နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස.

ဝိနယပိဋကေ

විනය පිටකයෙහි,

စူဠဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

චූළවග්ග අටුවාව (සූළුවග අටුවාව)

၁. ကမ္မက္ခန္ဓကံ

1. කම්මක්ඛන්ධකය (කර්මස්කන්ධකය)

တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ

තජ්ජනීය කර්ම කථාව

၁. စူဠဝဂ္ဂဿ [Pg.1] ပဌမေ ကမ္မက္ခန္ဓကေ တာဝ ပဏ္ဍုကလောဟိတကာတိ ပဏ္ဍုကော စေဝ လောဟိတကော စာတိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသု ဒွေ ဇနာ; တေသံ နိဿိတကာပိ ပဏ္ဍုကလောဟိတကာတွေဝ ပညာယန္တိ. ဗလဝါဗလဝံ ပဋိမန္တေထာတိ သုဋ္ဌုဗလဝံ ပဋိဝဒထ. အလမတ္ထတရာတိ သမတ္ထတရာ.

1. චූළවග්ග පාලියේ ප්‍රථම වූ කර්මස්කන්ධකයෙහි මුලින්ම සඳහන් වන 'පණ්ඩුකලෝහිතකා' යනු පණ්ඩුක සහ ලෝහිතක යනුවෙන් ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අතර සිටි පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකි. ඔවුන් ඇසුරු කළ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් ද 'පණ්ඩුකලෝහිතක' යන නමින්ම ප්‍රකට වෙති. 'බලවාබලවං පටිමන්තේථ' යනු ඉතා ශක්තිමත් ලෙස පිළිතුරු දෙන්න යන්නයි. 'අලමත්ථතරා' යනු වඩාත් දක්ෂ වූවෝ (සමත් වූවෝ) යන්නයි.

တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තජ්ජනීය කර්ම කථාව නිම විය.

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ

අධර්ම කර්ම ද්වාදසක කථාව (අධර්ම කර්ම දොළොස් වැදෑරුම් විස්තරය)

၄. အသမ္မုခါ ကတန္တိအာဒီသု သံဃဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခါနံ ဝိနာ ကတံ, စုဒိတကံ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာ ကတံ, တဿေဝ အပ္ပဋိညာယ ကတံ. အဒေသနာဂါမိနိယာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဝါ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယာ ဝါ. ဧတ္ထ ပုရိမကေသု တီသု တိကေသု နဝ ပဒါ အဓမ္မေနကတံ ဝဂ္ဂေနကတန္တိ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကေကံ ဂဟေတွာ နဝ တိကာ ဝုတ္တာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသ တိကာ ဟောန္တိ. ပဋိပက္ခဝသေန သုက္ကပက္ခေသုပိ ဧတေယေဝ ဒွါဒသ တိကာ ဝုတ္တာ.

4. 'අසම්මුඛා කතං' ආදී පදවල විනිශ්චය මෙසේය: සංඝ සම්මුඛය, ධර්ම සම්මුඛය, විනය සම්මුඛය සහ පුද්ගල සම්මුඛය යන සම්මුඛභාවයන්ගෙන් තොරව කරන ලද්දකි. චෝදනා ලත් පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව කරන ලද්දකි, ඔහුගේම පිළිගැනීමක් නොමැතිව කරන ලද්දකි. 'අදේසනාගාමිනියා' යනු පාරාජිකා ආපත්තියකින් හෝ සංඝාදිසේස ආපත්තියකින් කරන ලද්දකි. මෙහි මුලින් දැක්වුණු තික තුනෙහි එන පද නවය, 'අධම්මේන කතං' සහ 'වග්ගේන කතං' යන පද දෙක සමග එක් එක් තිකය බැගින් ගෙන තික නවයක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මෙලෙස සියලු තිකයන් දොළසක් වෙයි. ප්‍රතිපක්ෂ වශයෙන් ශුක්ල පක්ෂයෙහි ද මේ තික දොළසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී.

၆. အနနုလောမိကေဟိ [Pg.2] ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟီတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုစ္ဆဝိကေဟိ သဟသောကိတာဒီဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ.

6. 'අනනුලෝමිකේහි ගිහිසංසග්ගේහි' යනු පැවිද්දන්ට නුසුදුසු වූ, එකට ශෝක වීම ආදී වූ වැරදි ගිහි ඇසුරයි.

တိဏ္ဏံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနန္တိအာဒိ ဧကေကေနာပိ အင်္ဂေန တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဇ္ဇနီယဿ ဟိ ဝိသေသေန ဘဏ္ဍနကာရကတ္တံ အင်္ဂံ, နိယဿဿ အဘိဏှာပတ္တိကတ္တံ, ပဗ္ဗာဇနီယဿ ကုလဒူသကတ္တံ ဝုတ္တံ. ဣမေသု ပန တီသု အင်္ဂေသု ယေန ကေနစိ သဗ္ဗာနိပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ ဧဝံ ယံ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ – ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မံ ကရောတိ…ပေ… ဥပသမ္ပဒါရဟံ အဗ္ဘေတိ; ဧဝံ ခေါ ဥပါလိ အဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ အဝိနယကမ္မံ, ဧဝဉ္စ ပန သံဃော သာတိသာရော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ဣဒဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? ဝစနတ္ထနာနတ္တတော, ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿာ’’တိ ဣမဿ ဟိ ဝစနဿ ကမ္မသန္နိဋ္ဌာနံ အတ္ထော. ‘‘တိဏ္ဏံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနဿ အင်္ဂသမ္ဘဝေါ, တသ္မာ ယဒါ သံဃေန သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣဒံ နာမ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မံ ကရောမာ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ ဟောတိ, တဒါ ကမ္မာရဟော နာမ ဟောတိ. တဿ ဣမိနာ လက္ခဏေန တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မာဒိကရဏံ အဓမ္မကမ္မဉ္စေဝ အဝိနယကမ္မဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဘဏ္ဍနကာရကာဒီသု အင်္ဂေသု အညတရံ အင်္ဂံ အတ္ထိ, တဿ အာကင်္ခမာနော သံဃော ယထာနုညာတေသု အင်္ဂေသု စ ကမ္မေသု စ ယေန ကေနစိ အင်္ဂေန ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ ဝဝတ္ထပေတွာ တံ ဘိက္ခုံ ကမ္မာရဟံ ကတွာ ကမ္မံ ကရေယျ. အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ သမေတိ.

"මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත භික්ෂුවට..." යනාදිය වදාරන ලද්දේ එක කරුණකින් වුවද තජ්ජනීය කර්මය කිරීමට සුදුසු බව දැක්වීම පිණිසය. මන්දයත්, තජ්ජනීය කර්මයට විශේෂයෙන් කලහකාරී බව අංගයකි, නියස්ස කර්මයට නිතර ආපත්තිවලට පැමිණෙන බව අංගයකි, පබ්බාජනීය කර්මයට කුල දූෂණය කිරීම අංගයකි. එහෙත් මෙම අංග තුනෙන් ඕනෑම එකක් නිසා සියලු කර්මයන් කිරීමට ද සුදුසු වේ. ඉදින් චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ "තජ්ජනීය කර්මයට සුදුසු වූවෙකුට නියස්ස කර්මය කරයි නම්... එය අධර්ම කර්මයකි, අවිනය කර්මයකි, එහිදී සංඝයා වරදට පත් වේ" යන දේශනාව මෙයට පටහැනි නොවේද? මෙය පටහැනි නොවේ. ඒ මන්ද? වචනාර්ථයන්හි වෙනස්කම් ඇති බැවිනි. "තජ්ජනීය කම්මාරහස්ස" යන වචනයේ අර්ථය කර්මය පිළිබඳ නිශ්චයයි. "තිණ්ණං භික්ඛවේ" ආදී වචනයේ අර්ථය අංගයන්ගේ සම්භවයයි. එබැවින් සංඝයා රැස්ව "මේ භික්ෂුවට මේ නමින් කර්මයක් කරමු" යැයි නිශ්චය කළ විට, ඔහු එම කර්මයට සුදුසු (කම්මාරහ) පුද්ගලයා වේ. මෙම ලක්ෂණයට අනුව තජ්ජනීය කර්මයට තීරණය වූ භික්ෂුවකට නියස්ස කර්මය කිරීම අධර්ම කර්මයක් මෙන්ම අවිනය කර්මයක් බව දත යුතුය. යම් භික්ෂුවක කෙරෙහි කලහකාරී බව ආදී අංගයන්ගෙන් එකක් පවතී ද, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් අනුදැන වදාළ අංගයන් සහ කර්මයන් අතරින් යම් අංගයක් මත යම් කර්මයක් නියම කොට, ඒ භික්ෂුව කර්මයට සුදුසු බවට පත් කර කර්මය කළ හැකිය. මෙහි විනිශ්චය මෙයයි. මෙසේ පූර්ව සහ අපර වචන එකිනෙක ගැළපේ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တဇ္ဇနီယကမ္မေ ဘဏ္ဍနကာရကဝသေန ကမ္မဝါစာ ဝုတ္တာ, အထ ခေါ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ အာပတ္တိဗဟုလဿ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရောန္တေန ဗာလအဗျတ္တဝသေနေဝ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ ကတံ ကမ္မံ ဟောတိ, န စ အညဿ ကမ္မဿ ဝတ္ထုနာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒမ္ပိ အနုညာတန္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အဋ္ဌာရသ သမ္မာဝတ္တနဝတ္ထူနိ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

එහි තජ්ජනීය කර්මයෙහි කලහකාරී බව පදනම් කරගෙන කර්ම වාක්‍යය පවසා තිබුණ ද, අඥාන වූ, අදක්ෂ වූ සහ නිතර ආපත්තිවලට පැමිණෙන භික්ෂුවකට තජ්ජනීය කර්මය කරන විට, අඥාන-අදක්ෂ භාවය පදනම් කරගෙනම කර්ම වාක්‍යය කියවිය යුතුය. එවිට එය සත්‍ය කරුණ මත පදනම් වූ කර්මයක් වන අතර, වෙනත් කරුණක් මත පදනම් වූ කර්මයක් නොවේ. මන්දයත්, මෙය ද (අඥාන-අදක්ෂ භාවය මත කර්මය කිරීම ද) අනුදැන වදාරා ඇති බැවිනි. සියලු තැන්හි ක්‍රමය මෙයයි. අෂ්ටාදශ සම්මා වත්තන වස්තූන් පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විස්තර කරන්නෙමු.

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අධර්ම කර්ම ද්වාදසක කථාව නිම විය.

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ

සංසිඳවිය නොයුතු අටළොස් වස්තු ආදී විස්තරය

၈. လောမံ [Pg.3] ပါတေန္တီတိ ပန္နလောမာ ဟောန္တိ; ဘိက္ခူ အနုဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. နေတ္ထာရံ ဝတ္တန္တီတိ နိတ္ထရန္တာနံ ဧတန္တိ နေတ္ထာရံ; ယေန သက္ကာ နိဿာရဏာ နိတ္ထရိတုံ, တံ အဋ္ဌာရသဝိဓံ သမ္မာဝတ္တနံ ဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. ကိတ္တကံ ကာလံ ဝတ္တံ ပူရေတဗ္ဗန္တိ? ဒသ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဒိဝသာနိ. ဣမသ္မိဉှိ ကမ္မက္ခန္ဓကေ ဧတ္တကေန ဝတ္တံ ပူရိတမေဝ ဟောတိ.

8. 'ලෝමං පාතෙන්ති' යනු මාන්නය නමැති ලොම් හැළී ගිය (යටහත් වූ) පුද්ගලයන් වන බවයි; භික්ෂූන්ට අනුකූලව හැසිරෙති යනු අර්ථයයි. 'නේත්ථාරං වත්තන්ති' යනු දඬුවමෙන් නිදහස් වන්නන් සතු වත් පිළිවෙත්ය; යම් වත් පිළිවෙතකින් නෙරපා හැරීමේ කර්මයෙන් නිදහස් විය හැකි ද, එම දහඅට වැදෑරුම් යහපත් වත් පිළිවෙත් පුරති යනු අර්ථයයි. කොපමණ කාලයක් වත් පිරිය යුතු ද? දින දහයක් හෝ පහක් පිරිය යුතුය. මෙම කර්මස්කන්ධකයෙහි මේ සා කාලයකින් වත් පිරීම සම්පූර්ණ වේ.

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සංසිඳවිය නොයුතු අටළොස් වස්තු ආදී විස්තරය නිම විය.

နိယဿကမ္မကထာ

නියස්ස කර්ම කථාව

၁၁. သေယျသကဝတ္ထုသ္မိံ – အပိဿု ဘိက္ခူ ပကတာတိ အပိဿု ဘိက္ခူ နိစ္စံ ဗျာဝဋာ ဟောန္တိ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

11. සෙය්‍යසක වස්තුවෙහි - 'අපිස්සු භික්ඛූ පකටා' යනු භික්ෂූහු නිරතුරුවම උත්සාහවත් වූහ යන්නයි. ඉතිරිය තජ්ජනීය කර්මයෙහි විස්තර කළ පරිදිම වේ.

နိယဿကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

නියස්ස කර්ම කථාව නිම විය.

ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကထာ

පබ්බාජනීය කර්ම කථාව

၂၁. အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထု သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ.

21. අස්සජි-පුනබ්බසුක වස්තුව සංඝාදිසේස වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී.

၂၇. ကာယိကေန ဒဝေနာတိအာဒီသု ပနေတ္ထ ကာယိကော ဒဝေါ နာမ ကာယကီဠာ ဝုစ္စတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကော အနာစာရော နာမ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမော ဝုစ္စတိ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကံ ဥပဃာတိကံ နာမ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အသိက္ခနဘာဝေန ဥပဟနနံ ဝုစ္စတိ; နာသနံ ဝိနာသနန္တိ အတ္ထော. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကော မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ပဋိက္ခိတ္တဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန တေလပစနအရိဋ္ဌပစနာဒီနိ. ဝါစသိကော မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဂိဟီနံ သာသနသမ္ပဋိစ္ဆနာရောစနာဒီနိ. ကာယိကဝါစသိကော နာမ တဒုဘယံ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ.

27. 'කායිකේන දවේන' ආදී පදවල, කායික දවය යනු කයින් කරන කෙළි සෙල්ලම්ය. ඉතිරි පද දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික අනාචාරය යනු කාය ද්වාරයෙහි පනවන ලද ශික්ෂාපද උල්ලංඝනය කිරීමයි. ඉතිරි පද දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික උපඝාතිකය යනු ශික්ෂාපද නොහික්මීම නිසා සිදුවන හානියයි; විනාශ කිරීම යනු අර්ථයයි. ඉතිරි දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික මිච්ඡාජීවය යනු තහනම් කරන ලද වෙදකම් කිරීම, තෙල් පිසීම, බෙහෙත් පැන් පිසීම ආදියයි. වාචසික මිච්ඡාජීවය යනු ගිහියන්ගේ පණිවිඩ භාර ගැනීම සහ ඒවා දැනුම් දීම ආදියයි. කායික-වාචසික යනු ඒ දෙකමය. ඉතිරිය තජ්ජනීය කර්මයෙහි දැක්වූ පරිදිම වේ.

ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පබ්බාජනීය කර්ම කථාව නිම විය.

ပဋိသာရဏီယကမ္မကထာ

පටිසාරණීය කර්ම කථාව

၃၃. သုဓမ္မဝတ္ထုသ္မိံ ပန – အနပလောကေတွာတိ န အာပုစ္ဆိတွာ. ဧတဒဝေါစာတိ ကိံ တေ ဂဟပတိ ထေရာနံ ပဋိယတ္တန္တိ သဗ္ဗံ ဝိဝရာပေတွာ ဒိသွာ ဧတံ အဝေါစ. ဧကာ စ ခေါ ဣဓ နတ္ထိ ယဒိဒံ တိလသံဂုဠိကာတိ ယာ အယံ တိလသက္ခလိကာ နာမ ဝုစ္စတိ, သာ နတ္ထီတိ အတ္ထော. တဿ ကိရ ဂဟပတိနော [Pg.4] ဝံသေ အာဒိမှိ ဧကော ပူဝိယော အဟောသိ. တေန နံ ထေရော ဇာတိယာ ခုံသေတုကာမော ဧဝမာဟ. ယဒေဝ ကိဉ္စီတိ ဧဝံ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ရတနံ ပဟာယ ကိဉ္စိဒေဝ တိလသံဂုဠိကာဝစနံ ဘာသိတံ. ကုက္ကုဋပေါတကဥဒါဟရဏေန ဣဒံ ဒဿေတိ ‘‘ယထာ သော နေဝ ကာကဝဿိတံ န ကုက္ကုဋဝဿိတံ အကာသိ, ဧဝံ တယာပိ နေဝ ဘိက္ခုဝစနံ န ဂိဟိဝစနံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

33. සුධම්ම වස්තුවෙහි 'අනපලෝකේත්වා' යනු නොවිමසා යන්නයි. 'ඒතදවෝච' යනු "ගෘහපතිය, ඔබ තෙරුන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළේ කුමක්ද?" යැයි සියල්ල විවෘත කරවා බලා මෙය පැවසීය යන්නයි. 'එකා ච ඛෝ ඉධ නත්ථි යදිදං තිලසංගුළිකා' යනු තල ගුළිය (තිලසක්ඛලිකා) නමින් හඳුන්වන දේ මෙහි නැත යනු අර්ථයයි. ඒ ගෘහපතියාගේ පෙළපතේ ආරම්භයේ එක්තරා කැවුම් සාදන්නෙකු සිටි බව කියැවේ. එබැවින් ඔහුට ජාතියෙන් නින්දා කරනු කැමති තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. 'යදේව කිඤ්චි' යනු මෙතරම් වූ බුද්ධ වචන රත්නයන් අතහැර ඉතා සුළු වූ තල ගුළියක් වැනි වචනයක් ප්‍රකාශ කළ බවයි. කුකුළු පැටවෙකුගේ උදාහරණයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ "යම් සේ එම පැටවා කපුටෙකු මෙන් හෝ කුකුළෙකු මෙන් හෝ හඬ නොනැගුවේ ද, එසේම ඔබ වහන්සේ ද භික්ෂු වචනයක් හෝ ගිහි වචනයක් හෝ නොපැවසූහ" යන්නයි.

ပဋိသာရဏီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පටිසාරණීය කර්ම කථාව නිම විය.

အဓမ္မကမ္မာဒိဒွါဒသကကထာ

අධර්ම කර්ම ආදී ද්වාදසක කථාව

၃၇. အသမ္မုခါ ကတန္တိအာဒယော တိကာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ.

37. 'අසම්මුඛා කතං' ආදී තිකයන් පෙර විස්තර කළ ආකාරයටම වේ.

၃၉. အင်္ဂသမန္နာဂမော ပုရိမေဟိ အသဒိသော. တတ္ထ ယထာ လာဘံ န လဘန္တိ; ဧဝံ ပရိသက္ကန္တော ပရက္ကမန္တော အလာဘာယ ပရိသက္ကတိ နာမ. ဧသ နယော အနတ္ထာဒီသု. တတ္ထ အနတ္ထောတိ အတ္ထဘင်္ဂေါ. အနာဝါသောတိ တသ္မိံ ဌာနေ အဝသနံ. ဂိဟီနံ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏန္တိ ဂိဟီနံ သန္တိကေ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဓမ္မိကံ ပဋိဿဝံ န သစ္စာပေတီတိ ယထာ သစ္စော ဟောတိ, ဧဝံ န ကရောတိ; ဝဿာဝါသံ ပဋိဿုဏိတွာ န ဂစ္ဆတိ, အညံ ဝါ ဧဝရူပံ ကရောတိ. ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခဝေတိအာဒိ ဧကင်္ဂေနပိ ကမ္မာရဟဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထဉ္စေဝ, တဇ္ဇနီယေ စ ဝုတ္တနယမေဝ.

39. අංගයන්ගෙන් සමන්විත වීම පිළිබඳ මෙම විස්තරය පෙර සඳහන් කළ කරුණුවලට වඩා වෙනස් වේ. එහි යම් ආකාරයකින් උත්සාහ කළහොත් ලාභයක් නොලැබේ ද, එම ලාභ නොලැබෙන ආකාරයෙන් උත්සාහ කරන්නා වූ හෝ වෙහෙසෙන්නා වූ මහණ තෙමේ ‘අලාභය පිණිස වෙහෙසෙන්නා’ (අලාභාය පරිසක්කති) නමින් හැඳින්වේ. අනත්ථ ආදී පදයන්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහි ‘අනත්ථ’ යනු යහපතෙහි හෝ දියුණුවෙහි විනාශයයි. ‘අනාවාස’ යනු එම ස්ථානයෙහි වාසය කිරීමට නොහැකි වීමයි. ‘ගිහීනං බුද්ධස්ස අවණ්ණං’ යනු ගිහියන් සමීපයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අගුණය (අගුණ ප්‍රකාශ කිරීම) කීමයි. ‘ධම්මිකං පටිස්සවං න සච්චාපේති’ යනු යම් පොරොන්දුවක් සත්‍ය වන ආකාරයෙන් ක්‍රියා නොකිරීමයි; එනම් වස් විසීමට පොරොන්දු වී එහි නොයෑම හෝ ඒ හා සමාන වෙනත් පොරොන්දුවක් කඩ කිරීමයි. ‘පඤ්චන්නං භික්ඛවේ’ යනාදී පාඨය එක් අංගයකින් වුවද විනය කර්මයකට සුදුසු බව පෙන්වීම සඳහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙහි ඉතිරි පදයන් පැහැදිලි අර්ථ ඇති අතර, තජ්ජනීය කර්මයෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයම මෙහිද අදාළ වේ.

အဓမ္မကမ္မာဒိဒွါဒသကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අධර්ම කර්ම ආදී දොළොස් වැදෑරුම් කථාව නිම කරන ලදී.

အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မကထာ

ඇවැත් නොදැකීම නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්ම කථාව.

၄၆. ဆန္နဝတ္ထုသ္မိံ – အာဝါသပရမ္ပရဉ္စ ဘိက္ခဝေ သံသထာတိ သဗ္ဗာဝါသေသု အာရောစေထ.

46. ඡන්න භික්ෂුවගේ වස්තුවෙහි - ‘මහණෙනි, වාසස්ථාන පරම්පරාවටම (පිළිවෙළින්) දන්වන්න’ යනු සියලුම ආරාමයන්හි දන්වන්න යන අර්ථයයි.

၅၀. ဘဏ္ဍနကာရကောတိအာဒီသု ဘဏ္ဍနာဒိပစ္စယာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ ရောပေတွာ တဿာ အဒဿနေယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. တိကာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ.

50. ‘භණ්ඩනකාරකෝ’ යනාදී පදයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: කලහ ආදී හේතූන් නිසා සිදු වූ ඇවතක් පිට පටවා (චෝදනා කොට), එය නොදැකීම (පිළිනොගැනීම) නිසාම එම උක්ඛේපනීය කර්මය කළ යුතුය. ත්‍රික (තික) ප්‍රභේදයන් කලින් විස්තර කළ ආකාරයටම වේ.

၅၁. သမ္မာဝတ္တနာယံ ပနေတ္ထ တေစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ. တတ္ထ န အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗောတိ န စောဒေတဗ္ဗော. န ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟီတိ အညော ဘိက္ခု အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗော. န ဂိဟိဒ္ဓဇောတိ ဩဒါတဝတ္ထာနိ အစ္ဆိန္နဒသပုပ္ဖဒသာနိ စ န ဓာရေတဗ္ဗာနိ. န တိတ္ထိယဒ္ဓဇောတိ ကုသစီရာဒီနိ န ဓာရေတဗ္ဗာနိ. န အာသာဒေတဗ္ဗောတိ န အပသာဒေတဗ္ဗော. အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါတိ ဝိဟာရဿ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ. န တိတ္ထိယာဒိပဒတ္တယံ ဥတ္တာနမေဝ[Pg.5]. သေသံ သဗ္ဗံ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ. အာပတ္တိယာ အပ္ပဋိကမ္မေ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ဣမိနာ သဒိသမေဝ.

51. මෙහි නිවැරදි පැවැත්ම (සම්මාවත්තනය) පිළිබඳව වත් හතළිස් තුනක් (43) වේ. එහි ‘න අනුද්ධංසේතබ්බෝ’ යනු චෝදනා නොකළ යුතුය යන්නයි. ‘න භික්ඛු භික්ඛූහි’ යනු වෙනත් භික්ෂුවකගෙන් අනෙක් භික්ෂූන් වෙන් නොකළ යුතුය යන්නයි. ‘න ගිහිද්ධජෝ’ යනු ගිහි වස්ත්‍ර වූ සුදු රෙදි හෝ නොකැපූ දාවල් සහිත වස්ත්‍ර (මල් සහිත රෙදි) නොදැරිය යුතුය යන්නයි. ‘න තිත්ථියද්ධජෝ’ යනු කුස තණ සිවුරු ආදිය නොදැරිය යුතුය යන්නයි. ‘න ආසාදේතබ්බෝ’ යනු බැහැර නොකළ යුතුය (පන්නා නොදැමිය යුතුය). ‘අන්තෝ වා බහි වා’ යනු විහාරය ඇතුළත හෝ පිටත වේ. ‘න තිත්ථියාති’ පද තුන පැහැදිලි අර්ථ සහිතය. ඉතිරි සියල්ල පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විස්තර කරන්නෙමු. සෙසු කරුණු තජ්ජනීය කර්මයෙහි සඳහන් කළ පරිදිම වේ. ඇවැත් පිළියම් නොකිරීම (අප්පටිකම්ම) නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්මය ද මෙයට සමාන වේ.

၆၅. အရိဋ္ဌဝတ္ထု ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘဏ္ဍနကာရကော’’တိအာဒီသု ယံ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဘဏ္ဍနာဒီနိ ကရောတိ, တဿာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ. သမ္မာဝတ္တနာယမ္ပိ ဟိ ဣဓ တေစတ္တာလီသံယေဝ ဝတ္တာနီတိ.

65. අරිට්ඨ භික්ෂුවගේ කතාව ඛුද්දක වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී. ‘භණ්ඩනකාරකෝ’ යනාදී පදයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: යම් දෘෂ්ටියක් නිසා කලහ ආදිය සිදු කරයිද, එම දෘෂ්ටිය අත් නොහැරීම නිසාම (අප්පටිනිස්සග්ග) කර්මය කළ යුතුය. ඉතිරි සියල්ල තජ්ජනීය කර්මයෙහි කී පරිදිම වේ. මෙහි සම්මාවත්තනයෙහි ද වත් හතළිස් තුනක්ම වන බව දැනගත යුතුය.

အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ඇවැත් නොදැකීම නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්ම කථාව නිම කරන ලදී.

ကမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කර්මක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

၂. ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကံ

2. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකය.

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာ

පාරිවාසික වත් කථාව.

၇၅. ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ [Pg.6] – ပါရိဝါသိကာတိ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တာ. တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော ပရိဝါသော – အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော, သမောဓာနပရိဝါသောတိ. တေသု ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, အညောပိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, တဿ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၈၆) ဧဝံ မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တော တိတ္ထိယပရိဝါသော အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော နာမ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. အယံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတော. သေသာ တယော ယေန သံဃာဒိသေသာပတ္တိ အာပန္နာ စေဝ ဟောတိ ပဋိစ္ဆာဒိတာ စ, တဿ ဒါတဗ္ဗာ. တေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ ဝက္ခာမ. ဧတေ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တာ ‘‘ပါရိဝါသိကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

75. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ‘පාරිවාසිකා’ යනු පිරිවෙස් (පරිවාසා) රකින භික්ෂූන්ය. එහි පිරිවෙස් සතර ආකාරය: අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය, පටිච්ඡන්න පරිවාසය, සුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යනුවෙනි. ඔවුන් අතරින්, ‘මහණෙනි, යම් අන්‍ය තීර්ථක වූවෙක් මේ සසුනෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව කැමති වේ නම්, ඔහුට සිව්මසක් පිරිවෙස් දිය යුතුය’ යනුවෙන් මහාක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ තීර්ථක පරිවාසය ‘අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය’ නමින් හැඳින්වේ. එහි කිවයුතු යමක් වේ නම් එය පවසා ඇත. එහෙත් එය මෙහි (මෙම පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි) අදහස් නොකෙරේ. යම් භික්ෂුවකට සංඝාදිසේස ඇවතක් පැමිණ එය වසා තැබුවේද (පටිච්ඡාදිත), ඔහුට දිය යුතු ඉතිරි පිරිවෙස් වර්ග තුන මෙහි අදහස් කෙරේ. ඒවා පිළිබඳ විස්තර සමුච්චයක්ඛන්ධකයෙහි පවසන්නෙමු. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි අදහස් කරන්නේ මෙම පිරිවෙස් වර්ග තුනයි. එබැවින් මෙම තුනෙන් යම් පිරිවෙසක් රකින භික්ෂූහු ‘පාරිවාසික’ යැයි දත යුත්තාහ.

ပကတတ္တာနံ ဘိက္ခူနန္တိ ဌပေတွာ နဝကတရံ ပါရိဝါသိကံ အဝသေသာနံ အန္တမသော မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒီနမ္ပိ. အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ ယံ တေ အဘိဝါဒနာဒိံ ကရောန္တိ, တံ သာဒိယန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ; န ပဋိက္ခိပန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သာမီစိကမ္မန္တိ ဌပေတွာ အဘိဝါဒနာဒီနိ အညဿ အနုစ္ဆဝိကဿ ဗီဇနဝါတဒါနာဒိနော အာဘိသမာစာရိကဿေတံ အဓိဝစနံ. အာသနာဘိဟာရန္တိ အာသနဿ အဘိဟရဏံ, အာသနံ ဂဟေတွာ အဘိဂမနံ ပညာပနမေဝ ဝါ. သေယျာဘိဟာရေပိ ဧသေဝ နယော. ပါဒေါဒကန္တိ ပါဒဓောဝနဥဒကံ. ပါဒပီဌန္တိ ဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. ပါဒကထလိကန္တိ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ ပါဒဃံသနံ ဝါ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနမ္ပိ သာဒိယန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ, တသ္မာ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ဝိနယကမ္မံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, ဂါမပ္ပဝေသနမ္ပိ အာပုစ္ဆန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနာပတ္တိ. မိထု ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ပါရိဝါသိကဘိက္ခူနံ အညမညံ ယော ယော ဝုဍ္ဎော တေန တေန နဝကတရဿ သာဒိတုံ.

‘පකතත්තානං භික්ඛූනං’ යනු නවක පාරිවාසික භික්ෂුව හැර ඉතිරි වූ, අවම වශයෙන් මූලායපටිකස්සනාවට සුදුසු භික්ෂූන්ගේ පවා වැඳීම්, දැක පෙරගමන් කිරීම් ආදියයි. ‘අභිවාදනපච්චුට්ඨානං’ යනු ඔවුන් යම් වැඳීමක් ආදිය කරත් නම්, එය සතුටින් පිළිගැනීම මිස ප්‍රතික්ෂේප නොකිරීමයි. එහි ‘සාමීචිකම්ම’ යනු වැඳීම් ආදිය හැර, අත්වාත් දීම, පවන් සැලීම වැනි අනෙකුත් සුදුසු ආචාර විධි සඳහා භාවිතා වන නමකි. ‘ආසනාභිහාර’ යනු අසුන් පැනවීම හෝ අසුන් ගෙන ගොස් දීමයි. සෙය්‍යාභිහාරයෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. ‘පාදෝදක’ යනු පා සෝදන ජලයයි. ‘පාදපීඨ’ යනු සෝදන ලද පා තබන පීඨයයි. ‘පාදකථලික’ යනු නොසෝදන ලද පා තබන ගල් පුවරුව හෝ පය පිරිමදින උපකරණයයි. ‘ආපත්ති දුක්කටස්ස’ යනු සද්ධිවිහාරිකයන් පවා කරනු ලබන වැඳීම් ආදිය පිළිගන්නා පාරිවාසික භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. එබැවින් ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘මම විනය කර්මයක් (පිරිවෙස්) රකිමි, මට වත් නොකරන්න, ගමට යන විට මගෙන් අවසර නොඅසන්න.’ ඉදින් ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයන් ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ඔබගේ විනය කර්මය කරගන්න’ යැයි පවසා දිගටම වත් කරත් නම්, ගමට යන විට අවසර අසත් නම්, එසේ වළක්වා ඇති බැවින් ඔහුට ඇවැත් නොවේ. ‘මිථු යථාවුඩ්ඪං’ යනු පිරිවෙස් රකින භික්ෂූන් අතර ඔවුනොවුන්ගේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව වැඳීම් ආදිය පිළිගැනීමට අවසර තිබීමයි.

ပဉ္စ [Pg.7] ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ပကတတ္တေဟိပိ သဒ္ဓိံ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ဧဝ. တသ္မာ ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ ဟတ္ထပါသေ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ပါဠိယာ အနိသီဒိတွာ ပါဠိံ ဝိဟာယ ဟတ္ထပါသံ အမုဉ္စန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထေ ကရီယမာနေ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. ပဝါရဏာယပိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. သံဃေန ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇီယမာနံ ဝဿိကသာဋိကမ္ပိ အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

‘පඤ්ච යථාවුඩ්ඪං’ යනු පකතත්ත භික්ෂූන් සමඟ වුවද ජ්‍යෙෂ්ඨත්ව පිළිවෙළටම පස් වැදෑරුම් කරුණක් අනුමත කර ඇති බවයි. එබැවින් පාතිමොක්ඛය උදෙසන විට හත්ථපාසයෙහි හිඳීම සුදුසුය. මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වන්නේ ‘පිළිවෙළින් (පේළියට) නොසිට පිළිවෙළ අතහැර වුවද හත්ථපාසය අත් නොහැර හිඳගත යුතු’ බවයි. පාරිසුද්ධි උපෝසථය කරන විට සංඝයාගේ නවක ස්ථානයෙහි හිඳ, එහිම සිට තමාගේ වාරය අනුව පාරිසුද්ධිය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. පවාරණයෙහි ද සංඝ නවක ස්ථානයෙහි හිඳ තමාගේ වාරයට පවාරණය කළ යුතුය. සංඝයා විසින් ගෙඩිය (ඝණ්ඨාරය) ගසා බෙදා දෙනු ලබන වැසි සළු (වස්සිකසාටික) පවා තමාගේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්ව පිළිවෙළට අනුව ලබා ගැනීම සුදුසුය.

ဩဏောဇနန္တိ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝုစ္စတိ. သစေ ဟိ ပါရိဝါသိကဿ ဒွေ တီဏိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိ ပါပုဏန္တိ, အညာ စဿ ပုဂ္ဂလိကဘတ္တပစ္စာသာ ဟောတိ, တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဟေဋ္ဌာ ဂါဟေထ, အဇ္ဇ မယှံ ဘတ္တပစ္စာသာ အတ္ထိ, သွေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ တာနိ ပုနဒိဝသေသု ဂဏှိတုံ လဘတိ. ပုနဒိဝသေ သဗ္ဗပဌမံ ဧတဿ ဒါတဗ္ဗန္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန န ဂဏှာတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ပုနဒိဝသေ န လဘတိ, ဣဒံ ဩဏောဇနံ နာမ ပါရိဝါသိကဿေဝ ဩဒိဿ အနုညာတံ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဘတ္တဂ္ဂေ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ပါပုဏန္တိ ဝါ န ဝါ, တသ္မာ သော ‘‘ဘိက္ခာဟာရေန မာ ကိလမိတ္ထာ’’တိ ဣဒမဿ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ ဩဒိဿ အနုညာတံ.

'ඔණෝජන' යනු අත්හැරීමයි. ඉදින් පාරිවාසික භික්ෂුවකට උද්දේසභක්ත ආදී දෙකක් හෝ තුනක් ලැබෙන්නේ නම් සහ ඔහුට වෙනත් පෞද්ගලික දානයක බලාපොරොත්තුවක් ඇත්නම්, ඒවා පිළිවෙළින් ගෙන ''ස්වාමීනි, මට පහළින් සිටින අයට දෙන්න, අද මට දානයක් තිබේ, හෙට ගන්නෙමි'' යි පවසා අත්හැරිය යුතුය. මෙසේ කළ විට ඒවා පසු දිනවලදී ලබා ගැනීමට ඔහුට අවස්ථාව ලැබේ. පසු දින සැමටම ප්‍රථමයෙන් ඔහුට දානය දිය යුතු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. ඉදින් නොගන්නේ නම් හෝ අත්නොහරින්නේ නම් පසු දින නොලැබේ. මෙම 'ඔණෝජනය' පාරිවාසික භික්ෂුව උදෙසාම අනුදැන වදාරන ලද්දකි. එයට හේතුව කුමක්ද? සංඝයාගේ කෙළවර අසුන් ගන්නා ඔහුට දාන ශාලාවේදී කැඳ, කැවිලි ආදිය ලැබෙන්නට හෝ නොලැබෙන්නට ඉඩ ඇත. එබැවින් ඔහු පිණ්ඩපාතය නිසා පීඩාවට පත් නොවිය යුතුය යන අදහසින් ඔහුට සංග්‍රහ කිරීම පිණිස මෙය විශේෂයෙන් අනුදැන වදාරන ලදී.

ဘတ္တန္တိ အာဂတာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ ဝိဟာရေ သံဃဿ စတုဿာလဘတ္တံ, ဧတံ ယထာဝုဍ္ဎံ လဘတိ. ပါဠိယာ ပန ဂန္တုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ န လဘတိ, တသ္မာ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ယထာ သေနော နိပတိတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ဂဏှိတဗ္ဗံ. အာရာမိကသမဏုဒ္ဒေသေဟိ အာဟရာပေတုံ န လဘတိ. သစေ သယမေဝ အာဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ရညော မဟာပေဠဘတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. စတုဿာလဘတ္တေ ပန သစေ ဩဏောဇနံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဥက္ခိတ္တေ ပိဏ္ဍေ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဘတ္တံ အတ္ထိ, သွေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုနဒိဝသေ ဒွေ ပိဏ္ဍေ လဘတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိပိ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာဝ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ယတ္ထ ပန နိသီဒါပေတွာ ပရိဝိသန္တိ, တတ္ထ သာမဏေရာနံ ဇေဋ္ဌကေန ဘိက္ခူနံ သံဃနဝကေန ဟုတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

'භක්ත' යනු පැමිණෙන පැමිණෙන භික්ෂූන් විසින් වැඩිමහල් පිළිවෙළට ගෙන යා යුතු විහාරයෙහි සංඝයා සතු චතුස්සාලා භක්තයයි. එය ඔහුට ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව ලැබේ. එහෙත් ඔහුට පේළියේ ගමන් කිරීමට හෝ සිටීමට අවසර නැත. එබැවින් පේළියෙන් බැහැරව හත්පසක (අතක දුරින්) සිට උකුස්සෙකු පැමිණ ගොදුරක් ගන්නාක් මෙන් අත දිගු කොට දානය ගත යුතුය. ආරාමිකයන් හෝ සාමණේරයන් ලවා දානය ගෙන්වා ගැනීමට ඔහුට අවසර නැත. ඉදින් ඔවුන් ස්වකැමැත්තෙන් ගෙනැත් දෙන්නේ නම් එය සුදුසුය. රජුගේ මහා පෙළ භක්තයෙහි (කූඩවල බහා දෙන දානයෙහි) ද මෙම ක්‍රමයම වේ. චතුස්සාලා භක්තයෙහිදී ඉදින් අත්හැරීමට (ඔණෝජන කිරීමට) කැමති නම්, තමා වෙනුවෙන් දානය බෙදන කල්හි ''අද මට දානය තිබේ, හෙට ගන්නෙමි'' යි කිව යුතුය. එවිට පසු දින කොටස් දෙකක් ලැබෙන බව මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ. උද්දේසභක්ත ආදිය ද පේළියෙන් බැහැරවම ගත යුතුය. යම් තැනක හිඳුවා දානය පූජා කරන්නේ නම්, එහිදී සාමණේරයන්ට වඩා වැඩිමහල් ලෙසත්, භික්ෂූන් අතර සංඝ නවකයා ලෙසත් අසුන් ගත යුතුය.

၇၆. ဣဒါနိ [Pg.8] ယာ အယံ သမ္မာဝတ္တနာ ဝုတ္တာ, တတ္ထ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ; ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပန ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာစရိယေန ဟုတွာပိ ကမ္မဝါစာ န သာဝေတဗ္ဗာ, အညသ္မိံ အသတိ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ သာဝေတုံ ဝဋ္ဋတိ. န နိဿယောတိ အာဂန္တုကာနံ နိဿယော န ဒါတဗ္ဗော. ယေဟိပိ ပကတိယာဝ နိဿယော ဂဟိတော, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, အသုကတ္ထေရဿ နာမ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဏှထ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကရောန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တေသုပိ အနာပတ္တိ.

76. දැන් පවසන ලද මෙම නිවැරදි පැවැත්ම (සම්මාවත්තනාව) පිළිබඳව: උපසම්පදා නොකළ යුතුය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ උපාධ්‍යායවරයෙකු වී උපසම්පදා නොකළ යුතු බවයි. එහෙත් පිරිවෙත් රැකීම (වත්ත) තාවකාලිකව නවත්වා උපසම්පදා කිරීම සුදුසුය. ආචාර්යවරයෙකු වී කර්මවාක්‍යය ද නොසජ්ඣායනා කළ යුතුය. වෙනත් අයෙකු නොමැති කල්හි වත්ත නවත්වා කර්මවාක්‍යය සජ්ඣායනා කිරීම සුදුසුය. නිශ්‍රය (නිස්සය) නොදිය යුතුය යන්නෙන් ආගන්තුක භික්ෂූන්ට නිශ්‍රය නොදිය යුතු බව කියවේ. යම් භික්ෂූන් පූර්වයේදීම නිශ්‍රය ගෙන ඇත්නම්, ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ''මම විනය කර්මයක් (පරිවාසය) සිදු කරමි, අසවල් ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙතින් නිශ්‍රය ගන්න, මට වත්පිළිවෙත් නොකරන්න, ගමට පිවිසීම සඳහා මගෙන් අවසර නොඅසන්න.'' මෙසේ කී පසුවත් ඔවුන් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ නම්, වැළැක්වූ අවස්ථාවේ සිට ඔවුන් එසේ කළ ද ඔහුට ඇවැත් නොවේ.

န သာမဏေရောတိ အညော သာမဏေရော န ဂဟေတဗ္ဗော. ဥပဇ္ဈံ ဒတွာ ဂဟိတသာမဏေရာပိ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကရောန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တေသုပိ အနာပတ္တိ. ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ နာမ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနဘူတာတိ ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘန္တေ, အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, ဘိက္ခုနောဝါဒကံ ဇာနာထာ’’တိ, ပဋိဗလဿ ဝါ ဘိက္ခုဿ ဘာရော ကာတဗ္ဗော. အာဂတာ ဘိက္ခုနိယော ‘‘သံဃသန္တိကံ ဂစ္ဆထ, သံဃော ဝေါ ဩဝါဒဒါယကံ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, အသုကဘိက္ခုဿ နာမ သန္တိကံ ဂစ္ဆထ, သော ဝေါ ဩဝါဒံ ဒဿတီ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ.

'සාමණේරයන් නොගත යුතුය' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අලුතින් සාමණේරයන් පිළි නොගත යුතු බවයි. තමා උපාධ්‍යාය වී පැවිදි කළ සාමණේරයන්ට ද මෙසේ කිව යුතුය: ''මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, මට වත්පිළිවෙත් නොකරන්න, ගමට පිවිසීමට මගෙන් අවසර නොඅසන්න.'' මෙසේ කී පසුවත් ඔවුන් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ නම්, වැළැක්වූ අවස්ථාවේ සිට ඔහුට ඇවැත් නොවේ. භික්ෂුණී අවවාදක සම්මුතිය යනු අධිපතිභාවයට (නායකත්වයට) අයත් කරුණක් බැවින් එය තහනම් කර ඇත. එබැවින් භික්ෂු සංඝයාට මෙසේ කිව යුතුය: ''ස්වාමීනි, මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, භික්ෂුණී අවවාදක නම දැනගන්න (වෙනත් නමක් පත් කරගන්න).'' නැතහොත් ඒ සඳහා සුදුසු වෙනත් භික්ෂුවකට එම වගකීම පැවරිය යුතුය. තමා වෙත පැමිණෙන භික්ෂුණීන්ට, ''සංඝයා වෙත යන්න, සංඝයා වහන්සේ ඔබලාට අවවාද දෙන භික්ෂුව තෝරා දෙනු ඇත'' කියා හෝ ''මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, අසවල් භික්ෂුව වෙත යන්න, උන්වහන්සේ ඔබලාට අවවාද දෙනු ඇත'' කියා හෝ පැවසිය යුතුය.

သာ အာပတ္တီတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ပရိဝါသေ ဒိန္နေ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ. အညာ ဝါ တာဒိသိကာတိ ကာယသံသဂ္ဂါဒိဂရုကာပတ္တိ. တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ; သတ္တသု ဟိ အာပတ္တီသု ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌာ; ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌတရာ; ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌာ, ပါဋိဒေသနီယာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌတရာတိ ဧဝံ ပါစိတ္တိယထုလ္လစ္စယသံဃာဒိသေသပါရာဇိကာပတ္တီသု နယော နေတဗ္ဗော. တာသံ ဝတ္ထူသုပိ ဒုဗ္ဘာသိတဝတ္ထု ပါပိဋ္ဌံ, ဒုက္ကဋဝတ္ထု ပါပိဋ္ဌတရန္တိ ပုရိမနယေနေဝ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ပန ဝတ္ထုပိ အာပတ္တိပိ ပါပိဋ္ဌာ. လောကဝဇ္ဇေ ဥဘယမ္ပိ ပါပိဋ္ဌတရံ.

'එම ඇවැත' යනු ශුක්‍ර විමෝචන ඇවැත සඳහා පරිවාසය ලබා සිටියදී නැවත එම ඇවැතට පත් නොවිය යුතුය යන්නයි. 'වෙනත් එවැනිම' යනු කායසංසග්ග ආදී ගරුක ඇවැත්ය. 'ඊට වඩා නපුරු' යනු පාරාජිකා ඇවැතයි. සප්තවිධ ඇවැත් අතරින් දුබ්භාසිත ඇවැතට වඩා දුක්කට ඇවැත නපුරුය. දුක්කට ඇවැතට වඩා පාටිදේසනීය ඇවැත නපුරුය. මේ ආකාරයට පාචිත්තිය, ථුල්ලච්චය, සංඝාදිසේස සහ පාරාජිකා ඇවැත් දක්වා වූ පිළිවෙළ තේරුම් ගත යුතුය. ඒවායේ වස්තූන් අතර ද දුබ්භාසිත වස්තුවට වඩා දුක්කට වස්තුව නපුරුය යනුවෙන් පෙර පරිදිම වෙනස වටහා ගත යුතුය. පණ‍්ණත්තිවජ්ජ (පැනවීමක් උල්ලංඝනය කිරීමේ) ශික්ෂා පදවල වස්තුව මෙන්ම ඇවැත ද නපුරු වන අතර, ලෝකවජ්ජ (ලෝක සම්මත අකුසල) ශික්ෂා පදවල ඒ දෙකම වඩාත් නපුරු වේ.

ကမ္မန္တိ ပရိဝါသကမ္မဝါစာ ဝုစ္စတိ. တံ ကမ္မံ ‘‘အကတံ ဒုက္ကဋ’’န္တိအာဒီဟိ ဝါ ‘‘ကိံ ဣဒံ ကမ္မံ နာမ ကသိကမ္မံ ဂေါရက္ခကမ္မ’’န္တိအာဒီဟိ ဝါ ဝစနေဟိ န ဂရဟိတဗ္ဗံ. ကမ္မိကာတိ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကမ္မံ ကတံ, တေ ဝုစ္စန္တိ, တေ ‘‘ဗာလာ အဗျတ္တာ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ န ဂရဟိတဗ္ဗာ. န [Pg.9] သဝစနီယံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပလိဗောဓတ္ထာယ ဝါ ပက္ကောသနတ္ထာယ ဝါ သဝစနီယံ န ကာတဗ္ဗံ, ပလိဗောဓတ္ထာယ ဟိ ကရောန္တော ‘‘အဟံ အာယသ္မန္တံ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သဝစနီယံ ကရောမိ, ဣမမှာ အာဝါသာ ဧကပဒမ္ပိ မာ ပက္ကာမိ, ယာဝ န တံ အဓိကရဏံ ဝူပသန္တံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ကရောတိ. ပက္ကောသနတ္ထာယ ကရောန္တော ‘‘အဟံ တေ သဝစနီယံ ကရောမိ, ဧဟိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိနယဓရာနံ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ ကရောတိ; တဒုဘယမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ.

'කර්මය' යනු පරිවාස කර්මවාක්‍යයයි. එම කර්මය ''නොමනා ලෙස කරන ලද්දකි'' යි කීමෙන් හෝ ''මේ කුමන කර්මයක්ද? ගොවිතැන් කිරීමක්ද? ගවයන් පාලනය කිරීමක්ද?'' යනාදී වචනවලින් ගර්හාවට ලක් නොකළ යුතුය. 'කර්මික' යනු එම පිරිවෙත් කර්මය කළ භික්ෂූන්ය. ඔවුන්ට ''මෝඩයන්, අදක්ෂයන්'' යනාදී වචනවලින් නින්දා නොකළ යුතුය. 'සවචනීය' (දෝෂාරෝපණය කර වළක්වාලීම) නොකළ යුතුය යනු අවහිර කිරීමේ අදහසින් හෝ කැඳවාගෙන යාමේ අදහසින් දෝෂාරෝපණය නොකළ යුතුය. අවහිර කිරීමේදී, ''මම ඔබ වහන්සේට මේ කරුණ පිළිබඳව දෝෂාරෝපණය කරමි, මෙම අධිකරණය විසඳෙන තෙක් මෙම ආවාසයෙන් අඩියක්වත් පිටතට නොයන්න'' යි පවසයි. කැඳවාගෙන යාමේදී, ''මම ඔබට දෝෂාරෝපණය කරමි, මා සමඟ විනයධරයන් වෙත යමු'' යි පවසයි. මේ දෙකම ඔහු විසින් නොකළ යුතුය.

န အနုဝါဒေါတိ ဝိဟာရေ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနံ န ကာတဗ္ဗံ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝါ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ဝါ န ဘဝိတဗ္ဗံ. နာပိ တေရသသု သမ္မုတီသု ဧကသမ္မုတိဝသေနာပိ ဣဿရိယကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. န ဩကာသောတိ ‘‘ကရောတု မေ အာယသ္မာ ဩကာသံ, အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ ပကတတ္တဿ ဩကာသော န ကာရေတဗ္ဗော, ဝတ္ထုနာ ဝါ အာပတ္တိယာ ဝါ န စောဒေတဗ္ဗော, ‘‘အယံ ပုဗ္ဗေ တေ ဒေါသော’’တိ န သာရေတဗ္ဗော. န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗန္တိ အညမညံ ယောဇေတွာ ကလဟော န ကာရေတဗ္ဗော.

'අනුවාද නොකළ යුතුය' යන්නෙන් විහාරයෙහි නායකත්වයක් නොදැරිය යුතුය. ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසන කරන්නෙකු (රක්නෙකු) හෝ ධර්මය දේශනා කිරීමට ආරාධනා කරන්නෙකු නොවිය යුතුය. තෙළෙස් වැදෑරුම් සම්මුතීන්ගෙන් එකක් මගින් හෝ කිසිදු අධිපතිභාවයක් නොකළ යුතුය. 'අවකාශ නොගත යුතුය' යනු, ''ඇවැත්නි, මට අවකාශ දෙන්න, මම ඔබට යමක් කීමට කැමැත්තෙමි'' යි පවසමින් පකතත්ත (පිරිසිදු) භික්ෂුවකගෙන් අවසර නොගත යුතුය. කරුණකින් හෝ ඇවැතකින් චෝදනා නොකළ යුතුය. ''මෙය පෙර ඔබ කළ වරදකි'' යි පවසමින් වැරදි සිහිපත් නොකළ යුතුය. 'භික්ෂූන් හා සම්බන්ධ නොකළ යුතුය' යනු භික්ෂූන් එකිනෙකා උසිගන්වා කලහ ඇති නොකළ යුතුය.

ပုရတောတိ သံဃတ္ထေရေန ဟုတွာ ပုရတော န ဂန္တဗ္ဗံ, ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဧကကေန ဂန္တဗ္ဗံ. နိသီဒနေပိ ဧသေဝ နယော. အာသနပရိယန္တောတိ ဘတ္တဂ္ဂါဒီသု သံဃနဝကာသနံ ဝုစ္စတိ; သွာဿ ဒါတဗ္ဗော, တတ္ထ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သေယျာပရိယန္တောတိ သေယျာနံ ပရိယန္တော, သဗ္ဗလာမကံ မဉ္စပီဌံ. အယဉှိ ဝဿဂ္ဂေန အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ သေယျံ ဂဟေတုံ န လဘတိ. သဗ္ဗဘိက္ခူဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာဝသေသာ မင်္ကုလဂူထဘရိတာ ဝေတ္တလတာဒိဝိနဒ္ဓါ လာမကသေယျာ အဿ ဒါတဗ္ဗာ. ဝိဟာရပရိယန္တောတိ ယထာ စ သေယျာ, ဧဝံ ဝသနအာဝါသောပိ ဝဿဂ္ဂေန အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ တဿ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗဘိက္ခူဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာဝသေသာ ပန ရဇောဟတဘူမိ ဇတုကမူသိကဘရိတာ ပဏ္ဏသာလာ အဿ ဒါတဗ္ဗာ. သစေ ပကတတ္တာ သဗ္ဗေ ရုက္ခမူလိကာ အဗ္ဘောကာသိကာ စ ဟောန္တိ, ဆန္နံ န ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေပိ ဧတေဟိ ဝိဿဋ္ဌာဝါသာ နာမ ဟောန္တိ. တေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ လဘတိ. ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပစ္စယံ ဧကပဿေ ဌတွာ ဝဿဂ္ဂေန ဂဏှိတုံ လဘတိ. သေနာသနံ န လဘတိ, နိဗဒ္ဓဝဿာဝါသိကံ သေနာသနံ ဂဏှိတုကာမေန ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

සඟ තෙරණුවන්ට ඉදිරියෙන් (පරිවාසික භික්ෂුව) නොයා යුතුය. රියන් දොළසක පමණ උපචාරයක් (පරතරයක්) තබා තනිවම යා යුතුය. හිඳගැනීමේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. 'ආසන පරියන්තය' යනු භෝජන ශාලා ආදියෙහි සංඝයාගේ නවක භික්ෂුවගේ අසුනයි; ඔහුට එය දිය යුතුය, එහිම හිඳගත යුතුය. 'සෙය්‍යා පරියන්තය' යනු සේනාසන අතුරින් කෙළවර වූ ද, සියල්ලටම වඩා ලාමක වූ ද ඇඳ පුටු වේ. මෙම පරිවාසික භික්ෂුවට වස් පිළිවෙළ අනුව තමන්ට හිමි විය යුතු සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට අවසර නැත. සියලු භික්ෂූන් විසින් තෝරාගෙන ඉතිරි වූ, මකුණු බෙටිවලින් පිරුණු, වේවැල් හෝ වැල් ආදියෙන් බැඳ ඇති ලාමක සේනාසනයක්ම මොහුට දිය යුතුය. 'විහාර පරියන්තය' යනු සේනාසනය මෙන්ම ඔහුට වසන ආවාසය ද වස් පිළිවෙළ අනුව තමන්ට හිමි විය යුතු ස්ථානයක් වීම සුදුසු නැත. සියලු භික්ෂූන් විසින් තෝරාගෙන ඉතිරි වූ, ධූවිල්ලෙන් පිරුණු, වවුලන් හා මීයන්ගෙන් පිරුණු පන්සලක් (කොළ සෙවිලි කළ කුටියක්) ඔහුට දිය යුතුය. ඉදින් සියලුම ප්‍රකෘති භික්ෂූන් වහන්සේලා වෘක්ෂමූලිකව හෝ අබ්භෝකාසිකව (එළිමහනේ) වසන්නෝ වෙත් නම්, සෙවිලි කළ ආවාසවලට නොවඩිත් නම්, ඒ සියලුම ආවාස මේ භික්ෂූන් විසින් අත්හරින ලද ඒවා වේ. ඒවා අතුරින් ඔහු රුචි කරන ස්ථානයක් ලබයි. වස් සමාදන් වන දිනයෙහි වස් පිළිවෙළට එක් පසෙක සිට පිරිකර ලබා ගැනීමට අවසර ඇත. (පොදු) සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට අවසර නැත, නිබද්ධ වස්සාවාසික සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට කැමති භික්ෂුව විසින් (පරිවාස) වත තබා එය ලබා ගත යුතුය.

တေန [Pg.10] စ သော သာဒိတဗ္ဗောတိ ယံ အဿ အာသနာဒိပရိယန္တံ ဘိက္ခူ ဒေန္တိ, သော ဧဝ သာဒိတဗ္ဗော. ပုရေသမဏေန ဝါ ပစ္ဆာသမဏေန ဝါတိ ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနေ ‘‘ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ နိမန္တိတေန ‘‘ဘန္တေ, အသုကံ နာမ ကုလံ ဘိက္ခူ နိမန္တေသိ, ဧထ တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ သံဝိဓာယ ဘိက္ခူ ပုရေသမဏေ ဝါ ပစ္ဆာသမဏေ ဝါ ကတွာ န ဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘ဘန္တေ, အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ မနုဿာ ဘိက္ခူနံ အာဂမနံ ဣစ္ဆန္တိ, သာဓု ဝတဿ သစေ တေသံ သင်္ဂဟံ ကရေယျာထာ’’တိ ဧဝံ ပန ပရိယာယေန ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ඔහු එය පිළිගත යුතුය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට යම් ආසන කෙළවරක් ලබා දෙන්නේ ද, ඔහු එයම පිළිගත යුතු බවයි. 'පෙරටු භික්ෂුවක හෝ පසුපස භික්ෂුවක ලෙස නොයා යුතුය' යන්නෙන්, නෑයන් හෝ ආරාධනා කළ අය සිටින ස්ථානයක, 'මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසක් කැඳවාගෙන එන්න' යැයි ආරාධනා ලැබූ පරිවාසික භික්ෂුව විසින්, 'ස්වාමීනි, අසවල් පවුල භික්ෂූන්ට ආරාධනා කර ඇත, වඩින්න, අපි එහි යමු' යැයි මෙසේ සංවිධානය කර භික්ෂූන් පෙරටු කරගෙන හෝ පසුපසින් හෝ නොයා යුතුය. 'ස්වාමීනි, අසවල් ගමේ මිනිස්සු භික්ෂූන්ගේ වැඩමවීම කැමති වෙති, ඉදින් ඔවුන්ට සංග්‍රහයක් කරන්නේ නම් මැනවි' යැයි මෙසේ පර්යායෙන් (වක්‍රව) පැවසීම වටී.

န အာရညိကင်္ဂန္တိ အာဂတာဂတာနံ အာရောစေတုံ ဟရာယမာနေန အာရညိကဓုတင်္ဂံ န သမာဒါတဗ္ဗံ. ယေနာပိ ပကတိယာ သမာဒိန္နံ, တေန ဒုတိယံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ အရညေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ, န စ ဧကကေန ဝတ္ထဗ္ဗံ. တထာ ဘတ္တဂ္ဂါဒီသု အာသနပရိယန္တေ နိသဇ္ဇာယ ဟရာယမာနေန ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂမ္ပိ န သမာဒါတဗ္ဗံ. ယော ပန ပကတိယာဝ ပိဏ္ဍပါတိကော တဿ ပဋိသေဓော နတ္ထိ.

ආරණ්‍යක ධුතාංගය ගැන පවසන විට, පැමිණෙන භික්ෂූන්ට (පරිවාසය ගැන) දැන්වීමට ලැජ්ජාවෙන් ආරණ්‍යක ධුතාංගය සමාදන් නොවිය යුතුය. යම් භික්ෂුවක් ස්වභාවයෙන්ම (කලින්ම) එය සමාදන් වී ඇත්නම්, ඔහු දෙවැනි භික්ෂුවක ද කැඳවාගෙන වනයේ අරුණ නැගිය යුතුය, තනිවම නොසිටිය යුතුය. එමෙන්ම භෝජන ශාලා ආදියෙහි ආසන කෙළවරෙහි වාඩි වීමට ඇති ලැජ්ජාව නිසා පිණ්ඩපාතික ධුතාංගය ද සමාදන් නොවිය යුතුය. යමෙකු ස්වභාවයෙන්ම පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවක් වේ නම්, ඔහුට එය තහනම් නොවේ.

န စ တပ္ပစ္စယာတိ ‘‘နီဟဋဘတ္တော ဟုတွာ ဝိဟာရေယေဝ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ရတ္တိယော ဂဏယိဿာမိ, ဂစ္ဆတော မေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ သိယာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ပိဏ္ဍပါတော န နီဟရာပေတဗ္ဗော. မာ မံ ဇာနိံသူတိ ‘‘မာ မံ ဧကဘိက္ခုပိ ဇာနာတူ’’တိ စ ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန ဝိဟာရေ သာမဏေရေဟိ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ န လဘတိ. ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတဗ္ဗမေဝ. ဂိလာနဿ ပန နဝကမ္မအာစရိယုပဇ္ဈာယကိစ္စာဒိပသုတဿ ဝါ ဝိဟာရေယေဝ အစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ဂါမေ အနေကသတာ ဘိက္ခူ ဝိစရန္တိ, န သက္ကာ ဟောတိ အာရောစေတုံ, ဂါမကာဝါသံ ဂန္တွာ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ඒ හේතුවෙන් නොවෙයි යන්නෙන්, 'ආහාර (විහාරයට) ගෙන්වාගෙන එහිම වාඩි වී වළඳමින් රාත්‍රීන් ගණන් කරන්නෙමි, යන එන විට භික්ෂුවක දැක (වත) නොදැන්වුවහොත් මගේ රාත්‍රිය කැපී යනු ඇත' යන මේ කරුණ නිසා පිණ්ඩපාතය විහාරයට නොගෙන්වා ගත යුතුය. 'මා ගැන නොදනිත්වා' යන්නෙන්, 'එක් භික්ෂුවක හෝ මා ගැන නොදැනේවා' යන මේ අදහසින් විහාරයේ සාමණේරයන් ලවා උයවාගෙන වැළඳීමට ද අවසර නැත. පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමටම පිවිසිය යුතුය. ගිලන් වූ හෝ අලුත්වැඩියා කටයුතු (නවකම්), ආචාර්ය-උපජ්ඣායයන්ගේ කටයුතු ආදියෙහි නියුතු වූ භික්ෂුවට විහාරයේම සිටීම වටී. ඉදින් ගමේ භික්ෂූන් සිය ගණනක් හැසිරෙන්නේ නම්, ඔවුන්ට (වත්) දැන්වීමට අපහසු වන්නේ නම්, වෙනත් ගමක ආවාසයකට ගොස් තමා හා සමාන තත්ත්වයේ සිටින අය සමඟ විසීම වටී.

အာဂန္တုကေနာတိ ကဉ္စိ ဝိဟာရံ ဂတေန တတ္ထ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗေ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေ ပဿတိ, ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေနေဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. အထ ရုက္ခမူလာဒီသု ဝိသုံ ဝိသုံ ဌိတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သဉ္စိစ္စ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. အထ ဝိစိနန္တော ဧကစ္စေ န ပဿတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ.

ආගන්තුකයෙකු ලෙස යන්නෙන්, කිසියම් විහාරයකට ගියහොත් එහි සිටින භික්ෂූන්ට (පරිවාසය ගැන) දැන්විය යුතුය. ඉදින් සියලු දෙනා එක් තැනක සිටිනු දකින්නේ නම්, එහි සිටියදීම දැන්විය යුතුය. ඉදින් වෘක්ෂමූල ආදියෙහි වෙන් වෙන්ව සිටින්නේ නම්, ඒ ඒ ස්ථානයට ගොස් දැන්විය යුතුය. දැන දැනම නොදන්වන භික්ෂුවගේ රාත්‍රිය ද කැපී යයි, වත් බිඳීම නිසා දුකුළා ඇවැත් ද වේ. ඉදින් සොයන්නේ වුවද සමහරෙකු හමු නොවන්නේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් සිදු නොවේ.

အာဂန္တုကဿာတိ [Pg.11] အတ္တနော ဝသနဝိဟာရံ အာဂတဿာပိ ဧကဿ ဝါ ဗဟူနံ ဝါ ဝုတ္တနယေနေဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. ရတ္တိစ္ဆေဒဝတ္တဘေဒါပိ စေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သစေ အာဂန္တုကာ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ဝါ အဝိဿမိတွာ ဧဝ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တိ, တေသမ္ပိ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ တဿ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ ပန ဂတကာလေ ဇာနာတိ, ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယေပိ အန္တောဝိဟာရံ အပ္ပဝိသိတွာ ဥပစာရသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ နေသံ ဆတ္တသဒ္ဒံ ဝါ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ဝါ ခိပိတသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာဝ အာဂန္တုကဘာဝံ ဇာနာတိ, ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဂတကာလေ ဇာနန္တေနပိ အနုဗန္ဓိတွာ အာရောစေတဗ္ဗမေဝ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယောပိ ရတ္တိံယေဝ အာဂန္တွာ ရတ္တိံယေဝ ဂစ္ဆတိ, သောပိဿ ရတ္တိစ္ဆေဒံ ကရောတိ, အညာတတ္တာ ပန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ နတ္ထိ. သစေ အဇာနိတွာဝ အဗ္ဘာနံ ကရောတိ, အကတမေဝ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဓိကာ ရတ္တိယော ဂဟေတွာ ကာတဗ္ဗံ, အယံ အပဏ္ဏကပဋိပဒါ.

ආගන්තුකයාට යන්නෙන්, තමා වසන විහාරයට පැමිණි ආගන්තුක වූ එක් භික්ෂුවකට හෝ බොහෝ පිරිසකට හෝ පෙර කී ක්‍රමයටම දැන්විය යුතුය. මෙහිදී රාත්‍රී කැපීම හා වත් බිඳීම ද පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඉදින් ආගන්තුක භික්ෂූන් මඳ වේලාවක් විවේක ගෙන හෝ නොගෙන හෝ විහාරය මැදින් යන්නේ නම්, ඔවුන්ට ද දැන්විය යුතුය. ඉදින් ඔහු නොදන්නා අතරතුර ඔවුන් යන්නේ නම්, ඔහු ගිය පසු ඒ බව දැනගන්නේ නම්, ලුහුබැඳ ගොස් දැන්විය යුතුය. හමු වීමට නොහැකි වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නොවේ. විහාරය ඇතුළට නොපැමිණ උපචාර සීමාවෙන් ඔබ්බෙන් යන්නන්ගේ කුඩ ශබ්දය හෝ කැස්සක ශබ්දය හෝ කිවිසුමක ශබ්දය හෝ ඇසී ආගන්තුක බව දන්නේ නම්, ගොස් දැන්විය යුතුය. ඔවුන් ගිය පසු දැනගත්ත ද ලුහුබැඳ ගොස් දැන්විය යුතුම වේ. හමු වීමට නොහැකි වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නොවේ. යමෙකු රාත්‍රියේම පැමිණ රාත්‍රියේම යන්නේ නම්, ඔහු ද මොහුගේ රාත්‍රිය කපා දමයි (රත්තිච්ඡේදය කරයි), නමුත් නොදන්නා බැවින් වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැත. ඉදින් නොදැනම අබ්භානය (පරිවාසයෙන් මිදීම) කරන්නේ නම්, එය නොකළා හා සමාන වන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. එබැවින් නියමිත රාත්‍රී ප්‍රමාණයට වඩා වැඩිපුර රාත්‍රී කිහිපයක් ගෙන අබ්භානය කළ යුතුය, මෙය වරදින්නේ නැති නිවැරදි පිළිවෙතයි.

နဒီအာဒီသု နာဝါယ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပရတီရေ ဌိတမ္ပိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပဗ္ဗတတလအရညာဒီသု ဒူရေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ သစေ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝဝတ္ထာနံ အတ္ထိ, နာဝါဒီဟိ ဝါ ဂန္တွာ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဝါ အာရောစေတဗ္ဗံ, အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ ဝါယမန္တောပိ သမ္ပာပုဏိတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သံဃသေနာဘယတ္ထေရော ပန ဝိသယာဝိသယေန ကထေတိ – ‘‘ဝိသယေ ကိရ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ, အဝိသယေ ပန ဥဘယမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ. ကရဝီကတိဿတ္ထေရော ‘‘သမဏော အယန္တိ ဝဝတ္ထာနမေဝ ပမာဏံ, သစေပိ အဝိသယော ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋမေဝ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိယေဝါ’’တိ အာဟ.

ගංගා ආදියෙහි ඔරුවකින් යන, එතර පිහිටි, අහසින් යන හෝ කඳු මුදුන් හා වනාන්තර ආදියෙහි ඈතින් සිටින භික්ෂුවක දැක, 'මේ භික්ෂුවකි' කියා නිශ්චය කළ හැකිනම්, ඔරු ආදියෙන් ගොස් හෝ මහත් හඬක් නගා හෝ වේගයෙන් ලුහුබැඳ ගොස් හෝ දැන්විය යුතුය. නොදන්වන භික්ෂුවගේ රාත්‍රිය ද කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් ද වේ. උත්සාහ කරලත් හමු වීමට හෝ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට හෝ නොහැකි වූයේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැත. සංඝසේනාභය තෙරණුවෝ පවසන්නේ තමාගේ විෂය පථය (හැකියාව) අනුව මෙය සිදුවන බවයි. එනම්, තමාට කළ හැකි සීමාව තුළ නොදැන්වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යන අතර වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් ද වේ; කළ නොහැකි සීමාවක නම් ඒ දෙකම නැත. කරවීකතිස්ස තෙරණුවෝ පවසන්නේ, 'මොහු මහණෙකි' යන නිශ්චය පමණක් ප්‍රමාණවත් බවයි; ඉදින් එය තමාට කළ නොහැකි සීමාවක වුව ද වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැතත් රාත්‍රිය නම් කැපී යන බවයි.

ဥပေါသထေတိ ‘‘ဥပေါသထံ သမ္ပာပုဏိဿာမာ’’တိ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣဒ္ဓိယာ ဂစ္ဆန္တာပိ ဥပေါသထဘာဝံ ဉတွာ ဩတရိတွာ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, တသ္မာ အာဂန္တုကသောဓနတ္ထံ ဥပေါသထဒိဝသေ အာရောစေတဗ္ဗံ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော. ဂိလာနောတိ ဂန္တုံ အသမတ္ထော. ဒူတေနာတိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နံ ပေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ အာရောစာပေတဗ္ဗံ.

පොහොය දිනෙක 'පොහොය කර්මය සඳහා පැමිණෙන්නෙමු' යි සිතා ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති. සෘද්ධියෙන් වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා පොහොය බව දැන පහතට බැස පොහොය කර්මය සිදු කරති. එබැවින් ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසිදු කිරීම (විමසා බැලීම) පිණිස පොහොය දිනයෙහි දැන්විය යුතුය (වත්වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය). පවාරණයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. 'ගිලන්' යනු යාමට නොහැකි වූ තැනැත්තාය. දූතයෙකු යැවීමේදී මෙහි උපසම්පන්න නොවූවෙකු (සාමණේර හෝ ගිහි) යැවීම නුසුදුසුය; භික්ෂුවක යවා දැන්විය යුතුය.

အဘိက္ခုကော [Pg.12] အာဝါသောတိ သုညဝိဟာရော; ယတ္ထ ဧကောပိ ဘိက္ခု နတ္ထိ, တတ္ထ ဝါသတ္ထာယ န ဂန္တဗ္ဗံ. န ဟိ တတ္ထ ဝုတ္ထရတ္တိယော ဂဏနူပိကာ ဟောန္တိ, ပကတတ္တေန ပန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. ဒသဝိဓန္တရာယေ ပန သစေပိ ရတ္တိယော ဂဏနူပိကာ န ဟောန္တိ, အန္တရာယတော ပရိမုစ္စနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗမေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အညတြ အန္တရာယာ’’တိ. နာနာသံဝါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေသံ အနာရောစနေပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, အဘိက္ခုကာဝါသသဒိသမေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ’’တိ. သေသံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယမေဝ.

භික්ෂූන් රහිත ආවාසය යනු ශුන්‍ය විහාරයකි; යම් තැනක එකම භික්ෂුවක හෝ නැති නම්, එහි විසීම සඳහා නොයා යුතුය. එහි ගත කරන රාත්‍රීන් ගණනයට (පරිවාස ආදිය සඳහා) ඇතුළත් නොවේ. එහෙත් ප්‍රකෘතිමත් (පකතත්ත) භික්ෂුවක සමඟ එහි යාම සුදුසුය. දස වැදෑරුම් අන්තරායන් පවතින කල්හි රාත්‍රීන් ගණනයට ඇතුළත් නොවුණද, අන්තරායෙන් මිදීම පිණිස එහි යා යුතුමය. එබැවින් 'අන්තරායක් පවතින අවස්ථාවක මිස' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. නානාසංවාසක භික්ෂූන් සමඟ විනය කර්ම කිරීම නුසුදුසුය. ඔවුන්ට නොදැන්වීමෙන් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය (පරිවාස රාත්‍රී බිඳීම) සිදු නොවේ; එය භික්ෂූන් රහිත ආවාසයකට සමානමය. එබැවින් 'යම් තැනක නානාසංවාසක භික්ෂූන් වෙත්ද' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. ඉතිරි විස්තර උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ පරිදිම වේ.

၈၁. ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေတိအာဒီသု အာဝါသော နာမ ဝသနတ္ထာယ ကတသေနာသနံ. အနာဝါသော နာမ စေတိယဃရံ ဗောဓိဃရံ သမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋကော ဒါရုအဋ္ဋကော ပါနီယမာဠော ဝစ္စကုဋိ ဒွါရကောဋ္ဌကောတိ ဧဝမာဒိ. တတိယပဒေန တဒုဘယမ္ပိ ဂဟိတံ. ဧတေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကစ္ဆန္နေ ဆဒနတော ဥဒကပတနဋ္ဌာနပရိစ္ဆိန္နေ ဩကာသေ ဥက္ခိတ္တကော ဝသိတုံ န လဘတိ. ‘‘ပါရိဝါသိကော ပန အန္တောအာဝါသေယေဝ န လဘတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အဝိသေသေန ဥဒကပါတေန ဝါရိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ‘‘ဧတေသု ဧတ္တကေသု ပဉ္စဝဏ္ဏစ္ဆဒနဗဒ္ဓဋ္ဌာနေသု ပါရိဝါသိကဿ စ ဥက္ခိတ္တကဿ စ ပကတတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥဒကပါတေန ဝါရိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ နာနူပစာရေပိ ဧကစ္ဆန္နေ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ တဒဟုပသမ္ပန္နေပိ ပကတတ္တေ ပဌမံ ပဝိသိတွာ နိပန္နေ သဋ္ဌိဝဿောပိ ပါရိဝါသိကော ပစ္ဆာ ပဝိသိတွာ ဇာနန္တော နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. အဇာနန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သစေ ပန တသ္မိံ ပဌမံ နိပန္နေ ပစ္ဆာ ပကတတ္တော ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇတိ, ပါရိဝါသိကော စ ဇာနာတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. နော စေ ဇာနာတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ.

81. එක් සෙවිල්ලක් ඇති ආවාස ආදියෙහි, 'ආවාසය' යනු වාසය පිණිස කළ සෙනසුනයි. 'අනාවාසය' යනු චේතියඝර, බෝධිඝර, වැසිකිළි මණ්ඩප, දර මඩු, පැන් මඩු, වැසිකිළි, දොරටු මණ්ඩප ආදියයි. තුන්වන පදයෙන් ඒ දෙකම ගැනේ. මෙහි එක් වහලක් යට වැහි වතුර වැටෙන සීමාවෙන් වෙන් වූ යම් තැනක උක්ඛිත්තක භික්ෂුවකට වාසය කළ නොහැක. මහාපච්චරියෙහි 'පරිවාසික භික්ෂුවකට ආවාසය ඇතුළත වාසය කළ නොහැක' යැයි වදාළහ. මහාඅටුවාවෙහි 'විශේෂ කිරීමක් නැතිව ජල ප්‍රපාත සීමාවෙන් (එක් වහලක් යට විසීම) වැළැක්වූ බව' කියැවේ. කුරුන්දියෙහි 'මෙපමණ වූ පංචවිධ වහලකින් යුත් ස්ථානයන්හි පරිවාසිකයා සහ උක්ඛිත්තකයා පකතත්ත භික්ෂුව සමඟ එක් වහලක් යට විසීම වළක්වන ලද බව' කියැවේ. එබැවින් විවිධ උපචාරයන්හි වුවද එක් වහලක් යට විසීම නුසුදුසුය. ඉදින් එදිනම උපසම්පන්න වූ පකතත්ත භික්ෂුවක පළමුව ඇතුළු වී වැතිර සිටියදී, හැට වස් ඇති පරිවාසික භික්ෂුවක පසුව ඇතුළු වී දැන දැනම වැතිරෙන්නේ නම්, රාත්‍රී පරිච්ඡේදය (රාත්‍රිය ගෙවී යාම) සහ වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු වේ. නොදන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු නොවේ. ඉදින් පරිවාසිකයා පළමුව වැතිර සිටියදී පකතත්ත භික්ෂුව පසුව ඇතුළු වී වැතිරෙන්නේ නම්, පරිවාසිකයා එය දන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය සහ වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. නොදන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කටය නොවේ.

ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ နိမန္တေတဗ္ဗောတိ တဒဟုပသမ္ပန္နမ္ပိ ဒိသွာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ; ဝုဋ္ဌာယ စ ‘‘အဟံ ဣမိနာ သုခနိသိန္နော ဝုဋ္ဌာပိတော’’တိ ပရမ္မုခေန န ဂန္တဗ္ဗံ, ‘‘ဣဒံ အာစရိယ-အာသနံ, ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တေတဗ္ဗောယေဝ. နဝကေန ပန ‘‘မဟာထေရံ ဩဗဒ္ဓံ ကရောမီ’’တိ ပါရိဝါသိကတ္ထေရဿ သန္တိကံ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဧကာသနေတိ သမာနဝဿိကာသနေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ. န ဆမာယံ နိသိန္နေတိ ပကတတ္တေ ဘူမိယံ နိသိန္နေ ဣတရေန အန္တမသော တိဏသန္ထာရေပိ ဥစ္စတရေ ဝါလိကာတလေပိ ဝါ န နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဒွါဒသဟတ္ထံ ပန ဥပစာရံ [Pg.13] မုဉ္စိတွာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကစင်္ကမေတိ သဟာယေန ဝိယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တော ဧကသ္မိံ စင်္ကမေ.

නැගී සිටිය යුතුය, ආරාධනා කළ යුතුය යනු එදිනම උපසම්පන්න වූ පකතත්ත භික්ෂුවක දුටුවද (පරිවාසිකයා විසින්) නැගී සිටිය යුතුමය. නැගී සිට 'මොහු නිසා මා නැගිටුවනු ලැබුවේය' යි සිතා මුහුණ වෙනතකට හරවාගෙන නොයා යුතුය, 'ආචාර්යයන් වහන්ස, මේ ආසනයයි, මෙහි වැඩ හිඳින්න' යැයි ආරාධනා කළ යුතුමය. නවක භික්ෂුවක් විසින් 'මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට බාධා කරමි' යි සිතා පරිවාසික ස්ථවිරයන් සමීපයට නොයා යුතුය. 'එක් ආසනයක' යනු සමාන වස් ඇති භික්ෂූන්ගේ ඇඳක හෝ පුටුවක ය. 'බිම නොහිඳිය යුතුය' යන්නෙහි, පකතත්ත භික්ෂුව බිම හිඳින කල්හි අනෙක් තැනැත්තා අවම වශයෙන් තණ ඇතිරියක හෝ උස් වූ වැලි තලාවක හෝ නොහිඳිය යුතුය; රියන් දොළසක උපචාරය හැර හිඳීම සුදුසුය. 'එක් සක්මනක' යනු යහළුවෙකු සමඟ සක්මන් කරන්නාක් මෙන් එක් සක්මනක ය.

ဆမာယံ စင်္ကမန္တန္တိ ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – အကတပရိစ္ဆေဒါယ ဘူမိယာ စင်္ကမန္တေ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝါလိကံ အာကိရိတွာ အာလမ္ဗနံ ယောဇေတွာ ကတစင်္ကမေ နီစေပိ န စင်္ကမိတဗ္ဗံ, ကော ပန ဝါဒေါ ဣဋ္ဌကာစယသမ္ပန္နေ ဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တေတိ! သစေ ပန ပါကာရပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ ဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တော ပဗ္ဗတန္တရဝနန္တရဂုမ္ဗန္တရေသု ဝါ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော, တာဒိသေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဋိစ္ဆန္နေပိ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဝဋ္ဋတိ.

බිම සක්මන් කරද්දී යනු පකතත්ත භික්ෂුව බිම සක්මන් කරන කල්හි ය; මෙයම පාඨයයි. මෙහි අර්ථය නම් - සීමා පනවා නැති බිමක සක්මන් කරද්දී, සීමා පනවා වැලි අතුරා අත්වැල් යොදා කළ සක්මනක (පරිවාසිකයා විසින්) එය පහත් වුවද සක්මන් නොකළ යුතුය. ගඩොලින් නිම කළ වැටවල් බැඳි සක්මනක් ගැන කවර කතාද? ඉදින් එය පවුරු හා දොරටු මණ්ඩපවලින් යුක්ත නම් හෝ කඳු, වනාන්තර, පඳුරු අතර හොඳින් ආවරණය වී ඇත්නම්, එවැනි සක්මනක සක්මන් කිරීම සුදුසුය. ආවරණය නොවූ සක්මනක වුවද රියන් දොළසක උපචාරය හැර සක්මන් කිරීම සුදුසුය.

ဝုဍ္ဎတရေနာတိ ဧတ္ထ သစေ ဝုဍ္ဎတရေ ပါရိဝါသိကေ ပဌမံ နိပန္နေ ဣတရော ဇာနန္တော ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စဿ ဟောတိ ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. ဝုဍ္ဎတရဿ ပန ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. အဇာနိတွာ နိပဇ္ဇတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. အထ နဝကပါရိဝါသိကေ ပဌမံ နိပန္နေ ဝုဍ္ဎတရော ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, နဝကော စ ဇာနာတိ, ရတ္တိ စဿ ဆိဇ္ဇတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ဝုဍ္ဎတရဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒေါ. နော စေ ဇာနာတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. သစေ ဒွေပိ အပစ္ဆာပုရိမံ နိပဇ္ဇန္တိ, ဝုဍ္ဎတရဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဣတရဿ ဝတ္တဘေဒေါပီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဒွေ ပါရိဝါသိကာ သမဝဿာ, ဧကော ပဌမံ နိပန္နော, ဧကော ဇာနန္တောဝ ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိ စ ဆိဇ္ဇတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. ပဌမံ နိပန္နဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒေါ. သစေ ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇန္တောပိ န ဇာနာတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. သစေ ဒွေပိ အပစ္ဆာပုရိမံ နိပဇ္ဇန္တိ, ဒွိန္နမ္ပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါယေဝ, န ဝတ္တဘေဒေါ. သစေ ဟိ ဒွေ ပါရိဝါသိကာ ဧကတော ဝသေယျုံ, တေ အညမညဿ အဇ္ဈာစာရံ ဉတွာ အဂါရဝါ ဝါ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဝါ ဟုတွာ ပါပိဋ္ဌတရံ ဝါ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျုံ ဝိဗ္ဘမေယျုံ ဝါ, တသ္မာ နေသံ သဟသေယျာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ပဋိက္ခိတ္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒယော စေတ္ထ ပါရိဝါသိကာနံ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

වැඩිමහල් අයෙකු සමඟ යන්නෙහි, ඉදින් වැඩිමහල් පරිවාසික භික්ෂුව පළමුව වැතිර සිටියදී අනෙක් භික්ෂුව දැන දැනම පසුව වැතිරෙන්නේ නම්, ඔහුගේ රාත්‍රී පරිච්ඡේදය සහ වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කටය නොවේ. නොදැන වැතිරෙන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. ඉදින් නවක පරිවාසිකයා පළමුව වැතිර සිටියදී වැඩිමහල් භික්ෂුව පසුව වැතිරෙන අතර නවකයා එය දන්නේ නම්, ඔහුගේ රාත්‍රිය බිඳී වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. නොදන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. දෙදෙනාම එකවර වැතිරෙන්නේ නම් වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය ද අනෙකාට වත් බිඳීමේ දුක්කටය ද වේ යැයි කුරුන්දියෙහි වදාළහ. සමාන වස් ඇති පරිවාසිකයන් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පළමුව වැතිර සිටියදී අනෙකා දැන දැනම පසුව වැතිරෙන්නේ නම් රාත්‍රිය බිඳී වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. පළමුව වැතිර සිටි අයට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. පසුව වැතිරෙන තැනැත්තා නොදන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. දෙදෙනාම එකවර වැතිරෙන්නේ නම් දෙදෙනාටම රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. මන්දයත් පරිවාසිකයන් දෙදෙනෙකු එකට වාසය කරන්නේ නම්, ඔවුන් ඔවුනොවුන්ගේ වැරදි දැක අගෞරවයෙන් හෝ විපිළිසරව වඩාත් ලාමක ඇවැත්වලට පැමිණිය හැකි බැවින් හෝ සිවුරු හැර යා හැකි බැවින් ඔවුන්ගේ සහසෙය්‍යාව (එකට නිදාගැනීම) සියලු ආකාරයෙන්ම වළක්වන ලදී. ඉතිරිය වදාළ පරිදිම දත යුතුය. මූලායපටිකස්සනාරහ ආදී භික්ෂූන් ද මෙහිදී පරිවාසිකයන් මෙන් පකතත්තයන් කෙරෙහි දත යුතුය.

ပါရိဝါသိကစတုတ္ထော စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဝါသန္တိ ဧတ္ထ ပါရိဝါသိကံ စတုတ္ထံ ကတွာ အညဿ ပရိဝါသဒါနာဒီနိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသွေဝါယံ ဂဏပူရကော [Pg.14] န ဟောတိ, သေသသံဃကမ္မေသု ဟောတိ. ဂဏေ ပန အပ္ပဟောန္တေ ဝတ္တံ နိက္ခိပါပေတွာ ဂဏပူရကော ကာတဗ္ဗောတိ.

මහණෙනි, ඉදින් පරිවාසික භික්ෂුව සිව්වැන්නා කොට පරිවාස දෙත් නම් යනාදී පාඨයෙහි, පරිවාසික භික්ෂුව සිව්වැන්නා කර ගනිමින් වෙනත් භික්ෂුවකට පරිවාස දීම ආදී විනය කර්ම කිරීම නුසුදුසුය. මෙම විනය කර්මයන්හිදී පමණක් ඔහු ගණපූරක (පිරිස සම්පූර්ණ කරන්නෙකු) නොවේ; සෙසු සංඝ කර්මයන්හිදී ඔහු ගණපූරක වේ. ඉදින් ගණය (පිරිස) ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වත තබා (පරිවාස වත බැහැර කරවා) ඔහු ගණපූරක බවට පත් කළ යුතුය.

၈၃. ဣမံ ပန ဝတ္တကထံ သုတွာ ဝိနယဓရဥပါလိတ္ထေရဿ ရဟောဂတဿ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဘဂဝတာ ဗဟု ပါရိဝါသိကဝတ္တံ ပညတ္တံ, ကတိဟိ နု ခေါ ဧတ္ထ ကာရဏေဟိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတီ’’တိ! သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ စဿ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥပါလိ…ပေ… ရတ္တိစ္ဆေဒါ’’တိ. တတ္ထ သဟဝါသောတိ ယွာယံ ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ဧကတော ဝါသော. ဝိပ္ပဝါသောတိ ဧကကဿေဝ ဝါသော. အနာရောစနာတိ အာဂန္တုကာဒီနံ အနာရောစနာ. ဧတေသု တီသု ဧကေကေန ကာရဏေန ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ.

83. තවද, මෙම වත පිළිබඳ කථාව අසා විනයධර උපාලි තෙරුන් වහන්සේට හුදෙකලාව වැඩසිටින විට මෙබඳු කල්පනාවක් ඇති විය: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පරිවාසික භික්ෂූන්ගේ වත් පිළිවෙත් බොහෝ පනවන ලදී. මෙහිදී කරුණු කීයකින් 'රැය කැඩීම' (රාත්‍රී උල්ලංඝනය) වන්නේද?" උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ ඒ කරුණ විමසා සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එයට පිළිතුරු ලබා දුන්හ. එබැවින් (සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින්) "ඉක්බිති ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ... පෙ... රැය කැඩීම්ය" යැයි වදාරන ලදී. එහි 'සහවාසය' යනු යම් මේ ප්‍රකෘති භික්ෂුවක් සමඟ එක් පියස්සක් යට ආදී වශයෙන් වදාරන ලද එක්ව වාසය කිරීමයි. 'විප්පවාසය' යනු (ප්‍රකෘති භික්ෂුවක නොමැතිව) තනිව වාසය කිරීමයි. 'අනාරෝචනා' යනු ආගන්තුක ආදී භික්ෂූන්ට දැන්වීමක් නොකිරීමයි. මෙම කරුණු තුනෙන් එක් එක් කරුණක් හේතුවෙන් රැය කැඩීම සිදු වේ.

၈၄. န သက္ကောန္တီတိ သံဃဿ မဟန္တတာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ အာရောစေတုံ အသက္ကောန္တာ သောဓေတုံ န သက္ကောန္တိ. ပရိဝါသံ နိက္ခိပါမိ, ဝတ္တံ နိက္ခိပါမီတိ ဣမေသု ဒွီသု ပဒေသု ဧကေနာပိ နိက္ခိတ္တောဝ ဟောတိ ပရိဝါသော; ဒွီဟိ သုနိက္ခိတ္တောယေဝ. သမာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ မာနတ္တံ ဂဏှတော ပုန ဝတ္တသမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ, သမာဒိန္နဝတ္တောယေဝ ဟေသ တသ္မာဿ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ, စိဏ္ဏမာနတ္တော အဗ္ဘေတဗ္ဗော. ဧဝံ အနာပတ္တိကော ဟုတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌိတော တိဿော သိက္ခာ ပူရေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီတိ.

84. "නොහැක්කාහුය" යනු සංඝයාගේ බහුලත්වය නිසා ඒ ඒ තැනට ගොස් සියලු භික්ෂූන්ට දැන්වීමට අපොහොසත් වීමෙන් වත පිරිසිදු කර ගැනීමට නොහැකි වීමයි. "පරිවාසය අත්හරිමි", "වත අත්හරිමි" යන මේ පද දෙකෙන් එකකින් වුවද පරිවාසය අත්හරින ලද්දේම වෙයි. පද දෙකෙන්ම අත්හළ විට මැනවින් අත්හරින ලද්දේ වෙයි. සමාදන් වීමේදී ද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙසේ වත සමාදන් වී පරිවාසය වැස නිම කළ භික්ෂුව මානත ලබා ගන්නා විට නැවත වත සමාදන් වීමේ කෘත්‍යයක් නැත. මක්නිසාද යත් ඔහු මැනවින් සමාදන් වූ වත ඇත්තෙකුම වන බැවිනි. එබැවින් ඔහුට සය රැයක් මානත දිය යුතුය. මානත වැස නිම කළ පසු අබ්භානය කළ යුතුය. මෙසේ ඇවැත් රහිතව පිරිසිදු භාවයෙහි පිහිටා, ත්‍රිශික්ෂාවන් පුරමින් දුක් කෙළවර කරනු ඇත.

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පරිවාසික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

မူလာယပဋိကဿနာရဟဝတ္တကထာ

මූලායපටිකස්සනාරහ වත පිළිබඳ කථාව.

၈၆. မူလာယပဋိကဿနာရဟာ ဘိက္ခူ သာဒိယန္တိ ပကတတ္တာနန္တိ ဌပေတွာ နဝကတရံ မူလာယပဋိကဿနာရဟံ အဝသေသာနံ အန္တမသော ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပိ. ဣမေသဉှိ ပါရိဝါသိကမူလာယပဋိကဿနာရဟမာနတ္တာရဟမာနတ္တာစာရိကဗ္ဘာနာရဟာနံ ပဉ္စန္နံ ဌပေတွာ အတ္တနော အတ္တနော နဝကတရံ, သေသာ သဗ္ဗေ ပကတတ္တာ ဧဝ. ကသ္မာ? မိထု ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အနုညာတတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဝသေသာနံ အန္တမသော ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပီ’’တိ. မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒိလက္ခဏံ ပန နေသံ ပရတော [Pg.15] အာဝိဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပရေသု စ မာနတ္တာရဟာဒိဝတ္တေသု ပါရိဝါသိကဝတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

86. මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂූහු ප්‍රකෘති භික්ෂූන්ගේ (වැඳුම් ආදිය) පිළිගනිති යනු තමාට වඩා නවක වූ මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂුව හැර, ඉතිරි අවම වශයෙන් පරිවාසික ආදී වූ සියලු භික්ෂූන්ය. සැබවින්ම, මෙම පරිවාසික, මූලායපටිකස්සනාරහ, මානත්තාරහ, මානත්තචාරික සහ අබ්භානාරහ යන පස් වැදෑරුම් භික්ෂූන් අතරින්, තමාට වඩා නවක වූ භික්ෂුව හැර අනෙක් සියල්ලෝම ප්‍රකෘති භික්ෂූහුම වෙති. ඒ මක්නිසාද? ඔවුනොවුන් අතර වැඩිහිටි පිළිවෙළට වැඳුම් පිදුම් ආදිය අනුදැන වදාරා ඇති බැවිනි. එබැවින් "අවශේෂ වූ, අවම වශයෙන් පරිවාසිකාදීන්ගේ ද" යැයි පවසන ලදී. මූලායපටිකස්සනාරහ ආදීන්ගේ ලක්ෂණ මතු (සමුච්චයක්ඛන්ධකයේදී) පැහැදිලි වනු ඇත. මෙහි සහ මෙයින් පසු එන මානත්තාරහ ආදීන්ගේ වත්වල ඉතිරි කරුණු පරිවාසික වතෙහි වදාරන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

၈၇. မူလာယပဋိကဿနာရဟစတုတ္ထော စေတိအာဒီသုပိ ယထေဝ ပါရိဝါသိကော; ဧဝံ ဧတေပိ ဧတေသု ဝိနယကမ္မေသု ဂဏပူရကာ န ဟောန္တိ, သေသသံဃကမ္မေသု ဟောန္တိ.

87. "මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂුව සිව්වැනි කොට ඇති" යනාදී තැන්වලදී ද පරිවාසික භික්ෂුව මෙන්ම මොහු ද ඒ විනය කර්මයන්හි ගණපූරක නොවේ. සෙසු සංඝ කර්මයන්හිදී ගණපූරක වෙති.

မူလာယပဋိကဿနာရဟဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මූලායපටිකස්සනාරහ වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

မာနတ္တစာရိကဝတ္တကထာ

මානත්තචාරික වත පිළිබඳ කථාව.

၉၀. မာနတ္တစာရိကဿ ဝတ္တေသု ‘‘ဒေဝသိကံ အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိသေသော.

90. මානත්තචාරික භික්ෂුවගේ වත්වල "ප්‍රතිදිනම දැනුම් දිය යුතුය" යන්න විශේෂත්වයකි.

၉၂. ရတ္တိစ္ဆေဒေသု ဦနေ ဂဏေတိ ဧတ္ထ ဂဏောတိ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ; တသ္မာ သစေပိ တီဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ. မာနတ္တနိက္ခေပသမာဒါနေသု ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

92. රැය කැඩීම් පිළිබඳව "ඌන ගණයෙහි" යන්නෙහි 'ගණය' යනු හතර නමක් හෝ ඊට වැඩි පිරිසකි. එබැවින් ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා තෙනමක් සමඟ වාසය කරන්නේ නම්, එවිට ද රැය කැඩීම සිදු වේ. මානත අත්හැරීම හා සමාදන් වීම සම්බන්ධයෙන් ඉහත වදාරන ලද විනිශ්චයම වේ. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

မာနတ္တစာရိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මානත්තචාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පරිවාසිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၃. သမုစ္စယက္ခန္ဓကံ

3. සමුච්චයක්ඛන්ධකය.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာ

සුක්කවිස්සට්ඨි කථාව.

၉၇. သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ [Pg.16] – ဆာရတ္တံ မာနတ္တန္တိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ မာနတ္တံ – အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ, ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ, ပက္ခမာနတ္တံ, သမောဓာနမာနတ္တန္တိ. တတ္ထ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ – ယံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ အဒတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝေနေဝ မာနတ္တာရဟဿ မာနတ္တံ ဒိယျတိ. ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ – ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ ဒိယျတိ. ပက္ခမာနတ္တံ နာမ – ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အာပတ္တိယာ အဒ္ဓမာသံ ဘိက္ခုနီနံ ဒိယျတိ. သမောဓာနမာနတ္တံ နာမ – ယံ ဩဓာယ ဧကတော ကတွာ ဒိယျတိ. တေသု ဣဒံ ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တ’’န္တိ ဝစနတော ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ဒေန္တေန သစေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ, ဣဓ ဝုတ္တနယေန ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ တတုတ္တရိံ ဝါ အာပန္နော, ယထေဝ ‘‘ဧကံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ‘‘ဒွေ အာပတ္တိယော, တိဿော အာပတ္တိယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတုတ္တရိ ပန သစေပိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဟောတိ, ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နာနာဝတ္ထုကာယောပိ ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗာ, တာသံ ဒါနဝိဓိံ ပရိဝါသဒါနေ ကထယိဿာမ.

97. සමුච්චයක්ඛන්ධකයෙහි - "සය රැයක් මානත" යන්නෙහි මානත සතර වැදෑරුම් වේ. එනම්: අප්පටිච්ඡන්න මානත, පටිච්ඡන්න මානත, පක්ඛ මානත සහ සමෝධාන මානත වශයෙනි. එහි 'අප්පටිච්ඡන්න මානත' යනු - නොසඟවන ලද ඇවතක් සඳහා පරිවාසයක් නොදී, ඇවතට පැමිණි බැවින්ම මානතට සුදුසු භික්ෂුවට දෙනු ලබන මානතයි. 'පටිච්ඡන්න මානත' යනු - සඟවන ලද ඇවතක් සඳහා පරිවාසය වැස නිම කළ භික්ෂුවට දෙනු ලබන මානතයි. 'පක්ඛ මානත' යනු - සඟවන ලද හෝ නොසඟවන ලද ඇවතක් සඳහා අඩමසක් පුරා මෙහෙණින්ට දෙනු ලබන මානතයි. 'සමෝධාන මානත' යනු - එක්කොට දෙනු ලබන මානතයි. ඒවා අතුරින් මෙහි "නොසඟවන ලද ඇවතට සය රැයක් මානත" යැයි වදාළ බැවින් මෙය 'අප්පටිච්ඡන්න මානත' බව දත යුතුය. එය ලබා දීමේදී ඉදින් එක් ඇවතකට පැමිණියේ නම්, මෙහි වදාරන ලද ක්‍රමයට දිය යුතුය. ඉදින් ඇවැත් දෙකකට හෝ තුනකට හෝ ඊට වැඩි ගණනකට පැමිණියේ නම්, "එක් ඇවතක්" යැයි වදාළාක් මෙන් "ඇවැත් දෙකක්, ඇවැත් තුනක්" යැයි කිව යුතුය. ඊට වැඩි වී ඉදින් සියයක් හෝ දහසක් වුවද "සම්බහුල ඇවැත්" යැයි කිව යුතුය. විවිධ වස්තූන් නිසා වූ ඇවැත් ද එක් කොට දිය යුතුය. ඒවා දීමේ ක්‍රමය පරිවාස දීමේදී පවසන්නෙමු.

ဧဝံ အာပတ္တိဝသေန ကမ္မဝါစံ ကတွာ ဒိန္နေ မာနတ္တေ ‘‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ မာဠကသီမာယမေဝ ‘‘မာနတ္တံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တံ သမာဒါတဗ္ဗံ. ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ တတ္ထေဝ သံဃဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, အာရောစေန္တေန စ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

මෙසේ ඇවැත් වශයෙන් කම්මවාචාව කියවා මානත දුන් පසු, "මෙය මෙසේ දරා ගනිමි" යන කම්මවාචා අවසානයේදීම මාළක සීමාව තුළදීම "මානත සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි" යන වදාළ ක්‍රමයට වත සමාදන් විය යුතුය. වත සමාදන් වී එහිදීම සංඝයාට දැනුම් දිය යුතුය. දැනුම් දෙන්නා විසින් මෙසේ දැනුම් දිය යුතුය:—

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ အဒါသိ. သောဟံ မာနတ္တံ စရာမိ, ဝေဒယာမဟံ, ဘန္တေ ‘ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

"ස්වාමීනි, මම නොසඟවන ලද සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එක් ඇවතකට පැමිණියෙමි. ඒ මම නොසඟවන ලද සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එම එක් ඇවත සඳහා සය රැයක් මානත සංඝයාගෙන් අයැද සිටියෙමි. සංඝයා වහන්සේ මට එම ඇවත වෙනුවෙන් සය රැයක් මානත ලබා දුන්හ. ඒ මම මානත පුරමි. ස්වාමීනි, මම දන්වා සිටිමි. සංඝයා වහන්සේ මා 'දන්වන්නෙකු' ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා."

ဣမဉ္စ ပန အတ္ထံ ဂဟေတွာ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာရောစေတွာ သစေ နိက္ခိပိတုကာမော, ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃမဇ္ဈေ [Pg.17] နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. မာဠကတော ဘိက္ခူသု နိက္ခန္တေသု ဧကဿပိ သန္တိကေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မာဠကတော နိက္ခမိတွာ သတိံ ပဋိလဘန္တေန သဟဂစ္ဆန္တဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ပက္ကန္တော, အညဿ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အာရောစေန္တေန ပန အဝသာနေ ‘‘ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တူ’’တိ, တိဏ္ဏံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ.

තවද මෙම අර්ථය ගෙන ඕනෑම භාෂාවකින් දැනුම් දීම සුදුසුය. දැනුම් දී ඉදින් අත්හැරීමට කැමති නම්, වදාළ ක්‍රමයටම සංඝයා මැද අත්හැරිය යුතුය. මාළකයෙන් භික්ෂූන් නික්ම ගිය පසු එක් භික්ෂුවක් සමීපයෙහි වුවද අත්හැරීම සුදුසුය. මාළකයෙන් නික්ම ගොස් සිහිය ලැබූ භික්ෂුව විසින් තමා සමඟ යන භික්ෂුව සමීපයෙහි අත්හැරිය යුතුය. ඉදින් ඔහු ද බැහැරට ගියේ නම්, මාළකයේදී තමා විසින් දැනුම් නොදුන් වෙනත් අයෙකුට දැනුම් දී අත්හැරිය යුතුය. දැනුම් දෙන්නා විසින් අවසානයේ "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මා දන්වන්නෙකු ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි කිව යුතුය. භික්ෂූන් දෙනමකට පවසන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි ද, තෙනමකට පවසන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි ද කිව යුතුය. අත්හළ වේලාවේ සිට ඔහු ප්‍රකෘති භික්ෂුවකගේ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි.

သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဘာဂါ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, ဝတ္တံ အနိက္ခိပိတွာ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ရတ္တိယော ဂဏေတဗ္ဗာ. အထ န သက္ကာ သောဓေတုံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္စူသသမယေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဝါ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော, အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ ဂုမ္ဗေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. အန္တောအရုဏေယေဝ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ အညော ကောစိ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, သစေ ဧသ တံ ပဿတိ, သဒ္ဒံ ဝါဿ သုဏာတိ, အာရောစေတဗ္ဗံ. အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေါ စ.

යම් හෙයකින් ස්වල්ප වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙසෙන විහාරයක් වේ නම්, එහි ස්වභාවයෙන් සමාන වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩවසන්නේ නම්, වත් නොතබා විහාරය තුළම රාත්‍රීන් ගණන් කළ යුතුය. ඉදින් විහාරය පිරිසිදු කිරීමට නොහැකි වන්නේ නම්, මින් පෙර පාරිවාසික ඛන්ධකයේ දැක්වූ පරිදිම වත් තබා, අරුණෝදයට පෙර සතර නමක් හෝ පස් නමක් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ, පවුරු බැඳි විහාරයක් නම් එම පවුරෙන් පිටතටද, පවුරු නොබැඳි විහාරයක් නම් පවුරක් බැඳීමට සුදුසු ස්ථානයෙන් පිටතටද කැට දෙකක් ගැසිය හැකි පමණ දුර ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් බැහැර වී ලඳු කැළෑවක හෝ වැටක හෝ ආවරණය වූ තැනක හිඳගත යුතුය. අරුණ උදා වීමට පෙරම කලින් කී පරිදි වත් සමාදන් වී එය සැල කළ යුතුය. ඉදින් වෙනත් කිසියම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් යම් කිසි කටයුත්තකට එම ස්ථානයට වඩින්නේ නම්, උන්වහන්සේව දකින්නේ නම් හෝ උන්වහන්සේගේ ශබ්දය ඇසෙන්නේ නම් හෝ තමා එහි සිටින බව සැල කළ යුතුය. එසේ සැල නොකරන භික්ෂුවට රාත්‍රිය බිඳීම මෙන්ම වත් බිඳීමද සිදුවේ.

အထ ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ ဧဝ, ဝတ္တဘေဒေါ ပန နတ္ထိ. အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ သေသေဟိ သတိ ကရဏီယေ ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ကေနစိ ကမ္မေန ပုရေအရုဏေယေဝ ဂစ္ဆတိ, အညံ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တံ ဝါ အာဂန္တုကံ ဝါ ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ သန္တိကေ အာရောစေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အယဉ္စ ယသ္မာ ဂဏဿ အာရောစေတွာ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာဝ ဝသိ, တေနဿ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသော ဝါ ဝိပ္ပဝါသော ဝါ န ဟောတိ. သစေ န ကဉ္စိ ပဿတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂတဘိက္ခူသု ဧကဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ; အယံ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရော’’တိ အာဟ.

එසේත් නැතිනම්, රියන් දොළසක පමණ උපචාර සීමාවට පැමිණ තමා නොදැනුවත්වම වඩින්නේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් බිඳෙයි, වත් බිඳීමක් සිදු නොවේ. වත් සැල කළ අවස්ථාවේ සිට එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් නතර කොට, සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලාට කටයුත්තක් ඇති කල්හි වැඩම කිරීම වටී. අරුණ උදා වූ විට එම භික්ෂූන් වහන්සේ සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේද යම් කටයුත්තකට අරුණ උදාවට පෙර වඩින්නේ නම්, විහාරයෙන් නික්ම යන හෝ අලුතින් වඩින හෝ යම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ප්‍රථමයෙන් දකින්නේ නම්, උන්වහන්සේ සමීපයෙහි සැල කොට වත් තැබිය යුතුය. මේ මානත් පුරන භික්ෂුව සතර නමක් වූ ගණයට සැල කොට, භික්ෂූන්ගේ පැවැත්ම හොඳින් සලකා වැඩසිටි බැවින්, එම භික්ෂුවට සතර නමට වඩා අඩු පිරිසක් මැද විසීමේ දෝෂයක් හෝ විප්පවාස දෝෂයක් හෝ සිදු නොවේ. ඉදින් කිසිදු භික්ෂූන් වහන්සේ නමක නොදක්නේ නම්, විහාරයට ගොස් තමා සමඟ වැඩම කළ භික්ෂූන්ගෙන් එක් නමක් සමීපයේ වත් තැබිය යුතු යැයි මහා සුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහා පදුම තෙරුන් වහන්සේගේ මතය නම්, ප්‍රථමයෙන් දකින භික්ෂුවට සැල කොට වත් තැබීම වත් තැබූ භික්ෂුවගේ ආරක්ෂාව පිණිස වන බවයි.

ဧဝံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ အခဏ္ဍံ စရိတွာ ယတ္ထ သိယာ ဝီသတိဂဏော ဘိက္ခုသံဃော, တတ္ထ သော ဘိက္ခု အဗ္ဘေတဗ္ဗော. အဗ္ဘေန္တေဟိ စ ပဌမံ အဗ္ဘာနာရဟော [Pg.18] ကာတဗ္ဗော. အယဉှိ နိက္ခိတ္တဝတ္တတ္တာ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော, ပကတတ္တဿ စ အဗ္ဘာနံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဝတ္တံ သမာဒါပေတဗ္ဗော. ဝတ္တေ သမာဒိန္နေ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ. တေနာပိ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတွာ အဗ္ဘာနံ ယာစိတဗ္ဗံ. အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပုန ဝတ္တသမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. သော ဟိ ဆာရတ္တာတိက္ကမေနေဝ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ, တသ္မာ သော အဗ္ဘေတဗ္ဗော. တတြ ယွာယံ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဗ္ဘေတဗ္ဗော’’တိ ပါဠိယံယေဝ အဗ္ဘာနဝိဓိ ဝုတ္တော, အယဉ္စ ဧကာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တော. သစေ ပန ဒွေ တိဿော သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကဝတ္ထုကာ ဝါ နာနာဝတ္ထုကာ ဝါ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ, တာသံ ဝသေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ ပန ယသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ နံ ပရိဝါသကထာယံယေဝ ကထယိဿာမ.

මෙසේ වදාළ ක්‍රමයෙන් සදිනක් පුරා මානත් නොකඩා ආරක්ෂා කොට, යම් සීමාවක විසි නමකගෙන් යුත් භික්ෂු සංඝයා වැඩසිටිත් නම්, එහිදී එම භික්ෂුව අබ්භානය කළ යුතුය. අබ්භානය කරන භික්ෂූන් විසින් පළමුව ඔහු අබ්භානයට සුදුස්සෙකු කළ යුතුය. මන්ද යත්, වත් තබා සිටින භික්ෂුව ප්‍රකතත්ත (සාමාන්‍ය) තත්ත්වයෙහි සිටින බැවිනි. ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් අබ්භානය කිරීම නොකටයුතු බැවින්, ඔහු ලවා නැවත වත් සමාදන් කරවිය යුතුය. වත් සමාදන් වූ පසු ඔහු අබ්භානයට සුදුස්සෙකු වේ. එම භික්ෂුවද වත් සමාදන් වී, එය සැල කොට අබ්භානය අයැදිය යුතුය. වත් නොතැබූ භික්ෂුවකට නම් නැවත වත් සමාදන් වීමේ කටයුත්තක් නැත. මන්ද යත්, ඔහු සදින ඉක්මවූ සැණින්ම අබ්භානයට සුදුස්සෙකු වන බැවිනි. එබැවින් ඔහු අබ්භානය කළ යුතුය. එහිදී “මෙලෙස අබ්භානය කළ යුතුය” යනාදී වශයෙන් පාලියෙහිම එම අබ්භාන විධිය දක්වා ඇත. මෙය එක් ආපත්තියක් සම්බන්ධයෙන් වදාළ දෙයකි. ඉදින් දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ වූ, එකම වස්තුවක් ඇති හෝ විවිධ වස්තූන් ඇති ආපත්තීන් වේ නම්, එම ආපත්තීන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව කම්මවාචාව කළ යුතුය. මෙලෙස අප්පටිච්ඡන්න මානත්තය දිය යුතුය. පටිච්ඡන්න මානත්තය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එය පිළිසන් කළ (සඟවන ලද) ආපත්තිය වෙනුවෙන් පරිවාසාන්තයෙහි දිය යුතු බැවින්, ඒ ගැන පරිවාස කතාවෙහි පවසන්නෙමු.

ပရိဝါသကထာ

පරිවාස කතාව

၁၀၂. ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဒေတူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝါသော စ မာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တံ. တဿ ယသ္မာ အာဂတာဂတဋ္ဌာနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စမာနော ပါဠိ ဝိယ အတိဝိတ္ထာရံ အာပဇ္ဇတိ, န စ သက္ကာ ဟောတိ သုခေန ပရိဂ္ဂဟေတုံ, တသ္မာ နံ သမောဓာနေတွာ ဣဓေဝ ဒဿယိဿာမ.

102. “එසේ නම්... දෙත්වා” යනාදී ක්‍රමයෙන් පාලියෙහි බොහෝ ආකාරයෙන් පරිවාසය හා මානත්තය ගැන වදාරන ලදී. එම පරිවාසය හා මානත්තය ගැන අදාළ සෑම තැනකම විනිශ්චය පවසන්නේ නම්, පාලිය මෙන්ම එය ඉතා දීර්ඝ හා විසිරුණු එකක් බවට පත්වේ. එපමණක් නොව, එය පහසුවෙන් වටහා ගැනීමටද අපහසු වේ. එබැවින් ඒ සියල්ල එක්තැන් කොට මෙහි ඒකාහ පරිවාසය යටතේ දක්වන්නෙමු.

အယဉှိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော ပရိဝါသော နာမ – ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော, သမောဓာနပရိဝါသောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော တာဝ ယထာပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ဒါတဗ္ဗော. ကဿစိ ဟိ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ အာပတ္တိ ဟောတိ ယထာ အယံ ဥဒါယိတ္ထေရဿ, ကဿစိ ဒွီဟာဒိပဋိစ္ဆန္နာ ယထာ ပရတော အာဂတာ ဥဒါယိတ္ထေရဿေဝ, ကဿစိ ဧကာ အာပတ္တိ ဟောတိ ယထာ အယံ, ကဿစိ ဒွေ တိဿော တတုတ္တရိ ဝါ ယထာ ပရတော အာဂတာ, တသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသံ ဒေန္တေန ပဌမံ တာဝ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော.

මෙහි අදහස් කරන පරිවාසය නම් පටිච්ඡන්න පරිවාසය, සුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි මුලින්ම දැක්වූ පටිච්ඡන්න පරිවාසය, ආපත්තිය සඟවා තැබූ කාලය අනුව දිය යුතුය. උදායි තෙරුන් වහන්සේට මෙන්ම කිසියම් භික්ෂුවකට එක් දිනක් සඟවන ලද ආපත්තියක් තිබිය හැකිය. උදායි තෙරුන් වහන්සේට පසුව ඇති වූ ආපත්ති මෙන්ම, කිසියම් භික්ෂුවකට දෙදිනක් ආදී වශයෙන් සඟවන ලද ආපත්තීන් තිබිය හැකිය. උදායි තෙරුන්ගේ එම එක් ආපත්තිය මෙන්ම, කිසියම් භික්ෂුවකට එක් ආපත්තියක් හෝ දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ආපත්තීන් තිබිය හැකිය. එබැවින් පටිච්ඡන්න පරිවාසය දෙන විනයධරයා හෝ සංඝයා විසින් පළමුව එම ආපත්තියේ පටිච්ඡන්න (සඟවන ලද) ස්වභාවය හඳුනාගත යුතුය.

အယဉှိ အာပတ္တိ နာမ ဒသဟာကာရေဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ. တတ္ထာယံ မာတိကာ – အာပတ္တိ စ ဟောတိ အာပတ္တိသညီ စ, ပကတတ္တော စ ဟောတိ ပကတတ္တသညီ [Pg.19] စ, အနန္တရာယိကော စ ဟောတိ အနန္တရာယိကသညီ စ, ပဟု စ ဟောတိ ပဟုသညီ စ, ဆာဒေတုကာမော စ ဟောတိ ဆာဒေတိ စာတိ.

මෙම ආපත්තිය කරුණු දසයකින් සඟවන ලද්දක් වේ. එහි මාතිකා (පටුන) මෙසේය: ආපත්තියක් වීම, ආපත්තියක් යන සංඥාව තිබීම, ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් වීම, ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් යන සංඥාව තිබීම, අන්තරායයක් නොමැති වීම, අන්තරායයක් නැත යන සංඥාව තිබීම, සඟවාලීමට සමත් වීම, සමත් යන සංඥාව තිබීම, සඟවාලීමට කැමැත්ත තිබීම සහ සඟවාලීම යන මේවාය. මෙය මාතිකාවයි.

တတ္ထ အာပတ္တိ စ ဟောတိ အာပတ္တိသညီ စာတိ ယံ အာပန္နော, သာ အာပတ္တိယေဝ ဟောတိ. သောပိ စ တတ္ထ အာပတ္တိသညီယေဝ. ဣတိ ဇာနန္တော ဆာဒေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ. အထ ပနာယံ တတ္ထ အနာပတ္တိသညီ, အစ္ဆန္နာ ဟောတိ, အနာပတ္တိ ပန အာပတ္တိသညာယပိ အနာပတ္တိသညာယပိ ဆာဒေန္တေနာပိ အစ္ဆာဒိတာဝ ဟောတိ. လဟုကံ ဝါ ဂရုကာတိ ဂရုကံ ဝါ လဟုကာတိ ဆာဒေတိ, အလဇ္ဇိပက္ခေ တိဋ္ဌတိ, အာပတ္တိ ပန အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. ဂရုကံ လဟုကာတိ မညမာနော ဒေသေတိ, နေဝ ဒေသိတာ ဟောတိ, န ဆန္နာ. ဂရုကံ ဂရုကာတိ ဉတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. ဂရုကလဟုကဘာဝံ န ဇာနာတိ, အာပတ္တိံ ဆာဒေမီတိ ဆာဒေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ.

එම මාතිකාවෙහි විස්තරය මෙසේය: යම් ආපත්තියකට පත් වූයේද, එය සැබැවින්ම ආපත්තියක් විය යුතුය. එම භික්ෂුවටද එය ආපත්තියක් යන වැටහීම තිබිය යුතුය. මෙසේ ආපත්තියක් බව දැන දැනම සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් (පටිච්ඡන්න) වේ. ඉදින් එම භික්ෂුවට එය ආපත්තියක් නොවන බවට වැටහීමක් තිබේ නම්, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ආපත්තියක් නොවන දෙයක්, ආපත්තියක් ලෙස හෝ නොවන ලෙස සඟවා සිටියද එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. සැහැල්ලු ආපත්තියක් බරපතළ එකක් ලෙස හෝ, බරපතළ ආපත්තියක් සැහැල්ලු එකක් ලෙස සඟවන්නේ නම්, ඔහු අලජ්ජී පක්ෂයෙහි සිටියි. එහෙත් ආපත්තිය සඟවන ලද්දක් නොවේ. බරපතළ ආපත්තියක් සැහැල්ලු එකක් ලෙස සිතා දෙසා පවසන්නේ නම්, එය දෙසා පවසන ලද්දක්ද නොවේ, සඟවන ලද්දක්ද නොවේ. බරපතළ ආපත්තියක් බරපතළ ලෙසම දැන සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් වේ. බරපතළ හෝ සැහැල්ලු බව නොදැනුවත්ව වුවද, “මම ආපත්තිය සඟවමි” යන දැනුවත්භාවයෙන් සඟවන්නේ නම් එයද සඟවන ලද්දක්ම වේ.

ပကတတ္တောတိ တိဝိဓံ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ အကတော – သော စေ ပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. အထ ‘‘မယှံ သံဃေန ကမ္မံ ကတ’’န္တိ အပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. အပကတတ္တေန ပကတတ္တသညိနာ ဝါ အပကတတ္တသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ප්‍රකතත්ත යනු: උක්ඛේපනීය කර්ම තුනෙන් කිසිවකට ලක් නොවූ භික්ෂුවයි. එවැනි භික්ෂුවක් තමා ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවකැයි සිතා ආපත්තිය සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් වේ. එසේ නොවී, “සංඝයා මට උක්ඛේපනීය කර්මයක් කර ඇතැයි” සිතා තමා ප්‍රකතත්ත නොවන බව සිතමින් සඟවන්නේ නම්, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ප්‍රකතත්ත නොවන භික්ෂුවක් තමා ප්‍රකතත්ත යැයි සිතා හෝ නොසිතා සඟවනු ලැබුවද, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ඒ සඳහා සාධක මෙසේය.

‘‘အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ သာဝသေသံ,ဆာဒေတိ အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ;

န ဘိက္ခုနီ နော စ ဖုသေယျ ဝဇ္ဇံ,ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

සංඝීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින්ද මෙම ගාථාව වදාරන ලදී: “ශේෂයක් සහිත වූ බරපතළ සංඝාදිසේස ආපත්තියකට පත්ව, අනාදරය නිසා සඟවයි. එම තැනැත්තා භික්ෂුණියක්ද නොවේ, එසේම දුක්කටාපත්තියකටද නොපැමිණෙයි. මෙම ප්‍රශ්නය විනයෙහි දක්ෂයන් විසින් සිතා බැලිය යුතුය.”

အယဉှိ ပဉှော ဥက္ခိတ္တကေန ကထိတော.

සැබැවින්ම, මෙම ප්‍රශ්නය උක්ඛිත්තක (වතාවත් තහනම් කළ) භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් පවසන ලද්දකි.

အနန္တရာယိကောတိ ယဿ ဒသသု အန္တရာယေသု ဧကောပိ နတ္ထိ, သော စေ အနန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. သစေပိ သော ဘီရုကဇာတိကတာယ အန္ဓကာရေ အမနုဿစဏ္ဍမိဂဘယေန အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ယဿ ဟိ ပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဝသန္တဿ ကန္ဒရံ ဝါ နဒိံ ဝါ အတိက္ကမိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ ဟောတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ စဏ္ဍဝါဠအမနုဿာဒိဘယံ အတ္ထိ, မဂ္ဂေ အဇဂရာ နိပဇ္ဇန္တိ, နဒီ ပူရာ ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ပန သတိယေဝ အန္တရာယေ အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ [Pg.20] ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. အန္တရာယိကဿ ပန အန္တရာယိကသညာယ ဝါ အနန္တရာယိကသညာယ ဝါ ဆာဒယတော အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ.

අන්තරාය රහිත (අනන්තරායික) යනු යමෙකුට දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් එකක්වත් නොමැති වීමයි. හෙතෙම තමාට අන්තරායක් නැතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් (ඡන්න) වේ. ඉදින් ඔහු බියගුලු ස්වභාවය නිසා අඳුරෙහිදී අමනුෂ්‍යයන් කෙරෙහි හෝ රෞද්‍ර මෘගයන් කෙරෙහි ඇති බියෙන් අන්තරායක් ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් නොවේ. පර්වත විහාරයක වසන යමෙකුට අගාධයක් හෝ නදියක් තරණය කොට ඇවත ප්‍රකාශ කිරීමට සිදුවේ නම්, මඟ අතරතුර රෞද්‍ර සතුන් හෝ අමනුෂ්‍යයන් ආදී බිය පවතී නම්, මඟෙහි පිඹුරන් ලැග සිටී නම්, නදිය ජලයෙන් පිරී පවතී නම්, මෙබඳු එක් අන්තරායක් පවතිද්දීම අන්තරායක් ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් නොවේ. අන්තරායක් පවතිද්දී, අන්තරාය ඇතැයි යන සංඥාවෙන් හෝ අන්තරාය නැතැයි යන සංඥාවෙන් ඇවත වසන්නා හට එය වසන ලද්දක් නොවේ.

ပဟူတိ ယော သက္ကောတိ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တုဉ္စေဝ အာရောစေတုဉ္စ; သော စေ ပဟုသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. သစဿ မုခေ အပ္ပမတ္တကော ဂဏ္ဍော ဝါ ဟောတိ, ဟနုကဝါတော ဝါ ဝိဇ္ဈတိ, ဒန္တော ဝါ ရုဇ္ဇတိ, ဘိက္ခာ ဝါ မန္ဒာ လဒ္ဓါ ဟောတိ, တာဝတကေန ပန နေဝ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ န ဂန္တုံ; အပိစ ခေါ န သက္ကောမီတိ သညီ ဟောတိ, အယံ ပဟု ဟုတွာ အပ္ပဟုသညီ နာမ. ဣမိနာ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆာဒိတာ. အပ္ပဟုနာ ပန ဝတ္တုံ ဝါ ဂန္တုံ ဝါ အသမတ္ထေန ပဟုသညိနာ ဝါ အပ္ပဟုသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာ ဟောတု, အစ္ဆာဒိတာဝ.

ප්‍රතිබල (පහු) යනු යම් භික්ෂුවක් වෙත යාමටත්, ඇවත ප්‍රකාශ කිරීමටත් හැකි තැනැත්තායි. ඔහු තමාට හැකියාව ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසයි නම්, එය වසන ලද්දක් වේ. ඉදින් ඔහුගේ මුඛයෙහි අල්ප වූ ගෙඩියක් හෝ හනුකවාතයක් (හකු වේදනාවක්) වේ නම්, දතක් රදයි නම්, හෝ ලැබුණු දානය ඉතා මඳ වේ නම්, එපමණකින් ඔහුට කතා කිරීමට හෝ යාමට නොහැකි නොවේ. එසේ වුවද 'මට නොහැකිය' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වේ නම්, හෙතෙම හැකියාව තිබියදී 'නොහැකි සංඥාව' (අප්පහුසඤ්ඤී) ඇත්තෙකු නම් වේ. මොහු විසින් වසන ලද්දේ වුවද එය නොවසන ලද්දකි. යාමට හෝ කතා කිරීමට අසමර්ථ වූ, හැකියාව රහිත තැනැත්තෙකු විසින් හැකියාව ඇතැයි යන සංඥාවෙන් හෝ හැකියාව නැතැයි යන සංඥාවෙන් වසන ලද්දේ වුවද එය නොවසන ලද්දක්ම වේ.

ဆာဒေတုကာမော စ ဟောတိ ဆာဒေတိ စာတိ ဣဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သစေ ပန ဆာဒေဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပုရေဘတ္တေ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဝါ ပဌမယာမာဒီသု ဝါ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ အာရောစေတိ, အယံ ဆာဒေတုကာမော န ဆာဒေတိ နာမ.

වසනු කැමතිව වසයි යන මෙහි අර්ථය පැහැදිලිය. ඉදින් යමෙක් 'ඇවත වසන්නෙමි' කියා වගකීම අත්හැර, දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී මුල් යාම ආදියෙහි ලජ්ජී ගුණයෙන් බැහැරව සිට, අරුණෝදයට පෙරම ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, මොහු වසනු කැමති වුවද වසන ලද්දෙක් නොවේ.

ယဿ ပန အဘိက္ခုကေ ဌာနေ ဝသန္တဿ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော အာဂမနံ အာဂမေန္တဿ သဘာဂသန္တိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အဒ္ဓမာသောပိ မာသောပိ အတိက္ကမတိ, အယံ န ဆာဒေတုကာမော ဆာဒေတိ နာမ, အယမ္ပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ.

භික්ෂූන් නොමැති ප්‍රදේශයක වසන යම් භික්ෂුවක් ඇවතකට පැමිණ, සභාග භික්ෂුවකගේ පැමිණීම අපේක්ෂාවෙන් හෝ සභාග භික්ෂුවක් වෙත යමින් සිටියදී අඩ මසක් හෝ මසක් ඉක්ම ගියද, ඔහු වසනු කැමැත්තෙන් තොරව සිටින්නේ නම්, ඔහු ඇවත වසන්නෙකු ලෙස නොසැලකේ. මෙයද නොවසන ලද්දක්ම වේ.

ယော ပန အာပန္နမတ္တောဝ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တပုရိသော ဝိယ သဟသာ အပက္ကမိတွာ သဘာဂဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာဝိ ကရောတိ, အယံ န ဆာဒေတုကာမောဝ န ဆာဒေတိ နာမ. သစေ ပန သဘာဂံ ဒိသွာပိ ‘‘အယံ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါ’’တိ လဇ္ဇာယ နာရောစေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ အာပတ္တိ. ဥပဇ္ဈာယာဒိဘာဝေါ ဟိ ဣဓ အပ္ပမာဏံ အဝေရိသဘာဂမတ္တမေဝ ပမာဏံ, တသ္မာ အဝေရိသဘာဂဿ သန္တိကေ အာရောစေတဗ္ဗာ.

ඇවතට පැමිණි කෙණෙහිම ගින්නක් පෑගූ මිනිසෙකු මෙන් වහා එතැනින් බැහැරව සභාග භික්ෂුවක් සිටින තැනකට ගොස් ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, හෙතෙම වසනු නොකැමති තැනැත්තෙකු වන අතර ඇවත වසන්නෙකු ද නොවේ. ඉදින් සභාග භික්ෂුව දැක 'මොහු මාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේය' හෝ 'මාගේ ආචාර්යයන් වහන්සේය' කියා ලජ්ජාවෙන් ඇවත ප්‍රකාශ නොකරයි නම්, ඇවත වසන ලද්දක් වේ. මන්ද යත්, මෙහිදී උපාධ්‍යාය හෝ ආචාර්ය යන බව ප්‍රමාණයක් නොවන අතර, වෛරී නොවන සභාග භික්ෂුවක වීමම පමණක් ප්‍රමාණය වේ. එබැවින් වෛරී නොවන සභාග භික්ෂුවක් සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

ယော ပန ဝိသဘာဂေါ ဟောတိ သုတွာ ပကာသေတုကာမော, ဧဝရူပဿ ဥပဇ္ဈာယဿာပိ သန္တိကေ န အာရောစေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပုရေဘတ္တံ ဝါ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတု ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ, ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ ယာဝ အရုဏံ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ တာဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ပဋိစ္ဆာဒနပစ္စယာ စ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. သဘာဂသံဃာဒိသေသံ အာပန္နဿ ပန သန္တိကေ အာဝိ [Pg.21] ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ အာဝိ ကရောတိ, အာပတ္တိ အာဝိကတာ ဟောတိ, ဒုက္ကဋာ ပန န မုစ္စတိ, တသ္မာ သုဒ္ဓဿ သန္တိကေ အာဝိကာတဗ္ဗာ. အာဝိကရောန္တော စ ‘‘တုယှံ သန္တိကေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာဝိကရောမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာစိက္ခာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာရောစေမီ’’တိ ဝါ ‘‘မမ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝါ ဝဒတု, ‘‘ဧကံ ဂရုကာပတ္တိံ အာဝိကရောမီ’’တိအာဒိနာ ဝါ နယေန ဝဒတု, သဗ္ဗေဟိပိ အာကာရေဟိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာဝ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန လဟုကာပတ္တိံ အာဝိကရောမီတိအာဒိနာ နယေန ဝဒတိ, ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ဝတ္ထုံ အာရောစေတိ, အာပတ္တိံ အာရောစေတိ, ဥဘယံ အာရောစေတိ, တိဝိဓေနာပိ အာရောစိတာဝ ဟောတိ. ဣတိ ဣမာနိ ဒသ ကာရဏာနိ ဥပလက္ခေတွာ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသံ ဒေန္တေန ပဌမမေဝ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော.

ඇවත අසා එය ප්‍රසිද්ධ කිරීමට කැමති විසභාග පුද්ගලයෙකු වේ නම්, එවැනි තැනැත්තෙකු තමාගේ උපාධ්‍යාය වුවද ඔහු සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. එහිදී දහවල් හෝ රාත්‍රී කාලයේ කවර වේලාවක ඇවතට පැමිණියද, අරුණෝදය උදා වීමට පෙර එය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. අරුණ උදා වූ පසු ඇවත වසන ලද්දක් වන අතර, වැසීම හේතුවෙන් දුක්කට ඇවතට ද පැමිණේ. සභාග සංඝාදිසේස ඇවතකට පැමිණි භික්ෂුවක් ඉදිරියේ ඇවත ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ. ඉදින් ප්‍රකාශ කළහොත් ඇවත ප්‍රකාශ වූවා වුවද, දුක්කට ඇවතින් නොමිදේ. එබැවින් පිරිසිදු භික්ෂුවක් සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ප්‍රකාශ කිරීමේදී 'ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි මම එක් ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' හෝ 'දන්වමි' හෝ 'මම එක් ඇවතකට පැමිණි බව දැනගනු මැනවි' යනුවෙන් හෝ 'එක් ගරු ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' යන ආදී ක්‍රමයකින් පැවසිය යුතුය. සියලු ආකාරයෙන්ම එය නොවසන ලද්දක් වන බව කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. ඉදින් 'ලහු ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' යනුවෙන් (ගරු ඇවත ලහු ඇවතක් ලෙස) පවසයි නම්, එය වසන ලද්දකි. වස්තුව (සිදුවීම) ප්‍රකාශ කරයි නම්, ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, හෝ වස්තුව හා ඇවත යන දෙකම ප්‍රකාශ කරයි නම්, යන තුන් ආකාරයෙන්ම ප්‍රකාශ කරන ලද්දක්ම වේ. මෙසේ මෙම කරුණු දහය මැනවින් වටහාගෙන, පටිච්ඡන්න පරිවාසාදිය දෙන විනයධරයන් විසින් පළමුව ඇවත වැසූ බව හෝ නොවැසූ බව දැනගත යුතුය.

တတော ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသေ စ အာပတ္တိယော စ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ ဧဝံ ယာစာပေတွာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. အထ ဒွီဟတီဟာဒိပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ဒွီဟပဋိစ္ဆန္နံ တီဟပဋိစ္ဆန္နံ စတူဟပဋိစ္ဆန္နံ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဆာဟပဋိစ္ဆန္နံ သတ္တာဟပဋိစ္ဆန္နံ အဋ္ဌာဟပဋိစ္ဆန္နံ နဝါဟပဋိစ္ဆန္နံ ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဧကာဒသာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဒွါဒသာဟပအစ္ဆန္နံ တေရသာဟပဋိစ္ဆန္နံ စုဒ္ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဧဝံ ယာဝ စုဒ္ဒသ ဒိဝသာနိ ဒိဝသဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ပဉ္စဒသ ဒိဝသာနိ ပဋိစ္ဆန္နာယ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဝတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတော ယာဝ ဧကူနတိံသတိမော ဒိဝသော, တာဝ အတိရေကပက္ခပဋိစ္ဆန္နန္တိ.

ඉන්පසු වසන ලද දින ගණන සහ ඇවැත් සංඛ්‍යාව සලකා බලා, ඉදින් එක් දිනක් වසන ලද්දේ නම් 'ස්වාමීනි, මම සඤ්චේතනික ශුක්‍ර විමෝචන නම් වූ එක් ඇවතකට පැමිණ එය එක් දිනක් වසා තැබුවෙමි' යනුවෙන් අයැදවා, මෙහි වදාළ ක්‍රමයටම කර්ම වාක්‍යය කියා පරිවාසය දිය යුතුය. ඉදින් දින දෙකක්, තුනක් ආදී වශයෙන් වසන ලද්දේ නම්, දින දාහතරක් දක්වා ඒ ඒ දින ගණන අනුව යොදාගත යුතුය. දින පහළොවක් වසන ලද්දේ නම් 'පක්ඛප්පටිච්ඡන්න' (පසළොස් දිනක් වසන ලද) කියා යෙදිය යුතුය. එතැන් සිට එකුන්තිස් වන දින දක්වා 'අතිරේක පක්ඛප්පටිච්ඡන්න' කියා යෙදිය යුතුය.

တတော မာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နံ တေမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကတေမာသပဋိစ္ဆန္နံ စတုမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကစတုမာသပဋိစ္ဆန္နံ ပဉ္စမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကပဉ္စမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဆမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဆမာသပဋိစ္ဆန္နံ သတ္တမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကသတ္တမာသပဋိစ္ဆန္နံ အဋ္ဌမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကအဋ္ဌမာသပဋိစ္ဆန္နံ နဝမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကနဝမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဧကာဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဧကာဒသမာသပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သံဝစ္ဆရေ ပရိပုဏ္ဏေ ဧကသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ. တတော ပရံ အတိရေကဧကသံဝစ္ဆရ… ဒွေသံဝစ္ဆရ… အတိရေကဒွေသံဝစ္ဆရ… တိသံဝစ္ဆရ… အတိရကေတိသံဝစ္ဆရ… စတုသံဝစ္ဆရ… အတိရေကစတုသံဝစ္ဆရ… ပဉ္စသံဝစ္ဆရ… အတိရေကပဉ္စသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ [Pg.22] ဧဝံ ယာဝ သဋ္ဌိသံဝစ္ဆရ… အတိရေကသဋ္ဌိသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဝါ တတော ဝါ ဘိယျောပိ ဝတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

එතැන් සිට මාසයක් වසන ලද්දේ නම් 'මාසප්පටිච්ඡන්න' කියාද, මාසයකට වැඩි කාලයක් නම් 'අතිරේක මාසප්පටිච්ඡන්න' කියාද, දෙමසක්, තෙමසක් ආදී වශයෙන් එකොළොස් මසක් දක්වාද, වසරක් සම්පූර්ණ වූ කළ 'ඒකසංවච්ඡරප්පටිච්ඡන්න' කියාද යෙදිය යුතුය. ඉන්පසු එක් වසරකට වැඩි, දෙවසරක් ආදී වශයෙන් පස් වසරක් දක්වාද, එතැන් සිට වසර හැටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් වුවද වසන ලද දින ගණනට අනුකූලව පාඨය යොදා පරිවාසය දිය යුතුය.

သစေ ပန ဒွေ တိဿော တတုတ္တရိ ဝါ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ, ယထာ ဣဓ ဧကံ အာပတ္တိန္တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ဒွေ အာပတ္တိယော တိဿော အာပတ္တိယောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတော ပရံ ပန သတံ ဝါ ဟောတု သဟဿံ ဝါ, သမ္ဗဟုလာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နာနာဝတ္ထုကာသုပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ – ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ, ဧကံ ကာယသံသဂ္ဂံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ, ဧကံ အတ္တကာမံ, ဧကံ သဉ္စရိတ္တံ, ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ ဂဏနဝသေန ဝါ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ နာနာဝတ္ထုကာယော ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုကိတ္တနဝသေန ဝါ, ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ နာမမတ္တဝသေန ဝါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ඉදින් ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ඇත්නම්, මෙහි එක් ඇවැතක් යැයි වදාළ ආකාරයට ම "ඇවැත් දෙකක්" හෝ "ඇවැත් තුනක්" යැයි පැවසිය යුතුය. ඊට වඩා වැඩි නම්, සියයක් හෝ දහසක් වුව ද "බොහෝ ඇවැත්" (සම්බහුලා ආපත්තියෝ) යැයි කීම සුදුසු ය. විවිධ වස්තූන්ගෙන් සිදු වූ ඇවැත් සම්බන්ධයෙන් ද, "ස්වාමීනි, මම එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨියක් ද, එක් කායසංසග්ගයක් ද, එක් දුට්ඨුල්ලවාචාවක් ද, එක් අත්තකාමයක් ද, එක් සඤ්චරිත්තයක් ද වශයෙන් එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස සංඛ්‍යාවන් වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනි, මම විවිධ වස්තූන් ඇති එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස වස්තූන් හැඳින්වීම් වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනි, මම එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස නාම මාත්‍රයෙන් හෝ පද සම්බන්ධය කළ යුතු ය.

တတ္ထ နာမံ ဒုဝိဓံ – သဇာတိသာဓာရဏဉ္စ သဗ္ဗသာဓာရဏဉ္စ. တတ္ထ သံဃာဒိသေသောတိ သဇာတိသာဓာရဏံ, အာပတ္တီတိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ; တသ္မာ ‘‘သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗသာဓာရဏနာမဝသေနပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉှိ သဗ္ဗမ္ပိ ပရိဝါသာဒိကံ ဝိနယကမ္မံ ဝတ္ထုဝသေန ဂေါတ္တဝသေန နာမဝသေန အာပတ္တိဝသေန စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

එහි "නාමය" (නම) සජාතිසාධාරණ නාමය හා සබ්බසාධාරණ නාමය යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි "සංඝාදිසේස" යනු තමාගේම වර්ගයට පොදු වූ සජාතිසාධාරණ නාමයකි. "ආපත්තිය" (ඇවැත) යනු සියලු ඇවැත්වලට පොදු වූ සබ්බසාධාරණ නාමයකි. එබැවින්, "එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ ඇවැත්වලට මම පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස සබ්බසාධාරණ නාමය මඟින් ද ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු ය. මක්නිසාද යත්, මේ සියලු පිරිවෙස් ආදී විනය කර්මයන් වස්තුව වශයෙන් ද, ගෝත්‍රය වශයෙන් ද, නාමය වශයෙන් ද, ඇවැත් වශයෙන් ද සිදු කිරීම සුදුසු ම බැවිනි.

တတ္ထ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌီ’’တိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂေါ’’တိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ, တတ္ထ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ကာယသံသဂ္ဂ’’န္တိအာဒိနာ ဝစနေနာပိ ‘‘နာနာဝတ္ထုကာယော’’တိ ဝစနေနာပိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ ဂဟိတံ ဟောတိ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝစနေနာပိ ‘‘အာပတ္တိယော’’တိ ဝစနေနာပိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ ဂဟိတာ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ’’န္တိ နာမမ္ပိ ဝတ္ထုဂေါတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ. ယထာ စ ဣဓ ‘‘အယံ ဥဒါယိ ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ယော ယော အာပန္နော ဟောတိ, တဿ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခူ’’တိ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ.

එහි "ශුක්‍රවිස්සට්ඨි" යන වචනයෙන් වස්තුව මෙන් ම ගෝත්‍රය ද කියවේ. "සංඝාදිසේස" යන වචනයෙන් නාමය මෙන් ම ඇවැත ද කියවේ. "කායසංසග්ග" යන්නෙන් ද වස්තුව හා ගෝත්‍රය කියවේ. "සංඝාදිසේස" යන්නෙන් නාමය හා ඇවැත කියවේ. එහි "ශුක්‍රවිස්සට්ඨිය, කායසංසග්ගය" යනාදී වචනවලින් ද, "විවිධ වස්තූන් ඇති" යන වචනයෙන් ද වස්තුව හා ගෝත්‍රය යන දෙක ම ගැනේ. "සංඝාදිසේස" යන වචනයෙන් මෙන් ම "ආපත්තියෝ" යන වචනයෙන් ද නාමය හා ඇවැත යන දෙක ම ගැනේ. මෙහි දී නම් "සිතාමතා සිදු කළ එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි" යි පැවසීමේදී නාමයත්, වස්තුව හා ගෝත්‍රයත් යන සියල්ල ම ගැනී ඇත. තවද මෙහි "මේ උදායි භික්ෂුව" යැයි වදාළා සේම, යම් යම් භික්ෂුවක් ඇවැතට පැමිණියේ ද, ඒ ඒ භික්ෂුවගේ නම සඳහන් කරමින් "මේ නම් ඇති භික්ෂුව" (අයං ඉත්ථන්නාමෝ භික්ඛු) යනුවෙන් කම්මවාචාව කළ යුතු ය.

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ စ တေန ဘိက္ခုနာ မာဠကသီမာယမေဝ ‘‘ပရိဝါသံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ သမာဒါတဗ္ဗံ[Pg.23]. သမာဒိယိတွာ တတ္ထေဝ သံဃဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, အာရောစေန္တေန စ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

කම්මවාචාව අවසානයේ දී එම භික්ෂුව විසින් එම මාලක සීමාව තුළදීම "පිරිවෙස සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි" යි වදාළ ක්‍රමයට ම වත සමාදන් විය යුතු ය. සමාදන් වී එහිදීම සංඝයාට දැන්විය යුතු ය. දන්වන්නා වූ භික්ෂුව විසින් මෙසේ දැන්විය යුතු ය.

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ အဒါသိ, သောဟံ ပရိဝသာမိ – ‘ဝေဒယာမဟံ, ဘန္တေ, ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

"ස්වාමීනි, මම සිතාමතා සිදු කරන ලද, එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි. මම ඒ සිතාමතා සිදු කළ, එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ඇවැත වෙනුවෙන් එක් දිනක පිරිවෙස් ලබා දෙන ලෙස සංඝයාගෙන් ඉල්ලා සිටියෙමි. සංඝයා වහන්සේ ද සිතාමතා සිදු කළ එක් දිනක් සඟවන ලද ඒ එක් ඇවැත වෙනුවෙන් මට එක් දිනක පිරිවෙස් ලබා දුන්හ. මම දැන් පිරිවෙස් රකිමි. 'ස්වාමීනි, මම (පිරිවෙස් රකින බව) දන්වමි, සංඝයා වහන්සේ මා දන්වන බව දරත්වා (සලකා ගනිත්වා)'" යි.

ဣမဉ္စ ပနတ္ထံ ဂဟေတွာ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာရောစေတွာ သစေ နိက္ခိပိတုကာမော, ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃမဇ္ဈေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. မာဠကတော ဘိက္ခူသု နိက္ခန္တေသု ဧကဿာပိ သန္တိကေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မာဠကတော နိက္ခမိတွာ သတိံ ပဋိလဘန္တေန သဟဂစ္ဆန္တဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ပက္ကန္တော, အညဿ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အာရောစေန္တေန စ အဝသာနေ ‘‘ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တူ’’တိ, တိဏ္ဏံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ.

මේ අර්ථය ගෙන යම්කිසි භාෂාවකින් හෝ දැන්වීම සුදුසු ම ය. දන්වා අවසානයේ වත තැබීමට (නැවැත්වීමට) කැමති නම්, වදාළ ක්‍රමයට ම සංඝයා මැද වත තැබිය යුතු ය. මාලකයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා නික්ම ගිය පසු, එක් භික්ෂුවක් සමීපයේ වුව ද වත තැබීම සුදුසු ය. මාලකයෙන් නික්ම ගොස් සිහිය ලැබූ තැනැත්තා විසින් තමා සමඟ යන භික්ෂුව සමීපයේ වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් ඔහු ද නික්ම ගොස් ඇත්නම්, මාලකයේ දී දැනුම් නොදුන් වෙනත් යම් භික්ෂුවකට දන්වා වත තැබිය යුතු ය. දන්වන්නා විසින් අවසානයේ "මා දන්වන බව ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ දරත්වා" යි පැවසිය යුතු ය. දෙනමකට දන්වන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරත්වා" යි ද, තෙනමකට දන්වන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරත්වා" යි ද පැවසිය යුතු ය. වත තැබූ වේලාවේ සිට ඔහු සාමාන්‍ය භික්ෂු තත්ත්වයේ (පකතත්ත) සිටියි.

သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဘာဂါ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, ဝတ္တံ အနိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရေယေဝ ရတ္တိပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော. အထ န သက္ကာ သောဓေတုံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္စူသသမယေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ မာနတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ပရိဝါသော အာရောစေတဗ္ဗော. အာရောစေန္တေန သစေ နဝကတရော ဟောတိ, ‘‘အာဝုသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝုဍ္ဎတရော, ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ အညော ကောစိ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, သစေ ဧသ တံ ပဿတိ, သဒ္ဒံ ဝါဿ သုဏာတိ, အာရောစေတဗ္ဗံ; အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေါ စ. အထ ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါယေဝ ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒေါ ပန နတ္ထိ.

ඉදින් භික්ෂූන් අඩු විහාරයක් නම්, එහි සභාග භික්ෂූන් (එකම ඇවැත් ඇති) වසන්නේ නම්, වත නොතබා විහාරයේ ම රැය ගෙවීම කළ යුතු ය. ඉදින් පිරිසිදු වීමට (සෝදනය කිරීමට) නොහැකි නම්, වදාළ ක්‍රමයට ම වත තබා, අලුයම් කාලයේ දී එක් භික්ෂුවක් සමඟ මානත් වර්ණනාවේ වදාළ ක්‍රමයට ම උපචාර සීමාව ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් ඉවත් වී, සැඟවුණු තැනක හිඳ අරුණ නැගීමට පෙර වදාළ ක්‍රමයට ම වත සමාදන් වී එම භික්ෂුවට පිරිවෙස් දැන්විය යුතු ය. දන්වන්නාට වඩා ඔහු බාල නම් "ඇවැත්නි" (ආවුසො) යැයි ද, වැඩිමහල් නම් "ස්වාමීනි" (භන්තෙ) යැයි ද පැවසිය යුතු ය. ඉදින් වෙනත් යම් භික්ෂුවක් කිසියම් කටයුත්තකට එම ස්ථානයට පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු මොහුව දකින්නේ නම් හෝ මොහුගේ හඬ ඇසෙන්නේ නම්, (පිරිවෙස් රකින බව) දැන්විය යුතු ය. නොදන්වන්නාට රැය ගෙවීම (රත්තිච්ඡේද) මෙන් ම වත බිඳීම (වත්තභේද) ද සිදු වේ. ඉදින් රියන් දොළසක උපචාරයට පැමිණ නොදැනුවත්ව ම යන්නේ නම්, රැය ගෙවීම පමණක් සිදු වේ, වත බිඳීමක් සිදු නොවේ.

ဥဂ္ဂတေ [Pg.24] အရုဏေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သော ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကန္တော ဟောတိ, ယံ အညံ သဗ္ဗပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ကဉ္စိ န ပဿတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂတဘိက္ခုဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ, အယံ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရော’’တိ အာဟ.

අරුණ උදා වූ විට වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් එම (සමඟ ගිය) භික්ෂුව කිසියම් කටයුත්තකට නික්ම ගොස් ඇත්නම්, මුලින් ම දකින වෙනත් යම් භික්ෂුවකට දන්වා වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් කිසිවෙකු නොදක්නේ නම්, විහාරයට ගොස් තමා සමඟ ගිය භික්ෂුව සමීපයේ වත තැබිය යුතු යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වනාහි "යමෙකු මුලින් ම දකින්නේ ද, ඔහුට දන්වා වත තැබිය යුතු ය; මෙය වත තැබූ භික්ෂුවගේ පිළිවෙතයි" යැයි වදාළහ.

ဧဝံ ယတ္တကာနိ ဒိဝသာနိ အာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တတ္တကာနိ တတော အဓိကတရာနိ ဝါ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထာယ ပရိဝသိတွာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ မာနတ္တံ ယာစိတဗ္ဗံ. အယဉှိ ဝတ္တေ သမာဒိန္နေ ဧဝ မာနတ္တာရဟော ဟောတိ နိက္ခိတ္တဝတ္တေန ပရိဝုတ္ထတ္တာ. အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပန ပုန သမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ, သော ဟိ ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသာတိက္ကမေနေဝ မာနတ္တာရဟော ဟောတိ, တသ္မာ တဿ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ. တံ ဒေန္တေန သစေ ဧကာပတ္တိ ဟောတိ, ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ ‘‘သောဟံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော သံဃံ ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ တိဿန္နံ အာပတ္တီနံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာနံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ ပရိဝါသေ ဝုတ္တနယေနေဝ အာပတ္တိယော စ ဒိဝသေ စ သလ္လက္ခေတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

මෙලෙස වරදක් (ඇවැතක්) කොපමණ දින ගණනක් සඟවා තබන ලද්දේ ද, ඒ දින ගණනට සමාන කාලයක් හෝ සැකය දුරු කරනු පිණිස ඊට වැඩි කාලයක් හෝ පරිවාසයෙහි හැසිර, මහා සංඝයා වෙත පැමිණ වත් සමාදන් වී මානත් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, පරිවාසය අවසන් කළ භික්ෂුව මානත් පිරීමට සුදුසු වන්නේ වත් සමාදන් වූ විටම බැවිනි. නමුත් වත් අත්නොහළ (අනික්ඛිත්තවත්ත) භික්ෂුවකට නැවත සමාදන් වීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. ඔහු සඟවා සිටි දින ගණන ඉක්මවීමෙන්ම මානත් පිරීමට සුදුසු වේ. එබැවින් ඔහුට මානත් දිය යුතුමය. මෙය ‘පටිච්ඡන්න මානත’ (සැඟවූ ඇවැත් සඳහා වූ මානත) ලෙස හැඳින්වේ. එය ලබා දීමේදී එක් ඇවැතක් පමණක් නම්, පාළියෙහි සඳහන් ක්‍රමයටම දිය යුතුය. ඉදින් ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් වේ නම්, "පරිවාසයෙහි හැසිර නිම කළ මම, එක් දිනක් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් (හෝ තුනක්) වෙනුවෙන් සදිනක මානත් ඉල්ලමි" යනාදී වශයෙන් පරිවාසයෙහි දැක්වූ අයුරින්ම ඇවැත් සංඛ්‍යාව සහ දින ගණන සලකා වාක්‍ය සම්බන්ධය (යෝජනාව) කළ යුතුය.

အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိယာ သမောဓာနေတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကထံ? ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဝသိတွာ –

සඟවන ලද ඇවැත් සමඟ නොසඟවන ලද ඇවැත් ද එක් කොට (සමෝධාන කර) දීම සුදුසුය. ඒ කෙසේද? සඟවන ලද ඇවැත වෙනුවෙන් එක් දිනක පරිවාසයෙහි හැසිර -

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ အဒါသိ, သောဟံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော. အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ. သောဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သဉ္စေတနိကာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌီနံ ပဋိစ္ဆန္နာယ စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ စ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ.

"ස්වාමීනි, මම එක් දිනක් සඟවන ලද, සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එක් ඇවැතකට පැමිණියෙමි. මම ඒ වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් එක් දිනක පරිවාසයක් ඉල්ලුවෙමි. සංඝයා මට එය ලබා දුන්හ. මම එම පරිවාසයෙහි හැසිර නිම කළෙමි. ස්වාමීනි, මම සඟවනු නොලැබූ තවත් එක් සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි. ස්වාමීනි, මම ඒ සඟවන ලද සහ නොසඟවන ලද ඇවැත් වෙනුවෙන් සදිනක මානත් ඉල්ලමි" යනුවෙන් ඉල්ලා සිටිය යුතුය.

အထဿ တဒနုရူပံ ကမ္မဝါစံ ကတွာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဒွေ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဧကာ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ ပဋိစ္ဆန္နာ [Pg.25] ဧကာ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဒွေ, ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာယ စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာပိ ဒွေ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပိ ဒွေ, ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထ အနုရူပံ ကမ္မဝါစံ ကတွာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. စိဏ္ဏမာနတ္တဿ စ တဒနုရူပမေဝ ကမ္မဝါစံ ကတွာ အဗ္ဘာနံ ကာတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဧကာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတိ ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသာဝသာနေ မာနတ္တံ ဒိယျတိ, ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ. ဧဝမေတ္ထ ဧကေနေဝ ယောဇနာမုခေန ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော စ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပက္ခမာနတ္တံ သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ အဝသေသပရိဝါသကထာဝသာနေ ကထယိဿာမ.

ඉක්බිති ඔහුට ඒ අනුව ගැළපෙන කර්ම වාක්‍යය කියවා මානත දිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැතක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැත්වලට ද, නොසඟවන ලද ඇවැතට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැතක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැතට ද, නොසඟවන ලද ඇවැත්වලට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැත්වලට ද, නොසඟවන ලද ඇවැත්වලට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. සෑම තැනකදීම ඊට අදාළ වන පරිදි කර්ම වාක්‍යය සිදු කොට මානත දිය යුතුය. මානත් පුරා අවසන් වූ පසු ඊට ගැළපෙන පරිදිම කර්ම වාක්‍යය කොට අබ්භානය (නැවත සංඝයාට එක් කර ගැනීම) කළ යුතුය. මෙහිදී එක් ඇවැතක් ගැන පමණක් සඳහන් කරන ලදී. මෙලෙස සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පරිවාසය අවසානයෙහි යම් මානතක් දෙනු ලබන්නේ ද, එය ‘පටිච්ඡන්න මානත’ නම් වේ. මෙහිදී එක් යෝජනා ක්‍රමයකින්ම පටිච්ඡන්න පරිවාසය හා පටිච්ඡන්න මානත ගැන කියන ලදැයි දත යුතුය. පක්ඛ මානත සහ සමෝධාන මානත ගැන ඉතිරි පරිවාස කතා අවසානයෙහි දක්වන්නෙමු.

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော သမောဓာနပရိဝါသောတိ ဟိ ဒွေ ပရိဝါသာ အဝသေသာ. တတ္ထ ‘‘သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော’’ နာမ ပရတော အဓမ္မိကမာနတ္တစာရာဝသာနေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဟောတိ, အာပတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုညာတပရိဝါသော. သော ဒုဝိဓော – စူဠသုဒ္ဓန္တော, မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ. ဒုဝိဓောပိ စေသ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒံ သကလံ ဝါ ဧကစ္စံ ဝါ အဇာနန္တဿ စ အဿရန္တဿ စ တတ္ထ ဝေမတိကဿ စ ဒါတဗ္ဗော. အာပတ္တိပရိယန္တံ ပန ဧတ္တကာ အဟံ အာပတ္တိယော အာပန္နောတိ ဇာနာတု ဝါ မာ ဝါ, အကာရဏမေတံ.

ශුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යනුවෙන් තවත් පරිවාස දෙකක් ඉතිරිව ඇත. එහි ‘ශුද්ධන්ත පරිවාසය’ යනු, මත්තෙහි දැක්වෙන අධම්මික මානත් පිරීමක් අවසානයෙහි - "එසමයෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියේ වෙයි. ඔහු එම ඇවැත්වල සීමාව නොදනී, දින ගණනෙහි සීමාව ද නොදනී" යන සිදුවීම නිමිති කරගෙන අනුදැන වදාළ පරිවාසයයි. එය චූළ ශුද්ධන්තය සහ මහා ශුද්ධන්තය යැයි දෙවදෑරුම් වේ. මෙම දෙවැදෑරුම් පරිවාසයම, රාත්‍රී කාලය (දින ගණන) සම්පූර්ණයෙන් හෝ අඩක් හෝ නොදන්නා වූ ද, මතක නැති වූ ද, ඒ ගැන සැකයක් ඇති වූ ද භික්ෂුවට දිය යුතුය. "මම මෙපමණ ඇවැත් සංඛ්‍යාවකට පැමිණියෙමි" යි ඇවැත් ප්‍රමාණය දැන සිටීම හෝ නොදැන සිටීම මෙහිදී වැදගත් නොවේ.

တတ္ထ ယော ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမက္ကမေန ဝါ အာရောစိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမက္ကမေန ဝါ ‘‘အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ ဒိဝသံ ဝါ ပက္ခံ ဝါ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ တဝ သုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနော ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဇာနာမိ, ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒတိ, တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘စူဠသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ.

එහිදී උපසම්පදාවේ සිට අනුපිළිවෙළින් හෝ ඇවැත් ප්‍රකාශ කළ දින සිට ආපස්සට හෝ, "මෙපමණ දවසක්, පසක්, මාසයක් හෝ වර්ෂයක් ඔබගේ පිරිසිදු භාවය ඔබ දන්නේද?" යි විනයධරයන් විසින් විමසන ලදුව, "එසේය ස්වාමීනි, මම දනිමි. මෙපමණ කාලයක් මම පිරිසිදුව සිටියෙමි" යි පවසන්නේ නම්, ඔහුට දෙනු ලබන ශුද්ධන්ත පරිවාසය ‘චූළ ශුද්ධන්තය’ යැයි කියනු ලැබේ.

တံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တေန ယတ္တကံ ကာလံ အတ္တနော သုဒ္ဓိံ ဇာနာတိ, တတ္တကံ အပနေတွာ အဝသေသံ မာသံ ဝါ ဒွေမာသံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. သစေ မာသမတ္တံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သလ္လက္ခေတွာ အဂ္ဂဟေသိ ပရိဝသန္တော စ ပုန အညံ မာသံ သရတိ, တမ္ပိ မာသံ ပရိဝသိတဗ္ဗမေဝ. ပုန ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အထ ဒွေမာသံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သလ္လက္ခေတွာ အဂ္ဂဟေသိ, ပရိဝသန္တော စ မာသမတ္တမေဝါဟံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ, မာသမေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ပုန [Pg.26] ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အယဉှိ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော နာမ ဥဒ္ဓမ္ပိ အာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာပိ ဩရောဟတိ, ဣဒမဿ လက္ခဏံ. အညသ္မိံ ပန အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနေ ဣဒံ လက္ခဏံ – ယော အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဝိနယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ အာပတ္တိ ဝုဋ္ဌာတိ. ယော ပဋိစ္ဆန္နံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဝိနယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ. အစိရပဋိစ္ဆန္နံ စိရပဋိစ္ဆန္နာတိ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတိ. စိရပဋိစ္ဆန္နံ အစိရပဋိစ္ဆန္နာတိ ကရောန္တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ. ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သမ္ဗဟုလာတိ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧကံ ဝိနာ သမ္ဗဟုလာနံ အဘာဝတော. သမ္ဗဟုလာ ပန အာပဇ္ဇိတွာ ဧကံ အာပဇ္ဇိန္တိ ကရောန္တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ.

එය ලබාගෙන පරිවාසයෙහි වසන භික්ෂුව, තමා පිරිසිදුව සිටි කාලය කොපමණදැයි දන්නේ නම්, එය ඉවත් කොට ඉතිරි මාසය හෝ දෙමසක කාලය පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුය. ඉදින් "මම මාසයක් පමණ අපිරිසිදුව සිටියෙමි" යි සලකා පරිවාසය ගත් විට, වසන අතරතුර තවත් මාසයක් මතක් වන්නේ නම්, එම මාසයෙහි ද පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුමය. නැවත පරිවාස දීමක් අවශ්‍ය නැත. ඉදින් "මම දෙමසක් අපිරිසිදුයි" කියා ගෙන, පසුව "මම අපිරිසිදු වූයේ මාසයක් පමණයි" කියා නිශ්චය කරයි නම්, ඔහු මාසයක් පමණක් පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුය. එහිදී ද නැවත පරිවාස දීමේ කෘත්‍යයක් නැත. මක්නිසාද යත්, මෙම ශුද්ධන්ත පරිවාසය යනු ඉහළට ද යා හැකි, පහළට ද බැසිය හැකි ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූවකි. මෙය එහි ලක්ෂණයයි. අනෙක් ඇවැත්වලින් නැගී සිටීමේදී (වුට්ඨානය) ලක්ෂණය මෙසේය: යමෙක් නොසඟවන ලද ඇවැතක් "සඟවන ලද්දක්" ලෙස විනය කර්ම කරයි නම්, ඔහුගේ ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ. යමෙක් සඟවන ලද ඇවැතක් "නොසඟවන ලද්දක්" ලෙස විනය කර්ම කරයි නම්, ඔහුගේ ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ. මෑතකදී සඟවන ලද ඇවැතක් "බොහෝ කලක් සඟවන ලද්දක්" ලෙස කළත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ. බොහෝ කලක් සඟවන ලද්දක් "මෑතකදී සඟවන ලද්දක්" ලෙස කළහොත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ. එක් ඇවැතක් වී එය "බොහෝ ඇවැත්" ලෙස කළත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ, මක්නිසාද යත් එක් ඇවැතක් නොමැතිව බොහෝ ඇවැත් විය නොහැකි බැවිනි. නමුත් බොහෝ ඇවැත් වී "එක් ඇවැතක්" ලෙස ප්‍රකාශ කොට විනය කර්ම කළහොත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ.

ယော ပန ယထာဝုတ္တေန အနုလောမပဋိလောမနယေန ပုစ္ဆိယမာနောပိ ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ နေဝ သရတိ ဝေမတိကော ဝါ ဟောတိ, တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘မဟာသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဂဟေတွာ ဂဟိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥပသမ္ပဒဒိဝသော, တာဝ ရတ္တိယော ဂဏေတွာ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အယံ ဥဒ္ဓံ နာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဩရောဟတိ. တသ္မာ သစေ ပရိဝသန္တော ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ, မာသော ဝါ သံဝစ္ဆရော ဝါ မယှံ အာပန္နဿာတိ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ပရိဝါသယာစနဒါနလက္ခဏံ ပနေတ္ထ ပရတော ပါဠိယံ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဝတ္တသမာဒါနမာနတ္တအဗ္ဘာနာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. အယံ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော နာမ.

යම් මහණෙක් ඉහත සඳහන් කළ අනුලෝම ප්‍රතිලෝම ක්‍රමයට විමසනු ලැබුවද, ඇවැත් සඟවා තැබූ රාත්‍රි ප්‍රමාණය නොදනී නම්, මතක නැති නම් හෝ ඒ පිළිබඳ සැක සහිත වේ නම්, ඔහුට දෙනු ලබන ශුද්ධාන්ත පරිවාසය 'මහා ශුද්ධාන්තය' යැයි කියනු ලැබේ. එය ලබාගෙන, පරිවාසය සමාදන් වූ දින පටන් උපසම්පදා වූ දින දක්වා කොපමණ කාලයක් ඇද්දැයි එම රාත්‍රි ප්‍රමාණය ගණනය කර පරිවාසය පිරිය යුතුය. මෙය ඉහළට වැඩි නොවන නමුත් පහළට අඩු විය හැක. එබැවින් පරිවාසය පුරන මහණ තෙමේ රාත්‍රි පරිච්ඡේදය පිළිබඳව 'මට ඇවැත් සිදු වී මාසයක් හෝ වසරක් වේ' යැයි නිශ්චය කරන්නේ නම්, එම මාසය හෝ වසර මුළුල්ලේ පරිවාසය පිරිය යුතුය. පරිවාසය ඉල්ලීමේ සහ දීමේ ලක්ෂණ මෙහි මතු පාලියෙහි එන ක්‍රමයටම දත යුතුය. කර්මවාක්‍යය අවසානයේ වත් සමාදන් වීම, මානත් පිරීම සහ අබ්භානය යන විධි පෙර කී ක්‍රමයටම වේ. මෙය ශුද්ධාන්ත පරිවාසය නම් වේ.

‘‘သမောဓာနပရိဝါသော’’ နာမ တိဝိဓော ဟောတိ – ဩဓာနသမောဓာနော, အဂ္ဃသမောဓာနော, မိဿကသမောဓာနောတိ. တတ္ထ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’ နာမ – အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ မူလဒိဝသပရိစ္ဆေဒေ ပစ္ဆာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ သမောဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော ဝုစ္စတိ. သော ပရတော ‘‘တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ သံဃော ဥဒါယိံ ဘိက္ခုံ အန္တရာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ မူလာယ ပဋိကဿိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမောဓာနပရိဝါသံ ဒေတူ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝိတ္ထာရတော ပါဠိယံယေဝ အာဂတော.

'සමෝධාන පරිවාසය' යනු ඕධාන සමෝධානය, අග්ඝ සමෝධානය සහ මිස්සක සමෝධානය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි 'ඕධාන සමෝධානය' යනු - අතරතුර ඇවැතකට (අන්තරාපත්තියකට) පැමිණ එය සඟවා සිටින මහණෙකුට, ඔහු විසින් ඒ වන විට පුරන ලද පරිවාස දින ඉවත් කර (මකා දමා), පෙර ඇවැතෙහි මුල් දින සීමාව තුළට පසුව පත් වූ ඇවැත ද ඇතුළත් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. එය පාලියෙහි 'තේන හි භික්ඛවේ සංඝෝ උදායිං භික්ඛුං...' යනාදී පාඨයෙන් පටන් ගෙන විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ယော ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တော ဝါ မာနတ္တာရဟော ဝါ မာနတ္တံ စရန္တော ဝါ အဗ္ဘာနာရဟော ဝါ အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ရတ္တိယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တဿ မူလာယပဋိကဿနေန တေ [Pg.27] ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ သဗ္ဗေ ဩဓုနိတွာ အဒိဝသေ ကတွာ ပစ္ဆာ အာပန္နာပတ္တိံ မူလာပတ္တိယံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. တေန သစေ မူလာပတ္တိ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာ, အန္တရာပတ္တိ ဦနကပက္ခပဋိစ္ဆန္နာ, ပုန ပက္ခမေဝ ပရိဝါသော ပရိဝသိတဗ္ဗော. အထာပိ အန္တရာပတ္တိ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာဝ ပက္ခမေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧတေနုပါယေန ယာဝ သဋ္ဌိဝဿပဋိစ္ဆန္နာ မူလာပတ္တိ, တာဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝသိတွာ မာနတ္တာရဟော ဟုတွာပိ ဟိ ဧကဒိဝသံ အန္တရာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပုနပိ သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝါသာရဟော ဟောတိ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් මහණෙක් සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පරිවාසය සමාදන්ව එය පුරමින් සිටියදී හෝ මානත් පිරීමට සුදුසුව සිටියදී හෝ මානත් පුරමින් සිටියදී හෝ අබ්භානයට සුදුසුව සිටියදී හෝ, පෙර ඇවැතට සමාන වූ හෝ ඊට වඩා අඩු දින ගණනක් සඟවන ලද වෙනත් ඇවැතකට පත් වේ නම්, ඔහුගේ ඒ පිරූ පරිවාස දින සහ මානත් පිරූ දින සියල්ල ඉවත් කර, ඒවා පිරිසිදු දින නොවන සේ සලකා, පසුව පත් වූ ඇවැත මුල් ඇවැතට එක් කර නැවත පරිවාසය දිය යුතුය. ඒ මහණාගේ මුල් ඇවැත පසක් (දින 15ක්) සඟවන ලද්දක් නම් සහ අතරතුර ඇවැත ඊට වඩා අඩු කාලයක් සඟවන ලද්දක් නම්, නැවත පසක්ම පරිවාසය පිරිය යුතුය. ඉදින් අතරතුර ඇවැත ද පසක්ම සඟවන ලද්දක් වුවද, පසක්ම පරිවාසය පිරිය යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන් අවුරුදු හැටක් සඟවන ලද මුල් ඇවැතක් දක්වාම විනිශ්චය දත යුතුය. අවුරුදු හැටක් පරිවාස පුරා මානත් පිරීමට සුදුසු වූවද, එක දිනක් අතරතුර ඇවැතක් සඟවා තැබුවහොත් නැවතත් අවුරුදු හැටක්ම පරිවාස පිරීමට ඔහු සුදුසු වේ.

သစေ ပန အန္တရာပတ္တိ မူလာပတ္တိတော အတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တတ္ထ ‘‘ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘အတေကိစ္ဆော အယံ ပုဂ္ဂလော, အတေကိစ္ဆော နာမ အာဝိကာရာပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ကသ္မာ အတေကိစ္ဆော နာမ, နနု အယံ သမုစ္စယက္ခန္ဓကော နာမ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတကာလသဒိသော, အာပတ္တိ နာမ ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ ဟောတု အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ သမကဦနတရအတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ ဝိနယဓရဿ ကမ္မဝါစံ ယောဇေတုံ သမတ္ထဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ ယာ အတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တံ မူလာပတ္တိံ ကတွာ တတ္ထ ဣတရံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. အယံ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’ နာမ.

ඉදින් අතරතුර ඇවැත මුල් ඇවැතට වඩා වැඩි දින ගණනක් සඟවන ලද්දක් වේ නම්, ඒ පිළිබඳව 'කුමක් කළ යුතුද?' යන ප්‍රශ්නයට මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළේ, 'මේ පුද්ගලයා පිළියම් කළ නොහැකි (අතේකිච්ඡ) අයෙකි, ඔහුව ඇවැත ප්‍රකාශ කරවා සසුනෙන් නෙරපා හැරිය යුතුය' කියාය. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, 'ඔහු කෙසේ අතේකිච්ඡ වන්නේද? මේ සමුච්චය ඛන්ධකය බුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩසිටින කාලය වැනිය. ඇවැත සඟවන ලද්දක් වේවා, නොසඟවන ලද්දක් වේවා, මුල් ඇවැතට සමාන, අඩු හෝ වැඩි කාලයක් සඟවන ලද්දක් වේවා, විනයධරයාට කර්මවාක්‍යය ගලපා ගැනීමට ඇති හැකියාවම මෙහි ප්‍රමාණය වේ. එබැවින් වැඩි කාලයක් සඟවන ලද ඇවැත මුල් ඇවැත ලෙස සලකා, අනෙක් ඇවැත ඊට එක් කර පරිවාසය දිය යුතුය' කියාය. මෙය 'ඕධාන සමෝධානය' නම් වේ.

‘‘အဂ္ဃသမောဓာနော’’ နာမ သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု ယာ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ အာပတ္တိယော သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နာယော, တာသံ အဂ္ဃေန သမောဓာယ တာသံ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေန အဝသေသာနံ ဦနတရပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနံ ပရိဝါသော ဒိယျတိ. အယံ ဝုစ္စတိ အဂ္ဃသမောဓာနော. သောပိ ပရတော ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဟောတိ, ဧကာ အာပတ္တိ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ ဧကာ အာပတ္တိ ဒွီဟပဋိစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အာဂတောယေဝ.

'අග්ඝ සමෝධානය' යනු ඇවැත් රාශියක් අතරින් යම් එකක්, දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් ප්‍රමාණයක් ඉතා දීර්ඝ කාලයක් සඟවන ලද්දේ නම්, එම දීර්ඝතම කාලය සීමාව (අගය) ලෙස ගෙන සෙසු අඩු කාලයක් සඟවන ලද ඇවැත් ඊට එක් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. මෙය අග්ඝ සමෝධානය යැයි කියනු ලැබේ. එයද පාලියෙහි 'තේන ඛෝ පන සමයේන අඤ්ඤතරෝ භික්ඛු...' යනාදී ක්‍රමයට දක්වා ඇත.

ယဿ ပန သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာ, အပရမ္ပိ သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာတိ ဧဝံ ဒသက္ခတ္တုံ ကတွာ အာပတ္တိသဟဿံ ဒိဝသသတပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? သဗ္ဗံ သမောဒဟိတွာ ဒသ ဒိဝသေ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကေနေဝ ဒသာဟေန ဒိဝသသတမ္ပိ ပရိဝသိတမေဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

යම් මහණෙකුගේ ඇවැත් සියයක් දින දහයක් සඟවන ලද්දේ නම්, තවත් ඇවැත් සියයක් දින දහයක් සඟවන ලද්දේ නම්, මෙසේ දස වතාවක් කිරීමෙන් ඇවැත් දහසක් දින සියයක් සඟවන ලද්දේ වේ නම්, ඔහු කුමක් කළ යුතුද? ඒ සියල්ල එක් කර දින දහයක් පරිවාසය පිරිය යුතුය. මෙසේ එක් දින දහයකින් දින සියයක කාලයම පිරුවා නම් වේ. මෙය මෙසේද වදාරන ලදී.

‘‘ဒသသတံ [Pg.28] ရတ္တိသတံ, အာပတ္တိယော ဆာဒယိတွာန;

ဒသ ရတ္တိယော ဝသိတွာန, မုစ္စေယျ ပါရိဝါသိကော’’တိ. (ပရိ. ၄၇၇);

'ඇවැත් දහසක් (100 x 10) රාත්‍රි සියයක් මුළුල්ලේ සඟවා තබා, දස රාත්‍රියක් පරිවාස වැසීමෙන් පරිවාසික භික්ෂුව ඇවැතින් මිදෙන්නේය'.

အယံ အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ.

මෙය අග්ඝ සමෝධානය නම් වේ.

‘‘မိဿကသမောဓာနော’’ နာမ – ယော နာနာဝတ္ထုကာ အာပတ္တိယော ဧကတော ကတွာ ဒိယျတိ. တတြာယံ နယော –

'මිස්සක සමෝධානය' යනු විවිධ වස්තූන් (හේතූන්) නිසා සිදු වූ ඇවැත් එක් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. එහි ක්‍රමය මෙසේය:

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ, ဧကံ ကာယသံသဂ္ဂံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ, ဧကံ အတ္တကာမံ, ဧကံ သဉ္စရိတ္တံ, ဧကံ ကုဋိကာရံ, ဧကံ ဝိဟာရကာရံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌဒေါသံ, ဧကံ အညဘာဂိယံ, ဧကံ သံဃဘေဒံ, ဧကံ ဘေဒါနုဝတ္တကံ, ဧကံ ဒုဗ္ဗစံ, ဧကံ ကုလဒူသကံ, သောဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သမောဓာနပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိ –

'ස්වාමීනී, මම බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි. එක් ශුක්‍ර විස්සජන ඇවැතකට ද, එක් කායසංසග්ග ඇවැතකට ද, එක් දුට්ඨුල්ලවාචා ඇවැතකට ද, එක් අත්තකාම ඇවැතකට ද, එක් සංචරිත්ත ඇවැතකට ද, එක් කුටිකාර ඇවැතකට ද, එක් විහාරකාර ඇවැතකට ද, එක් දුට්ඨදෝස ඇවැතකට ද, එක් අඤ්ඤභාගිය ඇවැතකට ද, එක් සංඝභේද ඇවැතකට ද, එක් භේද අනුවත්තක ඇවැතකට ද, එක් දුබ්බච ඇවැතකට ද, එක් කුලදූසක ඇවැතකට ද පත්වීමි. ස්වාමීනී, මම එම ඇවැත් වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් සමෝධාන පරිවාසය යදිමි' යනුවෙන්.

တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ တဒနုရူပါယ ကမ္မဝါစာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော.

තෙවරක් ඉල්ලවා ඊට අනුරූප වූ කර්මවාක්‍යයකින් පරිවාසය දිය යුතුය.

ဧတ္ထ စ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ နာနာဝတ္ထုကာယောတိပိ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိန္တိပိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝတ္ထုဝသေနပိ ဂေါတ္တဝသေနပိ နာမဝသေနပိ အာပတ္တိဝသေနပိ ယောဇေတွာ ကမ္မဝါစံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ အယံ မိဿကသမောဓာနော. သဗ္ဗပရိဝါသကမ္မဝါစာဝသာနေ ပန နိက္ခိတ္တာနိက္ခိတ္တဝတ္တာဒိကထာ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

මෙහිදී 'විවිධ වස්තූන් නිසා සිදු වූ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි' කියා හෝ 'සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි' කියා හෝ පෙර සඳහන් කළ ක්‍රමයට වස්තුව අනුව, ගෝත්‍රය අනුව, නාමය අනුව හෝ ඇවැත අනුව ගලපා කර්මවාක්‍යය කිරීමට ද වටනේය. මෙය මිස්සක සමෝධානයයි. සියලු පරිවාස කර්මවාක්‍ය අවසානයෙහි කියවෙන නික්ඛිත්ත හා අනික්ඛිත්ත වත් පිළිබඳ විස්තරය පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය.

ပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පරිවාස කථාව නිම විය.

ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ခမာနတ္တဉ္စ သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ အဝသေသပရိဝါသကထာဝသာနေ ကထယိဿာမာ’’တိ, တဿောကာသော သမ္ပတ္တော, တသ္မာ ဝုစ္စတိ – ‘‘ပက္ခမာနတ္တ’’န္တိ ဘိက္ခုနိယာ ဒါတဗ္ဗမာနတ္တံ. တံ ပန ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အာပတ္တိယာ အဍ္ဎမာသမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဥဘတောသံဃေ ပက္ခမာနတ္တံ စရိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၀၃). တံ ပန ဘိက္ခုနီဟိ အတ္တနော သီမံ သောဓေတွာ ဝိဟာရသီမာယ ဝါ [Pg.29] ဝိဟာရသီမံ သောဓေတုံ အသက္ကောန္တီဟိ ခဏ္ဍသီမာယ ဝါ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတုဝဂ္ဂဂဏံ သန္နိပါတာပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကာ အာပတ္တိ ဟောတိ ဧကိဿာ ဝသေန, သစေ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကဝတ္ထုကာ ဝါ နာနာဝတ္ထုကာ ဝါ တာသံ တာသံ ဝသေန ဝတ္ထုဂေါတ္တနာမအာပတ္တီသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ တံ တံ အာဒါယ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

දැන්, 'අවශේෂ පරිවාසා කථා අවසානයේ පක්ඛමානත්තය හා සමෝධාන මානත්තය ගැන කියන්නෙමු' යැයි යම් වචනයක් කියන ලද ද, එයට අවස්ථාව පැමිණ ඇත. එබැවින් භික්ෂුණියට දිය යුතු මානත්තය 'පක්ඛමානත්තය' ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එය සඟවන ලද හෝ නොසඟවන ලද ඇවැත් සඳහා අඩමසක් (දින පහළොවක්) පමණක් දිය යුතුය. 'ගරු ඇවතකට පත් වූ භික්ෂුණිය විසින් උභතෝ සංඝයා (භික්ෂු-භික්ෂුණී දෙපාර්ශවය) ඉදිරියේ පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය' යැයි භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. භික්ෂුණීන් විසින් තම සීමාව පිරිසිදු කර විහාර සීමාවෙහි හෝ, විහාර සීමාව පිරිසිදු කිරීමට නොහැකි භික්ෂුණීන් විසින් ඛණ්ඩ සීමාවක හෝ අවම වශයෙන් සිව්වගක් වූ සංඝයා රැස්කරවා එය දිය යුතුය. ඉදින් එක් ඇවැතක් වේ නම් ඒ අනුව ද, ඉදින් ඇවැත් දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් හෝ වේවා, එකම වස්තුවක් ඇති හෝ විවිධ වස්තූන් ඇති ඇවැත් වේවා, ඒ ඒ ඇවැත්වල වස්තුව, ගෝත්‍රය, නාමය හා ඇවැත් වර්ගය අතුරින් තමා කැමති දේ ගෙන යෝජනාව කළ යුතුය.

တတြိဒံ ဧကာပတ္တိဝသေန မုခမတ္တဒဿနံ, တာယ အာပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခုနီနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘‘အဟံ, အယျေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ ဂါမန္တရံ, သာဟံ, အယျေ, ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ.

එහි එක් ඇවැතක් සම්බන්ධයෙන් (පටිපාටිය) දැක්වීම මෙසේය: ඇවතට පත් වූ ඒ භික්ෂුණිය භික්ෂුණී සංඝයා වෙත ගොස්, උතුරු සළුව එකාංශ කර, වැඩිහිටි භික්ෂුණීන්ගේ පා වැඳ, උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ආර්යාවනි, මම එක් ගාමන්තර නම් ඇවතකට පත් වීමි. ආර්යාවනි, ඒ මම ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත වෙනුවෙන් පක්ඛමානත්තය අයැද සිටිමි' යනුවෙනි.

ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ ပဋိဗလာယ သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

මෙසේ තුන් වරක් අයැද සිටි පසු, ව්‍යක්ත වූ දක්ෂ වූ භික්ෂුණියක විසින් සංඝයාට මෙසේ දැන්විය යුතුය:

‘‘သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော, အယံ ဣတ္ထန္နာမာ ဘိက္ခုနီ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိ ဂါမန္တရံ, သာ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစတိ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ဒဒေယျ, ဧသာ ဉတ္တိ.

'ආර්යාවනි, සංඝ තෙම මාගේ වචනය අසත්වා. මෙන්න මේ නම් ඇති භික්ෂුණිය එක් ගාමන්තර ඇවතකට පත් වූවාය. ඇය සංඝයාගෙන් ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත සඳහා පක්ඛමානත්තය අයදියි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණ තිබේ නම්, සංඝ තෙම මේ නම් ඇති භික්ෂුණියට ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත සඳහා පක්ඛමානත්තය දෙත්වා. මෙය මූලික දැන්වීමයි.'

‘‘သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော, အယံ…ပေ… ဒုတိယမ္ပိ… တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော…ပေ… ဒေတိ… ဒိန္နံ သံဃေန ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ; ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

'ආර්යාවනි, සංඝ තෙම මාගේ වචනය අසත්වා... දෙවනුව ද... තෙවනුව ද මේ කරුණ පවසමි... සංඝයා විසින් මේ නම් ඇති භික්ෂුණියට පක්ඛමානත්තය දෙන ලදී. මෙය සංඝයාට කැමති නම් නිශ්ශබ්ද වන්න. මෙසේ මම මෙය දරා ගනිමි' යනුවෙනි.

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ဘိက္ခုမာနတ္တကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိတ္တဝတ္တံ ဝသိတုကာမာယ တတ္ထေဝ သံဃမဇ္ဈေ ဝါ ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု ဧကဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဒုတိယိကာယ ဝါ သန္တိကေ ဝုတ္တနယေနေဝ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အညိဿာ ပန အာဂန္တုကာယ သန္တိကေ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ပုန သမာဒိယိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေန္တိယာ ပန ဘိက္ခုနီနံယေဝ သန္တိကေ ဝသိတုံ န လဘတိ. ‘‘ဥဘတောသံဃေ ပက္ခမာနတ္တံ စရိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဿာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဟိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သင်္ဂါဟကပက္ခေ ဌိတော [Pg.30] ဧကော မဟာထေရော ဝါ ဓမ္မကထိကော ဝါ ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ဝိနယကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗမတ္ထိ, တတြ နော အယျာ, စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပေသေထာ’’တိ. သင်္ဂဟံ အကာတုံ န လဗ္ဘတိ, ပေသေဿာမီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. စတူဟိ ပကတတ္တဘိက္ခုနီဟိ မာနတ္တစာရိနိံ ဘိက္ခုနိံ ဂဟေတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ နိက္ခမိတွာ ဂါမူပစာရတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဂုမ္ဗဝတိအာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဝိဟာရူပစာရတောပိ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ အတိက္ကမိတဗ္ဗာ စတူဟိ ပကတတ္တဘိက္ခူဟိပိ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. ဂန္တွာ ပန ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ န ဧကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ပဋိက္ကမိတွာ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ကုရုန္ဒိမဟာပစ္စရီသု ပန ‘‘ဘိက္ခုနီဟိပိ ဗျတ္တံ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဥပါသိကာယော ဘိက္ခူဟိပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဥပါသကေ အတ္တရက္ခဏတ္ထာယ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံယေဝ စ ဘိက္ခုနုပဿယဿ စ ဝိဟာရဿ စ ဥပစာရံ မုဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဂါမဿာတိ န ဝုတ္တံ.

කම්මවාචාව අවසානයේ වත් සමාදන් වී, භික්ෂු මානත්ත කථාවෙහි කී පරිදිම සංඝයාට දන්වා, වත් තැබීමට (නැවැත්වීමට) කැමති නම්, සංඝයා මැද හෝ භික්ෂුණීන් පිටත්ව ගිය පසු එක් භික්ෂුණියක හෝ දෙවැන්නියක සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. පැමිණි අමුත්තියක වෙත ද දන්වා වත් තැබිය යුතුය. වත් තැබූ මොහොතේ සිට ඇය සාමාන්‍ය තත්ත්වයේ සිටියි. නැවත වත් සමාදන් වී අරුණ උදා කරද්දී භික්ෂුණීන් සමීපයේම සිටිය නොහැකිය. මන්ද 'උභතෝ සංඝයා ඉදිරියේ පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය' යැයි වදාරා ඇති බැවිනි. එබැවින් ඇගේ ආචාර්ය හෝ උපාධ්‍යාය භික්ෂුණීන් විසින් භික්ෂු විහාරයට ගොස්, සංග්‍රහ කරන පක්ෂයේ සිටින එක් මහා තෙරනමකට හෝ ධර්ම කථික භික්ෂුවකට මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'එක් භික්ෂුණියකට විනය කර්මයක් කළ යුතුව ඇත. ඒ සඳහා ස්වාමීනි, අප වෙත භික්ෂූන් සතර නමක් එවනු මැනව.' එවිට සංග්‍රහ නොකර සිටිය නොහැක, 'එවන්නෙමි' යැයි පැවසිය යුතුය. උපසම්පන්න භික්ෂුණීන් සිව්දෙනෙකු විසින් මානත්තය රකින භික්ෂුණිය කැඳවාගෙන අරුණ උදාවීමට පෙරම පිටත්ව, ගම් සීමාවෙන් ගල් විසි කිරීම් දෙකක දුරක් ඉක්මවා, මගින් ඉවත් වී ලැහැබ් ආදියෙන් ආවරණය වූ තැනක හිඳගත යුතුය. භික්ෂු විහාර සීමාවෙන් ද ගල් විසි කිරීම් දෙකක දුරක් ඉක්මවිය යුතුය. භික්ෂූන් සිව්දෙනා ද එහි යා යුතුය. එහි ගොස් භික්ෂුණීන් සමඟ එකම තැනක නොහිඳ, මඳක් ඈතින් හිඳගත යුතුය. කුරුන්දි හා මහාපච්චරී අටුවාවන්හි ද 'භික්ෂුණීන් විසින් ව්‍යත්ත වූ එක් උපාසිකාවක හෝ දෙදෙනෙකු ද, භික්ෂූන් විසින් ද එක් උපාසකයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු ද ආරක්ෂාව සඳහා කැඳවාගෙන යා යුතුය' යැයි පවසා ඇත. කුරුන්දි අටුවාවෙහිම 'භික්ෂුණී ආරාමයේ හා භික්ෂු විහාරයේ සීමාවන් බැහැර කිරීම සුදුසුය' යැයි වදාළත්, ගමෙහි සීමාව ගැන එසේ පවසා නැත.

ဧဝံ နိသိန္နေသု ပန ဘိက္ခူသု စ ဘိက္ခုနီသု စ တာယ ဘိက္ခုနိယာ ‘‘မာနတ္တံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ဘိက္ခုနီသံဃဿ တာဝ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

මෙසේ භික්ෂූන් හා භික්ෂුණීන් වැඩ සිටින කල්හි, ඒ භික්ෂුණිය 'මානත්තය සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි' යැයි වත් සමාදන් වී, පළමුව භික්ෂුණී සංඝයාට මෙසේ දැන්විය යුතුය:

‘‘အဟံ, အယျေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ ဂါမန္တရံ, သာဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ အဒါသိ, သာဟံ ပက္ခမာနတ္တံ စရာမိ, ‘ဝေဒယာမဟံ, အယျေ, ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

'ආර්යාවනි, මම එක් ගාමන්තර ඇවතකට පත් වූවෙමි. මම සංඝයාගෙන් ඒ ඇවත වෙනුවෙන් පක්ඛමානත්තය අයැද සිටියෙමි. සංඝයා මට පක්ඛමානත්තය ලබා දුන්නේය. මම ඒ පක්ඛමානත්තය සමාදන්ව හැසිරෙමි. මම ඒ බව දන්වමි ආර්යාවනි, සංඝයා මා ඒ බව දරා ගනිත්වා' යනුවෙනි.

တတော ဘိက္ခုသံဃဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ – ‘‘အဟံ, အယျာ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ …ပေ… ဝေဒယာမဟံ, အယျာ, ဝေဒယတီတိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ. ဣဓာပိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ඉන්පසු භික්ෂු සංඝයා වෙත ගොස් මෙසේ දැන්විය යුතුය: 'ස්වාමීනි, මම එක් ඇවතකට පත් වූවෙමි... මම ඒ බව දන්වමි ස්වාමීනි, සංඝයා මා ඒ බව දරා ගනිත්වා' යනුවෙනි. මෙහිදී ද තමා දන්නා ඕනෑම භාෂාවකින් දැන්වීම සුදුසුය.

အာရောစေတွာ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿေဝ သန္တိကေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ သာသင်္ကံ ဟောတိ, ဘိက္ခုနိယော တတ္ထေဝ ဌာနံ ပစ္စာသီသန္တိ, ဌာတဗ္ဗံ. သစေ အညော ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ [Pg.31] ဝါ တံ ဌာနံ ဧတိ, ပဿန္တိယာ အာရောစေတဗ္ဗံ. နော စေ အာရောစေတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ အဇာနန္တိယာ ဧဝ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သစေ ဘိက္ခုနိယော ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝတ္တကရဏတ္ထံ ပဂေဝ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ, ရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏဩဟီယနဂါမန္တရာပတ္တိရက္ခဏတ္ထံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. တာယ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿာ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ဧတေနုပါယေန အခဏ္ဍာ ပဉ္စဒသ ရတ္တိယော မာနတ္တံ စရိတဗ္ဗံ.

මෙසේ දන්වා භික්ෂුණී සංඝයා සමීපයේම හිඳගත යුතුය. දැන්වූ මොහොතේ සිට භික්ෂූන්ට ආපසු වැඩම කිරීමට අවසර ඇත. ඉදින් එම ස්ථානය සැක සහිත නම්, භික්ෂුණීන් එහි රැඳී සිටින ලෙස බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, එසේ රැඳී සිටිය යුතුය. ඉදින් වෙනත් භික්ෂුවක හෝ භික්ෂුණියක එම ස්ථානයට පැමිණෙන්නේ නම්, දකින භික්ෂුණිය විසින් ඒ බව දැන්විය යුතුය. එසේ නොදැන්වුවහොත් රාත්‍රිය නැති වීම (රත්තිච්ඡේදය) මෙන්ම වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත ද සිදු වේ. නොදැනුවත්ව සීමාව ඉක්මවා ගියහොත් රාත්‍රිය නැති වන මුත් වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු නොවේ. ඉදින් භික්ෂුණීන් තම උපාධ්‍යායන් වහන්සේලාගේ වත්පිළිවෙත් කිරීම සඳහා කලින්ම යාමට කැමති නම්, රාත්‍රී විප්පවාස, ගණ ඕහී යන හා ගාමන්තර යන ඇවැත්වලින් ආරක්ෂා වීම පිණිස එක් භික්ෂුණියක නතර කර තබා යා යුතුය. අරුණ උදා වූ විට, ඇය සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. මෙම ක්‍රමයෙන් නොකැඩුණු රාත්‍රී පහළොවක් පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය.

အနိက္ခိတ္တဝတ္တာယ ပန ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – ‘‘အာဂန္တုကဿ အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ယတ္တကာ ပုရေဘတ္တံ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ တံ ဂါမံ ဘိက္ခူ ဝါ ဘိက္ခုနိယော ဝါ အာဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗေသံ အာရောစေတဗ္ဗံ. အနာရောစေန္တိယာ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေပိ ရတ္တိံ ကောစိ ဘိက္ခု တံ ဂါမူပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ, အဇာနနပစ္စယာ ပန ဝတ္တဘေဒတော မုစ္စတိ. ကုရုန္ဒိအာဒီသု ပန အနိက္ခိတ္တဝတ္တဘိက္ခူနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ကထေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပါရိဝါသိကဝတ္တာဒီနံ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ယုတ္တတရံ ဒိဿတိ. ဥပေါသထေ အာရောစေတဗ္ဗံ, ပဝါရဏာယ အာရောစေတဗ္ဗံ, စတုန္နံ ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒေဝသိကံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဘိက္ခူနံ တသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရော သမ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ ဂန္တဗ္ဗံ. နော စေ သမ္ပဇ္ဇတိ, အညတြ စရိတွာပိ တတြ အာဂန္တွာ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ဗဟိဂါမေ ဝါ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ အမှေ ပဿိဿသီ’’တိ. တာယ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သင်္ကေတဋ္ဌာနေ အဒိသွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရေ သဗ္ဗဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗေသံ သက္ကာ န ဟောတိ အာရောစေတုံ, ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌတွာ ဘိက္ခုနိယော ပေသေတဗ္ဗာ. တာဟိ အာနီတာနံ စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဝိဟာရော ဒူရော ဟောတိ သာသင်္ကော, ဥပါသကေ စ ဥပါသိကာယော စ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန အယံ ဧကာ ဝသတိ, ရတ္တိဝိပ္ပဝါသံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာဿာ ဧကာ ပကတတ္တာ ဘိက္ခုနီ သမ္မန္နိတွာ ဒါတဗ္ဗာ ဧကစ္ဆန္နေ ဝသနတ္ထာယ.

අත්නොහළ වත් ඇති (අනික්ඛිත්තවත්තා) පිරිවාසික භික්ෂුණියක විසින් පාරිවාසිකඛන්ධකයේ දක්වුණු ක්‍රමයටම මැනවින් වත්පළාත් කළ යුතුය. මෙහි විශේෂය නම් - 'පැමිණි අයට දැන්විය යුතුය' (ආගන්තුකස්ස ආරෝචේතබ්බං) යන මෙහිදී පෙරබත් වේලාවෙහි හෝ පසුබත් වේලාවෙහි හෝ ඒ ගමට යම්තාක් භික්ෂූහු හෝ භික්ෂුණීහු හෝ පැමිණෙත් ද, ඒ සියලු දෙනාටම (තමන් වත් සමාදන්ව සිටින බව) දැන්විය යුතුය. එසේ නොදන්වන භික්ෂුණියට රාත්‍රීච්ඡේදය (රාත්‍රිය ගෙවී යාම) සහ වත්භේද දුක්කටාපත්තිය සිදුවේ. ඉදින් රාත්‍රියෙහි කිසියම් භික්ෂුවක් ඒ ගම් උපචාරයට පැමිණ යන්නේ නම්, එවිට ද රාත්‍රීච්ඡේදයම වේ; එහෙත් නොදන්නාකම නිසා වත්භේදයෙන් නිදහස් වේ. කුරුන්දි ආදී අටුවාවල වනාහි අත්නොහළ වත් ඇති භික්ෂූන්ට පැවසූ ක්‍රමයටම (මෙහි ද) පැවසිය යුතු බව දක්වා ඇත. එය පාරිවාසික වත් ආදියෙහි උපචාර සීමාවෙන් වෙන් කරන ලද බැවින් වඩාත් සුදුසු බව පෙනේ. උපෝසථ දිනයෙහි දැන්විය යුතුය, පවාරණ දිනයෙහි දැන්විය යුතුය, භික්ෂූන් සතර නමකට සහ භික්ෂුණීන් සතර නමකට දිනපතා දැන්විය යුතුය. ඉදින් භික්ෂූන්ට ඒ ගමෙහි පිණ්ඩපාතය සම්පූර්ණ වන්නේ නම් එහිම යා යුතුය. ඉදින් සම්පූර්ණ නොවන්නේ නම් වෙනත් ගමක හැසිර හෝ එහි පැමිණ තමන්ව දක්වා යා යුතුය. ගමෙන් පිටත සංකේත ස්ථානයක් (හමුවන ස්ථානයක්) නියම කරගත යුතුය - 'අසවල් ස්ථානයේදී අපව දකින්න' යනුවෙනි. ඇය ඒ සංකේත ස්ථානයට ගොස් දැන්විය යුතුය. සංකේත ස්ථානයෙහි (භික්ෂූන්) නොදැක විහාරයට ගොස් දැන්විය යුතුය. විහාරයෙහි සියලු භික්ෂූන්ට දැන්විය යුතුය. ඉදින් සියල්ලන්ටම දැන්වීමට නොහැකි නම්, උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිට භික්ෂුණීන් පිටත් කර යැවිය යුතුය. ඔවුන් විසින් කැඳවාගෙන එන ලද භික්ෂූන් සතර නමට දැන්විය යුතුය. ඉදින් විහාරය දුර නම්, බිය සහිත නම්, උපාසක උපාසිකාවන් කැඳවාගෙන යා යුතුය. ඉදින් මේ භික්ෂුණිය තනිව වසයි නම් ඇයට රත්තිවිප්පවාස ඇවැත් සිදුවේ. එබැවින් ඇයට එක් වහලක් යට වාසය කිරීම පිණිස සම්මත කරන ලද එක් ප්‍රකතත්ත (පිරිසිදු) භික්ෂුණියක දිය යුතුය.

ဧဝံ အခဏ္ဍံ မာနတ္တံ စရိတွာ ဝီသတိဂဏေ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဝုတ္တနယေနေဝ အဗ္ဘာနံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ မာနတ္တံ စရမာနာ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, မူလာယ ပဋိကဿိတွာ [Pg.32] တဿာ အာပတ္တိယာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ‘‘ပက္ခမာနတ္တံ’’ နာမ.

මෙසේ අඛණ්ඩව මානත පිරී, විසි නමකගෙන් යුත් භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම අබ්භානය (නිදහස් කිරීම) කළ යුතුය. මානත පුරන අතරතුර අන්තරාපත්තියක් (අතරමැද ඇවැතක්) සිදුවුවහොත්, මූලාය පටිකස්සනය කර (මුලට හරවා) එම ඇවැත වෙනුවෙන් මානත දිය යුතු යැයි කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. මෙය 'පක්ඛමානත්ත' නම් වේ.

‘‘သမောဓာနမာနတ္တံ’’ ပန တိဝိဓံ ဟောတိ – ဩဓာနသမောဓာနံ, အဂ္ဃသမောဓာနံ, မိဿကသမောဓာနန္တိ. တတ္ထ ယဒေတံ ပရတော ဥဒါယိတ္ထေရဿ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တဿ ပရိဝါသေ စ မာနတ္တာရဟဋ္ဌာနေ စ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ မူလာယပဋိကဿိတဿ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော တိဿန္နံ အာပတ္တီနံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒေတူ’’တိ မာနတ္တံ အနုညာတံ, ဣဒံ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနံ’’ နာမ. ဣဒဉှိ ပုနပ္ပုနံ မူလာယပဋိကဿနေန ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ ဩဓုနိတွာ ပုရိမာပတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ သမောဓာယ ဒိန္နံ, တသ္မာ ဩဓာနသမောဓာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သမောဓာနပရိဝါသံ ဝုတ္ထဿ ဒါတဗ္ဗံ မာနတ္တံ သမောဓာနမာနတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ တေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ.

'සමෝධානමානත්තය' වනාහි තෙවැදෑරුම් වේ - ඕධානසමෝධානය, අග්ඝසමෝධානය සහ මිස්සකසමෝධානය යනුවෙනි. එහිලා පසුව උදායි තෙරුන්ට දින පහක් සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පිරිවාස වසන්නා වූ, පිරිවාසයෙහි ද මානතට සුදුසු අවස්ථාවෙහි ද අන්තරාපත්තියකට පැමිණ මූලාය පටිකස්සනය කරන ලද කල්හි, 'මහණෙනි, එසේ නම් සංඝයා උදායි භික්ෂුවට ඇවැත් තුනක් සඳහා සදිනක මානත ලබා දෙත්වා' යි යම් මානතක් අනුදැන වදාරන ලද්දේ ද, මෙය 'ඕධානසමෝධානය' නම් වේ. මෙය නැවත නැවත මූලාය පටිකස්සනය කිරීමෙන් පිරිවූ දින ඉවත් කර (පිස දමා), පෙර ඇවැත් සමඟ එක්කොට දෙන ලද බැවින් ඕධානසමෝධානය යැයි කියනු ලැබේ. කුරුන්දියෙහි වනාහි 'සමෝධාන පිරිවාසය වැස නිම කළ අයට දිය යුතු මානත සමෝධාන මානතය' යි පවසා ඇත. එය ද ඒ ආකාරයෙන් ගැලපේ.

အဂ္ဃသမောဓာနံ ပန မိဿကသမောဓာနဉ္စ အဂ္ဃသမောဓာနမိဿကသမောဓာနပရိဝါသာဝသာနေ ဒါတဗ္ဗမာနတ္တမေဝ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိဝါသကမ္မဝါစာနုသာရေန ယောဇေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဒေတူတိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝါသော စ မာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တံ, တဿ ယသ္မာ အာဂတာဂတဌာနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စမာနော ပါဠိ ဝိယ အတိဝိတ္ထာရံ အာပဇ္ဇတိ, န စ သက္ကာ ဟောတိ သုခေန ပရိဂ္ဂဟေတုံ, တသ္မာ နံ သမောဓာနေတွာ ဣဓေဝ ဒဿေဿာမာ’’တိ, တဒိဒံ အတ္ထတော သမ္ပာဒိတံ ဟောတိ.

අග්ඝසමෝධානය සහ මිස්සකසමෝධානය යනු අග්ඝසමෝධාන පිරිවාසය හා මිස්සකසමෝධාන පිරිවාසය අවසානයෙහි දිය යුතු මානතටම කියනු ලැබේ. එය පිරිවාස කම්මවාචාවට අනුකූලව යොදා දිය යුතුය. මේ තාක් යමක් පවසන ලද්දේ ද, එනම් 'මහණෙනි, එසේ නම් සංඝයා උදායි භික්ෂුවට සිතා මතා සිකුරු ගෙවීමේ එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ඇවැතක් වෙනුවෙන් එක් දිනක පිරිවාසය දෙත්වා' ආදී ක්‍රමයෙන් පාළියෙහි නොයෙක් ආකාරයෙන් පිරිවාසය සහ මානත දක්වන ලදී. එසේ තැනින් තැන එන විනිශ්චය පවසන විට පාළිය මෙන් ඉතා විස්තර වන බැවින් ද, පහසුවෙන් වටහා ගැනීමට නොහැකි වන බැවින් ද, එය සංක්ෂිප්ත කර මෙහිම දක්වන්නෙමු යි පැවසූ ඒ කරුණ අර්ථ වශයෙන් සම්පූර්ණ කරන ලදී.

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ

පටිච්ඡන්නපරිවාස කථාව

၁၀၂. ဣဒါနိ ယာ တာဝ အယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဝသေန ပါဠိ ဝုတ္တာ, သာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ.

102. දැන් සඟවන ලද එක් ඇවැතක් සම්බන්ධයෙන් යම් පාළියක් වදාරන ලද්දේ ද, එහි අර්ථය පැහැදිලිමය.

၁၀၈. တတော ပရံ ဒွီဟတီဟစတူဟပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာနံ ဝသေန ပါဠိံ ဝတွာ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ပရိဝါသတော ပဋ္ဌာယ အန္တရာပတ္တိ ဒဿိတာ. ယသ္မာ ပန တံ အာပတ္တိံ အာပန္နော မူလာယပဋိကဿနာရဟော နာမ ဟောတိ, တသ္မာဿ [Pg.33] တတ္ထ မူလာယပဋိကဿနံ အနုညာတံ. သစေ ပန နိက္ခိတ္တဝတ္တော အာပဇ္ဇတိ, မူလာယပဋိကဿနာရဟော န ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ န သော ပရိဝသန္တော အာပန္နော, ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော အာပန္နော, တသ္မာ တဿာ အာပတ္တိယာ ဝိသုံ မာနတ္တံ စရိတဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ပရိဝါသောပိ ဝသိတဗ္ဗော. ယဉ္စေတံ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ, တသ္မိမ္ပိ ကတေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာ မက္ခိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ ပရိဝါသေ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ ပုန မာနတ္တာရဟဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ, တသ္မိမ္ပိ ကတေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ တာသံ တိဿန္နမ္ပိ အာပတ္တီနံ သမောဓာနမာနတ္တံ ဒဿိတံ. တတော မာနတ္တစာရိကဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ. တသ္မိံ ပန ပဋိကဿနေ ကတေ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသာပိ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာပိ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော အဗ္ဘာနာရဟဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ. တသ္မိမ္ပိ ကတေ သဗ္ဗေ တေ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော ပရံ သဗ္ဗာ အန္တရာပတ္တိယော ယောဇေတွာ အဗ္ဘာနကမ္မံ ဒဿိတံ. ဧဝံ ပဋိစ္ဆန္နဝါရေ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာဒိဝသေန ပဉ္စ, အန္တရာပတ္တိဝသေန စတဿောတိ နဝ ကမ္မဝါစာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

108. එතැන් සිට දෙදින, තෙදින, සිවුදින, පස්දින සඟවන ලද ඇවැත් සම්බන්ධයෙන් පාළිය දේශනා කොට, පස්දිනක් සඟවන ලද ඇවැතේ පිරිවාසයේ සිට අන්තරාපත්තිය දක්වන ලදී. යම් හෙයකින් ඒ ඇවැතට පැමිණි තැනැත්තා මූලාය පටිකස්සනයට (මුලට හැරවීමට) සුදුස්සෙකු වන බැවින්, ඔහුට එහිදී මූලාය පටිකස්සනය අනුදැන වදාරන ලදී. ඉදින් වත් අත්හළ (නික්ඛිත්තවත්ත) අයෙකු ඇවැතට පැමිණේ නම් ඔහු මූලාය පටිකස්සනයට සුදුසු නොවේ. ඒ මන්ද? ඔහු පිරිවාස වසමින් සිටියදී ඇවැතට පැමිණියෙකු නොවන බැවිනි; ප්‍රකතත්ත (පිරිසිදු) තත්ත්වයෙහි සිටියදී ඇවැතට පැමිණි බැවිනි. එබැවින් ඒ ඇවැත වෙනුවෙන් වෙනම මානත පිරිය යුතුය. ඉදින් එය සඟවන ලද්දක් නම් පිරිවාස ද වැසිය යුතුය. යම් මේ මූලාය පටිකස්සනයක් පවසන ලද්දේ ද, එය කළ කල්හි පිරිවූ දින පිස දමන ලද්දේ වෙයි. මෙසේ පිරිවාසයෙහි අන්තරාපත්තිය දක්වා, නැවත මානතට සුදුසු පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. එය කළ කල්හි ද පිරිවූ දින අහෝසි වේ. ඉන්පසු පිරිවාස වැස නිම කළ අයගේ ඒ ඇවැත් තුනටම අදාළ සමෝධාන මානතය දක්වන ලදී. ඉන්පසු මානත පුරමින් සිටින පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. ඒ පටිකස්සනය කළ කල්හි මානත පිරූ දින මෙන්ම පිරිවූ දින ද අහෝසි වේ. ඉන්පසු අබ්භානයට සුදුසු පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. එය කළ කල්හි ඒ සියලු දින අහෝසි වේ. ඉන්පසු සියලු අන්තරාපත්තීන් යොදා අබ්භාන කර්මය දක්වන ලදී. මෙසේ පටිච්ඡන්න වාරයෙහි ඒකාහ පටිච්ඡන්න ආදී වශයෙන් කම්මවාචා පහක් ද, අන්තරාපත්ති වශයෙන් හතරක් ද ලෙස කම්මවාචා නවයක් දක්වන ලදී.

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පටිච්ඡන්නපරිවාස කථාව නිම විය.

သမောဓာနပရိဝါသကထာ

සමෝධානපරිවාස කථාව

၁၂၅. တတော ပရံ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ အန္တောပရိဝါသတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ အန္တရာပတ္တိယာ ဝသေန သမောဓာနပရိဝါသော စ, သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ ဒဿိတံ. ဧတ္ထ စ မာနတ္တစာရိကမာနတ္တာရဟကာလေပိ အာပန္နာယ အာပတ္တိယာ မူလာယပဋိကဿနေ ကတေ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသာပိ ပရိဝါသပရိဝုတ္ထဒိဝသာပိ သဗ္ဗေ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နာ အန္တရာပတ္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘မူလာယ ပဋိကဿိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမောဓာနပရိဝါသံ ဒတွာ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒေတူ’’တိ. တတော ပရံ သဗ္ဗာ အန္တရာပတ္တိယော ယောဇေတွာ အဗ္ဘာနကမ္မံ ဒဿေတွာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိဝတ္ထု နိဋ္ဌာပိတံ.

125. ඉන් පසුව, පසළොස් දිනක් සඟවන ලද ඇවැත් නිසා පිරිවාසයෙහි සිටින අතරතුර පස් දිනක් සඟවන ලද අන්තරා ඇවැත් ඇති වීම හේතුවෙන් සමෝධාන පිරිවාසය සහ සමෝධාන මානත දක්වන ලදී. මෙහි මානත් පුරන කාලයෙහි හෝ මානතට සුදුසු කාලයෙහි හෝ ඇවතකට පැමිණ මුල සිට පිරිවාසය (මූලාය පටිකස්සන) ලැබූ විට, මානත් පිරූ දින සහ පිරිවාසයෙහි විසූ දින යන සියල්ල අපිරිසිදු (makkhitā) වේ. එයට හේතුව කුමක්ද? එම අන්තරා ඇවත සඟවන ලද නිසාය. එම නිසාම, “මුල සිට පිරිවාසය ලබා, පූර්ව ඇවත සඳහා සමෝධාන පිරිවාසය දී සදිනක් මානත් දෙත්වා” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ඉන් පසු සියලු අන්තරා ඇවැත් ගලපා අබ්භාන කර්මය දක්වා ශුක්‍රවිස්සට්ඨි වස්තුව නිමවන ලදී.

သမောဓာနပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සමෝධාන පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာ စ နိဋ္ဌိတာ.

ශුක්‍රවිස්සට්ඨි කථාව ද නිම කරන ලදී.

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ

අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාස කථාව

၁၃၄. တတော ဧကာပတ္တိမူလကဉ္စ အာပတ္တိဝဍ္ဎနကဉ္စာတိ ဒွေ နယေ ဒဿေတွာ အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသော ဒဿိတော.

134. ඉන්පසු එක් ඇවතක් මුල් කරගත් ක්‍රමය සහ ඇවැත් වැඩි වන ක්‍රමය යන ක්‍රම දෙක දක්වා අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාසය දක්වන ලදී.

တတော [Pg.34] သဉ္စိစ္စ အနာရောစိတာပတ္တိဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ သဉ္စိစ္စ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကဘာဝေဟိ အနာရောစိတာယ အာပတ္တိယာ ပစ္ဆာ လဇ္ဇိဓမ္မေ ဝါ ဉာဏသရဏနိဗ္ဗေမတိကဘာဝေသု ဝါ ဥပ္ပန္နေသု ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိ ဌပိတာ. တတော အဇာနနအဿရဏဝေမတိကပဋိစ္ဆန္နာနံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ တထေဝ ပါဠိ ဌပိတာ.

ඉන්පසු දැනුවත්ව ඇවැත් ප්‍රකාශ නොකළ භික්ෂුවගේ වස්තුව දක්වා, දැනුවත්ව නොදැනීම, මතක නැති වීම හෝ සැකය යන හේතූන් නිසා ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ විට පසුව ලජ්ජී ස්වභාවය ඇති වූ විට හෝ දැනීම, මතකය හා සැක රහිත බව ඇති වූ විට කළ යුතු විධානය දැක්වීම සඳහා “මහණෙනි, මෙහි පැන” යනාදී ක්‍රමයෙන් පාලිය තබන ලදී. ඉන්පසු නොදැනීම, මතක නැති වීම සහ සැකය නිසා සඟවන ලද ඇවැත්, සඟවන ලද ඇවැත් නොවන බව දැක්වීම සඳහා එම ක්‍රමයටම පාලිය දක්වන ලදී.

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ

දෙමස් පිරිවාස කථාව

၁၃၈. တတော ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ ဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နာနံ ဧကမာသပရိဝါသယာစနဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ အသဉ္စိစ္စ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကဘာဝေဟိ အနာရောစိတေ ဣတရသ္မိံ မာသေ ပစ္ဆာ လဇ္ဇိဓမ္မာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကပဋိစ္ဆန္နဿ စ အာပန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ ပုရိမနယေနေဝ ပါဠိ ဌပိတာ.

138. ඉන්පසු දෙමසක් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් නිසා එක් මසක පිරිවාසයක් ඉල්ලීමේ වස්තුව දක්වා, නොදැනුවත්ව නොදැනීම, මතක නැති වීම සහ සැකය නිසා අනෙක් මාසයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ විට පසුව ලජ්ජී ස්වභාවය ආදිය ඇති වූ විට කළ යුතු විධානය දැක්වීමටත්, නොදැනීම ආදිය නිසා සඟවන ලද ඇවතකට පැමිණි බව දැක්වීමටත් පෙර ක්‍රමයෙන්ම පාලිය තබන ලදී.

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දෙමස් පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသာဒိကထာ

ශුද්ධාන්ත පිරිවාස ආදී කථාව

၁၅၆. တတော ‘‘အာပတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ဒဿိတော.

156. ඉන්පසු “ඇවැත්වල සීමාව නොදනී, රාත්‍රීන්ගේ සීමාව නොදනී” යනාදී ක්‍රමයෙන් ශුද්ධාන්ත පිරිවාසය දක්වන ලදී.

၁၆၀. တတော ပရံ ပါရိဝါသိကံ အာဒိံ ကတွာ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပုနဥပသမ္ပန္နာဒီသု ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ပါဠိ ဌပိတာ.

160. ඉන්පසු පිරිවාසික භික්ෂුවකගෙන් පටන් ගෙන, සිවුරු හැර ගොස් නැවත උපසම්පදා වූවන් ආදීන් පිළිබඳ පිළිපැදිය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා පාලිය දක්වන ලදී.

၁၆၅. တတ္ထ ‘‘အန္တရာ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ ပရိမာဏာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒီသု အာပတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေန ပရိမာဏာယော စေဝ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော စာတိ အတ္ထော.

165. එහි “අතරතුර බොහෝ ඇවැත්වලට පැමිණෙයි, ප්‍රමාණවත් වූ හා සඟවන ලද්දක් නොවන” යනාදී තැන්වල අර්ථය නම් ඇවැත්වල ප්‍රමාණය අනුව සීමා සහිත වූද, සඟවන ලද්දක් නොවූද ඇවැත්වලට පැමිණෙයි යන්නයි.

၁၆၆. ပစ္ဆိမသ္မိံ အာပတ္တိက္ခန္ဓေတိ ဧကောဝ သော အာပတ္တိက္ခန္ဓော, ပစ္ဆာ ဆာဒိတတ္တာ ပန ‘‘ပစ္ဆိမသ္မိံ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသ္မိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

166. “පසුකාලීන ඇවැත් සමූහයෙහි” යන්නෙහි එම ඇවැත් සමූහය එකක්මය. එසේ වුවද පසුව සඟවන ලද බැවින් “පසුකාලීන ඇවැත් සමූහයෙහි” යැයි වදාරන ලදී. “පූර්ව කාලීන” යන්නෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

၁၈၀. ဝဝတ္ထိတာ သမ္ဘိန္နာတိ သဘာဂဝိသဘာဂါနမေဝေတံ ပရိယာယဝစနံ.

180. “වවත්ථිත” සහ “සම්භින්න” යන මෙම වචන සභාග සහ විසභාග ඇවැත් සඳහාම යෙදෙන පර්යාය වචන වේ.

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ශුද්ධාන්ත පිරිවාස ආදී කථාව නිම කරන ලදී.

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ

දෙ-භික්ෂු වාර එකාදසක ආදී කථාව

၁၈၁. တတော [Pg.35] ပရံ ယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တသ္မိံ ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မိဿကန္တိ ထုလ္လစ္စယာဒီဟိ မိဿကံ. သုဒ္ဓကန္တိ သံဃာဒိသေသံ ဝိနာ လဟုကာပတ္တိက္ခန္ဓမေဝ.

181. ඉන්පසු යමෙක් ඇවත සඟවන්නේ නම්, ඔහු කෙරෙහි පිළිපැදිය යුතු ආකාරය දැක්වීම පිණිස “භික්ෂූන් දෙනමක්” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි “මිස්සකං” යනු ථුල්ලච්චය ආදිය සමග මිශ්‍ර වූ ඇවැත්ය. “සුද්ධකං” යනු සංඝාදිසේස ඇවැත් හැර ලඝු ඇවැත් සමූහය පමණි.

၁၈၄. တတော ပရံ အဝိသုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အဓိပ္ပာယတော ဝါ အနုတ္တာနံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, တသ္မာ တဉ္စ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

184. ඉන්පසු අපිරිසිදු සහ පිරිසිදු බව දැක්වීම සඳහා “මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ශබ්ද අතින් හෝ අදහස අතින් අපැහැදිලි කිසිවක් නැත. එබැවින් එම වචනත්, මීට පෙර නොකියන ලද සියල්ලත් පාලි අනුසාරයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය.

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දෙ-භික්ෂු වාර එකාදසක ආදී කථාව නිම කරන ලදී.

သမုစ္စယက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සමුච්චයඛන්ධක වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

၄. သမထက္ခန္ဓကံ

4. සමථඛන්ධකය

သမ္မုခါဝိနယကထာ

සම්මුඛාවිනය කථාව

၁၈၆-၁၈၇. သမထက္ခန္ဓကေ [Pg.36] – ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒီနိ ဆ မာတိကာပဒါနိ နိက္ခိပိတွာ ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော. တတ္ထ သညာပေတီတိ ကာရဏပတိရူပကာနိ ဝတွာ ပရိတောသေတွာ ဇာနာပေတိ. နိဇ္ဈာပေတီတိ ယထာ သော တံ အတ္ထံ နိဇ္ဈာယတိ, ဩလောကေတိ; ဧဝံ ကရောတိ. ပေက္ခတိ အနုပေက္ခတီတိ ယထာ သော တံ အတ္ထံ ပေက္ခတိ စေဝ ပုနပ္ပုနဉ္စ ပေက္ခတိ; ဧဝံ ကရောတိ. ဒဿေတိ အနုဒဿေတီတိ တေသညေဝ ပရိယာယဝစနာနိ. အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတီတိ ယသ္မာ သော အဓမ္မမေဝ ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန မောဟေတွာ ဒဿေတိ, တသ္မာ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ နာမ.

186-187. සමථඛන්ධකයෙහි - “අධර්මවාදී පුද්ගලයා” යනාදී මාතෘකා පද හයක් තබා, “අධර්මවාදී පුද්ගලයා ධර්මවාදී පුද්ගලයා සතුටු කරවා දැනුවත් කරයි (සඤ්ඤාපේති)” යනාදී ක්‍රමයෙන් විස්තරය වදාරන ලදී. එහි “සඤ්ඤාපේති” යනු අනුරූප කරුණු කියා සතුටු කරවා දැනුවත් කිරීමයි. “නිජ්ඣාපේති” යනු ඔහු එම කරුණ දකින පරිදි, විමසන පරිදි කටයුතු කිරීමයි. “පෙක්ඛති අනුපෙක්ඛති” යනු ඔහු එම කරුණ දකින පරිදි සහ නැවත නැවත විමසන පරිදි කටයුතු කිරීමයි. “දස්සේති අනුදස්සේති” යනු ඒවාටම පර්යාය වචන වේ. “අධර්මයෙන් සන්සිඳෙයි” යනු එම අධර්මවාදී පුද්ගලයා අධර්මයම “මෙය ධර්මයයි” යනාදී ක්‍රමයෙන් මුළා කොට පෙන්වන බැවින්, එය අධර්මයෙන් සන්සිඳවීම යැයි කියනු ලැබේ.

၁၈၈. ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတီတိ ယသ္မာ ဓမ္မဝါဒီ ဓမ္မမေဝ ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန အမောဟေတွာ ဒဿေတိ, တသ္မာ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ နာမ.

188. “ධර්මයෙන් සන්සිඳෙයි” යනු ධර්මවාදී පුද්ගලයා ධර්මයම “මෙය ධර්මයයි” යනාදී ක්‍රමයෙන් මුළා නොකොට පෙන්වන බැවින්, එය ධර්මයෙන් සන්සිඳවීම යැයි කියනු ලැබේ.

သမ္မုခါဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සම්මුඛාවිනය කථාව නිම කරන ලදී.

သတိဝိနယကထာ

සතිවිනය කථාව

၁၉၅. ပဉ္စိမာနိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနီတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓဿ အနာပတ္တိကဿ ဒါနံ ဧကံ, အနုဝဒိတဿ ဒါနံ ဧကံ, ယာစိတဿ ဒါနံ ဧကံ, သံဃေန ဒါနံ ဧကံ, ဓမ္မေန သမဂ္ဂဒါနံ ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စ. ဧတာနိ ပန ဧကေကအင်္ဂဝသေန န လဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ ဒေသနာမတ္တမေဝေတံ, ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ပန သတိဝိနယဒါနံ ဓမ္မိကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တတ္ထ စ အနုဝဒန္တီတိ စောဒေန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန သတိဝိနယော ခီဏာသဝဿေဝ ဒါတဗ္ဗော န အညဿ, အန္တမသော အနာဂါမိနောပိ. သော စ ခေါ အညေန စောဒိယမာနဿေဝ, န အစောဒိယမာနဿ. ဒိန္နေ စ ပန တသ္မိံ စောဒကဿ ကထာ န ရုဟတိ. စောဒေန္တောပိ ‘‘အယံ ခီဏာသဝေါ သတိဝိနယလဒ္ဓေါ, ကော တုယှံ ကထံ ဂဟေဿတီ’’တိ အပသာဒေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ.

195. “මහණෙනි, ධර්මානුකූලව සතිවිනය ලබා දීම් පහකි” යන්නෙහි, පිරිසිදු වූ ඇවැත් නැති ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, චෝදනා ලැබූ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, සතිවිනය ඉල්ලූ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, සංඝයා විසින් දීම එකකි, ධර්මානුකූලව සමගිව දීම එකකි වශයෙන් අංග පහකි. මේවා තනි තනි අංග වශයෙන් පමණක් නොලැබේ. එබැවින් මෙය දේශනා ක්‍රමය පෙන්වීමක් පමණි. අංග පහෙන්ම යුක්තව සතිවිනය දීම ධාර්මික වේ යන්න මෙහි අර්ථයයි. එහි “අනුවදන්ති” යනු චෝදනා කිරීමයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය. මෙම සතිවිනය දිය යුත්තේ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේටම මිස අන් අයට නොවේ; අනාගාමී උත්තමයකුට වුවද නොදිය යුතුය. එයද අනෙකෙකු විසින් චෝදනා කරනු ලබන ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේටම දිය යුතුය. එය දුන් පසු චෝදකයාගේ කතාව ඉදිරියට නොයයි. චෝදනා කළද, “මොහු සතිවිනය ලත් ක්ෂීණාශ්‍රවයෙකි, කවරෙක් ඔබගේ වචනය පිළිගන්නේද?” යැයි පවසමින් චෝදකයා බැහැර කළ යුතුය.

သတိဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සතිවිනය කථාව නිම කරන ලදී.

အမူဠှဝိနယကထာ

අමූළ්හවිනය කථාව

၁၉၆. ဘာသိတပရိက္ကန္တန္တိ [Pg.37] ဝါစာယ ဘာသိတံ ကာယေန ပရိက္ကန္တံ; ပရိက္ကမိတွာ ကတန္တိ အတ္ထော. သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာတိ ဧတ္ထ သရတု အာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ; အာယသ္မာ ဧဝရူပိယာ အာပတ္တိယာတိ အယမတ္ထော. အာပဇ္ဇိတွာတိ ဝါ ပါဌော, တဿတ္ထော – ပဌမံ အာပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ တံ အာပတ္တိံ သရတု အာယသ္မာတိ.

196. "භාසිතපරික්කන්ත" යනු වචනයෙන් පවසන ලද හෝ කයෙන් යටපත් කරමින් කරන ලද දෙයයි; එහි අර්ථය නම් යටපත් කොට කරන ලද්දකි. "ආයුෂ්මතුනි, මෙවැනි ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරන්න" යන මෙහි අර්ථය නම් ආයුෂ්මතුන් මෙවැනි ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරත්වා යන්නයි; එනම් ආයුෂ්මතුන් මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරත්වා යන්නයි. "ආපජ්ජිත්වා" යනුවෙන් ද පාඨයක් තිබේ, එහි අර්ථය නම් - ආයුෂ්මතුන් ප්‍රථමයෙන් ඇවතට පැමිණ පසුව එම ඇවත සිහිපත් කරත්වා යන්නයි.

အမူဠှဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අමූළ්හවිනය කථාව නිම විය.

ယေဘုယျသိကာကထာ

යෙභුය්‍යසිකා කථාව

၂၀၂. ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသမေတုန္တိ ဧတ္ထ ယဿာ ကိရိယာယ ဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ, ဧသာ ယေဘုယျသိကာ နာမ.

202. "යෙභුය්‍යසිකාය වූපසමේතුං" යන මෙහි යම් ක්‍රියාවක් මගින් ධර්මවාදීහු බොහෝ වෙත් ද, මෙය යෙභුය්‍යසිකා නම් වේ.

၂၀၄. အဓမ္မိကသလာကဂ္ဂါဟေသု ဩရမတ္တကန္တိ ပရိတ္တံ အပ္ပမတ္တကံ ဘဏ္ဍနမတ္တမေဝ. န စ ဂတိဂတန္တိ ဒွေ တယော အာဝါသေ န ဂတံ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ အဝိနိစ္ဆိတံ. န စ သရိတသာရိတန္တိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သယံ သရိတံ ဝါ အညေဟိ သာရိတံ ဝါ န ဟောတိ. ဇာနာတီတိ သလာကံ ဂါဟေန္တော ဇာနာတိ ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’’တိ. အပ္ပေဝ နာမာတိ ဣမိနာ နီဟာရေန သလာကာယ ဂါဟိယမာနာယ ‘‘အပိ နာမ အဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ အဿူ’’တိ အယမဿ အဇ္ဈာသယော ဟောတိ. အပရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော.

204. අධර්මිකව සලාක ගැන්වීමේදී "ඕරමත්තකං" යනු ඉතා ස්වල්ප වූ, සුළු වූ කලහයක් පමණක් වීමයි. "න ච ගතිගතං" යනු ආරාම දෙක තුනකට නොපැමිණි බවයි, එනම් එම අධිකරණය වූ ස්ථානයේදීම දෙතුන් වරක් තීරණය නොකරන ලද්දකි. "න ච සරිතසාරිතං" යනු එම භික්ෂූන් විසින් දෙතුන් වරක් තමා විසින්ම සිහි කරන ලද හෝ අන්‍යයන් විසින් සිහි කරවන ලද හෝ නොවීමයි. "ජානාති" යනු සලාක ලබා දෙන්නා "අධර්මවාදීහු බොහෝ වෙති" යි දැන ගැනීමයි. "අප්පේව නාම" යනු මේ ක්‍රමය මගින් සලාක ගන්වන කල්හි "අධර්මවාදීහු බොහෝ වෙත්වා" යන්න ඔහුගේ අදහස වීමයි. අනෙක් කරුණු දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

အဓမ္မေန ဂဏှန္တီတိ အဓမ္မဝါဒိနော ‘‘ဧဝံ မယံ ဗဟူ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဒွေ ဒွေ သလာကာယော ဂဏှန္တိ. ဝဂ္ဂါ ဂဏှန္တီတိ ဒွေ ဓမ္မဝါဒိနော ဧကံ ဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှန္တိ ‘‘ဧဝံ ဓမ္မဝါဒိနော န ဗဟူ ဘဝိဿန္တီ’’တိ မညမာနာ. န စ ယထာဒိဋ္ဌိယာ ဂဏှန္တီတိ ဓမ္မဝါဒိနော ဟုတွာ ‘‘ဗလဝပက္ခံ ဘဇိဿာမာ’’တိ အဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှန္တိ. ဓမ္မိကသလာကဂ္ဂါဟေသု အယမေဝတ္ထော ပရိဝတ္တေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သလာကံ ဂါဟေတွာ သစေ ဗဟုတရာ ဓမ္မဝါဒိနော ဟောန္တိ; ယထာ တေ ဝဒန္တိ, ဧဝံ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရတောပိ အာဂမိဿတိ.

"අධම්මෙන ගණ්හන්ති" යනු අධර්මවාදීහු "මෙසේ අපි බොහෝ වන්නෙමු" යි සිතා සලාක දෙක බැගින් ගනිති. "වග්ගා ගණ්හන්ති" යනු "මෙසේ ධර්මවාදීහු බොහෝ නොවන්නාහ" යි සිතා ධර්මවාදීන් දෙදෙනෙකු එක් සලාකයක් ගැනීමයි. "න ච යථාදිට්ඨියා ගණ්හන්ති" යනු ධර්මවාදීන් වුව ද "ප්‍රබල පක්ෂයට එකතු වන්නෙමු" යි සිතා අධර්මවාදී සලාක ගැනීමයි. ධාර්මිකව සලාක ගැන්වීමේදී මෙහි අර්ථයම අනෙක් අතට තේරුම් ගත යුතුය. මෙසේ සලාක ගන්වා ඉදින් ධර්මවාදීන් වැඩි වුවහොත්, ඔවුන් පවසන පරිදි එම අධිකරණය සන්සිඳවිය යුතුය; මෙසේ සන්සිඳවීම යෙභුය්‍යසිකාව මගින් සන්සිඳවීමයි. මෙහි සංක්ෂේපය මෙයයි. විස්තරය මතුෙහි ද පැමිණෙන්නේය.

ယေဘုယျသိကာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

යෙභුය්‍යසිකා කථාව නිම විය.

တဿပါပိယသိကာကထာ

තස්සපාපියසිකා කථාව

၂၀၇. အသုစီတိ [Pg.38] အသုစီဟိ ကာယဝစီကမ္မေဟိ သမန္နာဂတော. အလဇ္ဇီတိ သဉ္စိစ္စ အာပဇ္ဇနာဒိနာ အလဇ္ဇိလက္ခဏေန သမန္နာဂတော. သာနုဝါဒေါတိ သဥပဝါဒေါ. ဣတိ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ အင်္ဂါနံ ဝသေန တီဏိ ကရဏာနိ, သံဃေန ကရဏံ, ဓမ္မေန သမဂ္ဂေန ကရဏန္တိ ဣမာနိ စ ဒွေတိ ပဉ္စ တဿပါပိယသိကာကမ္မဿ ကရဏာနိ နာမ ဟောန္တိ. သေသမေတ္ထ တဇ္ဇနီယာဒီသု ဝုတ္တနယမေဝ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဣဒဉှိ ယော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယော ပုဂ္ဂလော, တဿ ကတ္တဗ္ဗတော ‘‘တဿပါပိယသိကာကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

207. "අසුචී" යනු අශුචි වූ කාය වාග් කර්මවලින් යුක්ත වීමයි. "අලජ්ජී" යනු දැන දැනම ඇවතට පැමිණීම ආදී අලජ්ජී ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වීමයි. "සානුවාදෝ" යනු දෝෂාරෝපණය සහිත වීමයි. මෙසේ මෙම අංග තුනේද බලයෙන් කරුණු තුනක් ද, සංඝයා විසින් කිරීම, ධර්මයෙන් හා සමගියෙන් කිරීම යන මේ කරුණු දෙක ද වශයෙන් "තස්සපාපියසික" කර්මයේ කරුණු පහක් වෙති. මෙහි ඉතිරි කොටස තජ්ජනීය කර්ම ආදියේ කියූ පරිදිමය. මෙහි වචනාර්ථය නම් - යම් පුද්ගලයෙක් පාපයේ බහුලත්වය නිසා පාපී වේ ද, ඔහු කෙරෙහි කළ යුතු බැවින් මෙය "තස්සපාපියසික කර්මය" යයි කියනු ලැබේ.

တဿပါပိယသိကာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තස්සපාපියසිකා කථාව නිම විය.

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ

තිණවත්ථාරකාදි කථාව

၂၁၂. ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယာတိ ကက္ခဠဘာဝါယ စေဝ ဝါဠဘာဝါယ စ. ဘေဒါယာတိ သံဃဘေဒါယ. သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈန္တိ ကဿစိ ဆန္ဒံ အနာဟရိတွာ ဂိလာနေပိ တတ္ထေဝ အာနေတွာ ဧကတော သန္နိပတိတဗ္ဗံ. တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေယျာတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ ‘‘တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဂူထံ ဝါ မုတ္တံ ဝါ ဃဋ္ဋိယမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ ဗာဓတိ, တိဏေဟိ အဝတ္ထရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆာဒိတဿ ပနဿ သော ဂန္ဓော န ဗာဓတိ; ဧဝမေဝ ယံ အဓိကရဏံ မူလာနုမူလံ ဂန္တွာ ဝူပသမိယမာနံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တတိ, တံ ဣမိနာ ကမ္မေန ဝူပသန္တံ ဂူထံ ဝိယ တိဏဝတ္ထာရကေန ပဋိစ္ဆန္နံ သုဝူပသန္တံ ဟောတီတိ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ ‘‘တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ ဝုတ္တံ.

212. "කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය" යනු රළු බව පිණිසත් රෞද්‍ර බව පිණිසත් ය. "භේදාය" යනු සංඝ භේදය පිණිසය. "සබ්බේහේව එකජ්ඣං" යනු කිසිවෙකුගේ ඡන්දය නොගෙන්වා, ගිලන් වූවන් පවා එම ස්ථානයටම ගෙන්වා එකට රැස් විය යුතුය යන්නයි. "තිණවත්ථාරකේන වූපසමෙය්‍ය" යන මෙහි මෙම කර්මය තණකොළවලින් වැසීමට (තිණවත්ථාරකයට) සමාන බැවින් "තිණවත්ථාරක" යයි කියන ලදී. යම් සේ අශුචි හෝ මුත්‍රා හෝ ඇවිස්සූ කල්හි දුගඳින් පීඩා කරයි ද, තණකොළවලින් වසා මැනවින් වසා දැමූ පසු එම ගන්ධය පීඩා නොකරයි ද; එමෙන්ම යම් අධිකරණයක් මුලටම ගොස් සන්සිඳුවීමේදී රළු බවට, රෞද්‍ර බවට හා භේදයට හේතු වේ නම්, එම අධිකරණය මෙම කර්මයෙන් සන්සිඳවූ කල්හි තණකොළින් වැසූ අශුචි මෙන් මැනවින් සන්සිඳෙයි. එබැවින් මෙම කර්මය තිණවත්ථාරකයට සමාන බැවින් "තිණවත්ථාරක" යයි කියන ලදී.

၂၁၃. ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ. ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂိဟီနံ ဟီနေန ခုံသနဝမ္ဘနဓမ္မိကပဋိဿဝေသု အာပန္နံ အာပတ္တိံ.

213. "ථුල්ලවජ්ජං" යනු පාරාජිකා හා සංඝාදිසේස ඇවැත්ය. "ගිහිපටිසංයුත්තං" යනු ගිහියන්ට පහත් වචනයෙන් නින්දා කිරීම, අපහාස කිරීම හා ධාර්මික පොරොන්දු කඩ කිරීම නිසා පැමිණි ඇවැත්ය.

၂၁၄. ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ တေ ဘိက္ခူ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ တိဏဝတ္ထာရကကမ္မဝါစာယ ကတာယ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ယတ္တကာ တတ္ထ သန္နိပတိတာ အန္တမသော သုတ္တာပိ သမာပန္နာပိ အညဝိဟိတာပိ သဗ္ဗေ တေ ဘိက္ခူ ယာဝ ဥပသမ္ပဒမဏ္ဍလတော ပဋ္ဌာယ ထုလ္လဝဇ္ဇဉ္စ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နာ, သဗ္ဗာဟိ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ယေ ပန ‘‘န [Pg.39] မေတံ ခမတီ’’တိ အညမညံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကရောန္တိ, တေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ တတ္ထ အနာဂတာ, အာဂန္တွာ ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ, တေ အာပတ္တီဟိ န ဝုဋ္ဌဟန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ဌပေတွာ ယေ န တတ္ထ ဟောန္တီ’’တိ.

214. "මහණෙනි, මෙසේ ඒ භික්ෂූහු එම ඇවැත්වලින් නැගී සිටින්නාහු වෙති" යනු මෙසේ තිණවත්ථාරක කර්මවාචාව කළ කල්හි කර්මවාචාව අවසානයේ එහි රැස්ව සිටි යම් පමණ භික්ෂූහු වෙත් ද, අන්තයටම නිදා සිටි හෝ සමාපත්තියට සම වැදී සිටි හෝ වෙනත් අරමුණක සිටි සියලුම භික්ෂූහු උපසම්පදා මණ්ඩලයේ පටන් පාරාජිකා හා සංඝාදිසේස (ථුල්ලවජ්ජ) ඇවැත් සහ ගිහිපටිසංයුත්ත ඇවැත් හැර ඉතිරි සියලු ඇවැත්වලින් මිදෙන්නාහු වෙති. යම් භික්ෂූහු "මට මෙය රුචි නැත" යි කියා තමන්ගේ මතය ප්‍රකාශ කරති ද, හෝ ඔවුන් සමඟ ඇවැත්වලට පැමිණ එහි නොපැමිණියේ ද, හෝ පැමිණ ඡන්දය දී පිරිවෙන් ආදියේ වාඩි වී සිටියේ ද, ඔවුන් ඇවැත්වලින් නොමිදෙති. එබැවින් "ථපෙත්වා දිට්ඨාවිකම්මං ථපෙත්වා යේ න තත්ථ හොන්ති" යයි වදාරන ලදී.

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තිණවත්ථාරකාදි කථාව නිම විය.

အဓိကရဏကထာ

අධිකරණ කථාව

၂၁၅. ဘိက္ခုနီနံ အနုပခဇ္ဇာတိ ဘိက္ခုနီနံ အန္တော ပဝိသိတွာ. ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနံ ဝစနတ္ထော ဒုဋ္ဌဒေါသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရောတိ စိတ္တဒုက္ခတ္ထံ ဝေါဟာရော; ဖရုသဝစနန္တိ အတ္ထော. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါတိ ယော တေသု အနုဝဒန္တေသု ဥပဝါဒေါ. အနုဝဒနာတိ အာကာရနိဒဿနမေတံ; ဥပဝဒနာတိ အတ္ထော. အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာတိ ဥဘယံ အနုဝဒနဝေဝစနမတ္တမေဝ. အနုသမ္ပဝင်္ကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကာယစိတ္တဝါစာဟိ တတ္ထေဝ သမ္ပဝင်္ကတာ; အနုဝဒနဘာဝေါတိ အတ္ထော. အဗ္ဘုဿဟနတာတိ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ န ဥပဝဒိဿာမိ, ဥပဝဒိဿာမိယေဝါ’’တိ ဥဿာဟံ ကတွာ အနုဝဒနာ. အနုဗလပ္ပဒါနန္တိ ပုရိမဝစနဿ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆိမဝစနေန ဗလပ္ပဒါနံ.

215. "භික්ඛුනීනං අනුපඛජ්ජ" යනු භික්ෂුණීන් අතරට ඇතුළු වීමයි. විවාදාධිකරණ ආදියේ වචනාර්ථය දුට්ඨදෝස ශික්ෂාපද විවරණයේදී මා විසින් පවසන ලදී. "විපච්චතාය වෝහාරෝ" යනු සිත රිදවීම පිණිස කරන කතාවයි, එනම් රළු වචනයයි. "යෝ තත්ථ අනුවාදෝ" යනු එම චෝදනා කරන්නන්ගේ යම් චෝදනාවක් වේ ද එයයි. "අනුවදනා" යනු චෝදනා කරන ආකාරය දැක්වීමයි. "අනුල්ලපනා, අනුභණනා" යන පද දෙකම අනුවදනා යන්නට සමාන පද පමණි. "අනුසම්පවංකතා" යනු නැවත නැවතත් කය, සිත, වචනයෙන් එම චෝදනාවෙහිම නිරත වූ බවයි; චෝදනා කරන්නෙකුගේ ස්වභාවයයි. "අබ්භුස්සහනතා" යනු "මම කුමට මෙසේ චෝදනා නොකර සිටිම් ද, චෝදනා කළ යුතුමය" යි උත්සාහ කොට චෝදනා කිරීමයි. "අනුබලප්පදානං" යනු පෙර කී වචනයට හේතු දක්වා පසුව පවසන වචනයෙන් තවදුරටත් බලයක් ලබා දීමයි.

ကိစ္စယတာ ကရဏီယတာတိ ဧတ္ထ ကိစ္စမေဝ ကိစ္စယံ, ကိစ္စယဿ ဘာဝေါ ကိစ္စယတာ, ကရဏီယဿ ဘာဝေါ ကရဏီယတာ; ဥဘယမ္ပေတံ သံဃကမ္မဿေဝ အဓိဝစနံ. အပလောကနကမ္မန္တိအာဒိ ပန တဿေဝ ပဘေဒဝစနံ. တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ နာမ သီမဋ္ဌကသံဃံ သောဓေတွာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ဧကာယ စ အနုဿာဝနာယာတိ ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယာယ အနုဿာဝနာယ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ တီဟိ စ အနုဿာဝနာဟီတိ ဧဝံ ဉတ္တိစတုတ္ထာဟိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ.

'කච්චයතා කරණීයතා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: කළ යුතු කෘත්‍යයම 'කෘත්‍යය' (කච්චය) නම් වේ. කෘත්‍යයේ ස්වභාවය 'කෘත්‍යයතාව' (කච්චයතා) වේ. කළ යුත්තෙහි ස්වභාවය 'කරණීයතාව' (කරණීයතා) වේ. මේ පද දෙකම සංඝ කර්ම සඳහා භාවිත වන සමාන පද වේ. 'අපලෝකන කර්මය' යනාදී පද එම සංඝ කර්මවල ප්‍රභේද දක්වන වචන වේ. එහි 'අපලෝකන කර්මය' යනු සීමාවෙහි සිටින සංඝයා පිරිසිදු කර, ඡන්දය දීමට සුදුස්සන්ගේ ඡන්දය ගෙන, සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව තුන් වරක් දන්වා (සැළ කර) කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියකින් පමණක් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති දුතිය කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියක් සහ එක් අනුශ්‍රාවණාවක් (කර්ම වාක්‍යයක්) යනුවෙන් ඤත්තිය දෙවැන්න කොට ඇති අනුශ්‍රාවණාවෙන් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති චතුත්ථ කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියක් සහ අනුශ්‍රාවණා තුනක් යනුවෙන් ඤත්තිය හතරවැන්න කොට ඇති අනුශ්‍රාවණා තුනකින් කළ යුතු කර්මයයි.

တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ အပလောကေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, ဉတ္တိကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိကမ္မမ္ပိ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ပန အပလောကေတွာ ကတ္တဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ, အကတ္တဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ. တတ္ထ သီမာသမ္မုတိ သီမာသမူဟနနံ ကထိနဒါနံ ကထိနုဗ္ဘာရော [Pg.40] ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာ ဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာတိ ဣမာနိ ဆ ကမ္မာနိ ဂရုကာနိ, အပလောကေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစံ သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. အဝသေသာ တေရသ သမ္မုတိယော သေနာသနဂ္ဂါဟကမတကစီဝရဒါနာဒိသမ္မုတိယော စာတိ ဧဝရူပါနိ လဟုကကမ္မာနိ အပလောကေတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. ဉတ္တိကမ္မဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန ပန န ကာတဗ္ဗမေဝ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဉတ္တိဉ္စ တိဿော စ ကမ္မဝါစာယော သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ.

එහි අපලෝකන කර්මය සැළ කිරීමෙන්ම (දැන්වීමෙන්ම) කළ යුතුය, ඤත්ති කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. ඤත්ති කර්මය ද එක් ඤත්තියක් පමණක් තැබීමෙන් කළ යුතුය, අපලෝකන කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. ඤත්ති දුතිය කර්මය වනාහි සැළ කිරීමෙන් පමණක් කළ යුතු අවස්ථා ද ඇත්තේය, නොකළ යුතු අවස්ථා ද ඇත්තේය. එහි සීමා සම්මුතිය, සීමා සමූහනනය (සීමාව ඉවත් කිරීම), කඨින දානය, කඨින උද්ධාරය (කඨින සිවුර අත්හැරීම), කුටිවත්ථු දේසනාව සහ විහාරවත්ථු දේසනාව යන මේ කර්ම සය බරපතළ (ගරුක) බැවින්, සැළ කිරීමෙන් පමණක් කිරීම සුදුසු නොවේ. ඒවා ඤත්ති දුතිය කර්ම වාක්‍යයක් ඇසීමට සැලැස්වීමෙන්ම කළ යුතුය. ඉතිරි සම්මුතීන් දහතුන ද, සේනාසනග්ගාහක සම්මුතිය සහ මතක චීවර දාන සම්මුතිය ආදී මෙවැනි සැහැල්ලු (ලහුක) කර්මයන් සැළ කිරීමෙන් පමණක් වුව ද කිරීම සුදුසුය. එහෙත් ඤත්ති කර්ම හෝ ඤත්ති චතුත්ථ කර්ම ක්‍රමයෙන් ඒවා නොකළ යුතුය. ඤත්ති චතුත්ථ කර්මය වනාහි ඤත්තියක් සහ කර්ම වාක්‍ය තුනක් ඇසීමට සැලැස්වීමෙන්ම කළ යුතුය, අපලෝකන කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂිප්තයයි.

ဝိတ္ထာရတော ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ‘‘ကတိဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝဂ္ဂေ ဧတေသံ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတောယေဝ. ယံ ပန တတ္ထ အနုတ္တာနံ, တံ ကမ္မဝဂ္ဂေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဧဝဉှိ သတိ န အဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏနာ ဘဝိဿတိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ တဿ တဿ ကမ္မဿ ဝိညာတတ္တာ သုဝိညေယျော ဘဝိဿတိ.

විස්තර වශයෙන් නම්, මෙම කර්ම සතර 'කොපමණ ආකාරයකින් පිරිහේ ද' (කතීහාකාරේහි විපජ්ජන්ති) යනාදී ක්‍රමයෙන් පරිවාර පාලියෙහි අවසානයේ ඇති කම්ම වර්ගයෙහි මේවායේ විනිශ්චය පැමිණ තිබේ. එහි යම් කරුණක් අපැහැදිලි නම්, එය කම්ම වර්ගයෙහිදීම විස්තර කරන්නෙමු. මෙසේ වූ විට නුසුදුසු ස්ථානයන්හි විස්තර කිරීමක් සිදු නොවන අතර, ආරම්භයේ සිටම ඒ ඒ කර්මයන් ගැන දන්නා බැවින් එය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි වනු ඇත.

၂၁၆. ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ကိံ မူလန္တိအာဒီနိ ပါဠိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

216. විවාදාධිකරණයේ මූලය කුමක්ද යනාදිය පාලි පාඨයට අනුකූලවම තේරුම් ගත යුතුය.

၂၂၀. ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလ’’န္တိအာဒီသု ယေန ဝိဝဒန္တိ, သော စိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝိဝါဒေါ, သမထေဟိ စ အဓိကရဏီယတာယ အဓိကရဏန္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

220. 'විවාදාධිකරණය කුසල විය හැකිය' යනාදී තැන්හි, යම් චිත්තෝත්පාදයකින් විවාද කෙරෙත් ද, ඒ චිත්තෝත්පාදය 'විවාදය' නම් වේ. සමථයන් මගින් තීරණය කළ යුතු (විසඳිය යුතු) බැවින් 'අධිකරණ' නම් වේ. මේ ආකාරයෙන් අර්ථය දත යුතුය.

၂၂၂. အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလန္တိ ဧတ္ထ သန္ဓာယ ဘာသိတဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မိဉှိ ပထဝိခဏနာဒိကေ အာပတ္တာဓိကရဏေ ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတိ, တသ္မိံ သတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ, တသ္မာ နယိဒံ အင်္ဂပ္ပဟောနကစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ တာဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ လောကဝဇ္ဇံ, တံ ဧကန္တတော အကုသလမေဝ, တတ္ထ ‘‘သိယာ အကုသလ’’န္တိ ဝိကပ္ပော နတ္ထိ. ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တံ ယသ္မာ သဉ္စိစ္စ ‘‘ဣမံ အာပတ္တိံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ ဝီတိက္ကမန္တဿေဝ အကုသလံ ဟောတိ, အသဉ္စိစ္စ ပန ကိဉ္စိ အဇာနန္တဿ သဟသေယျာဒိဝသေန အာပဇ္ဇတော အဗျာကတံ ဟောတိ, တသ္မာ တတ္ထ သဉ္စိစ္စာသဉ္စိစ္စဝသေန ဣမံ ဝိကပ္ပဘာဝံ [Pg.41] သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ.

222. 'ආපත්තාධිකරණය අකුසල විය හැකිය, අව්‍යාකෘත විය හැකිය, ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යන්නෙහි අර්ථය යම් කරුණක් අරභයා කළ ප්‍රකාශයක් ලෙස තේරුම් ගත යුතුය. පොළොව කැණීම ආදී යම් ආපත්තාධිකරණයකදී කුසල් සිතක් එක් අංගයක් වේ ද, එවැනි අවස්ථාවක 'ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යැයි කිව නොහැක. එබැවින් මෙය (ආපත්තියට) අංගයක් වන සිත අරභයා කීවක් නොවේ. මෙය පවසන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය: යම් ආපත්තාධිකරණයක් ලෝකවජ්ජ (ලෝකයා විසින් වරදක් ලෙස සලකන) වේ ද, එය ඒකාන්තයෙන්ම අකුසලයකි. එහි 'අකුසල විය හැකිය' යන විකල්පයක් නැත. එහෙත් යම් පණ්ණත්තිවජ්ජ (ශික්ෂා පද උල්ලංඝනය කිරීම්) ආපත්තියක් වේ ද, එය දැන දැනම 'මම මේ ඇවතට පැමිණෙමි' යි උල්ලංඝනය කරන්නාට අකුසලයක් වේ. නොදැනුවත්ව හෝ කිසිවක් තේරුම් නොගෙන සහසෙය්‍යාව ආදී වශයෙන් ඇවතට පැමිණෙන්නාට එය අව්‍යාකෘත වේ. එබැවින් එහි දැන දැන හෝ නොදැන කිරීම යන විකල්ප ස්වභාවය අරභයා 'ආපත්තාධිකරණය අකුසල විය හැකිය, අව්‍යාකෘත විය හැකිය, ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යැයි පවසන ලදී.

သစေ ပန ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝဒေယျ, အစိတ္တကာနံ ပန ဧဠကလောမပဒသောဓမ္မာဒိသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ, န စ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ. ကာယဝစီဝိညတ္တိဝသေန ပန စလိတပ္ပဝတ္တာနံ ကာယဝါစာနံ အညတရမေဝ အင်္ဂံ, တဉ္စ ရူပက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ အဗျာကတန္တိ.

ඉදින් 'කුසල් සිතින් යම් ඇවතකට පැමිණේ ද, එය කුසල ආපත්තාධිකරණයකැයි' පවසන්නේ නම්, එවිට සිතක් නැතිව සිදුවන එළුලෝම (පරිහරණය) සහ පදසෝධම්ම (ගැහැනියක සමඟ එකම සෙවණේ සිටීම) ආදී සමුට්ඨානයන්ගෙන් වන ඇවැත්වලට ද කුසල බවක් පැමිණෙනු ඇත. එහෙත් එවැනි අවස්ථාවල පවතින කුසල් සිත ඇවතට අංගයක් නොවේ. එහිදී අංගයක් වන්නේ කාය හෝ වචී විඤ්ඤත්ති වශයෙන් සිදුවන ශරීරයේ හෝ වචනයේ ක්‍රියාවයි. එය රූපස්කන්ධයට අයත් බැවින් අව්‍යාකෘත වේ.

ယံ ဇာနန္တောတိအာဒိမှိ ပန အယမတ္ထော – ယံ စိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ, တေန ဝတ္ထုံ ဇာနန္တော ‘‘ဣဒံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ စ ဝီတိက္ကမာကာရေန သဒ္ဓိံ ဇာနန္တော သဉ္ဇာနန္တော ဝီတိက္ကမစေတနာဝသေန စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ ဥပက္ကမဝသေန မဒ္ဒန္တော အဘိဝိတရိတွာ နိရာသင်္ကစိတ္တံ ပေသေတွာ ယံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဝီတိက္ကမံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဧဝံ ဝီတိက္ကမတော ယော ဝီတိက္ကမော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလ’’န္တိ.

'දන්නා තැනැත්තා' යනාදී තැන්හි අර්ථය මෙයයි: යම් සිතක් ඇවතට අංගයක් වේ ද, ඒ සිතින් වස්තුව දැන 'මම මෙය උල්ලංඝනය කරමි' යි උල්ලංඝනය කිරීමේ ආකාරය සමඟ දැන, විනිශ්චය කර, උල්ලංඝනය කිරීමේ චේතනාවෙන් සිතා මෙහෙයවා, උපක්‍රම මගින් යටපත් කරමින්, මඩමින්, සැක රහිත සිතක් යොමු කර යම් ආපත්තාධිකරණයක් වූ උල්ලංඝනයට පැමිණේ ද, එසේ උල්ලංඝනය කරන්නාගේ ඒ වරද 'අකුසල ආපත්තාධිකරණය' යැයි කියනු ලැබේ.

အဗျာကတဝါရေပိ ယံ စိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ, တဿ အဘာဝေန အဇာနန္တော ဝီတိက္ကမာကာရေန စ သဒ္ဓိံ အဇာနန္တော အသဉ္ဇာနန္တော အာပတ္တိအင်္ဂဘူတာယ ဝီတိက္ကမစေတနာယ အဘာဝေန အစေတေတွာ သဉ္စိစ္စ မဒ္ဒနဿ အဘာဝေန အနဘိဝိတရိတွာ နိရာသင်္ကစိတ္တံ အပေသေတွာ ယံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဝီတိက္ကမံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဧဝံ ဝီတိက္ကမတော ယော ဝီတိက္ကမော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတ’’န္တိ.

අව්‍යාකෘත වාරයේදී ද අර්ථය මෙයයි: යම් සිතක් ඇවතට අංගයක් වේ ද, එම සිතේ නැතිකම නිසා නොදැන, උල්ලංඝනය කිරීමේ ආකාරය සමඟ ද නොදැන, අවබෝධයක් නැතිව, ඇවතට අංගයක් වූ උල්ලංඝන චේතනාවේ නැතිකම නිසා එසේ සිතා මෙහෙයවීමක් නැතිව, දැන දැන මර්දනය කිරීමක් නැතිව, සැක රහිත සිතක් යොමු නොකර යම් ආපත්තාධිකරණයක් වූ උල්ලංඝනයට පැමිණේ ද, එසේ වන්නාගේ ඒ වරද 'අව්‍යාකෘත ආපත්තාධිකරණය' යැයි කියනු ලැබේ.

၂၂၄. အယံ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏန္တိအာဒီသု သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာယ အဘာဝတော နောအဓိကရဏန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

224. 'මෙය විවාදයකි, අධිකරණයක් නොවේ' යනාදී තැන්හි, සමථයන් මගින් තීරණය කළ නොහැකි බැවින් අධිකරණයක් නොවන බව අර්ථය ලෙස දත යුතුය.

အဓိကရဏကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අධිකරණ කථාව නිම විය.

အဓိကရဏဝူပသမနသမထကထာ

අධිකරණ සමනය කරන සමථ කථාව

၂၂၈. ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာတိ ဧတ္ထ စတုဝဂ္ဂကရဏေ ကမ္မေ စတ္တာရော, ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏေ ပဉ္စ, ဒသဝဂ္ဂကရဏေ ဒသ, ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏေ ဝီသတိ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

228. 'යම් පමණ භික්ෂූහු කර්මයට පැමිණියාහු ද' යන මෙහි, සිවු වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් සතර නමක් ද, පස් වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් පස් නමක් ද, දස වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් දස නමක් ද, විසි වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් විසි නමක් ද 'කර්මයට පැමිණියාහු' (කම්මප්පත්ත) ලෙස දත යුතුය.

၂၃၀. သုပရိဂ္ဂဟိတန္တိ [Pg.42] သုဋ္ဌု ပရိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ စ ပန ‘‘အဇ္ဇ ဘဏ္ဍကံ ဓောဝါမ, အဇ္ဇ ပတ္တံ ပစာမ, အဇ္ဇေကော ပလိဗောဓော အတ္ထီ’’တိ မာနနိဂ္ဂဟတ္ထာယ ကတိပါဟံ အတိက္ကာမေတဗ္ဗံ.

230. 'සුපරිග්ගහිතං' යනු මැනවින් වටහාගෙන පිළිගත යුතු බවයි. එසේ පිළිගෙන 'අද භාණ්ඩ සෝදමු, අද පාත්‍රය පුලුස්සමු, අද එක්තරා බාධකයක් (පලිබෝධයක්) ඇත' යනාදී වශයෙන් (විවාද කරන්නන්ගේ) මානය මර්දනය කිරීම පිණිස දින කිහිපයක් ඉක්මවිය යුතුය.

၂၃၁. အနန္တာနိ စေဝ ဘဿာနိ ဇာယန္တီတိ အပရိမာဏာနိ ဣတော စိတော စ ဝစနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘ဘာသာနီ’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ အပလောကေတွာ ဝါ သမ္မန္နိတဗ္ဗော ပရတော ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယာယ ဝါ ကမ္မဝါစာယ. ဧဝံ သမ္မတေဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ တဿာယေဝ ဝါ ပရိသာယ ‘‘အညေဟိ အသမ္မတေဟိ န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ သာဝေတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ.

231. ‘අනන්තානි චේව භස්සානි ජායන්ති’ යනු ප්‍රමාණ කළ නොහැකි ලෙස මෙතැනින් ද එතැනින් ද වචන උපදියි යන්නයි. ‘භාසානි’ යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය ද මෙයම වේ. ‘උබ්බාහිකාය සම්මන්නිතබ්බෝ’ යනු සභාවේ අවසරය ලබාගෙන හෝ මතුපිටින් දැක්වෙන පරිදි ඥත්ති දුතිය කර්මවාක්‍යයකින් සම්මත කරගත යුතු බවයි. මෙසේ සම්මත වූ භික්ෂූන් විසින් පිරිසෙන් වෙන්ව වැඩ හිඳ හෝ එම පිරිසේදීම ‘සම්මත නොවූ අනෙක් අය විසින් කිසිවක් නොකිය යුතුය’ යන්න දැනුම් දී එම අධිකරණය විනිශ්චය කළ යුතුය.

၂၃၃. တတြာဿာတိ တဿံ ပရိသတိ ဘဝေယျ. နေဝ သုတ္တံ အာဂတန္တိ န မာတိကာ အာဂတာ. နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါတိ ဝိနယောပိ န ပဂုဏော. ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတီတိ ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဂဟေတွာ အတ္ထံ ပဋိသေဓေတိ. ဇာတရူပရဇတခေတ္တဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏာဒီသု ဝိနယဓရေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ ကာရိယမာနေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဣမေ အာပတ္တိယာ ကာရေထ, ‘နနု ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’တိ ဧဝံ သုတ္တေ ပဋိဝိရတိမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒတိ. အပရော ဓမ္မကထိကော သုတ္တဿ အာဂတတ္တာ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေန္တာနံ အာပတ္တိယာ အာရောပိယမာနာယ ‘‘ကိံ ဣမေသံ အာပတ္တိံ ရောပေထ, ‘နနု ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’တိ ဧဝံ သိက္ခာကရဏမတ္တမေဝေတ္ထ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒတိ.

233. ‘තත්‍රාස්සා’ යනු එම පිරිසෙහි (භික්ෂුවක්) සිටින්නේ නම් යන්නයි. ‘නේව සුත්තං ආගතං’ යනු මාතෘකාව (ද්වේ මාතිකා) මතකයේ නොමැති වීමයි. ‘නෝ සුත්තවිභංගෝ’ යනු විනය පිළිබඳ දක්ෂතාවක් නොමැති වීමයි. ‘ව්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහති’ යනු වචන මාත්‍රයක් පමණක් ගෙන අර්ථය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. රන්, රිදී, කෙත් හා වතුපිටි පිළිගැනීම වැනි කරුණුවලදී විනයධර භික්ෂූන් විසින් ඇවතට පමුණුවනු ලබන විට, ‘මොහු ඇවතට පමුණුවන්නේ ඇයි? සූත්‍රයෙහි ‘රන් රිදී පිළිගැනීමෙන් වැළකී සිටින්නේය’ යනුවෙන් වැළකීම ගැන පමණක් පවසා තිබේ නේද, මෙහි ඇවතක් නැත’ යැයි පවසයි. තවත් ධර්මකථිකයෙකුට සූත්‍රය මතක තිබෙන බැවින්, සිවුරේ කොණක් එල්ලෙන සේ අඳින භික්ෂූන්ට ඇවැත් පමුණුවන විට, ‘ඔවුන්ට ඇවැත් පමුණුවන්නේ ඇයි? ‘වටකුරු වන සේ හැඳිය යුතුය යන හික්මීම කළ යුතුය’ කියා හික්මීමක් ගැන පමණක් මෙහි පවසා තිබේ නේද, මෙහි ඇවතක් නැත’ යැයි පවසයි.

၂၃၄. ယထာ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ ဧကေနပိ အဓိကာ ဗဟုတရာဝ ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီဟိ တီဟီတိ.

234. ‘යථා බහුතරා භික්ඛූ’ යන මෙහි එක් නමකින් හෝ වැඩි නම් එය ‘බහුතර’ වේ, එසේ නම් දෙතුන් නමකින් වැඩි වීම ගැන කවර කතාද?

အဓိကရဏဝူပသမနသမထကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අධිකරණවූපසමන සමථ කථාව නිම විය.

တိဝိဓသလာကဂ္ဂါဟကထာ

ත්‍රිවිධ සලාක ලබා ගැනීමේ කථාව

၂၃၅. သညတ္တိယာတိ သညာပနတ္ထာယ. ဂူဠှကန္တိအာဒီသု အလဇ္ဇုဿန္နာယ ပရိသာယ ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော ကာတဗ္ဗော, လဇ္ဇုဿန္နာယ ပရိသာယ ဝိဝဋကော, ဗာလုဿန္နာယ သကဏ္ဏဇပ္ပကော. ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏာယော ကတွာတိ ဓမ္မဝါဒီနဉ္စ အဓမ္မဝါဒီနဉ္စ သလာကာယော နိမိတ္တသညံ အာရောပေတွာ အညမညံ ဝိသဘာဂါ ကာတဗ္ဗာ. တတော တာ သဗ္ဗာပိ စီဝရဘောဂေ [Pg.43] ကတွာ ဝုတ္တနယေန ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဒုဂ္ဂဟောတိ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဒုဂ္ဂဟိတာ သလာကာယော’’တိ ဝတွာ ပုန ဂဟေတွာ ယာဝတတိယံ ဂါဟေတဗ္ဗာ. သုဂ္ဂဟောတိ သာဝေတဗ္ဗန္တိ ဧကသ္မိမ္ပိ ဓမ္မဝါဒိမှိ အတိရေကဇာတေ ‘‘သုဂ္ဂဟိတာ သလာကာယော’’တိ သာဝေတဗ္ဗံ. ယထာ စ တေ ဓမ္မဝါဒိနော ဝဒန္တိ တထာ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗန္တိ. အထ ယာဝတတိယမ္ပိ အဓမ္မဝါဒိနောဝ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အဇ္ဇ ‘‘အကာလော, သွေ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အလဇ္ဇီနံ ပက္ခဘေဒတ္ထာယ ဓမ္မဝါဒိပက္ခံ ပရိယေသိတွာ ပုနဒိဝသေ သလာကဂ္ဂါဟော ကာတဗ္ဗော. အယံ ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော.

235. ‘සඤ්ඤත්තියා’ යනු අවබෝධ කරවීම පිණිසයි. ‘ගූළ්හකං’ ආදී තැන්හි අලජ්ජී භික්ෂූන් බහුල පිරිසකදී රහස් සලාක ක්‍රමය (ගූළ්හක සලාකග්ගාහ) කළ යුතුය. ලජ්ජී භික්ෂූන් බහුල පිරිසකදී විවෘත (විවටක) ක්‍රමය ද, බාලයන් (නොවිචාරවත් අය) බහුල පිරිසකදී කන් අසල රහසින් පවසන (සකණ්ණජප්පක) ක්‍රමය ද කළ යුතුය. ‘වණ්ණාවණ්ණායෝ කත්වා’ යනු ධර්මවාදීන්ගේ සහ අධර්මවාදීන්ගේ සලාකයන් හඳුනාගැනීම සඳහා ලකුණු තබා එකිනෙකට වෙනස් කළ යුතු බවයි. ඉන්පසු ඒ සියල්ල සිවුරු පොදියක දමා වදාළ ක්‍රමයට ලබාගත යුතුය. ‘දුග්ගහෝ පච්චුක්කඩ්ඪිතබ්බං’ යනු ‘සලාකයන් වැරදි ලෙස ගන්නා ලදී’ යැයි පවසා නැවත ලබාගෙන තෙවරක් දක්වා එසේ කළ යුතු බවයි. ‘සුග්ගහෝ සාපේතබ්බං’ යනු එක ධර්මවාදී භික්ෂුවක් හෝ වැඩි වූ විට ‘සලාකයන් නිවැරදිව ගන්නා ලදී’ යැයි දැනුම් දිය යුතුය. ඒ ධර්මවාදීන් පවසන පරිදි එම අධිකරණය සන්සිඳවිය යුතුය. ඉදින් තෙවන වරටත් අධර්මවාදීන්ම වැඩි වුවහොත්, ‘අද අකාලයයි, හෙට බලමු’ යැයි නැගිට ගොස් අලජ්ජීන්ගේ පක්ෂය බිඳීම සඳහා ධර්මවාදීන් සොයා පසුදින නැවත සලාක ලබා ගැනීම කළ යුතුය. මෙය රහස් (ගූළ්හක) සලාක ක්‍රමයයි.

သကဏ္ဏဇပ္ပကေ ပန ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သစေ သံဃတ္ထေရော အဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှာတိ, သော ဧဝံ အဝဗောဓေတဗ္ဗော – ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ မဟလ္လကာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ, တုမှာကံ ဧတံ န ယုတ္တံ, အယံ ပန ဓမ္မဝါဒိသလာကာ’’တိ အဿ ဣတရာ သလာကာ ဒဿေတဗ္ဗာ. သစေ သော တံ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗာ. အထ နေဝ အဝဗုဇ္ဈတိ, တတော ‘‘မာ ကဿစိ အာရောစေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝိဝဋကော ဝိဝဋတ္ထောယေဝ.

කන් අසල රහසින් පවසන ක්‍රමයේදී (සකණ්ණජප්පක), ඉදින් සංඝ පියතුමා (සංඝත්ථේර) අධර්මවාදී සලාකය ගන්නේ නම්, ඔහුට මෙසේ අවබෝධ කළ යුතුය: ‘ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ වයෝවෘද්ධය, අන්තිම වයසට පැමිණ ඇත, ඔබට මෙය සුදුසු නැත, මෙය ධර්මවාදී සලාකයයි’ කියා ඔහුට අනෙක් සලාකය පෙන්විය යුතුය. ඉදින් ඔහු එය ගන්නේ නම් දිය යුතුය. ඉදින් අවබෝධ කර නොගන්නේ නම්, ‘කිසිවෙකුට නොකියන්න’ යැයි කිව යුතුය. ඉතිරි කොටස පෙර කී පරිදිමය. විවෘත ක්‍රමය (විවටක) එහි අර්ථය පරිදිම පැහැදිලි වේ.

တိဝိဓသလာကဂ္ဂါဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ත්‍රිවිධ සලාක ලබා ගැනීමේ කථාව නිම විය.

တဿပါပိယသိကာဝိနယကထာ

තස්සපාපිය්‍යසිකා විනය කථාව

၂၃၈. ပါရာဇိကသာမန္တံ ဝါတိ ဧတ္ထ မေထုနဓမ္မေ ပါရာဇိကသာမန္တံ နာမ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနာဒီသု ထုလ္လစ္စယံ. နိဗ္ဗေဌေန္တန္တိ ‘‘န သရာမီ’’တိ ဝစနေန နိဗ္ဗေဌယမာနံ. အတိဝေဌေတီတိ ‘‘ဣင်္ဃာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ အတိဝေဌိယတိ. သရာမိ ခေါ အဟံ အာဝုသောတိ ပါရာဇိကပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ ဧဝံ ပဋိဇာနာတိ. ပုန တေန အတိဝေဌိယမာနော ‘‘သရာမိ ခေါ’’တိ ပဋိညံ ဒတွာ ‘‘ဣဒါနိ မံ နာသေဿန္တီ’’တိ ဘယေန ‘‘ဒဝါယ မေ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတဿ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ သီလဝါ ဘဝိဿတိ, ဝတ္တံ ပရိပူရေတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ လဘတိ, နော စေ တထာ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

238. ‘පාරාජිකාසාමන්තං වා’ යන්නෙහි මෛථුන ධර්මයේදී පාරාජිකාවට ආසන්න ඇවත දුක්කට ඇවත වේ. අදින්නාදානාදියෙහිදී ථුලැසි ඇවත වේ. ‘නිබ්බේඨෙන්තං’ යනු ‘මට මතක නැත’ යන වචනයෙන් නිදහස් වීමට උත්සාහ කරන්නාය. ‘අතිවේඨේති’ යනු ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ කරන්න’ ආදී වචනවලින් ඔහු ප්‍රශ්න හමුවේ පැටලැවීමයි. ‘සරාමි හෝ අහං ආවුසෝ’ යනුවෙන් ඔහු පාරාජිකා ඇවත වසා ගැනීම පිණිස එසේ පිළිගනියි. නැවත ප්‍රශ්න කිරීමේදී ‘මට මතකයි’ කියා පොරොන්දු වී, ‘දැන් මාව විනාශ කරාවි’ යන බියෙන් ‘මම සෙල්ලමට එසේ කළෙමි’ ආදිය පවසයි. එවැනි භික්ෂුවකට තස්සපාපිය්‍යසිකා කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු සිල්වතෙකු වන්නේ නම්, වත් සම්පූර්ණ කර (කර්මය) සන්සිඳීම ලබයි. ඉදින් එසේ නොවන්නේ නම්, ඒ ආකාරයෙන්ම විනාශයට පත් වූවෙක්ම වෙයි. ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

တဿပါပိယသိကာဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තස්සපාපිය්‍යසිකා විනය කථාව නිම විය.

သမထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සමථක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၅. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကံ

5. ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකය

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ

ඛුද්දකවත්ථු කථාව

၂၄၃. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကေ [Pg.44] – မလ္လမုဋ္ဌိကာတိ မုဋ္ဌိကမလ္လာ. ဂါမမုဒ္ဒဝါတိ ဆဝိရာဂမဏ္ဍနာနုယုတ္တာ နာဂရိကမနုဿာ. ဂါမမောဒ္ဒဝါတိပိ ပါဌော; ဧသေဝတ္ထော. ထမ္ဘေတိ နှာနတိတ္ထေ နိခဏိတွာ ဌပိတတ္ထမ္ဘေ.

243. ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකයේ – ‘මල්ලමුට්ඨිකා’ යනු මල්ලව පොර හා මිටි පහර දෙන අයයි. ‘ගාමමුද්දවා’ යනු සම පැහැපත් කර ගැනීම සඳහා විවිධ සැරසිලි කරන නගර වැසියන්ය. ‘ගාමමොද්දවා’ යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත; එහි අර්ථය ද මෙයමය. ‘ථම්භේති’ යනු ස්නානය කරන තොටුපළෙහි ඉන්දවන ලද ටැම්වල (ඇඟ පිරිමැදීම) ය.

ကုဋ္ဋေတိ ဣဋ္ဌကာသိလာဒါရုကုဋ္ဋာနံ အညတရသ္မိံ. အဋ္ဋာနေ နှာယန္တီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဋာနံ နာမ ရုက္ခံ ဖလကံ ဝိယ တစ္ဆေတွာ အဋ္ဌပဒါကာရေန ရာဇိယော ဆိန္ဒိတွာ နှာနတိတ္ထေ နိခဏန္တိ, တတ္ထ စုဏ္ဏာနိ အာကိရိတွာ မနုဿာ ကာယံ ဃံသန္တိ. ဂန္ဓဗ္ဗဟတ္ထကေနာတိ နှာနတိတ္ထေ ဌပိတေန ဒါရုမယဟတ္ထေန, တေန ကိရ စုဏ္ဏာနိ ဂဟေတွာ မနုဿာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာတိ ကုရုဝိန္ဒကပါသာဏစုဏ္ဏာနိ လာခါယ ဗန္ဓိတွာ ကတဂုဠိကကလာပကော ဝုစ္စတိ, တံ ဥဘောသု အန္တေသု ဂဟေတွာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ဝိဂ္ဂယှ ပရိကမ္မံ ကာရာပေန္တီတိ အညမညံ သရီရေန သရီရံ ဃံသန္တိ. မလ္လကံ နာမ မကရဒန္တကေ ဆိန္ဒိတွာ မလ္လကမူလသဏ္ဌာနေန ကတံ မလ္လကန္တိ ဝုစ္စတိ, ဣဒံ ဂိလာနဿာပိ န ဝဋ္ဋတိ.

‘කුට්ටේති’ යනු ගඩොල්, ගල් හෝ ලී බිත්තිවලින් එකක ඇඟ පිරිමැදීමයි. ‘අට්ඨානේ නායන්ති’ යන්නෙහි ‘අට්ඨාන’ යනු ලීයක් ලෑල්ලක් සේ සූරා අටපද ආකාරයට ඉරි කපා ස්නානය කරන තොටුපළේ ඉන්දවා ඇති දෙයකි. එහි සබන් කුඩු (චූර්ණ) තවරා මිනිස්සු ඇඟ පිරිමදිති. ‘ගන්ධබ්බහත්ථකේන’ යනු ස්නානය කරන තොටුපළේ තබා ඇති ලීයෙන් කළ අතකි; එයින් සබන් කුඩු ගෙන මිනිස්සු ශරීරය පිරිමදින බව කියනු ලැබේ. ‘කුරුවින්දකසුත්තියා’ යනු කුරුවින්දක ගල් කුඩු ලාකඩ සමඟ මිශ්‍ර කර සාදන ලද ගුලි සමූහයකි; එය දෙකෙළවරින් අල්ලා ශරීරය පිරිමදිති. ‘විග්ගය්හ පරිකම්මං කාරාපෙන්ති’ යනු එකිනෙකාගේ ශරීරවලින් ශරීර පිරිමැදීමයි. ‘මල්ලකං’ යනු මකර දත් කපා කෙළ බඳුනක අඩියක හැඩයට සාදන ලද රවුම් උපකරණයකි. මෙය ගිලන් අයට පවා අකැපය.

၂၄၄. အကတမလ္လကံ နာမ ဒန္တေ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတံ, ဣဒံ အဂိလာနဿေဝ န ဝဋ္ဋတိ; ဣဋ္ဌကာခဏ္ဍံ ပန ကပါလခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဥက္ကာသိကန္တိ ဝတ္ထဝဋ္ဋိံ; တသ္မာ နှာယန္တဿ ယဿ ကဿစိ နှာနသာဋကဝဋ္ဋိယာ ပိဋ္ဌိံ ဃံသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုထုပါဏိကန္တိ ဟတ္ထပရိကမ္မံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ ဟတ္ထေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

244. ‘අකතමල්ලකං’ යනු (මකර) දත් කැපීමකින් තොරව සාදන ලද්දකි; මෙය නිරෝගී අයට පමණක් අකැපය. ගඩොල් කැබැල්ලක් හෝ වළං කැබැල්ලක් (ඇඟ පිරිමැදීමට) කැපය. ‘උක්කාසිකං’ යනු රෙදි වැටියයි; එබැවින් ස්නානය කරන ඕනෑම භික්ෂුවකට ස්නාන සාටක වැටියෙන් (දිය රෙදි වැටියෙන්) පිට පිරිමැදීම කැපය. ‘පුථුපාණිකං’ යනු අතින් පිරිමැදීම (අත් පිරිකම් කිරීම) ලෙස හැඳින්වේ; එබැවින් සියලු දෙනාටම අතින් පිට පිරිමැදීම කළ හැක.

၂၄၅. ဝလ္လိကာတိ ကဏ္ဏတော နိက္ခန္တမုတ္တောလမ္ဗကာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ; န ကေဝလဉ္စ ဝလ္လိကာ ဧဝ, ယံကိဉ္စိ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနံ အန္တမသော တာလပဏ္ဏမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ပါမင်္ဂန္တိ ယံကိဉ္စိ ပလမ္ဗကသုတ္တံ. ကဏ္ဌသုတ္တကန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂီဝူပဂအာဘရဏံ. ကဋိသုတ္တကန္တိ ယံကိဉ္စိ ကဋိပိဠန္ဓနံ အန္တမသော သုတ္တတန္တုမတ္တမ္ပိ. ဩဝဋ္ဋိကန္တိ ဝလယံ. ကာယူရာဒီနိ ပါကဋာနေဝ, အက္ခကာနံ ဟေဋ္ဌာ ဗာဟာဘရဏံ ယံကိဉ္စိ အာဘရဏံ န ဝဋ္ဋတိ.

245. "වල්ලිකා" යනු කනෙන් පිටතට එල්ලෙන මුතු ආදී ආභරණවලට නමකි. වල්ලිකා පමණක් නොව, අවම වශයෙන් තල් කොළයකින් කළ කන් අබරණක් පවා පැළඳීම භික්ෂූන්ට කැප නැත. "පාමංග" යනු එල්ලෙන යම් නූල් ආභරණයකි. "කණ්ඨසුත්තක" යනු බෙල්ලේ පලඳින යම් ආභරණයකි. "කටීසුත්තක" යනු අවම වශයෙන් නූල් පටක් පමණ වූ ද ඉණෙහි පලඳින යම් ආභරණයකි. "ඕවට්ටික" යනු වළලුයි. කායූර ආදී අත් ආභරණ ප්‍රකටමය. අකු ඇටයට පහළින් බාහුවෙහි පලඳින යම් ආභරණයක් වේ නම් එය ද කැප නැත.

၂၄၆. ဒုမာသိကံ [Pg.45] ဝါ ဒုဝင်္ဂုလံ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေ ကေသာ အန္တောဒွေမာသေ ဒွင်္ဂုလံ ပါပုဏန္တိ, အန္တောဒွေမာသေဝ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဒွင်္ဂုလေဟိ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ န ဒီဃာ, ဒွေမာသတော ဧကဒိဝသမ္ပိ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ; ဧဝမယံ ဥဘယေနပိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါဝ ဝုတ္တော, တတော ဩရံ ပန နဝဋ္ဋနဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ.

246. "දුමාසිකං වා දුවංගුලං වා" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් කෙස් දෙමසක් ඇතුළත ඇඟිලි දෙකක (අඟල් දෙකක) ප්‍රමාණයට වැඩේ නම්, ඒ දෙමස ඇතුළතම ඒවා කැපිය යුතුය. අඟල් දෙක ඉක්මවා වැඩීමට ඉඩ දීම කැප නැත. ඉදින් කෙස් එතරම් දිගු නොවූවත්, දෙමස සම්පූර්ණ වී එක දවසක්වත් ඉක්මවීමට ඉඩ දීම කැප නැත. මෙසේ මේ පද දෙකෙන්ම දක්වා ඇත්තේ උපරිම සීමාවයි. එයට පෙර කෙස් කැපීමෙහි වරදක් නැත.

ကောစ္ဆေန ဩသဏ္ဌေန္တီတိ ကောစ္ဆေန ဩလိခိတွာ သန္နိသီဒါပေန္တိ. ဖဏကေနာတိ ဒန္တမယာဒီသု ယေန ကေနစိ. ဟတ္ထဖဏကေနာတိ ဟတ္ထေနေဝ ဖဏကိစ္စံ ကရောန္တာ အင်္ဂုလီဟိ ဩသဏ္ဌေန္တိ. သိတ္ထတေလကေနာတိ မဓုသိတ္ထကနိယျာသာဒီသု ယေန ကေနစိ စိက္ကလေန. ဥဒကတေလကေနာတိ ဥဒကမိဿကေန တေလေန. မဏ္ဍနတ္ထာယ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ, ဥဒ္ဓလောမေန ပန အနုလောမနိပါတနတ္ထံ ဟတ္ထံ တေမေတွာ သီသံ ပုဉ္ဆိတဗ္ဗံ. ဥဏှာဘိတတ္တရဇသိရာနမ္ပိ အလ္လဟတ္ထေန ပုဉ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"කොච්ඡේන ඔසණ්ඨෙන්ති" යනු පනාවෙන් පීරා කෙස් සකස් කිරීමයි. "ඵණකේන" යනු ඇත්දත් ආදියෙන් කළ යම් පනාවකිනි. "හත්ථඵණකේන" යනු අතින්ම පනාවක කාර්යය කරමින් ඇඟිලිවලින් පීරා කෙස් සකස් කිරීමයි. "සිත්ථතේලකේන" යනු මී ඉටි හෝ වෙනත් යම් මැලියම් සහිත තෙලකිනි. "උදකතේලකේන" යනු ජලය මිශ්‍ර කළ තෙලකිනි. සැරසීම පිණිස මේ සියලු ආකාරයෙන් කෙස් සකස් කිරීම දුක්කට ඇවතට කරුණකි. එහෙත් කෙස් උඩට ඉස්සී තිබේ නම්, ඒවා පහත් කරනු පිණිස අත තෙමා හිස පිරිමැදීම කළ හැකිය. රශ්මියෙන් පීඩිත වූ හෝ දූවිලි තැවරුණු හිසක් ඇති අයට ද තෙත අතින් හිස පිරිසිදු කිරීම කැපය.

၂၄၇. န ဘိက္ခဝေ အာဒါသေ ဝါ ဥဒကပတ္တေ ဝါတိ ဧတ္ထ ကံသပတ္တာဒီနိပိ ယေသု မုခနိမိတ္တံ ပညာယတိ, သဗ္ဗာနိ အာဒါသသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. ကဉ္ဇိယာဒီနိပိ စ ဥဒကပတ္တသင်္ခမေဝ. တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဩလောကေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အာဗာဓပစ္စယာတိ ‘‘သဉ္ဆဝိ နု ခေါ မေ ဝဏော, ဥဒါဟု န တာဝါ’’တိ ဇာနနတ္ထံ; ‘‘ဇိဏ္ဏော နု ခေါမှိ နော’’တိ ဧဝံ အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကနတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ.

247. "මහණෙනි, කැඩපතෙහි හෝ දිය බඳුනෙහි මුහුණ නොබැලිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ලෝකඩ තැටි ආදී යම් වස්තුවක මුහුණේ ඡායාව පෙනේ ද, ඒ සියල්ල කැඩපත් ගණයටම වැටේ. කාඩි ආදිය ද දිය බඳුන් ගණයටම වැටේ. එබැවින් එවැනි ඕනෑම දෙයකින් මුහුණ බලන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. ගිලන් බව නිසා, එනම් "මගේ තුවාලය සුව වී සම මතු වී තිබේද" යන්න දැනගැනීම පිණිස ද, "මම දැන් වයසට ගොස් සිටිමි" යනාදී වශයෙන් ආයු සංස්කාරය දෙස බැලීම පිණිස ද බැලීම කැප බව වදාරන ලදී.

မုခံ အာလိမ္ပန္တီတိ ဝိပ္ပသန္နဆဝိရာဂကရေဟိ မုခါလေပနေဟိ အာလိမ္ပန္တိ. ဥမ္မဒ္ဒေန္တီတိ နာနာဥမ္မဒ္ဒနေဟိ ဥမ္မဒ္ဒေန္တိ. စုဏ္ဏေန္တီတိ မုခစုဏ္ဏကေန မက္ခေန္တိ. မနောသိလိကာယ မုခံ လဉ္ဆေန္တီတိ မနောသိလာယ တိလကာဒီနိ လဉ္ဆနာနိ ကရောန္တိ, တာနိ ဟရိတာလာဒီဟိပိ န ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. အင်္ဂရာဂါဒယော ပါကဋာယေဝ. သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ.

"මුඛං ආලිම්පන්ති" යනු සමේ පැහැය වර්ධනය කරන ආලේපනවලින් මුහුණ ඉලීමයි. "උම්මද්දෙන්ති" යනු විවිධ කුඩු වර්ග ආදියෙන් මුහුණ පිරිමැදීමයි. "චුණ්ණෙන්ති" යනු මුහුණේ කුඩු හෝ පවුඩර් වර්ග ගෑමයි. මනෝසීලවලින් මුහුණෙහි තිලක ආදී සලකුණු තැබීමයි. හරිතාල ආදියෙන් සලකුණු තැබීම ද කැප නැත. අංගරාග (තොල් සායම්, නිය සායම් ආදිය) ගැන දත යුතුය. මේ සියලු කටයුතුවලදී දුක්කට ඇවැත් වේ.

၂၄၈. န ဘိက္ခဝေ နစ္စံ ဝါတိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ နစ္စံ အန္တမသော မောရနစ္စမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သယမ္ပိ နစ္စန္တဿ ဝါ နစ္စာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ. ဂီတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ နဋဂီတံ ဝါ သာဓုဂီတံ ဝါ အန္တမသော ဒန္တဂီတမ္ပိ ‘‘ယံ ဂါယိဿာမာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဩကူဇန္တာ ကရောန္တိ, ဧတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. သယံ ဂါယန္တဿာပိ ဂါယာပေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ဝါဒိတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ [Pg.46] န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန နိဋ္ဌုဘန္တော ဝါ သာသင်္ကေ ဝါ ဌိတော အစ္ဆရိကံ ဝါ ဖောဋေတိ, ပါဏိံ ဝါ ပဟရတိ, တတ္ထ အနာပတ္တိ. သဗ္ဗံ အန္တရာရာမေ ဌိတဿ ပဿတော အနာပတ္တိ. ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. အာသနသာလာယ နိသိန္နော ပဿတိ, အနာပတ္တိ. ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆတော အာပတ္တိ. ဝီထိယံ ဌတွာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿတောပိ အာပတ္တိယေဝ.

248. "මහණෙනි, නැටුම්..." යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: අවම වශයෙන් මයුර නැටුමක් වුවද බැලීමට යන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. තමා නැටීම හෝ අනුන් ලවා නටවීම ද දුක්කට ඇවැත්මය. නළු ගීත හෝ ධර්මය ඇතුළත් ගීත ද, අවම වශයෙන් ගායනයට පෙර හඬ සකස් කරමින් කරන ගායනා ද කැප නැත. තමා ගැයීම හෝ අනුන් ලවා ගායනා කරවීම ද දුක්කට ඇවැත්මය. කිසිදු වාදනයක් ද කැප නැත. කෙළ ගසන විට හෝ බිය සහිත තැනක සිටින විට ටක්කෙට ගැසීම හෝ අත්පුඩි ගැසීම ආදියෙහි ඇවැත් නැත. ආරාමය තුළ සිටියදී මේවා දකින්නට ලැබුණහොත් ඇවැත් නැත. බලන අදහසින් විහාරයෙන් විහාරයට යන්නාට ඇවැත් වේ. දාන ශාලාවේ වාඩි වී සිටියදී පෙනේ නම් ඇවැත් නැත. බලන අදහසින් නැගිට යන්නාට ඇවැත් වේ. මාවතෙහි සිට බෙල්ල හරවා බලන්නාට ද ඇවැත් වේ.

၂၄၉. သရကုတ္တိန္တိ သရကိရိယံ. ဘင်္ဂေါ ဟောတီတိ အလဒ္ဓံ ဥပ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတိ; လဒ္ဓံ သမာပဇ္ဇိတုံ. ပစ္ဆိမာ ဇနတာတိ အမှာကံ အာစရိယာပိ ဥပဇ္ဈာယာပိ ဧဝံ ဂါယိံသူတိ ပစ္ဆိမော ဇနော ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ; တထေဝ ဂါယတိ. န ဘိက္ခဝေ အာယတကေနာတိ ဧတ္ထ အာယတကော နာမ တံ တံ ဝတ္တံ ဘိန္ဒိတွာ အက္ခရာနိ ဝိနာသေတွာ ပဝတ္တော. ဓမ္မေ ပန သုတ္တန္တဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဇာတကဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဂါထာဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဝိနာသေတွာ အတိဒီဃံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. စတုရဿေန ဝတ္တေန ပရိမဏ္ဍလာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ ဒဿေတဗ္ဗာနိ. သရဘညန္တိ သရေန ဘဏနံ. သရဘညေ ကိရ တရင်္ဂဝတ္တဓောတကဝတ္တဂလိတဝတ္တာဒီနိ ဒွတ္တိံသ ဝတ္တာနိ အတ္ထိ. တေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကာတုံ လဘတိ. သဗ္ဗေသံ ပဒဗျဉ္ဇနံ အဝိနာသေတွာ ဝိကာရံ အကတွာ သမဏသာရုပ္ပေန စတုရဿေန နယေန ပဝတ္တနံယေဝ လက္ခဏံ.

249. "සරකුත්ති" යනු හඬ හැසිරවීමයි. (ධර්මය ගීතයක් මෙන් ගැයූ විට) "භංගෝ හෝති" යනු නොලැබූ සමාධිය උපදවා ගැනීමට හෝ ලැබූ සමාධියට සමවැදීමට නොහැකි වීමයි. "පශ්චිම ජනතාව" යනු තම ගුරුවරුන් අනුකරණය කරමින් ධර්මය ගීතවත් ලෙස ගයන පසුකාලීන පිරිසයි. "දීර්ඝ හඬින්" යනු රීති බිඳ අක්ෂර විනාශ වන පරිදි හඬ පැවැත්වීමයි. ධර්මයෙහි සූත්‍ර, ජාතක සහ ගාථා දේශනා කරන පිළිවෙළවල් ඇත. ඒවා විනාශ කරමින් පමණට වඩා දීර්ඝ ලෙස හඬ පැවැත්වීම කැප නැත. නිවැරදි වත් පිළිවෙත් අනුව පද හා ව්‍යංජන මැනවින් ප්‍රකට කළ යුතුය. "සරභඤ්ඤ" යනු හඬින් සජ්ඣායනා කිරීමයි. සරභඤ්ඤයෙහි ක්‍රම තිස් දෙකක් ඇති බව කියවේ. ඒ අතරින් කැමති ක්‍රමයක් තෝරාගත හැකිය. එහෙත් පද ව්‍යංජන විනාශ නොකර, විකෘති නොකර, ශ්‍රමණ සාරුප්ප ලෙස හඬ හැසිරවීම එහි ලක්ෂණයයි.

ဗာဟိရလောမိံ ဥဏ္ဏိန္တိ ဥဏ္ဏလောမာနိ ဗဟိ ကတွာ ဥဏ္ဏပါဝါရံ ပါရုပန္တိ; တထာ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. လောမာနိ အန္တော ကတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဏကပ္ပကထာ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ.

"බාහිරලෝමි" යනු ලොම් පිටතට සිටින සේ සැකසූ පොරවනයක් පෙරවීමයි. එසේ පෙරවීම දුක්කට ඇවැතට කරුණකි. ලොම් ඇතුළතට සිටින සේ පෙරවීම කැපය. ශ්‍රමණ කප්ප කථාව භූතගාම ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී.

၂၅၁. န ဘိက္ခဝေ အတ္တနော အင်္ဂဇာတန္တိ အင်္ဂဇာတံ ဆိန္ဒန္တဿေဝ ထုလ္လစ္စယံ. အညံ ပန ကဏ္ဏနာသာအင်္ဂုလိအာဒိံ ယံကိဉ္စိ ဆိန္ဒန္တဿ တာဒိသံ ဝါ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အဟိကီဋဒဋ္ဌာဒီသု ပန အညအာဗာဓပစ္စယာ ဝါ လောဟိတံ ဝါ မောစေန္တဿ ဆိန္ဒန္တဿ ဝါ အနာပတ္တိ.

251. "මහණෙනි, තමාගේ අඟජාතය..." යන්නෙන් අඟජාතය කපාගන්නා භික්ෂුවට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. කන, නාසය, ඇඟිලි ආදී වෙනත් යම් අවයවයක් කපාගන්නා හෝ එවැනි වේදනාවක් උපදවාගන්නා භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. එහෙත් සර්පයන් දෂ්ට කළ විට හෝ වෙනත් රෝගාබාධයක් නිසා ලේ පිට කිරීම හෝ අවයවයක් කැපීම හෝ කිරීමෙහි ඇවැත් නැත.

၂၅၂. စန္ဒနဂဏ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတီတိ စန္ဒနဃဋိကာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. သော ကိရ ဥဒ္ဓဉ္စ အဓော စ ဇာလာနိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ကီဠတိ, တဿ နဒီသောတေန ဝုယှမာနာ စန္ဒနဂဏ္ဌိ အာဂန္တွာ ဇာလေ လဂ္ဂါ, တမဿ ပုရိသာ အာဟရိတွာ အဒံသု; ဧဝံ သာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတ္ထ [Pg.47] ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ ပန အပ္ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

252. "සඳුන් ගැටයක් ලැබුණේය" යනු සඳුන් ලී කැබැල්ලක් ලැබුණු බවයි. රජගහ සිටුවරයා උඩුගං සහ පහත්ගං දෙසින් දැල් දම්මවා ගංගා නදියේ කෙළිමින් සිටියදී, දිය පහරේ පාවී ආ මෙම සඳුන් ගැටය දැලෙහි පැටලී ඇත. සේවකයන් එය රැගෙන ඔහුට දුන්හ. එය ලැබුණේ එසේය. "ඉද්ධිපාටිහාරිය" යන්නෙහිදී විකුබ්බන ප්‍රාතිහාර්යය පෑම තහනම් කරන ලදී. එහෙත් අධිෂ්ඨාන ඉද්ධිය තහනම් නොකළ බව දත යුතුය.

န ဘိက္ခဝေ သောဝဏ္ဏမယော ပတ္တောတိအာဒီသု သစေပိ ဂိဟီ ဘတ္တဂ္ဂေ သုဝဏ္ဏတဋ္ဋိကာဒီသု ဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဥပနာမေန္တိ, အာမသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဖလိကမယကာစမယကံသမယာနိ ပန တဋ္ဋိကာဒီနိ ဘာဇနာနိ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေနေဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာနိ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ. ‘‘တမ္ဗလောဟမယောပိ ပတ္တောဝ န ဝဋ္ဋတိ, ထာလကံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဏိမယောတိ ဧတ္ထ ပန ဣန္ဒနီလာဒိမဏိမယော ဝုတ္တော. ကံသမယောတိ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋလောဟမယောပိ သင်္ဂဟိတော.

"මහණෙනි, රන් පාත්‍රයක් නොවන්නේය" යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ගිහියන් විසින් දාන ශාලාවෙහිදී රන් තැටි ආදියෙහි ව්‍යංජන තබා පිළිගන්වනු ලැබුවද, එබඳු අවස්ථාවකදී පවා ඒවා ස්පර්ශ කිරීම පවා අකැපය. ස්ඵටික, වීදුරු, ලෝකඩ ආදියෙන් කළ තැටි ආදී භාජන පෞද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා පමණක් අකැපය. එහෙත් සාංඝික පරිභෝජනය සඳහා හෝ ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද දෑ වශයෙන් හෝ ඒවා කැප වේ. "තඹ ලෝහයෙන් කළ පාත්‍රයද පාත්‍රයක්ම වන බැවින් අකැපය, එහෙත් තැටිය (ථාලකය) කැපය" යන මේ සියල්ල කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. "මණිමය" යන්නෙන් මෙහි ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍ය ආදියෙන් කළ භාජන අදහස් වේ. "කංසමය" යන්නෙන් මෙහි සුදු ලෝකඩවලින් කළ භාජනද ඇතුළත් වේ.

၂၅၃. လိခိတုန္တိ တနုကရဏတ္ထာယေတံ ဝုတ္တံ. ပကတိမဏ္ဍလန္တိ မကရဒန္တစ္ဆိန္နကမဏ္ဍလမေဝ.

253. "ලිඛිතුං" යන්න මෙහි පවසන ලද්දේ සිහින් කිරීම හෙවත් තුනී කිරීම පිණිසය. "පකති මණ්ඩලය" යනු මකර දතක් කපා සකස් කළ මණ්ඩලයක් වැනි වූ මණ්ඩලයමය.

၂၅၄. အာဝဋ္ဋိတွာတိ အညမညံ ပဟရိတွာ. ပတ္တာဓာရကန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒန္တဝလ္လိဝေတ္တာဒီဟိ ကတေ ဘူမိအာဓာရကေ တယော, ဒါရုအာဓာရကေ ဒွေ ပတ္တေ ဥပရူပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘူမိအာဓာရကေ တိဏ္ဏံ ပတ္တာနံ အနောကာသော, ဒွေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရုအာဓာရကဒဏ္ဍာဓာရကေသုပိ သုသဇ္ဇိတေသု ဧသေဝ နယော. ဘမကောဋိသဒိသော ပန ဒါရုအာဓာရကော တီဟိ ဒဏ္ဍကေဟိ ဗဒ္ဓေါ ဒဏ္ဍကာဓာရော စ ဧကဿပိ ပတ္တဿ အနောကာသော, တတ္ထ ဌပေတွာပိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဧဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဘူမိယံ ပန နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဧကမေဝ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ.

254. "ආවට්ටෙත්වා" යනු එකිනෙක ගැටෙන සේය. පාත්‍ර ආධාරකය (පත්තාධාරකය) සම්බන්ධයෙන් "ඇත් දළ, වැල්, බට ආදියෙන් කළ බිම තබන ආධාරකවල පාත්‍ර තුනක්ද, ලී ආධාරකවල පාත්‍ර දෙකක්ද එක පිට එක තැබීම කැපය" යි කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. එහෙත් මහා අටුවාවෙහි පවසන ලද්දේ, "බිම තබන ආධාරකය පාත්‍ර තුනක් තැබීමට තරම් ඉඩකඩ නැති බැවින් එහි පාත්‍ර දෙකක් තැබීම කැපය. මැනවින් සකස් කළ ලී ආධාරක සහ දඬු ආධාරක සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහෙත් ලියවන පට්ටලයක කෙළවරක් බඳු ලී ආධාරකය සහ දඬු තුනකින් බැඳි දඬු ආධාරකය එකම පාත්‍රයක් තැබීමට පවා සුදුසු ස්ථානයක් නොවේ. එහි පාත්‍රය තබා වුවද අතින් අල්ලාගෙනම හිඳගත යුතුය. බිම තබන විට නම් මුන් අතට හරවා එකක් පමණක් තැබිය යුතුය" යනුවෙනි.

မိဍ္ဎန္တေတိ အာလိန္ဒကမိဍ္ဎိကာဒီနံ အန္တေ. သစေ ပန ပရိဝတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝရူပါယ ဝိတ္ထိဏ္ဏာယ မိဍ္ဎိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဘဏ္ဍန္တေတိ ဗာဟိရပဿေ ကတာယ တနုကမိဍ္ဎိကာယ အန္တေ. မိဍ္ဎိယံ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထာပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

"මිද්ධන්තේ" යනු ආලින්දයේ කෙළවර ආදියෙහි ය. ඉදින් පෙරළී ගොස් එහිම රැඳී පවතී නම්, එබඳු පළල් වූ ස්ථානයක තැබීම කැපය. "පරිභණ්ඩන්තේ" යනු පිටත බිත්තියෙහි සාදන ලද සිහින් අගු පිලෙහි කෙළවරය. මෙහිදීද "මිද්ධි" සම්බන්ධයෙන් කී ක්‍රමයෙන්ම විනිශ්චය දත යුතුය.

စောဠကန္တိ ယံ ပတ္ထရိတွာ ပတ္တော ဌပီယတိ; တသ္မိံ ပန အသတိ ကဋသာရကေ ဝါ တဋ္ဋိကာယ ဝါ မတ္တိကာပရိဘဏ္ဍကတာယ ဘူမိယာ ဝါ ယတ္ထ န ဒုဿတိ, တထာရူပါယ ဝါလိကာယ ဝါ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပံသုရဇာဒီသု ပန ခရဘူမိယံ ဝါ ဌပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ပတ္တမာဠကံ ဣဋ္ဌကာဟိ ဝါ ဒါရူဟိ ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.48]. ပတ္တကုဏ္ဍောလိကာတိ မဟာမုခကုဏ္ဍသဏ္ဌာနာ ဘဏ္ဍကုက္ခလိကာ ဝုစ္စတိ. ယော လဂ္ဂေယျာတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ လဂ္ဂေန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. စီဝရဝံသေပိ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘဏ္ဍကဋ္ဌပနတ္ထမေဝ ဝါ ကတံ ဟောတု နိသီဒနသယနတ္ထံ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဌပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ, အညေန ပန ဘဏ္ဍကေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဋနိယံ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗေတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ဗန္ဓိတွာပိ ဥပရိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မဉ္စော ဝါ ပီဌံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ စီဝရဝံသာဒီသု အဋ္ဋကဆန္နေန ဌပိတံ ဟောတိ, တတ္ထ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အံသဝဒ္ဓနကေန အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ အင်္ကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဆတ္တေ ဘတ္တပူရောပိ အံသကူဋေ လဂ္ဂိတပတ္တောပိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘဏ္ဍကေန ပန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ အဋ္ဋကံ ကတွာ ဝါ ဌပိတေ ယော ကောစိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"චෝළක" යනු පාත්‍රය තැබීම පිණිස එළනු ලබන වස්ත්‍රයයි. එය නැති කල්හි පැදුරු කැබැල්ලක හෝ වට්ටියක හෝ මැටි පිරියම් කළ බිමක හෝ පාත්‍රයට හානි නොවන වැලි සහිත තැනක තැබීම කැප වේ. එහෙත් දූවිලි සහිත තැන්වල හෝ රළු බිමෙහි තබන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. ගඩොලින් හෝ ලීයෙන් පාත්‍ර මැස්සක් (පත්තමාළකයක්) තැනීම කැපය. "පත්තකුණ්ඩෝලිකා" යනු මහත් කටක් ඇති කළයක් වැනි භාජන තබන භාජනයකි. "යො ලග්ගෙය්‍ය" යනු යම් කිසි තැනක පාත්‍රය එල්ලන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ යන්නයි. සිවුරු වැලෙහි පවා බැඳ තැබීම අකැපය. භාජන තැබීමටම කළ එකක් වුවද හෝ හිඳීමට හෝ නිදා ගැනීමට කළ එකක් වුවද යම් කිසි ඇඳක හෝ පුටුවක පාත්‍රය තබන්නාට දුක්කටාපත් වේ. එහෙත් වෙනත් භාජනයක් සමඟ බැඳ තැබීම කැප වේ. ඇඳ පලඟෙහි බැඳ එල්ලීම කැපය, බැඳ වුවද පලඟ උඩ තැබීම අකැපමය. ඉදින් ඇඳ හෝ පුටුව ඔසවා සිවුරු වැල් ආදියෙහි මැස්සක් මෙන් තබා ඇත්නම් එහි තැබීම කැපය. අංස වටපටියෙන් උරහිසෙහි එල්ලා උකුළ මත තැබීම කැපය. බත් පිරවූ පාත්‍රය කුඩයෙහි තැබීම හෝ උරහිසෙහි එල්ලා ඇති පාත්‍රය කුඩයෙහි තැබීම අකැපය. එහෙත් වෙනත් බඩුබාහිරාදිය සමඟ බැඳ හෝ මැස්සක් මෙන් සකස් කර කුඩයෙහි තබා ඇත්නම් එහි ඕනෑම පාත්‍රයක් තැබීම කැප වේ.

၂၅၅. ပတ္တဟတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ယဿ ပတ္တော ဟတ္ထေ, သော ဧဝ ပတ္တဟတ္ထော, န ကေဝလဉ္စ ကဝါဋမေဝ ပဏာမေတုံ န လဘတိ; အပိစ ခေါ ပန ဟတ္ထေ ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေ ပတ္တသ္မိံ သတိ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ သီသေန ဝါ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန ကဝါဋံ ဝါ ပဏာမေတုံ ဃဋိကံ ဝါ ဥက္ခိပိတုံ သူစိံ ဝါ ကုဉ္စိကာယ အပါပုရိတုံ န လဘတိ. အံသကူဋေ ပန ပတ္တံ လဂ္ဂေတွာ ယထာသုခံ အဝါပုရိတုံ လဘတိ.

255. "පත්තහත්ථේන" යන්නෙහි තේරුම අතෙහි පාත්‍රය ඇති තැනැත්තා පමණක්ම "පාත්‍රය අතැති තැනැත්තා" නොවේ. එමෙන්ම ඔහුට දොරක් හැරීමට පමණක්ම අවසර නැත්තේ නොවේ. තවද අතෙහි හෝ පා පිටෙහි හෝ ශරීරයේ යම් තැනක පාත්‍රය තිබියදී, අතින් හෝ පයින් හෝ හිසින් හෝ ශරීරයේ යම් අවයවයකින් දොර තල්ලු කිරීම, අගුල එසවීම හෝ යතුරකින් දොර හැරීම නොකටයුතුය. එහෙත් උරහිසෙහි පාත්‍රය එල්ලාගෙන පහසුවෙන් දොර හැරීමට අවසර ඇත.

တုမ္ဗကဋာဟန္တိ လာဗုကဋာဟံ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. လဘိတွာ ပန တာဝကာလိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဃဋိကဋာဟေပိ ဧသေဝ နယော. ဃဋိကဋာဟန္တိ ဃဋိကပါလံ. အဘုံ မေတိ ဥတြာသဝစနမေတံ. သဗ္ဗပံသုကူလိကေနာတိ ဧတ္ထ စီဝရဉ္စ မဉ္စပီဌဉ္စ ပံသုကူလံ ဝဋ္ဋတိ, အဇ္ဈောဟရဏီယံ ပန ဒိန္နကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

"තුම්බකටාහ" යනු දිය ලබු කැබැල්ලයි. එය නිතර තබා ගැනීම අකැපය. එහෙත් ලැබුණු විට තාවකාලිකව පරිහරණය කිරීම කැපය. වළං කැබලි සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. "ඝටිකටාහ" යනු වළං කැබැල්ලයි. "අභූං මේ" යනු භීතිය ප්‍රකාශ කරන වචනයකි. "සබ්බපංසුකූලිකේන" යන්නෙහි සිවුර මෙන්ම ඇඳ පුටුද පංසුකූල විය හැකිය, එහෙත් අනුභව කරන දෙය නම් පිළිගන්වන ලද්දක්ම විය යුතුය.

စလကာနီတိ စဗ္ဗေတွာ အပဝိဒ္ဓါမိသာနိ. အဋ္ဌိကာနီတိ မစ္ဆမံသအဋ္ဌိကာနိ. ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကန္တိ မုခဝိက္ခာလနောဒကံ. ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပတ္တေန နီဟရန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတုမ္ပိ န လဘတိ. ဟတ္ထဓောတပါဒဓောတဥဒကမ္ပိ ပတ္တေ အာကိရိတွာ နီဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အနုစ္ဆိဋ္ဌံ သုဒ္ဓပတ္တံ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝါမဟတ္ထေန ပနေတ္ထ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ဧကံ ဥဒကဂဏ္ဍုသံ [Pg.49] ဂဟေတွာ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္တာဝတာပိ ဟိ သော ဥစ္ဆိဋ္ဌပတ္တော ဟောတိ, ဟတ္ထံ ပန ဗဟိ ဥဒကေန ဝိက္ခာလေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မစ္ဆမံသဖလာဖလာဒီနိ ခါဒန္တော ယံ တတ္ထ အဋ္ဌိံ ဝါ စလကံ ဝါ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. ယံ ပန ပဋိခါဒိတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ လဘတိ. အဋ္ဌိကကဏ္ဋကာဒီနိ တတ္ထေဝ ကတွာ ဟတ္ထေန လုဉ္စိတွာ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မုခတော နီဟဋံ ပန ယံကိဉ္စိ ပုန ခါဒိတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. သိင်္ဂိဝေရနာဠိကေရခဏ္ဍာနိ ဍံသိတွာ ပုန ဌပေတုံ လဘတိ.

"චලකානි" යනු සපා ඉවත දැමූ ආහාර කොටස්ය. "අට්ඨිකානි" යනු මස් මාළු කටුය. "උච්ඡිට්ඨෝදකං" යනු කට සෝදා ඉවතලන ජලයයි. මෙයින් කිසිවක් පාත්‍රයෙන් ඉවත් කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. පාත්‍රය කෙළ බඳුනක් ලෙස කර අත සේදීමද නොකටයුතුය. අත් සෝදන ජලය හෝ පා සෝදන ජලය පාත්‍රයට දමා ඉවත් කිරීම අකැපය. ආහාර ඉඳුල් සහිත අතින් ඉඳුල් නොවූ පිරිසිදු පාත්‍රයක් අල්ලා ගැනීම අකැපය. එහෙත් වම් අතින් එයට පැන් වත්කොට එක් පැන් ගුලක් ගෙන ඉඳුල් අතින් පාත්‍රය ස්පර්ශ නොවන පරිදි අල්ලා ගැනීම කැපය. මෙපමණකින්ම එය ඉඳුල් සහිත පාත්‍රයක් බවට පත් වේ. අත පිටතදී ජලයෙන් සෝදා පාත්‍රය අල්ලා ගැනීම කැප වේ. මස් මාළු හෝ පලතුරු වැනි දෑ වළඳන විට එහි ඇති යම් කටුවක් හෝ ඉවතලන කොටසක් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබීම නොකටයුතුය. එහෙත් නැවත අනුභව කිරීමට බලාපොරොත්තු වන දෙයක් නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබීම කැපය. කටු, මාළු කටු ආදිය එහිම තබා අතින් මස් වෙන් කර අනුභව කිරීම කැපය. කටින් බැහැර කළ යමක් නැවත අනුභව කිරීමට අදහස් නොකරයි නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබිය නොහැක. ඉඟුරු හෝ පොල් කැබලි සපා නැවත පාත්‍රයෙහි තැබීම කැප වේ.

၂၅၆. နမတကန္တိ သတ္ထကဝေဌနကံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ. ဒဏ္ဍသတ္ထကန္တိ ပိပ္ဖလကံ ဝါ အညမ္ပိ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဒဏ္ဍံ ယောဇေတွာ ကတသတ္ထကံ.

256. "නමතක" යනු කුඩා පිහියක් එතීමට ගන්නා රෙදි කැබැල්ලයි. "දණ්ඩසත්ථක" යනු දැළිපිහිය හෝ මිටක් සහිත වෙනත් යම් කුඩා පිහියකි.

ကဏ္ဏကိတာ ဟောန္တီတိ မလဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ကိဏ္ဏေန ပူရေတုန္တိ ကိဏ္ဏစုဏ္ဏေန ပူရေတုံ. သတ္တုယာတိ ဟလိဒ္ဒိမိဿကေန ပိဋ္ဌစုဏ္ဏေန. သရိတကန္တိ ပါသာဏစုဏ္ဏံ ဝုစ္စတိ; တေန ပူရေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. မဓုသိတ္ထကေန သာရေတုန္တိ မဓုသိတ္ထကေန မက္ခေတုံ. သရိတကံ ပရိဘိဇ္ဇတီတိ တံ မက္ခိတမဓုသိတ္ထကံ ဘိဇ္ဇတိ. သရိတသိပါဋိကန္တိ မဓုသိတ္ထကပိလောတိကံ; သတ္ထကောသကသိပါဋိယာ ပန သရိတသိပါဋိကာယ အနုလောမာတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ကထိနန္တိ နိဿေဏိမ္ပိ တတ္ထ အတ္ထရိတဗ္ဗကဋသာရကကိလဉ္ဇာနံ အညတရမ္ပိ. ကထိနရဇ္ဇုန္တိ ယာယ ဒုပဋ္ဋစီဝရံ သိဗ္ဗန္တာ ကထိနေ စီဝရမ္ပိ ဗန္ဓန္တိ. ကထိနံ နပ္ပဟောတီတိ ဒီဃဿ ဘိက္ခုနော ပမာဏေန ကတံ ကထိနံ; တတ္ထ ရဿဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ ပတ္ထရိယမာနံ နပ္ပဟောတိ, အန္တောယေဝ ဟောတိ; ဒဏ္ဍကေ န ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဒဏ္ဍကထိနန္တိ တဿ မဇ္ဈေ ဣတရဿ ဘိက္ခုနော ပမာဏေန အညံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

'කණ්ණකිතා' යනු කිලිටි වූ (මල බැඳුණු) බවයි. 'කිණ්ණෙන පූරේතුං' යනු මුහුන් කුඩු (තේසෙ පවුඩර්) වලින් පිරවීමටයි. 'සත්තුයා' යනු කහ මිශ්‍ර කරන ලද පිටි කුඩු වලිනි. 'සරිතක' යනු ගල් කුඩු වලට කියනු ලැබේ; එයින් පිරවීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'මධුසිට්ඨකෙන සාරේතුං' යනු මී ඉටි වලින් ආලේප කිරීමටයි. 'සරිතකං පරිභිජ්ජති' යනු ඒ ආලේප කරන ලද මී ඉටි බිඳී යාමයි. 'සරිතසිපාටික' යනු මී ඉටි ආලේප කළ රෙදි කැබැල්ලයි; කඩු කොපුවක් බඳු වූ රෙදි මල්ල 'සරිතසිපාටික' යන්නට අනුලෝම (සමාන) වන බව කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. 'කඨිනය' යනු මැස්ස (රාමුව) ට මෙන්ම එහි අතුළ යුතු පැදුරු ආදියෙන් එකකට ද නමකි. 'කඨින රජ්ජු' යනු යම් ලණුවකින් දෙපට සිවුරක් මසන විට කඨින රාමුවෙහි සිවුර බඳිනු ලබයි ද ඒ ලණුවයි. 'කඨිනය ප්‍රමාණවත් නොවේ' යනු උස මහත ඇති භික්ෂුවකගේ ප්‍රමාණයට සාදන ලද කඨින රාමුවයි; එහි මිටි භික්ෂුවකගේ සිවුරක් එළන විට එය ප්‍රමාණවත් නොවේ, රාමුව ඇතුළතම පවතියි; හරස් දණ්ඩට ළඟා නොවේ යනු අර්ථයයි. 'දණ්ඩ කඨින' යනු එහි මධ්‍යයෙහි අනෙක් භික්ෂුවගේ ප්‍රමාණයට වෙනත් මැස්සක් (රාමුවක්) බැඳීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

ဗိဒလကန္တိ ဒဏ္ဍကထိနပ္ပမာဏေန ကဋသာရကဿ ပရိယန္တေ ပဋိသံဟရိတွာ ဒုဂုဏကရဏံ. သလာကန္တိ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ အန္တရေ ပဝေသနသလာကံ. ဝိနန္ဓနရဇ္ဇုန္တိ မဟာနိဿေဏိယာ သဒ္ဓိံ ခုဒ္ဒကံ နိဿေဏိံ ဝိနန္ဓိတုံ ရဇ္ဇုံ. ဝိနန္ဓနသုတ္တန္တိ ခုဒ္ဒကနိဿေဏိယာ စီဝရံ ဝိနန္ဓိတုံ သုတ္တကံ. ဝိနန္ဓိတွာ စီဝရံ သိဗ္ဗေတုန္တိ တေန သုတ္တကေန တတ္ထ စီဝရံ ဝိနန္ဓိတွာ သိဗ္ဗိတုံ. ဝိသမာ ဟောန္တီတိ ကာစိ ခုဒ္ဒကာ ဟောန္တိ, ကာစိ မဟန္တာ. ကဠိမ္ဘကန္တိ ပမာဏသညာကရဏံ ယံကိဉ္စိ တာလပဏ္ဏာဒိံ. မောဃသုတ္တကန္တိ ဝဍ္ဎကီနံ ဒါရူသု [Pg.50] ကာဠသုတ္တေန ဝိယ ဟလိဒ္ဒိသုတ္တေန သညာကရဏံ. အင်္ဂုလိယာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီတိ သူစိမုခံ အင်္ဂုလိယာ ပဋိစ္ဆန္တိ. ပဋိဂ္ဂဟန္တိ အင်္ဂုလိကောသကံ.

'බිදලක' යනු දණ්ඩ කඨින ප්‍රමාණයට පැදුරේ කෙළවර නවා දෙපට කිරීමයි. 'සලාක' යනු දෙපට සිවුරක් ඇතුළතට ඇතුළු කරන ලී පතුරයි. 'විනන්ධන රජ්ජු' යනු මහ මැස්ස (රාමුව) සමඟ කුඩා මැස්ස බැඳීම සඳහා යොදා ගන්නා ලණුවයි. 'විනන්ධන සුත්ත' යනු කුඩා මැස්සෙහි සිවුර බැඳීම සඳහා ගන්නා නූලයි. 'විනන්ධිත්වා චීවරං සිබ්බේතුං' යනු ඒ නූලෙන් එහි සිවුර බැඳ මසා ගැනීමයි. 'විසමා හොන්ති' යනු සමහර මැහුම් පරතර කුඩා වන අතර සමහරක් විශාල වීමයි. 'කළිම්භක' යනු ප්‍රමාණ සලකුණු කිරීම පිණිස යොදා ගන්නා තල් කොළ ආදියයි. 'මෝඝ සුත්තක' යනු වඩුවන් ලී වල කළු නූලෙන් ලකුණු අඳින්නාක් මෙන් කහ දියර ගැල්වූ නූලෙන් ලකුණු කිරීමයි. 'ඇඟිල්ලෙන් පිළිගනිති' යනු ඉදිකටු තුඩ ඇඟිල්ලෙන් පිළිගැනීමයි. 'පටිග්ගහ' යනු (ඉදිකටුව තල්ලු කිරීමට යොදන) ඇඟිලි වැස්මයි (මුද්රිකාව).

၂၅၇. အာဝေသနဝိတ္ထကံ နာမ ယံကိဉ္စိ ပါတိစင်္ကောဋကာဒိ. ဥစ္စဝတ္ထုကန္တိ ပံသုံ အာကိရိတွာ ဥစ္စဝတ္ထုကံ ကာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဩဂုမ္ဖေတွာ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကာတုန္တိ ဆဒနံ ဩဓုနိတွာ ဃနဒဏ္ဍကံ ကတွာ အန္တော စေဝ ဗဟိ စ မတ္တိကာယ လိမ္ပိတုန္တိ အတ္ထော. ဂေါဃံသိကာယာတိ ဝေဠုံ ဝါ ရုက္ခဒဏ္ဍံ ဝါ အန္တောကတွာ တေန သဒ္ဓိံ သံဃရိတုန္တိ အတ္ထော. ဗန္ဓနရဇ္ဇုန္တိ တထာ သံဃရိတဿ ဗန္ဓနရဇ္ဇုံ.

257. 'ආවේසන විත්ථක' යනු තැටි, පෙට්ටි ආදී යම් උපකරණයකි. 'උච්චවත්ථුක' යනු පස් දමා උස් වූ පදනමක් කිරීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'ඔගුම්ඵෙත්වා උල්ලිත්තාවලිත්තං කාතුං' යනු සෙවිලි කළ වහළයේ දූවිලි පිසදමා, ශක්තිමත් දඬු යොදා ඇතුළත හා පිටත මැටියෙන් පිරියම් කිරීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'ගෝඝංසිකා' යනු උණ දණ්ඩක් හෝ ලී දණ්ඩක් මැදට තබා ඒ සමඟ (පැදුර) නැවීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'බන්ධන රජ්ජු' යනු එසේ නැවූ පැදුර බැඳීමට ගන්නා ලණුවයි.

၂၅၈. ကဋစ္ဆုပရိဿာဝနံ နာမ တီသု ဒဏ္ဍကေသု ဝိနန္ဓိတွာ ကတံ.

258. 'කටච්ඡු පරිස්සාවනය' යනු දඬු තුනක් බැඳ (හැන්දක හැඩයට) සකස් කළ පෙරහනයි.

၂၅၉. ယော န ဒဒေယျာတိ အပရိဿာဝနကဿေဝ ယော န ဒဒါတိ, တဿ အာပတ္တိ. ယော ပန အတ္တနော ဟတ္ထေ ပရိဿာဝနေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ယာစတိ, တဿ န အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ. ဒဏ္ဍပရိဿာဝနန္တိ ရဇကာနံ ခါရပရိဿာဝနံ ဝိယ စတူသု ပါဒေသု ဗဒ္ဓနိဿေဏိကာယ သာဋကံ ဗန္ဓိတွာ မဇ္ဈေဒဏ္ဍကေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ, တံ ဥဘောပိ ကောဋ္ဌာသေ ပူရေတွာ ပရိဿဝတိ. ဩတ္ထရကံ နာမ ယံ ဥဒကေ ဩတ္ထရိတွာ ဃဋကေန ဥဒကံ ဂဏှန္တိ, တဉှိ စတူသု ဒဏ္ဍကေသု ဝတ္ထံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကေ စတ္တာရော ခါဏုကေ နိခဏိတွာ တေသု ဗန္ဓိတွာ သဗ္ဗပရိယန္တေ ဥဒကတော မောစေတွာ မဇ္ဈေ ဩတ္ထရိတွာ ဃဋေန ဥဒကံ ဂဏှန္တိ. မကသကုဋိကာတိ စီဝရကုဋိကာ ဝုစ္စတိ.

259. 'යමෙක් නොදෙන්නේ නම්' යනු පෙරහනක් නොමැති භික්ෂුවකට (තමා සතුව තිබියදී) යමෙක් පෙරහනක් නොදෙන්නේ නම් ඔහුට ඇවතක් වේ යන්නයි. යමෙකු තමා සතුව පෙරහනක් තිබියදීත් වෙනත් කෙනෙකුගෙන් ඉල්ලන්නේ නම්, ඔහුට අකමැත්තෙන් වුවද දිය යුතු නොවේ. 'දණ්ඩ පරිස්සාවනය' යනු රෙදි අපුල්ලන්නන් ක්ෂාර පෙරන්නාක් මෙන්, පාද හතරක් ඇති මැස්සක රෙද්දක් බැඳ මැද ඇති දණ්ඩට ජලය වත් කළ යුතුය; එය දෙපසම පිරී පෙරී යයි. 'ඔත්ථරක' යනු ජලය මත එළා කලයකින් ජලය ලබා ගැනීමට භාවිතා කරන්නකි; එනම් දඬු හතරක රෙද්දක් බැඳ, ජලයෙහි කූරු හතරක් සිටුවා ඒවායේ බැඳ, රෙද්දේ කොන් ජලයට නොවැදී තිබියදී මැදින් එබී ජලය ලබා ගැනීමයි. 'මකසකුටිකා' යනු සිවුරෙන් සාදන ලද කුඩා කුටියයි.

၂၆၀. အဘိသန္နကာယာတိ သေမှာဒိဒေါသုဿန္နကာယာ. အဂ္ဂဠဝဋ္ဋိ နာမ ဒွါရဗာဟာယ သမပ္ပမာဏောယေဝ အဂ္ဂဠတ္ထမ္ဘော ဝုစ္စတိ, ယတ္ထ တီဏိ စတ္တာရိ ဆိဒ္ဒါနိ ကတွာ သူစိယော ဒေန္တိ. ကပိသီသကံ နာမ ဒွါရဗာဟံ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပဝေသိတော အဂ္ဂဠပါသကော ဝုစ္စတိ. သူစိကာတိ တတ္ထ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ပဝေသိတာ. ဃဋိကာတိ ဥပရိ ယောဇိတာ. မဏ္ဍလိကံ ကာတုန္တိ နီစဝတ္ထုကံ စိနိတုံ. ဓူမနေတ္တန္တိ ဓူမနိက္ခမနဆိဒ္ဒံ. ဝါသေတုန္တိ ဂန္ဓေန ဝါသေတုံ. ဥဒကဋ္ဌာနန္တိ ဥဒကတ္ထပနဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ဃဋေန ဥဒကံ ဌပေတွာ သရာဝကေန ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗံ. ကောဋ္ဌကောတိ ဒွါရကောဋ္ဌကော.

260. 'අභිසන්නකායා' යනු සෙම ආදී දෝෂ අධික වූ ශරීර ඇත්තෝය. 'අග්ගළවට්ටි' යනු උළුවස්සට සමාන ප්‍රමාණයේ අගුළු කණුවයි; එහි සිදුරු තුනක් හෝ හතරක් සාදා අගුළු (සූචියෝ) යොදනු ලැබේ. 'කපිසීසක' යනු උළුවස්ස සිදුරු කර එහි සවි කරන ලද අගුළු සිදුරට (අගුළු පාශයට) නමකි. 'සූචිකා' යනු එහි මැද සිදුරක් සාදා ඇතුළු කරන ලද්දකි. 'ඝටිකා' යනු උඩින් යොදන ලද්දකි. 'මණ්ඩලිකං කාතුං' යනු මිටි පදනමක් බැඳීමටයි. 'ධූමනෙත්ත' යනු දුම් පිටවන සිදුරයි. 'වාසේතුං' යනු සුවඳ දුම් ඇල්ලීමටයි. 'උදකට්ඨාන' යනු පැන් තබන ස්ථානයයි. එහි කලයකින් පැන් තබා බඳුනකින් (සරාවකින්) පරිහරණය කළ යුතුය. 'කොට්ඨක' යනු ද්වාර මණ්ඩපයයි.

၂၆၁. တိဿော [Pg.51] ပဋိစ္ဆာဒိယောတိ ဧတ္ထ ဇန္တာဃရပဋိစ္ဆာဒိ စ ဥဒကပဋိစ္ဆာဒိ စ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿေဝ ဝဋ္ဋတိ, သေသေသု အဘိဝါဒနာဒီသု န ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကမ္မေသု ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကံ န ဟောတီတိ နှာနောဒကံ န ဟောတိ.

261. 'ආවරණ තුනක්' යන මෙහි, ගිනිහල් ගෙයි ආවරණය සහ ජල ආවරණය යන දෙක වත් පිළිවෙත් (පරිකර්ම) කරන්නාට පමණක් සුදුසු වේ; වැඳීම් පිදීම් ආදී සෙසු අවස්ථාවලට නුසුදුසුය. රෙදි ආවරණය සියලු කටයුතුවලදී සුදුසු වේ. 'ජලය නැත' යනු ස්නානය කිරීමට ජලය නොමැති වීමයි.

၂၆၂. တုလန္တိ ပဏ္ဏိကာနံ ဝိယ ဥဒကဥဗ္ဗာဟနကတုလံ. ကရကဋကော ဝုစ္စတိ ဂေါဏေ ဝါ ယောဇေတွာ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ဂဟေတွာ ဒီဃဝရတ္တာဒီဟိ အာကဍ္ဎနယန္တံ. စက္ကဝဋ္ဋကန္တိ အရဟဋဃဋိယန္တံ. စမ္မခဏ္ဍံ နာမ တုလာယ ဝါ ကရကဋကေ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗကံ စမ္မဘာဇနံ. ပါကဋာ ဟောတီတိ အပရိက္ခိတ္တာ ဟောတိ. ဥဒကပုဉ္ဆနီတိ ဒဏ္ဍမယာပိ ဝိသာဏမယာပိ ဒါရုမယာပိ ဝဋ္ဋတိ, တဿာ အသတိ စောဠကေနာပိ ဥဒကံ ပစ္စုဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

262. 'තුලා' යනු ගොවියන්ගේ මෙන් පැන් ඇදීමට යොදා ගන්නා උත්තෝලකය (මောင်း) වැනි උපකරණයයි. 'කරකටක' යනු ගොනුන් යොදා හෝ දෑතින් අල්ලා දිගු ලණුවලින් අදිනු ලබන කප්පියයි. 'චක්කවට්ටක' යනු පට්ටි යන්ත්‍රයයි. 'චම්මඛණ්ඩ' යනු තුලාවෙහි හෝ කරකටකයෙහි යෙදිය යුතු සමින් කළ පැන් බඳුනයි. 'පාකටා හෝති' යනු ආවරණය නොකළ බවයි. 'උදකපුංඡනී' යනු ඇත්දළින් කළ, අඟින් කළ හෝ ලීයෙන් කළ එකක් වුවද සුදුසුය; එය නොමැති විට රෙදි කැබැල්ලකින් හෝ දිය පිසදැමීම සුදුසුය.

၂၆၃. ဥဒကမာတိကန္တိ ဥဒကဿ အာဂမနမာတိကံ. နိလ္လေခဇန္တာဃရံ နာမ အာဝိဒ္ဓပက္ခပါသကံ ဝုစ္စတိ, ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ မဏ္ဍလေ ပက္ခပါသကေ ဌပေတွာ ကတကူဋစ္ဆဒနဿေတံ နာမံ. စာတုမာသံ နိသီဒနေနာတိ နိသီဒနေန စတ္တာရော မာသေ န ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

263. 'උදකමාතිකා' යනු පැන් ගලා එන මඟයි. 'නිල්ලේඛ ජන්තාඝර' යනු වටේටම පරාල යෙදූ ගිනිහල් ගෙයයි; පරාල මධ්‍යයේ ඇති මුදුන් වළල්ල මත පක්ෂපාශක තබා කරන ලද කූටාගාර වහළයට මෙසේ කියනු ලැබේ. 'සාර මසක් නිසීදනයෙන්' යනු නිසීදනය (ඇතිරිල්ල) රහිතව මාස හතරක් නොසිටිය යුතුය යන්නයි.

၂၆၄. ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏေသူတိ ပုပ္ဖေဟိ သန္ထတေသု. နမတကံ နာမ ဧဠကလောမေဟိ ကတံ အဝါယိမံ စမ္မခဏ္ဍပရိဟာရေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အာသိတ္တကူပဓာနံ နာမ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ရဇတေန ဝါ ကတာယ ပေဠာယ ဧတံ အဓိဝစနံ, ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ပန ဒါရုမယာပိ န ဝဋ္ဋတိ. မဠောရိကာတိ ဒဏ္ဍဓာရကော ဝုစ္စတိ. ယဋ္ဌိအာဓာရကပဏ္ဏာဓာရကပစ္ဆိကပိဋ္ဌာနိပိ ဧတ္ထေဝ ပဝိဋ္ဌာနိ. အာဓာရကသင်္ခေပဂမနတော ဟိ ပဋ္ဌာယ ဆိဒ္ဒံ ဝိဒ္ဓမ္ပိ အဝိဒ္ဓမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧကဘာဇနေတိ ဧတ္ထ သစေ ဧကော ဘိက္ခု ဘာဇနတော ဖလံ ဝါ ပူဝံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ အပဂတေ ဣတရဿ သေသကံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣတရဿာပိ တသ္မိံ ခီဏေ ပုန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

264. 'පුප්ඵාභිකිණ්ණේසු' යනු මල් අතුළ තැන්වලයි. 'නමතක' යනු බැටළු ලොම්වලින් කළ, නොවියන ලද ඇතිරිල්ලකි; එය සමින් කළ ඇතිරිල්ලක් සේ පරිහරණය කළ යුතුය. 'ආසිත්තකූපධාන' යනු තඹ හෝ රිදීයෙන් කරන ලද පෙට්ටියකට නමකි; තහනම් කර ඇති බැවින් ලීයෙන් කළ එකක් වුවද නුසුදුසුය. 'මළෝරිකා' යනු පාත්‍රය තබන දණ්ඩට (ආධාරකයට) කියනු ලැබේ. සැරයටි ආධාරක, කොළ ආධාරක සහ පැසෙහි පිටුපස ආදිය ද මෙයටම ඇතුළත් වේ. පාත්‍ර ආධාරක ගණයට වැටෙන බැවින්, සිදුරු කළ හෝ සිදුරු නොකළ වළලු ආදිය සුදුසුමය. 'එක් බඳුනක' යන්නෙහි, ඉදින් එක් භික්ෂුවක් බඳුනෙන් ගෙඩියක් හෝ කැවිල්ලක් ගෙන යන්නේ නම්, ඔහු ගිය පසු අනෙක් භික්ෂුවට ඉතිරි වූ දේ අනුභව කිරීම සුදුසුය. අනෙක් භික්ෂුවට ද එය අවසන් වූ පසු නැවත ගැනීම සුදුසුය.

၂၆၅. အဋ္ဌဟင်္ဂေဟီတိ ဧတ္ထ ဧကေကေနပိ အင်္ဂေန သမန္နာဂတဿ အန္တောသီမာယ ဝါ နိဿီမံ ဂန္တွာ နဒီအာဒီသု ဝါ နိက္ကုဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧဝံ နိက္ကုဇ္ဇိတေ ပန ပတ္တေ တဿ ဂေဟေ ကောစိ ဒေယျဓမ္မော န ဂဟေတဗ္ဗော [Pg.52] – ‘‘အသုကဿ ဂေဟေ ဘိက္ခံ မာ ဂဏှိတ္ထာ’’တိ အညေသု ဝိဟာရေသုပိ ပေသေတဗ္ဗံ. ဥက္ကုဇ္ဇနကာလေ ပန ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟာပေတွာ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေန ဥက္ကုဇ္ဇိတဗ္ဗော.

265. මෙහි 'අෂ්ටාංගයෙන්' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ එම අංග අතුරින් එකකින් හෝ යුක්ත වූ උපාසකයෙකු කෙරෙහි බද්ධ සීමාව ඇතුළත හෝ සීමාවෙන් පිටතට ගොස් ගංගා ආදියෙහි හෝ පාත්‍රය මුන් හරවා තැබීම (පත්ත නික්කුජ්ජන කර්මය) සුදුසු බවයි. මෙසේ පාත්‍රය මුන් හරවා තැබූ කල්හි එම උපාසකයාගේ නිවසින් කිසිදු දෙය්‍යධර්මයක් නොගත යුතුය. "අසවල් උපාසකයාගේ නිවසින් පිණ්ඩපාතය නොගන්න" යැයි සෙසු විහාරස්ථානවලට ද දන්වා යැවිය යුතුය. නැවත පාත්‍රය උඩුකුරු කරන කල්හි (පත්ත උක්කුජ්ජන කර්මය) තුන් වරක් අයැද සිටීමට සලස්වා, හත්ථපාසය අත්හැරවීමට සලස්වා ඤත්තිදුතිය කර්ම වාක්‍යයෙන් පාත්‍රය උඩුකුරු කළ යුතුය.

၂၆၈. ပုရက္ခတွာတိ အဂ္ဂတော ကတွာ. သံဟရန္တူတိ သံဟရိယန္တု. စေလပဋိကန္တိ စေလသန္ထရံ. သော ကိရ ‘‘သစေ အဟံ ပုတ္တံ လစ္ဆာမိ, အက္ကမိဿတိ မေ ဘဂဝါ စေလပဋိက’’န္တိ ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန သန္ထရိ, အဘဗ္ဗော စေသ ပုတ္တလာဘာယ; တသ္မာ ဘဂဝါ န အက္ကမိ. ယဒိ အက္ကမေယျ, ပစ္ဆာ ပုတ္တံ အလဘန္တော ‘‘နာယံ သဗ္ဗညူ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှေယျ. ဣဒံ တာဝ ဘဂဝတော အနက္ကမနေ ကာရဏံ. ယသ္မာ ပန ဘိက္ခူပိ ယေ အဇာနန္တာ အက္ကမေယျုံ, တေ ဂိဟီနံ ပရိဘူတာ ဘဝေယျုံ; တသ္မာ ဘိက္ခူ ပရိဘဝတော မောစေတုံ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. ဣဒံ သိက္ခာပဒပညာပနေ ကာရဏံ.

268. 'පුරක්ඛත්වා' යනු පෙරටු කොටගෙන යන්නයි. 'සංහරන්තු' යනු අකුළා ගනිත්වා යන්නයි. 'චේලපටිකං' යනු පිළි ඇතිරිල්ලයි. ඒ බෝධි රාජකුමාරයා "ඉදින් මම පුතෙකු ලබන්නෙම් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ මේ පිළි ඇතිරිල්ල මත වඩිනා සේක්වා" යන අදහසින් එය ඇතිරූ බව කියැවේ. ඔහු පුත් ලාභය ලැබීමට අභව්‍යයෙක් වූ බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි පය නොතැබූහ. ඉදින් පය තැබුවේ නම්, පසුව පුතෙකු නොලැබෙන කල්හි "මොහු සර්වඥ කෙනෙක් නොවේ" යැයි ඔහු මිථ්‍යා දෘෂ්ටියක් ගැනීමට ඉඩ තිබුණි. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පය නොතැබීමට තිබූ එක් හේතුවකි. තවද නොදන්නා භික්ෂූන් පවා එහි පය තැබුවහොත් ඔවුන් ගිහියන්ගේ අවඥාවට ලක්විය හැකි බැවින්, භික්ෂූන් වහන්සේලා එම අවඥාවෙන් මුදවා ගැනීම පිණිස මේ ශික්ෂා පදය පැනවූහ. මෙය ශික්ෂා පදය පැනවීමට හේතුවයි.

မင်္ဂလတ္ထာယ ယာစိယမာနေနာတိ အပဂတဂဗ္ဘာ ဝါ ဟောတု ဂရုဂဗ္ဘာ ဝါ, ဧဝရူပေသု ဌာနေသု မင်္ဂလတ္ထာယ ယာစိယမာနေန အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓောတပါဒကံ နာမ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနေ ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမနတ္ထာယ ပစ္စတ္ထရဏံ အတ္ထတံ ဟောတိ, တံ အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

'මංගලත්ථාය යාචියමානේන' යනු ගැබ් ගත් හෝ ප්‍රසූත කළ කාන්තාවක වේවා, මෙබඳු අවස්ථාවල මංගල්‍යය (ආශිර්වාදය) පිණිස ආරාධනා කළ කල්හි පිළි ඇතිරිල්ල මත පය තැබීම සුදුසුය. 'ධෝතපාදක' යනු පා සෝදන ස්ථානයෙහි සෝදාගත් පයින් පෑගීම පිණිස එළන ලද ඇතිරිල්ලයි. එහි පය තැබීම ද සුදුසුය.

၂၆၉. ကတကံ နာမ ပဒုမကဏ္ဏိကာကာရံ ပါဒဃံသနတ္ထံ ကဏ္ဋကေ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကတံ. တံ ဝဋ္ဋံ ဝါ ဟောတု စတုရဿာဒိဘေဒံ ဝါ, ဗာဟုလိကာနုယောဂတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ, နေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သက္ခရာတိ ပါသာဏော ဝုစ္စတိ; ပါသာဏဖေဏကောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဓူပနန္တိ ဝီဇနီ ဝုစ္စတိ. တာလဝဏ္ဋံ ပန တာလပဏ္ဏေဟိ ဝါ ကတံ ဟောတု ဝေဠုဒန္တဝိလီဝေဟိ ဝါ မောရပိဉ္ဆေဟိ ဝါ စမ္မဝိကတီဟိ ဝါ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. မကသဗီဇနီ ဒန္တမယဝိသာဏမယဒဏ္ဍကာပိ ဝဋ္ဋတိ, ဝါကမယဗီဇနိယာ ကေတကပါရောဟကုန္တာလပဏ္ဏာဒိမယာပိ သင်္ဂဟိတာ.

269. 'කටක' යනු නෙළුම් මලක කර්ණිකාවක හැඩය ඇති, පාද පිරිමැදීම පිණිස කටු මතු කොට සාදන ලද උපකරණයකි. එය වටකුරු හෝ සතරැස් වුවද ප්‍රත්‍ය බහුල කිරීමට දරන උත්සාහයක් බැවින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එය පිළිගැනීම හෝ පරිභෝජනය කිරීම සුදුසු නොවේ. 'සක්ඛරා' යනු ගලට කියන නමකි. ගල් පෙන (පහුරු ගල්) භාවිතය සුදුසුය. 'විධූපන' යනු පවන් පතට කියන නමකි. තල කොළයෙන් කළ තලපත හෝ උණ බට, ඇත් දළ, මොණර පිහාටු හෝ සම් වර්ගවලින් කළ සියලු පවන්පත් සුදුසුය. මදුරුවන් පලවා හරින පවන්පත් සහ ඇත් දළ හෝ අං ආදියෙන් කළ මිටවල් සහිත පවන්පත් ද සුදුසුය. හණ නූල්වලින් කළ පවන්පත් මෙන්ම කෙටකී (වැටකේ) ආදී කොළවලින් කළ පවන්පත් ද මෙයට ඇතුළත් වේ.

၂၇၀. ဂိလာနဿ ဆတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယဿ ကာယဍာဟော ဝါ ပိတ္တကောပေါ ဝါ ဟောတိ, စက္ခု ဝါ ဒုဗ္ဗလံ, အညော ဝါ ကောစိ အာဗာဓော ဝိနာ ဆတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဆတ္တံ ဝဋ္ဋတိ. ဝဿေ ပန စီဝရဂုတ္တတ္ထံ ဝါဠမိဂစောရဘယေသု စ အတ္တဂုတ္တတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ပန သဗ္ဗတ္ထေဝ ဝဋ္ဋတိ.

270. 'ගිලානස්ස ඡත්තං' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් භික්ෂුවකට ශරීර දාහය, පිත කිපීම, ඇස් දුර්වල වීම හෝ කුඩයක් නොමැතිව වෙනත් යම් ආබාධයක් ඇති වන්නේ නම්, එම භික්ෂුවට ගමේදී හෝ වනයේදී කුඩයක් පාවිච්චි කිරීම සුදුසුය. වැසි කාලයේදී සිවුරු ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ද, වන සතුන් හා සොරුන්ගෙන් වන බිය නිසා තමා ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ද කුඩයක් පාවිච්චි කිරීම සුදුසුය. තනි කොළයකින් කළ කුඩය (හෝ පවන්පත) සෑම කල්හිම සෑම තැනකදීම සුදුසුය.

အသိဿာတိ [Pg.53] အသိ အဿ. ဝိဇ္ဇောတလတီတိ ဝိဇ္ဇောတတိ. ဒဏ္ဍသမ္မုတိန္တိ ဧတ္ထ ပမာဏယုတ္တော စတုဟတ္ထောယေဝ ဒဏ္ဍော သမ္မန္နိတွာ ဒါတဗ္ဗော. တတော ဦနာတိရိတ္တော ဝိနာပိ သမ္မုတိယာ သဗ္ဗေသံ ဝဋ္ဋတိ. သိက္ကာ ပန အဂိလာနဿ န ဝဋ္ဋတိ, ဂိလာနဿာပိ သမ္မန္နိတွာဝ ဒါတဗ္ဗာ.

'අසිස්සා' යනු ඔහුට කඩුවක් ඇත යන්නයි. 'විජ්ජෝතලති' යනු බබළයි යන්නයි. 'දණ්ඩ සම්මුති' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: නිසි ප්‍රමාණය වූ රියන් හතරක් වූ දණ්ඩක් සම්මුතියෙන් දිය යුතුය. ඊට වඩා අඩු හෝ වැඩි දඬු සම්මුතියකින් තොරව වුවද සැමට සුදුසුය. එහෙත් 'සික්කා' (දැල් මල්ල) ගිලන් නොවන අයට සුදුසු නැත. ගිලන් අයට වුවද එය සම්මුතියකින්ම දිය යුතුය.

၂၇၃. ရောမန္ထကဿာတိ ဧတ္ထ ဌပေတွာ ရောမန္ထကံ သေသာနံ အာဂတံ ဥဂ္ဂါရံ မုခေ သန္ဓာရေတွာ ဂိလန္တာနံ အာပတ္တိ. သစေ ပန အသန္ဓာရိတမေဝ ပရဂလံ ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ.

273. 'රෝමන්තකස්ස' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: රෝමන්තක (ආහාර වමාරා කන ස්වභාවය ඇති) භික්ෂුව හැර සෙසු භික්ෂූන් උගුරට ආ ආහාර කොටස් මුඛයෙහි රඳවා ගෙන නැවත ගිලින්නේ නම් ඇවතක් වේ. ඉදින් මුඛයෙහි රඳවා නොගෙනම කෙළින්ම උගුරෙන් පහළට යන්නේ නම් එය සුදුසුය.

ယံ ဒိယျမာနန္တိ ယံ ဒါယကေဟိ ဒိယျမာနံ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဇနတော ဗဟိ ပတိတံ, တံ ဘိက္ခုနာ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဘောဇနဝဂ္ဂေ ဝဏ္ဏိတမေဝ.

'යං දිය්‍යමානං' යනු දායකයන් විසින් දෙනු ලබන යම් ආහාරයක් පිළිගන්නා භාජනයෙන් පිටත වැටුණේ නම්, එය භික්ෂුව විසින්ම ගෙන වැළඳීමට අනුදනිමි යනු මෙහි අර්ථයයි. මෙය භෝජන වර්ගයෙහි විස්තර කර ඇත.

၂၇၄. ကုပ္ပံ ကရိဿာမီတိ သဒ္ဒံ ကရိဿာမိ. နခါဒီဟိ နခစ္ဆေဒနေ အာပတ္တိ နတ္ထိ, အနုရက္ခဏတ္ထံ ပန နခစ္ဆေဒနံ အနုညာတံ. ဝီသတိမဋ္ဌန္တိ ဝီသတိပိ နခေ လိခိတမဋ္ဌေ ကာရာပေန္တိ. မလမတ္တန္တိ နခတော မလမတ္တံ အပကဍ္ဎိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

274. 'කුප්පං කරිස්සාමි' යනු ශබ්දයක් කරන්නෙමි යන්නයි. නිය ආදියෙන් නියපොතු කැපීමේදී ඇවතක් නැත, නමුත් නියපොතු ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස නිය කපනයක් අනුදැන වදාරන ලදී. නියපොතු විස්සම මැද පිරිසිදු කරති. නියපොතුවල ඇති කුණු මාත්‍රයක් ඉවත් කිරීමට අනුදනිමි යනු මෙහි අර්ථයයි.

၂၇၅. ခုရသိပါဋိကန္တိ ခုရကောသကံ. မဿုံ ကပ္ပာပေန္တီတိ ကတ္တရိယာ မဿုံ ဆေဒါပေန္တိ. မဿုံ ဝဍ္ဎာပေန္တီတိ မဿုံ ဒီဃံ ကာရေန္တိ. ဂေါလောမိကန္တိ ဟနုကမှိ ဒီဃံ ကတွာ ဌပိတံ ဧဠကမဿု ဝုစ္စတိ. စတုရဿကန္တိ စတုကောဏံ. ပရိမုခန္တိ ဥရေ လောမသံဟရဏံ. အဍ္ဎဒုကန္တိ ဥဒရေ လောမရာဇိဋ္ဌပနံ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ မဿုကပ္ပာပနာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အာဗာဓပ္ပစ္စယာ သမ္ဗာဓေ လောမန္တိ ဂဏ္ဍဝဏရုဓိအာဒိအာဗာဓပ္ပစ္စယာ. ကတ္တရိကာယာတိ ဂဏ္ဍဝဏရုဓိသီသရောဂါဗာဓပ္ပစ္စယာ. သက္ခရာဒီဟိ နာသိကာလောမဂ္ဂါဟာပနေ အာပတ္တိ နတ္ထိ. အနုရက္ခဏတ္ထံ ပန သဏ္ဍာသော အနုညာတော. န ဘိက္ခဝေ ပလိတံ ဂါဟာပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဘမုကာယ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဒါဌိကာယ ဝါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဗီဘစ္ဆံ ဌိတံ, တာဒိသံ လောမံ ပလိတံ ဝါ အပလိတံ ဝါ ဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

275. 'ඛුරසිපාටිකං' යනු දැලිපිහියා කොපුවයි. කතුරෙන් රැවුල කැපීම, රැවුල වැවීම ආදිය කරති. 'ගෝලෝමික' යනු එළුවෙකුගේ මෙන් නිකටෙහි දිගට වැඩුණු රැවුලයි. 'චතුරස්සක' යනු සතරැස් රැවුලයි. 'පරිමුඛ' යනු පපුවේ රෝම ඉවත් කිරීමයි. 'අඩ්ඪදුක' යනු බඩෙහි රෝම වැටි තැබීමයි. රැවුල කැපීම ආදී මේ සියලු කටයුතුවලදී දුක්කටාපත් වේ. අර්බුද, වණ ආදී ආබාධ හේතුවෙන් රෝම ඉවත් කිරීමට අනුදනිමි. වණ, හිසෙහි රෝග ආදිය නිසා කතුරෙන් කෙස් කැපීමට අනුදනිමි. ගල්කැට ආදියෙන් නාසයේ රෝම ඉවත් කිරීමේදී ඇවතක් නැත. එහෙත් ආරක්ෂාව පිණිස අඬුව (ඉඩිකොළුව) අනුදැන වදාරන ලදී. "මහණෙනි, පැහිච්ච කෙස් නොගැලවිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඇහි බැමෙහි, නළලෙහි හෝ මීසයෙහි රෝම වැඩී පිළිකුල් සහගතව තිබේ නම්, එවැනි රෝම පැහි තිබුණත් නැතත් ඉවත් කිරීම සුදුසුය.

၂၇၇. ကံသပတ္ထရိကာတိ ကံသဘဏ္ဍဝါဏိဇာ. ဗန္ဓနမတ္တန္တိ ဝါသိကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနံ ဗန္ဓနမတ္တံ.

277. 'කංසපත්ථරිකා' යනු ලෝහ භාණ්ඩ වෙළෙන්දෝය. 'බන්ධනමත්තං' යනු දැලිපිහියා, සැරයටි ආදියෙහි අග බඳිනා මුදුව හෝ වැලැල්ල පමණකි.

၂၇၈. န [Pg.54] ဘိက္ခဝေ အကာယဗန္ဓနေနာတိ ဧတ္ထ အဗန္ဓိတွာ နိက္ခမန္တေန ယတ္ထ သရတိ, တတ္ထ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အာသနသာလာယ ဗန္ဓိဿာမီတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သရိတွာ ယာဝ န ဗန္ဓတိ, န တာဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. ကလာဗုကံ နာမ ဗဟုရဇ္ဇုကံ. ဒေဍ္ဍုဘကံ နာမ ဥဒကသပ္ပသီသသဒိသံ. မုရဇံ နာမ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကတံ. မဒ္ဒဝီဏံ နာမ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ. ဤဒိသဉှိ ဧကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ ဗဟူနိ. ပဋ္ဋိကံ သူကရန္တကန္တိ ဧတ္ထ ပကတိဝီတာ ဝါ မစ္ဆကဏ္ဋကဝါယိမာ ဝါ ပဋ္ဋိကာ ဝဋ္ဋတိ, သေသာ ကုဉ္ဇရစ္ဆိကာဒိဘေဒါ န ဝဋ္ဋန္တိ. သူကရန္တကံ နာမ ကုဉ္ဇိကာကောသကသဏ္ဌာနံ ဟောတိ. ဧကရဇ္ဇုကံ ပန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနဉ္စ သူကရန္တကံ အနုလောမေတိ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏန္တိ ဣဒံ ဒသာသုယေဝ အနုညာတံ. ပါမင်္ဂဒသာ စေတ္ထ စတုန္နံ ဥပရိ န ဝဋ္ဋတိ. သောဘဏံ နာမ ဝေဌေတွာ မုခဝဋ္ဋိသိဗ္ဗနံ. ဂုဏကံ နာမ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနေန သိဗ္ဗနံ; ဧဝံ သိဗ္ဗိတာ ဟိ အန္တာ ထိရာ ဟောန္တိ. ပဝနန္တောတိ ပါသန္တော ဝုစ္စတိ.

278. "මහණෙනි, ඉණ පටියක් නැතිව ගමට නොවැදිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉණ පටිය නොබැඳ විහාරයෙන් පිටවූයේ නම්, මතක් වූ වහාම එය බැඳගත යුතුය. "ආසන ශාලාවේදී බැඳගන්නෙමි" යි සිතා යෑම සුදුසුය. මතක් වූ පසු එය බඳින තෙක් පිණ්ඩපාතය පිණිස නොහැසිරිය යුතුය. 'කලාබුක' යනු බොහෝ නූල් ඇති ඉණ පටියයි. 'දෙඩ්ඪුභක' යනු දියබරියෙකුගේ හිස වැනි හැඩය ඇති ඉණ පටියයි. 'මුරජ' යනු මෘදංගයක හැඩයට එතීමෙන් කළ ඉණ පටියයි. 'මද්දවීණ' යනු වීණාවක හැඩය ඇති ඉණ පටියයි. මෙබඳු වූ ඉණ පටි එකක් වුවද සුදුසු නැත. 'පට්ටිකං සූකරන්තකං' යන්නෙහි සාමාන්‍යයෙන් වියන ලද හෝ මත්ස්‍ය කණ්ඨක හැඩයට වියන ලද පටි සුදුසුය. ඇත් ඇස් ආදී සෙසු හැඩතල ඇති පටි නුසුදුසුය. 'සූකරන්තක' යනු යතුරු කොපුවක හැඩය ඇති එකකි. එක් නූලක් ඇති ඉණ පටිය හා මුද්‍රිකා කායබන්ධනය සූකරන්තකයට සමානය. මුරජ හා මද්දවීණ යන මේවා අනුදන්නා ලද්දේ පටියෙහි කෙළවර ඇති පියලි (දසා) සඳහා පමණකි. එහිද පියලි හතරකට වඩා වැඩි වීම සුදුසු නැත. 'සෝභන' යනු දාරය වටා මසා අලංකාර කිරීමයි. 'ගුණක' යනු මෘදංගයක හැඩයට මැසීමයි. මෙසේ මැසීමෙන් පටියෙහි අග කෙළවරවල් ශක්තිමත් වේ. 'පවනන්තො' යනු ඉණ පටියෙහි කෙළවර ඇති මල වැනි කොටසට (හිසට) කියන නමකි.

၂၈၀. ဟတ္ထိသောဏ္ဍကံ နာမ နာဘိမူလတော ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဏ္ဌာနံ ဩလမ္ဗကံ ကတွာ နိဝတ္ထံ စောဠိကဣတ္ထီနံ နိဝါသနံ ဝိယ. မစ္ဆဝါဠကံ နာမ ဧကတော ဒသန္တံ ဧကတော ပါသန္တံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝတ္ထံ. စတုကဏ္ဏကံ နာမ ဥပရိ ဒွေ, ဟေဋ္ဌတော ဒွေတိ ဧဝံ စတ္တာရော ကဏ္ဏေ ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ. တာလဝဏ္ဋကံ နာမ တာလဝဏ္ဋာကာရေန သာဋကံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသနံ. သတဝလိကံ နာမ ဒီဃသာဋကံ အနေကက္ခတ္တုံ ဩဘဉ္ဇိတွာ ဩဝဋ္ဋိကံ ကရောန္တေန နိဝတ္ထံ, ဝါမဒက္ခိဏပဿေသု ဝါ နိရန္တရံ ဝလိယော ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ. သစေ ပန ဇာဏုတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝလိယော ပညာယန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

280. සෝළ රට ස්ත්‍රීන්ගේ ඇඳුම මෙන්, පෙකණි මුල සිට ඇතෙකුගේ සොඬක් වැනි හැඩයකට පහළට එල්ලෙන සේ හැඳීම 'හත්ථිසොණ්ඩක' නම් වේ. එක පැත්තකින් නූල් කෙළවර ද අනෙක් පැත්තෙන් රවුම් වාටිය ද එල්ලෙන සේ හැඳීම 'මච්ඡවාළක' නම් වේ. ඉහළින් කොන් දෙකක් ද පහළින් කොන් දෙකක් ද යනුවෙන් කොන් හතරක් පෙනෙන සේ හැඳීම 'චතුකණ්ණක' නම් වේ. තල්වැටක ආකාරයෙන් සාටකය එල්ලෙන සේ හැඳීම 'තාලවණ්ටක' නම් වේ. දිග සාටකයක් බොහෝ වාරයක් නමා රැළි කර හැඳීම හෝ වම් හා දකුණු පසින් නොකඩවා රැළි පෙනෙන සේ හැඳීම 'සතවලික' නම් වේ. ඉදින් දණහිසින් පටන් ගෙන එකක් හෝ දෙකක් රැළි පෙනේ නම්, එය සුදුසු ය.

သံဝေလ္လိယံ နိဝါသေန္တီတိ မလ္လကမ္မကာရာဒယော ဝိယ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ နိဝါသေန္တိ; ဧဝံ နိဝါသေတုံ ဂိလာနဿပိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿပိ န ဝဋ္ဋတိ. ယမ္ပိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ကောဏေ ဥက္ခိပိတွာ အန္တရဝါသကဿ ဥပရိ လဂ္ဂေန္တိ, အန္တော ဝါ ဧကံ ကာသာဝံ တထာ နိဝါသေတွာ ဗဟိ အပရံ နိဝါသေန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနော ပန အန္တော ကာသာဝဿ ဩဝဋ္ဋိကံ ဒဿေတွာ အပရံ ဥပရိ နိဝါသေတုံ လဘတိ. အဂိလာနေန ဒွေ နိဝါသေန္တေန သဂုဏံ [Pg.55] ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗာနိ. ဣတိ ယဉ္စ ဣဓ ပဋိက္ခိတ္တံ, ယဉ္စ သေခိယဝဏ္ဏနာယံ; တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တော ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတိ. န ဘိက္ခဝေ ဂိဟိပါရုတံ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဂိဟိပါရုတံ အပါရုပိတွာ, ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပါရုပနံ ပရိမဏ္ဍလပါရုပနံ နာမ, တံ ပါရုပိတဗ္ဗံ.

‘සංවෙල්ලිය’ යනුවෙන් හැඳීම නම් මල්ලවපොරකරුවන් හෝ කම්කරුවන් මෙන් අමුඩයක් මෙන් තද කර හැඳීමයි; එසේ හැඳීම ගිලන් වූවෙකුට හෝ මාර්ගයේ ගමන් කරන අයෙකුට හෝ නුසුදුසු ය. මාර්ගයේ යන්නවුන් එක් කොණක් හෝ කොන් දෙකක් හෝ උස්සා අඳනය උඩින් රඳවා ගැනීම ද, ඇතුළතින් එක් සිවුරක් එසේ හැඳ පිටතින් වෙනත් එකක් හැඳීම ද යන මේ සියල්ල අකැප ය. ගිලන් වූවෙකුට නම් සිවුරට ඇතුළතින් රැළිය පෙන්වා පිටතින් වෙනත් එකක් හැඳීමට අවසර ඇත. ගිලන් නොවන අයෙකු සිවුරු දෙකක් අඳින්නේ නම් ඒවා එකක් කර අඳින්නට ඕනෑ ය. මෙසේ මෙහි යමක් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇද්ද, සේඛියාවන්හි ද යමක් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇද්ද; ඒ සියල්ල බැහැර කර වෙනස්කම් නොවන සේ මණ්ඩල තුන (දණහිස් දෙක හා පෙකණිය) වැසෙන සේ වටකුරු ලෙස (පරිමණ්ඩලව) අඳින්නට ඕනෑ ය. යම්කිසි විකෘතියක් කරන්නාට දුක්කටාපත් වේ. "මහණෙනි, ගිහියන් පොරවන ආකාරයට නොපොරවන්න" යැයි ප්‍රතික්ෂේපිත ඒ ගිහි පොරවනය මෙන් නොව, කොන් දෙක සමව තබා පොරවීම 'පරිමණ්ඩල පාරුපන' නම් වේ, එය එසේම කළ යුතු ය.

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ သေတပဋပါရုတံ ပရိဗ္ဗာဇကပါရုတံ ဧကသာဋကပါရုတံ သောဏ္ဍပါရုတံ အန္တေပုရိကပါရုတံ မဟာဇေဋ္ဌကပါရုတံ ကုဋိပဝေသကပါရုတံ ဗြာဟ္မဏပါရုတံ ပါဠိကာရကပါရုတန္တိ ဧဝမာဒိ ပရိမဏ္ဍလလက္ခဏတော အညထာ ပါရုတံ, သဗ္ဗမေတံ ဂိဟိပါရုတံ နာမ. တသ္မာ ယထာ သေတပဋာ အဍ္ဎပါလကနိဂဏ္ဌာ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဧကစ္စေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥရံ ဝိဝရိတွာ ဒွီသု အံသကူဋေသု ပါဝုရဏံ ဌပေန္တိ, ယထာ စ ဧကသာဋကာ မနုဿာ နိဝတ္ထသာဋကဿ ဧကေနန္တေန ပိဋ္ဌိံ ပါရုပိတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ ဥဘောသု အံသကူဋေသု ဌပေန္တိ, ယထာ စ သုရာသောဏ္ဍာဒယော သာဋကေန ဂီဝံ ပရိက္ခိပန္တာ ဥဘော အန္တေ ဥဒရေ ဝါ ဩလမ္ဗေန္တိ; ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ခိပန္တိ, ယထာ စ အန္တေပုရိကာယော အက္ခိတာရကမတ္တံ ဒဿေတွာ ဩဂုဏ္ဌိကံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ မဟာဇေဋ္ဌာ ဒီဃသာဋကံ နိဝါသေတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သကလသရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ကဿကာ ခေတ္တကုဋိံ ပဝိသန္တာ သာဋကံ ပလိဝေဌေတွာ ဥပကစ္ဆကေ ပက္ခိပိတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဗြာဟ္မဏာ ဥဘိန္နံ ဥပကစ္ဆကာနံ အန္တရေန သာဋကံ ပဝေသေတွာ အံသကူဋေသု ပက္ခိပန္တိ, ယထာ စ ပါဠိကာရကော ဘိက္ခု ဧကံသပါရုပနေန ပါရုတံ ဝါမဗာဟုံ ဝိဝရိတွာ စီဝရံ အံသကူဋံ အာရောပေတိ; ဧဝံ အပါရုပိတွာ သဗ္ဗေပိ ဧတေ အညေ စ ဧဝရူပေ ပါရုပနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ. တထာ အပါရုပိတွာ အာရာမေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ အနာဒရေန ယံကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ.

එහි සුදු රෙදි අඳින්නන්ගේ පොරවනය, පරිබ්‍රාජකයන්ගේ පොරවනය, තනි රෙද්දක් අඳින්නන්ගේ පොරවනය, බේබද්දන්ගේ පොරවනය, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන්ගේ පොරවනය, වඩු කාර්මිකයන්ගේ පොරවනය, කුඹුරු පැල්පත්වලට ඇතුළු වන්නන්ගේ පොරවනය, බමුණන්ගේ පොරවනය, පේළි සකසන භික්ෂූන්ගේ පොරවනය යනාදී වශයෙන් පරිමණ්ඩල ලක්ෂණයෙන් බැහැර වූ සියලු පොරවන ක්‍රම 'ගිහි පාරුපන' නම් වේ. එබැවින් සුදු රෙදි අඳින අර්ධපාලක නිගණ්ඨයන් පොරවන ආකාරයට ද, ඇතැම් පරිබ්‍රාජකයන් පපුව විවෘතව තබා උරහිස් දෙක උඩ පොරවනය රඳවන ආකාරයට ද, තනි රෙද්ද අඳින මිනිසුන් ඇඳි රෙද්දේ එක් කෙළවරකින් පිටුපස පොරවා කොන් දෙක උරහිස් දෙක මත තබන ආකාරයට ද, බේබද්දන් රෙද්දෙන් බෙල්ල වටා ඔතා කොන් දෙක පපුව ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපසට දමන ආකාරයට ද, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් ඇස් දෙක පමණක් පෙනෙන සේ හිස වටා පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, වඩු කාර්මිකයන් දිග සාටකයක් හැඳ එහිම එක් කෙළවරකින් මුළු සිරුරම පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, ගොවියන් කුඹුරු පැලට ඇතුළු වන විට රෙද්ද ඔතා කිහිලි යට ගසාගෙන එහිම එක් කෙළවරකින් සිරුර පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, බමුණන් කිහිලි දෙක අතරින් රෙද්ද ඇතුළු කර උරහිස් මත දමා ගන්නා ආකාරයට ද, පේළි සකසන භික්ෂුව ඒකාංශව පොරවා වම් බාහුව විවෘත කර සිවුර උරහිස මත තබා ගන්නා ආකාරයට ද; එසේ නොපොරවා මේ සියලුම හා මෙවැනි අනෙකුත් පොරවීමේ දෝෂයන් බැහැර කර විකෘතියක් නොවන සේ වටකුරු ලෙස (පරිමණ්ඩලව) පොරවන්නට ඕනෑ ය. එසේ නොපොරවා ආරාමයක හෝ නිවසක දී අනාදරයෙන් යම්කිසි විකෘති ලෙස පොරවන්නාට දුක්කටාපත් වේ.

၂၈၁. မုဏ္ဍဝဋ္ဋီတိ ယထာ ရညော ကုဟိဉ္စိ ဂစ္ဆတော ပရိက္ခာရဘဏ္ဍဝဟနမနုဿာတိ အဓိပ္ပာယော. အန္တရာကာဇန္တိ မဇ္ဈေ လဂ္ဂေတွာ ဒွီဟိ ဝဟိတဗ္ဗဘာရံ.

281. 'මුණ්ඩවට්ටි' යනු රජු යම් තැනකට යන විට පිරිකර භාණ්ඩ උසුලාගෙන යන මිනිසුන් මෙන් (දෙපැත්තෙන් කද බැඳ) රැගෙන යාම අදහස් වේ. 'අන්තරාකාජ' යනු මැද එල්ලා දෙදෙනෙකු විසින් එසවිය යුතු බර ය.

၂၈၂. အစက္ခုဿန္တိ [Pg.56] စက္ခူနံ ဟိတံ န ဟောတိ; ပရိဟာနိံ ဇနေတိ. နစ္ဆာဒေတီတိ န ရုစ္စတိ. အဋ္ဌင်္ဂုလပရမန္တိ မနုဿာနံ ပမာဏင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ. အတိမဋာဟကန္တိ အတိခုဒ္ဒကံ.

282. 'අචක්ඛුස්සං' යනු ඇස්වලට හිතකර නොවේ; පෙනීම දුර්වල කරයි. 'නච්ඡාදේති' යනු රුචි නොවේ. 'අට්ඨංගුලපරමං' යනු සාමාන්‍ය මිනිස් ඇඟිලිවලින් ඇඟිලි අටක උපරිම ප්‍රමාණයයි. 'අතිමටාහකං' යනු ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයයි.

၂၈၃. ဒါယံ အာလိမ္ပေန္တီတိ တိဏဝနာဒီသု အဂ္ဂိံ ဒေန္တိ. ပဋဂ္ဂိန္တိ ပဋိအဂ္ဂိံ. ပရိတ္တန္တိ အပ္ပဟရိတကရဏေန ဝါ ပရိခါခဏနေန ဝါ ပရိတ္တာဏံ. ဧတ္ထ ပန အနုပသမ္ပန္နေ သတိ သယံ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န လဘတိ, အသတိ အဂ္ဂိမ္ပိ ဒါတုံ လဘတိ, ဘူမိံ တစ္ဆေတွာ တိဏာနိပိ ဟရိတုံ, ပရိခမ္ပိ ခဏိတုံ, အလ္လသာခံ ဘဉ္ဇိတွာပိ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတုံ လဘတိ, သေနာသနံ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ တထာ နိဗ္ဗာပေတုံ လဘတိယေဝ. ဥဒကေန ပန ကပ္ပိယေနေဝ လဘတိ, န ဣတရေန.

283. 'දායං ආලිම්පේන්ති' යනු තෘණ වනාන්තර ආදියට ගිනි දීමයි. 'පටග්ගිං' යනු පෙරට එන ගින්න වැළැක්වීමට දෙන ගින්නයි. 'පරිත්තං' යනු නිල් තණකොළ ආදිය ඉවත් කිරීමෙන් හෝ අගල් කැපීමෙන් කරන ආරක්ෂාවයි. මෙහි ලා අනුපසම්පන්නයෙකු සිටී නම් තමා විසින්ම ගිනි දීම නොකළ යුතු ය, නැතහොත් ගිනි දීමට අවසර ඇත, බිම සූරා තණකොළ ඉවත් කිරීමට, අගල් කැපීමට, අමු අතු කඩා ගින්න නිවීමට ද අවසර ඇත. සෙනසුනට පැමිණි හෝ නොපැමිණි ගින්න එසේ නිවීමට අවසර තිබේ ම ය. ජලයෙන් නිවන්නේ නම් පණුවන් නොමැති කැප වූ ජලයෙන් පමණක් අවසර ඇත, අනෙක් ජලයෙන් නොවේ.

၂၈၄. သတိ ကရဏီယေတိ သုက္ခကဋ္ဌာဒိဂ္ဂဟဏကိစ္စေ သတိ. ပေါရိသိယန္တိ ပုရိသပ္ပမာဏံ. အာပဒါသူတိ ဝါဠမိဂါဒယော ဝါ ဒိသွာ မဂ္ဂမူဠှော ဝါ ဒိသာ ဩလောကေတုကာမော ဟုတွာ ဒဝဍာဟံ ဝါ ဥဒကောဃံ ဝါ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အတိဥစ္စမ္ပိ ရုက္ခံ အာရောဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

284. 'සති කරණීයේ' යනු වියළි දර ආදිය එකතු කිරීමේ කටයුත්තක් ඇති කල්හි ය. 'පෝරිසියං' යනු මිනිසෙකුගේ උස ප්‍රමාණයයි. 'ආපදාසු' යනු රුදුරු සිවුපාවුන් දැකීමෙන් හෝ මංමුළා වී දිශාවන් බැලීමට අවශ්‍ය වූ විට හෝ එන ලැව්ගින්නක් හෝ ජල ගැලීමක් දැකීමෙන් හෝ මෙවැනි ආපදාවන්හි දී ඉතා උස ගසකට වුව ද නැගීම සුදුසු ය.

၂၈၅. ကလျာဏဝါက္ကရဏာတိ မဓုရသဒ္ဒါ. ဆန္ဒသော အာရောပေမာတိ ဝေဒံ ဝိယ သက္ကတဘာသာယ ဝါစနာမဂ္ဂံ အာရောပေမ. သကာယ နိရုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ သကာ နိရုတ္တိ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တပ္ပကာရော မာဂဓိကော ဝေါဟာရော.

285. 'කල්‍යාණවක්කරණා' යනු මිහිරි හඬැති බවයි. 'ඡන්දසෝ ආරෝපේම' යනු වේදය මෙන් සංස්කෘත භාෂාවෙන් සජ්ඣායනා ක්‍රමයට නැංවීමයි. 'සකාය නිරුත්තියා' යන්නෙහි 'සකා නිරුත්ති' නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද මාගධී ව්‍යවහාරයයි.

၂၈၆. လောကာယတံ နာမ သဗ္ဗံ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ, သဗ္ဗံ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ, သေတော ကာကော, ကာဠော ဗကော; ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဧဝမာဒိနိရတ္ထကကာရဏပဋိသံယုတ္တံ တိတ္ထိယသတ္ထံ.

286. 'ලෝකායත' නම් "සියල්ල ඉඳුල් ය, සියල්ල ඉඳුල් නොවේ, කපුටා සුදු ය, කොකා කළු ය; මේ මේ කරුණ නිසා ය" යනාදී වශයෙන් පවතින නිස්සාර කරුණුවලින් යුත් තිර්ථක ශාස්ත්‍රයයි.

၂၈၈. အန္တရာ အဟောသီတိ အန္တရိတာ အဟောသိ ပဋိစ္ဆန္နာ.

288. 'අන්තරා අහෝසි' යනු (ඒ ශබ්දයෙන්) ධර්ම කථාව අන්තරාය වූයේ ය, වැසුණේ ය යන්නයි.

၂၈၉. အာဗာဓပ္ပစ္စယာတိ ယဿ အာဗာဓဿ လသုဏံ ဘေသဇ္ဇံ; တပ္ပစ္စယာတိ အတ္ထော.

289. 'ආබාධප්පච්චයා' යනු යම් ලෙඩකට සුදු ලූනු බෙහෙතක් වේ ද; ඒ අසනීපය හේතුවෙන් යන්න අර්ථයයි.

၂၉၀. ပဿာဝပါဒုကန္တိ ဧတ္ထ ပါဒုကာ ဣဋ္ဌကာဟိပိ သိလာဟိပိ ဒါရူဟိပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝစ္စပါဒုကာယပိ ဧသေဝ နယော. ပရိဝေဏန္တိ ဝစ္စကုဋိပရိက္ခေပဗ္ဘန္တရံ.

290. 'පස්සාවපාදුකං' යන්නෙහි වැසිකිළි පාවහන් (පාවඩ) ගඩොලින්, ගලින් හෝ ලීයෙන් තැනීම සුදුසු ය. වැසිකිළි පාවහන් සඳහා ද මේ ක්‍රමයම වේ. 'පරිවේණං' යනු වැසිකිළි ගෘහයේ ඇතුළත වටපිටාවයි.

၂၉၃. ယထာဓမ္မော [Pg.57] ကာရေတဗ္ဗောတိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမှိ ဒုက္ကဋေန ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမှိ ပါစိတ္တိယေန ကာရေတဗ္ဗော. ပဟရဏတ္ထံ ကတံ ပဟရဏီတိ ဝုစ္စတိ, ယဿ ကဿစိ အာဝုဓသင်္ခါတဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ဌပေတွာ အညံ သဗ္ဗံ လောဟဘဏ္ဍံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ကတကဉ္စ ကုမ္ဘကာရိကဉ္စာတိ ဧတ္ထ ကတကံ ဝုတ္တမေဝ. ကုမ္ဘကာရိကဉ္စာတိ ဓနိယဿေဝ သဗ္ဗမတ္တိကာမယကုဋိ ဝုစ္စတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

293. "ධර්මානුකූලව කරවිය යුතුයි" යනු දුක්කට වස්තුවකදී දුක්කට ඇවැතින් ද, පාචිත්තිය වස්තුවකදී පාචිත්තිය ඇවැතින් ද දඬුවම් පැමිණවිය යුතු බවයි. පහර දීම පිණිස කරන ලද්ද "පහරණී" යයි කියනු ලැබේ. එය ආයුධ ලෙස හඳුන්වන ඕනෑම ලෝහමය භාණ්ඩයකට නමකි. එය හැර අන් සියලු ලෝහමය භාණ්ඩ අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. "කටකඤ්ච කුම්භකාරිකඤ්ච" යන මෙහි කටක (වළල්ල) ගැන කලින් පවසන ලදී. "කුම්භකාරිකඤ්ච" යනු ධනිය තෙරුන්ගේ සියලු මැටි කුටියට නමකි. ඉතිරි සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

කුඩා වස්තු පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකයේ වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

၆. သေနာသနက္ခန္ဓကံ

6. සේනාසනක්ඛන්ධකය

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာ

විහාර අනුදැන වදාළ කථාව

၂၉၄. သေနာသနက္ခန္ဓကေ [Pg.58] – အပညတ္တံ ဟောတီတိ အနနုညာတံ ဟောတိ. ဝိဟာရော နာမ အဍ္ဎယောဂါဒိမုတ္တကော အဝသေသာဝါသော. အဍ္ဎယောဂေါတိ သုပဏ္ဏဝင်္ကဂေဟံ. ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယန္တိ ဥပရိအာကာသတလေ ပတိဋ္ဌိတကူဋာဂါရော ပါသာဒေါယေဝ. ဂုဟာတိ ဣဋ္ဌကာဂုဟာ သိလာဂုဟာ ဒါရုဂုဟာ ပံသုဂုဟာ. အာဂတာနာဂတဿ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿာတိ အာဂတဿ စ အနာဂတဿ စ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတစာရဿ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ.

294. සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි - "පනවන ලද්දක් නොවේ" යනු අනුදැන වදාරා නොමැති බවයි. 'විහාරය' යනු අඩ්ඪයෝග ආදියෙන් තොර වූ ඉතිරි ආවාසයන්ට නමකි. 'අඩ්ඪයෝගය' යනු ගුරුළු පියාපත් හැඩයට වහල දෙපසට නැමුණු නිවසකි. 'ප්‍රාසාදය' යනු දිගු ප්‍රාසාදයකි. 'හම්මිය' යනු මතුමහල් තලයේ කූටාගාරයක් සහිත ප්‍රාසාදයම වේ. 'ගුහා' යනු ගඩොල් ගුහා, ගල් ගුහා, ලී ගුහා හා පස් ගුහා වේ. "පැමිණි නොපැමිණි සිව්දිග මහා සංඝයා උදෙසා" යනු පැමිණි වූ ද, නොපැමිණි වූ ද, සිව්දිගෙහි බාධාවකින් තොරව හැසිරෙන සිව්දිග මහා සංඝයා උදෙසා යන්නයි.

၂၉၅. အနုမောဒနဂါထာသု – သီတံ ဥဏှန္တိ ဥတုဝိသဘာဂဝသေန ဝုတ္တံ. သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယောတိ ဧတ္ထ သိသိရောတိ သမ္ဖုသိတကဝါတော ဝုစ္စတိ. ဝုဋ္ဌိယောတိ ဥဇုကမေဃဝုဋ္ဌိယော ဧဝ. ဧတာနိ သဗ္ဗာနိ ပဋိဟန္တီတိ ဣမိနာဝ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

295. අනුමෝදනා ගාථාවන්හි - "සීතල හා උණුසුම" යනු සෘතු විෂමතාවය අනුව වදාරන ලද්දකි. "සිසිර කාලයෙහි වැසි වැටෙන කල" යන මෙහි 'සිසිර' යනු දැඩි සුළඟ සමඟ වැටෙන වැසි පොද සහිත සුළඟට කියනු ලැබේ. 'වැස්ස' යනු කෙලින්ම වැටෙන වැසි ධාරාවන්ය. මේ සියල්ල "වළක්වයි" යන පදය සමඟම සම්බන්ධ කළ යුතුය.

ပဋိဟညတီတိ ဝိဟာရေန ပဋိဟညတိ. လေဏတ္ထန္တိ နိလီယနတ္ထံ. သုခတ္ထန္တိ သီတာဒိပရိဿယာဘာဝေန သုခဝိဟာရတ္ထံ. ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုန္တိ ဣဒမ္ပိ ပဒဒွယံ ‘‘သုခတ္ထဉ္စာ’’တိ ဣမိနာဝ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သုခတ္ထဉ္စ ဝိဟာရဒါနံ, ကတမံ သုခတ္ထံ? ဈာယိတုံ ဝိပဿိတုဉ္စ ယံ သုခံ, တဒတ္ထံ. အထ ဝါ ပရပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ – ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုဉ္စ ဝိဟာရဒါနံ; ဣဓ ဈာယိဿန္တိ ဝိပဿိဿန္တီတိ ဒဒတော ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သော စ သဗ္ဗဒဒေါ ဟောတိ, ယော ဒဒါတိ ဥပဿယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၄၂).

"වළක්වනු ලැබේ" යනු විහාරය මගින් (සීතාදිය) වළක්වනු ලබන බවයි. "ලෙණත්ථං" යනු වාසය කිරීම පිණිසයි. "සුඛත්ථං" යනු සීතල ආදී පීඩා නැති බැවින් සුවසේ වාසය කිරීම පිණිසයි. "ධ්‍යාන වැඩීමට හා විදර්ශනා වැඩීමට" යන මේ පද දෙකද "සුවය පිණිස ද" යන පදය සමඟම සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි - විහාර දානය සුවය පිණිස වේ; කිනම් සුවයක් ද? ධ්‍යාන වැඩීමෙන් හා විදර්ශනා වැඩීමෙන් ලැබෙන යම් සුවයක් වේද, ඒ සුවය පිණිසයි. එසේත් නැතහොත් ඊළඟ පදය සමඟ ද සම්බන්ධ කළ හැකිය - ධ්‍යාන වැඩීමට හා විදර්ශනා වැඩීමට කෙරෙන විහාර දානය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලදී. මෙහි ධ්‍යාන වඩනු ඇත, විදර්ශනා වඩනු ඇත යන අදහසින් සංඝයාට විහාර පූජා කරන දායකයාගේ විහාර දානය අග්‍ර බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වර්ණනා කළ සේක. "යමෙක් ආවාසයක් පූජා කරයිද, ඔහු සියල්ල පූජා කළ අයෙකු වේ" යැයි වදාරන ලදී.

ယသ္မာ စ အဂ္ဂံ ဝဏ္ဏိတံ, ‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော’’တိ ဂါထာ. ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရေ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတေ စ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတေ စ ဝါသေယျ. တေသံ အန္နဉ္စာတိ ယံ တေသံ အနုစ္ဆဝိကံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ဝတ္ထာနိ စ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနာနိ စ, တံ သဗ္ဗံ တေသု ဥဇုဘူတေသု အကုဋိလစိတ္တေသု. ဒဒေယျာတိ နိဒဟေယျ. တဉ္စ ခေါ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ န [Pg.59] စိတ္တပ္ပသာဒံ ဝိရာဓေတွာ, ဧဝံ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တဿ ဟိ တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ…ပေ… ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါတိ.

යම් හෙයකින් අග්‍ර කොට වර්ණනා කරන ලද්දේද, එබැවින් "පණ්ඩිත පුරුෂයා" යනාදී ගාථාව වේ. "මෙහි බහුශ්‍රුතයන් වාසය කරවිය යුතුය" යනු පරියත්ති බහුශ්‍රුත හා පටිවේධ බහුශ්‍රුත උතුමන් මේ විහාරයෙහි වාසය කරවිය යුතුය යන්නයි. "ඔවුන්ට ආහාර ද" යනු ඒ විහාරයෙහි වසන උතුමන්ට සුදුසු යම් ආහාරයක්, පැනයක්, වස්ත්‍රයක් හා ඇඳ පුටු ආදී සේනාසනයන් වේද, ඒ සියල්ල සෘජු වූ, අවංක සිත් ඇති ඒ උතුමන් උදෙසා දිය යුතුය. "දිය යුතුය" යනු පූජා කළ යුතුය යන්නයි. එය ද ප්‍රසන්න වූ සිතින් දිය යුතු අතර, සිතේ පැහැදීම පළුදු කර නොගත යුතුය. මෙසේ ප්‍රසන්න වූ සිතැති දායකයාට ඒ උතුමන් සියලු දුක් දුරු කරන ධර්මය දේශනා කරති. ඒ දායකයා මෙලොවදීම ධර්මය අවබෝධ කරගෙන ආශ්‍රව රහිත රහතන් වහන්සේ නමක් වී පිරිනිවන් පායි.

၂၉၆. အာဝိဉ္ဆနစ္ဆိဒ္ဒံ အာဝိဉ္ဆနရဇ္ဇုန္တိ ဧတ္ထ ရဇ္ဇု နာမ သစေပိ ဒီပိနင်္ဂုဋ္ဌေန ကတာ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ; န ကာစိ န ဝဋ္ဋတိ. တီဏိ တာဠာနီတိ တိဿော ကုဉ္စိကာယော. ယန္တကံ သူစိကန္တိ ဧတ္ထ ယံ ယံ ဇာနာတိ တံ တံ ယန္တကံ, တဿ ဝိဝရဏသူစိကဉ္စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝေဒိကာဝါတပါနံ နာမ စေတိယေ ဝေဒိကာသဒိသံ. ဇာလဝါတပါနံ နာမ ဇာလကဗဒ္ဓံ. သလာကဝါတပါနံ နာမ ထမ္ဘကဝါတပါနံ. စက္ကလိကန္တိ ဧတ္ထ စောဠကပါဒပုဉ္ဆနံ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဝါတပါနဘိသီတိ ဝါတပါနပ္ပမာဏေန ဘိသိံ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. မိဍ္ဎိန္တိ မိဍ္ဎကံ. ဗိဒလမဉ္စကန္တိ ဝေတ္တမဉ္စံ; ဝေဠုဝိလီဝေဟိ ဝါ ဝီတံ.

296. "අගුළු සිදුර හා ඇදීමේ ලණුව" යන මෙහි ලණුව යනු දිවියෙකුගේ වලිගයෙන් කළ එකක් වුවද සුදුසුය; ඕනෑම ලණුවක් සුදුසුමය. "යතුරු තුනක්" යනු යතුරු තුනකි. "යන්ත්‍රමය යතුර" යන මෙහි යමක් 'යන්තක' ලෙස හඳුන්වයිද එය යන්තකයකි, එය විවෘත කිරීමට යතුරු තැනීම ද සුදුසුය. 'වේදිකා කවුළුව' යනු චෛත්‍යයක වේදිකාවකට සමාන වූ කවුළුවකි. 'ජාල කවුළුව' යනු දැල් ගැසූ කවුළුවකි. 'සලාක කවුළුව' යනු ලී කූරු ගැසූ කවුළුවකි. "චක්කලික" යන මෙහි රෙදි කැබලිවලින් කළ පාපිස්නක් බඳු දෙයක් බැඳීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'කවුළු කොට්ටය' යනු කවුළුවේ ප්‍රමාණයට කොට්ටයක් සාදා බැඳීමට අනුදනිමි යන්නයි. "මිද්ධි" යනු පස් හෝ ලීවලින් කළ අසුනකි. "බිදල මැස්ස" යනු වේවැල් ඇඳකි; නැතහොත් උණ පටිවලින් වියන ලද ඇඳකි.

၂၉၇. အာသန္ဒိကောတိ စတုရဿပီဌံ ဝုစ္စတိ. ဥစ္စကမ္ပိ အာသန္ဒိကန္တိ ဝစနတော ဧကတောဘာဂေန ဒီဃပီဌမေဝ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကံ ဝဋ္ဋတိ, စတုရဿအာသန္ဒိကော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တင်္ဂေါ နာမ တီသု ဒိသာသု အပဿယံ ကတွာ ကတမဉ္စော, အယမ္ပိ ပမာဏာတိက္ကန္တော ဝဋ္ဋတိ. ဘဒ္ဒပီဌန္တိ ဝေတ္တမယံ ပီဌံ ဝုစ္စတိ. ပီဌိကာတိ ပိလောတိကာဗဒ္ဓပီဌမေဝ. ဧဠကပါဒပီဌံ နာမ ဒါရုပဋ္ဋိကာယ ဥပရိ ပါဒေ ဌပေတွာ ဘောဇနဖလကံ ဝိယ ကတပီဌံ ဝုစ္စတိ. အာမလကဝဋ္ဋိကပီဌံ နာမ အာမလကာကာရေန ယောဇိတံ ဗဟုပါဒကပီဌံ. ဣမာနိ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတပီဌာနိ. ဒါရုမယံ ပန သဗ္ဗံ ပီဌံ ဝဋ္ဋတီတိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ကောစ္ဆန္တိ ဥသိရမယံ ဝါ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇမယံ ဝါ.

297. "ආසන්දික" යනු සතරැස් පුටුවට කියනු ලැබේ. "උස් වූ ද ආසන්දිකය" යන දේශනාව අනුව, එක් පැත්තක් දිගු වූ, අඟල් අටක පාද සහිත දිගු පුටුවක් වුවද සුදුසුය. නමුත් සතරැස් ආසන්දිකය ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගියත් සුදුසු බව දත යුතුය. "සත්තංග" නම් වූ ඇඳ පැති තුනකින් ආවරණය (හිස තැබීමට හැකි සේ) තනා ඇත්තකි; මෙය ද ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගියත් සුදුසුය. 'භද්‍ර පීඨය' යනු වේවැල් පුටුවයි. 'පීඨිකා' යනු රෙදි පටිවලින් වියන ලද පුටුවයි. 'ඒළකපාද පීඨය' යනු ලී පුවරුවක් මත පාද තබා ආහාර ගන්නා මේසයක් වැනි වූ පුටුවයි. 'ආමලකවට්ටික පීඨය' යනු නෙල්ලි ගෙඩියක හැඩයට පාද බොහොමයක් සවි කළ පුටුවයි. මේවා පාලි පාඨයන්හි සඳහන් පුටු වර්ගයන්ය. ලීයෙන් කළ සියලු පුටු සුදුසුය යනු මෙහි විනිශ්චයයි. 'කොච්ඡ' යනු සුවඳ තණ හෝ මුංජ තණවලින් කළ අසුනකි.

အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ မဉ္စပဋိပါဒကန္တိ ဧတ္ထ မနုဿာနံ ပမာဏင်္ဂုလမေဝ အဋ္ဌင်္ဂုလံ. စိမိလိကာ နာမ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဆဝိသံရက္ခဏတ္ထာယ အတ္ထရဏံ ဝုစ္စတိ. ရုက္ခတူလန္တိ သိမ္ဗလိရုက္ခာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနံ တူလံ. လတာတူလန္တိ ခီရဝလ္လိအာဒီနံ ယာသံ ကာသဉ္စိ ဝလ္လီနံ တူလံ. ပေါဋကိတူလန္တိ ပေါဋကိတိဏာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏဇာတိကာနံ အန္တမသော ဥစ္ဆုနဠာဒီနမ္ပိ တူလံ. ဧတေဟိ တီဟိ သဗ္ဗဘူတဂါမာ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ရုက္ခဝလ္လိတိဏဇာတိယော ဟိ မုဉ္စိတွာ အညော ဘူတဂါမော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ဘူတဂါမဿ တူလံ ဗိမ္ဗောဟနေ [Pg.60] ဝဋ္ဋတိ, ဘိသိံ ပန ပါပုဏိတွာ သဗ္ဗမ္ပေတံ အကပ္ပိယတူလန္တိ ဝုစ္စတိ. န ကေဝလဉ္စ ဗိမ္ဗောဟနေ ဧတံ တူလမေဝ, ဟံသမောရာဒီနံ သဗ္ဗသကုဏာနံ သီဟာဒီနံ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနဉ္စ လောမမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပိယင်္ဂုပုပ္ဖဗကုဠပုပ္ဖာဒိ ပန ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ န ဝဋ္ဋတိ. တမာလပတ္တံ သုဒ္ဓမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, မိဿကံ ပန ဝဋ္ဋတိ. ဘိသီနံ အနုညာတံ ပဉ္စဝိဓံ ဥဏ္ဏာဒိတူလမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

"උපරිම අඟල් අටක් වූ ඇඳ පාදය" යන මෙහි අඟල් අට යනු සාමාන්‍ය මිනිස් ඇඟිලි ප්‍රමාණයයි. 'චිමිලිකා' යනු පිරියම් කළ බිමෙහි මතුපිට ආරක්‍ෂා කරගනු පිණිස අතුරන ඇතිරිල්ලයි. 'වෘක්ෂ පුළුන්' යනු ඉඹුල් ආදී ඕනෑම ගසකින් ලබන පුළුන්ය. 'ලතා පුළුන්' යනු කිරි වැල් ආදී වැල්වලින් ලබන පුළුන්ය. 'තෘණ පුළුන්' යනු තෘණ වර්ගවලින් හෝ අවසානයේ උක්, බට ආදියෙන් ලබන පුළුන්ය. මේ තුන් වර්ගය මගින් සියලු ශාකයන් ඇතුළත් වේ. මන්ද යත් ගස්, වැල් හා තණ වර්ග හැර අන් ශාක වර්ගයක් නොමැති බැවිනි. එබැවින් ඕනෑම ශාකයකින් ලැබෙන පුළුන් හිස තබන කොට්ටයකට සුදුසුය. නමුත් මෙට්ටයක් ලෙස සකස් කළ විට මේ සියල්ල 'අකැප පුළුන්' ලෙස හැඳින්වේ. කොට්ටය සඳහා මේ පුළුන් වර්ග පමණක් නොව, හංස, මොණර ආදී සියලු පක්ෂීන්ගේ සහ සිංහ ආදී සියලු සිව්පාවුන්ගේ ලොම් ද සුදුසුය. නමුත් පියංගු මල්, බකුළ මල් ආදී මල් වර්ග කොට්ටයට දැමීම නුසුදුසුය. තමාල පත්‍ර (නිල් මානෙල් කොළ වැනි) තනිවම යෙදීම නුසුදුසු වුවත්, වෙනත් දේ සමඟ මිශ්‍රව යෙදීම සුදුසුය. මෙට්ට සඳහා අනුදැන වදාළ ලොම් ආදී පස් වර්ගයේ පුළුන් ද කොට්ට සඳහා සුදුසුය.

အဒ္ဓကာယိကာနီတိ ဥပဍ္ဎကာယပ္ပမာဏာနိ, ယေသု ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သီသံ ဥပဒဟန္တိ. သီသပ္ပမာဏံ နာမ ယဿ ဝိတ္ထာရတော တီသု ကဏ္ဏေသု ဒွိန္နံ ကဏ္ဏာနံ အန္တရံ မိနီယမာနံ ဝိဒတ္ထိ စေဝ စတုရင်္ဂုလဉ္စ ဟောတိ, မဇ္ဈဋ္ဌာနံ မုဋ္ဌိရတနံ ဟောတိ. ဒီဃတော ပန ဒိယဍ္ဎရတနံ ဝါ ဒွိရတနံ ဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. အယံ သီသပ္ပမာဏဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ဣတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဂိလာနဿ သီသုပဓာနဉ္စ ပါဒုပဓာနဉ္စာတိ ဒွယမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနဿ ဗိမ္ဗောဟနာနိ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ယာနိ ပန ဘိသီနံ အနုညာတာနိ ပဉ္စ ကပ္ပိယတူလာနိ, တေဟိ ဗိမ္ဗောဟနံ မဟန္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဖုဿဒေဝတ္ထေရော အာဟ. ဝိနယဓရဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘ဗိမ္ဗောဟနံ ကရိဿာမီ’တိ ကပ္ပိယတူလံ ဝါ အကပ္ပိယတူလံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ကရောန္တဿ ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ.

අර්ධකායික යනු සිරුරෙන් අඩක් ප්‍රමාණ වූ කොට්ටා වේ. එහි ඉණෙහි සිට හිස දක්වා තබා ගනිති. හිස් ප්‍රමාණයේ කොට්ටයක් යනු යමක පළල පැති තුනෙන් දෙපැත්තක් අතර ප්‍රමාණය මනින විට වියතක් සහ සතරඟුලක් වේ ද, මැද කොටස මුෂ්ටි රියනක් වේ ද එයයි. දිගින් රියන් එකහමාරක් හෝ රියන් දෙකක් විය යුතු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි වදාරන ලදී. මෙය හිස් ප්‍රමාණයේ කොට්ටයක උපරිම ප්‍රමාණයයි. මෙයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණය නුසුදුසු වන අතර අඩු ප්‍රමාණය සුදුසු වේ. ගිලන් නොවන අයෙකුට හිස තබන කොට්ටය සහ පා තබන කොට්ටය යන දෙකම සුදුසුය. ගිලන් වූවෙකුට නම් බිසි අතුරා ඒ මත ඇතිරිලි දමා නිදා ගැනීම ද සුදුසු වේ. බිසි සඳහා අනුදැන වදාළ සුදුසු පුළුන් වර්ග පහෙන් කරන ලද කොට්ටය විශාල වුව ද සුදුසු බව ඵුස්සදේව තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. විනයධර උපතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ 'කොට්ටයක් කරන්නෙමි' යි සිතා කැප පුළුන් හෝ අකැප පුළුන් පුරවා සකස් කරන්නාහට නියමිත ප්‍රමාණයම සුදුසු බවයි.

ပဉ္စ ဘိသိယောတိ ပဉ္စဟိ ဥဏ္ဏာဒီဟိ ပူရိတဘိသိယော. တူလဂဏနာယ ဟိ ဧတာသံ ဂဏနာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဥဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန န ကေဝလံ ဧဠကလောမမေဝ ဂဟိတံ, ဌပေတွာ မနုဿလောမံ ယံကိဉ္စိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယမံသဇာတီနံ ပက္ခိစတုပ္ပဒါနံ လောမံ, သဗ္ဗံ ဣဓ ဥဏ္ဏဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ. တသ္မာ ဆန္နံ စီဝရာနံ ဆန္နံ အနုလောမစီဝရာနဉ္စ အညတရေန ဘိသိစ္ဆဝိံ ကတွာ တံ သဗ္ဗံ ပက္ခိပိတွာ ဘိသိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဠကလောမာနိ ပန အပက္ခိပိတွာ ကမ္ဗလမေဝ စတုဂ္ဂုဏံ ဝါ ပဉ္စဂုဏံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ကတာပိ ဥဏ္ဏဘိသိသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ.

බිසි පසක් යනු ලොම් ආදී පස් වර්ගයකින් පුරවන ලද බිසි (මෙට්ට) ය. පුළුන් ගණනින් මේවායේ ප්‍රමාණය වදාරන ලදී. එහිදී 'ලොම්' යනුවෙන් ගැනෙන්නේ බැටළු ලොම් පමණක් නොවේ; මිනිස් ලොම් හැර වෙනත් ඕනෑම කැප හෝ අකැප මාංස ඇති පක්ෂීන්ගේ හා සිවුපාවුන්ගේ ලොම් සියල්ල මෙහි 'උණ්ණ' (ලොම්) යන නමින්ම ගැනේ. එබැවින් සිවුරු හය වර්ගයෙන් හෝ අනුලෝම සිවුරු හය වර්ගයෙන් එකකින් බිසි වැස්මක් සාදා, ඒ සියලු ලොම් ඇතුළට දමා බිසි සෑදීම සුදුසුය. බැටළු ලොම් නොදමා, කම්බිලි රෙදි සතර ස්ථරයක් හෝ පස් ස්ථරයක් දමා සකස් කළ ද එය ලොම් බිසි ගණයටම වැටේ.

စောဠဘိသိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ နဝစောဠံ ဝါ ပုရာဏစောဠံ ဝါ သံဟရိတွာ ဝါ အန္တော ပက္ခိပိတွာ ဝါ ကတာ စောဠဘိသိ, ယံကိဉ္စိ ဝါကံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ဝါကဘိသိ, ယံကိဉ္စိ တိဏံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ တိဏဘိသိ, အညတြ သုဒ္ဓတမာလပတ္တံ ယံကိဉ္စိ ပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ပဏ္ဏဘိသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တမာလပတ္တံ ပန အညေန မိဿမေဝ ဝဋ္ဋတိ, သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘိသိယာ ပမာဏနိယမော [Pg.61] နတ္ထိ, မဉ္စဘိသိ ပီဌဘိသိ ဘူမတ္ထရဏဘိသိ စင်္ကမနဘိသိ ပါဒပုဉ္ဆနဘိသီတိ ဧတာသံ အနုရူပတော သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန ပမာဏံ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတံ ဥဏ္ဏာဒိပဉ္စဝိဓတူလမ္ပိ ဘိသိယံ ဝဋ္ဋတိ, တံ ‘‘မသူရကေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဧတေန မသူရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

රෙදි බිසි ආදියේදී, අලුත් රෙදි හෝ පරණ රෙදි හෝ නමා ඇතුළට දමා සකස් කළ ද එය රෙදි බිසියක් (චෝළභිසි) ලෙස දත යුතුය. පට්ටා වර්ග ඇතුළට දමා කළ විට පට්ටා බිසියකි. තණකොළ ඇතුළට දමා කළ විට තණ බිසියකි. පිරිසිදු නිල්මහනෙල් කොළ හැර වෙනත් ඕනෑම කොළ වර්ගයක් දමා කළ විට එය කොළ බිසියක් (පණ්ණභිසි) ලෙස දත යුතුය. නිල්මහනෙල් කොළ නම් වෙනත් කොළ වර්ගයක් සමඟ මිශ්‍රව තිබීම සුදුසුය, තනිව භාවිතය නුසුදුසුය. බිසියක ප්‍රමාණය පිළිබඳ නියමයක් නැත. ඇඳ බිසි, පුටු බිසි, බිම් ඇතිරිලි බිසි, සක්මන් බිසි, පා පිස්නා බිසි වශයෙන් ඒ ඒ දෙයට උචිත පරිදි තමාගේ රුචිය පරිදි ප්‍රමාණය සකස් කළ හැකිය. යම් හෙයකින් ලොම් ආදී පංචවිධ පුළුන් බිසි සඳහා සුදුසු වන්නේ ද, ඒවා සම් බිසි සඳහා ද සුදුසු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි වදාරන ලදී. මෙයින් සම් බිසි පරිහරණය කිරීම සුදුසු බව තහවුරු වේ.

မဉ္စဘိသိံ ပီဌေ သန္ထရန္တီတိ မဉ္စဘိသိံ ပီဌေ အတ္ထရန္တိ; အတ္ထရဏတ္ထာယ ဟရန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဥလ္လောကံ အကရိတွာတိ ဟေဋ္ဌာ စိမိလိကံ အဒတွာ. ဖောသိတုန္တိ ရဇနေန ဝါ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝါ ဥပရိ ဖုသိတာနိ ဒါတုံ. ဘတ္တိကမ္မန္တိ ဘိသိစ္ဆဝိယာ ဥပရိ ဘတ္တိကမ္မံ. ဟတ္ထဘတ္တိန္တိ ပဉ္စင်္ဂုလိဘတ္တိံ.

ඇඳ බිසි පුටුවල අතුරන්නාහු යනු ඇඳ බිසි පුටු මත අතුරති; ඇතිරීම පිණිස ගෙන යති යනුයි. වියනක් නොකොට යනු යටින් රෙදි කඩක් නොදමා ය. තිත් ගැසීම පිණිස යනු සායම්වලින් හෝ කහවලින් මතුපිට තිත් තැබීමයි. චිත්‍ර කර්මාන්තය යනු බිසි වැස්ම මත කරන චිත්‍ර කර්මාන්තයයි. අත් සිත්තම් යනු ඇඟිලි පහේ සලකුණු මතු වන සේ කරන සිත්තම් ය.

၂၉၈. ဣက္ကာသန္တိ ရုက္ခနိယျာသံ ဝါ သိလေသံ ဝါ. ပိဋ္ဌမဒ္ဒန္တိ ပိဋ္ဌခလိံ. ကုဏ္ဍကမတ္တိကန္တိ ကုဏ္ဍကမိဿကမတ္တိကံ. သာသပကုဋ္ဋန္တိ သာသပပိဋ္ဌံ. သိတ္ထတေလကန္တိ ဝိလီနမဓုသိတ္ထကံ. အစ္စုဿန္နံ ဟောတီတိ ဗိန္ဒု ဗိန္ဒု ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ပစ္စုဒ္ဓရိတုန္တိ ပုဉ္ဆိတုံ. ဂဏ္ဍုမတ္တိကန္တိ ဂဏ္ဍုပ္ပာဒဂူထမတ္တိကံ. ကသာဝန္တိ အာမလကဟရီတကာနံ ကသာဝံ.

298. ඉක්කාස යනු වෘක්ෂ සාර හෝ මැලියම් ය. පිට්ඨමද්ද යනු පිටි පාප්ප ය. කුණ්ඩකමත්තිය යනු කුඩු මිශ්‍ර මැටි ය. සාසපකුට්ට යනු අබ පිටි ය. සිත්ථතේලක යනු දිය කළ මී ඉටි ය. ඉතා උස්ව පිහිටයි යනු බිංදු බිංදු වශයෙන් පවතියි යනුයි. පිස දැමීම පිණිස යනු පිස දැමීමයි. ගණ්ඩමත්තිය යනු ගැඩවිලන්ගේ වසල මැටි ය. කසාය යනු නෙල්ලි හා අරළු තැම්බූ කහට පැන් ය.

၂၉၉. န ဘိက္ခဝေ ပဋိဘာနစိတ္တန္တိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ဣတ္ထိပုရိသရူပမေဝ, တိရစ္ဆာနရူပမ္ပိ အန္တမသော ဂဏ္ဍုပ္ပာဒရူပမ္ပိ ဘိက္ခုနော သယံ ကာတုံ ဝါ ‘‘ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဥပါသက ဒွါရပါလံ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ န လဗ္ဘတိ. ဇာတကပကရဏအသဒိသဒါနာဒီနိ ပန ပသာဒနီယာနိ နိဗ္ဗိဒါပဋိသံယုတ္တာနိ ဝါ ဝတ္ထူနိ ပရေဟိ ကာရာပေတုံ လဗ္ဘတိ. မာလာကမ္မာဒီနိ သယမ္ပိ ကာတုံ လဗ္ဘတိ.

299. මහණෙනි, මනඃකල්පිත චිත්‍ර නොකට යුතුය යන්නෙහි, ස්ත්‍රී පුරුෂ රූප පමණක් නොව තිරිසන් රූප පවා, අවසානයේ ගැඩවිලෙකුගේ රූපයක් පවා භික්ෂුව විසින් තමා විසින්ම ඇඳීම හෝ 'අඳින්න' යැයි පැවසීම නුසුදුසුය. 'උපාසකය, ද්වාරපාල රූපයක් අඳින්න' යැයි කීම ද නොලැබේ. එහෙත් ජාතක කථා, අසදෘශ දානය වැනි පැහැදීම උපදවන හෝ කලකිරීම ඇති කරන දෑ අනුන් ලවා කරවා ගැනීම ලැබිය හැකිය. මල්කම් ආදිය තමා විසින්ම කළ ද වරදක් නැත.

၃၀၀. အဠကမန္ဒာတိ ဧကင်္ဂဏာ မနုဿာဘိကိဏ္ဏာ. တယော ဂဗ္ဘေတိ ဧတ္ထ သိဝိကာဂဗ္ဘောတိ စတုရဿဂဗ္ဘော. နာဠိကာဂဗ္ဘောတိ ဝိတ္ထာရတော ဒိဂုဏတိဂုဏာယာမော ဒီဃဂဗ္ဘော. ဟမ္မိယဂဗ္ဘောတိ အာကာသတလေ ကူဋာဂါရဂဗ္ဘော ဝါ မုဏ္ဍစ္ဆဒနဂဗ္ဘော ဝါ.

300. අළකමන්දා යනු එකම මිදුලක් වැනි වූ, මිනිසුන්ගෙන් පිරී ගිය තැනකි. ගැබ් තුනක් යන්නෙහි සිවිකා ගැබ යනු සතරැස් කාමරයකි. නාලිකා ගැබ යනු පළල මෙන් දෙතුන් ගුණයක් දිග ඇති දිගැති කාමරයකි. හම්මිය ගැබ යනු ආකාස තලයෙහි වූ කූටාගාර කාමරයක් හෝ මුදුන් වහලක් සහිත කාමරයකි.

ကလင်္ကပါဒကန္တိ ရုက္ခံ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ခါဏုကေ အာကောဋေတွာ ကတံ, တံ အာဟရိမံ ဘိတ္တိပါဒံ ဇိဏ္ဏကုဋ္ဋပါဒဿ ဥပတ္ထမ္ဘနတ္ထံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ အနုဇာနာမီတိ [Pg.62] အတ္ထော. ပရိတ္တာဏကိဋိကန္တိ ဝဿပရိတ္တာဏတ္ထံ ကိဋိကံ. ဥဒ္ဒသုဓန္တိ ဝစ္ဆကဂေါမယေန စေဝ ဆာရိကာယ စ သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတမတ္တိကံ.

කලංකපාදක යනු ලීයක් සිදුරු කොට එහි ඇණ ගසා කරන ලද්දකි. එම තාවකාලික බිත්ති පදනම දිරාපත් වූ බිත්ති පදනමක් තව දුරටත් රඳවා තබා ගැනීම පිණිස පොළොවෙහි පිහිටුවන්නට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. පරිත්තාණකිටික යනු වැස්සෙන් ආරක්ෂා වීම පිණිස කළ ආවරණයකි. උද්දසුධ යනු වස්සාගේ ගොම සහ අළු සමඟ මිශ්‍ර කළ මැටි ය.

အာဠိန္ဒော နာမ ပမုခံ ဝုစ္စတိ. ပဃနံ နာမ ယံ နိက္ခမန္တာ စ ပဝိသန္တာ စ ပါဒေဟိ ဟနန္တိ, တဿ ဝိဟာရဒွါရေ ဥဘတော ကုဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ကတပဒေသဿေတံ အဓိဝစနံ, ‘‘ပဃာန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. ပကုဋ္ဋန္တိ မဇ္ဈေ ဂဗ္ဘဿ သမန္တာ ပရိယာဂါရော ဝုစ္စတိ. ‘‘ပကုဋ’’န္တိပိ ပါဌော. ဩသာရကန္တိ အနာဠိန္ဒကေ ဝိဟာရေ ဝံသံ ဒတွာ တတော ဒဏ္ဍကေ ဩသာရေတွာ ကတဆဒနပမုခံ. သံသာရဏကိဋိကော နာမ စက္ကလယုတ္တော ကိဋိကော.

ආලින්දය යනු ඉදිරි මණ්ඩපයයි. ප්‍රඝණය යනු පිටතට යන හා ඇතුළට එන අය පාදයෙන් ස්පර්ශ කරන ස්ථානයයි. විහාර ද්වාරයේ දෙපස බිත්තිවලින් බැහැරට නෙරා ඇති කොටසට එය නමකි; 'පඝාන' යයි ද කියනු ලැබේ. පකුට්ට යනු මැද කාමරය වටා ඇති ප්‍රදක්ෂිණා පථයයි. 'පකුට' යන පාඨය ද ඇත. ඔසාරක යනු ආලින්දයක් නැති විහාරවල උණ ලී දමා ඉන් යටට ලී කූරු බස්වා කළ වහල සහිත ඉදිරි කොටසයි. සංසාරණකිටික යනු රෝද සහිත තිරයකි.

၃၀၁. ပါနီယဘာဇနန္တိ ပိဝန္တာနံ ပါနီယဒါနဘာဇနံ. ဥဠုင်္ကော စ ထာလကဉ္စ ပါနီယသင်္ခဿ အနုလောမာနိ.

301. පැන් බඳුන යනු බොන අයට පැන් දීම සඳහා වූ බඳුනයි. හැන්ද සහ තැටිය පැන් සක් ගෙඩියට සමාන සුදුසු දෑ ය.

၃၀၃. အပေသီတိ ဒီဃဒါရုမှိ ခါဏုကေ ပဝေသေတွာ ကဏ္ဋကသာခါဟိ ဝိနန္ဓိတွာ ကတံ ဒွါရထကနကံ. ပလိဃောတိ ဂါမဒွါရေသု ဝိယ စက္ကယုတ္တံ ဒွါရထကနကံ.

303. අපේසි යනු දිගු ලීයක කූරු බස්වා කටු අතු බැඳ කරන ලද දොර අහුරන උපකරණයකි. පළිඝය යනු ගම් දොරවල්වල මෙන් රෝද සහිත දොර වසන උපකරණයකි.

၃၀၅. အဿတရီဟိ ယုတ္တာ ရထာ အဿတရီရထာ. အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာတိ အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာနိ.

305. අස්සතරීන් යෙදූ රථ අස්සතරී රථ නම් වේ. පළඳන ලද මැණික් කුණ්ඩලාභරණ ඇත්තේ ආමුත්තමණිකුණ්ඩල නම් වේ.

ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. သီတိဘူတောတိ ကိလေသာတပါဘာဝေန သီတိဘူတော. နိရူပဓီတိ ကိလေသုပဓိအဘာဝေန နိရူပဓီတိ ဝုစ္စတိ.

පිරිනිවිය යනු කෙලෙස් පිරිනිවීමෙන් පිරිනිවුණු බවයි. සීතීභූත යනු කෙලෙස් ගින්න නැති බැවින් සිහිල් වූ බවයි. නිරූපධි යනු කෙලෙස් උපධීන් නොමැති බැවින් නිරූපධි යයි කියනු ලැබේ.

သဗ္ဗာ အာသတ္တိယော ဆေတွာတိ ရူပါဒီသု ဝါ ဝိသယေသု သဗ္ဗဘဝေသု ဝါ ပတ္ထနာယော ဆိန္ဒိတွာ. ဟဒယေ ဒရန္တိ စိတ္တေ ကိလေသဒရထံ ဝိနေတွာ. ဝေယျာယိကန္တိ ဝယကရဏံ ဝုစ္စတိ.

සියලු ඇලීම් සිඳ යනු රූපාදී විෂයයන්හි හෝ සියලු භවයන්හි පවතින පැතුම් සිඳීමයි. හදවතේ තැතිගැනීම යනු සිතෙහි කෙලෙස් දාහය දුරු කොට යනුයි. වෙය්‍යායික යනු වියදම හෝ වැය කිරීමයි.

၃၀၇. အာဒေယျဝါစောတိ တဿ ဝစနံ ဗဟူ ဇနာ အာဒိယိတဗ္ဗံ သောတဗ္ဗံ မညန္တီတိ အတ္ထော. အာရာမေ အကံသူတိ ယေ သဓနာ, တေ အတ္တနော ဓနေန အကံသု. ယေ မန္ဒဓနာ စေဝ အဓနာ စ, တေသံ ဓနံ အဒါသိ. ဣတိ သော သတသဟဿကဟာပဏေ သတသဟဿဂ္ဃနကဉ္စ ဘဏ္ဍံ ဒတွာ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနိကေ အဒ္ဓါနေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရပတိဋ္ဌာနံ ကတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ.

307. "ආදෙය්‍යවාචෝ" යනු බොහෝ ජනයා ඔහුගේ වචනය පිළිගත යුතුය, එයට සවන් දිය යුතුයයි සලකති යන්නයි. "ආරාමේ අකංසූ" යනු ධනය ඇති අය තමන්ගේ ධනයෙන් ආරාම ඉදි කළහ. අල්ප ධනය ඇති සහ ධනය නැති අයට ඔහු ධනය ලබා දුන්නේය. මෙසේ ඒ අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමා කහවනු ලක්ෂයක් සහ ලක්ෂයක් වටිනා බඩුබාහිරාදිය දී, යොදුන් හතළිස් පහක් දිගු මාර්ගයෙහි යොදුනෙන් යොදුනට විහාරස්ථාන ඉදි කරවා සැවැත් නුවරට පැමිණියේය.

ကောဋိသန္ထရံ [Pg.63] သန္ထရာပေသီတိ ကဟာပဏကောဋိယာ ကဟာပဏကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ သန္ထရိ. ယေ တတ္ထ ရုက္ခာ ဝါ ပေါက္ခရဏိယော ဝါ တေသံ ပရိက္ခေပပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ ဌာနေ သန္ထရိတွာ အဒါသိ. ဧဝမဿ အဋ္ဌာရသကောဋိကံ နိဓာနံ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ.

"කෝටිසන්ථරං සන්ථරාපේසී" යනු කහාපණ කෝටියක අග්‍රයට (ප්‍රමාණයට) තවත් කහාපණ කෝටියක් බැගින් වන සේ එකිනෙක ස්පර්ශ වන පරිදි අතුරා (බිම) වැසීය. එහි යම් ගසක් හෝ පොකුණක් වූයේ ද, ඒවායේ වට ප්‍රමාණය සැලකිල්ලට ගෙන එම ප්‍රමාණයට සරිලන පරිදි වෙනත් ස්ථානයක (කහාපණ) අතුරා පූජා කළේය. මෙසේ මෙම අනාථපිණ්ඩික ගෘහපතියාගේ තැන්පත් කර තිබූ කෝටි දහඅටක ධනය ක්ෂය වීමට පැමිණියේය.

ကုမာရဿ ဧတဒဟောသီတိ ဂဟပတိနော ဧဝံ ဗဟုဓနံ စဇန္တဿာပိ မုခဿ ဝိပ္ပသန္နာကာရံ ဒိသွာ ဧတံ အဟောသိ. ကောဋ္ဌကံ မာပေသီတိ သတ္တဘူမိကံ ဒွါရကောဋ္ဌကပါသာဒံ မာပေသိ.

"කුමාරස්ස ඒතදහෝසි" යනු මෙසේ බොහෝ ධනය පරිත්‍යාග කරද්දීත් ගෘහපතියාගේ මුහුණේ ඇති වූ අතිශයින් පැහැපත් ස්වභාවය දැක (ජේත කුමරුට) මෙබඳු අදහසක් ඇති විය. "කොට්ඨකං මාපේසි" යනු සත් මහල් ප්‍රාසාදයක් බඳු වූ දොරටු මණ්ඩපයක් කරවූයේය යන්නයි.

အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ဇေတဝနေ ဝိဟာရေ ကာရာပေသိ…ပေ… မဏ္ဍပေ ကာရာပေသီတိ အပရာဟိပိ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဧတေ ဝိဟာရာဒယော ကာရာပေသိ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏာယ ဘူမိယာ. ဝိပဿိဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုနဗ္ဗသုမိတ္တော ဂဟပတိ ယောဇနပ္ပမာဏံ ဘူမိံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာသန္ထရေန ကိဏိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေသိ. သိခိဿ ပန သိရိဝဍ္ဎော ဂဟပတိ တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏယဋ္ဌိသန္ထရေန, ဝေဿဘုဿ သောတ္ထိဇော ဂဟပတိ အဍ္ဎယောဇနပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏဖာလသန္ထရေန, ကကုသန္ဓဿ ပန အစ္စုတော ဂဟပတိ ဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏဟတ္ထိပဒသန္ထရေန, ကောဏာဂမနဿ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ အဍ္ဎဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာသန္ထရေန, ကဿပဿ သုမင်္ဂလော ဂဟပတိ ဝီသတိဥသဘပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသန္ထရေန, အမှာကံ ဘဂဝတော သုဒတ္တော ဂဟပတိ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏံ ဘူမိံ ကဟာပဏသန္ထရေန ကိဏိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေသီတိ; ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယန္တိ သမ္ပတ္တိယောတိ အလမေဝ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီသု ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုန္တိ.

ඉන්පසු අනාථපිණ්ඩික ගෘහපතියා ජේතවන විහාරය කරවීය ...පෙ... මණ්ඩප කරවීය යනු තවත් කෝටි දහඅටක් වැය කරමින් කරීස අටක ප්‍රමාණයේ භූමියක මෙම විහාර ආදිය කරවූයේය. විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ පුනබ්බසුමිත්ත නම් ගෘහපතියා රන් ගඩොල් අතුරා යොදුනක් පමණ භූමිය මිලට ගෙන විහාරයක් කරවීය. සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සිරිවඩ්ඪ ගෘහපතියා රන් යෂ්ටි (ලැටි) අතුරා ගාවුත තුනක් පමණ භූමිය ද, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සොත්ථිජ ගෘහපතියා රන් නගුල් තල අතුරා අඩ යොදුනක් පමණ භූමිය ද, කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ අච්චුත ගෘහපතියා රන් ඇත් පියවර රූ අතුරා ගාවුතයක් පමණ භූමිය ද, කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ උග්ග ගෘහපතියා රන් ගඩොල් අතුරා අඩ ගාවුතයක් පමණ භූමිය ද, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සුමංගල ගෘහපතියා රන් ඉබ්බන්ගේ රූ අතුරා උසභ විස්සක් පමණ භූමිය ද මිලට ගෙන විහාර කරවූහ. අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සුදත්ත (අනාථපිණ්ඩික) ගෘහපතියා කහාපණ අතුරා කරීස අටක් පමණ භූමිය මිලට ගෙන විහාරයක් කරවීය. මෙසේ පිළිවෙළින් සම්පත් පිරිහී යයි. එබැවින් සියලු සම්පත් කෙරෙහි නොඇලීමම සුදුසුය, (සසරින්) මිදීමම සුදුසුය. මෙය අවවාදයකි.

၃၀၈. ခဏ္ဍန္တိ ဘိန္နောကာသော. ဖုလ္လန္တိ ဖလိတောကာသော. ပဋိသင်္ခရိဿတီတိ ပါကတိကံ ကရိဿတိ. လဒ္ဓနဝကမ္မေန ပန ဘိက္ခုနာ ဝါသိဖရသုနိခါဒနာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ န ကာတဗ္ဗံ, ကတာကတံ ဇာနိတဗ္ဗံ.

308. "ඛණ්ඩං" යනු කැඩුණු හෝ පළුදු වූ ස්ථානයයි. "ඵුල්ලං" යනු පැළුණු ස්ථානයයි. "පටිසංඛරිස්සති" යනු ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කරන්නේය යන්නයි. අලුතින් පිළිසකර කිරීමේ කටයුතු (නවකම්ම) භාරගත් භික්ෂුව විසින් වෑ, පොරෝ, නියන් ආදිය ගෙන තමාම (කම්කරුවකු මෙන්) එය නොකළ යුතුය, කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ පිළිබඳව විමසිලිමත් විය යුතුය.

၃၁၀. ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာတိ ထေရော ကိရ ဂိလာနေ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဇိဏ္ဏေ ဝုဍ္ဎေ သင်္ဂဏှန္တော သဗ္ဗပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတိ. ဣဒမဿ စာရိတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ’’တိ. အဂ္ဂါသနန္တိ ထေရာသနံ. အဂ္ဂေါဒကန္တိ ဒက္ခိဏောဒကံ. အဂ္ဂပိဏ္ဍန္တိ သံဃတ္ထေရပိဏ္ဍံ. အန္တရာ သတ္ထီနံ ကရိတွာတိ စတုန္နံ ပါဒါနံ အန္တရေ ကရိတွာ.

310. "පිට්ඨිතෝ පිට්ඨිතෝ ගන්ත්වා" යනු සැරියුත් මහ තෙරුන් වහන්සේ ගිලන් භික්ෂූන්ට උපස්ථාන කරමින් සහ වයෝවෘද්ධ භික්ෂූන්ට සංග්‍රහ කරමින් සැමටම පසුපසින් වඩිනා සේක. මෙය උන්වහන්සේගේ චාරිත්‍රයකි. එබැවින් සංගීතිකාරකවරු "පිට්ඨිතෝ පිට්ඨිතෝ ගන්ත්වා" යයි පැවසූහ. "අග්ගාසනං" යනු මහා තෙරණුවන්ගේ ආසනයයි. "අග්ගෝදකං" යනු දක්ෂිණෝදකයයි. "අග්ගපිණ්ඪං" යනු සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමි වන අග්‍ර දානයයි. "අන්තරා සත්ථීනං කරිත්වා" යනු (ඇඳ පුටු ආදියේ) පාද හතර අතරේ තබා ගෙන යන්නයි.

၃၁၅. ပတိဋ္ဌာပေသီတိ [Pg.64] အဋ္ဌာရသကောဋိပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧဝံ သဗ္ဗာပိ စတုပဏ္ဏာသကောဋိယော ပရိစ္စဇိ.

315. "පතිට්ඨාපේසි" යනු කෝටි දහඅටක් පරිත්‍යාග කර (විහාරය) පිහිටුවීය යන්නයි. මෙසේ සම්පූර්ණයෙන්ම කෝටි පනස් හතරක් (පනස් හතර කෝටියක්) පරිත්‍යාග කළේය.

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

විහාර අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

အာသနပ္ပဋိဗာဟနာဒိကထာ

ආසන වැළැක්වීම ආදී කථාව.

၃၁၆. ဝိပ္ပကတဘောဇနောတိ အန္တရဃရေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ အရညေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇမာနော ဘိက္ခု အနိဋ္ဌိတေ ဘောဇနေ န ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. အန္တရဃရေ ပစ္ဆာ အာဂတေန ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ မနုဿာ ဝါ ဘိက္ခူ ဝါ ‘‘ပဝိသထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘မယိ ပဝိသန္တေ ဘိက္ခူ ဥဋ္ဌဟိဿန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဧထ, ဘန္တေ, အာသနံ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေန ပန ပဝိသိတဗ္ဗံ. သစေ ကောစိ ကိဉ္စိ န ဝဒတိ, အာသနသာလံ ဂန္တွာ အတိသမီပံ အဂန္တွာ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဌာတဗ္ဗံ. ဩကာသေ ကတေ ‘‘ပဝိသထာ’’တိ ဝုတ္တေန ပန ပဝိသိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ယံ အာသနံ တဿ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ အဘုဉ္ဇန္တော ဘိက္ခု နိသိန္နော ဟောတိ, တံ ဥဋ္ဌာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာဂုခဇ္ဇကာဒီသု ပန ယံကိဉ္စိ ပိဝိတွာ ဝါ ခါဒိတွာ ဝါ ယာဝ အညော အာဂစ္ဆတိ, တာဝ နိသိန္နံ ရိတ္တဟတ္ထမ္ပိ ဝုဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝိပ္ပကတဘောဇနောယေဝ ဟိ သော ဟောတိ.

316. "විප්පකතභෝජනෝ" යනු ගමක හෝ විහාරයක හෝ වනයක හෝ කොතැනක හෝ වුවත් වළඳමින් සිටින භික්ෂුවකගේ වැළඳීමේ කටයුතු අවසන් වීමට පෙර (එම ආසනයෙන්) නැගිට්ටවිය නොයුතුය. ගමක දී නම් පසුව පැමිණි භික්ෂුව පිණ්ඩපාතය ගෙන වැඩිය යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් හෝ භික්ෂූන් "ඇතුළට වඩින්න" යැයි පවසන්නේ නම්, "මා ඇතුළු වුවහොත් (වැඩිමහල්) භික්ෂූන් ආසනවලින් නැගිටිනු ඇත" යැයි පැවසිය යුතුය. "ස්වාමීනි, වඩින්න, (හිස්) ආසන තිබේ" යැයි පැවසූ විට පමණක් ඇතුළු විය යුතුය. ඉදින් කිසිවෙක් කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, දන්හලට ගොස් (අනෙක් භික්ෂූන්ට) ඉතා සමීප නොවී සුදුසු ස්ථානයක රැඳී සිටිය යුතුය. අවස්ථාව සලසා දුන් විට, "වඩින්න" යැයි කී විට ඇතුළු විය යුතුය. තවද, යම් ආසනයක් තමාට (තනතුරට අනුව) හිමි වන්නේ ද, එහි වළඳන්නේ නැතිව භික්ෂුවක වාඩි වී සිටින්නේ නම් ඔහු නැගිට්ටවීම සුදුසුය. එසේම කැඳ හෝ කැවිලි ආදියෙන් යමක් පානය කර හෝ අනුභව කර, වෙනත් භික්ෂුවක් එනතෙක් හිස් අතින් වුව ද තමාට හිමි ආසනයේ වාඩි වී සිටින භික්ෂුව නැගිට්ටවීම නුසුදුසුය. මන්දයත් ඔහු තවමත් වළඳා අවසන් නොකළ අයෙකු ලෙස සැලකෙන බැවිනි.

သစေ ဝုဋ္ဌာပေတီတိ သစေ အာပတ္တိံ အတိက္ကမိတွာပိ ဝုဋ္ဌာပေတိယေဝ. ပဝါရိတော စ ဟောတီတိ ယံ သော ဝုဋ္ဌာပေတိ, အယဉ္စ ဘိက္ခု ပဝါရိတော စ ဟောတိ, တေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဂစ္ဆ ဥဒကံ အာဟရာဟီ’’တိ. ဝုဍ္ဎတရဉှိ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတုံ ဣဒမေဝ ဧကံ ဌာနန္တိ. သစေ သော ဥဒကမ္ပိ န အာဟရတိ, တတော ယဉ္စ နဝကတရေန ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘သာဓုကံ သိတ္ထာနီ’’တိအာဒိမာဟ.

ඉදින් (විනය ඉක්මවා) නැගිට්ටවන්නේ නම් (ඇවතක් වේ). යම් භික්ෂුවක් පවාරණය වී සිටින්නේ නම් (තවදුරටත් වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ නම්), ඔහුට "ගොස් පැන් ගෙන එන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. වැඩිමහල් භික්ෂුවකට අණ කිරීමට තිබෙන එකම අවස්ථාව මෙය බව දත යුතුය. ඉදින් ඒ වැඩිමහල් භික්ෂුව පැන් නොගෙනයන්නේ නම්, නවක භික්ෂුව විසින් කළ යුතු දේ පෙන්වා දෙමින් "සාධුකං සිත්ථානි" (බත් පත පිරිසිදුව තබා ගැනීම) ආදිය පැවසීය.

ဂိလာနဿ ပတိရူပံ သေယျန္တိ ဧတ္ထ ယော ကာသဘဂန္ဒရာတိသာရာဒီဟိ ဂိလာနော ဟောတိ, ခေဠမလ္လကဝစ္စကပါလာဒီနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ. ကုဋ္ဌိ ဝါ ဟောတိ, သေနာသနံ ဒူသေတိ; ဧဝရူပဿ ဟေဋ္ဌာပါသာဒပဏ္ဏသာလာဒီသု အညတရံ ဧကမန္တံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. ယသ္မိံ ဝသန္တေ သေနာသနံ န ဒုဿတိ, တဿ ဝရသေယျာပိ ဒါတဗ္ဗာဝ. ယောပိ သိနေဟပါနဝိရေစနနတ္ထုကမ္မာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဘေသဇ္ဇံ ကရောတိ, သဗ္ဗော သော ဂိလာနောယေဝ, တဿာပိ သလ္လက္ခေတွာ ပတိရူပံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. လေသကပ္ပေနာတိ အပ္ပကေန သီသာဗာဓာဒိမတ္တေန. ဘိက္ခူ ဂဏေတွာတိ ‘‘ဧတ္တကာ နာမ ဘိက္ခူ’’တိ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ပရိစ္ဆေဒံ ဉတွာ.

"ගිලානස්ස පතිරූපං සෙය්‍යං" යන මෙහි, යම් භික්ෂුවක් කැස්ස, භගන්දරා, අතීසාරය ආදී රෝගවලින් පීඩා විඳින්නේ නම්, (ඔහුට) කෙළබඳුන්, වැසිකිලි භාජන ආදිය තැබිය යුතුය. ඉදින් කුෂ්ඨ රෝගියෙකු වී සේනාසනය අපිරිසිදු වීමට ඉඩ තිබේ නම්, එවැනි ගිලන් භික්ෂුවට ප්‍රාසාදයේ පහළ මාලයේ හෝ පන්සලක එක් පසෙක සුදුසු සේනාසනයක් දිය යුතුය. යම් ගිලන් භික්ෂුවක් වාසය කිරීමෙන් සේනාසනය අපිරිසිදු නොවේ නම්, ඔහුට ශ්‍රේෂ්ඨ සේනාසනයක් වුව ද දිය යුතුය. තෙල් පානය කිරීම, විරේක කිරීම, නස්‍ය කිරීම ආදී යම් බෙහෙතක් කරන ඕනෑම භික්ෂුවක් ගිලනෙකු ලෙස සැලකේ. ඔහුට ද සුදුසු සේනාසනයක් සලකා බලා දිය යුතුය. "ලෙසකප්පේන" යනු හිසරදය වැනි සුළු අසනීපයකින් වුව ද (ගිලනෙකු ලෙස සැලකිය හැකි බවයි). "භික්ඛූ ගණෙත්වා" යනු විහාරයේ සිටින භික්ෂූන් මෙපමණ සංඛ්‍යාවක් යයි ප්‍රමාණය දැනගෙන කටයුතු කිරීමයි.

အာသနပ္ပဋိဗာဟနာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ආසන පටිබාහනාදි කථා නිම විය.

သေနာသနဂ္ဂါဟကထာ

සේනාසන ග්‍රාහක කථාව (සෙනසුන් භාරගැනීම පිළිබඳ කථාව).

၃၁၈. သေယျာတိ [Pg.65] မဉ္စဋ္ဌာနာနိ ဝုစ္စန္တိ. သေယျဂ္ဂေနာတိ သေယျာပရိစ္ဆေဒေန, ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ကာလံ ဃောသေတွာ ဧကမဉ္စဋ္ဌာနံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဂါဟေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သေယျဂ္ဂေန ဂါဟေန္တာတိ သေယျာပရိစ္ဆေဒေန ဂါဟိယမာနာ. သေယျာ ဥဿာရယိံသူတိ မဉ္စဋ္ဌာနာနိ အတိရေကာနိ အဟေသုံ. ဝိဟာရဂ္ဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုဘာဂန္တိ ပုန အပရမ္ပိ ဘာဂံ ဒါတုံ. အတိမန္ဒေသု ဟိ ဘိက္ခူသု ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ တီဏိ ပရိဝေဏာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ. န အကာမာ ဒါတဗ္ဗောတိ အနိစ္ဆာယ န ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟိတေ အနုဘာဂေ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ န အတ္တနော အရုစိယာ သော အနုဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန ယေန ဂဟိတော, သော စ အတ္တနော ရုစိယာ တံ အနုဘာဂံ ဝါ ပဌမဘာဂံ ဝါ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ.

318. ‘සෙයියා’ (සයනය) යනු ඇඳන් තබන ස්ථානයන්ට (මඤ්චට්ඨාන) නමකි. ‘සෙය්‍යග්ගේන’ යනු සයනයන්ගේ ප්‍රමාණය අනුවය. වස් එළඹෙන දින (වස්සූපනායික දිනය) කාලය ප්‍රකාශ කොට, එක් ඇඳක් තබන ස්ථානයක් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ලබා දීමට අනුදැන වදාරමි යන්න එහි අදහසයි. ‘සෙය්‍යග්ගේන ගාහෙන්තා’ යනු සයනයන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව ලබා දෙන්නාහු යන්නයි. ‘සෙයියා උස්සාරයිංසු’ යනු ඇඳන් තබන ස්ථාන අතිරික්ත වූහ යන්නයි. විහාර ලබා දීම ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ‘අනුභාගං’ යනු නැවත වෙනත් කොටසක් ද ලබා දීමයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා අල්ප වූ කල්හි, එක් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට පරිවේණ (පරිවාර ගොඩනැගිලි) දෙකක් හෝ තුනක් දිය යුතුය. ‘න අකාමා දාතබ්බො’ යනු අකමැත්තෙන් (කැමැත්තක් නොමැතිව) ලබා නොදිය යුතුය යන්නයි. එහිදී වස් එළඹෙන දිනයේ ලබා ගත් අනුභාගය, පසුව පැමිණෙන භික්ෂූන් වහන්සේලාට තම අකමැත්තෙන් ලබා දිය යුතු නැත. ඉදින් යම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් එය ලබා ගත්තේ ද, උන්වහන්සේ ස්වකීය කැමැත්තෙන් එම අනුභාගය හෝ පළමු කොටස ලබා දෙන්නේ නම් එය සුදුසු වේ.

နိဿီမေ ဌိတဿာတိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ ဌိတဿ. အန္တော ဥပစာရသီမာယ ပန ဒူရေ ဌိတဿာပိ လဗ္ဘတိယေဝ. သေနာသနံ ဂဟေတွာတိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟေတွာ. သဗ္ဗကာလံ ပဋိဗာဟန္တီတိ စတုမာသစ္စယေန ဥတုကာလေပိ ပဋိဗာဟန္တိ. တီသု သေနာသနဂ္ဂါဟေသု ပုရိမကော စ ပစ္ဆိမကော စာတိ ဣမေ ဒွေ ဂါဟာ ထာဝရာ.

‘නිස්සීමේ ඨිතස්ස’ යනු උපචාර සීමාවෙන් බැහැරව සිටින භික්ෂුව උදෙසාය. උපචාර සීමාව ඇතුළත වුව ද දුරින් සිටින භික්ෂුවකට වුව ද (සෙනසුනක්) ලැබිය හැකිය. ‘සේනාසනං ගහෙත්වා’ යනු වස් එළඹෙන දිනයේ ලබාගෙන යන්නයි. ‘සබ්බකාලං පටිබාහන්ති’ යනු (වස් කාලය නිම වී) සතර මසක් ඇවෑමෙන් එළඹෙන සෘතු කාලයන්හි දී ද අන්‍යයන් වැළැක්වීමයි. සෙනසුන් ලබා ගැනීමේ ක්‍රම තුන අතුරින් ‘පුරිමක’ (පළමු වස් කාලය සඳහා ගැනීම) සහ ‘පච්ඡිමක’ (පසු වස් කාලය සඳහා ගැනීම) යන සෙනසුන් ගැනීම් දෙක ස්ථාවර වේ.

အန္တရာမုတ္တကေ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ မဟာလာဘသေနာသနံ ဟောတိ. သေနာသနသာမိကာ ဝဿူပဂတံ ဘိက္ခုံ သဗ္ဗပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပဝါရေတွာ ဂမနကာလေ ဗဟုံ သမဏပရိက္ခာရံ ဒေန္တိ. မဟာထေရာ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ တံ ဂဟေတွာ ဖာသုံ ဝသိတွာ ဝုတ္ထဝဿာ လာဘံ ဂဏှိတွာ ပက္ကမန္တိ. အာဝါသိကာ ‘‘မယံ ဧတ္ထုပ္ပန္နံ လာဘံ န လဘာမ, နိစ္စံ အာဂန္တုကမဟာထေရာဝ လဘန္တိ, တေယေဝ နံ အာဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿန္တီ’’တိ ပလုဇ္ဇန္တမ္ပိ န ဩလောကေန္တိ. ဘဂဝါ တဿ ပဋိဇဂ္ဂနတ္ထံ ‘‘အပရဇ္ဇုဂတာယ ပဝါရဏာယ အာယတိံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ အန္တရာမုတ္တကော ဂါဟေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ.

‘අන්තරාමුත්තක’ (අතරමැදි කාලයේ සෙනසුන් ලබා ගැනීම) සම්බන්ධ විනිශ්චය මෙසේය: එක්තරා විහාරයක මහත් ලාභ ලැබෙන සෙනසුනක් ඇත. එහි දායකයෝ වස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේට සියලු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කොට, වස් නිම වී වඩිනා කල බොහෝ ශ්‍රමණ පිරිකර පූජා කරති. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දුර බැහැර සිට වුව ද වැඩම කොට, වස් එළඹෙන දිනයේ එම සෙනසුන ලබාගෙන සුවසේ වාසය කොට, වස් නිම වූ පසු ලාභ ලබාගෙන වඩිති. එවිට එහි නිත්‍ය වාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘අපට මෙහි ලැබෙන ලාභයක් නැත, නිතරම ආගන්තුක මහා තෙරවරුම එය ලබති, ඔවුන්ම පැමිණ මෙය රැකබලා ගනිත්වා’ යි සිතා, එම සෙනසුන දිරාපත් වන කල්හි වුව ද ඒ දෙස නොබලති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සෙනසුන ආරක්ෂා කරනු පිණිස, ‘පවාරණයෙන් පසු දින, මතු වස් විසීම සඳහා අන්තරාමුත්තක සෙනසුන ලබා ගත යුතුය’ යි වදාළ සේක.

တံ ဂါဟေန္တေန သံဃတ္ထေရော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဘန္တေ အန္တရာမုတ္တကသေနာသနံ ဂဏှထာ’’တိ. သစေ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ ဧတေနေဝ ဥပါယေန အနုထေရံ အာဒိံ ကတွာ ယော ဂဏှာတိ, တဿ အန္တမသော သာမဏေရဿာပိ ဒါတဗ္ဗံ. တေန တံ သေနာသနံ အဋ္ဌမာသေ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗံ. ဆဒနဘိတ္တိဘူမီသု [Pg.66] ယံ ကိဉ္စိ ခဏ္ဍံ ဝါ ဖုလ္လံ ဝါ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ ပဋိသင်္ခရိတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ဒိဝသံ ခေပေတွာ ရတ္တိံ တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ရတ္တိံ ပရိဝေဏေ ဝသိတွာ တတ္ထ ဒိဝသံ ခေပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထေဝ ဝသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဥတုကာလေ အာဂတာနံ ဝုဍ္ဎာနံ န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗံ. ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပန သမ္ပတ္တေ သစေ သံဃတ္ထေရော ‘‘မယှံ ဣဒံ သေနာသနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, န လဘတိ. ‘‘ဘန္တေ, ဣဒံ အန္တရာမုတ္တကံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌမာသေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဇဂ္ဂိတ’’န္တိ ဝတွာ န ဒါတဗ္ဗံ. အဋ္ဌမာသေ ပဋိဇဂ္ဂကဘိက္ခုဿေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ.

එම සෙනසුන ලබා දෙන්නා විසින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ස්වාමීනි, අන්තරාමුත්තක සෙනසුන පිළිගන්න.’ ඉදින් උන්වහන්සේ පිළිගන්නේ නම් දිය යුතුය. ඉදින් පිළි නොගන්නේ නම්, එම ක්‍රමයෙන්ම අනුථෙරයන් වහන්සේ ආදී වශයෙන් යමෙකු පිළිගන්නේ ද, අවසානයේ සාමණේර නමකට වුව ද එය දිය යුතුය. එම සෙනසුන ලබා ගත් තැනැත්තා විසින් අට මසක් පුරා එය රැකබලා ගත යුතුය. වහලය, බිත්ති, බිම යන මෙහි යම් තැනක බිඳීමක් හෝ පිපිරීමක් වේ නම් ඒ සියල්ල ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතුය. උදේස් (පාළි ඉගෙනීම) සහ පරිපුච්ඡා (අර්ථ විමසීම) ආදියෙන් දහවල් කාලය ගත කොට රාත්‍රියේ එහි වාසය කිරීම ද සුදුසුය. රාත්‍රියේ පරිවේණයක වාසය කොට දහවල් කාලය එහි ගත කිරීම ද සුදුසුය. දිවා රාත්‍රී දෙකෙහිම එහි වාසය කිරීම ද සුදුසුය. සෘතු කාලයේ පැමිණෙන ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැළැක්විය යුතු නැත. එහෙත් වස් එළඹෙන දිනය පැමිණි කල්හි, ඉදින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ‘මට මෙම සෙනසුන දෙන්න’ යි පවසන්නේ නම්, උන්වහන්සේට එය නොලැබේ. ‘ස්වාමීනි, මෙම අන්තරාමුත්තක සෙනසුන ලබාගෙන අට මසක් එක් භික්ෂුවක් විසින් රැකබලා ගන්නා ලදී’ යි පවසා එය ලබා නොදිය යුතුය. අට මසක් රැකබලා ගත් භික්ෂුවටම එය හිමි වේ.

ယသ္မိံ ပန သေနာသနေ ဧကသံဝစ္ဆရေ ဒွိက္ခတ္တုံ ပစ္စယေ ဒေန္တိ ဆမာသစ္စယေန ဆမာသစ္စယေန, တံ အန္တရာမုတ္တကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယသ္မိံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဒေန္တိ စတုမာသစ္စယေန စတုမာသစ္စယေန, ယသ္မိံ ဝါ စတုက္ခတ္တုံ ဒေန္တိ တေမာသစ္စယေန တေမာသစ္စယေန, တံ အန္တရာမုတ္တကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ပစ္စယေနေဝ ဟိ တံ ပဋိဇဂ္ဂနံ လဘိဿတိ. ယသ္မိံ ပန ဧကသံဝစ္ဆရေ သကိဒေဝ ဗဟုပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဧတံ အန္တရာမုတ္တကံ ဂါဟေတဗ္ဗန္တိ. အယံ တာဝ အန္တောဝဿေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေန ပါဠိယံ အာဂတသေနာသနဂ္ဂါဟကထာ.

යම් සෙනසුනක වසරකට දෙවරක්, එනම් මාස හයෙන් හයට ප්‍රත්‍යයන් පූජා කරන්නේ නම්, එම සෙනසුන අන්තරාමුත්තක වශයෙන් ලබා නොගත යුතුය. යම් සෙනසුනක වසරකට තෙවරක් (මස හතරෙන් හතරට) හෝ සිවුවරක් (මස තුනෙන් තුනට) ප්‍රත්‍ය පූජා කෙරේ නම්, එය ද අන්තරාමුත්තක වශයෙන් නොගත යුතුය. මන්ද යත්, එම ප්‍රත්‍යයන් නිසාම එහි නඩත්තුව සිදු වන බැවිනි. යම් සෙනසුනක වසරකට එක් වරක් පමණක් බොහෝ ප්‍රත්‍යයන් පූජා කෙරේ නම්, එය අන්තරාමුත්තක වශයෙන් ලබා ගත යුතුය. මේ වනාහි වස් කාලය ඇතුළත වස් එළඹෙන දිනය සම්බන්ධයෙන් පාළියෙහි එන සෙනසුන් ලබා ගැනීමේ විනිශ්චයයි.

အယံ ပန သေနာသနဂ္ဂါဟော နာမ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ဥတုကာလေ စ ဝဿာဝါသေ စ. တတ္ထ ဥတုကာလေ တာဝ ကေစိ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပုရေဘတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ, ကေစိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဌမယာမံ ဝါ မဇ္ဈိမယာမံ ဝါ ပစ္ဆိမယာမံ ဝါ ယေ ယဒါ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ တဒါဝ ဘိက္ခူ ဥဋ္ဌာပေတွာ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. အကာလော နာမ နတ္ထိ. သေနာသနပညာပကေန ပန ပဏ္ဍိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ မဉ္စဋ္ဌာနာနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ. သစေ ဝိကာလေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ထေရာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘ဘန္တေ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝုဋ္ဌာပိယမာနေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ဥဗ္ဘဏ္ဍိကာ ဘဝိဿန္တိ, တုမှေ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဝသထာ’’တိ.

මෙම සෙනසුන් ලබා ගැනීම ‘සෘතු කාලය’ සහ ‘වස් කාලය’ යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී සෘතු කාලයේ දී සමහර ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා දහවලට පෙර වඩිති; සමහරු දහවලට පසු හෝ පළමු යාමයේ හෝ මධ්‍යම යාමයේ හෝ පශ්චිම යාමයේ හෝ වඩිති. උන්වහන්සේලා යම් කලක වඩිත් ද, එවිටම එහි සිටින භික්ෂූන් නැගිටුවා සෙනසුන් දිය යුතුය. එහි ‘අකාලය’ (නොකල්) කියා දෙයක් නැත. සෙනසුන් පනවන්නා (සෙනාසනපඤ්ඤාපක) නුවණැති අයෙකු විය යුතුය. ඔහු විසින් ඇඳන් පැනවූ ස්ථාන එකක් හෝ දෙකක් (ආගන්තුකයන් සඳහා) ඉතිරි කර තැබිය යුතුය. ඉදින් අකාලයේ එක් ස්ථවිර නමක හෝ දෙනමක වැඩම කරන්නේ නම්, උන්වහන්සේලාට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ස්වාමීනි, මුල සිට භික්ෂූන් නැගිටුවීමට ගියහොත් සියලු භික්ෂූන්ගේ බඩුබාහිරාදිය අවුල් වනු ඇත, එබැවින් ඔබ වහන්සේලා අපගේ වාසස්ථානයෙහිම වැඩ වසනු මැනව.’

ဗဟူသု ပန အာဂတေသု ဝုဋ္ဌာပေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကေကံ ပရိဝေဏံ ပဟောတိ, ဧကေကံ ပရိဝေဏံ ဒါတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဂ္ဂိသာလဒီဃသာလမဏ္ဍလမာလာဒယော သဗ္ဗေပိ တဿေဝ ပါပုဏန္တိ. ဧဝံ အပ္ပဟောန္တေ ပါသာဒဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ပါသာဒေသု အပ္ပဟောန္တေသု ဩဝရကဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ဩဝရကေသု [Pg.67] အပ္ပဟောန္တေသု သေယျဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. သေယျဂ္ဂေသု အပ္ပဟောန္တေသု မဉ္စဋ္ဌာနေန ဒါတဗ္ဗံ. မဉ္စဋ္ဌာနေ အပ္ပဟောန္တေ ဧကပီဌကဋ္ဌာနဝသေန ဒါတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနော ပန ဌိတောကာသမတ္တံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧတဉှိ သေနာသနံ နာမ န ဟောတိ. ပီဌကဋ္ဌာနေ ပန အပ္ပဟောန္တေ ဧကံ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဝါ ပီဌကဋ္ဌာနံ ဝါ ဝါရေန ဝါရေန ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဝိဿမထာ’’တိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဒါတဗ္ဗံ, န ဟိ သက္ကာ သီတသမယေ သဗ္ဗရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဝသိတုံ. မဟာထေရေန ပဌမယာမံ ဝိဿမိတွာ နိက္ခမိတွာ ဒုတိယတ္ထေရဿ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘အာဝုသော, ဣဓ ပဝိသာဟီ’’တိ. သစေ မဟာထေရော နိဒ္ဒါဂရုကော ဟောတိ, ကာလံ န ဇာနာတိ, ဥက္ကာသိတွာ ဒွါရံ အာကောဋေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ကာလော ဇာတော, သီတံ အနုဒဟတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေန နိက္ခမိတွာ ဩကာသော ဒါတဗ္ဗော, အဒါတုံ န လဘတိ. ဒုတိယတ္ထေရေနပိ မဇ္ဈိမယာမံ ဝိဿမိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဣတရဿ ဒါတဗ္ဗံ. နိဒ္ဒါဂရုကော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဧကရတ္တိံ ဧကမဉ္စဋ္ဌာနံ တိဏ္ဏံ ဒါတဗ္ဗံ. ဇမ္ဗုဒီပေ ပန ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ‘‘သေနာသနံ နာမ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဝါ ပီဌဋ္ဌာနံ ဝါ ကိဉ္စိဒေဝ ကဿစိ သပ္ပာယံ ဟောတိ, ကဿစိ အသပ္ပာယ’’န္တိ အာဂန္တုကာ ဟောန္တု ဝါ မာ ဝါ, ဒေဝသိကံ သေနာသနံ ဂါဟေန္တိ. အယံ ဥတုကာလေ သေနာသနဂ္ဂါဟော နာမ.

තවද, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණි කල්හි, (කලින් පැමිණ සිටින) බාල භික්ෂූන් නැගිටුවා පිළිවෙළින් (සෙනසුන්) දිය යුතුය. එක් එක් නමකට එක් එක් පරිවේණයක් (පරිශ්‍රයක්) බැගින් ප්‍රමාණවත් වන්නේ නම්, එක් එක් නමට පරිවේණයක් බැගින් දිය යුතුය. එහිදී ගිනිහල් ගෙය, දිගු ශාලාව, මණ්ඩල මාලය ආදී සියලු ගොඩනැගිලි ද ඒ භික්ෂූන් වහන්සේටම හිමි වෙයි. එසේ ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි, ප්‍රාසාද (මහල් ගොඩනැගිලි) අනුව දිය යුතුය. ප්‍රාසාද ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි කාමර අනුව දිය යුතුය. කාමර ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි ඇඳන් (සයන) අනුව දිය යුතුය. ඇඳන් ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි ඇඳක් තැබිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව දිය යුතුය. ඇඳක් තැබීමට තරම් ඉඩක් නැති කල්හි පුටුවක් තැබිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව දිය යුතුය. නමුත් භික්ෂුවකට හිටගෙන සිටීමට තරම් වූ ඉඩක් පමණක් නොදිය යුතුය. මන්ද, එය 'සෙනසුනක්' ලෙස හඳුන්වනු නොලැබේ. පුටුවක් තැබීමට තරම්වත් ඉඩක් නොමැති කල්හි, එක් ඇඳක ඉඩක් හෝ පුටුවක ඉඩක් හෝ වාරයෙන් වාරය ගනිමින්, "ස්වාමීනි, විවේක ගන්න" යැයි පවසා තිදෙනෙකුට දිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, සීතල කාලයෙහි මුළු රාත්‍රියම එළිමහනේ සිටිය නොහැකි බැවිනි. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ප්‍රථම යාමයෙහි විවේක ගෙන, ඉන් නික්ම දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේට, "ඇවැත්නි, මෙහි ඇතුළු වන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නිදිබර කෙනෙකු වී කාලය නොදන්නේ නම්, (අනෙක් තෙරුන්) උගුර පාදා දොරට තට්ටු කර "ස්වාමීනි, (නික්මීමට) කාලය පැමිණ ඇත, සීතල පීඩා කරයි" යැයි කිව යුතුය. එවිට උන්වහන්සේ ඉන් නික්ම අවකාශය දිය යුතුය; අවකාශය නොදී සිටීමට අවසර නැත. දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද මධ්‍යම යාමයෙහි විවේක ගෙන, පෙර කී ක්‍රමයටම අනෙක් තෙරුන්ට (අවකාශය) දිය යුතුය. නිදිබර කෙනෙකු වේ නම් පෙර කී ක්‍රමයටම අවදි කළ යුතුය. මෙසේ එක් රාත්‍රියකදී එක් ඇඳක ඉඩ ප්‍රමාණය තිදෙනෙකු සඳහා දිය හැකිය. දඹදිව ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා "ඇඳක ඉඩක් හෝ පුටුවක ඉඩක් හෝ වූ සෙනසුනක් යමෙකුට සප්පාය විය හැකිය, තවකෙකුට අසප්පාය විය හැකිය" යැයි සලකා, ආගන්තුක වුවද නොවුවද, දිනපතා සෙනසුන් ලබා දෙති. මෙය උතු කාලයෙහි (සාමාන්‍ය කාලයෙහි) සෙනසුන් ගැනීම නම් වේ.

ဝဿာဝါသေ ပန အတ္ထိ အာဂန္တုကဝတ္တံ, အတ္ထိ အာဝါသိကဝတ္တံ, အာဂန္တုကေန တာဝ သကဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဂန္တွာ ဝသိတုကာမေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသမေဝ တတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ ဟိ တတြ သမ္ဗာဓံ ဘဝေယျ, ဘိက္ခာစာရော ဝါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ, တေန န ဖာသုံ ဝိဟရေယျ. တသ္မာ ‘‘ဣဒါနိ မာသမတ္တေန ဝဿူပနာယိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတဗ္ဗံ. တတ္ထ မာသမတ္တံ ဝသန္တော သစေ ဥဒ္ဒေသတ္ထိကော ဥဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိံ သလ္လက္ခေတွာ, သစေ ကမ္မဋ္ဌာနိကော ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယတံ သလ္လက္ခေတွာ, သစေ ပစ္စယတ္ထိကော ပစ္စယလာဘံ သလ္လက္ခေတွာ အန္တောဝဿေ သုခံ ဝသိဿတိ.

වස් කාලයෙහි සෙනසුන් ගැනීමේදී ආගන්තුක වත හා ආවාසික වත කියා කොටස් දෙකක් ඇත. පළමුව, තම ස්ථානය අතහැර වෙනත් ස්ථානයක වාසය කිරීමට කැමති ආගන්තුක භික්ෂුවක් විසින් වස් එළඹෙන දිනයේදීම එහි නොයා යුතුය. මක්නිසාද යත්, එහි වාසස්ථානය පටු විය හැකිය, නැතහොත් පිණ්ඩපාතය සපයා ගැනීම අපහසු විය හැකිය, එවිට උන්වහන්සේට පහසුවෙන් වාසය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත. එබැවින් "දැන් තව මසකින් පමණ වස් එළඹීම සිදුවේ" යැයි සිතා (කලින්ම) එම විහාරයට පැමිණිය යුතුය. එහි මසක් පමණ වෙසෙමින්, ඉදින් ධර්මය ඉගෙනීමට කැමති නම් ඉගෙනීමේ පහසුව ද, ඉදින් කමටහන් වඩන්නෙකු නම් කමටහන් වලට ඇති සප්පාය බව ද, ඉදින් ප්‍රත්‍ය සොයන්නෙකු නම් ප්‍රත්‍ය ලැබීමේ පහසුව ද සලකා බලා, (ඒ සියල්ල හිතකර නම්) වස් කාලය පුරා සුවසේ වාසය කළ හැකිය.

သကဋ္ဌာနတော စ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တေန န ဂေါစရဂါမော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗော, န တတ္ထ မနုဿာ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘တုမှေ နိဿာယ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ဝါ နတ္ထိ, အယံ စေတိယဿ ပရိက္ခာရော, အယံ ဥပေါသထာဂါရဿ, ဣဒံ တာဠဉ္စေဝ သူစိ စ သမ္ပဋိစ္ဆထ တုမှာကံ ဝိဟာရ’’န္တိ. သေနာသနံ ပန ဇဂ္ဂိတွာ ဒါရုဘဏ္ဍမတ္တိကာဘဏ္ဍာနိ ပဋိသာမေတွာ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေနာပိ ဒဟရေဟိ ပတ္တစီဝရဘဏ္ဍိကာယော ဥက္ခိပါပေတွာ [Pg.68] တေလနာဠိကတ္တရဒဏ္ဍာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဆတ္တံ ပဂ္ဂယှ အတ္တာနံ ဒဿေန္တေန ဂါမဒွါရေနေဝ န ဂန္တဗ္ဗံ, ပဋိစ္ဆန္နေန အဋဝိမဂ္ဂေန ဂန္တဗ္ဗံ. အဋဝိမဂ္ဂေ အသတိ ဂုမ္ဗာဒီနိ မဒ္ဒန္တေန န ဂန္တဗ္ဗံ, ဂမိယဝတ္တံ ပန ပူရေတွာ ဝိတက္ကံ ဆိန္ဒိတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂမနဝတ္တေနေဝ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန ဂါမဒွါရေန မဂ္ဂေါ ဟောတိ, ဂစ္ဆန္တဉ္စ နံ သပရိဝါရံ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘အမှာကံ ထေရော ဝိယာ’’တိ ဥပဓာဝိတွာ ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသု စေ ဧကော ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘ဝဿူပနာယိကကာလော နာမာယံ, ယတ္ထ အန္တောဝဿေ နိဗဒ္ဓဘိက္ခာစာရော ဘဏ္ဍပဋိစ္ဆာဒနဉ္စ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဘိက္ခူ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. တဿ စေ သုတွာ တေ မနုဿာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိမ္ပိ ဂါမေ ဇနော ဘုဉ္ဇတိ စေဝ နိဝါသေတိ စ, မာ အညတ္ထ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတွာ မိတ္တာမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗေ သမ္မန္တယိတွာ ဝိဟာရေ နိဗဒ္ဓဝတ္တဉ္စ သလာကဘတ္တာဒီနိ စ ဝဿာဝါသိကဉ္စ ပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဣဓေဝ ဘန္တေ ဝသထာ’’တိ ယာစန္တိ, သဗ္ဗံ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗဉှေတံ ကပ္ပိယဉ္စေဝ အနဝဇ္ဇဉ္စ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘အသုကဋ္ဌာန’န္တိ ဝတွာ, ‘ကသ္မာ တတ္ထ ဂစ္ဆထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ကာရဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗ’’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တတ္တာဝ အနဝဇ္ဇံ. ဣဒံ အာဂန္တုကဝတ္တံ နာမ.

තම ස්ථානයෙන් නික්ම එහි යන භික්ෂුව විසින් ගොදුරු ගමට පීඩාවක් නොකළ යුතුය. එහි සිටින මිනිසුන්ට මෙසේ නොපැවසිය යුතුය: "ඔබ නිසා අපට සලාක බත් ආදිය හෝ කැඳ කැවිලි ආදිය හෝ වස්සාවාසික සිවුරු හෝ ලැබෙන්නේ නැත. මේ ස්තූපයට අයත් පිරිකරය, මේ උපෝසථාගාරයට අයත් පිරිකරය, මෙන්න ඔබගේ විහාරයේ යතුර හා අගුල, මේවා භාරගන්න." නමුත් සෙනසුන පිරිසිදු කර, ලී බඩු හා මැටි බඩු පිළිවෙළකට තැන්පත් කර, ගමනක් යන භික්ෂුවකගේ වත්පිළිවෙත් (ගමික වත) සම්පූර්ණ කර නික්ම යා යුතුය. එසේ යන කල ද, බාල භික්ෂූන් ලවා පාත්‍ර සිවුරු මළු, තෙල් බඳුන්, සැරයටි ආදිය ඔසවාගෙන, කුඩයක් ද ඉහළාගෙන තමන්ගේ තත්ත්වය ප්‍රදර්ශනය කරමින් ගම් දොරින් නොයා යුතුය. සැඟවුණු වනාන්තර මාර්ගයකින් යා යුතුය. වනාන්තර මාර්ගයක් නැති කල්හි, ලැහැබ් ආදිය පාගමින් නොයා යුතුය. ගමික වත සම්පූර්ණ කර, ලෞකික සිතිවිලි දුරු කර, පිරිසිදු සිතින් හා ගමන් වත්පිළිවෙත් වලට අනුකූලවම යා යුතුය. ඉදින් මාර්ගය වැටී ඇත්තේ ගම් දොරින් නම්, පිරිවර සහිතව වඩින උන්වහන්සේ දැක මිනිසුන් "අපේ තෙරුන් වහන්සේ වගෙයි" කියා ළඟට දුවවිත්, "ස්වාමීනි, සියලු පිරිකර අරගෙන කොහේද වඩින්නේ?" යැයි අසන්නේ නම්, ඔවුන් අතර සිටින එක් අයෙකු, "මේ වස් එළඹෙන කාලයයි. වස් කාලය තුළ ස්ථිර පිණ්ඩපාතය හා ඇඳුම් පැළඳුම් (සිවුරු) ලැබෙන ස්ථාන කරා භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති" යැයි පවසන්නේ නම්, එය ඇසූ එම මිනිසුන්, "ස්වාමීනි, මේ ගමේ මිනිස්සුත් කනවා බොනවා, අඳිනවා පළඳිනවා; වෙන කොහේවත් වඩින්න එපා" යැයි පවසා, තම නෑ හිතමිතුරන් කැඳවා, සියල්ලන්ම සාකච්ඡා කර විහාරයෙහි නිත්‍ය දානය, සලාක බත් සහ වස්සාවාසික සිවුරු ආදිය පිළියෙළ කර, "ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වෙසෙන්න" යැයි ආරාධනා කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල පිළිගැනීම සුදුසුය. ඒ සියල්ල කැපය, නිවැරදිය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, "කොහේද වඩින්නේ?" යැයි ඇසූ විට "අසවල් තැනට" යැයි ද, "ඇයි එහි වඩින්නේ?" යැයි ඇසූ විට ඊට හේතුව ද පැවසිය යුතු බවයි. පිරිසිදු සිතින් කරන බැවින් මේ ක්‍රම දෙකම නිවැරදිය. මෙය ආගන්තුක වත නම් වේ.

ဣဒံ ပန အာဝါသိကဝတ္တံ – ပဋိကစ္စေဝ ဟိ အာဝါသိကေဟိ ဝိဟာရော ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏပရိဘဏ္ဍာနိ ကာတဗ္ဗာနိ. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနဝစ္စကုဋိပဿာဝဋ္ဌာနာနိ ပဓာနဃရဝိဟာရမဂ္ဂေါတိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗာနိ, စေတိယေ သုဓာကမ္မံ မုဒ္ဒဝေဒိကာယ တေလမက္ခနံ မဉ္စပီဌပဋိဇဂ္ဂနန္တိ ဣဒမ္ပိ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘ဝဿံ ဝသိတုကာမာ အာဂန္တွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂါဒီနိ ကရောန္တာ သုခံ ဝသိဿန္တီ’’တိ. ကတပရိကမ္မေဟိ အာသာဠှီဇုဏှပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ဝဿာဝါသိကံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကတ္ထ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ? ယတော ပကတိယာ လဗ္ဘတိ. ယေဟိ ပန န ဒိန္နပုဗ္ဗံ, တေ ပုစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ? ကဒါစိ ဟိ မနုဿာ ဒေန္တိ, ကဒါစိ ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတာ န ဒေန္တိ. တတ္ထ ယေ န ဒဿန္တိ, တေ အပုစ္ဆိတွာ ဝဿာဝါသိကေ ဂါဟိတေ ဂါဟိတဘိက္ခူနံ လာဘန္တရာယော ဟောတိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတွာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ပုစ္ဆန္တေန ‘‘တုမှာကံ ဝဿာဝါသိကဂ္ဂါဟကကာလော ဥပကဋ္ဌော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝဒန္တိ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ သံဝစ္ဆရံ ဆာတကာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတမှ, န သက္ကောမ ဒါတု’’န္တိ ဝါ ‘‘ယံ မယံ ပုဗ္ဗေ ဒေမ, တတော ဦနတရံ ဒဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဣဒါနိ ကပ္ပာသော သုလဘော, ယံ ပုဗ္ဗေ ဒေမ, တတော ဗဟုတရံ ဒဿာမာ’’တိ [Pg.69] ဝါ ဝဒန္တိ, တံ သလ္လက္ခေတွာ တဒနုရူပေန နယေန တေသံ တေသံ သေနာသနေ ဘိက္ခူနံ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

මෙය ආවාසික වතයි. ආවාසික භික්ෂූන් විසින් කල් ඇතිවම විහාරය පිරිසිදු කළ යුතුය. කැඩුණු බිඳුණු තැන් පිළිසකර කිරීම හා මැටි පිරියම් කිරීම් ආදිය කළ යුතුය. රාත්‍රී වාසස්ථාන, දහවල් වාසස්ථාන, වැසිකිළි, මුත්‍ර කරන ස්ථාන, ප්‍රධාන භාවනා ශාලා හා විහාරයට යන මාර්ග යන මේ සියල්ල පිරිසිදු කළ යුතුය. චෛත්‍යයෙහි හුණු පිරියම් කිරීම, මුදුන් වැටෙහි තෙල් ආලේප කිරීම, ඇඳ පුටු පිරිසිදු කිරීම යන මේ සියල්ල ද කළ යුතුය. එසේ කළ යුත්තේ "වස් වැසීමට කැමති භික්ෂූන් පැමිණ ධර්මය ඉගෙනීම, අර්ථ විමසීම, කමටහන් වැඩීම ආදියෙහි නිරත වෙමින් සැපසේ වාසය කරනු ඇත" යන අදහසිනි. වස් පින්කම් සඳහා සූදානම් වූ භික්ෂූන් විසින් ඇසළ මස පුර පක්ෂයේ පස්වන දින සිට වස්සාවාසික සිවුර පිළිබඳව විමසිය යුතුය. එය කොතැනකදී විමසිය යුතුද? සාමාන්‍යයෙන් එය ලැබෙන තැනින් (දායකයන්ගෙන්) විමසිය යුතුය. පෙර දානයක් නොදුන් අයගෙන් විමසීම සුදුසු නැත. කුමක් නිසා විමසිය යුතුද? ඇතැම් විට මිනිසුන් දන් දෙති, ඇතැම් විට දුර්භික්ෂ ආදියෙන් පීඩිතව නොදෙති. එහිදී නොදෙන අයට නොවිමසා වස්සාවාසික සිවුරු ඇති සේනාසන පිළිගැන්වුවහොත්, එම භික්ෂූන්ගේ ලාභයට අන්තරාය වෙයි. එබැවින් විමසාම සේනාසන පැවරිය යුතුය. විමසන භික්ෂුව විසින් "ඔබගේ වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන කාලය ළඟා වී ඇතැයි" කිව යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් "ස්වාමීනි, මේ වසරේ සාගින්න ආදියෙන් අපි පීඩා විඳින්නෙමු, දීමට අපහසුය" කියා හෝ "පෙර දුන් දෙයට වඩා අඩු දෙයක් දෙන්නෙමු" කියා හෝ "දැන් කපු සුලභය, පෙර දුන් ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන් දෙන්නෙමු" කියා හෝ පවසන්නේ නම්, එය සලකා බලා ඒ ඒ සේනාසනවල වසන භික්ෂූන්ට වස්සාවාසික සිවුරු ලැබෙන පරිදි ඒවා පැවරිය යුතුය.

သစေ မနုဿာ ဝဒန္တိ – ‘‘ယဿ အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ပါပုဏာတိ, သော တေမာသံ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတု, ဝိဟာရမဂ္ဂံ ဇဂ္ဂတု, စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏာနိ ဇဂ္ဂတု, ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စတူ’’တိ, ယဿ တံ ပါပုဏာတိ, တဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ယော ပန ဂါမော ပဋိက္ကမ္မ ယောဇနဒွိယောဇနန္တရေ ဟောတိ, တတြ စေ ကုလာနိ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ ဝိဟာရေ ဝဿာဝါသိကံ ဒေန္တိယေဝ, တာနိ ကုလာနိ အပုစ္ဆိတွာပိ တေသံ သေနာသနေ ဝတ္တံ ကတွာ ဝသန္တဿ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန တေသံ သေနာသနေ ပံသုကူလိကော ဝသတိ, အာဂတဉ္စ တံ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေန သံဃဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ တာနိ ကုလာနိ သံဃဿ ဒါတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, ‘‘တုမှာကံယေဝ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, သဘာဂေါ ဘိက္ခု ‘‘ဝတ္တံ ကတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ပံသုကူလိကဿ ပနေတံ န ဝဋ္ဋတိ, ဣတိ သဒ္ဓါဒေယျေ ဒါယကမနုဿာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ.

ඉදින් මිනිසුන් "අපගේ වස්සාවාසික සිවුර යම් භික්ෂුවකට ලැබේ ද, ඒ භික්ෂුව තුන් මසක් පැන් පිළියෙළ කරත්වා, විහාර මාර්ගය පිරිසිදු කරත්වා, චෛත්‍ය මළුව හා බෝධි මළුව පිරිසිදු කරත්වා, බෝධි වෘක්ෂයට පැන් වත් කරත්වා" යි පවසන්නේ නම්, එය යමෙකුට ලැබේ ද ඔහුට ඒ බව දැන්විය යුතුය. විහාරයෙන් බැහැරව යොදුනක් හෝ දෙයොදුනක් දුරින් පිහිටි ගමක වුවද, දායකයන් යම් වස්තුවක් වෙන් කර තබා විහාරයෙහි වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගෙන් නොවිමසා වුවද ඒ සේනාසනයෙහි වත්පිළිවෙත් පුරමින් වසන භික්ෂුව වෙනුවෙන් වස්සාවාසිකය පිළිගත හැකිය. ඉදින් ඔවුන්ගේ සේනාසනයෙහි පාංශුකූලික භික්ෂුවක් වසන්නේ නම් සහ ඔහු දැක "ඔබවහන්සේට වස්සාවාසික සිවුරු දෙන්නෙමු" යි පවසන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් සංඝයාට ඒ බව දැන්විය යුතුය. ඉදින් එම පවුල් සංඝයාට දීමට අකමැතිව "ඔබවහන්සේටම දෙන්නෙමු" යි පවසන්නේ නම්, සභාග භික්ෂුවක් සමඟ වත් පිළිවෙත් කර එය පිළිගන්නැයි ඒ භික්ෂුවට කිව යුතුය. පාංශුකූලික භික්ෂුවකට මෙය තනිව නුසුදුසුය. මෙසේ ශ්‍රද්ධාදෙය්‍ය ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධයෙන් දායකයන්ගෙන් විමසිය යුතුය.

တတြုပ္ပာဒေ ပန ကပ္ပိယကာရကာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. ကထံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ? ‘‘ကိံ, အာဝုသော, သံဃဿ ဘဏ္ဍပဋိစ္ဆာဒနံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သစေ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘဝိဿတိ, ဘန္တေ, ဧကေကဿ နဝဟတ္ထံ သာဋကံ ဒဿာမ, ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေထာ’’တိ, ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဝဒန္တိ – ‘‘သာဋကံ နတ္ထိ; ဝတ္ထု ပန အတ္ထိ, ဂါဟေထ, ဘန္တေ’’တိ, ဝတ္ထုမှိ သန္တေပိ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ကပ္ပိယကာရကာနဉှိ ဟတ္ထေ ‘‘ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒိန္နဝတ္ထုတော ယံ ယံ ကပ္ပံ, တံ တံ သဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတံ.

එම විහාරයෙහි උපදින ලාභ පිළිබඳව කප්පියකාරකයන්ගෙන් විමසිය යුතුය. එය විමසිය යුත්තේ කෙසේද? "ආයුෂ්මතුනි, සංඝයාට වස්සාවාසික පිරිකර පිණිස යමක් ලැබේද?" යනුවෙනි. ඉදින් ඔවුන් "ස්වාමීනි, ලැබෙයි, එක් නමකට රියන් නවයක රෙදි කඩක් බැගින් දෙන්නෙමු, සේනාසන පිළිගන්නැයි" පවසන්නේ නම්, එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් ඔවුන් "සිවුරු රෙදි නැත, නමුත් වස්තුව (මුදල් හෝ සම්පත්) ඇත, ස්වාමීනි සේනාසන පිළිගන්නැයි" පවසන්නේ නම්, වස්තුව ඇති කල්හි ද එය පිළිගැනීම සුදුසුමය. මන්ද යත් කප්පියකාරකයන් අත "කප්පිය භාණ්ඩ පරිභෝජනය කරනු මැනව" යි පවසා දෙන ලද වස්තුවෙන් යම් යම් දෙයක් කැප ද, ඒ සියල්ල පරිභෝජනය කිරීමට අනුදැන තිබේ.

ယံ ပနေတ္ထ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဂိလာနပစ္စယတ္ထာယ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ, တံ စီဝရေ ဥပနာမေန္တေဟိ သံဃသုဋ္ဌုတာယ အပလောကေတွာ ဥပနာမေတဗ္ဗံ. သေနာသနတ္ထာယ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, စီဝရဝသေနေဝ စတုပစ္စယဝသေန ဝါ ဒိန္နံ စီဝရေ ဥပနာမေန္တာနံ အပလောကနကမ္မကိစ္စံ နတ္ထိ, အပလောကနကမ္မံ ကရောန္တေဟိ စ ပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗံ, သံဃဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဇာတရူပရဇတဝသေနာပိ အာမကဓညဝသေန ဝါ အပလောကနကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ. ကပ္ပိယဘဏ္ဍဝသေန စီဝရတဏ္ဍုလာဒိဝသေနေဝ စ ဝဋ္ဋတိ. တံ ပန ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဣဒါနိ သုဘိက္ခံ သုလဘပိဏ္ဍံ, ဘိက္ခူ စီဝရေန ကိလမန္တိ, ဧတ္တကံ နာမ တဏ္ဍုလဘာဂံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ကာတုံ ရုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဂိလာနပစ္စယော သုလဘော [Pg.70] ဂိလာနော ဝါ နတ္ထိ, ဧတ္တကံ နာမ တဏ္ဍုလဘာဂံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ကာတုံ ရုစ္စတီ’’တိ.

මෙහි යම් වස්තුවක් පිණ්ඩපාතය හෝ ගිලානප්‍රත්‍යය සඳහාම වෙන් කොට දී ඇත්නම්, එය සිවුරු සඳහා යොමු කිරීමේදී සංඝයාගේ කැමැත්ත විමසා (අපලෝකනය කර) යොමු කළ යුතුය. සේනාසන සඳහා වෙන් කොට දුන් දෙය ගරුභාණ්ඩ වෙයි. සිවුරු වශයෙන් හෝ සිවුපසය වශයෙන් දුන් දෙය සිවුරු සඳහා යොමු කිරීමේදී අපලෝකනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. අපලෝකන කර්මය කිරීමේදී පුද්ගල වශයෙන්ම කළ යුතු අතර සංඝ වශයෙන් නොකළ යුතුය. රන් රිදී වශයෙන් හෝ අමු ධාන්‍ය වශයෙන් ද අපලෝකන කර්මය නොකළ යුතුය. කප්පිය භාණ්ඩ වශයෙන් ද සිවුරු, සහල් ආදිය වශයෙන් ද එය කිරීම සුදුසුය. එය කළ යුත්තේ මෙසේය: "දැන් සුභික්ෂය, පිණ්ඩපාතය සුලභය, භික්ෂූන් වහන්සේලා සිවුරු නොමැතිව අපහසුතාවයට පත්ව සිටිති, එබැවින් මෙපමණ සහල් ප්‍රමාණයක් භික්ෂූන්ට සිවුරු කර දීමට කැමතිද?" යනුවෙනි. එසේම "ගිලානප්‍රත්‍යය සුලභය හෝ ගිලන් අය නැත, එබැවින් මෙපමණ සහල් ප්‍රමාණයක් භික්ෂූන්ට සිවුරු කර දීමට කැමතිද?" යනුවෙන් ද කළ යුතුය.

ဧဝံ စီဝရပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ သေနာသနဿ ကာလေ ဃောသိတေ သန္နိပတိတေ သံဃေ သေနာသနဂ္ဂါဟကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော. သမ္မန္နန္တေန စ ဒွေ သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ နဝကော ဝုဍ္ဎတရဿ, ဝုဍ္ဎော စ နဝကဿ ဂါဟေဿတိ. မဟန္တေ ပန မဟာဝိဟာရသဒိသေ ဝိဟာရေ တယော စတ္တာရော ဇနာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အဋ္ဌပိ သောဠသပိ ဇနေ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံ သမ္မုတိ ကမ္မဝါစာယပိ အပလောကနေနပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

මෙසේ සිවුරු ප්‍රත්‍යය පිළිබඳව සලකා බලා, සේනාසන බෙදා දෙන කාලය ප්‍රකාශ කොට සංඝයා රැස් වූ කල්හි සේනාසන පවරන්නෙකු (සේනාසනග්ගාහක) සම්මත කරගත යුතුය. සම්මත කිරීමේදී භික්ෂූන් දෙදෙනෙකු සම්මත කළ යුතු යැයි පවසා ඇත. මන්දයත්, එවිට නවක භික්ෂුව වැඩිමහල් භික්ෂුවට ද, වැඩිමහල් භික්ෂුව නවක භික්ෂුවට ද සේනාසන පැවරිය හැකි බැවිනි. මහා විහාරය වැනි විශාල විහාරවලදී භික්ෂූන් තිදෙනෙකු හෝ සිවුදෙනෙකු සම්මත කළ යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි අට දෙනෙකු හෝ දහසය දෙනෙකු වුවද සම්මත කිරීම සුදුසු යැයි දක්වා ඇත. ඔවුන් සම්මත කිරීම කම්මවාචාවෙන් හෝ අපලෝකනයෙන් හෝ කිරීම සුදුසුය.

တေဟိ သမ္မတေဟိ ဘိက္ခူဟိ သေနာသနံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ, စေတိယဃရံ ဗောဓိဃရံ အာသနဃရံ သမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋော ဒါရုအဋ္ဋော ဝစ္စကုဋိ ဣဋ္ဌကသာလာ ဝဍ္ဎကိသာလာ ဒွါရကောဋ္ဌကော ပါနီယမာဠော မဂ္ဂေါ ပေါက္ခရဏီတိ ဧတာနိ ဟိ အသေနာသနာနိ, ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ မဏ္ဍပေါ ရုက္ခမူလံ ဝေဠုဂုမ္ဗောတိ ဣမာနိ သေနာသနာနိ, တာနိ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. ဂါဟေန္တေန စ ‘‘ပဌမံ ဘိက္ခူ ဂဏေတုံ, ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ သေယျာ ဂဏေတု’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သစေ သံဃိကော စ သဒ္ဓါဒေယျော စာတိ ဒွေ စီဝရပစ္စယာ ဟောန္တိ, တေသု ယံ ဘိက္ခူ ပဌမံ ဂဏှိတုံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ဂါဟေတွာ တဿ ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ ဣတရော ဂါဟေတဗ္ဗော.

සම්මත කරන ලද ඒ භික්ෂූන් විසින් සේනාසන හඳුනාගත යුතුය. චෛත්‍ය ගෘහය, බෝධි ගෘහය, ආසන ගෘහය, ඉදල් තබන ස්ථානය, දර තබන ස්ථානය, වැසිකිළිය, ගඩොල් ශාලාව, වඩු ශාලාව, ද්වාර මණ්ඩපය, පැන් මණ්ඩපය, මාර්ගය, පොකුණ යන මේවා සේනාසන නොවේ. විහාරය, අර්ධයෝගය, ප්‍රාසාදය, හම්මියය, ගුහාව, මණ්ඩපය, රුක්මුල, උණ පඳුර යන මේවා සේනාසන වේ; ඒවා පැවරිය යුතුය. පැවරීමේදී "පළමුව භික්ෂූන් ගණන් කර, භික්ෂූන් ගණන් කොට සයනාසන ගණන් කරන්න" යනුවෙන් වදාළ ක්‍රමයට පැවරිය යුතුය. ඉදින් සාංඝික සහ ශ්‍රද්ධාදෙය්‍ය යනුවෙන් සිවුරු ප්‍රත්‍ය දෙවර්ගයක් තිබේ නම්, ඉන් භික්ෂූන් මුලින්ම ගැනීමට කැමති කුමක්ද, එය පවරා එහි අනුපිළිවෙළින් අනෙක ද පැවරිය යුතුය.

သစေ ပန ဘိက္ခူနံ အပ္ပတာယ ပရိဝေဏဂ္ဂေန သေနာသနေ ဂါဟိယမာနေ ဧကံ ပရိဝေဏံ မဟာလာဘံ ဟောတိ, ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ စီဝရာနိ လဘန္တိ, တံ ဝိဇဋေတွာ အညေသု အလာဘကေသု အာဝါသေသု ပက္ခိပိတွာ အညေသမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဂါဟေတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘န ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ, မနုဿာ ဟိ အတ္တနော အာဝါသဇဂ္ဂနတ္ထာယ ပစ္စယံ ဒေန္တိ, တသ္မာ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ တတ္ထ ပဝိသိတဗ္ဗ’’န္တိ. သစေ ပနေတ္ထ မဟာထေရော ပဋိက္ကောသတိ – ‘‘မာဝုသော, ဧဝံ ဂါဟေထ, ဘဂဝတော အနုသိဋ္ဌိံ ကရောထ, ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဂါဟေတု’’’န္တိ တဿ ပဋိက္ကောသနာယ အဋ္ဌတွာ ‘‘ဘန္တေ ဘိက္ခူ ဗဟူ, ပစ္စယော မန္ဒော, သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တံ သညာပေတွာ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අල්ප බව නිසා පිරිවෙන් මට්ටමින් සේනාසන පවරනු ලබන විට, එක් පිරිවෙනකට විශාල ලාභයක් ලැබේ නම්, එනම් සිවුරු දහයක් හෝ දොළසක් ලැබෙන්නේ නම්, ඒවා බෙදා වෙන් කර ලාභ රහිත අනෙකුත් ආවාසයන්ට ඇතුළත් කොට අනෙකුත් භික්ෂූන් උදෙසා ද ගත යුතු යැයි මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, “එසේ නොකළ යුතුය, මන්ද යත් දායකයෝ තමන්ගේම ආවාසය නඩත්තු කරනු පිණිස පිරිකර පූජා කරති. එබැවින් අනෙකුත් භික්ෂූන් ද එම ආවාසයෙහිම ඇතුළත් විය යුතුය” යනුවෙනි. ඉදින් එහිදී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නමක්, “ඇවැත්නි, මෙසේ නොගන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින්න, ‘මහණෙනි, පිරිවෙන් මට්ටමින් සේනාසන පවරා ගැනීමට මම අනුදනිමි’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේකැයි” පවසමින් එය වළක්වන්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ වැළැක්වීමෙහි නොපිහිටා, “ස්වාමීනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝය, පිරිකර ස්වල්පය, එබැවින් සංග්‍රහ කිරීම සුදුසුය” කියා උන්වහන්සේට කරුණු වටහා දී (පිරිකර) ගත යුතුමය.

ဂါဟေန္တေန [Pg.71] စ သမ္မတေန ဘိက္ခုနာ မဟာထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ သေနာသနံ ပါပုဏာတိ, ဂဏှထ ပစ္စယံ ဓာရေထာ’’တိ. ‘‘အသုကကုလဿ ပစ္စယော အသုကသေနာသနဉ္စ မယှံ ပါပုဏာတိ, အာဝုသော’’တိ, ‘‘ပါပုဏာတိ, ဘန္တေ, ဂဏှထ န’’န္တိ, ‘‘ဂဏှာမိ, အာဝုသော’’တိ, ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေ ပန ‘‘ဂဟိတံ ဝေါ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂဟိတံ မေ’’တိ ဝါ ‘‘ဂဏှိဿထ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ‘‘အဂဟိတံ ဟောတီ’’တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘အတီတာနာဂတဝစနံ ဝါ ဟောတု, ဝတ္တမာနဝစနံ ဝါ, သတုပ္ပာဒမတ္တအာလယကရဏမတ္တမေဝ စေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ.

සේනාසන පවරන සම්මත භික්ෂුව විසින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් මෙසේ කිව යුතුය: “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේට සේනාසනයක් හිමි වෙයි, එය පිළිගෙන පිරිකර දරාගත මැනව.” එවිට, “ඇවැත්නි, අසවල් පවුලේ පිරිකර සහ අසවල් සේනාසනය මට හිමි වන්නේද?” යැයි විමසූ කල, “ස්වාමීනි, හිමි වෙයි, එය පිළිගන්නැයි” කී විට, “ඇවැත්නි, පිළිගනිමි” යි වදාළහොත් එය පිළිගත්තා වෙයි. ඉදින්, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ විසින් පිළිගන්නා ලද්දේද?” යි ඇසූ කල “මා විසින් පිළිගන්නා ලදී” යනුවෙන් හෝ, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ පිළිගන්නා සේක්ද?” යි ඇසූ කල “පිළිගන්නෙමි” යනුවෙන් හෝ පවසන්නේ නම්, එය පිළිගැනීමක් නොවන බව මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, “අතීත වාක්‍යයක් හෝ අනාගත වාක්‍යයක් හෝ වර්තමාන වාක්‍යයක් වුවද, මෙහිදී සිහිය පිහිටුවීම සහ ආශාව දැක්වීම පමණක්ම ප්‍රමාණය වේ, එබැවින් එය පිළිගැනීමක්ම වන්නේය” යනුවෙනි.

ယောပိ ပံသုကူလိကော ဘိက္ခု သေနာသနံ ဂဟေတွာ ပစ္စယံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, အယမ္ပိ န အညသ္မိံ အာဝါသေ ပက္ခိပိတဗ္ဗော. တသ္မိံယေဝ ပရိဝေဏေ အဂ္ဂိသာလာယ ဝါ ဒီဃသာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ အညဿ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပံသုကူလိကော ‘‘ဝသာမီ’’တိ သေနာသနံ ဇဂ္ဂိဿတိ, ဣတရော ‘‘ပစ္စယံ ဂဏှာမီ’’တိ, ဧဝံ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သေနာသနံ သုဇဂ္ဂိတတရံ ဘဝိဿတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ပံသုကူလိကေ ဝါသတ္ထာယ သေနာသနံ ဂဏှန္တေ သေနာသနဂ္ဂါဟာပကေန ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘ဘန္တေ, ဣဓ ပစ္စယော အတ္ထိ, သော ကိံ ကာတဗ္ဗော’တိ. တေန ‘ဟေဋ္ဌာ အညံ ဂါဟာပေဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ပန ကိဉ္စိ အဝတွာဝ ဝသတိ, ဝုတ္ထဝဿဿ စ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ သာဋကံ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာတိ ဝဒန္တိ, တသ္မိံ သေနာသနေ ဝဿံဝုတ္ထဘိက္ခူနံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ယေသံ ပန သေနာသနံ နတ္ထိ; ကေဝလံ ပစ္စယမေဝ ဒေန္တိ, တေသံ ပစ္စယံ အဝဿာဝါသိကေ သေနာသနေ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

පාංශුකූලික භික්ෂුවක් වුවද සේනාසනය පිළිගෙන පිරිකර අත්හරින්නේ නම්, එම පිරිකර ද වෙනත් ආවාසයකට ඇතුළත් නොකළ යුතුය. එම පිරිවෙනෙහිම ගිනිහල් ගෙයෙහි හෝ දිගු ශාලාවෙහි හෝ ගසක් මුල හෝ වසන වෙනත් භික්ෂුවකට එය පැවරීම සුදුසුය. පාංශුකූලික භික්ෂුව “මම වාසය කරමි” යි සේනාසනය පිරිසිදු කරයි, අනෙක් භික්ෂුව “මම පිරිකර ගනිමි” යි සේනාසනය පිරිසිදු කරයි. මෙසේ කරුණු දෙකක් නිසා සේනාසනය වඩාත් හොඳින් නඩත්තු වනු ඇත. මහාපච්චරියෙහි මෙසේ වදාරා ඇත: “පාංශුකූලික භික්ෂුව වාසය සඳහා සේනාසනය පිළිගන්නා විට, සේනාසන පවරන භික්ෂුව විසින් ‘ස්වාමීනි, මෙහි පිරිකර ඇත, ඒවා සම්බන්ධයෙන් කුමක් කළ යුතුද?’ යි ඇසිය යුතුය. එවිට උන්වහන්සේ විසින් ‘පහළ සිටින වෙනත් අයෙකුට පවරන්නැයි’ කිව යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේ කිසිවක් නොකියාම වාසය කරන්නේ නම් සහ වස් විසූ උන්වහන්සේගේ පාමුල තබා වස්ත්‍ර පූජා කරන්නේ නම් එය සුදුසුය. ඉදින් ‘වස් විසූ කාලයට අදාළ පිරිකර පූජා කරමු’ යි පවසන්නේ නම්, එය එම සේනාසනයෙහි වස් විසූ භික්ෂූන්ට හිමි වේ.” යම් පිරිසකට සේනාසන නැතිව, හුදෙක් පිරිකර පමණක් පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ පිරිකර වස් නොවැසූ සේනාසනයකදී වුවද පිළිගැනීම සුදුසුය.

မနုဿာ ထူပံ ကတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟာပေန္တိ, ထူပေါ နာမ အသေနာသနံ, တဿ သမီပေ ရုက္ခေ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ. တေန ဘိက္ခုနာ စေတိယံ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗံ. ဗောဓိရုက္ခဗောဓိဃရအာသနဃရသမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋဒါရုအဋ္ဋဝစ္စကုဋိဒွါရကောဋ္ဌကပါနီယမာဠကဒန္တကဋ္ဌမာဠကေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘောဇနသာလာ ပန သေနာသနမေဝ, တသ္မာ တံ ဧကဿ ဝါ ဗဟူနံ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သဗ္ဗမိဒံ ဝိတ္ထာရေန မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

මිනිසුන් ස්තූපයක් කරවා වස් පිරිකර පූජා කරති. ස්තූපය යනු සේනාසනයක් නොවේ. එබැවින් එහි සමීපයෙහි ඇති ගසක හෝ මණ්ඩපයක සම්බන්ධ කොට පිරිකර පැවරිය යුතුය. එම භික්ෂුව විසින් චෛත්‍යය පිළිදැගිය (පිරිසිදු කළ) යුතුය. බෝධි වෘක්ෂ, බෝධිඝර, ආසනඝර, කොසු මඩු, දර මඩු, වැසිකිළි, ද්වාර මණ්ඩප, පැන් මඩු, දෑවැටි මඩු ආදියෙහිද මෙම ක්‍රමයම වේ. භෝජන ශාලාව ද සේනාසනයක්ම වේ. එබැවින් එය එක් භික්ෂුවකට හෝ බොහෝ දෙනෙකුට හෝ වෙන් කොට පැවරීම සුදුසුය. මේ සියල්ල මහාපච්චරියෙහි විස්තරාත්මකව වදාරා ඇත.

သေနာသနဂ္ဂါဟာပကေန ပန ပါဋိပဒအရုဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပုန အရုဏံ န ဘိဇ္ဇတိ တာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဣဒဉှိ သေနာသနဂ္ဂါဟဿ ခေတ္တံ. သစေ [Pg.72] ပါတောဝ ဂါဟိတေ သေနာသနေ အညော ဝိတက္ကစာရိကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ သေနာသနံ ယာစတိ, ‘‘ဂဟိတံ, ဘန္တေ, သေနာသနံ, ဝဿူပဂတော သံဃော, ရမဏီယော ဝိဟာရော, ရုက္ခမူလာဒီသု ယတ္ထ ဣစ္ဆထ တတ္ထ ဝသထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝဿူပဂတေဟိ အန္တောဝဿေ နိဗဒ္ဓဝတ္တံ ဌပေတွာ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ‘‘သမ္မုဉ္ဇနိယော ဗန္ဓထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ. သုလဘာ စေ ဒဏ္ဍကာ စေဝ သလာကာယော စ ဟောန္တိ, ဧကေကေန ဆ ပဉ္စ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော, ဒွေ တိဿော ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဒုလ္လဘာ စေ ဟောန္တိ, ဒွေ တိဿော မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော ဧကာ ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. သာမဏေရေဟိ ပဉ္စ ပဉ္စ ဥက္ကာ ကောဋ္ဋေတဗ္ဗာ. ဝသနဋ္ဌာနေ ကသာဝပရိဘဏ္ဍံ ကာတဗ္ဗံ.

සේනාසන පවරන භික්ෂුව විසින් ඇසළ මස අව පෑළවිය දින අරුණෝදයේ පටන් නැවත අරුණ උදාවන තෙක් සේනාසන පැවරිය යුතුය. මන්ද යත් මෙය සේනාසන පැවරීමේ කාලසීමාවයි. උදෑසන සේනාසන පවරා අවසන් වූ පසු, සක්මන් කරන වෙනත් භික්ෂුවක් පැමිණ සේනාසනයක් ඉල්ලන්නේ නම්, “ස්වාමීනි, සේනාසන පවරා අවසන්ය, මහා සංඝරත්නය වස් එළඹ සිටිති, විහාරය රමණීයය, ගස් මුල් ආදී ඔබ වහන්සේ කැමති තැනක වැඩ වසන්නැයි” කිව යුතුය. වස් එළඹි භික්ෂූන් විසින් වස් කාලය තුළ අඛණ්ඩව කළ යුතු වත් පසෙක තබා, “කොසු බඳින්නැයි” වස් එළඹි අනෙකුත් භික්ෂූන්ට කිව යුතුය. ඉදින් දඬු සහ කෙඳි පහසුවෙන් සොයාගත හැක්කේ නම්, එක් භික්ෂුවක් විසින් අත් කොසු පහක් හයක් හෝ මිටි කොසු දෙකක් තුනක් බැඳිය යුතුය. ඒවා සොයා ගැනීම අපහසු නම්, අත් කොසු දෙකක් තුනක් සහ එක් මිටි කොසුවක් බැඳිය යුතුය. සාමණේරයන් වහන්සේලා විසින් පන්දම් පහ බැගින් සකස් කළ යුතුය. වාසය කරන ස්ථානයෙහි පඬු ආලේප කිරීම් ආදිය (පරිභණ්ඩ කර්ම) කළ යුතුය.

ဝတ္တံ ကရောန္တေဟိ ပန ‘‘န ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ဥဒ္ဒိသာပေတဗ္ဗံ, န သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ, န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, န ဓမ္မသဝနံ ကာတဗ္ဗံ, သဗ္ဗေဝ ဟိ ဧတေ ပပဉ္စာ. နိပ္ပပဉ္စာ ဟုတွာ သမဏဓမ္မမေဝ ကရိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယန္တု, သေယျံ အကပ္ပေတွာ ဌာနစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေန္တု, မူဂဗ္ဗတံ ဂဏှန္တု, သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာပိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ လဘန္တူ’’တိ ဝါ ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပန ကာတဗ္ဗံ – ပရိယတ္တိဓမ္မော နာမ တိဝိဓမ္ပိ သဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတိ; တသ္မာ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသထ, ဥဒ္ဒိသာပေထ, သဇ္ဈာယံ ကရောထ, ပဓာနဃရေ ဝသန္တာနံ သံဃဋ္ဋနံ အကတွာ အန္တောဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသထ, ဥဒ္ဒိသာပေထ, သဇ္ဈာယံ ကရောထ, ဓမ္မသဝနံ သမိဒ္ဓံ ကရောထ, ပဗ္ဗာဇေန္တာ သောဓေတွာ ပဗ္ဗာဇေထ, သောဓေတွာ ဥပသမ္ပာဒေထ, သောဓေတွာ နိဿယံ ဒေထ, ဧကောပိ ဟိ ကုလပုတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ သကလသာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ, အတ္တနော ထာမေန ယတ္တကာနိ သက္ကောထ တတ္တကာနိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယထ. အန္တောဝဿံ နာမေတံ သကလဒိဝသံ ရတ္တိယာ စ ပဌမပစ္ဆိမယာမေသု အပ္ပမတ္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဝီရိယံ အာရဘိတဗ္ဗံ. ပေါရာဏကမဟာထေရာပိ သဗ္ဗပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ အန္တောဝဿေ ဧကစာရိကဝတ္တံ ပူရယိံသု, ဘဿေ မတ္တံ ဇာနိတွာ ဒသဝတ္ထုကကထံ ဒသအသုဘဒသာနုဿတိအဋ္ဌတိံသာရမ္မဏကထဉ္စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာဂန္တုကာနံ ဝတ္တံ ကာတုံ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာနံ အပလောကေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ.

නමුත්, වස් වතාවත් කරන භික්ෂූන් විසින්, “ධර්මය උගන්වා නොදිය යුතුය, ධර්මය ඉගෙන නොගත යුතුය, සජ්ඣායනා නොකළ යුතුය, පැවිදි නොකළ යුතුය, උපසම්පදා නොකළ යුතුය, නිශ්ශය නොදිය යුතුය, ධර්ම ශ්‍රවණය නොකළ යුතුය, මේ සියල්ල ප්‍රපංච (සසර පමා කරන දේ) වෙති; අප ප්‍රපංච රහිතව ශ්‍රමණ ධර්මයම පුරන්නෙමු” කියා හෝ, “සියලු දෙනාම තේළස (දහතුනක්) ධුතාංග සමාදන් විය යුතුය, සැතපීමෙන් තොරව සිටගෙන සිටීමෙන් හා සක්මනින් කාලය ගෙවිය යුතුය, ගොළු වත (මූගබ්බතය) සමාදන් විය යුතුය, සත් දිනක කරණීය කටයුත්තකට ගිය අය ද බෙදා දිය යුතු වස්සාවාසික ලාභය ලැබිය යුතුය” කියා හෝ මෙවැනි අධර්මික වතාවත් නොකළ යුතුය. එහෙත් මෙසේ කටයුතු කළ යුතුය: පර්යාප්ති ධර්මය තෙවැදෑරුම් සද්ධර්මයම පවත්වාගෙන යයි; එබැවින් ගෞරව සහිතව ධර්මය උගන්වන්න, ධර්මය උගන්වා ගන්න, සජ්ඣායනා කරන්න, ප්‍රධානඝරවල වසන භික්ෂූන්ට බාධාවක් නොවන සේ විහාරය ඇතුළත හිඳගෙන ධර්මය උගන්වන්න, ධර්මය උගන්වා ගන්න, සජ්ඣායනා කරන්න, ධර්ම ශ්‍රවණය සාර්ථකව සිදු කරන්න, පැවිදි කිරීමේදී (සුදුසු දැයි) විමසා බලා පැවිදි කරන්න, විමසා බලා උපසම්පදා කරන්න, විමසා බලා නිශ්ශය දෙන්න; මන්දයත් එක් කුලපුත්‍රයෙකු හෝ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබාගෙන මුළු ශාසනයම පවත්වාගෙන යන බැවිනි. තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයට යම් පමණක් ධුතාංග සමාදන් විය හැකි නම්, ඒ පමණක් ධුතාංග සමාදන් වන්න. මේ වස් කාලයෙහි දහවල් කාලය පුරාම ද, රාත්‍රියේ ප්‍රථම හා පශ්චිම යාමයන්හි ද අප්‍රමාදීව සිටිය යුතුය, වීර්යය ආරම්භ කළ යුතුය. පැරණි මහා තෙරවරු ද සියලු පලිබෝධයන් සිඳගෙන වස් කාලය තුළ ඒකචාරික වත (හුදෙකලාව වසන වත) පිරූහ. කතාවේ ප්‍රමාණය දැන දස වස්තුක කතාව ද අසුභ දහය, අනුස්සති දහය සහ තිස් අටක් කර්මස්ථාන අරමුණු පිළිබඳ කතාව ද කිරීම සුදුසුය. ආගන්තුක භික්ෂූන් උදෙසා වතාවත් කිරීම ද, සත් දිනක කරණීය සඳහා ගිය භික්ෂූන්ට විමසා බලා (පංගුව) දීම ද සුදුසුය. මෙවැනි වතාවත් කළ යුතුය.

အပိစ [Pg.73] ဘိက္ခူ ဩဝဒိတဗ္ဗာ – ‘‘ဝိဂ္ဂါဟိကပိသုဏဖရုသဝစနာနိ မာ ဝဒထ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ သီလာနိ အာဝဇ္ဇေန္တာ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာ မနသိကာရဗဟုလာ ဝိဟရထာ’’တိ. ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ဝန္ဒန္တေန ဂန္ဓမာလံ ဝါ ပူဇေန္တေန ပတ္တံ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပန္တေန န ကထေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘အန္တောဂါမေ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စယသညုတ္တကထာ ဝါ ဝိသဘာဂကထာ ဝါ န ကထေတဗ္ဗာ, ရက္ခိတိန္ဒြိယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ သေခိယဝတ္တဉ္စ ပူရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝရူပါ ဗဟုကာပိ နိယျာနိကကထာ အာစိက္ခိတဗ္ဗာတိ.

එපමණක් නොව, “විවාදාත්මක කතා, කේලාම් බස් හා පරුෂ වචන නොකියන්න, දිනපතා සීලය මෙනෙහි කරමින්, සතර ආරක්ෂක භාවනා පිරිහෙන්නට නොදී මෙනෙහි කිරීමෙහි බහුලව වාසය කරන්න” යයි භික්ෂූන්ට අනුශාසනා කළ යුතුය. දැවටු දඬු (දැහැටි) වැළඳීමේ වත කියා දිය යුතුය. චෛත්‍යයක් හෝ බෝධීන් වහන්සේ නමක් වඳින කල්හි ද, සුවඳ මල් පූජා කරන කල්හි ද, පාත්‍රය මල්ලක දමන කල්හි ද කතා නොකළ යුතුය. පිණ්ඩපාත වත ද කියා දිය යුතුය. “ගම ඇතුළත දී මිනිසුන් සමඟ සිව්පසයට සම්බන්ධ කතා හෝ ශාසනයට පටහැනි විසභාග කතා නොකළ යුතුය, ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කර ගත යුතුය, ඛන්ධක වත් හා සේඛියා වත් පිරිය යුතුය” යයි මෙවැනි සසරින් එතෙර වීමට උපකාරී වන බොහෝ කරුණු කියා දිය යුතුය.

ပစ္ဆိမဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပန သစေ ကာလံ ဃောသေတွာ သန္နိပတိတေ သံဃေ ကောစိ ဒသဟတ္ထံ ဝတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဒေတိ, အာဂန္တုကော သစေ ဘိက္ခု သံဃတ္ထေရော ဟောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. နဝကော စေ ဟောတိ, သမ္မတေန ဘိက္ခုနာ သံဃတ္ထေရော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘သစေ ဘန္တေ ဣစ္ဆထ, ပဌမဘာဂံ မုဉ္စိတွာ ဣဒံ ဝတ္ထံ ဂဏှထာ’’တိ, အမုဉ္စန္တဿ န ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပုဗ္ဗေ ဂါဟိတံ မုဉ္စိတွာ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ. ဧတေနေဝုပါယေန ဒုတိယတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ ပရိဝတ္တေတွာ ပတ္တဋ္ဌာနေ အာဂန္တုကဿ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပဌမဝဿူပဂတာ ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဝတ္ထာနိ အလတ္ထုံ, လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဧတေနေဝုပါယေန ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ယာဝ အာဂန္တုကဿ သမကံ ဟောတိ, တာဝ ဒါတဗ္ဗံ. တေန ပန သမကေ လဒ္ဓေ အဝသိဋ္ဌော အနုဘာဂေါ ထေရာသနေ ဒါတဗ္ဗော. ပစ္စုပ္ပန္နေ လာဘေ သတိ ဌိတိကာယ ဂါဟေတုံ ကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

නමුත් පසු වස් සමාදන් වන දිනයේදී, කාලය දැනුම් දී සංඝයා රැස් වූ කල්හි, යම් දායකයෙකු දස රියන් වස්ත්‍රයක් ගෙනැවිත් වස්සාවාසික සිවුරක් ලෙස පූජා කරන්නේ නම්, එහි පැමිණ සිටින ආගන්තුක භික්ෂුව සංඝ ස්ථවිර නම්, එය උන්වහන්සේට දිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේ නවක භික්ෂුවක නම්, සම්මත භික්ෂුවක විසින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: “ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේ කැමති නම්, ප්‍රථම පංගුව අතහැර මේ වස්ත්‍රය පිළිගන්න.” එසේ අත නොහරින්නේ නම් (ආගන්තුකයාට) නොදිය යුතුය. ඉදින් කලින් ගත් පංගුව අතහැර මෙය ලබා ගන්නේ නම්, එය දිය යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන්ම දෙවන තෙරුන් වහන්සේගේ පටන් පිළිවෙළින් මාරු කරමින්, වාරය පැමිණි විට ආගන්තුකයාට පංගුව දිය යුතුය. ඉදින් පළමු වස් එළඹි භික්ෂූන් වස්ත්‍ර දෙකක්, තුනක්, හතරක් හෝ පහක් ලැබුවේ නම්, එසේ ලැබුණු සෑම වස්ත්‍රයක්ම මෙම ක්‍රමයෙන්ම අතහරවා, ආගන්තුක භික්ෂුවට සමාන පංගුවක් ලැබෙන තෙක් දිය යුතුය. එම ආගන්තුක භික්ෂුවට සමාන පංගුවක් ලැබුණු පසු, ඉතිරි වන කොටස ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුන් පිළිවෙළින් දිය යුතුය. ලාභය ලැබෙන විටදී පවතින අනුපිළිවෙළට අනුව ලබා ගැනීමට කතිකාවක් කර ගැනීම සුදුසුය.

သစေ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဒွီသုပိ ဝဿူပနာယိကာသု ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခာယ ကိလမန္တာ ‘‘အာဝုသော, ဣဓ ဝသန္တာ သဗ္ဗေဝ ကိလမာမ, သာဓု ဝတ ဒွေဘာဂါ ဟောမ, ယေသံ ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနာနိ အတ္ထိ, တေ တတ္ထ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပတ္တံ ဝဿာဝါသိကံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသု ယေ တတ္ထ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ အပလောကေတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဒါတဗ္ဗံ. သာဒိယန္တာပိ ဟိ တေ နေဝ ဝဿာဝါသိကဿ သာမိနော, ခီယန္တာပိ စ အာဝါသိကာ နေဝ အဒါတုံ လဘန္တိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ကတိကဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ – ‘သဗ္ဗေသံ နော ဣဓ ယာဂုဘတ္တံ နပ္ပဟောတိ, သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝသိတွာ အာဂစ္ဆထ, တုမှာကံ ပတ္တံ ဝဿာဝါသိကံ လဘိဿထာ’တိ. တဉ္စေ ဧကော ပဋိဗာဟတိ, သုပဋိဗာဟိတံ; နော စေ [Pg.74] ပဋိဗာဟတိ, ကတိကာ သုကတာ. ပစ္ဆာ တေသံ တတ္ထ ဝသိတွာ အာဂတာနံ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, အပလောကနကာလေ ပဋိဗာဟိတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ. ပုနပိ ဝုတ္တံ – ‘‘သစေ ဝဿူပဂတေသု ဧကစ္စာနံ ဝဿာဝါသိကေ အပါပုဏန္တေ ဘိက္ခူ ကတိကံ ကရောန္တိ – ‘ဆိန္နဝဿာနံ ဝဿာဝါသိကဉ္စ ဣဒါနိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝဿာဝါသိကဉ္စ ဣမေသံ ဒါတုံ ရုစ္စတီ’တိ ဧဝံ ကတိကာယ ကတာယ ဂါဟိတသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နံ တေသမေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ.

ඉදින් දුර්භික්ෂයක් ඇති වුවහොත්, වස් දෙකෙහිම වස් එළඹි භික්ෂූන් පිණ්ඩපාතයෙන් පීඩා විඳින්නේ නම්, “ඇවැත්නි, මෙහි වසන අප සියල්ලෝම පීඩා විඳිමු, කොටස් දෙකකට බෙදුණොත් යහපති; යම් භික්ෂූන්ට නෑයින් ආරාධනා කළ තැන් ඇත්නම්, ඔවුන් එහි වාසය කර පවාරණය දිනට පැමිණ තමන්ට හිමි වස්සාවාසික පංගුව ලබා ගනිත්වා” යයි පවසන්නේ නම්, ඔවුන් අතුරින් එහි වැස පවාරණයට පැමිණෙන භික්ෂූන්ට විමසා බලා පංගුව දිය යුතුය. මන්දයත්, ඔවුන් සතුටින් පිළිගත්ත ද වස්සාවාසික ලාභයට සැබෑ හිමිකරුවන් නොවන අතර, එහි වසන භික්ෂූන් අකමැති වුව ද එය නොදී සිටීමට නොහැකි බැවිනි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙසේ දක්වා ඇත: “අප සැමටම මෙහි යාගු බත් ප්‍රමාණවත් නොවේ, එබැවින් සුදුසු ස්ථානවල වැස නැවත පැමිණෙන්න, එවිට ඔබට හිමි වස්සාවාසික ලාභය ලැබෙනු ඇතැයි කතිකාවක් කළ යුතුය. එය එක් අයෙකු හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, එම කතිකාව සිදු නොවේ; කිසිවෙකු ප්‍රතික්ෂේප නොකරන්නේ නම් කතිකාව මැනවින් සිදු විය. පසුව එහි වැස පැමිණි අයට විමසා බලා පංගුව දිය යුතුය. එසේ විමසන අවස්ථාවේදී එය වළක්වන්නට නොලැබේ.” නැවතත් මෙසේ කියන ලදී: “වස් එළඹි භික්ෂූන් අතරින් ඇතැමෙකුට වස්සාවාසික ලාභ නොලැබෙන කල්හි, ‘වස් කැඩුණු භික්ෂූන්ගේ පංගුව ද දැනට ලැබෙන වස්සාවාසික පංගුව ද මොවුන්ට දීමට කැමති ද’ යයි විමසා කතිකාවක් කරන්නේ නම්, එය කලින් ලබා දුන්නාක් හා සමාන වේ. එසේ ලැබෙන ලැබෙන පංගු ඔවුන්ටම දිය යුතුය.”

တေမာသံ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဝိဟာရမဂ္ဂစေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏာနိ ဇဂ္ဂိတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ပက္ကန္တောပိ ဝိဗ္ဘန္တောပိ ဝဿာဝါသိကံ လဘတိယေဝ. ဘတိနိဝိဋ္ဌဉှိ တေန ကတံ. သံဃိကံ ပန အပလောကနကမ္မံ ကတွာ ဂါဟိတံ အန္တောဝဿေ ဝိဗ္ဘန္တောပိ လဘတေဝ. ပစ္စယဝသေန ဂါဟိတံ ပန န လဘတီတိ ဝဒန္တိ.

වස් තුන් මාසය පුරා පැන් පිළියෙළ කර තබා, විහාර මාර්ග, චෛත්‍ය මළුව හා බෝධි මළුව ඇමද පිරිසිදු කර, බෝධීන් වහන්සේට පැන් වත් කර, පසුව වෙනත් තැනකට ගියත් හෝ සිවුරු හළත් (මිනිස් වුවත්) ඔහුට වස්සාවාසික පංගුව හිමි වේ. මන්දයත් ඔහු විසින් ඒ සඳහා කැප වී සේවය කර ඇති බැවිනි. නමුත් සංඝික ලාභයක් ලෙස විමසා බලා ලබා ගත් පංගුවක් වස් කාලය ඇතුළත සිවුරු හරින අයට ද හිමි වේ. එහෙත් පත්‍ය වශයෙන් (පෞද්ගලිකව) ලැබුණු ලාභය එසේ නොලැබෙන බව ඇතැම් ආචාර්යවරු පවසති.

သစေ ဝုတ္ထဝဿော ဒိသံဂမိကော ဘိက္ခု အာဝါသိကဿ ဟတ္ထတော ကိဉ္စိဒေဝ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘အသုကကုလေ မယှံ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တံ, တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဂတဋ္ဌာနေ ဝိဗ္ဘမတိ, ဝဿာဝါသိကံ သံဃိကံ ဟောတိ. သစေ ပန မနုဿေ သမ္မုခါ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဂစ္ဆတိ, လဘတိ. ‘‘ဣဒံ ဝဿာဝါသိကံ အမှာကံ သေနာသနေ ဝုတ္ထဘိက္ခုနော ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ, ယဿ ဂါဟိတံ တဿေဝ ဟောတိ. သစေ ပန သေနာသနသာမိကဿ ပိယကမျတာယ ပုတ္တဓီတာဒယော ဗဟူနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရိတွာ ‘‘အမှာကံ သေနာသနေ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ, တတ္ထ ဝဿူပဂတဿ ဧကမေဝ ဝတ္ထံ ဒါတဗ္ဗံ, သေသာနိ သံဃိကာနိ ဟောန္တိ, ဝဿာဝါသိကဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. ဌိတိကာယ အသတိ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သေနာသနေ ဝဿူပဂတံ ဘိက္ခုံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ဗဟူနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရိတွာ ‘‘သေနာသနဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နေသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ဧတဿ ဘိက္ခုနော ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, တဿေဝ ဟောန္တိ.

වස් වැස නිම කළ, වෙනත් පළාතකට යන භික්ෂුවක් ආවාසික භික්ෂුවකගෙන් යම් කැප පිරිකරක් ලබාගෙන, "අසවල් පවුලෙන් මට වස්සාවාසික සිවුරක් පූජා කිරීමට නියමිතයි, එය ඔබවහන්සේලා ලබාගන්න" යැයි පවසා, ගිය තැනකදී මහණකම අතහැරියහොත්, එම වස්සාවාසික සිවුර සංඝික දේපළක් වෙයි. නමුත් මිනිසුන් ලවා එය තමන් ඉදිරියෙහිදීම භාර කරවා (තමන්ගේ අයිතිය තහවුරු කර) යන්නේ නම්, ඔහුට එය හිමිවේ. "අපේ සෙනසුනේ වස් විසූ භික්ෂුවට මේ වස්සාවාසික සිවුර පූජා කරමු" යැයි පැවසූ විට, එය ලබා ගැනීමට නියම වූ ඒ භික්ෂුවටම එය හිමිවේ. ඉදින් සෙනසුනේ හිමිකරු කෙරෙහි ඇති ලෙන්ගතුකම නිසා (ඔහුගේ) දුවා දරුවන් ආදීන් බොහෝ වස්ත්‍ර රැගෙන විත් "අපේ සෙනසුනට පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, එහිදී වස් විසූ භික්ෂුවට දිය යුත්තේ එක් වස්ත්‍රයක් පමණි. ඉතිරි ඒවා සංඝික වන අතර, ඒවා වස්සාවාසික සිවුරු බෙදන පිළිවෙළට අනුව බෙදිය යුතුය. බෙදාදීමේ පිළිවෙළක් (සිරිතක්) නැති කල්හි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට පිළිවෙළින් බෙදිය යුතුය. සෙනසුනෙහි වස් විසූ භික්ෂුව කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීම නිසා බොහෝ වස්ත්‍ර රැගෙන විත් "සෙනසුනට පූජා කරමු" යැයි පවසන අවස්ථාවලදී ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉදින් පාමුල තබා "මේ භික්ෂූන් වහන්සේටම පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, ඒවා උන්වහන්සේටම හිමිවේ.

ဧကဿ ဂေဟေ ဒွေ ဝဿာဝါသိကာနိ – ပဌမဘာဂေါ သာမဏေရဿ ဂါဟိတော ဟောတိ, ဒုတိယော ထေရာသနေ. သော ဧကံ ဒသဟတ္ထံ, ဧကံ အဋ္ဌဟတ္ထံ သာဋကံ ပေသေတိ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တဘိက္ခူနံ ဒေထာ’’တိ ဝိစိနိတွာ ဝရဘာဂံ သာမဏေရဿ ဒတွာ အနုဘာဂေါ ထေရာသနေ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန ဥဘောပိ ဃရံ နေတွာ ဘောဇေတွာ သယမေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတိ, ယံ ယဿ ဒိန္နံ, တဒေဝ တဿ ဟောတိ.

එක්තරා දායකයෙකුගේ නිවසේ වස්සාවාසික සිවුරු දෙකක් වෙයි. එහි පළමු කොටස සාමණේර නමකට ද දෙවැන්න ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට ද වෙන් කර ඇත. ඒ දායකයා රියන් දහයක වස්ත්‍රයක් සහ රියන් අටක වස්ත්‍රයක් බැගින් සිවුරු දෙකක් "පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්න" යැයි පවසා එවයි. එවිට තෝරා බේරා ගෙන උසස් කොටස (රියන් දහයේ වස්ත්‍රය) සාමණේරයන් වහන්සේට දිය යුතුය. අනෙක් කොටස (රියන් අටේ වස්ත්‍රය) ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට පූජා කළ යුතුය. ඉදින් දායකයා ඒ දෙදෙනාම නිවසට වඩා හිඳුවා, දානය වළඳවා, තමාම පාමුල තබන්නේ නම්, යමෙකුට යමක් දුන්නේ ද එය ඔහුටම අයිති වේ.

ဣတော [Pg.75] ပရံ မဟာပစ္စရိယံ အာဂတနယော ဟောတိ – ‘‘ဧကဿ ဃရေ ဒဟရသာမဏေရဿ ဝဿာဝါသိကံ ပါပုဏာတိ, သော စေ ပုစ္ဆတိ – ‘အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ကဿ ပတ္တ’န္တိ, ‘သာမဏေရဿာ’တိ အဝတွာ ‘ဒါနကာလေ ဇာနိဿသီ’တိ ဝတွာ ဒါနဒိဝသေ ဧကံ မဟာထေရံ ပေသေတွာ နီဟရာပေတဗ္ဗံ. သစေ ယဿ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တံ, သော ဝိဗ္ဘမတိ ဝါ ကာလံ ဝါ ကရောတိ, မနုဿာ စေ ပုစ္ဆန္တိ – ‘ကဿ အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တ’န္တိ, တေသံ ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ တေ ဝဒန္တိ – ‘တုမှာကံ ဒေမာ’တိ, တဿ ဘိက္ခုနော ပါပုဏာတိ. အထ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ဒေန္တိ, သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပါပုဏာတိ. သစေ ဝဿူပဂတာ သုဒ္ဓပံသုကူလိကာယေဝ ဟောန္တိ, အာနေတွာ ဒိန္နံ ဝဿာဝါသိကံ သေနာသနပရိက္ခာရံ ဝါ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ, ဗိမ္ဗောဟနာဒီနိ ဝါ ကာတဗ္ဗာနီ’’တိ. ဣဒံ နေဝါသိကဝတ္တံ.

මින් ඉදිරියට මහාපච්චරියෙහි එන ක්‍රමය මෙසේය – "එක්තරා නිවසක වස්සාවාසික සිවුරක් කුඩා සාමණේර නමකට හිමි විය. දායකයා ඉදින් 'අපේ වස්සාවාසික සිවුර කාට ද හිමි වූයේ?' යැයි ඇසුවහොත්, 'සාමණේර නමකට' යැයි නොකියා, 'පූජා කරන වේලාවට දැනගත හැකිය' යැයි පවසා පූජා කරන දිනයේදී මහා තෙරනමක වැඩම කරවා එය ගෙන්වා ගත යුතුය. යමෙකුට ඒ සිවුර හිමි වූයේ ද, ඔහු සිවුරු හැර ගියහොත් හෝ කලුරිය කළහොත්, මිනිසුන් 'අපේ වස්සාවාසික සිවුර කාට ද හිමි වූයේ?' යැයි විමසුවහොත් ඔවුන්ට ඇති තතු එලෙසම පැවසිය යුතුය. ඉදින් ඔවුන් 'අප වහන්සේලාටම (ඔබ වහන්සේටම) පූජා කරමු' යැයි පැවසුවහොත් එය ඒ භික්ෂුවට හිමි වේ. ඉදින් සංඝයාට හෝ ගණයට පූජා කරන්නේ නම් එය සංඝයාට හෝ ගණයට හිමි වේ. ඉදින් වස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පවිත්‍ර පාංශුකූලිකයන්ම (පාංශුකූලික ධුතංගය රකින්නන්ම) වෙත්නම්, නිවසට ගොස් පූජා කළ ඒ වස්සාවාසික සිවුර සේනාසන පරිෂ්කාරයක් කොට තැබිය යුතුය. එනම් කොට්ට ආදිය සකස් කළ යුතුය." මෙය නේවාසික වත්ත හෙවත් එහි වසන භික්ෂූන්ගේ වත් පිළිවෙතයි.

သေနာသနဂ္ဂါဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සේනාසන පරිභෝගය පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ

උපනන්ද වස්තු කථාව.

၃၁၉. ဥပနန္ဒဝတ္ထုသ္မိံ – တတ္ထ တယာ မောဃပုရိသ ဂဟိတံ ဣဓ မုတ္တံ, ဣဓ တယာ ဂဟိတံ တတြ မုတ္တန္တိ ဧတ္ထ အယမတ္ထော – ယံ တယာ တတ္ထ သေနာသနံ ဂဟိတံ, တံ တေ ဂဏှန္တေနေဝ ဣဓ မုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣဓ ဒါနာဟံ, အာဝုသော, မုဉ္စာမီ’’တိ ဝဒန္တေန ပန တံ တတြာပိ မုတ္တံ. ဧဝံ တွံ ဥဘယတ္ထ ပရိဗာဟိရောတိ.

319. උපනන්ද වස්තුවෙහි – එහි "හිස් පුරුෂය, එහි ඔබ විසින් ගන්නා ලද සේනාසනය මෙහි අත්හරින ලද්දකි, මෙහි ඔබ විසින් ගන්නා ලද්ද එහි අත්හරින ලද්දකි" යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය – ඔබ විසින් එහි යම් සේනාසනයක් ගන්නා ලද ද, එය ගන්නා විටම මෙහි (සාවත්ථියෙහි) ගත් සේනාසනය අත්හරින ලද්දක් වෙයි. "ඇවැත්නි, දැන් මම මෙහි සේනාසනය අත්හරිමි" යැයි පැවසීමෙන් එය එහිදී ද අත්හරින ලද්දක් වෙයි. මෙසේ ඔබ දෙපළෙහිම සේනාසනයෙන් බැහැර වූවෙක් වෙයි.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ဂဟဏေန ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ဂဟဏေန အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, အာလယေန ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, အာလယေန အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ကထံ? ဣဓေကစ္စော ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနံ ဂဟေတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတြာပိ ဂဏှာတိ, တဿ ဣမိနာ ဂဟဏေန ပုရိမံ ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အပရော ‘‘ဣဓ ဝသိဿာမီ’’တိ အာလယမတ္တံ ကတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထ သေနာသနံ ဂဏှာတိ, တဿ ဣမိနာ ဂဟဏေန ပုရိမော အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဧကော ‘‘ဣဓ ဝသိဿာမီ’’တိ သေနာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ အာလယံ ဝါ ကတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ဣဓေဝ ဒါနိ ဝသိဿာမီ’’တိ အာလယံ ကရောတိ, ဣစ္စဿ အာလယေန ဝါ ဂဟဏံ အာလယေန ဝါ အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, သဗ္ဗတ္ထ ပစ္ဆိမေ [Pg.76] ဂဟဏေ ဝါ အာလယေ ဝါ တိဋ္ဌတိ. ယော ပန ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆတိ, တဿ ဥပစာရသီမာတိက္ကမေ သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ယဒိ ပန ‘‘တတ္ထ ဖာသု ဘဝိဿတိ, ဝသိဿာမိ; နော စေ, အာဂမိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ အဖာသုဘာဝံ ဉတွာ ပစ္စာဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය – ගැනීමෙන් ගැනීම සංසිඳෙයි, ගැනීමෙන් ඇල්ම සංසිඳෙයි, ඇල්මෙන් ගැනීම සංසිඳෙයි, ඇල්මෙන් ඇල්ම සංසිඳෙයි. ඒ කෙසේද? මෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් වස් සමාදන් වන දිනයේ එක් විහාරයක සේනාසනයක් ගෙන, අසල ඇති විහාරයකට ගොස් එහිද සේනාසනයක් ගනියි. ඔහුගේ මේ දෙවන ගැනීම නිසා පළමු ගැනීම සංසිඳෙයි. වෙනත් භික්ෂුවක් "මෙහි වසන්නෙමි" යැයි ඇල්මක් පමණක් ඇති කරගෙන අසල විහාරයකට ගොස් එහි සේනාසනයක් ගනියි. ඔහුගේ ඒ ගැනීමෙන් පෙර තිබූ ඇල්ම සංසිඳෙයි. එක් භික්ෂුවක් "මෙහි වසන්නෙමි" යැයි සේනාසනය ගෙන හෝ ඇල්මක් ඇති කරගෙන අසල විහාරයකට ගොස්, "දැන් මෙහිම වසන්නෙමි" යැයි ඇල්මක් ඇති කරයි. මෙසේ ඔහුගේ ඇල්මෙන් ගැනීම හෝ ඇල්මෙන් ඇල්ම හෝ සංසිඳෙයි. සෑම විටම පසුව ගත් සේනාසනයෙහි හෝ පසුව ඇති කරගත් ඇල්මෙහි පිහිටයි. යම් භික්ෂුවක් එක් විහාරයක සේනාසනයක් ගෙන "අන් විහාරයක වසන්නෙමි" යැයි පිටත්ව යයි ද, ඔහු ඒ විහාරයේ උපචාර සීමාව ඉක්මවූ විට ඔහුගේ සේනාසන පරිභෝගය සංසිඳෙයි. ඉදින් "එහි පහසු නම් වසන්නෙමි, නැතහොත් ආපසු එන්නෙමි" යැයි සිතා ගොස්, එහි අපහසු බව දැන පෙරළා එන්නේ නම් එය කැප වෙයි.

၃၂၀. တိဝဿန္တရေနာတိ ဧတ္ထ တိဝဿန္တရော နာမ ယော ဒွီဟိ ဝဿေဟိ မဟန္တတရော ဝါ ဒဟရတရော ဝါ ဟောတိ. ယော ပန ဧကေန ဝဿေန မဟန္တတရော ဝါ ဒဟရတရော ဝါ ဟောတိ, ယော ဝါ သမာနဝဿော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဣမေ သဗ္ဗေ ဧကသ္မိံ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဒွေ ဒွေ ဟုတွာ နိသီဒိတုံ လဘန္တိ. ယံ တိဏ္ဏံ ပဟောတိ, တံ သံဟာရိမံ ဝါ ဟောတု အသံဟာရိမံ ဝါ, တထာရူပေ အပိ ဖလကခဏ္ဍေ အနုပသမ္ပန္နေနာပိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

320. "තිවස්සන්තර" යන්නෙහි අර්ථය නම් වස් දෙකකින් වැඩිමහල් හෝ බාල වූ අයෙකි. යමෙක් වස් එකකින් වැඩිමහල් හෝ බාල වේද, නැතහොත් සමාන වස් ඇත්තෙක් වේද, ඔවුන් ගැන කිවයුතුම නැත. මොවුන් සියලු දෙනාටම එක් ඇඳක හෝ පුටුවක දෙදෙනා බැගින් හිඳීමට අවසර ඇත. තුන් දෙනෙකුට ඉඩ ඇති, එහා මෙහා කළ හැකි හෝ කළ නොහැකි එවැනි ලෑලි කැබැල්ලක වුවද උපසම්පන්න නොවූවෙකු (සාමණේර හෝ ගිහියෙකු) සමඟ වුවද හිඳීම සුදුසුය.

ဟတ္ထိနခကန္တိ ဟတ္ထိကုမ္ဘေ ပတိဋ္ဌိတံ; ဧဝံ ကတဿ ကိရေတံ နာမံ. သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂန္တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာနိ ကဝါဋာနိ မဉ္စပီဌာနိ တာလဝဏ္ဋာနိ သုဝဏ္ဏရဇတမယပါနီယဃဋပါနီယသရာဝါနိ ယံကိဉ္စိ စိတ္တကမ္မကတံ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ပါသာဒဿ ဒါသိဒါသံ ခေတ္တဝတ္ထုံ ဂေါမဟိံသံ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ပါသာဒေ ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဂေါနကာဒီနိ သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ မဉ္စပီဌကေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဓမ္မာသနေ ပန ဂိဟိဝိကဋနိဟာရေန လဗ္ဘန္တိ, တတြာပိ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

"හත්ථිනඛක" යනු ඇතෙකුගේ කුම්භස්ථලයෙහි පිහිටුවා ඇති ආකාරයට තැනූ ප්‍රාසාදයකි. එවැනි ප්‍රාසාදවලට එම නම භාවිතා වේ. "සබ්බං පාසාද පරිභෝගං" යනු රන් රිදී ආදියෙන් විසිතුරු කළ දොරවල්, ඇඳ පුටු, තල්වැට, රන් රිදීයෙන් කළ පැන් කළ හා පැන් බඳුන් ආදී යම්කිසි විසිතුරු වැඩක් ඇත්ද ඒ සියල්ල පරිභෝග කිරීම කැපය. "ප්‍රාසාදය සමඟ දැසි දසුන්, කුඹුරු වතුපිටි, ගව මහිෂයන් පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, ඒවා වෙන් වෙන්ව පිළිගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. ප්‍රාසාදය පිළිගත් විට ඒ සියල්ල පිළිගත්තාම වෙයි. ගෝනක (එළු ලොම් ඇතිරිලි) ආදිය සංඝික හෝ පුද්ගලික විහාරවල ඇඳ පුටු මත අතුරා පරිභෝග කිරීම අකැපය. එහෙත් ධර්මාසනයෙහි ගිහියන් විසින් විසිතුරු ලෙස අතුරන ලද ඇතිරිලි පරිභෝග කළ හැකිය. එහිද සැතපීම අකැපය.

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපනන්ද වස්තු කථාව නිම විය.

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာ

අවිස්සජ්ජිය (පවරා දිය නොහැකි දෑ) පිළිබඳ වස්තු කථාව.

၃၂၁. ပဉ္စိမာနီတိ ရာသိဝသေန ပဉ္စ, သရူပဝသေန ပနေတာနိ ဗဟူနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ အာရာမော နာမ ပုပ္ဖာရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ. အာရာမဝတ္ထု နာမ တေသံယေဝ အာရာမာနံ အတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတောကာသော; တေသု ဝါ အာရာမေသု ဝိနဋ္ဌေသု တေသံ ပေါရာဏကဘူမိဘာဂေါ. ဝိဟာရော နာမ ယံကိဉ္စိ ပါသာဒါဒိသေနာသနံ. ဝိဟာရဝတ္ထု နာမ တဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသော. မဉ္စော နာမ – မသာရကော, ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, ကုဠီရပါဒကော အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ မဉ္စာနံ အညတရော[Pg.77]. ပီဌံ နာမ မသာရကာဒီနံယေဝ စတုန္နံ ပီဌာနံ အညတရံ. ဘိသိ နာမ ဥဏ္ဏဘိသိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ အညတရာ. ဗိမ္ဗောဟနံ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ဗိမ္ဗောဟနာနံ အညတရံ. လောဟကုမ္ဘီ နာမ ကာဠလောဟေန ဝါ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတာ ကုမ္ဘီ. လောဟဘာဏကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ဘာဏကန္တိ အရဉ္ဇရော ဝုစ္စတိ. ဝါရကောတိ ဃဋော. ကဋာဟံ ကဋာဟမေဝ. ဝါသိအာဒီသု ဝလ္လိအာဒီသု စ ဒုဝိညေယျံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝံ –

321. මේවා රාශි (අනු කොටස්) වශයෙන් පහකි. ස්වරූප වශයෙන් ගත් කළ මේවා බොහෝ වේ. එහි 'ආරාමය' යනු පුෂ්පාරාමය (මල් උයන) හෝ ඵලාරාමය (ඵලතුරු උයන) වේ. 'ආරාම වස්තුව' යනු එම ආරාමයන් සඳහාම වෙන් කොට තබන ලද භූමියයි; නැතහොත් එම ආරාම විනාශ වී ගිය පසු ඒවායේ පැරණි භූමි භාගයයි. 'විහාරය' යනු ප්‍රාසාද ආදී යම්කිසි සේනාසනයකි. 'විහාර වස්තුව' යනු එම විහාරය පිහිටා ඇති භූමියයි. 'ඇඳ' (මඤ්ච) යනු - මසාරක, බුන්දිකාබද්ධ, කුළීරපාදක හා ආහච්චපාදක යන මීට පෙර (පඨම සේනාසන සික්ඛාපදයේදී) වදාරන ලද සතර වැදෑරුම් ඇඳන්ගෙන් එකකි. 'පුටුව' (පීඨ) යනු මසාරක ආදී සතර වැදෑරුම් පුටු වර්ගවලින් එකකි. 'මෙට්ටය' (භිසි) යනු ලොම් මෙට්ට ආදී පස් වැදෑරුම් මෙට්ටවලින් එකකි. 'කොට්ටය' (බිම්බෝහන) යනු වදාරන ලද ආකාරයේ කොට්ට වර්ගවලින් එකකි. 'ලෝහ කුම්භී' යනු කළු ලෝහයෙන් හෝ තඹ ලෝහයෙන් හෝ යම්කිසි ලෝහයකින් සාදන ලද මුට්ටියකි. ලෝහ භාජන ආදියේ ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි 'භාණක' යනු විශාල කළයයි. 'වාරක' යනු කුඩා කළයයි. 'කටාහ' යනු කටාරමම වේ. වෑ ආදියෙහි ද වැල් ආදියෙහි ද තේරුම් ගැනීමට අපහසු දෙයක් නැත. මෙසේ -

ဒွိသင်္ဂဟာနိ ဒွေ ဟောန္တိ, တတိယံ စတုသင်္ဂဟံ;

စတုတ္ထံ နဝကောဋ္ဌာသံ, ပဉ္စမံ အဋ္ဌဘေဒနံ.

ගරු භාණ්ඩ රාශි දෙකක් (පළමු හා දෙවන) අංග දෙක බැගින් ද, තෙවන රාශිය අංග හතරක් ද, සිව්වන රාශිය කොටස් නවයක් ද, පස්වන රාශිය අංග අටක් ද වශයෙන් සංග්‍රහ වී ඇත.

ဣတိ ပဉ္စဟိ ရာသီဟိ, ပဉ္စနိမ္မလလောစနော;

ပဉ္စဝီသဝိဓံ နာထော, ဂရုဘဏ္ဍံ ပကာသယိ.

මෙසේ රාශි පහකින් යුක්ත වූ පස්විසි (25) වැදෑරුම් ගරු භාණ්ඩයන්, නිර්මල පසැස් ඇති ශාස්තෘන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဣဒဉှိ သဗ္ဗမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍံ ဣဓ အဝိဿဇ္ဇိယံ, ကီဋာဂိရိဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အဝေဘင်္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ပန –

එහි විනිශ්චය කථාව මෙයයි - මේ සියලුම ගරු භාණ්ඩ මෙහි 'අවිස්සජ්ජිය' (පරිත්‍යාග නොකළ යුතු) ලෙස ද, කීටාගිරි වස්තුවේදී 'අවේභංගිය' (කොටස් කර නොබෙදිය යුතු) ලෙස ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පරිවාර පාළියෙහි වනාහි මෙසේ දැක්වේ -

‘‘အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယံ, ပဉ္စ ဝုတ္တာ မဟေသိနာ;

ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ,ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၇၉) –

'පරිත්‍යාග නොකළ යුතු වූ ද බෙදා වෙන් නොකළ යුතු වූ ද (ගරු භාණ්ඩ) වර්ග පහක් මහේසීන් වහන්සේ වදාළ සේක. (විනයානුකූලව) හුවමාරු කරන්නාට හෝ පරිභෝජනය කරන්නාට ඇවැත් සිදු නොවේ. මෙම ප්‍රශ්නය විනයධර විද්වතුන් විසින් විමසන ලද්දකි' යනුයි.

အာဂတံ. တသ္မာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယဉ္စ ပရိဝတ္တနဝသေန ပန ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

එබැවින් මුලින්ම අයිතිය අත්හැර පවරා දීමේ අර්ථයෙන් මේවා අවිස්සජ්ජිය හා අවේභංගිය වේ. නමුත් හුවමාරු කිරීමේ (පරිවර්තන) අර්ථයෙන්, එසේ හුවමාරු කරන්නාට හෝ පරිභෝජනය කරන්නාට ඇවැත් නැත යන අදහස මෙහිලා තේරුම් ගත යුතුය.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣဒံ တာဝ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ စီဝရပိဏ္ဍပါတဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဥပနေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ထာဝရေန စ ထာဝရံ ဂရုဘဏ္ဍေန စ ဂရုဘဏ္ဍံ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ထာဝရေ ပန ခေတ္တံ ဝတ္ထု တဠာကံ မာတိကာတိ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝိစာရေတုံ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝါ အဓိဝါသေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, ကပ္ပိယကာရကေဟေဝ ဝိစာရိတတော ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝဋ္ဋတိ. အာရာမေန ပန အာရာမံ အာရာမဝတ္ထုံ ဝိဟာရံ ဝိဟာရဝတ္ထုန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

එහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙයයි - මේ පස් වැදෑරුම් ගරු භාණ්ඩයන් සිවුරු, පිණ්ඩපාත හෝ ගිලානප්‍රත්‍ය ලබා ගැනීම සඳහා පවරා දීම සුදුසු නොවේ. නමුත් ස්ථාවර වස්තුවක් වෙනුවට ස්ථාවර වස්තුවක් ද, ගරු භාණ්ඩයක් වෙනුවට ගරු භාණ්ඩයක් ද හුවමාරු කිරීම සුදුසුය. ස්ථාවර වස්තූන් අතර කුඹුරු, වතු, වැව් හා ඇළ වේලි වැනි දෑ සෘජුව කළමනාකරණය කිරීමට, භාර ගැනීමට හෝ අනුමත කිරීමට භික්ෂූ සංඝයාට නුසුදුසුය. එහෙත් කැපකරුවන් ලවා කළමනාකරණය කරවන ලද ඒවායින් ලැබෙන කැප භාණ්ඩ ලැබීම සුදුසුය. ආරාමයක් වෙනුවට ආරාමයක්, ආරාම වස්තුවක්, විහාරයක් හෝ විහාර වස්තුවක් යන මේ හතර හුවමාරු කිරීම සුදුසුය.

တတြာယံ ပရိဝတ္တနနယော – သံဃဿ နာဠိကေရာရာမော ဒူရေ ဟောတိ, ကပ္ပိယကာရကာ ဝါ ဗဟုတရံ ခါဒန္တိ. ယမ္ပိ န ခါဒန္တိ, တတော သကဋဝေတနံ ဒတွာ [Pg.78] အပ္ပမေဝ ဟရန္တိ. အညေသံ ပန တဿ အာရာမဿ အဝိဒူရဂါမဝါသီနံ မနုဿာနံ ဝိဟာရဿ သမီပေ အာရာမော ဟောတိ, တေ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ သကေန အာရာမေန တံ အာရာမံ ယာစန္တိ, သံဃေန ‘‘ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ အပလောကေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေပိ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခသဟဿံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ပဉ္စ သတာနိ, ‘‘တုမှာကံ အာရာမော ခုဒ္ဒကော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ အယံ ခုဒ္ဒကော, အထ ခေါ ဣတရတော ဗဟုတရံ အာယံ ဒေတိ. သစေပိ သမကမေဝ ဒေတိ; ဧဝမ္ပိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာတိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. သစေ ပန မနုဿာနံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ ဟောန္တိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ‘‘အတိရေကံ အမှာကံ ပုညံ ဟောတု, သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, မနုဿာနံ ရုက္ခာ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ, ကိဉ္စာပိ န ဂဏှန္တိ, န စိရေန ဂဏှိဿန္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ. မနုဿာနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, ဘိက္ခူနံ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒေန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ; ဧဝံ အာရာမေန အာရာမော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော. ဧတေနေဝ နယေန အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရောပိ ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ. အာရာမဝတ္ထုနာ စ မဟန္တေန ဝါ ခုဒ္ဒကေန ဝါ အာရာမအာရာမဝတ္ထု ဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထူနိ.

එහි හුවමාරු කිරීමේ ක්‍රමය මෙසේය - සංඝයා සතු පොල් වත්තක් දුරක පිහිටා තිබේ නම්, නැතහොත් කැපකරුවන්ම එහි ඵලදාවෙන් වැඩි කොටසක් භුක්ති විඳින්නේ නම්, යම් ඵලදාවක් ඉතිරි වුවද කරත්ත කුලී ගෙවා ගෙන ඒමේදී ලැබෙන්නේ ඉතා ස්වල්පයක් නම්; ඒ අතර එම වත්තට නුදුරු ගමක වසන මිනිසුන් සතු වත්තක් විහාරයට සමීපව පිහිටා තිබේ නම්, ඔවුන් පැමිණ තමන්ගේ වත්ත දී සංඝයා සතු වත්ත ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, 'සංඝයාට රුචි වේ' යයි සංඝයා දැනුවත් කර අනුමැතිය ගෙන එය භාර ගත යුතුය. භික්ෂූන් සතු වත්තේ ගස් දහසක් තිබුණ ද, මිනිසුන් සතු වත්තේ ගස් පන්සියයක් වුවද, 'ඔබේ වත්ත කුඩාය' කියා ප්‍රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. මන්ද එය කුඩා වුවද අනෙක් වත්තට වඩා වැඩි ආදායමක් ලබා දෙන බැවිනි. ඵලදාව සමාන වුවද, කැමති වේලාවක පරිභෝජනය කළ හැකි බැවින් එය භාර ගත යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් සතු ගස් ප්‍රමාණය වැඩි නම්, 'ඔබේ ගස් ප්‍රමාණය වැඩියි නේද' යි කිව යුතුය. 'අපට වැඩිපුර පින් වේවා, සංඝයාට පූජා කරමු' යි ඔවුන් පවසන්නේ නම් සංඝයා දැනුවත් කර භාර ගැනීම සුදුසුය. භික්ෂූන්ගේ වත්තේ ගස් ඵල දරන නමුත් මිනිසුන්ගේ ගස් තවම ඵල නොදරන්නේ නම්, එහෙත් නොබෝ කලකින් ඵල දරන බැවින් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. මිනිසුන්ගේ ගස් ඵල දරන අතර භික්ෂූන්ගේ ගස් ඵල නොදරන්නේ නම්, 'ඔබේ ගස් ඵල දරන ඒවා නේද' යි විමසිය යුතුය. 'ස්වාමීනී, භාර ගන්න, අපට පින් සිද්ධ වේවි' යයි පවසන්නේ නම් සංඝයා දැනුවත් කර භාර ගැනීම සුදුසුය. මෙසේ ආරාමයකට ආරාමයක් හුවමාරු කළ යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන්ම ආරාම වස්තුව, විහාරය හා විහාර වස්තුව ද ආරාමයකින් හුවමාරු කළ යුතුය. විශාල හෝ කුඩා ආරාම වස්තුවක් මගින් ආරාම, ආරාම වස්තු, විහාර හා විහාර වස්තු හුවමාරු කළ හැකිය.

ကထံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော? သံဃဿ အန္တောဂါမေ ဂေဟံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ပါသာဒေါ, ဥဘောပိ အဂ္ဃေန သမကာ, သစေ မနုဿာ တေန ပါသာဒေန တံ ဂေဟံ ယာစန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူနံ စေ မဟဂ္ဃတရံ ဂေဟံ ဟောတိ, ‘‘မဟဂ္ဃတရံ အမှာကံ ဂေဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိဉ္စာပိ မဟဂ္ဃတရံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ အသာရုပ္ပံ, န သက္ကာ တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝသိတုံ, ဣဒံ ပန သာရုပ္ပံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ; ဧဝမ္ပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မနုဿာနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဂေဟံ မဟဂ္ဃ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော. ဧတေနေဝ နယေန ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမောပိ အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရဝတ္ထုနာ စ မဟဂ္ဃေန ဝါ အပ္ပဂ္ဃေန ဝါ ဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုအာရာမအာရာမဝတ္ထူနိ. ဧဝံ တာဝ ထာဝရေန ထာဝရပရိဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

විහාරයකට විහාරයක් හුවමාරු කරන්නේ කෙසේද? සංඝයා සතු නිවසක් ගම මැද පිහිටා තිබේ නම්, මිනිසුන් සතු ප්‍රාසාදයක් විහාරය මැද පිහිටා තිබේ නම්, ඒ දෙකම අගයෙන් සමාන නම්, මිනිසුන් එම ප්‍රාසාදය දී සංඝයාගේ නිවස ඉල්ලා සිටින්නේ නම් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂූන් සතු නිවස වැඩි වටිනාකමකින් යුක්ත නම්, 'අපේ නිවස වටිනාකමින් වැඩියි' කියා පැවසූ විට, 'වටිනාකම වැඩි වුවද පැවිද්දන්ට එහි විසීම අකැපය, මේ ප්‍රාසාදය කැපය, එබැවින් භාර ගන්න' යයි පවසන්නේ නම් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් මිනිසුන්ගේ ප්‍රාසාදය වැඩි වටිනාකමකින් යුක්ත නම්, 'ඔබේ නිවස වටිනාකමින් වැඩියි නේද' යි විමසිය යුතුය. 'ස්වාමීනී, කමක් නැත, අපට පින් වේවි, භාර ගන්න' යයි පැවසූ විට එය භාර ගැනීම සුදුසුය. මෙසේ විහාරයකට විහාරයක් හුවමාරු කළ යුතුය. මෙම ක්‍රමයෙන්ම විහාර වස්තුව, ආරාමය හා ආරාම වස්තුව ද විහාරයකින් හුවමාරු කළ යුතුය. වටිනාකම වැඩි හෝ අඩු විහාර වස්තුවකින් විහාර, විහාර වස්තු, ආරාම හා ආරාම වස්තු හුවමාරු කළ හැකිය. මෙසේ ස්ථාවර වස්තුවකට ස්ථාවර වස්තුවක් හුවමාරු කිරීම පිළිබඳව තේරුම් ගත යුතුය.

ဂရုဘဏ္ဍေန [Pg.79] ဂရုဘဏ္ဍပရိဝတ္တနေ ပန မဉ္စပီဌံ မဟန္တံ ဝါ ဟောတု ခုဒ္ဒကံ ဝါ, အန္တမသော စတုရင်္ဂုလပါဒကံ ဝါ ဂါမဒါရကေဟိ ပံသွာဂါရကေသု ကီဠန္တေဟိ ကတမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. သစေပိ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဉ္စသတံ ဝါ မဉ္စသဟဿံ ဝါ ဒေန္တိ, သဗ္ဗေ ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗာ, ပုဂ္ဂလိကဝသေန န ဒါတဗ္ဗာ. အတိရေကမဉ္စေ ဘဏ္ဍာဂါရာဒီသု ပညပေတွာ ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဗဟိသီမာယ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နမဉ္စော သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ စေ ဗဟူ မဉ္စာ ဟောန္တိ, မဉ္စေန ကမ္မံ နတ္ထိ; ယဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အတ္ထိ, တတ္ထ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗော. မဟဂ္ဃေန သတဂ္ဃနကေန ဝါ သဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ သတသဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ မဉ္စေန အညံ မဉ္စသတံ လဘတိ, ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ကေဝလံ မဉ္စေန မဉ္စောယေဝ, အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာနိပိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. ဧသ နယော ပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနေသုပိ. ဧတေသု ဟိ ကပ္ပိယာကပျိယံ ဝုတ္တနယမေဝ. တတ္ထ အကပ္ပိယံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ကပ္ပိယံ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယံ ဝါ မဟဂ္ဃံ ကပ္ပိယံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ဝုတ္တဝတ္ထူနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. အဂရုဘဏ္ဍုပဂံ ပန ဘိသိဗိမ္ဗောဟနံ နာမ နတ္ထိ.

ගරුභාණ්ඩයක් වෙනුවට ගරුභාණ්ඩයක් හුවමාරු කිරීමේදී ඇඳ පුටු විශාල වුවද කුඩා වුවද, අවසානයේ ගම් දරුවන් වැලි සෙල්ලම් කරමින් සෑදූ සතරඟුල් පමණ පාද ඇති ඇඳක් වුවද සංඝයාට පූජා කළ මොහොතේ සිට එය ගරුභාණ්ඩයක් වේ. රජවරුන් හෝ රජ ඇමතිවරුන් එකවර ඇඳන් සියයක් හෝ දහසක් පූජා කළද, ඒ සියලු කැපවූ ඇඳන් පිළිගත යුතුය. පිළිගැනීමෙන් පසු වැඩිහිටි පිළිවෙළට 'සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කරනු මැනව' යැයි පවසා බෙදා දිය යුතුය, පුද්ගලික වශයෙන් නොදිය යුතුය. අතිරික්ත ඇඳන් ගබඩා ආදියේ පනවා පාත්‍ර සිවුරු තැබීමටද වටී. සීමාවෙන් පිටතදී 'සංඝයාට පූජා කරමු' යැයි පූජා කරන ලද ඇඳ සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින ස්ථානයට දිය යුතුය. එහි ඇඳන් බොහෝ තිබේ නම්, ඇඳෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතිනම්, යම් භික්ෂුවකගේ වාසස්ථානයක අවශ්‍යතාවක් තිබේ නම්, එහි 'සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කරනු මැනව' යැයි පවසා දිය යුතුය. සියයක්, දහසක් හෝ ලක්ෂයක් වටිනා මිල අධික ඇඳක් වෙනුවට වෙනත් ඇඳන් සියයක් ලැබේ නම්, එය හුවමාරු කර ගැනීම වටී. ඇඳකට ඇඳක්ම පමණක් නොව, ආරාම, ආරාම වස්තු, විහාර, විහාර වස්තු, පුටු, බුමුතුරුණු හා කොට්ට ආදියද හුවමාරු කිරීම වටී. පුටු, බුමුතුරුණු හා කොට්ට සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. මේවායේ කැප අකැප බව කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. එහි අකැප දෑ පරිභෝජනය නොකළ යුතු අතර, කැප දෑ සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කළ යුතුය. අකැප වූ හෝ මිල අධික කැප වූ වස්තුවක් හුවමාරු කර ඉහත කී වස්තූන් ලබාගත යුතුය. ගරුභාණ්ඩ ගණයට පත් නොවන බුමුතුරුණු හෝ කොට්ටා කියා දෙයක් නැත.

လောဟကုမ္ဘီ လောဟဘာဏကံ လောဟကဋာဟန္တိ ဣမာနိ တီဏိ မဟန္တာနိ ဝါ ဟောန္တု ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ အန္တမသော ပသတမတ္တဥဒကဂဏှနကာနိပိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ. လောဟဝါရကော ပန ကာဠလောဟတမ္ဗလောဟဝဋ္ဋလောဟကံသလောဟာနံ ယေန ကေနစိ ကတော သီဟဠဒီပေ ပါဒဂဏှနကော ဘာဇေတဗ္ဗော. ပါဒေါ စ နာမ မဂဓနာဠိယာ ပဉ္စနာဠိမတ္တံ ဂဏှာတိ, တတော အဓိကဂဏှနကော ဂရုဘဏ္ဍံ. ဣမာနိ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတာနိ လောဟဘာဇနာနိ.

ලෝහ සැළි, ලෝහ භාජන, ලෝහ කටාරම් යන මේ තුන විශාල වුවද කුඩා වුවද, අවසානයේ දිය දෝතක් පමණක් ගත හැකි ප්‍රමාණයේ වුවද ඒවා ගරුභාණ්ඩම වේ. කළු ලෝහ, තඹ, වට්ට ලෝහ, ලෝකඩ යන මෙයින් ඕනෑම එකකින් සාදන ලද, සිංහල දීපයෙහි භාවිත වන 'පාදයක්' (පස් නැළියක්) පමණ දිය අල්ලන ලෝහ කළය බෙදා දීමට සුදුසුය. 'පාදයක්' යනු මගධ නැළියෙන් නැළි පහක ප්‍රමාණයකි. ඊට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් අල්ලන කළය ගරුභාණ්ඩයකි. මේවා මුලින්ම පාළියෙහි සඳහන් වන ලෝහ භාජන වේ.

ပါဠိယံ ပန အနာဂတာနိပိ ဘိင်္ဂါရပဋိဂ္ဂဟဥဠုင်္ကဒဗ္ဗိကဋစ္ဆုပါတိတဋ္ဋကသရကသမုဂ္ဂအင်္ဂါရကပလ္လဓူမကဋစ္ဆုအာဒီနိ ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ မဟန္တာနိ ဝါ သဗ္ဗာနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ. ပတ္တော, အယထာလကံ, တမ္ဗလောဟထာလကန္တိ ဣမာနိ ပန ဘာဇနီယာနိ. ကံသလောဟဝဋ္ဋလောဟဘာဇနဝိကတိ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ဝဋ္ဋတိ. ကံသလောဟာဒိဘာဇနံ [Pg.80] သံဃဿ ဒိန္နမ္ပိ ဟိ ပါရိဟာရိယံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဂိဟိဝိကဋနိဟာရေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

පාළියෙහි සඳහන් නොවූවත් පැන් කේතල, පඩික්කම්, පැන් හැඳි, ලොකු හැඳි, කුඩා හැඳි, තැටි, සලාවන්, පැන් බොන කෝප්ප, කරඬු, අඟුරු කබල්, දුම් හැඳි ආදී කුඩා හෝ විශාල මේ සියල්ල ගරුභාණ්ඩ වේ. පාත්‍රය, යකඩ තැටිය, තඹ තැටිය යන මේවා බෙදා දීමට සුදුසුය. ලෝකඩ හෝ වට්ට ලෝහයෙන් කළ විවිධ භාජන සංඝික පරිභෝජනයෙන් හෝ ගිහි පරිභෝජනයට සුදුසු පරිදි සැකසූ දෙයක් ලෙස පරිභෝජනය කිරීම වටී, පුද්ගලික පරිභෝජනයට නොවටී. ලෝකඩ ආදී භාජනයක් සංඝයාට පූජා කළද, එය (සැමවිටම තමා සන්තකයේ) රැගෙන යාම නොවටී. 'ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද ආකාරයෙන්ම පරිභෝජනය කළ යුතුය' යැයි මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ.

ဌပေတွာ ပန ဘာဇနဝိကတိံ အညသ္မိမ္ပိ ကပ္ပိယလောဟဘဏ္ဍေ – အဉ္ဇနီ, အဉ္ဇနိသလာကာ, ကဏ္ဏမလဟရဏီ, သူစိ, ပဏ္ဏသူစိ, ခုဒ္ဒကော, ပိပ္ဖလကော, ခုဒ္ဒကံ, အာရကဏ္ဋကံ, ကုဉ္စိကာ, တာဠံ, ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝေဓကော, နတ္ထုဒါနံ, ဘိန္ဒိဝါလော, လောဟကူဋော, လောဟကုဋ္ဋိ, လောဟဂုဠော, လောဟပိဏ္ဍိ, လောဟစက္ကလိကံ, အညမ္ပိ ဝိပ္ပကတလောဟဘဏ္ဍံ ဘာဇနီယံ. ဓူမနေတ္တဖာလဒီပရုက္ခဒီပကပလ္လကဩလမ္ဗကဒီပဣတ္ထိပုရိသတိရစ္ဆာနဂတရူပကာနိ ပန အညာနိ ဝါ ဘိတ္တိစ္ဆဒနကဝါဋာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗာနိ, အန္တမသော လောဟခိလကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာနိ လောဟဘဏ္ဍာနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ ဟောန္တိ, အတ္တနာ လဒ္ဓါနိပိ ပရိဟရိတွာ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာနိ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ. တိပုဘဏ္ဍေပိ ဧသေဝ နယော. ခီရပါသာဏမယာနိ တဋ္ဋကသရကာဒီနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ.

භාජන වර්ග හැර අනෙකුත් කැපවූ ලෝහ භාණ්ඩ අතරින් - අඳුන් ගුලා, අඳුන් කූරු, කන්හැඳි, ඉදිකටු, පන්හිඳ, කුඩා පිහිය, පිරිපහදු පිහිය, කුඩා විදින කූර, යතුරු, අගුල්, සැරයටිවලට සවිකරන ලෝහ වළලු, නස්‍ය දෙන කූරු, කරු, ලෝහ මිටි, ලෝහ කැබලි, ලෝහ ගුලි, ලෝහ පිඬු, ලෝහ රෝද සහ අනෙකුත් අසම්පූර්ණ ලෝහ භාණ්ඩ බෙදා දීමට සුදුසුය. දුම් නළ, නගුල් තැති, පහන් රුක්, පහන් කබල්, එල්ලෙන පහන්, ස්ත්‍රී පුරුෂ හෝ තිරිසන් රූප මෙන්ම බිත්ති, වහල, දොරවල් ආදියෙහි සවිකරන දෑ, අවසානයේ ලෝහ ඇණයක් පවා මේ සියලු ලෝහ භාණ්ඩ ගරුභාණ්ඩම වේ. තමන්ට ලැබුණද ඒවා පුද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා තබා නොගත යුතු අතර, සංඝික පරිභෝජනයෙන් හෝ ගිහි පරිභෝජනයට සුදුසු පරිදි සැකසූ භාණ්ඩ ලෙස පරිභෝජනය කිරීම වටී. ඊයම් හෝ බෙලෙක් භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. කිරිපැහැති ගලින් කළ සලාවන්, කෝප්ප ආදියද ගරුභාණ්ඩම වේ.

ဃဋကော ပန တေလဘာဇနံ ဝါ ပါဒဂဏှနကတော အတိရေကမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ. သုဝဏ္ဏရဇတဟာရကူဋဇာတိဖလိကဘာဇနာနိ ဂိဟိဝိကဋာနိပိ န ဝဋ္ဋန္တိ, ပဂေဝ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါ. သေနာသနပရိဘောဂေ ပန အာမာသမ္ပိ အနာမာသမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ.

කුඩා කළය හෝ තෙල් භාජනය පාදයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගන්නේ නම් එය ගරුභාණ්ඩයකි. රන්, රිදී, පිත්තල, ස්ඵටික භාජන ගිහියන් විසින් සැකසූ දෑ වුවද පරිභෝජනයට නොවටී, සංඝික වශයෙන් හෝ පුද්ගලික වශයෙන් පරිභෝජනය කිරීම ගැන කවර කතාද? සේනාසන පරිභෝජනය සඳහා ස්පර්ශ කළ හැකි හෝ නොකළ හැකි (ඇල්ලීම කැප වූ හෝ නොවුණු) සියලු භාණ්ඩ වටී.

ဝါသိအာဒီသု ယာယ ဝါသိယာ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍကဋ္ဌစ္ဆေဒနံ ဝါ ဥစ္ဆုတစ္ဆနံ ဝါ အညံ မဟာကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ, အယံ ဘာဇနီယာ. တတော မဟတ္တရီ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ကတာ ဝါသိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ဖရသု ပန အန္တမသော ဝေဇ္ဇာနံ သိရာဝေဓနဖရသုပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ကုဌာရိယံ ဖရသုသဒိသော ဧဝ ဝိနိစ္ဆယော. ယာ ပန အာဝုဓသင်္ခေပေန ကတာ, အယံ အနာမာသာ. ကုဒါလော အန္တမသော စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. နိခါဒနံ စတုရဿမုခံ ဝါ ဟောတု ဒေါဏိမုခံ ဝါ ဝင်္ကံ ဝါ ဥဇုကံ ဝါ, အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကဝေဓနမ္ပိ ဒဏ္ဍဗဒ္ဓံ စေ, ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍခဏနကံ ပန အဒဏ္ဍကံ ဖလမတ္တမေဝ, ယံ သက္ကာ သိပါဋိကာယ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိတုံ, တံ ဘာဇနီယံ. သိခရမ္ပိ နိခါဒနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ယေဟိ မနုဿေဟိ ဝိဟာရေ ဝါသိအာဒီနိ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေ စ ဃရေ ဒဍ္ဎေ ဝါ [Pg.81] စောရေဟိ ဝါ ဝိလုတ္တေ ‘‘ဒေထ နော, ဘန္တေ, ဥပကရဏေ, ပုန ပါကတိကေ ကရိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဒါတဗ္ဗာ. သစေ အာဟရန္တိ, န ဝါရေတဗ္ဗာ; အနာဟရန္တာပိ န စောဒေတဗ္ဗာ.

කැති පිහි ආදිය අතරින්, දන්තකාෂ්ඨ කැපීමට හෝ උක් පොතු හැරීමට මිස වෙනත් විශාල කාර්යයක් කිරීමට නොහැකි කුඩා පිහිය බෙදා දීමට සුදුසුය. ඊට වඩා විශාල, ඕනෑම ආකාරයකින් සාදන ලද කැත්තක් ගරුභාණ්ඩයක්ම වේ. පොරව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අවසානයේ වෙදවරුන්ගේ නහර විදින කුඩා පොරව පවා ගරුභාණ්ඩයකි. වෑය සම්බන්ධයෙන්ද පොරව ගැන කී විනිශ්චයම වේ. ආයුධ ස්වරූපයෙන් නිමවූ යමක් වේද, එය ස්පර්ශ නොකළ යුතුය. උදැල්ල සතරඟුල් ප්‍රමාණයේ වුවද ගරුභාණ්ඩයකි. නියන, හතරැස් මුවක් සහිත වුවද, වටකුරු මුවක් සහිත වුවද, වක්‍ර වුවද, ඍජු වුවද, අවසානයේ කොස්සට මිට සවිකිරීමට විදින නියන පවා මිටක් සහිත නම් ගරුභාණ්ඩයකි. කොස්සට මිට විදින නියන මිටක් නැති, තලය පමණක් ඇත්තක් නම් සහ එය මල්ලක දමා රැගෙන යා හැකි නම් එය බෙදා දීමට සුදුසුය. විදින කූරද (සිකර) නියන යටතටම ගැනේ. යම් මිනිසුන් විසින් විහාරයට කැති පිහි ආදිය පූජා කර ඇති විට, ඔවුන්ගේ නිවාස ගිනිගැනීමෙන් හෝ සොරකම් කිරීමෙන් විනාශ වී 'ස්වාමීනී, අපේ උපකරණ අපට දෙන්න, පසුව අපි නැවත පිළිසකර කර දෙන්නෙමු' යැයි පවසන්නේ නම් ඒවා දිය යුතුය. ඔවුන් ඒවා නැවත ගෙනවිත් දෙන්නේ නම් වැළැක්විය යුතු නැත. නැවත නොදෙන්නේ නම් ඒ ගැන චෝදනා නොකළ යුතුය.

ကမ္မာရတဋ္ဋကာရစုန္ဒကာရနဠကာရမဏိကာရပတ္တဗန္ဓကာနံ အဓိကရဏိမုဋ္ဌိကသဏ္ဍာသတုလာဒီနိ သဗ္ဗာနိ လောဟမယဥပကရဏာနိ သံဃေ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍာနိ. တိပုကောဋ္ဋကသုဝဏ္ဏကာရစမ္မကာရဥပကရဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – တိပုကောဋ္ဋကဥပကရဏေသုပိ တိပုစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, သုဝဏ္ဏကာရဥပကရဏေသု သုဝဏ္ဏစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, စမ္မကာရဥပကရဏေသု ကတပရိကမ္မစမ္မဆိဒ္ဒနကံ ခုဒ္ဒကသတ္ထကန္တိ ဣမာနိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍာနိ. နဟာပိတတုန္နကာရဥပကရဏေသုပိ ဌပေတွာ မဟာကတ္တရိံ မဟာသဏ္ဍာသံ မဟာပိပ္ဖလကဉ္စ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယံ. မဟာကတ္တရိအာဒီနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ.

පස්බෑකරුවන් (කම්මල්කරුවන්), ලෝකුරුවන්, ලියවන පල් කරන්නන්, බට වැඩ කරන්නන්, මිණි කපන්නන් සහ පාත්‍ර බඳින්නන් යන මොවුන්ගේ කිනිහිරිය, මිටිය, අඬුව, තරාදිය ආදී සියලුම ලෝහමය උපකරණ සංඝයාට පූජා කළ අවස්ථාවේ සිට ගරුභණ්ඩ වේ. ඊයම් කපන්නන්, රන්කරුවන් සහ සම්කරුවන්ගේ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහෙත් මෙහි විශේෂය මෙයයි: ඊයම් කපන්නන්ගේ උපකරණ අතුරින් ඊයම් කපන කුඩා පිහිය ද, රන්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් රන් කපන කුඩා පිහිය ද, සම්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් පිරියම් කරන ලද සම් සිදුරු කරන කුඩා පිහිය ද යන මේවා බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. කරණවෑමියන් සහ මැහුම්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් ද විශාල කතුර, විශාල අඬුව සහ විශාල සැත් පිහිය (දැවුම් පිහිය) හැර සෙසු සියල්ල භාජනීය භාණ්ඩ වේ. විශාල කතුර ආදිය ගරුභණ්ඩ වේ.

ဝလ္လိအာဒီသု ဝေတ္တဝလ္လိအာဒိကာ ယာ ကာစိ အဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဝလ္လိ သံဃဿ ဒိန္နာ ဝါ တတ္ထဇာတကာ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတာ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, သာ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ သစေ အတိရေကာ ဟောတိ, ပုဂ္ဂလိကကမ္မေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ; အရက္ခိတာ ပန ဂရုဘဏ္ဍမေဝ န ဟောတိ. သုတ္တမကစိဝါကနာဠိကေရဟီရစမ္မမယာ ရဇ္ဇုကာ ဝါ ယောတ္တာနိ ဝါ ဝါကေ စ နာဠိကေရဟီရေ စ ဝဋ္ဋေတွာ ကတာ ဧကဝဋ္ဋာ ဝါ ဒွိဝဋ္ဋာ ဝါ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ. သုတ္တံ ပန အဝဋ္ဋေတွာ ဒိန္နံ မကစိဝါကနာဠိကေရဟီရာ စ ဘာဇနီယာ. ယေဟိ ပနေတာနိ ရဇ္ဇုကယောတ္တာဒီနိ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေ အတ္တနော ကရဏီယေန ဟရန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ.

වැල් වර්ග අතුරින් වේවැල් ආදී වූ අතක බාහුවෙන් අඩක් පමණ දිග යම් වැලක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ ද, නැතහොත් සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ ද, එසේම ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එම වැල් සංඝ කර්මාන්ත සඳහා හෝ චෛත්‍ය කර්මාන්ත සඳහා යොදා ගැනීමෙන් පසු අතිරික්තව ඉතිරි වේ නම්, පුද්ගලික කටයුතු සඳහා ද ලබා දීම සුදුසුය. එහෙත් ආරක්ෂා නොකරන ලද (වනයෙහි ඉබේ හටගත්) වැල් ගරුභණ්ඩ නොවේ. නූලෙන්, හණ පට්ටාවලින්, පොල්කෙඳිවලින් සහ සම්වලින් කරන ලද රැහැන් හෝ යොත් ද, හණ පට්ටා සහ පොල්කෙඳි එකට අඹරා කරන ලද තනි පොට හෝ දෙපොට රැහැන් ද සංඝයාට පූජා කළ තැන් සිට ගරුභණ්ඩ වේ. එහෙත් නොඅඹරා පූජා කරන ලද නූල්, හණ පට්ටා සහ පොල්කෙඳි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. යම් දායකයන් විසින් මෙම රැහැන් සහ යොත් ආදිය පූජා කරන ලද්දේ ද, ඔවුන් තම පුද්ගලික කටයුත්තක් සඳහා ඒවා රැගෙන යන්නේ නම් ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නොවේ.

ယော ကောစိ အန္တမသော အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောပိ ဝေဠု သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတော ဂရုဘဏ္ဍံ, သောပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကော ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဒဂဏှနကတေလနာဠိ ပန ကတ္တရယဋ္ဌိ, ဥပါဟနဒဏ္ဍကော, ဆတ္တဒဏ္ဍော, ဆတ္တသလာကာတိ ဣဒမေတ္ထ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ. ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ. ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝေဠုံ ဂဏှန္တေန သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ထာဝရံ အန္တမသော တံအဂ္ဃနကမ္ပိ ဖာတိကမ္မံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗော[Pg.82]. ဖာတိကမ္မံ အကတွာ ဂဏှန္တေန တတ္ထေဝ ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗော, ဂမနကာလေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အသတိယာ ဂဟေတွာ ဂတေန ပဟိဏိတွာ ဒါတဗ္ဗော. ဒေသန္တရံ ဂတေန သမ္ပတ္တဝိဟာရေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတဗ္ဗော.

අඩුම තරමින් අටඟුල් පමණ දිගැති, සිහින් උණ දණ්ඩක් පවා සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ ද, නැතහොත් සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ ද, ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයකි. එය ද සංඝ කර්මාන්තයෙහි හෝ චෛත්‍ය කර්මාන්තයෙහි යොදා ඉතිරි වූයේ නම් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. එහෙත් පාදයක් (කාසියක්) පමණ වටිනා තෙල් උණ බම්බුව, සැරයටිය, වහන් කටු ගැසීමට ගන්නා ලී දණ්ඩ, කුඩ මිට, කුඩ කූරු යන මේවා මෙහිදී බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. නිවාස ගිනිබත් වූ මිනිසුන් උණ බම්බු රැගෙන යන්නේ නම් ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නොවේ. ආරක්ෂා කර තිබූ උණ බම්බු ගන්නා භික්ෂුවක් විසින් ඒ හා සමාන හෝ ඊට වඩා වැඩි වටිනාකමකින් යුත් ස්ථාවර දෙයක් හෝ අවම වශයෙන් එහි වටිනාකම හෝ ලැබෙන්නට සලස්වා (ඵාතිකර්ම කොට) ගත යුතුය. ඵාතිකර්ම නොකොට ගන්නේ නම් එම ආරාමයේදීම පරිහරණය කළ යුතුය. වෙනත් පළාතකට යන විට සංඝික ආවාසයෙහි තබා යා යුතුය. නොදැනුවත්කමින් රැගෙන ගියේ නම් එය නැවත එවිය යුතුය. වෙනත් රටකට ගියේ නම් තමන් පැමිණි විහාරයේ සංඝික ආවාසයක තැන්පත් කළ යුතුය.

တိဏန္တိ မုဉ္ဇံ ပဗ္ဗဇဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ ယံကိဉ္စိ တိဏံ. ယတ္ထ ပန တိဏံ နတ္ထိ, တတ္ထ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေန္တိ; တသ္မာ ပဏ္ဏမ္ပိ တိဏေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ဣတိ မုဉ္ဇာဒီသု ယံကိဉ္စိ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ တိဏံ တာလပဏ္ဏာဒီသု စ ဧကံ ပဏ္ဏမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နံ ဝါ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ဗဟာရာမေ သံဃဿ တိဏဝတ္ထုတော ဇာတတိဏံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, တမ္ပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ. အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောပိ ရိတ္တပေါတ္ထကော ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

තණකොළ යනු මුඤ්ජ තණ සහ පබ්බජ තණ හැර සෙසු යම්කිසි තණ වර්ගයකි. යම් තැනක තණකොළ නැති ද එහි (වහල) කොළ වර්ගවලින් සෙවිලි කරති. එබැවින් කොළ වර්ග ද තණකොළ ගණයෙහිම ලා සලකනු ලැබේ. මෙසේ මුඤ්ජ තණ ආදියෙන් මිටක් පමණ වූ තණකොළ වුව ද, තල් කොළ ආදියෙන් එක කොළයක් වුව ද සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ එහි හටගත්තේ හෝ වේ ද, විහාරයෙන් පිටත සංඝික තණ බිමෙහි හටගත් තණකොළ හෝ ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එය ද සංඝ කර්මාන්ත හා චෛත්‍ය කර්මාන්ත අවසන් වූ පසු අතිරික්ත වුවහොත් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. ගිනිගත් නිවාස ඇති මිනිසුන් රැගෙන යන්නේ නම් නොවැළැක්විය යුතුය. අටඟුල් ප්‍රමාණ වූ හිස් පුස්කොළය ද ගරුභණ්ඩයකි.

မတ္တိကာ ပကတိမတ္တိကာ ဝါ ဟောတု ပဉ္စဝဏ္ဏာ ဝါ သုဓာ ဝါ သဇ္ဇုရသကင်္ဂုဋ္ဌသိလေသာဒီသု ဝါ ယံကိဉ္စိ, ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ အာနေတွာ ဝါ ဒိန္နံ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ တာလဖလပက္ကမတ္တံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. တမ္ပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ နိဋ္ဌိတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဟိင်္ဂုဟိင်္ဂုလကဟရိတာလမနောသိလဉ္ဇနာနိ ပန ဘာဇနီယဘဏ္ဍာနိ.

මැටි යනු සාමාන්‍ය මැටි හෝ වේවා, පස්වන් මැටි හෝ වේවා, හුණු හෝ වේවා, පයින් රෙසින, කඟුට්ඨ, සිලෙස ආදී යම්කිසි දෙයක් හෝ වේවා, දුර්ලභ ස්ථානයකින් ගෙනවුත් පූජා කරන ලද්දේ ද, එහිම හටගත්තේ ද, ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද, ඉදුණු තල් ගෙඩියක් පමණ වූ මැටි හෝ මැලියම් ප්‍රමාණය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එය ද සංඝ කර්මාන්ත හා චෛත්‍ය කර්මාන්ත අවසන් වූ පසු අතිරික්ත වුවහොත් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. එහෙත් පෙරුම්කායම්, හිඟුල්, හරිතාල, මනෝසීල සහ අඳුන් ගල් යන මේවා භාජනීය භාණ්ඩ වේ.

ဒါရုဘဏ္ဍေ ယော ကောစိ အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောပိ ဒါရုဘဏ္ဍကော ဒါရုဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတော, အယံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဒါရုဝေဠုစမ္မပါသာဏာဒိဝိကတိံ ဒါရုဘဏ္ဍေန သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သံဃဿ အာသန္ဒိကော ဥပ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒါရုဘဏ္ဍဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော.

දැව භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අටඟුල් පමණ වූ කුඩා දැව දණ්ඩක් පවා දැව දුර්ලභ ස්ථානයකදී සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ එහි හටගත්තේ හෝ ආරක්ෂා කරන ලද්දේ හෝ වේ නම් එය ගරුභණ්ඩයක් වන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. මහා අටුවාවෙහි ද දැව, උණ, සම්, ගල් ආදියෙන් කළ සියලුම නිර්මාණයන් දැව භාණ්ඩ ගණයෙහි ලා සලකා, "එකල්හි සංඝයාට ආසන්දිකයක් උපන්නේය" යන මෙම පාළි පාඨයේ සිට දැව භාණ්ඩ පිළිබඳ විනිශ්චය දක්වා ඇත.

တတြာယံ အတ္ထုဒ္ဓါရော, အာသန္ဒိကော, သတ္တင်္ဂေါ, ဘဒ္ဒပီဌံ, ပီဌိကာ, ဧဠကပါဒကပီဌံ, အာမလကဝဋ္ဋကပီဌံ, ဖလကံ, ကောစ္ဆံ, ပလာလပီဌကန္တိ ဣမေသု [Pg.83] တာဝ ယံကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ, သံဃဿ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. ပလာလပီဌေန စေတ္ထ ကဒလိပတ္တာဒိပီဌာနိပိ သင်္ဂဟိတာနိ. ဗျဂ္ဃစမ္မဩနဒ္ဓမ္ပိ ဝါဠရူပပရိက္ခိတ္တံ, ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ, ကောစ္ဆကံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

එහි සාරාංශය මෙසේය: ආසන්දික, සත්තංග, භද්දපීඨ, පීඨිකා, එළකපාදක පීඨ, ආමලකවට්ටක පීඨ, ලෑලි, කොට්ට, පිදුරු අසුන් යන මේවා අතුරින් කුඩා හෝ වේවා විශාල හෝ වේවා සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභණ්ඩයකි. මෙහි පිදුරු අසුන් යන්නෙන් කෙසෙල් කොළ ආදියෙන් කළ අසුන් ද ඇතුළත් වේ. ව්‍යාඝ්‍ර සම්වලින් වසන ලද, වන මෘග රූපවලින් සැරසූ, රත්නයන්ගෙන් මැසූ කොට්ට (අසුන්) ද ගරුභණ්ඩ වේ.

ဝင်္ကဖလကံ, ဒီဃဖလကံ, စီဝရဓောဝနဖလကံ, ဃဋ္ဋနဖလကံ, ဃဋ္ဋနမုဂ္ဂရော, ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဂဏ္ဌိကာ, ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော, အမ္ဗဏံ, ရဇနဒေါဏိ, ဥဒကပဋိစ္ဆကော, ဒါရုမယော ဝါ ဒန္တမယော ဝါ ဝေဠုမယော ဝါ သပါဒကောပိ အပါဒကောပိ သမုဂ္ဂေါ, မဉ္ဇူသာ, ပါဒဂဏှနကတော အတိရေကပ္ပမာဏော ကရဏ္ဍော, ဥဒကဒေါဏိ, ဥဒကကဋာဟံ, ဥဠုင်္ကော, ကဋစ္ဆု, ပါနီယသရာဝံ, ပါနီယသင်္ခေါတိ ဧတေသုပိ ယံကိဉ္စိ သံဃေ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ. သင်္ခထာလကံ ပန ဘာဇနီယံ, တထာ ဒါရုမယော ဥဒကတုမ္ဗော.

වංක ඵලක, දීඝ ඵලක, සිවුරු සෝදන ලෑලි, සිවුරු තලන ලෑලි, තලන මුගුරු, දැවටු දඬු කපන කොට, දඬු මුගුරු, ඔරු, සායම් ඔරු, වතුර පිළිගන්නා බඳුන්, ලීයෙන් හෝ ඇත්දළින් හෝ උණෙන් කරන ලද පාද සහිත හෝ රහිත කරඬු, පෙට්ටි, පාදයකට වඩා වටිනා මංජුසා, පැන් දෝණි, පැන් කටාරම්, උළුක්කු, හැඳි, පැන් සරාවන්, පැන් හක්ගෙඩි යන මේවා අතුරින් යමක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභණ්ඩයකි. එහෙත් හක්ගෙඩි තැටිය ද, ලීයෙන් කළ පැන් බුජම ද බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ.

ပါဒကထလိကမဏ္ဍလံ ဒါရုမယံ ဝါ ဟောတု စောဠပဏ္ဏာဒိမယံ ဝါ သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍံ. အာဓာရကော ပတ္တပိဓာနံ, တာလဝဏ္ဋံ, ဗီဇနီ, စင်္ကောဋကံ, ပစ္ဆိ, ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီတိ ဧတေသုပိ ယံကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဒါရုဝေဠုပဏ္ဏစမ္မာဒီသု ယေန ကေနစိ ကတံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

ලීයෙන් හෝ රෙදි, කොළ ආදියෙන් කළ පා පිස්නා වට සියල්ල ගරුභණ්ඩ වේ. පාත්‍ර ආධාරක, පාත්‍ර පියන්, තල්වැට, පවන් අතු, මල් වට්ටි, වට්ටි, මිට සහිත ඉදල් සහ අතින් අල්ලන ඉදල් (කොසු) යන මේවා අතුරින් කුඩා හෝ විශාල හෝ වේවා ලී, උණ, කොළ, සම් ආදී යම්කිසි දේකින් කරන ලද්දේ නම් ඒ සියල්ල ගරුභණ්ඩම වේ.

ထမ္ဘတုလာသောပါနဖလကာဒီသု ဒါရုမယံ ဝါ ပါသာဏမယံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဂေဟသမ္ဘာရရူပံ, ယော ကောစိ ကဋသာရကော, ယံကိဉ္စိ ဘူမတ္ထရဏံ, ယံကိဉ္စိ အကပ္ပိယစမ္မံ, သဗ္ဗံ သံဃေ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ, ဘူမတ္ထရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဠကစမ္မံ ပန ပစ္စတ္ထရဏဂတိကံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ကပ္ပိယစမ္မာနိ ဘာဇနီယာနိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သဗ္ဗံ မဉ္စပ္ပမာဏံ စမ္မံ ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ටැම්, පරාල, පියගැටපෙළ, ලෑලි ආදියෙන් යුක්ත වූ, ලීයෙන් හෝ ගලින් කළ යම් නිවාස උපකරණයක් වේ ද, යම් පැදුරක් හෝ බිමට එළන යම් පලසක් වේ ද, යම් අකැප සමක් වේ ද, ඒ සියල්ල සංඝයාට පූජා කළ කල්හි ගරු භාණ්ඩ වේ. බිම එළීම පිණිස ඒවා පරිහරණය කිරීම කැප ය. එළු සම් පලසක් (paccattharaṇa) වැනි ය, එය ද ගරු භාණ්ඩයකි. කැප වූ සම් (මෘග සම ආදිය) බෙදිය හැකි (භාජනීය) භාණ්ඩ වේ. කුරුන්දියෙහි නම් "ඇඳක ප්‍රමාණය ඇති සියලු සම් ගරු භාණ්ඩ" යැයි දක්වා ඇත.

ဥဒုက္ခလံ, မုသလံ, သုပ္ပံ, နိသဒံ, နိသဒပေါတော, ပါသာဏဒေါဏိ, ပါသာဏကဋာဟံ, တုရိဝေမဘသ္တာဒိ သဗ္ဗံ ပေသကာရာဒိဘဏ္ဍံ, သဗ္ဗံ ကသိဘဏ္ဍံ, သဗ္ဗံ စက္ကယုတ္တကယာနံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. မဉ္စပါဒေါ, မဉ္စအဋနီ, ပီဌပါဒေါ, ပီဌအဋနီ, ဝါသိဖရသုအာဒီနံ ဒဏ္ဍာတိ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဝိပ္ပကတတစ္ဆနကမ္မံ အနိဋ္ဌိတမေဝ ဘာဇနီယံ, တစ္ဆိတမဋ္ဌံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. အနုညာတဝါသိယာ ပန ဒဏ္ဍော ဆတ္တမုဋ္ဌိပဏ္ဏံ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဥပါဟနာ အရဏိသဟိတံ ဓမ္မကရဏော ပါဒဂဏှနကတော အနတိရိတ္တံ အာမလကတုမ္ဗံ အာမလကဃဋော လာဗုကတုမ္ဗံ လာဗုဃဋော ဝိသာဏကတုမ္ဗန္တိ သဗ္ဗမေတံ ဘာဇနီယံ, တတော မဟန္တတရံ ဂရုဘဏ္ဍံ.

වංගෙඩිය, මෝල්ගහ, කුල්ල, මිරිස්ගල, මිරිස්ගල් පුත්‍රයා (ඇඹරුම් ගල), ගල් ඔරුව, ගල් තාච්චිය, පේසකාරයන්ගේ (වියන්නන්ගේ) උපකරණ ඇතුළු සියලු විවීමේ උපකරණ, සියලු ගොවිතැන් උපකරණ, රෝද සහිත සියලු වාහන ගරු භාණ්ඩ ම වේ. ඇඳ පාද, ඇඳ රාමු, පුටු පාද, පුටු රාමු, වෑ-පොරෝ ආදියේ මිටවල් යන මෙයින් යම් වැඩ නිම නොකළ කැටයම් සහිත දැවයක් වේ ද, එය නිම නොකළ බැවින් බෙදිය හැකි ය (භාජනීය ය). මනාව මට්ටම් කළ ඒවා ගරු භාණ්ඩ වේ. අනුදැන වදාළ වෑයෙහි මිට, කුඩය, අත්ලෙන් අල්වන කුඩ කොළය, සැරයටිය, පාවහන්, ගිනිගෑ පුවරුව (අරණි), දැමකරකය (පෙරහන්කඩ), පෑලක් (pāda) පමණ ගත නොහැකි කුඩා නෙල්ලි බඳුන, නෙල්ලි කළය, ලබු කටුව, ලබු කළය, අං බඳුන යන මේ සියල්ල බෙදිය හැකි භාණ්ඩ වේ. මීට වඩා විශාල ඒවා ගරු භාණ්ඩ වේ.

ဟတ္ထိဒန္တော [Pg.84] ဝါ ယံကိဉ္စိ ဝိသာဏံ ဝါ အတစ္ဆိတံ ယထာဇာတမေဝ ဘာဇနီယံ, တေဟိ ကတမဉ္စပါဒါဒီသု ပုရိမသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော. တစ္ဆိတနိဋ္ဌိတောပိ ဟိင်္ဂုကရဏ္ဍကော အဉ္ဇနကရဏ္ဍကော ဂဏ္ဌိကာ ဝိဓော အဉ္ဇနီ အဉ္ဇနိသလာကာ ဥဒကပုဉ္ဆနီတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယမေဝ.

වැඩ නොකළ හස්ති දන්ත (ඇත් දළ) හෝ යම් අං හෝ ස්වාභාවිකව පවතින පරිදි ම බෙදිය හැකි (භාජනීය) භාණ්ඩ වේ. ඒවායින් කළ ඇඳ පාද ආදියෙහි විනිශ්චය කලින් කී දැවමය භාණ්ඩ හා සමාන වේ. මනාව වැඩ නිම කළ වුව ද පෙරුම්කායම් (හිඟු) කරඬුව, අඳුන් කරඬුව, බොත්තම් (ගණ්ඨිකා), වළලු (විධ), අඳුන් නළය, අඳුන් කූර, පැන් පිසින රෙදිකඩ යන මේ සියල්ල බෙදිය හැකි භාණ්ඩ ම වේ.

မတ္တိကာဘဏ္ဍေ သဗ္ဗံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ဃဋပိဌရာဒိကုလာလဘာဇနံ ပတ္တကဋာဟံ အင်္ဂါရကဋာဟံ ဓူမဒါနကံ ဒီပရုက္ခကော ဒီပကပလ္လိကာ စယနိဋ္ဌကာ ဆဒနိဋ္ဌကာ ထူပိကာတိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ, ပါဒဂဏှနကတော အနတိရိတ္တပ္ပမာဏော ပန ဃဋကော ပတ္တံ ထာလကံ ကဉ္စနကော ကုဏ္ဍိကာတိ ဣဒမေတ္ထ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ. ယထာ စ မတ္တိကာဘဏ္ဍေ; ဧဝံ လောဟဘဏ္ဍေပိ ကုဏ္ဍိကာ ဘာဇနီယကောဋ္ဌာသမေဝ ဘဇတီတိ အယမေတ္ထ အနုပုဗ္ဗိကထာ.

මැටි භාණ්ඩ අතුරින්, මිනිසුන්ගේ පරිභෝජනය පිණිස පවතින කළගෙඩි, ඇතිලි ආදී කුඹල් භාණ්ඩ ද, පාත්‍ර පවන මැටි තාච්චි ද, අඟුරු කබල් ද, දුම් නළ ද, පහන් රුක් ද, පහන් කබල් ද, බැමි ගඩොල්, සෙවිලි ගඩොල් හා කොත ද යන මේ සියල්ල සංඝයාට පූජා කළ තැන් සිට ගරු භාණ්ඩ වේ. එහෙත් පෑලක් (pāda) පමණ ප්‍රමාණය නොඉක්මවන කුඩා කළය, තැටිය, බඳුන, පැන් බඳුන, පැන් කෙණ්ඩිය යන මේවා මෙහි දී බෙදිය හැකි භාණ්ඩ වේ. මැටි භාණ්ඩවල මෙන් ම ලෝහ භාණ්ඩවල ද පැන් කෙණ්ඩිය බෙදිය හැකි භාණ්ඩ ගණයට ම අයිති වේ. මෙය මෙහි අනුපිළිවෙළ කථාවයි.

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පවරා දිය නොහැකි වස්තූන් පිළිබඳ කථාව නිම විය.

နဝကမ္မဒါနကထာ

නවකර්ම දීම පිළිබඳ කථාව.

၃၂၃. ဘဏ္ဍိကာဋ္ဌပနမတ္တေနာတိ ဒွါရဗာဟာနံ ဥပရိ ကပေါတဘဏ္ဍိကယောဇနမတ္တေန. ပရိဘဏ္ဍကရဏမတ္တေနာတိ ဂေါမယပရိဘဏ္ဍကသာဝပရိဘဏ္ဍကရဏမတ္တေန. ဓူမကာလိကန္တိ ဣဒံ ယာဝဿ စိတကဓူမော န ပညာယတိ, တာဝ အယံ ဝိဟာရော ဧတဿေဝါတိ ဧဝံ ဓူမကာလေ အပလောကေတွာ ကတပရိယောသိတံ ဝိဟာရံ ဒေန္တိ. ဝိပ္ပကတန္တိ ဧတ္ထ ဝိပ္ပကတော နာမ ယာဝ ဂေါပါနသိယော န အာရောဟန္တိ. ဂေါပါနသီသု ပန အာရုဠှာသု ဗဟုကတော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ န ဒါတဗ္ဗော, ကိဉ္စိဒေဝ သမာဒပေတွာ ကာရေဿတိ. ခုဒ္ဒကေ ဝိဟာရေ ကမ္မံ ဩလောကေတွာ ဆပ္ပဉ္စဝဿိကန္တိ ကမ္မံ ဩလောကေတွာ စတုဟတ္ထဝိဟာရေ စတုဝဿိကံ, ပဉ္စဟတ္ထေ ပဉ္စဝဿိကံ, ဆဟတ္ထေ ဆဝဿိကံ ဒါတဗ္ဗံ. အဍ္ဎယောဂေါ ပန ယသ္မာ သတ္တဋ္ဌဟတ္ထော ဟောတိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တဋ္ဌဝဿိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ ပန သော နဝဟတ္ထော ဟောတိ နဝဝဿိကမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ. မဟလ္လကေ ပန ဒသဟတ္ထေ ဧကာဒသဟတ္ထေ ဝိဟာရေ ဝါ ပါသာဒေ ဝါ ဒသဝဿိကံ ဝါ ဧကာဒသဝဿိကံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ. ဒွါဒသဟတ္ထေ ပန တတော အဓိကေ ဝါ လောဟပါသာဒသဒိသေပိ ဒွါဒသဝဿိကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ, န တတော ဥတ္တရိ.

323. ‘භණ්ඩිකාට්ඨපනමත්තෙන’ යනු උළුවහු බාහුවලට ඉහළින් පරෙවියන් ලගින කුඩා සැරසිලි (කපෝත භණ්ඩිකා) යෙදීම පමණකි. ‘පරිභණ්ඩකරණමත්තෙන’ යනු ගොම පිරිබඩෑම හෝ සායම් පිරිබඩෑම කිරීම පමණකි. ‘ධූමකාලිකන්ති’ යනු නවකර්මය භාරගත් භික්ෂුවගේ චිතකයේ දුම් පෙනෙන තෙක් ම (ජීවිතාන්තය දක්වා) මෙම විහාරය උන්වහන්සේට ම අයත් යැයි මෙසේ ආයු කාලය සලකා නිම කළ විහාරය පවරති. ‘විප්පකත’ යනු මෙහි දී පරාල (ගෝපානසී) තබන තෙක් ඇති තත්ත්වයයි. පරාල යෙදූ පසු එය ‘බහුකත’ (බොහෝ දුරට නිම වූ) ලෙස හැඳින්වේ. එබැවින් එතැන් සිට නවකර්මය සඳහා දීම නොකළ යුතු ය; දායකයා ම යම් අයකු ලවා එය කරවා ගනු ඇත. කුඩා විහාරවල වැඩ ප්‍රමාණය බලා වසර පහ හයක නවකර්ම කාලයක් දිය යුතු ය. රියන් හතරක විහාරයකට සිව් වසරක් ද, රියන් පහක විහාරයකට පස් වසරක් ද, රියන් හයකට සය වසරක් ද දිය යුතු ය. අඩයෝගය (දෙපල වහල සහිත නිවස) රියන් හත අටක් පමණ වන බැවින් මෙහි ‘සත් අට වසරක්’ යැයි කියන ලදී. ඉදින් එය රියන් නවයක් නම් නව වසරක් ද දිය යුතු ය. විශාල වූ රියන් දහය හෝ එකොළහ ඇති විහාර හෝ ප්‍රාසාදවලට දස වසරක හෝ එකොළොස් වසරක නවකර්ම කාලයක් දිය යුතු ය. රියන් දොළහක් හෝ ඊට වැඩි වූ ලෝවාමහාපාය වැනි විශාල ප්‍රාසාද සඳහා දොළොස් වසරක් ම දිය යුතු ය, ඊට වඩා වැඩි නොකළ යුතු ය.

နဝကမ္မိကော [Pg.85] ဘိက္ခု အန္တောဝဿေ တံ အာဝါသံ လဘတိ, ဥတုကာလေ ပဋိဗာဟိတုံ န လဘတိ. သစေ သော အာဝါသော ဇီရတိ, အာဝါသသာမိကဿ ဝါ တဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကဿစိ ကထေတဗ္ဗံ – ‘‘အာဝါသော တေ နဿတိ, ဇဂ္ဂထ ဧတံ အာဝါသ’’န္တိ. သစေ သော န သက္ကောတိ, ဘိက္ခူဟိ ဉာတီ ဝါ ဥပဋ္ဌာကေ ဝါ သမာဒပေတွာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. သစေ တေပိ န သက္ကောန္တိ, သံဃိကေန ပစ္စယေန ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ ဧကံ အာဝါသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝသေသာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာ. ဗဟူ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဧကံ သဏ္ဌာပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

නවකර්ම කටයුතු කරන භික්ෂුවට වස් කාලය තුළ ඒ ආවාසය හිමි වේ, සෘතු කාලයන්හි දී උන්වහන්සේ වැළැක්විය නොහැකි ය. ඉදින් ඒ ආවාසය දිරාපත් වේ නම්, ආවාස දායකයාට හෝ ඔහුගේ පරපුරේ යමකුට ‘ඔබේ ආවාසය විනාශ වේ, මෙය රැකබලා ගන්න’ යැයි කිව යුතු ය. ඔහුට නොහැකි නම්, භික්ෂූන් විසින් නෑයන් හෝ උපස්ථායකයන් උනන්දු කරවා එය රැකබලා ගත යුතු ය. ඔවුන්ට ද නොහැකි නම්, සඟසතු පිරිකරින් (සංඝික පච්චයෙන්) එය රැකබලා ගත යුතු ය. එය ද නොමැති කල්හි, එක් ආවාසයක් අත්හැර ඉතිරි ඒවා රැකබලා ගත යුතු ය. බොහෝ ආවාස අත්හැර දමා හෝ එක් ආවාසයක් ආරක්ෂා කර ගැනීම ද සුදුසු ම ය.

ဒုဗ္ဘိက္ခေ ဘိက္ခူသု ပက္ကန္တေသု သဗ္ဗေ အာဝါသာ နဿန္တိ, တသ္မာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ အာဝါသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတော ယာဂုဘတ္တစီဝရာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တေဟိ သေသာဝါသာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာယေဝ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သံဃိကေ ပစ္စယေ အသတိ ဧကော ဘိက္ခု ‘တုယှံ ဧကံ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဇဂ္ဂါဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဗဟုတရံ ဣစ္ဆတိ, တိဘာဂံ ဝါ ဥပဍ္ဎဘာဂံ ဝါ ဒတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗံ. အထ ‘ထမ္ဘမတ္တမေဝေတ္ထ အဝသိဋ္ဌံ, ဗဟုကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’န္တိ န ဣစ္ဆတိ, ‘တုယှံ ပုဂ္ဂလိကမေဝ ကတွာ ဇဂ္ဂ; ဧဝမ္ပိ ဟိ သံဃဿ ဘဏ္ဍကဋ္ဌပနဋ္ဌာနံ နဝကာနဉ္စ ဝသနဋ္ဌာနံ လဘိဿတီ’တိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဇဂ္ဂိတော ပန တသ္မိံ ဇီဝန္တေ ပုဂ္ဂလိကော ဟောတိ, မတေ သံဃိကောယေဝ. သစေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဒါတုကာမော ဟောတိ, ကမ္မံ ဩလောကေတွာ တိဘာဂံ ဝါ ဥပဍ္ဎံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ကတွာ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဒါတုံ လဘတိ. ဧဝံ ဇဂ္ဂနကေ ပန အသတိ ‘ဧကံ အာဝါသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ’တိအာဒိနာ နယေန ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော’’တိ.

දුර්භික්ෂ කාලවල භික්ෂූන් වහන්සේලා බැහැර වැඩි කල්හි සියලු ආවාස විනාශ වේ. එබැවින් එක්, දෙක හෝ තුන් ආවාසයක් අත්හැර දමා, ඒවායින් ලැබෙන කැඳ, බත්, සිවුරු ආදිය පරිභෝජනය කරමින් ඉතිරි ආවාස රැකගත යුතු ම ය. කුරුන්දියෙහි මෙසේ දක්වා ඇත: ‘සංඝික පිරිකර නොමැති කල්හි, එක් භික්ෂුවකට ‘ඔබට එක් ඇඳක් තබාගෙන (එක් ඇඳක ප්‍රමාණය ගෙන) මෙය රැකබලා ගන්න’ යැයි කිව යුතු ය. උන්වහන්සේ ඊට වඩා කැමති නම්, තුනෙන් එකක් හෝ අඩක් හෝ දී රැකබලා ගැනීමට සැලැස්විය යුතු ය. ඉදින් ‘මෙහි ඉතිරිව ඇත්තේ ටැම් පමණකි, විශාල වැඩ ප්‍රමාණයක් කළ යුතු ය’ කියා අකමැති වේ නම්, ‘මෙය ඔබට ම අයත් එකක් ලෙස (පුද්ගලික කොට) රැකබලා ගන්න, එවිට සංඝයාට බඩු බාහිරාදිය තැබීමට තැනක් හා නවක භික්ෂූන්ට වාසස්ථානයක් ද ලැබෙනු ඇත’ යැයි පවසා රැකබලා ගැනීමට දිය යුතු ය. මෙසේ රැකබලා ගන්නා ආවාසය උන්වහන්සේ ජීවත්ව සිටින තාක් පුද්ගලික වන අතර, අපවත් වූ පසු සංඝික ම වේ. ඉදින් තම සද්ධිවිහාරිකයන්ට දීමට කැමති නම්, කළ වැඩ ප්‍රමාණය සලකා තුනෙන් පංගුවක් හෝ අඩක් පුද්ගලික කොට රැකබලා ගැනීමට දිය යුතු ය. එවිට සද්ධිවිහාරිකයන්ට දීමට අවස්ථාව ලැබේ. මෙසේ රැකබලා ගන්නා භික්ෂුවක් නැති කල්හි, ‘එක් ආවාසයක් අත්හැර’ යනාදී ක්‍රමයට එය ආරක්ෂා කර ගත යුතු ය.’

ဣဒမ္ပိ စ အညံ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ – ဒွေ ဘိက္ခူ သံဃိကံ ဘူမိံ ဂဟေတွာ သောဓေတွာ သံဃိကံ သေနာသနံ ကရောန္တိ. ယေန သာ ဘူမိ ပဌမံ ဂဟိတာ, သော သာမီ. ဥဘောပိ ပုဂ္ဂလိကံ ကရောန္တိ, သောယေဝ သာမီ. သော သံဃိကံ ကရောတိ, ဣတရော ပုဂ္ဂလိကံ ကရောတိ, အညံ စေ ဗဟုံ သေနာသနဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, ပုဂ္ဂလိကံ ကရောန္တောပိ န ဝါရေတဗ္ဗော. အညသ္မိံ ပန တာဒိသေ ပဋိရူပေ ဌာနေ အသတိ တံ ပဋိဗာဟိတွာ သံဃိကံ ကရောန္တေနေဝ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ပန တဿ တတ္ထ ဝယကမ္မံ ကတံ, တံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ကတာဝါသေ ဝါ အာဝါသကရဏဋ္ဌာနေ ဝါ ဆာယူပဂဖလူပဂရုက္ခာ ဟောန္တိ, အပလောကေတွာ [Pg.86] ဟာရေတဗ္ဗာ. ပုဂ္ဂလိကာ စေ ဟောန္တိ, သာမိကာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ; နော စေ ဒေန္တိ, ယာဝတတိယံ အာပုစ္ဆိတွာ ‘‘ရုက္ခအဂ္ဃနကမူလံ ဒဿာမာ’’တိ ဟာရေတဗ္ဗာ.

මෙම කරුණද තවත් එකක් ලෙස එහිම (කුරුන්දි අටුවාවෙහිම) වදාරන ලදී - භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් සාංඝික භූමියක් ගෙන, එය ශුද්ධ පවිත්‍ර කර සාංඝික සේනාසනයක් සාදති. යම් භික්ෂුවක් එම භූමිය පළමුව ගත්තේ ද, උන්වහන්සේ එහි හිමිකරු වේ. ඉදින් දෙදෙනාම පෞද්ගලිකව සාදන්නේ නම්, (පළමුව ගත්) ඒ භික්ෂුවම හිමිකරු වේ. එක් අයෙක් සාංඝිකව සාදන විට, අනෙක් තැනැත්තා පෞද්ගලිකව සාදයි නම්, වෙනත් බොහෝ සේනාසන ස්ථාන තිබේ නම්, පෞද්ගලිකව සාදන්නා වැළැක්විය යුතු නැත. නමුත් එවැනි වෙනත් සුදුසු ස්ථානයක් නොමැති විට, ඔහුව වළක්වා සාංඝිකවම එය කළ යුතුය. එහිදී ඔහු කළ වියදම් පියවිය යුතුය. යම් හෙයකින් කළ ආවාසය අසල හෝ ආවාස සාදන ස්ථානයෙහි සෙවණ දෙන හෝ ඵල දෙන ගස් තිබේ නම්, සංඝයාගෙන් අවසර ගෙන ඒවා ඉවත් කළ යුතුය. ඒවා පෞද්ගලික දේ නම්, අයිතිකරුවන්ගෙන් විමසිය යුතුය; ඔවුන් අවසර නොදෙන්නේ නම්, තුන් වරක් දක්වා විමසා, 'ගස්වල නියමිත වටිනාකම දෙන්නෙමු' යැයි කියා ඒවා ඉවත් කළ යුතුය.

ယော ပန သံဃိကဝလ္လိမတ္တမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ အာဟရိမေန ဥပကရဏေန သံဃိကာယ ဘူမိယာ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရံ ကာရေတိ, ဥပဍ္ဎံ သံဃိကံ ဟောတိ; ဥပဍ္ဎံ ပုဂ္ဂလိကံ. ပါသာဒေါ စေ ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒေါ သံဃိကော; ဥပရိ ပုဂ္ဂလိကော. သစေ သော ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဣစ္ဆတိ, တဿ ဟောတိ. အထ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဣစ္ဆတိ, ဥဘယတ္ထ ဥပဍ္ဎံ လဘတိ. ဒွေ သေနာသနာနိ ကာရေတိ – ဧကံ သံဃိကံ, ဧကံ ပုဂ္ဂလိကံ. သစေ ဝိဟာရေ ဥဋ္ဌိတေန ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေန ကာရေတိ, တတိယဘာဂံ လဘတိ. သစေ အကတဋ္ဌာနေ စယံ ဝါ ပမုခံ ဝါ ကရောတိ, ဗဟိကုဋ္ဋေ ဥပဍ္ဎံ သံဃဿ, ဥပဍ္ဎံ တဿ. အထ မဟန္တံ ဝိသမံ ပူရေတွာ အပဒေ ပဒံ ဒဿေတွာ ကတံ ဟောတိ, အနိဿရော တတ္ထ သံဃော.

යම් භික්ෂුවක් සාංඝික වූ වැල් කැබැල්ලක් පවා නොගෙන, තමා විසින්ම ගෙන ආ උපකරණවලින් සාංඝික භූමියක පෞද්ගලික විහාරයක් කරවයි නම්, එහි අඩක් සාංඝික වන අතර අඩක් පෞද්ගලික වේ. එය ප්‍රාසාදයක් (මහල් ගොඩනැගිල්ලක්) නම්, පහත මාලය සාංඝික වන අතර උඩු මහල පෞද්ගලික වේ. ඉදින් උන්වහන්සේ පහත මාලයට කැමති නම්, එය උන්වහන්සේට හිමි වේ. ඉදින් පහත මාලය හා උඩු මහල යන දෙකටම කැමති නම්, දෙතැනින්ම අඩ බැගින් ලබයි. ඉදින් සේනාසන දෙකක් සාදයි නම්, එකක් සාංඝික වන අතර අනෙක පෞද්ගලික වේ. ඉදින් විහාරයේම හටගත් දැව උපකරණවලින් සාදයි නම්, තුනෙන් එකක් ලබයි. මෙතෙක් කිසිවක් නොකළ ස්ථානයක බිත්ති බැඳීමක් හෝ ආලින්දයක් කරන්නේ නම්, බිත්තියෙන් පිටත කොටසින් අඩක් සංඝයාටත්, අඩක් උන්වහන්සේටත් හිමි වේ. ඉදින් විශාල වූ විෂම ස්ථානයක් පුරවා මින් පෙර භාවිත නොකළ තැනක සලකුණු පෙන්වා (ප්‍රතිසංස්කරණය) කළේ නම්, එහි සංඝයාට අයිතියක් නැත. මෙයද එහිම (කුරුන්දි අටුවාවෙහිම) වදාරන ලදී.

ဧကံ ဝရသေယျန္တိ ဧတ္ထ နဝကမ္မဒါနဋ္ဌာနေ ဝါ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဧကံ ဝရသေယျံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

'එකං වරසෙය්‍යං' යන්නෙහි අර්ථය නම් - නවකර්ම ලබා දෙන ස්ථානයක හෝ වස් පිළිවෙළින් (ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව) ලැබෙන ස්ථානයක හෝ තමා කැමති එක් උතුම් සේනාසනයක් ගැනීමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි.

ပရိယောသိတေ ပက္ကမတိ တဿေဝေတန္တိ ပုန အာဂန္တွာ ဝသန္တဿ အန္တောဝဿံ တဿေဝ တံ; အနာဂစ္ဆန္တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ဂဟေတုံ န လဘန္တိ.

'පරියෝසිතේ පක්කමති තස්සේවේතං' යන්නෙහි අර්ථය - නැවත පැමිණ වාසය කරන භික්ෂුවකට වස් කාලය ඇතුළත එම ස්ථානය උන්වහන්සේටම හිමි වන බවයි. නමුත් නැවත නොපැමිණෙන්නේ නම්, සද්ධිවිහාරිකාදීන්ට එය ගැනීමට අයිතියක් නැත.

နဝကမ္မဒါနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

නවකර්ම දීම පිළිබඳ කතාව නිම විය.

အညတြပဋိဘောဂပဋိက္ခေပါဒိကထာ

වෙනත් ස්ථානයක පරිභෝජනය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව.

၃၂၄. နာတိဟရန္တီတိ အညတြ ဟရိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ဂုတ္တတ္ထာယာတိ ယံ တတ္ထ မဉ္စပီဌာဒိ, တဿ ဂုတ္တတ္ထာယ, တံ အညတြ ဟရိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တသ္မာ တံ အညတြ ဟရိတွာ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌံ, ဇိဏ္ဏံ သုဇိဏ္ဏံ. သစေ အရောဂံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ပဋိသင်္ခတေ ပုန ပါကတိကံ ကာတဗ္ဗံ. ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတော နဋ္ဌံ ဝါ ဇိဏ္ဏံ ဝါ ဂီဝါ ဟောတိ, တသ္မိံ ပဋိသင်္ခတေ ဒါတဗ္ဗမေဝ. သစေ တတော ဂေါပါနသိအာဒီနိ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ သံဃိကာဝါသေ ယောဇေန္တိ, သုယောဇိတာနိ. ပုဂ္ဂလိကာဝါသေ ယောဇေန္တေဟိ ပန မူလံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ, ပဋိပါကတိကံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဆဍ္ဍိတဝိဟာရတော မဉ္စပီဌာဒီနိ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ဥဒ္ဓါရေယေဝ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော. ပုန အာဝါသိကကာလေ ဒဿာမီတိ ဂဟေတွာ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌံ, ဇိဏ္ဏံ သုဇိဏ္ဏံ. အရောဂဉ္စေ ပါကတိကံ ကာတဗ္ဗံ[Pg.87]. ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဂီဝါ ဟောတိ. တတော ဒွါရဝါတပါနာဒီနိ သံဃိကာဝါသေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကာဝါသေ ဝါ ယောဇိတာနိ ပဋိဒါတဗ္ဗာနိယေဝ.

324. 'නතිහරන්ති' යනු වෙනත් තැනකට ගෙන ගොස් පරිභෝජනය නොකරති යන්නයි. 'ගුත්තත්ථාය' යනු එහි ඇති ඇඳ පුටු ආදිය ආරක්ෂා කරනු පිණිස වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන යාමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි. එබැවින් ඒවා වෙනත් තැනකට ගෙන ගොස් සාංඝික පරිභෝජන ක්‍රමයට පරිභෝජනය කරන්නාට, ඒවා නැති වුවහොත් එය මැනවින් නැති වූවක් (පවක් නැති) වේ, දිරා ගියහොත් මැනවින් දිරා ගිය එකක් වේ. ඉදින් එය නිරුපද්‍රිතව තිබියදී එම විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ පසු නැවත තිබූ පරිදිම තැබිය යුතුය. පෞද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් හෝ දිරා ගියහොත් එය ණයකි, විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ පසු එය අනිවාර්යයෙන්ම දිය යුතුය. ඉදින් එතැනින් ගෝපානසී (පරාල) ආදිය ගෙන වෙනත් සාංඝික ආවාසයක යොදන්නේ නම්, එය මැනවින් යෙදූවක් වේ. පෞද්ගලික ආවාසවල යොදන්නේ නම් එහි වටිනාකම හෝ නැවත තිබූ පරිදිම සකස් කර දිය යුතුය. අත්හැර දැමූ විහාරයකින් සොර සිතින් ඇඳ පුටු ආදිය ගන්නා භික්ෂුව ලත් සැණින්ම එහි වටිනාකමට අනුව දඬුවම් ලැබිය යුතුය. ඉදින් 'නැවත ආවාසිකයන් සිටින කාලයක දෙන්නෙමි' යන සිතින් ගෙන සාංඝික පරිභෝජන ක්‍රමයට භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් හෝ දිරා ගියහොත් වරදක් නැත. නිරුපද්‍රිතව තිබේ නම් නැවත තිබූ පරිදිම තැබිය යුතුය. පෞද්ගලිකව භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් එය ණයකි. එතැනින් ගත් දොරවල්, ජනේල ආදිය සාංඝික හෝ පෞද්ගලික ආවාසවල යෙදුවද ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම ආපසු දිය යුතුය.

ဖာတိကမ္မတ္ထာယာတိ ဝဍ္ဎိကမ္မတ္ထာယ. ဖာတိကမ္မဉ္စေတ္ထ သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

'ඵාතිකම්මත්ථාය' යනු වර්ධනය (දියුණුව) සඳහා යන්නයි. මෙහි 'ඵාතිකම්ම' යනු සමාන වටිනාකමක් ඇති හෝ වැඩි වටිනාකමක් ඇති ඇඳ පුටු ආදී සේනාසන මාරු කර ගැනීම සුදුසුය යන්නයි.

စက္ကလိကန္တိ ကမ္ဗလာဒီဟိ ဝေဌေတွာ ကတစက္ကလိကံ. အလ္လေဟိ ပါဒေဟီတိ ယေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပညာယတိ, ဧဝရူပေဟိ ပါဒေဟိ ပရိဘဏ္ဍကတဘူမိ ဝါ သေနာသနံ ဝါ န အက္ကမိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥဒကသိနေဟမတ္တမေဝ ပညာယတိ, န ဥဒကံ, ဝဋ္ဋတိ. ပါဒပုဉ္ဆနိံ ပန အလ္လပါဒေဟိပိ အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သဥပါဟနေန ဓောတပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနေယေဝ န ဝဋ္ဋတိ.

'චක්කලිකං' යනු කම්බිලි ආදියෙන් ඔතා සාදන ලද රවුම් ආසනයකි. 'අල්ලේහි පාදේහි' යනු යම් පියවරක් තැබූ විට ජලය පෙනෙන තරම් තෙත පාදවලින්, පිරියම් කළ බිම හෝ සේනාසනය නොපෑගිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් තෙතමනය පමණක් පෙනේ නම්, ජලය නොපෙනේ නම්, පෑගීම සුදුසුය. පා පිස්නාව තෙත පාදවලින් වුවද පෑගීම සුදුසුය. පාවහන් සහිතව හෝ සේදූ පාදවලින් වුවද පෑගිය යුතු ස්ථානයෙහි (වැරදි ලෙස) පෑගීම සුදුසු නොවේ.

စောဠကေန ပလိဝေဌေတုန္တိ သုဓာဘူမိယံ ဝါ ပရိဘဏ္ဍဘူမိယံ ဝါ သစေ တဋ္ဋိကာ ဝါ ကဋသာရကော ဝါ နတ္ထိ, စောဠကေန ပါဒါ ဝေဌေတဗ္ဗာ, တသ္မိံ အသတိ ပဏ္ဏမ္ပိ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကိဉ္စိ အနတ္ထရိတွာ ဌပေန္တဿ ပန ဒုက္ကဋံ. ယဒိ ပန တတ္ထ နေဝါသိကာ အနတ္ထတာယပိ ဘူမိယာ ဌပေန္တိ, အဓောတပါဒေဟိပိ ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တထေဝ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

'චෝළකේන පලිවේඨේතුං' යනු බදාම පිරියම් කළ බිමක හෝ ගොම පිරියම් කළ බිමක පැදුරක් හෝ වෙනත් පලසක් නොමැති නම්, වස්ත්‍රයකින් පාද ඔතා ගත යුතුය. එය නොමැති නම් කොළ වර්ගයක් හෝ එළීම සුදුසුය. කිසිවක් නොඑළා තබන්නාට දුක්කටාපත් වේ. ඉදින් එහි වසන භික්ෂූන් කිසිවක් නොඑළාම හෝ පාද නොසේදීම පරිහරණය කරන්නේ නම්, ඔවුන් පරිහරණය කරන ආකාරයටම පරිහරණය කිරීම සුදුසුය.

န ဘိက္ခဝေ ပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တီတိ သေတဘိတ္တိ ဝါ စိတ္တကမ္မကတာ ဝါ. န ကေဝလဉ္စ ဘိတ္တိမေဝ, ဒွါရမ္ပိ ဝါတပါနမ္ပိ အပဿေနဖလကမ္ပိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘမ္ပိ ရုက္ခတ္ထမ္ဘမ္ပိ စီဝရေန ဝါ ကေနစိ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အပဿယိတုံ န လဗ္ဘတိယေဝ.

'මහණෙනි, පිරියම් කරන ලද බිත්තියට නොහේත්තුවිය යුතුය' යනු සුදු පිරියම් කළ හෝ සිතුවම් කළ බිත්තියක් වුවද විය හැකිය. බිත්තියට පමණක් නොව, දොර, ජනේලය, හේත්තුවන පුවරුව, ගල් ටැඹ හෝ ලී ටැඹ යන මේවා සිවුරකින් හෝ වෙනත් යමකින් ආවරණය නොකර හේත්තුවීම කිසිසේත්ම නොලැබේ.

ဓောတပါဒကာတိ ဓောတပါဒကာ ဟုတွာ ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇိတုံ ကုက္ကုစ္စာယန္တိ. ‘‘ဓောတပါဒကေ’’တိပိ ပါဌော. ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ပစ္စတ္ထရိတွာတိ ပရိဘဏ္ဍကတံ ဘူမိံ ဝါ ဘူမတ္ထရဏသေနာသနံ ဝါ သံဃိကမဉ္စပီဌံ ဝါ အတ္တနော သန္တကေန ပစ္စတ္ထရဏေန ပစ္စတ္ထရိတွာဝ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ နိဒ္ဒါယတောပိ ပစ္စတ္ထရဏေ သင်္ကုဋိတေ ကောစိ သရီရာဝယဝေါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဖုသတိ, အာပတ္တိယေဝ. လောမေသု ပန လောမဂဏနာယ အာပတ္တိယေဝ. ပရိဘောဂသီသေန အပဿယန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဟတ္ထတလပါဒတလေဟိ ပန ဖုသိတုံ ဝါ အက္ကမိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. မဉ္စပီဌံ နီဟရန္တဿ ကာယေ ပဋိဟညတိ, အနာပတ္တိ.

'ධෝතපාදකා' යනු පා සෝදා ගත්තවුන් වී, සේදූ පාදවලින් පෑගිය යුතු ස්ථානයෙහි සැතපීමට සැක කරති යන්නයි. 'ධෝතපාදකේ' යන්නද පාඨයකි. එය සේදූ පාදවලින් පෑගිය යුතු ස්ථානයට නමකි. 'පච්චත්ථරිත්වා' යනු පිරියම් කළ බිම හෝ බිම එළන ලද සේනාසනයක් හෝ සාංඝික ඇඳ පුටු මත තමාගේ ඇතිරිල්ලක් එළාම සැතපිය යුතුය යන්නයි. නිදා සිටින විට ඇතිරිල්ල හැකිලීමෙන් සිරුරේ කිසියම් කොටසක් ඇඳේ හෝ පුටුවේ ස්පර්ශ වුවහොත් ආපත් වේ. ලෝම ස්පර්ශ වුවහොත් ලෝම ගණනට ආපත් වේ. පරිභෝජන වශයෙන් හේත්තුවන්නාටද මෙම ක්‍රමයම වේ. නමුත් අත්ලෙන් හෝ පතුලෙන් ඇල්ලීම හෝ පෑගීම සුදුසුය. ඇඳ පුටු ඉවතට ගන්නා විට සිරුරේ වැදුණහොත් ආපත් නැත.

အညတြပရိဘောဂပဋိက္ခေပါဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

වෙනත් පරිභෝජනයන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව නිම විය.

သံဃဘတ္တာဒိအနုဇာနနကထာ

සංඝ භක්තාදිය අනුදැන වදාරන කතාව.

၃၂၅. န [Pg.88] သက္ကောန္တိ သံဃဘတ္တံ ကာတုန္တိ သကလဿ သံဃဿ ဘတ္တံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တန္တိအာဒီသု ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ…ပေ… ဒသ ဝါ ဘိက္ခူ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသေန လဒ္ဓဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. အပရေ တထေဝ ဘိက္ခူ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိမန္တေတွာ တေသံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. အပရေ သလာကာယော ဆိန္ဒိတွာ, အပရေ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကန္တိ ဧဝံ နိယာမေတွာ, ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ…ပေ… ဒသန္နံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. ဣတိ ဧတာနိ ဘတ္တာနိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနန္တိ ဣမံ ဝေါဟာရံ ပတ္တာနိ. ယသ္မာ ပန တေ သစေပိ ဒုဗ္ဘိက္ခေ န သက္ကောန္တိ, သုဘိက္ခေ ဇာတေ ပန ပုန သံဃဘတ္တံ ကာတုံ သက္ခိဿန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တမ္ပိ အန္တော ကတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ.

325. “මුළු සංඝයා වහන්සේ උදෙසා දානය පිරිනැමීමට නොහැකි වෙති” යනු මුළු මහත් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා ම දානය පිළියෙළ කිරීමට අපොහොසත් වීමයි. ‘උද්දේසභත්ත’ ආදී පදවලින් හැඟවෙන්නේ “සංඝයා කෙරෙන් එක් නමක හෝ දෙනමක... හෝ දස නමක නියම කොට ලබා දෙන්න” යනුවෙන් මෙසේ නියම කිරීමෙන් (උද්දේසයෙන්) ලැබුණු භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා දානය පිරිනැමීමට කැමති වීමයි. අනෙක් දායකයෝ එලෙසම භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙන් කොට ආරාධනා කර උන්වහන්සේලාට දානය පිරිනැමීමට කැමති වෙති. තවත් සමහරු සලාක පත් (සලාක) බෙදා දානය දීමට කැමති වන අතර, තවත් සමහරු පක්ෂික දානය, උපෝසථික දානය, පාටිපදික දානය යනුවෙන් නියම කොට එක් නමකට හෝ දෙනමකට... හෝ දස නමකට දානය පිරිනැමීමට කැමති වෙති. මෙසේ මෙම දානමය පුණ්‍යකර්මයන් ‘උද්දේසභත්තය’, ‘නිමන්තනය’ ආදී ව්‍යවහාරයන්ට පැමිණ ඇත. යම් හෙයකින් එම දායකයන්ට දුර්භික්ෂ කාලයකදී සංඝභක්තය පිරිනැමීමට නොහැකි වුව ද, සුභික්ෂ කාලයක් උදා වූ විට නැවත සංඝභක්තය පිරිනැමීමට හැකි වන බැවින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය ද ඇතුළත් කරමින් “මහණෙනි, සංඝභක්තය ද, උද්දේසභක්තය ද (අනුදනිමි)” යනාදිය වදාළ සේක.

တတ္ထ သံဃဘတ္တေ ဌိတိကာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘အမှာကံ အဇ္ဇ ဒသ ဒွါဒသ ဒိဝသာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ဣဒါနိ အညတော ဘိက္ခူ အာနေထာ’’တိ န ဧဝံ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ပုရိမဒိဝသေသု အမှေဟိ န လဒ္ဓံ, ဣဒါနိ တံ အမှာကံ ဂါဟေထာ’’တိ ဧဝမ္ပိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတိ. တဉှိ အာဂတာဂတာနံ ပါပုဏာတိယေဝ.

එහි සංඝභක්තයෙහි ‘ස්ථිතික’ (පෝලිම් පිළිවෙළක්) යනුවෙන් එකක් නැත. එබැවින් “අප අද දස දොළොස් දිනක් දානය වැළඳුවෙමු, දැන් වෙනත් විහාරයකින් භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන එන්න” යනුවෙන් එහි නොපැවසිය යුතුය. එමෙන්ම “පෙර දිනවල අපට දානය නොලැබුණි, දැන් එය අපට ලබා දෙන්න” යනුවෙන් පැවසීමට ද ඉඩක් නැත. මක්නිසාද යත්, එම සංඝභක්තය පැමිණි පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ම හිමි වන බැවිනි.

သံဃဘတ္တာဒိအနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සංඝභක්ත ආදිය අනුදැන වදාළ කතාව නිමවා ඇත.

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ

උද්දේසභක්ත කතාව

ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီသု ပန အယံ နယော – ရညာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တေန ဝါ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ အာနေထာ’’တိ ပဟိတေ ကာလံ ဃောသေတွာ ဌိတိကာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. သစေ အတ္ထိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ; နော စေ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဒေသကေန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ န အတိက္ကာမေတဗ္ဗံ. တေ ပန ဓုတင်္ဂံ ရက္ခန္တာ သယမေဝ အတိက္ကမိဿန္တိ; ဧဝံ ဂါဟိယမာနေ အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ဝီသတိဝဿာနံ ဂါဟိယတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဂါဟေတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အသုကဝိဟာရေ ဗဟုံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရိကဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု [Pg.89] ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ. ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဂါဟေထာတိ ဝဒန္တိ, န ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသာဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ ပုန အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဂါဟေတဗ္ဗံ.

උද්දේසභක්ත ආදියේ දී පිළිවෙළ මෙසේ ය - රජෙකු හෝ රාජ මහාමාත්‍යයෙකු විසින් සංඝයා කෙරෙන් නියම කොට “මෙපමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් කැඳවාගෙන එන්න” යැයි දූතයෙකු එවූ විට, කාලය දන්වා ස්ථිතිකය (වාරය) විමසිය යුතුය. ඉදින් ස්ථිතිකයක් තිබේ නම් එතැන් සිට දානය ලබා දිය යුතුය; ඉදින් එසේ නොවේ නම් මහතෙරුන් වහන්සේගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් දානය ලබා දිය යුතුය. දානය නියම කරන භික්ෂුව (භත්ත උද්දේසක) විසින් පිණ්ඩපාතික ධුතංගධාරී භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඉක්මවා නොයැවිය යුතුය. උන්වහන්සේලා ධුතංගය රකින බැවින් තමන් වහන්සේලාම එය (උද්දේසභක්තය) ප්‍රතික්ෂේප කරති. මෙසේ දානය ලබා දෙන කල්හි, කම්මැලි ස්වභාවයක් ඇති මහා තෙරුන් වහන්සේලා පසුව වඩින්නේ නම්, “ස්වාමීනි, දැන් වස් විස්සක් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලාට දානය බෙදා දෙමින් පවතින බැවින් ඔබවහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇත” යනුවෙන් නොපැවසිය යුතුය. එම ස්ථිතිකය (වාරය) මඳක් නවත්වා උන්වහන්සේලාට දානය ලබා දී පසුව නැවත ස්ථිතිකය අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. “අසවල් විහාරයේ බොහෝ උද්දේසභක්ත දානයන් ලැබී ඇතැයි” අසා යොදුනක් පමණ දුරින් පිහිටි විහාරයක සිට වුව ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩින්නේ නම්, උන්වහන්සේලා පැමිණි පිළිවෙළින් සිටි තැන සිට දානය ලබා දිය යුතුය. සීමාවට නොපැමිණිය ද උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් උන්වහන්සේලාගේ අතේවැසි භික්ෂූන් ආදීන් දානය ලබා ගන්නේ නම් එය ද දිය යුතුය. උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන්ට දානය ලබා දෙන්නැයි පවසන්නේ නම්, එය ලබා නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් හා සම්බන්ධ වී (එක පෙළට සිට) තම විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය ඇතුළත හෝ සිටින්නේ නම්, පිරිස නිසා සීමාව විශාල වූවා සේ සැලකෙන බැවින් දානය ලබා දිය යුතුය. නවක භික්ෂුවකට වුව ද දානය ලබා දුන් පසු, පසුව වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් දානය ලබා දිය යුතුම ය. එහෙත් දෙවන වටයේ දී තෙරුන් වහන්සේලා අසුන් ගත් පසු, පසුව වඩින අයට පළමු වටයේ කොටස හිමි නොවේ; දෙවන වටයේ සිට වස් පිළිවෙළට දානය ලබා දිය යුතුය.

ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကံ ဘတ္တုဒ္ဒေသဋ္ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂါဝုတပ္ပမာဏာယပိ ဥပစာရသီမာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာရောစိတံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ, တသ္မိံယေဝ ဘတ္တုဒ္ဒေသဋ္ဌာနေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော ဧကဿ ဘိက္ခုနော ပဟိဏာတိ ‘‘သွေပိ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒသ ဘိက္ခူ ပဟိဏထာ’’တိ, တေန သော အတ္ထော ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ အာရောစေတဗ္ဗော. သစေ တံ ဒိဝသံ ပမုဿတိ, ဒုတိယဒိဝသေ ပါတောဝ အာရောစေတဗ္ဗော. အထ ပမုဿိတွာဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော သရတိ, ယာဝ ဥပစာရသီမံ နာတိက္ကမတိ, တာဝ ယာ ဘောဇနသာလာယ ပကတိဋ္ဌိတိကာ, တဿာယေဝ ဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကန္တာ ဘိက္ခူ စ ဥပစာရသီမဋ္ဌကေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, အညမညံ ဒွါဒသဟတ္ထန္တရံ အဝိဇဟိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ပကတိဋ္ဌိတိကာယ ဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူနံ ပန တာဒိသေ ဧကာဗဒ္ဓေ အသတိ ဗဟိဥပစာရသီမာယ ယသ္မိံ ဌာနေ သရတိ, တတ္ထ နဝံ ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အန္တောဂါမေ အာသနသာလာယ သရန္တေန အာသနသာလာယ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရိတွာ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ, အဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ ဧတံ ဒုတိယဒိဝသေ လဗ္ဘတီတိ.

එක් විහාරයක එක් බත් බෙදන ස්ථානයක් නියම කොට, ගාවුතයක් පමණ වූ උපචාර සීමාව තුළ යම් තැනක උද්දේසභක්තය දන්වා තිබේ නම්, එම දානය එම බත් බෙදන ස්ථානයේ දී ම ලබා ගත යුතුය. එක් දායකයෙක් එක් භික්ෂුවක වෙත පණිවිඩයක් එවමින් “හෙට ද සංඝයා කෙරෙන් නියම කොට භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක එවන්න” යැයි පැවසුවහොත්, එම භික්ෂුව විසින් ඒ බව දාන සංවිධායක (භත්ත උද්දේසක) භික්ෂුවට දැන්විය යුතුය. ඉදින් එදින අමතක වුවහොත් දෙවන දින උදෑසන ම දැන්විය යුතුය. ඉදින් අමතක වී පිණ්ඩපාතයේ වඩින විට එය මතක් වුවහොත්, උපචාර සීමාව ඉක්මවා නොයන තාක් කල් භෝජන ශාලාවේ ඇති සාමාන්‍ය පිළිවෙළ (පකතිට්ඨිතිකා) අනුව ම දානය ලබා දිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන් උපචාර සීමාව තුළ සිටින භික්ෂූන් සමඟ එක පෙළට සම්බන්ධ වී (එක් නමකගේ සිට අනෙක් නමට රියන් දොළසක පරතරය නොඉක්මවා) යන්නේ නම්, සාමාන්‍ය පිළිවෙළ අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර එවැනි සම්බන්ධයක් නොමැති නම්, උපචාර සීමාවෙන් පිටත යම් තැනකදී මතක් වූයේ නම් එහි අලුත් පිළිවෙළක් (වාරයක්) සාදා දානය ලබා දිය යුතුය. ගම් මැද පිහිටි අසුන් හලකදී මතක් වුවහොත් එහි ඇති පිළිවෙළට දානය දිය යුතුය. යම් තැනකදී මතක් වුවද දානය ලබා දිය යුතුම ය, නොදී සිටීම සුදුසු නොවේ. මක්නිසාද යත්, මෙම දානය දෙවන දිනකදී ලැබිය නොහැකි බැවිනි.

သစေ သကဝိဟာရတော အညံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ကောစိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဥဒ္ဒိသာပေတိ, ယာဝ အန္တောဥပစာရေ ဝါ ဥပစာရသီမဋ္ဌကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝုတ္တနယေန ဧကာဗဒ္ဓါ ဝါ ဟောန္တိ, တာဝ သကဝိဟာရေ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဗဟိဥပစာရေ ဌိတာနံ ဒိန္နံ ပန ‘‘သံဃတော ဘန္တေ ဧတ္တကေ နာမ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသထာ’’တိ ဝုတ္တေ သမ္ပတ္တာနံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဒွါဒသဟတ္ထန္တရံ အဝိဇဟိတွာ ဧကာဗဒ္ဓနယေန ဒူရေ ဌိတာပိ သမ္ပတ္တာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ယံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ အာရောစေန္တိ, တဿ ဝိဟာရဿ ဌိတိကာဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဂါမဒွါရေ ဝါ ဝီထိယံ ဝါ စတုက္ကေ [Pg.90] ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ကောစိ သံဃုဒ္ဒေသံ အာရောစေတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ အန္တောဥပစာရဂတာနံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ඉදින් තම විහාරයෙන් වෙනත් විහාරයකට යන භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක කිසිවෙකු උද්දේසභක්ත දානයක් පිරිනැමීමට නියම කරන්නේ නම්, උපචාරය ඇතුළත හෝ උපචාර සීමාවේ සිටින භික්ෂූන් සමඟ කලින් කී ලෙස එක පෙළට සම්බන්ධ වී සිටින තාක් කල් තම විහාරයේ පිළිවෙළ (ස්ථිතික) අනුව ම දානය ලබා දිය යුතුය. උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන් උදෙසා “ස්වාමීනි, සංඝයා කෙරෙන් මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසක් නියම කළ මැනව” යැයි පැවසූ විට, එහි පැමිණි භික්ෂූන්ට දානය ලබා දිය යුතුය. එහිදී රියන් දොළසක පරතරය නොඉක්මවා එක පෙළට සිටින්නේ නම්, දුරින් සිටිය ද පැමිණි භික්ෂූන් ලෙස ම සැලකිය යුතුය. ඉදින් යම් විහාරයකට වඩින්නේ ද, එහි ඇතුළුව සිටින විට දානය පිරිනැමීමට දන්වන්නේ නම්, එම විහාරයේ පිළිවෙළ අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. ගම් දොරේදී හෝ මාවතකදී හෝ සතරමං හන්දියකදී හෝ නිවසක් තුළදී භික්ෂූන් දැක කිසිවෙකු සංඝෝද්දේශ දානයක් ගැන දන්වන්නේ නම්, ඒ ඒ ස්ථානයෙහි රියන් දොළසක උපචාරය ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් වෙනුවෙන් දානය ලබා දිය යුතුය.

ဃရူပစာရော စေတ္ထ ‘‘ဧကံ ဃရံ ဧကူပစာရံ, ဧကံ ဃရံ နာနူပစာရံ, နာနာဃရံ ဧကူပစာရံ, နာနာဃရံ နာနူပစာရ’’န္တိ ဣမေသံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဧကကုလဿ ဃရံ ဧကဝဠဉ္ဇံ ဟောတိ, တံ သုပ္ပပါတပရိစ္ဆေဒဿ အန္တော ဧကူပစာရံ နာမ. တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော တသ္မိံ ဥပစာရေ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေနပိ ဌိတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘ဧကံ ဃရံ ဧကူပစာရံ’’ နာမ.

මෙහිදී ගෘහ උපචාරය (ඝරූපචාරය); එක් නිවසක් - එක් උපචාරයක්, එක් නිවසක් - නානා උපචාරයන්, නානා නිවෙස් - එක් උපචාරයක් සහ නානා නිවෙස් - නානා උපචාරයන් වශයෙන් සතර ආකාරයකින් තේරුම් ගත යුතුය. එහි එක් පවුලකට අයත් එක් දොරකින් ඇතුළු වී පරිහරණය කරන නිවස, කුල්ලක් (වට්ටියක්) වැටෙන සීමාව ඇතුළත ‘එක් උපචාරයක්’ නම් වේ. එහිදී ලැබෙන උද්දේසභක්ත දානය එම උපචාරය තුළ පිණ්ඩපාත වතෙහි යෙදී සිටින සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. මෙය ‘එක් නිවසක් - එක් උපචාරයක්’ නම් වේ.

ယံ ပန ဧကံ ဃရံ ဒွိန္နံ ဘရိယာနံ သုခဝိဟာရတ္ထာယ မဇ္ဈေ ဘိတ္တိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ နာနာဒွါရဝဠဉ္ဇံ ကတံ, တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော ဘိတ္တိအန္တရိကဿ န ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နဿေဝ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘ဧကံ ဃရံ နာနူပစာရံ’’ နာမ.

ඉදින් එක් නිවසක් බිරින්දෑවරුන් දෙදෙනෙකුගේ පහසුව පිණිස මැදින් බිත්තියක් ගසා වෙන වෙන ම දොරවල් තබා පරිහරණය කිරීමට සලසා ඇත්නම්, එහි ලැබෙන උද්දේසභක්ත ලාභය බිත්තියෙන් එහා පැත්තේ සිටින භික්ෂුවට හිමි නොවේ. ඒ ඒ ස්ථානයෙහි අසුන් ගෙන සිටින භික්ෂුවට ම එය හිමි වේ. මෙය ‘එක් නිවසක් - නානා උපචාරයන්’ නම් වේ.

ယသ္မိံ ပန ဃရေ ဗဟူ ဘိက္ခူ နိမန္တေတွာ အန္တောဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ ပဋိဝိဿကဃရာနိပိ ပူရေတွာ နိသီဒါပေန္တိ, တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ယမ္ပိ နာနာကုလဿ နိဝေသနံ မဇ္ဈေ ဘိတ္တိံ အကတွာ ဧကဒွါရေနေဝ ဝဠဉ္ဇန္တိ, တတြာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတံ ‘‘နာနာဃရံ ဧကူပစာရံ’’ နာမ.

යම් නිවසක බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආරාධනා කොට, ගෙතුළ සිට ආරම්භ කර එකිනෙකට සම්බන්ධ වන සේ අසල්වැසි නිවෙස් ද පිරී යන පරිදි වැඩහිඳුවත් ද, එහිදී ලැබෙන උදේසබත් (නියමිත දානය) සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිමි වේ. විවිධ පවුල්වලට අයත් නිවසක වුවද, මැදින් බිත්ති නොබැඳ එකම දොරකින් පරිහරණය කරන්නේ නම් එහිදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙය 'විවිධ නිවෙස් - එක් උපචාරයක්' (නානාඝර ඒකූපචාර) ලෙස හැඳින්වේ.

ယော ပန နာနာနိဝေသနေသု နိသိန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒေသလာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကိဉ္စာပိ ဘိတ္တိစ္ဆိဒ္ဒေန ဘိက္ခူ ဒိဿန္တိ, တသ္မိံ တသ္မိံ နိဝေသနေ နိသိန္နာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘နာနာဃရံ နာနူပစာရံ’’ နာမ.

එහෙත්, විවිධ නිවෙස්වල වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා යම් දානයක් ලැබෙන්නේ නම්, බිත්තිවල සිදුරුවලින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙනුණද, ඒ ඒ නිවෙස්වල වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලාටම පමණක් එය හිමි වේ. මෙය 'විවිධ නිවෙස් - විවිධ උපචාර' (නානාඝර නානූපචාර) ලෙස හැඳින්වේ.

ယော ပန ဂါမဒွါရဝီထိစတုက္ကေသု အညတရသ္မိံ ဌာနေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဘိတွာ အညသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ အသတိ အတ္တနောဝ ပါပုဏာပေတွာ ဒုတိယဒိဝသေပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ အညံ လဘတိ, တေန ယံ အညံ နဝကံ ဝါ ဝုဍ္ဎံ ဝါ ဘိက္ခုံ ပဿတိ, တဿ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ကောစိ နတ္ထိ, အတ္တနောဝ ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

යම් භික්ෂුවක් ගම්දොර, වීථියක හෝ සතරමං හන්දියකදී උදේසබතක් (දානයක්) ලබා, වෙනත් භික්ෂුවක් නොසිටි බැවින් එය තමන් උදෙසාම පමුණුවාගෙන, දෙවන දිනයේදී ද එම ස්ථානයේදීම තවත් දානයක් ලබන්නේ නම්, උන්වහන්සේ තමන් දකින නවක හෝ මහලු වෙනත් භික්ෂුවකට එය ලබා දිය යුතුය. ඉදින් කිසිවෙක් නැත්නම්, තමන් උදෙසාම පමුණුවාගෙන වළඳිය යුතුය.

သစေ အာသနသာလာယ နိသီဒိတွာ ကာလံ ပဋိမာနေန္တေသု ဘိက္ခူသု ကောစိ အာဂန္တွာ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထ, ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထ, သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ပတ္တံ ဒေထ, သံဃိကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘သံဃုဒ္ဒေသဘိက္ခုံ ဒေထ, သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဘိက္ခုံ ဒေထ, သံဃိကံ ဘိက္ခုံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော.

භික්ෂූන් වහන්සේලා අසුන්හලේ (ආසනශාලාවේ) වැඩසිටිමින් දාන වේලාව අපේක්ෂා කරන කල්හි, යම් දායකයෙකු පැමිණ "සංඝයා උදෙසා නියම කළ පාත්‍රයක් දෙන්න, උදේස පාත්‍රයක් දෙන්න, සංඝයාගෙන් වෙන් කළ පාත්‍රයක් දෙන්න, නැතහොත් සාංඝික පාත්‍රයක් දෙන්න" යැයි පවසන්නේ නම්, පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) අනුව එම පාත්‍රය ලබා දිය යුතුය. "සංඝයා උදෙසා නියම කළ භික්ෂුවක් දෙන්න, සංඝයාගෙන් වෙන් කළ භික්ෂුවක් දෙන්න, නැතහොත් සාංඝික භික්ෂුවක් දෙන්න" යැයි කී විට ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

ဥဒ္ဒေသကော [Pg.91] ပနေတ္ထ ပေသလော လဇ္ဇီ မေဓာဝီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, တေန တိက္ခတ္တုံ ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ သစေ ကောစိ ဌိတိကံ ဇာနန္တော နတ္ထိ, ထေရာသနတော ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဟံ ဇာနာမိ, ဒသဝဿေန လဒ္ဓ’’န္တိ ကောစိ ဘဏတိ, ‘‘အတ္ထာဝုသော, ဒသဝဿာ ဘိက္ခူ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. သစေ တဿ သုတွာ ‘‘ဒသဝဿမှ ဒသဝဿမှာ’’တိ ဗဟူ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတိ, တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘သဗ္ဗေ အပ္ပသဒ္ဒါ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတဗ္ဗာ. ဌပေတွာ ‘‘ကတိ ဣစ္ဆထာ’’တိ ဥပါသကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ‘‘ဧတ္တကေ နာမ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတိ, တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗနဝကဿ ဝဿဂ္ဂဉ္စ ဥတု စ ဒိဝသဘာဂေါ စ ဆာယာ စ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. သစေ ဆာယာယပိ ပုစ္ဆိယမာနာယ အညော ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဆာယံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, န လဘတိ. ကထာပပဉ္စေန ဟိ နိသိန္နဿာပိ နိဒ္ဒါယန္တဿာပိ ဂါဟိတံ သုဂ္ဂါဟိတံ, အတိက္ကန္တံ သုအတိက္ကန္တံ, ဘာဇနီယဘဏ္ဍဉှိ နာမေတံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ သမ္ပတ္တဘာဝေါ ဥပစာရေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. အာသနသာလာယ စ အန္တောပရိက္ခေပေါ ဥပစာရော, တသ္မိံ ဌိတဿ လာဘော ပါပုဏာတီတိ.

මෙහිදී දානය බෙදා දෙන භික්ෂුව (උද්දේසක) සිල්වත්, ලැජ්ජාශීලී සහ බුද්ධිමත් අයෙකු විය යුතුය. උන්වහන්සේ තෙවරක් පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) විමසා, එය දන්නා කිසිවෙක් නැත්නම් මහා තෙරුන් වහන්සේගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළ ආරම්භ කළ යුතුය. ඉදින් යම් භික්ෂුවක් "මම දනිමි, වස දහයක් ඇති භික්ෂුවකට ලැබුණා" යැයි පවසන්නේ නම්, "ඇවැත්නි, වස දහයක් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටීද?" යි විමසිය යුතුය. එය අසා "අපි වස දහයයි, අපි වස දහයයි" පවසමින් බොහෝ පිරිසක් වඩිත් නම්, "ඔබට හිමියි, ඔබට හිමියි" කියා වෙන් වෙන්ව නොපවසා, "සියල්ලෝම නිශ්ශබ්ද වන්න" යැයි කියා පිළිවෙළින් වැඩහිඳුවිය යුතුය. එසේ වඩාහිඳුවා "කී නමක් අවශ්‍යද?" යි උපාසකයාගෙන් විමසිය යුතුය. "ස්වාමීනි, මෙපමණ නමක් අවශ්‍යයි" කී විට, "ඔබට හිමියි, ඔබට හිමියි" යැයි නොකියා, සියලුම නවකයන්ගෙන් වස ප්‍රමාණය, ඍතුව, දවසේ කොටස සහ සෙවණැල්ල (වේලාව) විමසිය යුතුය. සෙවණැල්ල විමසන අතරතුර වෙනත් වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වඩින්නේ නම් උන්වහන්සේට දානය දිය යුතුය. එහෙත් සෙවණැල්ල විමසා "ඔබට හිමියි" කී පසු වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වැඩියහොත් උන්වහන්සේට එය නොලැබේ. මක්නිසාද යත්, කතා කරමින් සිටියදී හෝ නිදා සිටියදී වුවද ලබාගත් දානය මැනවින් ගන්නා ලද්දක් වන අතර, පසු වූ දානය ද මැනවින් පසු වූවක් බැවිනි. බෙදා දිය යුතු වස්තූන් පැමිණ සිටින අයටම හිමි වේ. එහිදී පැමිණ සිටීම යන්න උපචාරය අනුව තීරණය කළ යුතුය. අසුන්හලේ (ආසනශාලාවේ) ඇතුළු පවුර ඇතුළත ප්‍රදේශය උපචාරය වන අතර, එහි සිටින භික්ෂුවට ලාභය හිමි වේ.

ကောစိ အာသနသာလတော အဋ္ဌ ဥဒ္ဒေသပတ္တေ အာဟရာပေတွာ သတ္တ ပတ္တေ ပဏီတဘောဇနာနံ ဧကံ ဥဒကဿ ပူရေတွာ အာသနသာလာယံ ပဟိဏာတိ, ဂဟေတွာ အာဂတာ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပက္ကမန္တိ. ယေန ယံ လဒ္ဓံ, တဿေဝ တံ ဟောတိ. ယေန ပန ဥဒကံ လဒ္ဓံ, တဿ အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. တဉ္စ လူခံ ဝါ လဘတု ပဏီတံ ဝါ တိစီဝရပရိဝါရံ ဝါ, တဿေဝေတံ. ဤဒိသော ဟိဿ ပုညဝိသေသော. ဥဒကံ ပန ယသ္မာ အာမိသံ န ဟောတိ, တသ္မာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဗ္ဘတိ.

යම් පුද්ගලයෙකු අසුන්හලෙන් පාත්‍ර අටක් ගෙන්වාගෙන, පාත්‍ර හතක් ප්‍රණීත ආහාරවලින් ද එකක් ජලයෙන් ද පුරවා අසුන්හලට එවන්නේ නම්, එය රැගෙන ආ අය කිසිවක් නොපවසා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අතට පත් කොට යන්නේ නම්, යම් භික්ෂුවකට යමක් ලැබුණේ ද එය උන්වහන්සේටම හිමි වේ. එහෙත් යම් භික්ෂුවකට ජලය ලැබුණේ නම්, උන්වහන්සේගේ වාරය පසු වුවද එය නවත්වා (ස්ථිතිකාව තබා) වෙනත් උදේසබතක් ලබා දිය යුතුය. එය රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ තුන් සිවුරු සහිත වුවද එය උන්වහන්සේටම හිමි වේ. එය උන්වහන්සේගේ පින් මහිමයකි. ජලය යනු ආමිසයක් (ආහාරයක්) නොවන බැවින්, වෙනත් උදේසබතක් ලැබීමට උන්වහන්සේට හිමිකම ඇත.

သစေ ပန တေ ဂဟေတွာ အာဂတာ ‘‘ဣဒံ ကိရ ဘန္တေ သဗ္ဗံ ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗေဟိ ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥဒကံ ပါတဗ္ဗံ. သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရေ ဒေထ, မဇ္ဈိမေ ဒေထ, နဝကေ ဒေထ, ပရိပုဏ္ဏဝဿသာမဏေရေ ဒေထ, မဇ္ဈိမဘာဏကာဒယော ဒေထ, မယှံ ဉာတိဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တဿ ပန ‘‘ဥပါသက, တွံ ဧဝံ ဝဒသိ, ဌိတိကာယ ပန တေသံ န ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဒါတဗ္ဗာ. ဒဟရသာမဏေရေဟိ [Pg.92] ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေသု လဒ္ဓေသု သစေ ဒါယကာနံ ဃရေ မင်္ဂလံ ဟောတိ, ‘‘တုမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ပေသေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ඉදින් එම ආහාර රැගෙන ආ අය "ස්වාමීනි, මේ සියල්ල බෙදාගෙන වළඳන්න" යැයි කියා යන්නේ නම්, සියල්ලන්ම බෙදාගෙන වළඳා පැන් ද පානය කළ යුතුය. එහෙත් යම් දායකයෙකු "මහා තෙරුන් වහන්සේලා අටනමකට දෙන්න, මධ්‍යම තෙරුන් වහන්සේලාට දෙන්න, නවකයන්ට දෙන්න, වස පිරුණු සාමණේරයන්ට දෙන්න, මජ්ඣිමභාණක ආදීන්ට දෙන්න, මගේ නෑදෑ භික්ෂූන්ට දෙන්න" යැයි පවසන්නේ නම්, "උපාසකය, ඔබ එසේ පැවසුවද පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) අනුව ඔවුන්ට එය හිමි නොවේ" යැයි පවසා පිළිවෙළටම දානය ලබා දිය යුතුය. කුඩා සාමණේරයන් වහන්සේලාට උදේසබත් ලැබුණු කල්හි, දායකයන්ගේ නිවසේ මංගල්‍යයක් (උත්සවයක්) පවතී නම්, "ඔබේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේලා වැඩම කරවන්න" යැයි පැවසිය යුතුය.

ယသ္မိံ ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ပဌမဘာဂေါ သာမဏေရာနံ ပါပုဏာတိ, အနုဘာဂေါ မဟာထေရာနံ, န တတ္ထ သာမဏေရာ ‘‘မယံ ပဌမဘာဂံ လဘိမှာ’’တိ ပုရတော ဂန္တုံ လဘန္တိ, ယထာပဋိပါဋိယာ ဧဝ ဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘တုမှေ ဧထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘မယှံ အညဒါပိ ဇာနိဿသိ, ဌိတိကာ ပန ဧဝံ ဂစ္ဆတီ’’’တိ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဂါဟိတေယေဝ ပတ္တေ ယဿ ကဿစိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပူရေတွာ အာဟရတိ, အာဟဋမ္ပိ ဌိတိကာယ ဧဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

යම් උදේසබතකදී පළමු කොටස සාමණේරයන් වහන්සේලාට ද, පසු කොටස මහා තෙරුන් වහන්සේලාට ද හිමි වන්නේ නම්, එහිදී සාමණේරයන් වහන්සේලා "අපට පළමු කොටස ලැබුණා" යැයි කියා පෙරට නොවැඩිය යුතුය; අනුපිළිවෙළින්ම යා යුතුය. "සංඝයාගෙන් වෙන් කළ නිසා ඔබ වඩින්න" යැයි කී විට, "මා ගැන වෙනත් වෙලාවක දැනගත හැකිය, පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) මෙසේ යන්නේය" යැයි පවසා පිළිවෙළටම දානය පිළිගත යුතුය. තවද "සංඝයා උදෙසා නියම කළ පාත්‍රයක් දෙන්න" යැයි පවසා පාත්‍රය පිළිගැනීමටත් පෙර, යම් අයෙකු කවර හෝ භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් ගෙන පුරවා රැගෙන එන්නේ නම්, එසේ රැගෙන ආ දානය ද පිළිවෙළටම (ස්ථිතිකාවටම) ලබා දිය යුතුය.

ဧကော ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ပေသိတော ‘‘ဘန္တေ, ဧကံ ပတ္တံ ဒေထ, နိမန္တနဘတ္တံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, သော စေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တဃရတော အယံ အာဂတောတိ ဉတွာ ဘိက္ခူဟိ ‘‘နနု တွံ အသုကဃရတော အာဂတော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အာမ, ဘန္တေ, န နိမန္တနဘတ္တံ, ဥဒ္ဒေသဘတ္တ’’န္တိ ဘဏတိ, ဌိတိကာယ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ‘‘ဧကံ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘‘ကိ’န္တိ ဝတွာ အာဟရာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယထာ တေ ရုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တော အာဂစ္ဆတိ, အယံ ဝိဿဋ္ဌဒူတော နာမ. ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဝါ ပဋိပါဋိပတ္တံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကပတ္တံ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧကော ဗာလော အဗျတ္တော ‘‘ဥဒ္ဒေသပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ပေသိတော ဝတ္တုံ န ဇာနာတိ, တုဏှီဘူတော တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘ကဿ သန္တိကံ အာဂတောသီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ပတ္တံ ဟရိဿသီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ဝုတ္တော ပုစ္ဆာသဘာဂေန ‘‘တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတောမှီ’’တိ ‘‘တုမှာကံ ပတ္တံ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝါ ဝဒေယျ, တတော တံ ဘိက္ခုံ အညေ ဘိက္ခူ ဇိဂုစ္ဆန္တာ န ဩလောကေယျုံ. ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော. တဿ ‘‘ဥဒ္ဒေသပတ္တတ္ထာယ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒန္တဿ ဂါဟေတွာ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော.

එක් දායකයෙකු ‘‘සංඝයා උදෙසා වෙන් කළ පාත්‍රයක් රැගෙන එන්න’’ යැයි (යමෙකු) පිටත් කර යැවූ විට, ඔහු (විහාරයට පැමිණ) ‘‘ස්වාමීනි, එක් පාත්‍රයක් ලබා දෙන්න, මම ආරාධිත දානයක් (නිමන්තනභත්ත) රැගෙන යන්නෙමි’’ යි පවසයි. ඔහු මෙම උද්දේසභක්ත පිරිනමන නිවසකින් පැමිණි අයෙකු බව දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් ‘‘ඔබ අසවල් නිවසින් පැමිණියා නොවේද?’’ යි විමසූ කල, ඔහු ‘‘එසේය ස්වාමීනි, මෙය ආරාධිත දානයක් නොව උද්දේසභක්තයකි’’ යි පවසන්නේ නම්, එය (පිළිවෙළට අනුව හිමි විය යුතු) ඨිතිකාවට (පෝලිමට) අනුව ලබාගත යුතුය. යමෙකුට ‘‘එක් පාත්‍රයක් රැගෙන එන්න’’ යැයි කී විට, ‘‘මම කෙසේ පවසා පාත්‍රය රැගෙන එන්නද?’’ යි විමසා, ‘‘ඔබ කැමති පරිද්දෙන් (පවසා) රැගෙන එන්න’’ යැයි කී විට පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු ‘විස්සට්ඨදූත’ (නිදහස් පණිවුඩකරු) නම් වේ. ඔහු උද්දේස පාත්‍රයක් හෝ පිළිවෙළට එන (පටිපාටි) පාත්‍රයක් හෝ පුද්ගලික පාත්‍රයක් හෝ යන මේවායින් යමකට කැමති වේද, එය ඔහුට දිය යුතුය. එක් අඥාන අදක්ෂයෙකුට ‘‘උද්දේස පාත්‍රය රැගෙන එන්න’’ යැයි පවසා පිටත් කළ විට, ඔහු (විහාරයට ගොස්) කිව යුතු දේ නොදැන නිශ්ශබ්දව සිටියි. ඔහුගෙන් ‘‘ඔබ කවුරුන් වෙත පැමිණියේද?’’ කියා හෝ ‘‘කාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙහිද?’’ කියා හෝ නොඇසිය යුතුය. මන්ද යත්, එසේ ඇසූ විට ඔහු ඒ ප්‍රශ්නයට අනුකූලව ‘‘ඔබ වහන්සේලා වෙත පැමිණියෙමි’’ යි හෝ ‘‘ඔබ වහන්සේලාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙමි’’ යි පවසා සිටිය හැක. එවිට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේව අනෙකුත් භික්ෂූන් පිළිකුල් කරමින් දෙස නොබලනු ඇත. ඒ වෙනුවට ඔහුගෙන්, ‘‘කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?’’ යැයි ඇසිය යුතුය. එවිට ඔහු ‘‘මම උද්දේස පාත්‍රයක් ලබාගැනීම පිණිස පැමිණියෙමි’’ යි පවසන්නේ නම්, පාත්‍රය ලබා දිය යුතුය.

ဧကာ ကူဋဋ္ဌိတိကာ နာမ ဟောတိ. ရညော ဝါ ဟိ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ ဂေဟေ အတိပဏီတာနိ အဋ္ဌ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာနိ နိစ္စံ ဒိယျန္တိ, တာနိ ဧကစာရိကဘတ္တာနိ ကတွာ ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ‘‘သွေ ဒါနိ အမှာကံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ အတ္တနော ဌိတိကံ သလ္လက္ခေတွာ ဂတာ, တေသု အနာဂတေသုယေဝ အညေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ အာသနသာလာယ [Pg.93] နိသီဒန္တိ; တင်္ခဏညေဝ ရာဇပုရိသာ အာဂန္တွာ ‘‘ပဏီတဘတ္တပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. အာဂန္တုကာ ဌိတိကံ အဇာနန္တာ ဂါဟေန္တိ. တင်္ခဏညေဝ စ ဌိတိကံ ဇာနနကဘိက္ခူ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဂါဟေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ရာဇဂေဟေ ပဏီတဘတ္တ’’န္တိ. ‘‘ကတိဝဿတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ? ‘‘ဧတ္တကဝဿတော နာမာ’’တိ. ‘‘မာ ဂါဟေထာ’’တိ နိဝါရေတွာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂါဟိတေ အာဂတေဟိပိ ပတ္တဒါနကာလေ အာဂတေဟိပိ ဒိန္နကာလေ အာဂတေဟိပိ ရာဇဂေဟတော ပတ္တေ ပူရေတွာ အာဟဋကာလေ အာဂတေဟိပိ ရာဇာ ‘‘အဇ္ဇ ဘိက္ခူယေဝ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ပေသေတွာ ဘိက္ခူနံယေဝ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေတိ; ဧဝံ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ အာဂတကာလေ အာဂတေဟိပိ ဌိတိကံ ဇာနနကဘိက္ခူဟိ ‘‘မာ ဘုဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဝါရေတွာ ဌိတိကာယမေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

‘කූටට්ඨිතික’ නම් වූ දාන පිළිවෙළක් (වාරයක්) පවතී. රජෙකුගේ හෝ රජමහා අමාත්‍යවරයෙකුගේ හෝ නිවසේ ඉතා ප්‍රණීත වූ උද්දේස දාන අටක් නිරන්තරයෙන් පූජා කරනු ලැබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒවා එකම වාරයක් ලෙස සලකා, වෙන් වෙන් ඨිතිකාවන් (දාන වාරයන්) අනුව වළඳති. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘‘හෙට දින අපට වාරය ලැබෙනු ඇත’’ යැයි තමන්ගේ ඨිතිකාව (වාරය) සටහන් කරගෙන වැඩම කළහ. උන්වහන්සේලා වැඩම කිරීමට පෙරම, වෙනත් ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණ අසන ශාලාවේ වැඩ සිටිති. ඒ මොහොතේම රජපුරුෂයන් පැමිණ ‘‘ප්‍රණීත දානය සඳහා පාත්‍ර ලබා දෙන්න’’ යැයි පවසති. ආගන්තුක භික්ෂූන් ඨිතිකාව (පිළිවෙළ) නොදැන පාත්‍ර පූජා කරති. එකෙණෙහිම ඨිතිකාව දන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණ ‘‘කුමක් නිසා පාත්‍ර පූජා කළාහුද?’’ යි විමසති. ‘‘රාජ භවනයෙන් ලැබෙන ප්‍රණීත දානය සඳහාය’’ (යි ආගන්තුකයෝ පවසති). ‘‘කිනම් වස් ප්‍රමාණයේ සිටද?’’ (යි විමසූ විට) ‘‘මෙපමණ වස් ප්‍රමාණයක සිටය’’ යි පවසති. ‘‘එසේ නම් පාත්‍ර පූජා නොකරන්න’’ යැයි වළක්වා (නියමිත) ඨිතිකාවට අනුව ලබාගත යුතුය. පාත්‍ර ලබා දුන් පසුව හෝ පාත්‍ර පූජා කරන වේලාවේ හෝ පූජා කර අවසන් වූ වේලාවේ හෝ රජගෙදරින් පාත්‍ර පුරවා රැගෙන ආ වේලාවේ හෝ රජතුමා ‘‘අද භික්ෂූන් වහන්සේලාම වැඩම කරන සේක්වා’’ යි පණිවුඩ එවා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේම අතට පිණ්ඩපාතය පූජා කරන්නේ නම්, එසේ පූජා කළ පිණ්ඩපාතය රැගෙන ආ වේලාවේදී පවා ඨිතිකාව දන්නා භික්ෂූන් විසින් ‘‘නොවළඳන්න’’ යැයි වළක්වා ඨිතිකාවට (නියමිත වාරයට) අනුවම ලබාගත යුතුය.

အထ နေ ရာဇာ ဘောဇေတွာ ပတ္တေပိ နေသံ ပူရေတွာ ဒေတိ, ယံ အာဟဋံ တံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘မာ တုစ္ဆဟတ္ထာ ဂစ္ဆန္တူ’’တိ ထောကမေဝ ပတ္တေသု ပက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ဘုဉ္ဇိတွာ တုစ္ဆပတ္တာဝ အာဂစ္ဆန္တိ, ယံ တေဟိ ဘုတ္တံ, တံ နေသံ ဂီဝါ ဟောတီတိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဂီဝါကိစ္စံ ဧတ္ထ နတ္ထိ, ဌိတိကံ ပန အဇာနန္တေဟိ ယာဝ ဇာနနကာ အာဂစ္ဆန္တိ, တာဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ; ဧဝံ သန္တေပိ ဘုတ္တံ သုဘုတ္တံ, ဣဒါနိ ပတ္တဋ္ဌာနေန ဂါဟေတဗ္ဗ’’န္တိ.

ඉන්පසු රජතුමා එම (ආගන්තුක) භික්ෂූන්ට වළඳවා ඔවුන්ගේ පාත්‍ර ද පුරවා පූජා කරන්නේ නම්, එසේ රැගෙන ආ දේ ඨිතිකාව (වාරය) අනුව බෙදාගත යුතුය. ඉදින් ‘‘හිස් අතින් නොයත්වා’’ යි සිතා ස්වල්පයක් පමණක් පාත්‍රවලට බෙදා ඇත්නම්, එය ඨිතිකාවට අනුව බෙදා නොගත යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේලා වළඳා හිස් පාත්‍ර ඇතිව පැමිණෙන්නේ නම්, ඔවුන් වැළඳූ දේ ඔවුන්ට ණයක් (ගීවා) වන්නේ යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: ‘‘මෙහිදී ණය වීමක් සිදු නොවේ. ඨිතිකාව (වාරය) නොදන්නා භික්ෂූන් විසින් දන්නා භික්ෂූන් පැමිණෙන තෙක් එහි වැඩ සිටිය යුතුය. එසේ වූවත්, වැළඳූ දානය මැනවින් වළඳන ලද්දකි. දැන් එය පාත්‍ර ලැබුණු අනුපිළිවෙළින් (ඨිතිකාවෙන්) ලබාගත යුතුය.’’

ဧကော တိစီဝရပရိဝါရော သတဂ္ဃနကော ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တော, ဝိဟာရေ စ ‘‘ဧဝရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကဿ ပတ္တော’’တိ လိခိတွာ ဌပေသုံ. အထ သဋ္ဌိဝဿစ္စယေန အညော တထာရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော ဥပ္ပန္နော, အယံ ကိံ အဝဿိကဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗော, ဥဒါဟု သဋ္ဌိဝဿိကဋ္ဌိတိကာယာတိ. သဋ္ဌိဝဿိကဋ္ဌိတိကာယာတိ ဝုတ္တံ, အယဉှိ ဘိက္ခု ဌိတိကံ ဂဟေတွာယေဝ ဝဍ္ဎိတောတိ.

එක් වස් රහිත (අවස්සික) භික්ෂුවකට තුන් සිවුරු ද සහිත කහවණු සියයක් වටිනා පිණ්ඩපාතයක් ලැබුණි. විහාරයේ ද ‘‘මෙවැනි පිණ්ඩපාතයක් අවස්සික භික්ෂුවකට ලැබුණේය’’ යි ලියා තැබූහ. වසර සැටකට (60) පසු එවැනිම තවත් පිණ්ඩපාතයක් ලැබුණි. මෙය අවස්සික ඨිතිකාව (වස් නැති අයගේ වාරය) අනුව ලබාගත යුතුද? නැතහොත් සැට වස් (සට්ඨිවස්සික) ඨිතිකාව අනුව ලබාගත යුතුද? සැට වස් ඨිතිකාව අනුව ලබාගත යුතු යැයි අටුවාවල සඳහන් වේ. මන්ද යත්, මේ භික්ෂුව එම ඨිතිකාව (වාරය) රැගෙනම වැඩුණු බැවිනි.

ဧကော ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ သာမဏေရော ဇာတော, ပုန တံ ဘတ္တံ သာမဏေရဋ္ဌိတိကာယ ပတ္တံ ဂဏှိတုံ လဘတိ. အယံ ကိရ အန္တရာဘဋ္ဌကော နာမ. ယော ပန ပရိပုဏ္ဏဝဿော သာမဏေရော ‘‘သွေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဘိဿတီ’’တိ အဇ္ဇေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, အတိက္ကန္တာ တဿ ဌိတိကာ. ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ပတ္တံ, ပတ္တော စဿ န တုစ္ဆော ဟောတိ, သော အညဿ သမီပေ နိသိန္နဿ ပတ္တံ ဒါပေတိ, တဉ္စေ ထေယျာယ ဟရန္တိ, ဂီဝါ ဟောတိ[Pg.94]. သစေ ပန သော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ ပတ္တံ ဒမ္မီ’’တိ သယမေဝ ဒေတိ, အဿ ဂီဝါ န ဟောတိ. အထာပိ တေန ဘတ္တေန အနတ္ထိကော ဟုတွာ ‘‘အလံ မယှံ, တဝေတံ ဘတ္တံ ဒမ္မိ, ပတ္တံ ပေသေတွာ အာဟရာပေဟီ’’တိ အညံ ဝဒတိ, ယံ တတော အာဟရီယတိ သဗ္ဗံ ပတ္တသာမိကဿ ဟောတိ. ပတ္တဉ္စေ ထေယျာယ ဟရန္တိ, သုဟဋော; ဘတ္တဿ ဒိန္နတ္တာ ဂီဝါ န ဟောတိ.

එක් සාමණේර නමක උද්දේස දානය වළඳා (පසුව භික්ෂුවක්ව සිට සිවුරු හැර හෝ වෙනත් හේතුවකින්) නැවත සාමණේර වාරයෙන් එම දානය ලබාගැනීමට සුදුසු වෙයි. මොහු ‘අන්තරාභට්ඨක’ (අතරමගදී ගිලිහුණු අයෙක්) ලෙස හැඳින්වේ. යම් සාමණේර නමකගේ (උපසම්පදා වීමට) වයස සම්පූර්ණ වී, ‘‘හෙට මට සාමණේර වාරයට උද්දේස දානය ලැබෙන්නේය’’ යැයි තිබියදී, අද දිනම උපසම්පදා වන්නේ නම් ඔහුගේ (සාමණේර) ඨිතිකාව ඉක්ම ගියේය. එක් භික්ෂුවකට උද්දේස දානය ලැබුණි, උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ද හිස් එකක් නොවේ. උන්වහන්සේ සමීපයේ වැඩසිටින වෙනත් භික්ෂුවක ලවා පාත්‍රය (දානය සඳහා) යැවීය. ඉදින් එය සොරකම් කිරීමේ චේතනාවෙන් රැගෙන යන්නේ නම්, (එය අයිතිකරුට) ණයක් (ගීවා) වෙයි. ඉදින් ඒ භික්ෂුව ‘‘මම මගේ පාත්‍රය (දානය සඳහා) දෙමි’’ යි තමන්ම පවසන්නේ නම් ණයක් නොවේ. එසේත් නැතහොත්, එම දානයෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතිව ‘‘මට මෙය ප්‍රමාණවත්ය, ඔබට මෙම දානය දෙමි, පාත්‍රය යවා ගෙන්වා ගන්න’’ යැයි වෙනත් අයෙකුට පවසන්නේ නම්, එතැනින් රැගෙන එන සෑම දෙයක්ම පාත්‍රයේ හිමිකරුට අයිති වේ. ඉදින් පාත්‍රය සොරකම් කරන්නේ නම් එය සොරකමකි; එහෙත් දානය පවරා දී ඇති බැවින් (දානය සම්බන්ධයෙන්) ණයක් නොවේ.

ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, တေသု နဝ ပိဏ္ဍပါတိကာ, ဧကော သာဒိယနကော. ‘‘ဒသ ဥဒ္ဒေသပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဂဟေတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. ဣတရော ဘိက္ခု ‘‘သဗ္ဗာနိ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ န ဟောတိ. ဧကေကံ စေ ပါပေတွာ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဂါဟေတွာ ဒသဟိပိ ပတ္တေဟိ အာဟရာပေတွာ ‘‘ဘန္တေ, မယှံ သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ နဝ ပတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဒေတိ, ဘိက္ခုဒတ္တိယံ နာမေတံ, ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් වැඩ වෙසෙති. ඒ අතරින් නව නමක්ම පිණ්ඩපාතික (පිණ්ඩපාත ධුතංගය රකින) භික්ෂූන් වන අතර, එක් නමක් පමණක් (උද්දේස දානය) පිළිගන්නා අයෙකි. ‘‘උද්දේස පාත්‍ර දහයක් ලබා දෙන්න’’ යැයි කී කල පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් ඒවා ගැනීමට කැමති නොවේ. අනෙක් භික්ෂුව ‘‘මේ සියල්ල මට අයිති වේ’’ යැයි පවසා ඒවා ගන්නේ නම් ඨිතිකාව (පිළිවෙළ) නැති වේ. ඉදින් එක් එක් වාරය බැගින් පවරා ගන්නේ නම් ඨිතිකාව ආරක්ෂා වේ. මෙසේ (තම වාරය අනුව) ලබාගෙන, පාත්‍ර දසයෙන්ම දානය ගෙන්වා ගෙන, ‘‘ස්වාමීනි, මට අනුග්‍රහයක් කරන්න’’ යැයි පවසා නව පාත්‍රයක දානය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට පූජා කරන්නේ නම්, එය ‘භික්ඛුදත්තිය’ (භික්ෂුවක් විසින් දෙන ලද්දක්) නම් වේ. එය පිළිගැනීම සුදුසුය.

သစေ သော ဥပါသကော ‘‘ဘန္တေ, ဃရံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ, သော စ ဘိက္ခု တေ ဘိက္ခူ ‘‘ဧထ, ဘန္တေ, မယှံ သဟာယာ ဟောထာ’’တိ တဿ ဃရံ ဂစ္ဆတိ. ယံ တတ္ထ လဘတိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဟောတိ. ဣတရေ တေန ဒိန္နံ လဘန္တိ. အထ နေသံ ဃရေယေဝ နိသီဒါပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒေန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ယံ မနုဿာ ဒေန္တိ, တံ ဂဏှထာ’’တိ တဿ ဘိက္ခုနော ဝစနေနေဝ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ. ဘုတ္တာဝီနံ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဂဏှိတွာ ဂမနတ္ထာယ ဒေန္တိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဘိက္ခုနော ဟောတိ, တေန ဒိန္နံ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ.

ඉදින් එම උපාසකයා ‘‘ස්වාමීනි, නිවසට වැඩම කළ මැනව’’ යි පවසයි. ඒ භික්ෂුව ද අදාළ භික්ෂූන් අමතා ‘‘ස්වාමීනි, වඩින්න, මට සහාය වන්න’’ යැයි පවසා උපාසකයාගේ නිවසට වැඩම කරයි. එහිදී ලැබෙන සෑම දෙයක්ම ඒ (ආරාධනා ලැබූ) භික්ෂුවටම අයිති වේ. අනෙක් අයට ලැබෙන්නේ උන්වහන්සේ විසින් දෙනු ලබන දෙයයි. එසේ නොවී, ඔවුන් නිවසේම වඩා හිඳුවා පැන් පූජා කර, කැඳ-කැවිලි ආදිය පූජා කරමින් ‘‘ස්වාමීනි, මිනිසුන් පූජා කරන දේ පිළිගන්න’’ යැයි පැවසූ විට, එම භික්ෂුවගේ වචනයෙන්ම (අනුමැතියෙන්ම) අනෙක් අයට ද එය අකැප නොවේ. වළඳා අවසන් වූ පසු, මගදී වැළඳීම පිණිස පාත්‍ර පුරවා පූජා කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල එම (ආරාධනා ලැබූ) භික්ෂුවටම අයිති වන අතර, උන්වහන්සේ විසින් පූජා කරන්නේ නම් අනෙක් අයට ද එය සුදුසු වේ.

ယဒိ ပန တေ ဝိဟာရေယေဝ တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, မနုဿာနဉ္စ ဝစနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ, ယံ တတ္ထ ဘုဉ္ဇန္တိ စေဝ နီဟရန္တိ စ, သဗ္ဗံ တံ တဿေဝ သန္တကံ. အထာပိ ‘‘မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အဝုတ္တာ ‘‘မနုဿာနံ ဝစနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ, တတြ စေ ဧကဿ မဓုရေန သရေန အနုမောဒနံ ကရောန္တဿ သုတွာ ထေရာနဉ္စ ဥပသမေ ပသီဒိတွာ ဗဟုံ သမဏပရိက္ခာရံ ဒေန္တိ, အယံ ထေရေသု ပသာဒေန ဥပ္ပန္နော ‘‘အကတဘာဂေါ’’ နာမ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ.

ඉදින් ඒ පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලා විහාරයෙහිදීම එම භික්ෂුව විසින් “ස්වාමීනි, මාගේ පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න, මනුෂ්‍යයන්ගේ වචනය ඉටු කිරීමද (ඇරයුම පිළිගැනීමද) සුදුසුය”යි පවසනු ලැබ වඩින්නාහු නම්, එහිදී යමක් වළඳන්නාහුද, යමක් රැගෙන එන්නාහුද, ඒ සියල්ල එම භික්ෂුවටම අයත් දෙයකි. එසේ නොවී, “මාගේ පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න” යැයි නොපවසා, “මනුෂ්‍යයන්ගේ වචනය ඉටු කිරීම සුදුසුය”යි සිතා වඩින්නාහු නම්, එහිදී යම්කිසි එක් භික්ෂුවකගේ මධුර ස්වරයෙන් කළ අනුමෝදනාව අසා හෝ තෙරවරුන්ගේ සංසුන්බව කෙරෙහි පැහැදී බොහෝ ශ්‍රමණ පිරිකර පූජා කරත් නම්, මෙය තෙරවරුන් කෙරෙහි පැහැදීමෙන් උපන් “අකතභාග” (කලින් කොටස් නොකළ ලාභය) නම් වේ. එබැවින් එය සියලු භික්ෂූන්ටම හිමි වේ.

ဧကော သံဃတော ဥဒ္ဒိသာပေတွာ ဌိတိကာယ ဂါဟိတံ ပတ္တံ ဟရိတွာ ပဏီတဿ ခါဒနီယဘောဇနီယဿ ပူရေတွာ အာဟရိတွာ ‘‘ဣမံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗော သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဒေတိ, သဗ္ဗေဟိ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပတ္တသာမိကဿ ပန အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. အထ [Pg.95] ‘‘ပဌမံယေဝ သဗ္ဗံ သံဃိကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, ဧကဿ လဇ္ဇိဘိက္ခုနော သန္တကော ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. အာဟရိတွာ စ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဝုတ္တေ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

එක් උපාසකයෙක් සංඝයාගෙන් නියම කරවාගෙන, වාර පිළිවෙළට ගනු ලැබූ පාත්‍රය රැගෙන ගොස් ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් පුරවා ගෙනැවිත්, “ස්වාමීනි, මුළු සංඝයා වහන්සේම මෙය වළඳන සේක්වා”යි පූජා කරයි නම්, එය සියල්ලන් විසින් බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය. පාත්‍ර හිමි භික්ෂුවට නම්, (එම දානය බෙදා දෙන බැවින්) ඉකුත් වූ වාරය වුවද නවත්වා වෙනත් උදේසභක්තයක් (නියමිත දානයක්) දිය යුතුය. ඉදින් “පළමුවෙන්ම සියලු සාංඝික පාත්‍ර දෙන්න”යි පවසයි නම්, එක් ලජ්ජී භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් දිය යුතුය. දානය ගෙනැවිත් “සියලු සංඝයා වළඳත්වා”යි කී විට බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය.

ဧကော ပါတိယာ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဧကေကံ အာလောပံ အဒတွာ ဌိတိကာယ ဧကဿ ယာပနမတ္တံ ကတွာ ဒါတဗ္ဗံ. အထ သော ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အဇာနန္တော တုဏှီဘူတော အစ္ဆတိ, ‘‘ကဿ တေ အာနီတံ, ကဿ ဒါတုကာမောသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ‘‘တုမှာကံ အာနီတံ, တုမှာကံ ဒါတုကာမောမှီ’’တိ ဝဒေယျ, တတော တံ ဘိက္ခုံ အညေ ဘိက္ခူ ဇိဂုစ္ဆန္တာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေတဗ္ဗမ္ပိ န မညေယျုံ. သစေ ပန ‘‘ကုဟိံ ယာသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဂဟေတွာ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒတိ, ဧကေန လဇ္ဇိဘိက္ခုနာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ အာဘတံ ဗဟု ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, ဌိတိကာကိစ္စံ နတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

එක් උපාසකයෙක් බඳුනකින් බත් ගෙනැවිත් “සංඝයා උදෙසා පූජා කරමි”යි පවසයි නම්, එක් එක් පිඬ බැගින් නොදී, වාරය අනුව එක් භික්ෂුවකගේ යැපීම සඳහා ප්‍රමාණවත් වන සේ පිළියෙළ කර දිය යුතුය. ඉදින් ඔහු බත් ගෙනැවිත් කිසිවක් කීමට නොදැන නිශ්ශබ්දව සිටී නම්, “ඔබ මෙය කා උදෙසා ගෙන ආවේද? කාට පූජා කිරීමට කැමතිද?”යි නොඇසිය යුතුය. මන්ද, එවැනි ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට ඔහු “ඔබ වහන්සේලා උදෙසා ගෙන ආවෙමි, ඔබ වහන්සේලාට පූජා කිරීමට කැමැත්තෙමි”යි පැවසිය හැකි බැවිනි. එවිට සෙසු භික්ෂූන් ඒ භික්ෂුව කෙරෙහි පිළිකුල් ඇති කරගෙන, බෙල්ල හරවා බැලීමට පවා නොවටින්නෙකු සේ සිතනු ඇත. ඉදින් “කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?”යි ඇසූ විට “උදේසභක්තය රැගෙන ආවෙමි”යි පවසයි නම්, එක් ලජ්ජී භික්ෂුවක් විසින් වාර පිළිවෙළ අනුව එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් ගෙන ආ දේ බොහෝ වේ නම්, සියල්ලන්ටම සෑහේ නම්, වාර පිළිවෙළ බැලීමක් අවශ්‍ය නැත; තෙර අස්නේ සිට පටන් ගෙන පාත්‍ර පුරවා දිය යුතුය.

‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ အာဟရိဿသီ’’တိ အဝတွာ ပကတိဋ္ဌိတိကာယ ဧဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ပါယာသော ဝါ ရသပိဏ္ဍပါတော ဝါ နိစ္စံ လဗ္ဘတိ; ဧဝရူပါနံ ပဏီတဘောဇနာနံ အာဝေဏိကာ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ, တထာ သပရိဝါရာယ ယာဂုယာ မဟဂ္ဃာနံ ဖလာနံ ပဏီတာနဉ္စ ခဇ္ဇကာနံ. ပကတိဘတ္တယာဂုဖလခဇ္ဇကာနံ ပန ဧကာဝ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သပ္ပိံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗသပ္ပီနံ ဧကာဝ ဌိတိကာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ သဗ္ဗတေလာနံ. ‘‘မဓုံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန မဓုနော ဧကာဝ ဌိတိကာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဖာဏိတဿ လဋ္ဌိမဓုကာဒီနဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနံ. သစေ ပန ဂန္ဓမာလံ သံဃုဒ္ဒေသံ ဒေန္တိ, ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ. အာမိသဿေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋတိ, သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ ပန န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ.

“සංඝයා උදෙසා වූ පාත්‍රය දෙන්න”යි කී විට, “කුමක් ගෙන එන්නෙහිද?”යි නොවිමසා සාමාන්‍ය වාර පිළිවෙළ අනුවම දිය යුතුය. යම් කිරිපිඬු හෝ රසවත් පිණ්ඩපාතයක් නිරන්තරයෙන් ලැබේ නම්, මෙබඳු ප්‍රණීත භෝජන සඳහා වෙනම වාර පිළිවෙළක් ඇති කළ යුතුය. පිරිවර සහිත කැඳ, මහාර්ඝ පලතුරු සහ ප්‍රණීත කැවිලි සඳහාද එසේමය. සාමාන්‍ය බත්, කැඳ, පලතුරු සහ කැවිලි සඳහා නම් එකම වාර පිළිවෙළක් පැවැත්විය යුතුය. “ගිතෙල් ගෙන එන්නෙමි”යි කී විට සියලු ගිතෙල් වර්ග සඳහා එකම වාර පිළිවෙළක් සුදුසුය. සියලු තෙල් වර්ග සඳහාද එසේමය. “මී පැණි ගෙන එන්නෙමි”යි කී විට මී පැණි සඳහා එකම වාර පිළිවෙළක් සුදුසුය. උක් හකුරු සහ වැල්මී ආදී ඖෂධ සඳහාද එසේමය. ඉදින් සංඝයා උදෙසා සුවඳ විලවුන් හා මල් පූජා කරත් නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවට සුදුසුද නැද්ද යන්න විමසිය යුතුය. ආමිසයම (ආහාරයම) ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බැවින් එය සුදුසුය, එහෙත් සංඝයා උදෙසා දුන් බැවින් එය නොගත යුතුයැයි ආචාර්යවරු පවසති.

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උදේසභක්ත කථාව නිම විය.

နိမန္တနဘတ္တကထာ

නිමන්තනභක්ත කථාව (ආරාධිත දානය පිළිබඳ විස්තරය)

နိမန္တနံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စေ, သယမေဝ ဣဿရော. သံဃိကံ ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပနေတ္ထ ဒူတော ဗျတ္တော ဟောတိ, ‘‘ဘန္တေ[Pg.96], ရာဇဂေဟေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အထ ဒူတော အဗျတ္တော ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဗျတ္တော ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ ယာထာ’’တိ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တုမှာကံ ပဋိပါဋိယာ ‘‘ဘတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန န ဝဋ္ဋတိ. သစေ နိမန္တေတုံ အာဂတမနုဿော အာသနသာလံ ပဝိသိတွာ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝါ ‘‘အဋ္ဌ ပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘တုမှေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထ; ဘတ္တံ ဂဏှထ, အဋ္ဌ ပတ္တေ ဒေထ; ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ပဋိပါဋိယာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂါဟေန္တေန ပန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဝဒန္တေန ‘‘တုမှေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ပတ္တံ ဒေထ, တုမှေ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘သာဓု, ဥပါသကာ’’တိ ဂန္တဗ္ဗံ. သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘တုမှေ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ယထာဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ආරාධනාව පුද්ගලික එකක් නම් ඒ පිළිබඳ තීරණය තමාටම ගත හැකිය. එය සාංඝික එකක් නම් උදේසභක්තයෙහි කී ක්‍රමයටම පිළිගත යුතුය. එහිදී ඉදින් දූතයා දක්ෂයෙකු වේ නම්, “ස්වාමීනි, රජ මාලිගයෙහි භික්ෂු සංඝයා උදෙසා බත් (දානය) පිළිගන්න”යි නොකියා, “පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ටද සුදුසුය. ඉදින් අදක්ෂ දූතයෙක් “බත් පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, එවිට දක්ෂ වූ භත්තොද්දේසක භික්ෂුව “බත්” යන වචනය නොපවසා “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි පවසයි නම්, එවිටද පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට සුදුසුය. එහෙත් “ඔබ වහන්සේලාට පිළිවෙළ අනුව බත් ලැබෙන්නේය”යි කී විට එය නුසුදුසුය. ඉදින් ආරාධනා කිරීමට ආ තැනැත්තා අසන ශාලාවට (භෝජන ශාලාවට) පැමිණ “භික්ෂූන් අටනමකට දෙන්න” කියා හෝ “පාත්‍ර අටක් දෙන්න” කියා හෝ පවසයි නම්, එවිටද පිණ්ඩපාතිකයන්ට සුදුසුය; “ඔබ වහන්සේලාත් ඔබ වහන්සේලාත් වඩින්න”යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් “භික්ෂූන් අටනමකට දෙන්න, බත් පිළිගන්න; පාත්‍ර අටක් දෙන්න, බත් පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, වාර පිළිවෙළ අනුව ගත යුතුය. එසේ වාරය ලබා දෙන භික්ෂුව විසින් වචනය කපා හැර “බත්” යැයි නොපවසා “ඔබ වහන්සේලාත් ඔබ වහන්සේලාත් වඩින්න”යි කී විට පිණ්ඩපාතිකයන්ට සුදුසුය. “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පාත්‍ර දෙන්න, ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි කී විට “සාධු උපාසකයිනි” කියා වැඩිය යුතුය. සංඝයාගෙන් වෙන් කොට “ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි කීවද වාර පිළිවෙළටම පිළිගත යුතුය.

နိမန္တနဘတ္တဃရတော ပန ပတ္တတ္ထာယ အာဂတဿ ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဌိတိကာယ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. ဧကော ‘‘သံဃတော ပဋိပါဋိယာ ပတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ကေဝလံ ‘‘ဧကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဂါဟိတေယေဝ ပတ္တေ ယဿ ကဿစိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပူရေတွာ အာဟရတိ, တံ ပတ္တသာမိကဿေဝ ဟောတိ, ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝိယ ဌိတိကာယ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ ယော အာဂန္တွာ တုဏှီဘူတော တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘ကဿ သန္တိကံ အာဂတောသီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ပတ္တံ ဟရိဿသီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗော.

ආරාධිත දානය පිළියෙළ කරන නිවසින් පාත්‍ර රැගෙන යාමට පැමිණි තැනැත්තාට උදේසභක්තයෙහි කී ආකාරයෙන්ම වාරය අනුව පාත්‍රය දිය යුතුය. යමෙක් “සංඝයාගේ වාර පිළිවෙළ අනුව පාත්‍රයක් දෙන්න”යි නොකියා, හුදෙක් “පාත්‍රයක් දෙන්න”යි කියා, පාත්‍රය බෙදා දීමටත් පෙර යම්කිසි භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් රැගෙන ගොස් පුරවා ගෙන එයි නම්, එය එම පාත්‍රයේ හිමි භික්ෂුවටම අයත් වේ. උදේසභක්තයෙහි මෙන් වාර පිළිවෙළින් නොගත යුතුය. මෙහිද යමෙක් පැමිණ නිශ්ශබ්දව සිටී නම්, ඔහුගෙන් “ඔබ කා සොයා ආවේද?” කියා හෝ “කාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙහිද?” කියා හෝ නොඇසිය යුතුය.

ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ‘‘တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတော, တုမှာကံ ပတ္တံ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝဒေယျ, တတော သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဇိဂုစ္ဆနီယော အဿ. ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ‘‘တဿ ပတ္တတ္ထာယ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒန္တဿ ပဋိပါဋိယာ ဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတွာ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. ‘‘ဘတ္တာဟရဏကပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပဋိပါဋိယာ ဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဧဝ ဒါတဗ္ဗော. သစေ အာဟရိတွာ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော ဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဝဒတိ, ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပတ္တသာမိကဿ အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ပဋိပါဋိဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

මන්ද, ප්‍රශ්නයට අනුරූපව ඔහු “ඔබ වහන්සේ සොයා ආවෙමි, ඔබ වහන්සේගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙමි”යි කිව හැකි බැවිනි. එවිට එම භික්ෂුව සෙසු භික්ෂූන්ගේ පිළිකුලට භාජනය විය හැකිය. එබැවින් එසේ නොඇසිය යුතුය. එහෙත් “කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?”යි ඇසූ විට, “අසවල් භික්ෂුවගේ පාත්‍රය සඳහා ආවෙමි”යි පවසන්නාට දාන වාර පිළිවෙළ අනුව පාත්‍රය දිය යුතුය. “බත් ගෙන යාමට පාත්‍රයක් දෙන්න”යි කීවද වාර පිළිවෙළ අනුවම දිය යුතුය. ඉදින් දානය ගෙනැවිත් “සියලු සංඝයා වළඳත්වා”යි පවසයි නම්, බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය. පාත්‍ර හිමියාගේ වාරය ඉකුත් වී තිබුණද එය නවත්වා වෙනත් වාර පිළිවෙළකට අදාළ දානය ලබා දිය යුතුය.

ဧကော [Pg.97] ပါတိယာ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, အာလောပဘတ္တဋ္ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ အာလောပသင်္ခေပေန ဘာဇေတဗ္ဗံ. သစေ ပန တုဏှီဘူတော အစ္ဆတိ, ‘‘ကဿ တေ အာဘတံ, ကဿ ဒါတုကာမောသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သံဃဿ မေ ဘတ္တံ အာဘတံ, ထေရာနံ မေ ဘတ္တံ အာဘတ’’န္တိ ဝဒတိ, ဂဟေတွာ အာလောပဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဧဝံ အာဘတံ ဗဟုံ ဟောတိ, သကလဿ သံဃဿ ဗဟု ဟောတိ, အဘိဟဋဘိက္ခာ နာမ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဌိတိကာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

යම් දායකයෙක් බඳුනක බත් ගෙනවුත් ‘‘සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’’යි පවසයි නම්, පිඬු දාන පිළිවෙළේ සිට ආරම්භ කොට පිඬු වශයෙන් බෙදිය යුතුය. ඉදින් ඔහු නිශ්ශබ්දව සිටියි නම්, ‘‘ඔබ මෙය කා උදෙසා ගෙන ආවේද, කා හට දීමට කැමතිදැයි’’ නොඇසිය යුතුය. ඉදින් ‘‘කොහේ යන්නේද, කුමක් කරමින් ඇවිදින්නේදැයි’’ ඇසූ කල, ‘‘මා විසින් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා දානයක් ගෙන එන ලදී, මහා තෙරවරුන් උදෙසා දානයක් ගෙන එන ලදී’’ යැයි පවසයි නම්, එය පිළිගෙන පිඬු දාන පිළිවෙළ අනුව බෙදිය යුතුය. ඉදින් මෙසේ ගෙන ආ දානය බොහෝ වේ නම්, මුළු සංඝයාටම ප්‍රමාණවත් තරම් බොහෝ වේ නම්, එය ‘අභිහට භික්ෂාව’ නම් වේ. එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද සුදුසුය. එහිදී පිළිවෙළ විමසීමක් අවශ්‍ය නොවන අතර, තෙරුන්ගේ ආසනයේ සිට ආරම්භ කොට පාත්‍රය පුරවා දිය යුතුය.

ဥပါသကော သံဃတ္ထေရဿ ဝါ ဂန္ထဓုတင်္ဂဝသေန အဘိညာတဿ ဝါ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ ဝါ ပဟိဏာတိ ‘‘အမှာကံ ဘတ္တဂဟဏတ္ထာယ အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ, သစေပိ ဉာတိဥပဋ္ဌာကေဟိ ပေသိတံ ဟောတိ, ဣမေ တယော ဇနာ ပုစ္ဆိတုံ န လဘန္တိ, အာရုဠှာယေဝ မာတိကံ, သံဃတော အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသာပေတွာ အတ္တနဝမေဟိ ဂန္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုသံဃဿ ဟိ ဧတေ ဘိက္ခူ နိဿာယ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဂန္ထဓုတင်္ဂါဒီဟိ ပန အနဘိညာတော အာဝါသိကဘိက္ခု ပုစ္ဆိတုံ လဘတိ, တသ္မာ တေန ‘‘ကိံ သံဃတော ဂဏှာမိ, ဥဒါဟု ယေ ဇာနာမိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ မာတိကံ အာရောပေတွာ ယထာ ဒါယကာ ဝဒန္တိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘တုမှာကံ နိဿိတကေ ဝါ ယေ ဝါ ဇာနာထ, တေ ဂဟေတွာ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယေ ဣစ္ဆန္တိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ လဘတိ. သစေ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ပဟိဏထာ’’တိ ပေသေန္တိ, သံဃတောဝ ပေသေတဗ္ဗာ. အတ္တနာ သစေ အညသ္မိံ ဂါမေ သက္ကာ ဟောတိ ဘိက္ခာ လဘိတုံ, အညော ဂါမော ဂန္တဗ္ဗော. န သက္ကာ စေ ဟောတိ လဘိတုံ, သောယေဝ ဂါမော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတဗ္ဗော.

උපාසකයෙක් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත හෝ ග්‍රන්ථ ධුරය හා ධුතාංගධාරී භාවය නිසා ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුවක් වෙත හෝ භත්තුද්දේසක භික්ෂුවක් වෙත හෝ ‘‘අපගේ දානය පිළිගැනීම පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමක් කැඳවාගෙන වඩින්න’’ යැයි දන්වා එවයි නම්, එය නෑයින් හෝ උපස්ථායකයන් විසින් එවූ පණිවිඩයක් වුවද, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනාට ඒ පිළිබඳව කරුණු විමසීමට අවසර නැත. සංඝ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ පිළිවෙළටම සංඝයාගෙන් භික්ෂූන් අටනමක් නම් කරවාගෙන, තමා නවවැන්නා කොට ගෙන වැඩම කළ යුතුය. ඒ මන්ද යත්? භික්ෂු සංඝයාට මේ භික්ෂූන් තිදෙනා නිසා ලාභ උපදින බැවිනි. ග්‍රන්ථ ධුරය හෝ ධුතාංග ආදියෙන් ප්‍රසිද්ධ නොවන ආවාසික භික්ෂුවකට නම් කරුණු විමසීමට අවසර ඇත. එබැවින් ඔහු ‘‘සංඝයාගෙන් භික්ෂූන් ගනිම්ද? නැතහොත් මා දන්නා හඳුනන අය සමඟ එම්ද?’’ යැයි විමසා දායකයන් පවසන පරිදි පිළිපැදිය යුතුය. ‘‘ඔබ වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයන් හෝ ඔබ වහන්සේ හඳුනන අය හෝ කැඳවාගෙන වඩින්න’’ යැයි පැවසූ කල, තමන් කැමති අය සමඟ වැඩම කිරීමට අවසර ඇත. ඉදින් ‘‘භික්ෂූන් අටනමක් එවා වදාරන්න’’ යැයි පණිවිඩ එවන්නේ නම්, සංඝයාගෙන්ම එවිය යුතුය. තමාට වෙනත් ගමක පිණ්ඩපාතය ලැබිය හැකි නම්, වෙනත් ගමකට වැඩම කළ යුතුය. ලැබිය නොහැකි නම්, ඒ ගමටම පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළ යුතුය.

နိမန္တိတဘိက္ခူ အာသနသာလာယ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, တတြ စေ မနုဿာ ‘‘ပတ္တေ ဒေထာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ, အနိမန္တိတေဟိ န ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ဧတေ နိမန္တိတဘိက္ခူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တုမှေပိ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဿဝါဒီသု မနုဿာ သယမေဝ ပရိဝေဏာနိ စ ပဓာနဃရာနိ စ ဂန္တွာ တိပိဋကေ စ ဓမ္မကထိကေ စ ဘိက္ခုသတေနပိ သဒ္ဓိံ နိမန္တေန္တိ. တဒါ ယေပိ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? န ဟိ မဟာဘိက္ခုသံဃေန အတ္ထိကာ မနုဿာ ပရိဝေဏာနိ စ ပဓာနဃရာနိ ဂစ္ဆန္တိ, သန္နိပါတဋ္ဌာနတောဝ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဘိက္ခူ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ.

ආරාධිත භික්ෂූන් වහන්සේලා අසන ශාලාවෙහි වැඩ සිටින විට, එහි මනුෂ්‍යයන් පැමිණ ‘‘අපට පාත්‍ර ලබා දෙන්න’’ යැයි පවසති නම්, ආරාධනා නොලැබූ භික්ෂූන් විසින් පාත්‍ර නොදිය යුතුය. ‘‘මොවුහු ආරාධිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ය’’ යැයි පැවසිය යුතුය. ‘‘ඔබ වහන්සේලාත් පාත්‍ර දෙන්න’’ යැයි පැවසූ විට නම් දීම සුදුසුය. උත්සව ආදියේදී මිනිස්සු තමන් විසින්ම පරිවේණ වෙත හෝ ප්‍රධානඝර (භාවනා ශාලා) වෙත හෝ ගොස් තිපිටකධර භික්ෂූන්ට හා ධර්මකථික භික්ෂූන්ට සිය ගණනක් භික්ෂූන් සමඟ වැඩම කිරීමට ආරාධනා කරති. එකල්හි තමන් දන්නා හඳුනන භික්ෂූන් ද කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය. ඒ මන්ද යත්? මහා භික්ෂු සංඝයා අවශ්‍ය නැති මනුෂ්‍යයන් පරිවේණ හෝ ප්‍රධානඝර වෙත නොයන බැවිනි. ඔවුහු භික්ෂූන් රැස්වන ස්ථානයටම පැමිණ තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයට අනුව භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන යති. එබැවින් එවැනි අවස්ථාවල තමන් දන්නා භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය.

သစေ [Pg.98] ပန သံဃတ္ထေရော ဝါ ဂန္ထဓုတင်္ဂဝသေန အဘိညာတကော ဝါ ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဝါ အညတြ ဝါ ဝဿံ ဝသိတွာ ကတ္ထစိ ဝါ ဂန္တွာ ပုန သကဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ, မနုဿာ စ အာဂန္တုကဿ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ဧကဝါရံ ယေ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ပဋိဗဒ္ဓကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ ဒုတိယဝါရေ အာရဒ္ဓေ သံဃတောယေဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အဘိနဝအာဂန္တုကာဝ ဟုတွာ ဉာတီ ဝါ ဥပဋ္ဌာကေ ဝါ ပဿိဿာမာတိ ဂစ္ဆန္တိ, တတြ တေသံ ဉာတီ စ ဥပဋ္ဌာကာ စ သက္ကာရံ ကရောန္တိ. ဧတ္ထ ပန ယေ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ඉදින් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ හෝ ග්‍රන්ථ ධුරය හා ධුතාංග නිසා ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුවක් හෝ භත්තුද්දේසක භික්ෂුවක් හෝ වෙනත් ස්ථානයක වස් වැස හෝ යම් තැනක වැඩ සිට හෝ නැවත තම ස්ථානයට වඩින අතරතුර, මිනිස්සු ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලාට සත්කාර කරති නම්, පළමු වතාවේදී තමන් දන්නා හඳුනන අය කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. සම්බන්ධ වූ කාලයේ සිට දෙවැනි වර ආරාධනා කරන විට නම් සංඝයාගෙන්ම භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. අලුතින් පැමිණි ආගන්තුකයන් ලෙසින්ම ‘‘ඥාතීන් හෝ උපස්ථායකයන් බලන්නෙමු’’ යි වඩින විට, එහිදී ඔවුන්ගේ ඥාතීන් හා උපස්ථායකයන් සත්කාර කරති නම්, එවැනි අවස්ථාවල තමන් දන්නා හඳුනන භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය.

ယော ပန အတိလာဘီ ဟောတိ, သကဋ္ဌာနဉ္စ အာဂန္တုကဋ္ဌာနဉ္စ ဧကသဒိသံ, သဗ္ဗတ္ထ မနုဿာ သံဃဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာဝ နိသီဒန္တိ, တေန သံဃတောဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အယံ နိမန္တနေ ဝိသေသော. အဝသေသော သဗ္ဗပဉှော ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရေ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရာဝ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော မဇ္ဈိမာဒီသု. သစေ ပန အဝိသေသေတွာ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, သံဃတော ဒါတဗ္ဗာ.

යම් භික්ෂුවක් ඉතා ලාභී වේ නම්, තමන් සිටින ස්ථානයත් ආගන්තුක ස්ථානයත් සමාන වේ නම්, සෑම තැනකම මිනිස්සු සංඝ භක්තය සූදානම් කර බලා සිටිති නම්, ඒ භික්ෂුව සංඝයාගෙන්ම භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. මෙය ආරාධිත දානයෙහි ඇති විශේෂත්වයයි. සෙසු සියලු කරුණු උද්දේස භක්තයෙහි (නියම කළ දානයෙහි) කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි නම් ‘‘මහා තෙරුන් වහන්සේලා අටනමකට ආරාධනා කරමු’’ යි කී විට මහා තෙරුන් වහන්සේලාම දිය යුතු බව සඳහන් වේ. මධ්‍යම ආදී තෙරවරුන් සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයමය. ඉදින් විශේෂ කිරීමක් නොමැතිව ‘‘භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමක් දෙන්න’’ යැයි පවසයි නම්, සංඝයාගෙන් (පිළිවෙළට) දිය යුතුය.

နိမန္တနဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

නිමන්තනභක්ත කථාව නිමාවට පත් විය.

သလာကဘတ္တကထာ

සලාකභක්ත කථාව

သလာကဘတ္တေ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သလာကာယ ဝါ ပဋ္ဋိကာယ ဝါ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဩပုဉ္ဇိတွာ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ ဝစနတော ရုက္ခသာရမယာယ သလာကာယ ဝါ ဝေဠုဝိလီဝတာလပဏ္ဏာဒိမယာယ ပဋ္ဋိကာယ ဝါ ‘‘အသုကဿ နာမ သလာကဘတ္တ’’န္တိ ဧဝံ အက္ခရာနိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ပစ္ဆိယံ ဝါ စီဝရဘောဂေ ဝါ ကတွာ သဗ္ဗာ သလာကာယော ဩပုဉ္ဇိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဟေဋ္ဌုပရိဝသေနေဝ အာလောဠေတွာ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေန ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန သစေ ဌိတိကာ အတ္ထိ, ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ; နော စေ အတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ သလာကာ ဒါတဗ္ဗာ. ပစ္ဆာ အာဂတာနမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓဝသေန ဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒါတဗ္ဗာ.

සලාක දානයෙහි (සලාක බතෙහි) දී, ‘‘මහණෙනි, සලාකයක (දැව කැබැල්ලක) හෝ පටිකාවක (බට පතුරක හෝ තල කොළයක) අකුරු ලියා, එක්තැන් කොට බෙදා දීමට අනුදැන වදාරමි’’ යන බුදු වදනට අනුව, සාරවත් දැවයෙන් කළ සලාකයක හෝ උණ පතුරු, තල කොළ ආදියෙන් කළ පටිකාවක හෝ ‘‘අසවල් දායකයාගේ සලාක දානය’’ යැයි මෙසේ අකුරු ලියා, වට්ටියක හෝ සිවුරු නැම්මක තබා, සියලු සලාක එක්තැන් කොට, යට උඩ මාරු වන සේ නැවත නැවත කළවම් කොට, පංච අංගයකින් සමන්නාගත භත්තුද්දේසක භික්ෂුව විසින් ඉදින් දාන ලැයිස්තුවක් (පිළිවෙළක්) තිබේ නම් ඒ පිළිවෙළ අනුව ද, පිළිවෙළක් නොමැති නම් තෙරුන්ගේ ආසනයේ සිට ද සලාක දිය යුතුය. පසුව වැඩම කළ භික්ෂූන්ට ද, දුර බැහැර වැඩ සිටින භික්ෂූන්ට ද උද්දේස භක්තයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දිය යුතුය.

သစေ [Pg.99] ဝိဟာရဿ သမန္တတော ဗဟူ ဂေါစရဂါမာ, ဘိက္ခူ ပန န ဗဟုကာ, ဂါမဝသေနပိ သလာကာယော ပါပုဏန္တိ, ‘‘တုမှာကံ အသုကဂါမေ သလာကဘတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂါမဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဂါဟေန္တေန သစေပိ ဧကေကသ္မိံ ဂါမေ နာနပ္ပကာရာနိ သဋ္ဌိသလာကဘတ္တာနိ, သဗ္ဗာနိ ဂါဟိတာနေဝ ဟောန္တိ, တဿ ပတ္တဂါမသမီပေ အညာနိပိ ဒွေ တီဏိ သလာကဘတ္တာနိ ဟောန္တိ, တာနိပိ တဿေဝ ဒါတဗ္ဗာနိ. န ဟိ သက္ကာ တေသံ ကာရဏာ အညံ ဘိက္ခုံ ပဟိဏိတုန္တိ.

විහාරය වටා පිණ්ඩපාතය සඳහා ගම් බොහෝ ඇත්නම්, නමුත් භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ නොවේ නම්, ගම් අනුව ද සලාක ලැබිය හැකිය. ‘‘ඔබ වහන්සේට අසවල් ගමේ සලාක දානය ලැබී ඇත’’ යැයි ගම් අනුවම සලාක ලබා දිය යුතුය. මෙසේ ලබා දෙන විට එක් ගමක විවිධ වර්ගයේ සලාක දාන සැටක් පමණ තිබුණ ද, ඒවා සියල්ල ඒ භික්ෂුවටම අයත් වේ. එම භික්ෂුවට ලැබුණු ගම ආසන්නයේ වෙනත් සලාක දාන දෙකක් හෝ තුනක් තිබේ නම්, ඒවා ද එම භික්ෂුවටම දිය යුතුය. ඒ සුළු කරුණක් උදෙසා වෙනත් භික්ෂුවක් එතැනට යැවීමට නොහැකි බැවිනි.

သစေ ဧကစ္စေသု ဂါမေသု ဗဟူနိ သလာကဘတ္တာနိ သလ္လက္ခေတွာ သတ္တန္နမ္ပိ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဒဒန္တေန ပန စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဘတ္တာနံ သလာကာယော ဧကတော ဗန္ဓိတွာ ဒါတဗ္ဗာ. သစေ တံ ဂါမံ အတိက္ကမိတွာ အညော ဂါမော ဟောတိ, တသ္မိဉ္စ ဧကမေဝ သလာကဘတ္တံ, တံ ပန ပါတောဝ ဒေန္တိ, တမ္ပိ ဧတေသု ဘိက္ခူသု ဧကဿ နိဂ္ဂဟေန ဒတွာ ‘‘ပါတောဝ တံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဩရိမဂါမေ ဣတရာနိ ဘတ္တာနိ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဩရိမဂါမေ သလာကဘတ္တေသု အဂါဟိတေသွေဝ ဂါဟိတသညာယ ဂစ္ဆတိ, ပရဘာဂဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတွာ ပုန ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဣတရာနိ ဂါဟေတွာ ဩရိမဂါမော ဂန္တဗ္ဗော. ‘‘န ဟိ ဗဟိသီမာယ သံဃလာဘော ဂါဟေတုံ လဗ္ဘတီ’’တိ အယံ နယော ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တော.

ඇතැම් ගම්වල බොහෝ සලාක බත් ඇති බව සැලකිල්ලට ගෙන, ඒවා භික්ෂූන් වහන්සේලා හත් නමකට හෝ අට නමකට ලබා දිය යුතුය. එසේ බෙදා දෙන සලාක දායක භික්ෂුව විසින් බත් හතරක හෝ පහක සලාක පත් එකට බැඳ දිය යුතුය. ඉදින් එම ගම පසු කර ගිය විට වෙනත් ගමක් තිබේ නම්, එහි ඇත්තේ එක් සලාක බතක් පමණක් නම්, එය උදෑසනම පූජා කරන්නේ නම්, එම සලාක බත ද මෙම භික්ෂූන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමකට නියම කර දී, "මෙය උදෑසනම රැගෙන, පසුව පෙර ගමෙහි ඉතිරි බත් ලබාගන්න" යැයි කිව යුතුය. ඉදින් පෙර ගමෙහි සලාක බත් නොගෙනම, ගත්තාය යන හැඟීමෙන් (ඊළඟ ගමට) යන්නේ නම්, එම ගමෙහි සලාක බත ලබාගෙන නැවත විහාරයට පැමිණ, ඉතිරි ඒවා ද ලබාගෙන පෙර ගමට යා යුතුය. "සීමාවෙන් පිටතදී සංඝ ලාභය පිළිගැනීමට අවසර නැත" යන මේ ක්‍රමය කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත.

သစေ ပန ဘိက္ခူ ဗဟူ ဟောန္တိ, ဂါမဝသေန သလာကာ န ပါပုဏန္တိ, ဝီထိဝသေန ဝါ ဝီထိယံ ဧကဂေဟဝသေန ဝါ ကုလဝသေန ဝါ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဝီထိအာဒီသု စ ယတ္ထ ဗဟူနိ ဘတ္တာနိ, တတ္ထ ဂါမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သလာကာသု အသတိ ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වන්නේ නම්, ගම් මට්ටමින් සලාක ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වීථි මට්ටමින් හෝ, වීථියක එක් නිවසක් මට්ටමින් හෝ, පවුල් මට්ටමින් හෝ සලාක ලබා දිය යුතුය. වීථි ආදියේ යම් තැනක බොහෝ බත් තිබේ නම්, එහිදී ද ගම් සම්බන්ධයෙන් කියන ලද ක්‍රමයටම බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සලාක ලබා දිය යුතුය. සලාක පත් නොමැති විටෙක නියම කිරීමෙන් (නම කීමෙන්) වුවද ඒවා ලබා දිය යුතුය.

သလာကဒါယကေန ပန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တေန ဟိ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဘောဇနသာလံ ဂန္တွာ အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဘိက္ခူဟိ ဝတ္တံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘိက္ခူသု သန္နိပတိတေသု ပဌမမေဝ ဝါရဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘တုယှံ အသုကသ္မိံ နာမ ဝါရဂါမေ သလာကာ ပါပုဏာတိ တတြ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

සලාක පත් බෙදන භික්ෂුව විසින් තම වත් පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. ඒ භික්ෂුව වේලාසනින්ම අවදි වී, පා සිවුරු ගෙන, භෝජන ශාලාවට ගොස්, නොඇමදූ ස්ථාන අමදා, පැන් සහ පරිභෝජනයට අවශ්‍ය ජලය සූදානම් කර, "දැන් භික්ෂූන් වහන්සේලා වත් පිළිවෙත් නිම කර ඇති" යැයි කාලය සලකා බලා, ගණ්ඨාව නාද කළ යුතුය. භික්ෂූන් වහන්සේලා රැස් වූ කල්හි ප්‍රථමයෙන්ම වාර ගමෙහි (මුර පිළිවෙළට හිමි ගමෙහි) සලාක බත ලබා දිය යුතුය. "ස්වාමීනි, අසවල් නම් වාර ගමෙහි සලාකය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ, එහි වැඩම කළ මැනව" යැයි පැවසිය යුතුය.

သစေ အတိရေကဂါဝုတေ ဂါမော ဟောတိ, တံ ဒိဝသံ ဂစ္ဆန္တာ ကိလမန္တိ, ‘‘သွေ တုယှံ ဝါရဂါမေ ပါပုဏာတီ’’တိ အဇ္ဇေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယော ဝါရဂါမံ ပေသိယမာနော [Pg.100] န ဂစ္ဆတိ, အညံ သလာကံ မဂ္ဂတိ, န ဒါတဗ္ဗာ. သဒ္ဓါနဉှိ မနုဿာနံ ပုညဟာနိ သံဃဿ စ လာဘစ္ဆေဒေါ ဟောတိ, တသ္မာ တဿ ဒုတိယေပိ တတိယေပိ ဒိဝသေ အညာ သလာကာ န ဒါတဗ္ဗာ, ‘‘အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, တီဏိ ပန ဒိဝသာနိ အဂစ္ဆန္တဿ ဝါရဂါမတော ဩရိမဝါရဂါမေ သလာကာ ဂါဟေတဗ္ဗာ. တဉ္စေ န ဂဏှာတိ, တတော ပဋ္ဌာယ တဿ အညံ သလာကံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ပန ဂါဠှံ ကာတဗ္ဗံ, သဋ္ဌိတော ဝါ ပဏ္ဏာသတော ဝါ န ပရိဟာပေတဗ္ဗံ. ဝါရဂါမေ ဂါဟေတွာ ဝိဟာရဝါရော ဂါဟေတဗ္ဗော, ‘‘တုယှံ ဝိဟာရဝါရော ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိဟာရဝါရိကဿ ဒွေ တိဿော ယာဂုသလာကာယော တိဿော စတဿော ဝါ ဘတ္တသလာကာယော စ ဒါတဗ္ဗာ, နိဗဒ္ဓံ ကတွာ ပန န ဒါတဗ္ဗာ. ယာဂုဘတ္တဒါယကာ ဟိ ‘‘အမှာကံ ယာဂုဘတ္တံ ဝိဟာရဂေါပကာဝ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ အညထတ္တံ အာပဇ္ဇေယျုံ, တသ္မာ အညေသု ကုလေသု ဒါတဗ္ဗာ.

ගම ගාවුතයකට වඩා දුරින් පිහිටා තිබේ නම් සහ එදිනම වැඩම කිරීමෙන් වෙහෙසට පත් වන්නේ නම්, "ස්වාමීනි, හෙට ඔබ වහන්සේට වාර ගමෙහි සලාකය හිමි වේ" යැයි පවසා අදම එය ලබා දිය යුතුය. වාර ගමට යන්නැයි නියම කළ විට නොයන, වෙනත් සලාකයක් අපේක්ෂා කරන යම් භික්ෂුවක් වේ නම්, උන්වහන්සේට එය නොදිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, එයින් ශ්‍රද්ධාවන්ත මිනිසුන්ගේ පින පිරිහෙන බැවින් සහ සංඝයාගේ ලාභය නැති වන බැවිනි. එබැවින් උන්වහන්සේට දෙවන දින හෝ තුන්වන දින ද වෙනත් සලාකයක් නොදිය යුතුය. "තමන්ට හිමි වූ ස්ථානයට ගොස් වළඳන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් දින තුනක්ම නොයන්නේ නම්, වාර ගමට වඩා මෑතින් පිහිටි වාර ගමක සලාකයක් ලබා දිය යුතුය. එයද නොගන්නේ නම්, එතැන් සිට උන්වහන්සේට වෙනත් සලාකයක් දීම නුසුදුසුය. උන්වහන්සේට දැඩි දණ්ඩකර්ම පැමිණවිය යුතුය. පනහක් හෝ සැටක් වූ වත් පිළිවෙත්වලින් නිදහස් නොකළ යුතුය. වාර ගම ලබා දී පසුව විහාරයේ මුර පිළිවෙළ (විහාර වාරය) ලබා දිය යුතුය. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේට විහාර වාරය හිමි වේ" යැයි පැවසිය යුතුය. විහාර මුරයෙහි සිටින භික්ෂුවට යාගු සලාක පත් දෙකක් හෝ තුනක් ද, බත් සලාක පත් තුනක් හෝ හතරක් ද ලබා දිය යුතුය. එහෙත් එය ස්ථිර පිළිවෙළක් (නිබද්ධයක්) ලෙස නොදිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, "අපගේ කැඳ සහ බත් විහාර මුරකරුවන් පමණක් වළඳති" යැයි දායකයන්ගේ සිතෙහි අප්‍රසාදයක් හෝ ශ්‍රද්ධාවෙහි වෙනසක් ඇති විය හැකි බැවිනි. එබැවින් ඒවා වෙනත් පවුල්වලින් ලබා දිය යුතුය.

သစေ ဝိဟာရဝါရိကာနံ သဘာဂါ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ, ဝါရံ ဂါဟေတွာ တေသံ ယာဂုဘတ္တံ အာဟရာပေတဗ္ဗံ. တာဝ နေသံ သလာကာ ဖာတိကမ္မမေဝ ဘဝန္တိ, ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဋ္ဌာနေ ပန အညမ္ပိ ပဏီတဘတ္တသလာကံ ဂဏှိတုံ လဘန္တိယေဝ. အတိရေကဥတ္တရိဘင်္ဂဿ ဧကစာရိကဘတ္တဿ ဝိသုံ ဌိတိကံ ကတွာ သလာကာ ဒါတဗ္ဗာ.

විහාර වාරයෙහි සිටින භික්ෂූන්ට සමාන අදහස් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා දානය රැගෙන විත් දෙන්නේ නම් එය යහපත්ය. එසේ නොදෙන්නේ නම්, වාරය ලබාගෙන ඔවුන් වෙනුවෙන් කැඳ සහ බත් ගෙන්වා දිය යුතුය. එතෙක් ඔවුන්ගේ සලාක පත් වර්ධනය වන ලාභයක් (ඵාතිකර්මයක්) ලෙස පවතී. වස් ප්‍රමාණය අනුව හිමි වන ස්ථානයෙහි වෙනත් ප්‍රණීත බත් සලාකයක් ලබා ගැනීමට ද ඔවුහු සුදුස්සෝ වෙති. අතිරේක ව්‍යංජන සහිත (උත්තරීභංග) එක් නමකට පමණක් වළඳන බතෙහි සලාකය වෙන් කොට තබා දිය යුතුය.

သစေ ယေန သလာကာ လဒ္ဓါ, သော တံဒိဝသံ တံ ဘတ္တံ န လဘတိ, ပုနဒိဝသေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဘတ္တမေဝ လဘတိ, န ဥတ္တရိဘင်္ဂံ; ဧဝမ္ပိ ပုန ဂါဟေတဗ္ဗံ. ခီရဘတ္တဿ သလာကာယပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ခီရမေဝ လဘတိ, န ဘတ္တံ; ခီရလာဘတော ပဋ္ဌာယ ပုန န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဒွေ တီဏိ ဧကစာရိကဘတ္တာနိ ဧကဿေဝ ပါပုဏန္တိ, ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ သံဃနဝကေန လဒ္ဓကာလေ ဝိဇဋေတွာ ဝိသုံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ, ပါကတိကသလာကဘတ္တံ အလဒ္ဓဿာပိ ပုနဒိဝသေ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

යම් භික්ෂුවකට සලාකය ලැබී එදින එම බත නොලැබුණේ නම්, පසු දින එය ලබාගත යුතුය. බත ලැබී ව්‍යංජන (උත්තරීභංග) නොලැබුණේ නම්, එවිට ද නැවත ලබාගත යුතුය. කිරි බත් සලාකයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් කිරි ලැබී බත නොලැබුණේ නම්, කිරි ලැබුණු අවස්ථාවේ සිට නැවත (බත) නොගත යුතුය. දුර්භික්ෂ කාලයකදී එක් භික්ෂුවකටම ඒකචාරික බත් දෙකක් හෝ තුනක් ලැබෙන්නේ නම්, නවක භික්ෂුවක ලවා ඒවා වෙන් වෙන්ව ලබාගත යුතුය. සාමාන්‍ය සලාක බත නොලැබූ භික්ෂුවකට වුවද පසු දින එය ලබාගත යුතුය.

သစေ ခုဒ္ဒကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ ဧကသမ္ဘောဂါ, ဥစ္ဆုသလာကံ ဂါဟေန္တေန ယဿ ကဿစိ သမ္မုခီဘူတဿ ပါပေတွာ မဟာထေရာဒီနံ ဒိဝါ တစ္ဆေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ရသသလာကံ ပါပေတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပရိဿာဝေတွာ ဝါ ဖာဏိတံ ဝါ ကာရေတွာ ပိဏ္ဍပါတိကာဒီနမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ[Pg.101]. အာဂန္တုကာနံ အာဂတာနာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဂါဟေတဗ္ဗာ, မဟာအာဝါသေ ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗာ.

විහාරය කුඩා එකක් නම් සහ සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලා එක්ව පරිභෝජනය කරන්නෝ නම්, උක් සලාක බෙදන භික්ෂුව විසින් හමු වන ඕනෑම භික්ෂුවකට එය ලබා දී, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ආදීන්ට දහවල් කාලයේ ලෙලි හැර පූජා කිරීම සුදුසුය. උක් යුෂ සලාක ලැබුණු විට, පසුබත් කාලයේ පෙරීමෙන් හෝ උක් පැණි කරවා හෝ පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලාට පවා දිය යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පැමිණීම හෝ නොපැමිණීම දැන සලාක ලබා දිය යුතුය. මහා විහාරයන්හිදී නම් නියමිත පිළිවෙළ (තිථිකය) අනුව සලාක ලබා දිය යුතුය.

တက္ကသလာကမ္ပိ သဘာဂဋ္ဌာနေ ပါပေတွာ ဝါ ပစာပေတွာ ဝါ ဓူမာပေတွာ ဝါ ထေရာနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာအာဝါသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဖလသလာကပူဝသလာကဘေသဇ္ဇဂန္ဓမာလသလာကာယောပိ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဘေသဇ္ဇာဒိသလာကာယော စေတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ, သလာကဝသေန ဂါဟိတတ္တာ ပန န သာဒိတဗ္ဗာ. အဂ္ဂဘိက္ခာမတ္တံ သလာကဘတ္တံ ဒေန္တိ, ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အသတိယာ ဌိတိကာယ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ တာဒိသာနိ ဘတ္တာနိ ဗဟူနိ ဟောန္တိ, ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ တီဏိ ဒါတဗ္ဗာနိ; နော စေ, ဧကေကမေဝ ဒတွာ ပဋိပါဋိယာ ဂတာယ ပုန ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာဝ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဌိတိကာ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. ယဒိ ပန တာဒိသံ ဘတ္တံ နိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, ယဿ ပါပုဏာတိ, သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘လဒ္ဓါ ဝါ အလဒ္ဓါ ဝါ သွေပိ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ဧကံ အနိဗဒ္ဓံ ဟောတိ, လဘနဒိဝသေ ပန ယာဝဒတ္ထံ လဘတိ, အလဘနဒိဝသာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တံ ယဿ ပါပုဏာတိ, သော အလဘိတွာ ‘‘သွေ ဂဏှေယျာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော.

මෝරු (තක්ක) සලාක ද සභාග ස්ථානයකට පමුණුවා, පිසීමෙන් හෝ කුළුබඩු යොදා සකස් කිරීමෙන් පසු ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට දීම සුදුසුය. මහා විහාරයන්හිදී කලින් කී ක්‍රමයටම පිළිපැදිය යුතුය. පළතුරු, කැවිලි, බෙහෙත්, සුවඳ විලවුන් සහ මල් සලාක පත් ද බතට අමතරව වෙන් වෙන්ව ලබා දිය යුතුය. මෙහිදී බෙහෙත් ආදී සලාක පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද සුදුසු වුවත්, ඒවා සලාක වශයෙන් බෙදා දෙන බැවින් උන්වහන්සේලා විසින් ඒවා භාර නොගත යුතුය. 'අග්ගභික්ඛා' (ප්‍රමුඛ දානය) පමණක් වූ සලාක බත් දෙන විට, පිළිවෙළ විමසා ලබා දිය යුතුය. පිළිවෙළක් නොමැති විටෙක මහා තෙරුන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට ආරම්භ කර ලබා දිය යුතුය. එවැනි බත් වර්ග බොහෝ තිබේ නම්, එක් භික්ෂුවකට දෙකක් හෝ තුනක් බැගින් දිය යුතුය. එසේ නොමැති නම්, එක බැගින් දී පිළිවෙළ අවසන් වූ පසු නැවත තෙරුන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට දිය යුතුය. අතරමගදී අවසන් වුවහොත්, නැවතුණු ස්ථානය සලකුණු කර තැබිය යුතුය. ඉදින් එවැනි බතක් ස්ථිරවම (නිබද්ධව) පවතින්නේ නම්, එය යම් භික්ෂුවකට හිමි වේද, "ලැබුණත් නොලැබුණත් හෙටත් මෙය ලබාගන්න" යැයි උන්වහන්සේට පැවසිය යුතුය. ඇතැම් අග්ගභික්ඛා සලාකයක් අස්ථිර (අනිබද්ධ) වේ. ලැබෙන දිනට අවශ්‍ය පමණට ලැබෙන නමුත්, නොලැබෙන දින වැඩි විය හැක. එය හිමි වන භික්ෂුවට (නොලැබුණු දිනක) "හෙට ලබාගන්න" යැයි පැවසිය යුතුය.

ယော သလာကာသု ဂါဟိတာသု ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆတိ, တဿ အတိက္ကန္တာဝ သလာကာ န ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. သလာကံ နာမ ဃဏ္ဋိပ္ပဟရဏတော ပဋ္ဌာယ အာဂန္တွာ ဟတ္ထံ ပသာရေန္တောဝ လဘတိ. အညဿ အာဂန္တွာ သမီပေ ဌိတဿာပိ အတိက္ကန္တာ အတိက္ကန္တာဝ ဟောတိ. သစေ ပနဿ အညော ဂဏှန္တော အတ္ထိ, သယံ အနာဂတောပိ လဘတိ. သဘာဂဋ္ဌာနေ အသုကော အနာဂတောတိ ဉတွာ ‘‘အယံ တဿ သလာကာ’’တိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ‘‘အနာဂတဿ န ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ကတိကံ ကရောန္တိ, အဓမ္မိကာ ဟောတိ. အန္တောဥပစာရေ ဌိတဿ ဟိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတိ. သစေ ပန ‘‘အနာဂတဿ ဒေထာ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ဌပေတဗ္ဗံ, ‘‘အာဂန္တွာ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

යම් මහණෙක් සලාක බෙදා අවසන් වූ පසු පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් ඉකුත් වූ සලාකය ඉදිරිපත් කර නොදිය යුතුය. සලාකය නම් ගෙඩිය (ඝණ්ඨාව) ගැසූ වේලාවේ සිට පැමිණ අත දිගු කරන්නාටම හිමිවෙයි. පැමිණ සිටින අන් අයෙකු අසල සිටියද, ඉකුත් වූ සලාකය ඉකුත් වූවක්මය. ඉදින් ඔහු වෙනුවෙන් ලබා ගැනීමට වෙනත් අයෙකු සිටී නම්, තමා නොපැමිණියද එය ඔහුට ලැබෙයි. සභාග ස්ථානයකදී (එක්ව වාසය කරන තැනක) අසවල් මහණ තවම පැමිණ නැතැයි දැන, "මේ ඔහුගේ සලාකයයි" පවසා එය වෙන් කර තැබීම වටී. ඉදින් "නොපැමිණි අයට සලාක නොදිය යුතුය" කියා කතිකාවක් කරත් නම්, එය අධර්මික වේ. මන්දයත්, උපචාර සීමාව තුළ සිටින්නාට බෙදා දිය යුතු භාණ්ඩ හිමිවන බැවිනි. ඉදින් "නොපැමිණි අයට දෙන්න" කියා මහ හඬින් ඝෝෂා කරත් නම්, දණ්ඩකර්ම පැනවිය යුතුය. "පැමිණ ලබාගන්න" යැයි කිව යුතුය.

ဆပ္ပဉ္စသလာကာ နဋ္ဌာ ဟောန္တိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဒါယကာနံ နာမံ နဿရတိ, သော စေ နဋ္ဌသလာကာ မဟာထေရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ပါပေတွာ ဘိက္ခူ ဝဒေယျ, ‘‘မယာ အသုကဂါမေ သလာကဘတ္တံ မယှံ ပါပိတံ, တုမှေ တတ္ထ လဒ္ဓံ သလာကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇေယျာထာ’’တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရေ အပါပိတံ ပန အာသနသာလာယ တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ တတ္ထေဝ ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ [Pg.102] န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ မယှံ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ တတြ အာသနသာလာယ ဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝိဟာရံ အာနေတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယ အသုကကုလံ နာမ သလာကဘတ္တံ ဒေတိ, သလာကဂ္ဂါဟဏကာလေ သရေယျာသီ’’တိ. ဒုဗ္ဘိက္ခေ သလာကဘတ္တံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ သုဘိက္ခေ ဇာတေ ကိဉ္စိ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အမှာကံ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ပုန ပဋ္ဌပေန္တိ, အန္တောဂါမေ အဂါဟေတွာ ဝိဟာရံ အာနေတွာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ‘‘သလာကဘတ္တံ’’ နာမ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တသဒိသံ န ဟောတိ, ဝိဟာရမေဝ သန္ဓာယ ဒိယျတိ, တသ္မာ ဗဟိဥပစာရေ ဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝိဟာရေ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ.

සලාක පහක් හයක් නැති වූයේ නම්, භත්තඋද්දේසක (දාන සංවිධායක) භික්ෂුවට දායකයන්ගේ නම් මතක නැතිනම්, ඔහු ඒ නැතිවූ සලාක මහා තෙරුන් වහන්සේට හෝ තමාට හෝ පවරාගෙන, "මා විසින් අසවල් ගමේ සලාක දානයක් මට ලැබෙන ලෙස පමුණුවන ලදී, ඔබ වහන්සේලා එහි ලැබුණු සලාක දානය වළඳන්න" යැයි පැවසුවහොත් එය වටී. විහාරයට නොපැමිණි ඒ දානය අසන ශාලාවේදී ලබාගෙන එහිදීම වැළඳීම නොකළ යුතුය. "අද පටන් මගේ සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි කී කල, ඒ අසන ශාලාවේදී එය පිළිගැනීම සුදුසු නැත; විහාරයට වැඩම කරවා පිළිගත යුතුය. "හෙට පටන්" යැයි කී කල, "හෙට සිට අසවල් පවුල සලාක දානය පූජා කරයි, සලාක බෙදන වේලාවට එය මතක් කරන්න" යැයි භත්තඋද්දේසක භික්ෂුවට දැන්විය යුතුය. දුර්භික්ෂ කාලයකදී සලාක දානය නතර කර, සුභික්ෂ කාලය පැමිණි පසු යමෙකු දැක "අද පටන් අපගේ සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි නැවත ආරම්භ කරන්නේ නම්, ගම තුළදී නොගෙන විහාරයට ගෙන්වාගෙනම පිළිගත යුතුය. මන්ද මේ සලාක දානය යනු උද්දේස දානයක් බඳුය. එය විහාරය උදෙසාම දෙනු ලබන්නකි. එබැවින් විහාර සීමාවෙන් පිටතදී එය පිළිගැනීම සුදුසු නැත. "හෙට සිට" යැයි පැවසූ විට විහාරයේදීම පිළිගත යුතුය.

ဂမိကော ဘိက္ခု ယံ ဒိသာဘာဂံ ဂန္တုကာမော, တတ္ထ အညေန ဝါရဂါမသလာကာ လဒ္ဓါ ဟောတိ, တံ ဂဟေတွာ ဣတရံ ဘိက္ခုံ ‘‘မယှံ ပတ္တသလာကံ တွံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေန ပန ဥပစာရသီမံ အနတိက္ကန္တေယေဝ တသ္မိံ တဿ သလာကာ ဂါဟေတဗ္ဗာ.

ගමික (ගමනක් යන) භික්ෂුවක් යම් දිශාවකට වැඩම කිරීමට කැමතිද, එහිදී වෙනත් භික්ෂුවකට වාර ක්‍රමයට ලැබෙන ගමක සලාකයක් ලැබී තිබේ නම්, එය ලබාගෙන අනෙක් භික්ෂුවට "මට ලැබුණු සලාකය ඔබ වහන්සේ ලබාගන්න" යැයි පවසා වැඩම කිරීම වටී. එහෙත් එම භික්ෂුව උපචාර සීමාව ඉක්මවා යන්නට පෙරම එම සලාකය ලබාගත යුතුය.

ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ မနုဿာ ဗောဓိစေတိယာဒီနိ ဇဂ္ဂိတွာ ဘုဉ္ဇန္တူတိ သလာကဘတ္တံ ပဋ္ဌပေန္တိ, ဘိက္ခူ သကဋ္ဌာနေသု ဝသိတွာ ကာလဿေဝ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝတ္တံ ကရိတွာ တံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ တေသု သွာတနာယ အတ္တနော ပါပေတွာ ဂတေသု အာဂန္တုကော ဘိက္ခု ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ ဝသိတွာ ကာလဿေဝ ဝတ္တံ ကတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ သလာကဘတ္တံ အတ္တနော ပါပေတွာ အာသနသာလံ ဂစ္ဆတိ, သောဝ တဿ ဘတ္တဿ ဣဿရော. ယော ပန ဘိက္ခူသု ဝတ္တံ ကရောန္တေသုယေဝ ဘူမိယံ ဒွေ တယော သမ္မုဉ္ဇနိပ္ပဟာရေ ဒတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ‘‘ဓုရဂါမေ သလာကဘတ္တံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂစ္ဆတိ, တဿ တံ စောရိကာယ ဂဟိတတ္တာ န ပါပုဏာတိ, ဝတ္တံ ကတွာ ပါပေတွာ ပစ္ဆာ ဂတဘိက္ခူနံယေဝ ဟောတိ.

අත්හැර දැමූ විහාරයක මිනිසුන් බෝධි, චෛත්‍ය ආදිය පිරිසිදු කොට "වළඳත්වා" යි සලාක දානයක් පවත්වයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා තම තමන්ගේ ස්ථානවල සිට උදෑසනම එහි වැඩම කර, එහි වත්පිළිවෙත් ඉටුකර ඒ දානය වළඳත් නම් එය වටී. ඉදින් හෙට දින දානය සඳහා තමනට පවරාගෙන ඔවුන් ගිය පසු, අමුත්තක භික්ෂුවක් එම අත්හැර දැමූ විහාරයේ නැවතී, උදෑසනම වත්පිළිවෙත් කර, සීනුව නාද කර, සලාක දානය තමාට පවරාගෙන අසන ශාලාවට යයි නම්, ඔහුම එම දානයෙහි හිමිකරු වෙයි. යම් භික්ෂුවක් අනෙක් භික්ෂූන් වත්පිළිවෙත් කරද්දීම, බිම ඉදල් පහරවල් දෙකක් තුනක් ගසා, සීනුව නාද කර, "ප්‍රධාන ගමේ සලාක දානය මට හිමිවේ" යැයි පවසා යන්නේ නම්, සොර සිතින් ගත් බැවින් එය ඔහුට හිමි නොවේ. වත්පිළිවෙත් නිමවා පසුව වැඩම කරන භික්ෂූන්ටම එය හිමිවේ.

ဧကော ဂါမော အတိဒူရေ ဟောတိ, ဘိက္ခူ နိစ္စံ ဂန္တုံ န ဣစ္ဆန္တိ, မနုဿာ ‘‘မယံ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ ဟောမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ယေ တဿ ဂါမဿ အာသန္နဝိဟာရေ သဘာဂဘိက္ခူ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ အနာဂတဒိဝသေ တုမှေ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ. သလာကာ ပန ဒေဝသိကံ ပါပေတဗ္ဗာ, တာ စ ခေါ ပန ဃဏ္ဋိပ္ပဟရဏမတ္တေန ဝါ ပစ္ဆိစာလနမတ္တေန ဝါ ပါပိတာ န ဟောန္တိ, ပစ္ဆိံ ပန ဂဟေတွာ [Pg.103] သလာကာ ပီဌကေ အာကိရိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆိ ပန မုခဝဋ္ဋိယံ န ဂဟေတဗ္ဗာ. သစေ ဟိ တတ္ထ အဟိ ဝါ ဝိစ္ဆိကော ဝါ ဘဝေယျ, ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေယျ; တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိံ ပရမ္မုခံ ကတွာ သလာကာ အာကိရိတဗ္ဗာ ‘‘သစေပိ သပ္ပော ဘဝိဿတိ, ဧတ္တောဝ ပလာယိဿတီ’’တိ. ဧဝံ သလာကာ အာကိရိတွာ ဂါမာဒိဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗာ. အပိစ ဧကံ မဟာထေရဿ ပါပေတွာ ‘‘အဝသေသာ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ အတ္တနော ပါပေတွာ ဝတ္တံ ကတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ပါပိတာ, အာဝုသော, သလာကာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, တုမှေ ဂတဂတဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ; ဧဝံ ပါပိတာပိ ဟိ သုပါပိတာဝ ဟောန္တိ.

එක් ගමක් ඉතා ඈතින් පිහිටා ඇත. භික්ෂූන් වහන්සේලා නිරන්තරයෙන් එහි වැඩම කිරීමට අකමැති වෙති. "අපි පිනෙන් බැහැර වූවෝ වෙමු" යැයි මිනිස්සු පවසති. ඒ ගමට ආසන්න විහාරයක වසන සභාග භික්ෂූන්ට, "මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා නොපැමිණෙන දිනවල ඔබ වහන්සේලා වළඳන්න" යැයි කිව යුතුය. එහෙත් සලාක දිනපතා පැමිණවිය යුතුය. ඒවා සීනුව නාද කළ පමණින් හෝ කූඩය සෙලවූ පමණින් පමුණුවන ලද්දේ නොවේ. කූඩය ගෙන සලාක පීඨයක් මත හැළිය යුතුය. කූඩය එහි මුවවිටෙන් (අයිනෙන්) නොඅල්ලා ගත යුතුය. මන්ද, එහි සර්පයෙකු හෝ ගෝනුස්සෙකු සිටියහොත් වේදනාවක් ඇති කළ හැකි බැවිනි. එබැවින් යටින් අල්ලා, කූඩයේ මුව අහකට හරවා, "සර්පයෙකු සිටියත් මෙතැනින් පලා යනු ඇත" කියා සිතා සලාක හැළිය යුතුය. මෙසේ සලාක හලා, ගම් වශයෙන් කලින් කී පරිදිම පිළිගත යුතුය. තවද එක් සලාකයක් මහා තෙරුන් වහන්සේට පමුණුවා, "ඉතිරිය මට හිමිවේ" යැයි තමාට පමුණුවාගෙන, වත්පිළිවෙත් කර, චෛත්‍ය වැඳ, විතක්කමාළකයේ (දහම් සිතන මණ්ඩපයේ) සිටින භික්ෂූන් විසින් "ඇවැත්නි, සලාක පමුණුවන ලද්දේ ද?" යැයි ඇසූ කල, "එසේය ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා වැඩම කරන වැඩම කරන ගම්වල සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි කිව යුතුය. මෙසේ පැමිණ වූ සලාක මැනවින් පමුණුවන ලද්දේම වෙයි.

ဘိက္ခူ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မသဝနတ္ထံ အညံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘မယံ တတ္ထ ဒါနံ အဂ္ဂဟေတွာဝ အမှာကံ ဂေါစရဂါမေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဂမိဿာမာ’’တိ သလာကာ အဂ္ဂဟေတွာဝ ဂတာ, ဝိဟာရေ ထေရဿ ပတ္တသလာကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ မဟာထေရောပိ ‘‘အဟံ ဣဓ ကိံ ကရောမီ’’တိ တေဟိယေဝ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတိ, တေဟိ ဂတဝိဟာရေ အဘုဉ္ဇိတွာဝ ဂေါစရဂါမံ အနုပ္ပတ္တေဟိ ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, ပတ္တေ သလာကယာဂုအာဒီနိ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပတ္တာ န ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဒေထာ’’တိ ‘‘ဝိဟာရဋ္ဌကံ ဘတ္တံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထာနံ ပါပုဏာတိ, မယံ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထာ’’တိ. ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, န မယံ ဝိဟာရေ ပါလိကာယ ဒေမ, တုမှာကံ ဒေမ, ဂဏှထ အမှာကံ ဘိက္ခ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ.

භික්ෂූන් වහන්සේලා මුළු රැය පුරා බණ ඇසීම සඳහා වෙනත් විහාරයකට වැඩම කරද්දී, "අපි එහිදී දානය නොගෙන අපගේ ගොදුරු ගමේම පිණ්ඩපාතයේ හැසිර එන්නෙමු" යැයි පවසා සලාක නොගෙනම වැඩම කළහ. විහාරයේ තෙරුන් වහන්සේට ලැබුණු සලාක දානය වැළඳීමට ඔවුන් පැමිණෙන්නේ නම් එය වටී. තවද මහා තෙරුන් වහන්සේ ද "මම මෙහි කුමක් කරම්ද" යැයි පවසා ඔවුන් සමඟම වැඩම කරති. ගිය විහාරයේදී නොවැළඳා ආපසු ගොදුරු ගමට පැමිණි විට, "ස්වාමීනි, පාත්‍ර දෙන්න, සලාක කැඳ ආදිය රැගෙන එන්නෙමු" යැයි කී කල පාත්‍ර නොදිය යුතුය. "ස්වාමීනි, කුමක් හෙයින් නොදෙන්නේද?" යැයි ඇසූ විට, "විහාරයේ පවත්වන දානය විහාරයේ වසන අයට හිමිවේ, අපි වෙනත් විහාරයක විසුවෙමු" යැයි කිව යුතුය. "ස්වාමීනි, දෙන්න, අපි විහාරය ආරක්ෂා කරන අයට පමණක් දෙන්නෙමුයි කියා නොදෙමු, ඔබ වහන්සේලාට දෙන්නෙමු, අපගේ දානය පිළිගන්න" යැයි පැවසූ විට වැළඳීම වටී.

သလာကဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සලාකභත්ත කථාව නිම විය.

ပက္ခိကဘတ္တာဒိကထာ

පක්ඛිකභත්තාදි කථාව

ပက္ခိကာဒီသု ပန ယံ အဘိလက္ခိတေသု စာတုဒ္ဒသီ ပဉ္စဒသီ ပဉ္စမီ အဋ္ဌမီတိ ဣမေသု ပက္ခေသု ကမ္မပ္ပသုတေဟိ ဥပေါသထံ ကာတုံ သတိကရဏတ္ထာယ ဒိယျတိ, တံ ပက္ခိကံ နာမ. တံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ ဟောတိ, ဂါဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ သလာကဘတ္တမ္ပိ ပက္ခိကဘတ္တမ္ပိ ဗဟု သဗ္ဗေသံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဒွေပိ ဘတ္တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သစေ ဘိက္ခုသံဃော မဟာ, ပက္ခိကံ ဂါဟေတွာ တဿ ဌိတိကာယ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ[Pg.104], သလာကဘတ္တံ ဝါ ဂါဟာပေတွာ တဿ ဌိတိကာယ ပက္ခိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယေသံ န ပါပုဏာတိ, တေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿန္တိ. သစေ ဒွေပိ ဘတ္တာနိ ဗဟူနိ, ဘိက္ခူ မန္ဒာ; သလာကဘတ္တံ နာမ ဒေဝသိကံ လဗ္ဘတိ, တသ္မာ တံ ဌပေတွာ ‘‘ပက္ခိကံ အာဝုသော ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ပက္ခိကမေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ပက္ခိကံ ပဏီတံ ဒေန္တိ, ဝိသုံ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သွေ ပက္ခော’’တိ အဇ္ဇ ပက္ခိကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဒါယကာ ဝဒန္တိ ‘‘သွေ အမှာကံ ဃရေ လူခဘတ္တံ ဘဝိဿတိ, အဇ္ဇေဝ ပက္ခိကဘတ္တံ ဥဒ္ဒိသထာ’’တိ, ဧဝံ ဝဋ္ဋတိ.

පක්ඛික ආදී භක්තයන් අතුරින්, දායකයන් විසින් විශේෂ කොට සලකුණු කරන ලද තුදුස්වක, පසළොස්වක, පසළොස්වක, පසළොස්වක සහ අටවක යන පක්‍ෂ (පෝය) දිනයන්හි, තමන්ගේ කටයුතුවල නිරත වන අය විසින් උපෝසථය සමාදන් වනු පිණිසත් සිහිය පිහිටුවා ගැනීම පිණිසත් පිරිනමනු ලබන යම් දානයක් වේද, එය ‘පක්ඛික භක්තය’ නමින් හැඳින්වේ. එය සලාක භක්තය හා සමාන ගති ඇත්තක්මය, එබැවින් එය පිළිගෙන වැළඳිය යුතුය. ඉදින් සලාක භක්තයත් පක්ඛික භක්තයත් යන දෙවර්ගයම සියලුම භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් වන පරිදි බහුලව තිබේ නම්, ඒ දාන දෙකම වෙන් වෙන් වශයෙන් පිළිගත යුතුය. ඉදින් භික්ෂු සංඝයා වැඩියෙන් සිටිත් නම්, පළමුව පක්ඛික භක්තය බෙදා දී එහි පිළිවෙළට අනුව සලාක භක්තයද, නැතහොත් සලාක භක්තය පිළිගන්වා එහි පිළිවෙළට අනුව පක්ඛික භක්තයද ලබා දිය යුතුය. දානය නොලැබෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළ යුතුය. ඉදින් දාන වර්ග දෙකම බහුලව තිබියදී භික්ෂූන් වහන්සේලා අඩුවෙන් සිටිත් නම්, සලාක භක්තය දිනපතා ලැබෙන දෙයක් බැවින් එය පසෙක තබා, ‘ඇවැත්නි, පක්ඛික භක්තය වළඳන්න’ යැයි පවසා පක්ඛික භක්තයම ලබා දිය යුතුය. දායකයන් පක්ඛික භක්තය ප්‍රණීතව පූජා කරන්නේ නම්, එයට වෙනම පිළිවෙළක් (වරක්) සැකසිය යුතුය. ‘හෙට පෝය දිනයයි’ කියා අද දින පක්ඛික භක්තය නොපිළිගත යුතුය. එහෙත් ඉදින් දායකයෝ ‘ස්වාමීනි, හෙට අපේ නිවසේ රළු ආහාරයක් පිළියෙළ වෙයි, එබැවින් අදම පක්ඛික භක්තය නියම කරනු මැනව’ යැයි පවසත් නම්, එසේ කිරීම සුදුසුය.

ဥပေါသထိကံ နာမ အနွဍ္ဎမာသေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒိယိတွာ ယံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇတိ, တဒေဝ ဒိယျတိ. ပါဋိပဒိကံ နာမ ‘‘ဥပေါသထေ ဗဟူ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ပါဋိပဒေ ပန ဘိက္ခူ ကိလမန္တိ, ပါဋိပဒေ ဒိန္နံ ဒုဗ္ဘိက္ခဒါနသဒိသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, ဥပေါသထကမ္မေန ဝါ ပရိသုဒ္ဓသီလာနံ ဒုတိယဒိဝသေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပါဋိပဒေ ဒိယျနကဒါနံ, တမ္ပိ ဥဘယံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ. ဣတိ ဣမာနိ သတ္တပိ ဘတ္တာနိ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဓုတင်္ဂဘေဒံ ကရောန္တိယေဝ.

උපෝසථික භක්තය යනු අඩමසකට වරක් උපෝසථ අංගයන් සමාදන්ව, තමන් අනුභව කරන ආහාරයම පූජා කිරීමයි. පාටිපදික භක්තය යනු, ‘පෝය දිනවල බොහෝ සැදැහැවත් දායකයෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සත්කාර කරති, එහෙත් පෑළවිය දිනට භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙහෙසට පත්වෙති; එබැවින් පෑළවිය දින පූජා කරන දානය දුර්භික්ෂ කාලයක දෙන දානය හා සමානව මහානිශංස වේ, නැතහොත් උපෝසථ කර්මය නිසා පිරිසිදු සිල් ඇති අයට දෙවන දිනයේ පූජා කරන දානය මහත්ඵල වේ’ යැයි සලකා පෑළවිය දින පූජා කරනු ලබන දානයයි. ඒ දාන වර්ග දෙකම සලාක භක්තය හා සමාන ගති ඇත්තාහ. මෙසේ සඳහන් කළ මේ දාන වර්ග හතම පිණ්ඩපාතික ධුතාංගය රකින භික්ෂූන්ට නුසුදුසුය, ඒවා වැළඳීමෙන් ධුතාංගය බිඳෙයි.

အပရာနိပိ စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါယ ဝရံ ယာစိတွာ ဒိန္နာနိ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဂမိယဘတ္တံ ဂိလာနဘတ္တံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တန္တိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ, တတ္ထ အာဂန္တုကာနံ ဒိန္နံ ဘတ္တံ ‘‘အာဂန္တုကဘတ္တံ’’. ဧသ နယော သေသေသု. သစေ ပနေတ္ထ အာဂန္တုကဘတ္တာနိပိ အာဂန္တုကာပိ ဗဟူ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသံ ဧကေကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဘတ္တေသု အပ္ပဟောန္တေသု ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော အာဂန္တုကော ပဌမမေဝ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ အာဂန္တုကဘတ္တံ အတ္တနော ဂါဟေတွာ နိသီဒတိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဟောတိ, ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ အာဂန္တုကေဟိ တေန ဒိန္နာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ. တေနပိ ဧကံ အတ္တနော ဂဟေတွာ သေသာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ. အယံ ဥဠာရော.

චීවරක්ඛන්ධකයේ විශාඛාව විසින් වරම් ඉල්ලා පූජා කරන ලද ආගන්තුක භක්තය, ගමික භක්තය, ගිලාන භක්තය සහ ගිලානුපට්ඨාක භක්තය යන සතර දානයන්ද පාලියෙහි සඳහන් වේ. එහි ආගන්තුකයන්ට පූජා කරන දානය ‘ආගන්තුක භක්තය’ වේ. සෙසු දාන වර්ග සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉදින් මෙහි ආගන්තුක භක්තයත් ආගන්තුකයන් වහන්සේලාත් බොහෝ වෙත් නම්, සියලු දෙනාටම එක බැගින් ලබා දිය යුතුය. දානය ප්‍රමාණවත් නොවේ නම් පිළිවෙළින් ලබා දිය යුතුය. එක් ආගන්තුක භික්ෂුවක් පළමුව පැමිණ සියලු ආගන්තුක භක්තය තමන් උදෙසා ගෙන වාඩි වී සිටී නම්, ඒ සියල්ල උන්වහන්සේටම අයත් වේ; පසුව පැමිණි ආගන්තුකයන් විසින් උන්වහන්සේ දුන් දානය වැළඳිය යුතුය. උන්වහන්සේද තමන්ට එකක් ගෙන ඉතිරිය අනෙක් අයට දිය යුතුය. මෙය උතුම් ක්‍රියාවකි.

သစေ ပန ယော ပဌမံ အာဂန္တွာပိ အတ္တနော အဂ္ဂဟေတွာ တုဏှီဘူတော နိသီဒတိ, ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိပါဋိယာ ဂဏှိတဗ္ဗံ. သစေ နိစ္စံ အာဂန္တုကာ အာဂစ္ဆန္တိ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, အန္တရန္တရာ စေ အာဂစ္ဆန္တိ, ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘သတ္တ ဒိဝသာနိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ඉදින් යම් භික්ෂුවක් ප්‍රථමයෙන් පැමිණියද තමන් වෙනුවෙන් දානය නොගෙන නිශ්ශබ්දව වැඩසිටී නම්, පසුව පැමිණි අය සමඟ පිළිවෙළින් දානය ලබාගත යුතුය. ඉදින් නිතර ආගන්තුකයන් වැඩම කරන්නේ නම්, පැමිණි දිනයේදීම වැළඳිය යුතුය; අතරින් පතර වැඩම කරන්නේ නම්, දින දෙකක් හෝ තුනක් වැළඳිය හැකිය. මහාපච්චරියේ ‘දින හතක් වැළඳීම සුදුසුය’ කියා පවසා ඇත.

အာဝါသိကော [Pg.105] ကတ္ထစိ ဂန္တွာ အာဂတော, တေနာပိ အာဂန္တုကဘတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ပန တံ ဝိဟာရေ နိဗန္ဓာပိတံ ဟောတိ, ဝိဟာရေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ဝိဟာရော ဒူရေ ဟောတိ, အာသနသာလာယ နိဗန္ဓာပိတံ အာသနသာလာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဒါယကာ ‘‘အာဂန္တုကေသု အသတိ အာဝါသိကာပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

යම් ආවාසික භික්ෂුවක් කිසිදු ස්ථානයකට ගොස් නැවත පැමිණි විට, උන්වහන්සේටද ආගන්තුක භක්තය වැළඳිය හැකිය. ඉදින් එය විහාරයෙහි නියම කරන ලද්දක් නම්, විහාරයෙහිදීම ලබාගත යුතුය. ඉදින් විහාරය දුර නම්, අසන ශාලාවෙහි නියම කර ඇති දානය එහිදීම ලබාගත යුතුය. ඉදින් දායකයෝ ‘ආගන්තුකයන් නැති විට ආවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලාද වළඳත්වා’යි පවසන්නේ නම්, එය සුදුසුය.

ဂမိယဘတ္တေပိ အယမေဝ ကထာမဂ္ဂေါ. အယံ ပန ဝိသေသော – အာဂန္တုကော အာဂန္တုကဘတ္တမေဝ လဘတိ, ဂမိကော အာဂန္တုကဘတ္တမ္ပိ ဂမိယဘတ္တမ္ပိ. အာဝါသိကောပိ ပက္ကမိတုကာမော ဂမိကော ဟောတိ; ဂမိယဘတ္တံ လဘတိ. ယထာ ပန အာဂန္တုကဘတ္တံ; ဧဝမိဒံ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ သတ္တ ဝါ ဒိဝသာနိ န လဗ္ဘတိ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တော တံဒိဝသံ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန န ဂတော, ပုနဒိဝသေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဥဿာဟတ္တာ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တဿ စောရာ ဝါ ပန္ထံ ရုန္ဓန္တိ ဥဒကံ ဝါ, ဒေဝေါ ဝါ ဝဿတိ, သတ္ထော ဝါ န ဂစ္ဆတိ, သဥဿာဟေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဧတေ ဥပဒ္ဒဝေ ဩလောကေန္တေန ‘‘ဒွေ တယော ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ပန လေသံ ဩဍ္ဍေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘတိ.

ගමික භක්තයෙහිද මේ ක්‍රමයම වේ. එහෙත් මෙහි ඇති විශේෂය නම්, ආගන්තුක භික්ෂුවට ලැබෙන්නේ ආගන්තුක භක්තය පමණි; ගමික භික්ෂුවට ආගන්තුක භක්තය සහ ගමික භක්තය යන දෙකම ලැබේ. යම් ආවාසික භික්ෂුවක් බැහැරට යාමට සූදානම් වන්නේ නම්, උන්වහන්සේද ගමිකයෙකි; එබැවින් උන්වහන්සේට ගමික භක්තය ලැබේ. ආගන්තුක භක්තය මෙන් මෙය දින දෙකක්, තුනක් හෝ හතක් නොලැබේ. ‘යන්නෙමි’ යැයි සිතා දානය වැළඳුවත්, යම් කිසි හේතුවක් නිසා එදින යාමට නොහැකි වූයේ නම්, ගමන් කිරීමට ඇති උත්සාහය නිසාම පසුදිනද වැළඳීම සුදුසුය. ‘යන්නෙමි’ යැයි දානය වැළඳූ භික්ෂුවගේ මඟ සොරුන් විසින් අවහිර කළහොත්, හෝ ජලයෙන් මඟ අවහිර වුවහොත්, හෝ වැසි වසින්නේ නම්, හෝ යන නඩය නොයන්නේ නම්, යන බලාපොරොත්තුව ඇතිව වැළඳිය හැකිය. මෙවැනි බාධක දෙස බලමින් දින දෙකක් හෝ තුනක් වැළඳීම සුදුසු බව මහාපච්චරියේ පවසා ඇත. එහෙත් ‘යන්නෙමි’ යැයි බොරු මවාපෑමක් කරමින් වැළඳීම නොකට යුතුය.

ဂိလာနဘတ္တမ္ပိ သစေ သဗ္ဗေသံ ဂိလာနာနံ ပဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ, ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော ဂိလာနော အရောဂရူပေါ သက္ကောတိ အန္တောဂါမံ ဂန္တုံ, ဧကော န သက္ကောတိ, အယံ ‘‘မဟာဂိလာနော’’ နာမ. ဧတဿ ဂိလာနဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ဒွေ မဟာဂိလာနာ – ဧကော လာဘီ အဘိညာတော ဗဟုံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ လဘတိ, ဧကော အနာထော အပ္ပလာဘတာယ အန္တောဂါမံ ပဝိသတိ – ဧတဿ ဂိလာနဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ဂိလာနဘတ္တေ ပန ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝ ရောဂေါ န ဝူပသမ္မတိ, သပ္ပာယဘောဇနံ အဘုဉ္ဇန္တော န ယာပေတိ, တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယဒါ ပန မိဿကယာဂုံ ဝါ မိဿကဘတ္တံ ဝါ ဘုတ္တဿာပိ ရောဂေါ န ကုပ္ပတိ, တတော ပဋ္ဌာယ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

ගිලාන භක්තය සියලුම ගිලන් භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් නම් සියලු දෙනාටම ලබා දිය යුතුය; නැතහොත් පිළිවෙළක් සකසා ලබා දිය යුතුය. එක් ගිලන් භික්ෂුවක් සුවපත් පෙනුමෙන් යුක්තව ගමට වැඩම කිරීමට සමර්ථ වේ නම් සහ තවෙකෙක් එසේ කිරීමට අසමත් වේ නම්, ‘මහා ගිලාන’ නමින් හැඳින්වෙන්නේ ඒ අසමත් භික්ෂුවයි. ගිලාන භක්තය උන්වහන්සේට දිය යුතුය. මහා ගිලන් භික්ෂූන් දෙදෙනෙකු සිටින විට, එක් අයෙකු ප්‍රසිද්ධ බොහෝ ලාභ ලැබෙන අයෙකු වී අනෙක් භික්ෂුව කිසිදු පිළිසරණක් නැතිව අල්ප ලාභ ඇතිව ගමට වඩින්නේ නම්, ඒ අනාථ මහා ගිලන් භික්ෂුවට ගිලාන භක්තය දිය යුතුය. ගිලාන භක්තයෙහි දින නියමයක් නැත. රෝගය සන්සිඳෙන තෙක්, සුදුසු ආහාර නොවැළඳීමෙන් ශරීරය පවත්වා ගත නොහැකි තාක් කල් එය වැළඳිය හැකිය. යම් කලෙක මිශ්‍ර කැඳක් හෝ බතක් වැළඳූ විට රෝගය නැවත ඇති නොවේ නම්, එතැන් පටන් ගිලාන භක්තය නොවැළඳිය යුතුය.

ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တမ္ပိ ယံ သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, တံ သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ ပဟောတိ, ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဒမ္ပိ ဒွီသု ဂိလာနေသု မဟာဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဒွီသု မဟာဂိလာနေသု အနာထဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ. ယံ ကုလံ ဂိလာနဘတ္တမ္ပိ ဒေတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တမ္ပိ, တတ္ထ [Pg.106] ယဿ ဂိလာနဿ ဘတ္တံ ပါပုဏာတိ တဒုပဋ္ဌာကဿာပိ တတ္ထေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တေပိ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, ယာဝ ဂိလာနော လဘတိ, တာဝဿ ဥပဋ္ဌာကောပိ လဘတီတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ သစေ ဧဝံ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ ‘‘အာဂန္တုကဂမိကဂိလာနုပဋ္ဌာကာ မမ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အာဂန္တုကာဒီနံ ဘတ္တံ နိဗန္ဓာပေမိ, ‘‘မမ ဘတ္တံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ.

ගිලානෝපට්ඨාක භක්තය (ගිලනුන්ට උපස්ථාන කරන්නන් සඳහා වූ දානය) සියල්ලන්ටම සෑහේ නම්, එය සියලු දෙනාටම දිය යුතුය. ඉදින් එය ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, පිළිවෙළක් (පෝලිමක්) සකසා ලබාගත යුතුය. මෙය ද ගිලනුන් දෙදෙනෙකු සිටින විට මහා ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නාට ද, මහා ගිලනුන් දෙදෙනෙකු සිටින විට අනාථ (පිළිසරණක් නැති) ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නාට ද ලබා දිය යුතුය. යම් පවුලක් ගිලාන භක්තය මෙන්ම ගිලානෝපට්ඨාක භක්තය ද ලබා දෙන්නේ නම්, එහිදී යම් ගිලනෙකුට දානය හිමිවේ ද, ඔහුගේ උපස්ථායකයාට ද එතැනින්ම දානය ලබාගත යුතුය. ගිලානෝපට්ඨාක භක්තයෙහි ද දින සීමාවක් නැත. ගිලනාට දානය ලැබෙන තාක් කල් ඔහුගේ උපස්ථායකයාට ද එය ලැබේ. ඉදින් "ආගන්තුක, ගමික සහ ගිලානෝපට්ඨාක ස්වාමීන් වහන්සේලා මාගේ දානය (භික්ෂාව) පිළිගනිත්වා" යි පවසා මේ සතර වැදෑරුම් දානයන් පූජා කරන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. ඉදින් "ආගන්තුකාදීන්ට දානය නියම කරමි, මාගේ දානය පිළිගනිත්වා" යි පවසා (භක්ත යන වචනයෙන්) පූජා කරන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප නොවේ.

အပရာနိပိ ‘‘ဓုရဘတ္တံ, ကုဋိဘတ္တံ, ဝါရဘတ္တ’’န္တိ တီဏိ ဘတ္တာနိ. တတ္ထ ဓုရဘတ္တန္တိ နိစ္စဘတ္တံ ဝုစ္စတိ, တံ ဒုဝိဓံ – သံဃိကံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စ. တတ္ထ ယံ ‘‘သံဃဿ ဓုရဘတ္တံ ဒေမာ’’တိ နိဗန္ဓာပိတံ, တံ သလာကဘတ္တဂတိကံ. ‘‘မမ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ ပန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပုဂ္ဂလိကေပိ ‘‘တုမှာကံ ဓုရဘတ္တံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကော စေ, န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘မမ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ, သာဒိတဗ္ဗံ. သစေပိ ပစ္ဆာ ကတိပါဟေ ဝီတိဝတ္တေ ‘‘ဓုရဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, မူလေ သုဋ္ဌု သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

"ධුර භක්ත, කුටි භක්ත, වාර භක්ත" යනුවෙන් තවත් දාන වර්ග තුනකි. එහි ධුර භක්තය යනු නිත්‍ය භක්තයයි (නිරන්තරයෙන් දෙන දානයයි). එය සංඝික සහ පුග්ගලික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී "සංඝයාට ධුර භක්තය පූජා කරමු" යි කියා යමක් නියම කරන ලද්දේ ද, එය සලාක භක්තය වැනිය. "මාගේ නිත්‍ය භික්ෂාව පිළිගනිත්වා" යි පවසා දෙන දානය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. පුග්ගලික දානයේදී ද "ඔබ වහන්සේලාට ධුර භක්තය පූජා කරමි" යි කී විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවක් නම් එය කැප නොවේ. "මාගේ නිත්‍ය භික්ෂාව පිළිගන්න" යි කී විට එය කැප වේ, එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් පසුව දින කිහිපයක් ඉක්ම ගිය පසු "ධුර භක්තය පිළිගන්න" යි කීවද, මුලින්ම මැනවින් පිළිගත් බැවින් එය කැප වේ.

ကုဋိဘတ္တံ နာမ ယံ သံဃဿ အာဝါသံ ကာရေတွာ ‘‘အမှာကံ သေနာသနဝါသိနော အမှာကံယေဝ ဘတ္တံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဧဝံ နိဗန္ဓာပိတံ, တံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ ဟောတိ, ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘အမှာကံ သေနာသနဝါသိနော အမှာကံယေဝ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန ပုဂ္ဂလေ ပသီဒိတွာ တဿ ဝါ အာဝါသံ ကတွာ ‘‘တုမှာကံ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နံ, တံ တဿေဝ ဟောတိ, တသ္မိံ ကတ္ထစိ ဂတေ နိဿိတကေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

කුටි භක්තය යනු සංඝයාට ආවාසයක් කරවා "අපගේ සේනාසනයෙහි වසන ස්වාමීන් වහන්සේලා අපගේම දානය පිළිගනිත්වා" යි පවසා නියම කරන ලද්දකි. එය ද සලාක භක්තයක් වැනිය, එය පිළිගෙන වැළඳිය යුතුය. "අපගේ සේනාසනවාසීන් අපගේම භික්ෂාව පිළිගනිත්වා" යි කී විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද එය කැප වේ. යම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි පැහැදී ඔහුට ආවාසයක් කරවා "ඔබ වහන්සේට පූජා කරමු" යි පවසා දෙන ලද්දේ නම්, එය ඔහුටම අයිති වේ. ඔහු යම් තැනකට වැඩම කළ විට ඔහුගේ නිස්සිතයන් (ශිෂ්‍යයන්) විසින් එය වැළඳිය යුතුය.

ဝါရဘတ္တံ နာမ ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ‘‘ဝါရေန ဘိက္ခူ ဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ဓုရဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဒိန္နံ, တမ္ပိ ဘိက္ခာဝစနေန ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဝါရဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန သလာကဘတ္တဂတိကံ ဟောတိ. သစေ တဏ္ဍုလာဒီနိ ပေသေန္တိ, ‘‘သာမဏေရာ ပစိတွာ ဒေန္တူ’’တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ဣတိ ဣမာနိ စ တီဏိ အာဂန္တုကဘတ္တာဒီနိ စ စတ္တာရီတိ သတ္တ, တာနိ သံဃဘတ္တာဒီဟိ သဟ စုဒ္ဒသ ဘတ္တာနိ ဟောန္တိ.

වාර භක්තය යනු දුර්භික්ෂ කාලයකදී "වාරය අනුව (මුරයට) භික්ෂූන්ට උපස්ථාන කරන්නෙමු" යි සිතා ප්‍රධාන නිවසක සිට පිළිවෙළින් දෙනු ලබන දානයයි. එය ද "භික්ෂා" යන වචනයෙන් පූජා කළ විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. "වාර භක්තය" යි කී විට එය සලාක භක්තයක් වැනි වේ. ඉදින් හාල් ආදිය එවා "සාමණේරයන් වහන්සේලා පිස පූජා කරත්වා" යි පවසන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. මෙසේ මෙම වර්ග තුන ද, ආගන්තුක භක්තාදී වර්ග සතර ද යන සත (7), සංඝ භක්තාදීන් සමඟ දාන වර්ග දහහතරක් (14) වේ.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိဟာရဘတ္တံ, အဋ္ဌကဘတ္တံ, စတုက္ကဘတ္တံ, ဂုဠှကဘတ္တန္တိ အညာနိပိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ဝိဟာရဘတ္တံ နာမ ဝိဟာရေ တတြုပ္ပာဒဘတ္တံ, တံ သံဃဘတ္တေန ဂဟိတံ. တံ ပန တိဿမဟာဝိဟာရစိတ္တလပဗ္ဗတာဒီသု ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ခီဏာသဝေဟိ ယထာ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ သက္ကာ [Pg.107] ဟောတိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, တထာ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ တာဒိသေသု ဌာနေသု ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခူနံ ဒေမ, စတုန္နံ ဒေမာ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နံ ပန အဋ္ဌကဘတ္တဉ္စေဝ စတုက္ကဘတ္တဉ္စ; တမ္ပိ ဘိက္ခာဝစနေန ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာဘိသင်္ခါရိကေန အတိရသကပူဝေန ပတ္တံ ပူရေတွာ ထကေတွာ ဒိန္နံ ဂုဠှကဘတ္တံ နာမ. ဣမာနိ တီဏိ သလာကဘတ္တဂတိကာနေဝ.

අටුවාවෙහි වනාහි විහාර භක්ත, අට්ඨක භක්ත, චතුක්ක භක්ත, ගුළ්හක භක්ත යනුවෙන් තවත් දාන හතරක් දක්වා ඇත. එහි විහාර භක්තය යනු විහාරයෙහිම උපදින දානයයි (විහාරයට අයත් කෙත්වතුවලින් ලැබෙන දානයයි). එය සංඝ භක්තයට ඇතුළත් වේ. එය වනාහි තිස්ස මහා විහාරය, චිත්තල පබ්බත ආදී විහාරවලදී පටිසම්භිදාප්‍රාප්ත රහතන් වහන්සේලා විසින් පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද වැළඳිය හැකි වන පරිදි පිළිගන්නා ලද බැවින්, එවැනි ස්ථානවලදී පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද එය කැප වේ. "භික්ෂූන් අටනමකට දානය පූජා කරමු, සිවුනමකට පූජා කරමු" යි මෙසේ දෙන ලද්දේ අට්ඨක භක්තය සහ චතුක්ක භක්තයයි. එය ද "භික්ෂා" යන වචනයෙන් පූජා කළ විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. මහත් වූ පිරිසක් සමඟ ඉතා රසවත් කැවිලි වර්ගවලින් පාත්‍රය පුරවා වසා පූජා කරනු ලබන දානය ගුළ්හක භක්තය නමි. මෙම වර්ග තුන ද සලාක භක්ත ස්වභාවයම ගනී.

အပရမ္ပိ ဂုဠကဘတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဣဓေကစ္စေ မနုဿာ မဟာဓမ္မသဝနဉ္စ ဝိဟာရပူဇဉ္စ ကာရေတွာ သကလသံဃဿ ဒါတုံ န သက္ကောမာတိ, ‘‘ဒွေ တီဏိ ဘိက္ခုသတာနိ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘိက္ခုပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထံ ဂုဠကေ ဒေန္တိ, ဣဒံ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဣတိ စီဝရက္ခန္ဓကေ စီဝရဘာဇနီယံ, ဣမသ္မိံ ပန သေနာသနက္ခန္ဓကေ သေနာသနဘာဇနီယဉ္စေဝ ပိဏ္ဍပါတဘာဇနီယဉ္စ ဝုတ္တံ.

ගුළක භක්තය යනුවෙන් තවත් එකක් ඇත. මෙහි ඇතැම් මනුෂ්‍යයෝ මහා ධර්ම ශ්‍රවණයක් හා විහාර පූජාවක් කරවා මුළු මහත් සංඝයාටම දානය දීමට අසමත් ව "භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙසියයක් හෝ තුන්සියයක් අපගේ දානය (භික්ෂාව) පිළිගනිත්වා" යි පවසා භික්ෂූන් සංඛ්‍යාව දැනගැනීම පිණිස හකුරු (ගුළක) ලබා දෙති. මෙය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. මෙසේ චීවරක්ඛන්ධකයෙහි චීවර භාජනීයය (සිවුරු බෙදා දීමේ ක්‍රමය) ද, මෙම සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි සේනාසන භාජනීයය (සෙනසුන් බෙදා දීමේ ක්‍රමය) සහ පිණ්ඩපාත භාජනීයය (දානය බෙදා දීමේ ක්‍රමය) ද පවසන ලදී.

ဂိလာနပစ္စယဘာဇနီယံ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – သပ္ပိအာဒီသု ဘေသဇ္ဇေသု ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ သပ္ပိဿ တာဝ ကုမ္ဘသတမ္ပိ ကုမ္ဘသဟဿမ္ပိ ဝိဟာရံ ပေသေန္တိ, ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂဟိတဘာဇနံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ဝီသတိဝဿာနံ ဒိယျတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗံ.

ගිලානපච්චය භාජනීයය (ගිලන් පස බෙදා දීමේ ක්‍රමය) මෙසේ දත යුතුය. ගිතෙල් ආදී බෙහෙත් වර්ග අතරින් රජවරුන් සහ රාජ මහා අමාත්‍යවරුන් ගිතෙල් කළ සිය ගණන් හෝ දහස් ගණන් විහාරයට එවති. එවිට මිණිගෙඩිය ගසා තෙරුන් වහන්සේලාගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් භාජන පුරවා දිය යුතුය. එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. ඉදින් මහා තෙරුන් වහන්සේලා ප්‍රමාද වී වැඩියහොත්, "ස්වාමීනි, විසි වසක් (වස් විස්සක්) සම්පූර්ණ වූවන්ට බෙදා අවසන් ය, ඔබ වහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇතැයි" නොපැවසිය යුතුය. පිළිවෙළ නවත්වා උන්වහන්සේලාට දානය පූජා කර නැවත පිළිවෙළට බෙදා දිය යුතුය.

‘‘အသုကဝိဟာရေ ဗဟု သပ္ပိ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု ဒါတဗ္ဗမေဝ. ‘‘ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, န ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသာဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဒါတဗ္ဗံ. သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ဥပစာရသီမံ ပဝိသိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိန္နံ ဟောတိ, သဗ္ဗသန္နိပါတဋ္ဌာနေယေဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

"අසවල් විහාරයෙහි බොහෝ ගිතෙල් උපන්නේය" යි අසා යොදුනක් දුර ඇති විහාරවල සිට ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති. එවිට පැමිණි පිළිවෙළට සිටින ස්ථානයේ සිට බෙදා දිය යුතුය. නොපැමිණිය ද උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් අතවැසි ආදීන් ලබාගන්නේ නම් එය දිය යුතුම වේ. "උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින අයට දෙන්න" යි පවසන්නේ නම් නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූවන් හා එකට සම්බන්ධ වී තමන්ගේ විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය තුළම සිටින්නේ නම්, පිරිසේ ප්‍රමාණය අනුව සීමාව වැඩි වූවාක් වැනි වේ. එබැවින් දිය යුතුය. සංඝයා අතර නවක භික්ෂුවකට දුන්නද පසුව වැඩම කරන භික්ෂූන්ට ද දිය යුතුමය. දෙවන වතාවේදී තෙරුන් වහන්සේ නමක් අසුනට වැඩම කළ පසු, පසුව වඩින අයට පළමු වතාවේ කොටස හිමි නොවේ. දෙවන වතාවේ වස් පිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය. උපචාර සීමාවට ඇතුළු වී යම් තැනකදී පූජා කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු දෙනා රැස්වන ස්ථානයේදීම බෙදා දිය යුතුය.

ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ, ဒသေဝ စ သပ္ပိကုမ္ဘာ ဒိယျန္တိ, ဧကေကကုမ္ဘဝသေနေဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ. ဧကော သပ္ပိကုမ္ဘော ဟောတိ, ဒသ ဘိက္ခူဟိ ဘာဇေတွာ [Pg.108] ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ယထာဌိတံယေဝ ‘‘အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှန္တိ, ဒုဂ္ဂဟိတံ; ဂတဂတဋ္ဌာနေ သံဃိကမေဝ ဟောတိ. ကုမ္ဘံ ပန အာဝဇ္ဇေတွာ ထာလကေ ထောကံ သပ္ပိံ ကတွာ ‘‘ဣဒံ မဟာထေရဿ ပါပုဏာတိ, အဝသေသံ အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ တမ္ပိ ကုမ္ဘေယေဝ အာကိရိတွာ ယထိစ္ဆိတံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ထိနံ သပ္ပိ ဟောတိ, လေခံ ကတွာ ‘‘လေခတော ပရဘာဂေါ မဟာထေရဿ ပါပုဏာတိ, အဝသေသံ အမှာက’’န္တိ ဂဟိတမ္ပိ သုဂ္ဂဟိတံ, ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ဦနာဓိကေသုပိ ဘိက္ခူသု စ သပ္ပိကုမ္ဘေသု စ ဧတေနေဝုပါယေန ဘာဇေတဗ္ဗံ.

යම් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දසනමක් වැඩසිටිත් ද, එහි ගිතෙල් සැළි දසයක්ම පූජා කරනු ලැබෙත් ද, එවිට එක් එක් සැළිය බැගින් බෙදාගත යුතුය. ඉදින් ගිතෙල් සැළියක් පමණක් තිබේ නම්, භික්ෂූන් වහන්සේලා දසනම විසින් එය බෙදාගෙන ගත යුතුය. ඉදින් පවත්නා සැටියෙන්ම “මෙය අපට හිමිවේ” යැයි පවසමින් ගන්නේ නම්, එය වැරදි ලෙස ගැනීමකි; එසේ ගන්නා ලද දෙය ගිය ගිය තැන දී සංඝිකම වෙයි. එහෙත්, සැළිය ඇලකොට කුඩා බඳුනකට ස්වල්පයක් ගිතෙල් දමා, “මෙය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමිවේ, ඉතිරිය අප නවදෙනාට හිමිවේ” යැයි පවසා, එම ස්වල්පය ද නැවත සැළියටම වත්කර කැමති පරිදි රැගෙන යාම වටියි. ඉදින් ගිතෙල් මිදී (ඝන වී) තිබේ නම්, සලකුණක් (ඉරක්) ඇඳ, “මෙම සලකුණෙන් එහා කොටස මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමිවේ, ඉතිරිය අපටය” පවසා ගන්නේ නම් එය නිවැරදිව ගැනීමකි. මෙලෙසම දක්වන ලද ප්‍රමාණයට වඩා අඩු හෝ වැඩි භික්ෂූන් පිරිසක් සහ ගිතෙල් සැළි ඇති කල්හි ද මෙම ක්‍රමයෙන්ම බෙදාගත යුතුය.

သစေ ပနေကော ဘိက္ခု, ဧကောပိ ကုမ္ဘော ဟောတိ, ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ‘‘အယံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အယံ ပဌမဘာဂေါ မယှံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယဘာဂေါ’’တိ ဧဝံ ထောကံ ထောကမ္ပိ ပါပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော နဝနီတာဒီသုပိ. ယသ္မိံ ပန ဝိပ္ပသန္နေ တိလတေလာဒိမှိ လေခါ န သန္တိဋ္ဌတိ, တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ. သိင်္ဂိဝေရမရိစာဒိဘေသဇ္ဇမ္ပိ အဝသေသပတ္တထာလကာဒိသမဏပရိက္ခာရောပိ သဗ္ဗော ဝုတ္တာနုရူပေနေဝ နယေန သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗောတိ.

ඉදින් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් සහ එක් ගිතෙල් සැළියක් පමණක් තිබේ නම්, ගෙඩිය (සීනුව) ගසා “මෙය මට හිමිවේ” යැයි පවසා ගැනීම ද වටියි. “මෙය පළමු කොටස මට හිමිවේ, මෙය දෙවන කොටසයි” යනුවෙන් ස්වල්පය බැගින් වුව ද තමා සතු කරගැනීම වටියි. වෙඬරු ආදියේ දී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. යම් හෙයකින් තල තෙල් වැනි ඉතා පැහැදිලි ද්‍රව්‍යයක සලකුණු (ඉරි) නොරැඳේ නම්, එය බඳුනෙන් ඉවතට ගෙන බෙදාගත යුතුය. ඉඟුරු, මිරිස් ආදී ඖෂධ ද ඉතිරි පාත්‍ර, තැටි ආදී ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර ද යන සියල්ල ඉහත දැක්වූ ක්‍රමයට අනුකූලව මැනවින් සලකා බලා බෙදාගත යුතුය.

ပါဠိံ အဋ္ဌကထဉ္စေဝ, ဩလောကေတွာ ဝိစက္ခဏော;

သံဃိကေ ပစ္စယေ ဧဝံ, အပ္ပမတ္တောဝ ဘာဇယေတိ.

නුවණැති පුද්ගලයා පාලිය ද අටුවාව ද දෙස බලා, සංඝික පරිෂ්කාරයන් මෙලෙස අප්‍රමාදීවම බෙදා දිය යුතුය.

ဣတိ သဗ္ဗာကာရေန ပစ္စယဘာဇနီယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මෙසේ සියලු ආකාරයෙන් පරිෂ්කාර බෙදා දීමේ කතාව නිම විය.

သမ္မန္နိတွာ ဌပိတယာဂုဘာဇကာဒီဟိ ဘာဇနီယဋ္ဌာနံ အာဂတမနုဿာနံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ ဥပဍ္ဎဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော, အသမ္မတေဟိ ပန အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗော. သမ္မတေန အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကေန ဘိက္ခုနာ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တဿ ‘‘သူစိံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတော ဧကာ ဒီဃာ, ဧကာ ရဿာတိ ဒွေ သူစိယော ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘အဝိဘတ္တံ သံဃိကံ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ. ပိပ္ဖလကတ္ထိကဿ ဧကော ပိပ္ဖလကော, အဒ္ဓါနကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမဿ ဥပါဟနယုဂဠံ, ကာယဗန္ဓနတ္ထိကဿ ကာယဗန္ဓနံ, ‘‘အံသဗဒ္ဓကော မေ ဇိဏ္ဏော’’တိ အာဂတဿ အံသဗဒ္ဓကော, ပရိဿာဝနတ္ထိကဿ ပရိဿာဝနံ ဒါတဗ္ဗံ. ဓမ္မကရဏတ္ထိကဿ ဓမ္မကရဏော. သစေ ပဋကော န ဟောတိ, ဓမ္မကရဏော ပဋကေန သဒ္ဓိံ ဒါတဗ္ဗော. ‘‘အာဂန္တုကပဋ္ဋံ အာရောပေဿာမီ’’တိ ယာစန္တဿ [Pg.109] ကုသိယာ စ အဍ္ဎကုသိယာ စ ပဟောနကံ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘မဏ္ဍလံ နပ္ပဟောတီ’’တိ အာဂတဿ မဏ္ဍလံ ဧကံ ဒါတဗ္ဗံ, အဍ္ဎမဏ္ဍလာနိ ဒွေ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဒွေ မဏ္ဍလာနိ ယာစန္တဿ န ဒါတဗ္ဗာနိ. အနုဝါတပရိဘဏ္ဍတ္ထိကဿ ဧကဿ စီဝရဿ ပဟောနကံ ဒါတဗ္ဗံ. သပ္ပိနဝနီတာဒိအတ္ထိကဿ ဂိလာနဿ ဧကံ ဘေသဇ္ဇံ နာဠိမတ္တံ ကတွာ တတော တတိယကောဋ္ဌာသော ဒါတဗ္ဗော. ဧဝံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဒတွာ နာဠိယာ ပရိပုဏ္ဏာယ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဂုဠပိဏ္ဍေပိ ဧကဒိဝသံ တတိယဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. ဧဝံ တီဟိ ဒိဝသေဟိ နိဋ္ဌိတေ ပိဏ္ဍေ တတော ပရံ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

සම්මතයෙන් පත් කරන ලද කැඳ බෙදන්නන් ආදීන් විසින් බෙදන ස්ථානයට පැමිණි මනුෂ්‍යයන්ට සංඝයාගෙන් නොවිමසාම (තමන්ට ලැබෙන කොටසින්) අඩක් දිය හැකිය. එහෙත් සම්මත නොකරන ලද අය විසින් සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. සුළු පරිෂ්කාර බෙදා දීම සඳහා සම්මත වූ භික්ෂුවක විසින් සිවුරු මසමින් සිටින, “මට ඉඳිකටුවක් දෙන්නැයි” පවසන භික්ෂුවකට දිග ඉඳිකටුවක් සහ කොට ඉඳිකටුවක් වශයෙන් ඉඳිකටු දෙකක් දිය හැකිය. “මෙය නොබෙදන ලද සංඝික භාණ්ඩයකි” යි සිතා විමසීමක් කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් එහි නැත. කුඩා පිහියක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට එක් කුඩා පිහියක් ද, දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කිරීමට කැමති භික්ෂුවට පාවහන් යුගලක් ද, ඉණ පටියක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට ඉණ පටියක් ද, “මගේ අංශබද්ධය (උරහිස් පටිය) දිරා ගොස් ඇතැයි” පවසා එන භික්ෂුවට අංශබද්ධයක් ද, පෙරහන්කඩක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට පෙරහන්කඩක් ද දිය යුතුය. ධම්මකරකයක් අවශ්‍ය තැනැත්තාට ධම්මකරකයක් දිය යුතුය. ඉදින් පෙරහන් රෙදි කැබැල්ලක් නැත්නම්, ධම්මකරකය රෙදි කැබැල්ලක් ද සමඟ දිය යුතුය. “මම අතිරේක තීරුවක් (පටියක්) තබන්නෙමියි” පවසා ඉල්ලන භික්ෂුවට කුසිය (දිග තීරුව) සඳහා හෝ අඩකුසිය (කොට තීරුව) සඳහා හෝ සෑහෙන රෙදි දිය යුතුය. “මගේ මණ්ඩලය (වටකුරු රෙදි කොටස) මදි වීයැයි” පවසා පැමිණි භික්ෂුවට එක් මණ්ඩලයක් හෝ අඩ මණ්ඩල දෙකක් දිය යුතුය. මණ්ඩල දෙකක් ඉල්ලන තැනැත්තාට ඒවා නොදිය යුතුය. අනුවාත (වාටි) හෝ පරිභණ්ඩ අවශ්‍ය භික්ෂුවට එක් සිවුරකට සෑහෙන රෙදි දිය යුතුය. ගිතෙල්, වෙඬරු ආදී ඖෂධ අවශ්‍ය ගිලන් භික්ෂුවකට එක් ඖෂධයකින් නැළියක් පමණ ගෙන, එයින් තුනෙන් එකක් දිය යුතුය. මෙලෙස දින තුනක් දී නැළියක් පිරුණු පසු, සතරවන දිනයේ සිට සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. හකුරු පිණ්ඩයක දී ද එක් දිනකට තුනෙන් පංගුවක් දිය යුතුය. මෙලෙස දින තුනකින් එම හකුරු පිණ්ඩය අවසන් වූ පසු, ඉන්පසු සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. අනෙකුත් සියලු තැන්හි ඉතිරි විස්තරය පැහැදිලිමය.

ပက္ခိကဘတ္တာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පක්ෂික භක්තාදි කතාව නිම විය.

သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සේනාසනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၇. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကံ

7. සංඝභේදකක්ඛන්ධකය

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ

ශාක්‍ය කුමාරවරුන් සයදෙනාගේ පැවිදි වීමේ කතාව

၃၃၀. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ [Pg.110] အဘိညာတာ အဘိညာတာတိ ပါကဋာ ပါကဋာ. သကျကုမာရာ နာမ ကာဠုဒါယိပ္ပဘုတယော ဒသ ဒူတာ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေဟိ အညေ စ ဗဟူ ဇနာ. အမှာကန္တိ အမှေသု; အမှာကံ ကုလတောတိ ဝါ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဃရာဝါသတ္ထံ အနုသာသိဿာမီတိ ဃရာဝါသေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဇာနာပေဿာမိ. ဥဒကံ နိန္နေတဗ္ဗန္တိ ယထာ ဥဒကံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေ သမံ ဟောတိ, ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ. နိဒ္ဓါပေတဗ္ဗန္တိ တိဏာနိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာနိ. ဘုသိကာ ဥဒ္ဓရာပေတဗ္ဗာတိ သုခုမပလာလမိဿဓညာ ပလာလိကာ ပလာပေတဗ္ဗာ. ဩပုနာပေတဗ္ဗန္တိ သုခုမပလာလံ အပနေတဗ္ဗံ. တွညေဝ ဃရာဝါသတ္ထေန ဥပဇာနာဟီတိ တွညေဝ ဃရာဝါသတ္ထံ ဇာနာဟိ. အဟံ တယာ ယထာသုခံ ပဗ္ဗဇာဟီတိ ဧတ္ထ အဟံ တယာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ သဟာယသိနေဟေန သဟသာ ဝတ္တုကာမော ဟုတွာ ပုန ရဇ္ဇသိရိလောဘေန ပရိကဍ္ဎိယမာနဟဒယော ‘‘အဟံ တယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ သေသံ ဝတ္တုံ နာသက္ခီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

330. සංඝභේදකක්ඛන්ධකයෙහි ‘අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා’ යනු ඉතා ප්‍රකට වූ යන අර්ථයයි. ශාක්‍ය කුමාරවරුන් නම් කාලුදායි ප්‍රමුඛ දස දෙනෙකු පිරිවර සහ අනෙකුත් බොහෝ ජනයා සමඟ පැමිණි අයයි. ‘අම්හාකං’ යනු අප අතරේ යන්නයි; එසේත් නැත්නම් අපේ කුලයෙන් යන අර්ථයයි. ‘ඝරාවාසත්ථං අනුසාසිස්සාමීති’ යනු ගිහිගෙයි විසීමේ දී කළ යුතු දේ පෙන්වා දෙන්නෙමි යන්නයි. ‘උදකං නින්නේතබ්බං’ යනු සියලු තැන්හි ජලය සම මට්ටමකට පවතින ලෙස කටයුතු කළ යුතුය යන්නයි. ‘නිද්ධාපේතබ්බං’ යනු තණකොළ ආදිය ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘භුසිකා උද්ධරාපේතබ්බා’ යනු සිහින් පිදුරු සමඟ මිශ්‍ර වූ ධාන්‍ය පොතු ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘ඔපුණාපේතබ්බං’ යනු සිහින් පිදුරු සුළඟට අල්ලා ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘ත්වඤ්ඤේව ඝරාවාසත්ථේන උපජානාහි’ යනු ඔබම ගිහිගෙයි කටයුතු දැනගන්න (කරන්න) යන්නයි. ‘අහං තයා යථාසුඛං පබ්බජාහි’ යන මෙහි, “මම ඔබ සමඟ පැවිදි වන්නෙමි” යැයි යහළුකම නිසා වහා පැවසීමට කැමති වූව ද, නැවත රාජ්‍ය ශ්‍රීයට ඇති ලෝභය නිසා සිත ඇදී ගොස්, “මම ඔබ...” යනුවෙන් මෙපමණක්ම පවසා ඉතිරිය පැවසීමට නොහැකි විය. මෙලෙස මෙහි අර්ථය දත යුතුය.

၃၃၁. နိပ္ပာတိတာတိ နိက္ခမိတာ. မာနဿိနောတိ မာနဿယိနော; မာနနိဿိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

331. ‘නිප්පාතිතා’ යනු බැහැර කරන ලද හෙවත් නික්මුණු යන අර්ථයයි. ‘මානස්සිනෝ’ යනු මානය ඇසුරු කළ හෙවත් මානයෙන් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

၃၃၂. ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါတိ တတိယမဂ္ဂေန သမူဟတတ္တာ ယဿ စိတ္တေ ကောပါ န သန္တိ. ယသ္မာ ပန ဘဝေါတိ သမ္ပတ္တိ, ဝိဘဝေါတိ ဝိပတ္တိ; တထာ ဘဝေါတိ ဝုဍ္ဎိ, ဝိဘဝေါတိ ဟာနိ; ဘဝေါတိ သဿတံ, ဝိဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒေါ; ဘဝေါတိ ပုညံ, ဝိဘဝေါတိ ပါပံ; ဝိဘဝေါတိ စ အဘဝေါတိ စ အတ္ထတော ဧကမေဝ, တသ္မာ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧတ္ထ ယာ ဧသာ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဝုဍ္ဎိဟာနိသဿတုစ္ဆေဒပုညပါပဝသေန ဣတိ အနေကပ္ပကာရာ ဘဝါဘဝတာ ဝုစ္စတိ; စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ တေန တေန နယေန တံ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာနုဘဝန္တီတိ န သမ္ပာပုဏန္တိ; တဿ ဒဿနံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒုလ္လဘန္တိ အဓိပ္ပာယော.

332. ‘යස්සන්තරතෝ න සන්ති කෝපා’ යනු තෙවන මාර්ගය (අනාගාමී මාර්ගය) මඟින් සහමුලින්ම උදුරා දමන ලද බැවින් යමෙකුගේ සිතෙහි ක්‍රෝධයන් නැත් ද යන්නයි. තවද, සම්පත්තිය ‘භව’ නමින් ද, විපත්තිය ‘විභව’ නමින් ද හැඳින්වේ; එමෙන්ම දියුණුව ‘භව’ ද, පිරිහීම ‘විභව’ ද වේ; ශාස්වතය ‘භව’ ද, උච්ඡේදය ‘විභව’ ද වේ; පින ‘භව’ ද, පව ‘විභව’ ද වේ; ‘විභව’ සහ ‘අභව’ යන වචන අර්ථයෙන් සමානය. එබැවින් ‘ඉති භවාභවතඤ්ච වීතිවත්තෝ’ යන මෙහි සම්පත්ති, විපත්ති, දියුණුව, පිරිහීම, ශාස්වත, උච්ඡේද, පින සහ පව යන වශයෙන් මෙසේ නානාවිධ වූ යම් භවාභවයක් ඇත් ද, සිවුමඟින්ම ඒ ඒ ක්‍රමයට ඒ භවාභවය ඉක්මවා ගියේය යන අර්ථය දත යුතුය. ‘නානුභවන්ති’ යනු (පෘථග්ජනයන්) ඒ තත්ත්වයට පත් නොවන බවයි; එම රහතන් වහන්සේ දැකීම දෙවියන්ට පවා දුර්ලභය යනු මෙහි අදහසයි.

၃၃၃. အဟိမေခလိကာတိ အဟိံ ကဋိယံ ဗန္ဓိတွာ. ဥစ္ဆင်္ဂေတိ အင်္ကေ.

333. ‘අහිමේඛලිකා’ යනු සර්පයෙකු ඉණෙහි බැඳගෙන යන්නයි. ‘උච්ඡංගේ’ යනු උකුළෙහි යන්නයි.

၃၃၄. သမ္မန္နတီတိ [Pg.111] သမ္မာနေတိ. ယံ တုမော ကရိဿတီတိ ယံ သော ကရိဿတိ.

334. ‘සම්මන්නති’ යනු ගරු බුහුමන් කරයි යන්නයි. ‘යං තුමෝ කරිස්සති’ යනු ඔහු යමක් කරන්නේ ද යන්නයි.

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ශාක්‍ය කුමාරවරුන්ගේ පැවිදි වීමේ කතාව නිම විය.

ပကာသနီယကမ္မာဒိကထာ

ප්‍රකාශනීය කර්මය ආදී කතාව

၃၃၆. ခေဠာသကဿာတိ ဧတ္ထ မိစ္ဆာဇီဝေန ဥပ္ပန္နပစ္စယာ အရိယေဟိ ဝန္တဗ္ဗာ ခေဠသဒိသာ, တထာရူပေ ပစ္စယေ အယံ အဇ္ဈောဟရတီတိ ကတွာ ခေဠာသကောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော.

336. ‘ඛේළාසකස්ස’ යන මෙහි මිච්ඡාජීවයෙන් උපන් පරිෂ්කාරයන් ආර්යයන් විසින් වමනය කළ යුතු කෙළ බඳුය. එවැනි ස්වභාව ඇති පරිෂ්කාරයන් මොහු (දේවදත්ත) අනුභව කරයි යන අර්ථයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඔහුට “කෙළ කන්නා” යැයි වදාරන ලදී.

၃၄၀. ပတ္ထဒ္ဓေန ကာယေနာတိ ပေါတ္ထကရူပသဒိသေန နိစ္စလေန ကာယေန.

340. ‘පත්ථද්ධේන කායේන’ යනු රූපකයක් (පිළිමයක්) බඳු වූ නිශ්චල ශරීරයෙන් යුතුව යන්නයි.

၃၄၂. မယံ ခေါ ဘဏေ ရာဇဉာတကာ နာမာတိ ရာဇာ အမှေ ဇာနာတီတိ ရာဇဉာတကဿ ဘာဝေန အတ္တာနံ ဥက္ကံသန္တော အာဟ. ပဟဋ္ဌကဏ္ဏဝါလောတိ ဗန္ဓနေ နိစ္စလေ ကတွာ.

342. අපි රජු දන්නා හඳුනන අය වෙමු යන්නෙහි අර්ථය නම්, 'රජු අපව දන්නේය' යි රජු විසින් හඳුනන ලද බව යන අතින් තමන් උසස් කොට දක්වමින් කීවේය. 'පහට්ඨකණ්ණවාලො' යනු (කන් සහ වලිගය) බැඳුම් මෙන් නොසෙල්වන සේ තබාගෙන යන්නයි.

ဒုက္ခဉှိ ကုဉ္ဇရ နာဂမာသဒေါတိ ဘော ကုဉ္ဇရ ဗုဒ္ဓနာဂံ အာသာဒနံ ဝဓကစိတ္တေန ဥပဂမနံ နာမ ဒုက္ခံ. နာဂဟတဿာတိ ဗုဒ္ဓနာဂံ ဃာတကဿ.

පින්වත් කුඤ්ජරය, බුද්ධ නාගයාට (බුදුරජාණන් වහන්සේට) වධක සිතින් පහර දීමට පැමිණීම දුක් පිණිස වන්නේය. 'නාගහතස්ස' යනු බුද්ධ නාගයා නසන්නාහට (සුගතියක් නැත) යන්නයි.

ပဋိကုဋိယောဝ ဩသက္ကီတိ တထာဂတာဘိမုခေါယေဝ ပိဋ္ဌိမေဟိ ပါဒေဟိ အဝသက္ကိ. အလက္ခိကောတိ ဧတ္ထ န လက္ခေတီတိ အလက္ခိကော; န ဇာနာတီတိ အတ္ထော, အဟံ ပါပကမ္မံ ကရောမီတိ န ဇာနာတိ. န လက္ခိတဗ္ဗောတိ ဝါ အလက္ခိကော; န ပဿိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

'පටිකුටියොව ඔසක්කී' යනු තථාගතයන් වහන්සේට අභිමුඛවම පිටුපස පාද තබමින් පස්සට ගියේය යන්නයි. 'අලක්ඛිකො' යන්නෙහි අර්ථය නම් නොදන්නා හෙයින් අලක්ඛික නම් වේ; 'මම පව්කම් කරමි' යි නොදන්නේය යන අර්ථයයි. නැතහොත් නොබැලිය යුතු බැවින් 'අලක්ඛික' නම් වේ; දැකීමට නුසුදුසුය යනු අර්ථයයි.

၃၄၃. တိကဘောဇနန္တိ ဧတ္ထ တီဟိ ဇနေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘောဇနံ. တံ ပညာပေဿာမီတိ တံ အနုဇာနိဿာမိ. ဂဏဘောဇနေ ပန ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ. ပဉ္စဝတ္ထုယာစနကထာ သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ. ကပ္ပံ သဂ္ဂမှီတိ အာယုကပ္ပမေဝ.

343. 'තිකභෝජන' යනු තිදෙනෙකු විසින් අනුභව කළ යුතු භෝජනයයි. 'එය පනවන්නෙමි' යනු එය අනුදැන වදාරන්නෙමි යන්නයි. ගණභෝජනයෙහි දී ධර්මයට (ශික්ෂා පදයට) අනුකූලව කටයුතු කළ යුතුය. කරුණු පහක් ඉල්ලීමේ කථාව සංඝාදිසේස වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී. 'කප්පං' යනු ආයු කල්පයකි. 'බ්‍රහ්මං පුඤ්ඤං' යනු ශ්‍රේෂ්ඨ පිනයි. 'කප්පං සග්ගම්හි' යනු දෙව්ලොව ආයු කල්පයක් පුරා සතුටු වන බවයි.

ပကာသနီယကမ္မာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ප්‍රකාශනීය කර්ම ආදී කථාව නිම විය.

သံဃဘေဒကကထာ

සංඝභේදක කථාව

၃၄၄. အထ ခေါ ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိတွာတိ သော ကိရ ဧဝံ သလာကံ ဂါဟေတွာ တတ္ထေဝ အာဝေဏိကံ ဥပေါသထံ ကတွာ ဂတော, တေနေတံ ဝုတ္တံ.

344. 'ඉන්පසු දේවදත්ත තෙමේ සංඝයා භේද කොට' යනු, හෙතෙම මෙසේ සලාක (ඡන්ද පත්‍රිකා) ගන්වා එහිම වෙන් වූ උපෝසථයක් කොට ගියේය, ඒ නිසා මෙය කියන ලදී.

၃၄၅. ပိဋ္ဌိ [Pg.112] မေ အာဂိလာယတီတိ စိရနိသဇ္ဇာယ ဝေဒနာဘိဘူတာ ဗာဓတိ. တမဟံ အာယမိဿာမီတိ တံ အဟံ ပသာရေဿာမိ. အာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနုသာသနီ နာမ ‘‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော, တထာပိ တေ မနော’’တိ ဧဝံ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိတွာ တဒနုရူပါ ဓမ္မဒေသနာ.

345. 'මගේ පිට රිදෙයි' යනු බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටීම නිසා වේදනාවෙන් පීඩිතව රිදුම් දෙයි යන්නයි. 'එය මම දිග හරින්නෙමි' යනු එය මම පසාරු කරන්නෙමි (දිග හරින්නෙමි) යන්නයි. 'ආදේසනා පාටිහාරිය අනුශාසනීය' නම් 'නුඹේ සිත මෙසේය, නුඹේ සිත එසේය' යි මෙලෙස අනුන්ගේ සිත දැන එයට අනුරූපව කරන ධර්ම දේශනාවයි.

၃၄၆. မမာနုကုဗ္ဗန္တိ မမာနုကိရိယံ ကုရုမာနော. ကပဏောတိ ဒုက္ခိတော. မဟာဝရာဟဿာတိ မဟာနာဂဿ. မဟိံ ဝိကုဗ္ဗတောတိ ပထဝိံ ပဒါလေန္တဿ. ဘိသံ ဃသမာနဿာတိ ဘိသံ ခါဒန္တဿ. နဒီသု ဇဂ္ဂတောတိ ဧတ္ထ သော ကိရ ဟတ္ထိနာဂေါ သာယနှသမယံ တံ နဒိနာမကံ ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ကိလန္တော သဗ္ဗရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ, ဇာလိကံ ကရောတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘နဒီသု ဇဂ္ဂတော’’တိ.

346. 'මම අනුකරණය කරමින්' යනු මගේ ක්‍රියාවන් අනුකරණය කරමින් යන්නයි. 'කපණෝ' යනු දුකට පත්වූයේ යන්නයි. 'මහාවරාහස්ස' යනු මහා නාගයාගේ (ඇතුගේ) යන්නයි. 'මහිං විකුබ්බතෝ' යනු පොළොව පලන්නා වූ යන්නයි. 'භිසං ඝසමානස්ස' යනු නෙළුම් අල අනුභව කරන්නා වූ යන්නයි. 'නදීසු ජග්ගතෝ' යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඒ හස්ති නාගයා සවස් කාලයේ 'නදී' නම් වූ ඒ පොකුණට බැස ක්‍රීඩා කරමින් මුළු රාත්‍රියම ගත කළේය, දැලක් මෙන් එහා මෙහා හැසිරුණේය, ඒ නිසා 'නදීසු ජග්ගතෝ' යැයි කියන ලදී.

၃၄၇. သုတာတိ သောတာ. အသန္ဒိဒ္ဓေါ စ အက္ခာတီတိ နိဿန္ဒေဟော ဟုတွာ အက္ခာတိ အနုသန္ဓိဝသေန ယောဇေတွာ ယောဇေတွာ.

347. 'සුතා' යනු අසන්නා වූ තැනැත්තායි. 'අසන්දිද්ධෝ ච අක්ඛාති' යනු සැක රහිතව, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීමෙන් යුක්තව දේශනා කරයි යන්නයි.

၃၅၀. အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီတိ အာပါယိကော. ဧဝံ နေရယိကော. ကပ္ပံ ဌဿတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနာပိ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကာတိ အတေကိစ္ဆော.

350. අපායෙහි උපදින්නේ 'ආපායික' නම් වේ. එසේම නිරයෙහි උපදින්නේ 'නෙරයික' නම් වේ. කල්පයක් පවතින්නේ 'කප්පට්ඨ' නම් වේ. දැන් බුදුවරුන් දහසකගෙන් වුවද සුවපත් කළ (පිළියම් කළ) නොහැකි බැවින් 'අතේකිච්ඡ' නම් වේ.

မာ ဇာတု ကောစိ လောကသ္မိန္တိ မာ ကဒါစိပိ ကောစိ သတ္တော လောကသ္မိံ. ဥဒပဇ္ဇထာတိ ဥပပဇ္ဇထ. ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာတိ ယသသာ ဇလန္တော ဝိယ ဌိတော. ဒေဝဒတ္တောတိ မေ သုတန္တိ ‘‘ဤဒိသော ဒေဝဒတ္တော’’တိ ဘဂဝတာ သုတမ္ပိ အတ္ထိ, တဒေဝ ဂဟေတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ. သော ပမာဒမနုစိဏ္ဏောတိ ဧတ္ထ ပမာဒံ အနုစိနာတီတိ အနုစိဏ္ဏော, ပမာဒေါ အပ္ပဟီနောတိ အတ္ထော. အာသဇ္ဇ နန္တိ ပါပကေန စိတ္တေန ပတွာ, ဝိသောသေတွာတိ ဝါ အတ္ထော. အဝီစိနိရယံ ပတ္တောတိ ဣဒံ ပန အာသီသာယံ အတီတဝစနံ. ဘေသ္မာတိ ဘယာနကော.

'මා ජාතු කොචි ලෝකස්මිං' යනු ලෝකයෙහි කිසිම සත්ත්වයෙක් කිසි කලෙකවත් (නපුරු ආශා ඇත්තෙක්) නොවේවා යන්නයි. 'උදපජ්ජථ' යනු උපදීවා යන්නයි. 'ජලංව යසසා අට්ඨා' යනු කීර්තියෙන් බබළන්නාක් මෙන් සිටියේය යන්නයි. 'දේවදත්තෝති මේ සුතං' යනු 'දේවදත්තයා මෙබඳුය' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසන ලද වචනයක් ද ඇත, එයම ගෙන මෙය පවසන ලදී. 'සෝ පමාදමනුචිණ්ණෝ' යන්නෙහි ප්‍රමාදය නැවත නැවතත් වගා කරයි යන අර්ථයෙන් 'අනුචිණ්ණ' නම් වේ, ප්‍රමාදය ප්‍රහීණ කර නැත යනු අර්ථයයි. 'ආසජ්ජ නං' යනු ලාමක සිතින් පැමිණ, නැතහොත් වියළා දමා යන අර්ථයයි. 'අවීචි නිරයං පත්තෝ' යනු අනාගතයෙහි ඒකාන්තයෙන්ම සිදුවන බව අඟවනු පිණිස අතීත කාලයෙන් පවසන ලද වචනයකි. 'භෙස්මා' යනු භයානක වූ යන්නයි.

သံဃဘေဒကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සංඝභේදක කථාව නිම විය.

ဥပါလိပဉှာကထာ

උපාලි පඤ්හා කථාව

၃၅၁. ဧကတော ဥပါလိ ဧကောတိ ဓမ္မဝါဒိပက္ခေ ဧကော. ဧကတော ဒွေတိ အဓမ္မဝါဒိပက္ခေ ဒွေ. စတုတ္ထော အနုဿာဝေတီတိ သံဃံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ အဓမ္မဝါဒိစတုတ္ထော [Pg.113] ဟုတွာ အနုဿာဝေတိ; အနုနယန္တော သာဝေတိ ‘‘န တုမှာကံယေဝ နရကဘယံ အတ္ထိ, အမှာကမ္ပိ အတ္ထိ, န အမှာကံ အဝီစိမဂ္ဂေါ ပိဟိတော, န မယံ အကုသလာ န ဘာယာမ. ယဒိ ဟိ အယံ အဓမ္မော အဝိနယော အသတ္ထုသာသနံ ဝါ ဘဝေယျ, န မယံ ဂဏှေယျာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဗောဓေတီတိ အတ္ထော. သလာကံ ဂါဟေတီတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ ပန ‘‘ဣဒံ ဂဏှထ, ဣဒံ ရောစေထာ’’တိ ဝဒန္တော သလာကံ ဂါဟေတိ.

351. 'එකතෝ උපාලි ඒකෝ' යනු ධර්මවාදී පක්ෂයෙහි එක් අයෙකි. 'එකතෝ ද්වේ' යනු අධර්මවාදී පක්ෂයෙහි දෙදෙනෙකි. 'හතරවැන්නා අනුශ්‍රාවණය කරයි' යනු සංඝයා භේද කරන්නෙමි යි සිතා අධර්මවාදී වූ හතරවැන්නා වී අනුශ්‍රාවණය කරයි; සිත ඇද බැඳ ගනිමින් 'ඔබ වහන්සේලාට පමණක් නරක භය (නිරය බිය) ඇත්තේ නොවේ, අපට ද ඇත්තේය, අපට අවීචි මාර්ගය වැසී නැත, අපි අකුසලයට බිය නොවන්නෝ නොවෙමු, ඉදින් මේ අධර්මයක්, අවිනයක් හෝ ශාස්තෘ ශාසනය නොවන දෙයක් වූයේ නම් අපි මෙය පිළිනොගනිමු' යනාදී ක්‍රමයෙන් අධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වමින් මෙලෙස භේදකර කරුණු දහඅට අවබෝධ කරවයි යන අර්ථයයි. 'සලාකය ගන්වයි' යනු මෙසේ අනුශ්‍රාවණය කරවා 'මෙය ගන්න, මෙයට කැමති වන්න' යි පවසමින් සලාක ගන්වයි.

ဧကတော ဥပါလိ ဒွေ ဟောန္တီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ခေါ ဥပါလိ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာတိ ဧဝံ ဟောတိ; န ပန ဧတ္တာဝတာ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ.

'එකතෝ උපාලි ද්වේ හොන්ති' යනාදී පාඨයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. 'උපාලිය, මෙසේ සංඝරාජිය (සංඝයාගේ පැල්ම) ද සංඝභේදය ද වේ' යනු මෙලෙස සිදුවේ; එහෙත් මෙපමණකින්ම සංඝයා භේද වූවා නොවේ.

ဘိက္ခု ခေါ ဥပါလိ ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ ဧတ္ထ သိယာ ဧဝံ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ကထံ ပကတတ္တော’’တိ. ကထံ တာဝ န ပကတတ္တော, ရညော ဃာတာပိတတ္တာ ရုဟိရုပ္ပာဒဿ စ ကတတ္တာတိ? တတ္ထ ဝဒါမ – အာဏတ္တိယာ တာဝ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ရညော ဃာတာပနံ နတ္ထိ. ‘‘တေန ဟိ တွံ, ကုမာရ, ပိတရံ ဟန္တွာ ရာဇာ ဟောဟိ, အဟံ ဘဂဝန္တံ ဟန္တွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဧဝဉှိ တဿ အာဏတ္တိ. ကုမာရော ပန ရာဇာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ပိတရံ မာရေသိ; ဧဝံ တာဝ အာဏတ္တိယာ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ရညော ဃာတာပနံ နတ္ထိ. ရုဟိရုပ္ပာဒေ ပန ကတမတ္တေယေဝ ရုဟိရုပ္ပာဒပစ္စယာ ဘဂဝတာ အဘဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာ, န စ သက္ကာ ဘဂဝတော ဝစနံ ဝိနာယေဝ တဿ အဘဗ္ဗတာ အာရောပေတုံ.

'උපාලිය, ප්‍රකතත්ත වූ, සමාන සංවාසක වූ, සමාන සීමාවක සිටි භික්ෂුව සංඝයා භේද කරයි' යන්නෙහි, 'දේවදත්ත කෙසේ ප්‍රකතත්ත වේද?' යන්න මෙහි ගැටලුවක් විය හැක. පළමුව ඔහු ප්‍රකතත්ත නොවන්නේ කෙසේද? රජු මැරවීම නිසාත්, ලේ සෙලවීම (රුධිරුප්පාදය) කළ නිසාත් යැයි කෙනෙකු කිව හැක. ඒ ගැන මෙසේ පවසමු - අණ කිරීම වැරදී ගිය බැවින් රජු මැරවීමේ වරද ඔහුට නැත. 'කුමාරය, එසේ නම් ඔබ පියා මරා රජ වන්න, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මරා බුදු වන්නෙමි' යි ඔහු කළ අණ කිරීම එබඳුය. එහෙත් කුමාරයා රජ වී පසුව පියා මැරුවේය; මෙසේ අණ කළ පරිදි සිදු නොවීම නිසා රජු මැරවීමේ වරද ඔහුට නැත. ලේ සෙලවීම කළ පමණින්ම ලේ සෙලවීමේ හේතුව මත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු අභව්‍ය පුද්ගලයෙකු ලෙස වදාළේ නැත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයෙන් තොරව ඔහු අභව්‍ය පුද්ගලයෙකු ලෙස සැලකීමට ද නොහැකිය.

‘‘ရုဟိရုပ္ပာဒကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ –

'මහණෙනි, රුධිරුප්පාදය (බුදුන්ගේ ලේ සෙලවීම) කරන්නා උපසම්පදා නොකළ යුතුය, උපසම්පන්න වී නම් නෙරපා හැරිය යුතුය' යනු -

ဣဒံ ပန ဘဂဝတာ သံဃဘေဒတော ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပကတတ္တေနေဝ တေန သံဃော ဘိန္နောတိ.

මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ සංඝභේදයට පසුවය. එබැවින් ප්‍රකතත්තව (භික්ෂු භාවයෙහි සිටියදීම) සිටි ඔහු විසින් සංඝයා භේද කරන ලදී.

အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေန္တီတိအာဒီသု အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု သုတ္တန္တပရိယာယေန တာဝ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဓမ္မော, ဒသ အကုသလကမ္မပထာ အဓမ္မော. တထာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဓမ္မော နာမ; တယော သတိပဋ္ဌာနာ[Pg.114], တယော သမ္မပ္ပဓာနာ, တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဆ ဣန္ဒြိယာနိ, ဆ ဗလာနိ, အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ စ စတ္တာရော ဥပါဒါနာ, ပဉ္စ နီဝရဏာ, သတ္တ အနုသယာ, အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာတိ စ အယံ အဓမ္မော.

'අධර්මය ධර්මය ලෙස පෙන්වති' යනාදී වූ භේදකර කරුණු දහඅටෙහි, සූත්‍රාන්ත ක්‍රමයට අනුව දස කුසල් කර්මපථ ධර්මය වේ, දස අකුසල් කර්මපථ අධර්මය වේ. එසේම සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධාන, සතර ඉද්ධිපාද, පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය, පඤ්ච බල, සප්ත බොජ්ඣංග, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ 'ධර්මය' නම් වෙති; සතිපට්ඨාන තුනක්, සම්මප්පධාන තුනක්, ඉද්ධිපාද තුනක්, ඉන්ද්‍රිය හයක්, බල හයක්, බොජ්ඣංග අටක්, අංග නවයකින් යුත් මාර්ගයක් මෙන්ම සතර උපාදාන, පඤ්ච නීවරණ, සප්ත අනුසය, අෂ්ට මිච්ඡත්ත යන මේවා 'අධර්මය' නම් වේ.

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ဧကံ အဓမ္မကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ကရိဿာမ; ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယကုလံ နိဿာယ နိယျာနိကံ ဘဝိဿတိ, မယဉ္စ လောကေ ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ တံ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထယန္တာ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေန္တိ နာမ. တထေဝ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု စ ဧကံ ဂဟေတွာ အယံ အဓမ္မောတိ ကထေန္တာ ဓမ္မံ အဓမ္မောတိ ဒီပေန္တိ နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ပန ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ယထာပဋိညာယ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဓမ္မော နာမ, အဘူတေန ဝတ္ထုနာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ အပဋိညာယ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ အဓမ္မော နာမ.

එහිදී, යම් කිසි එක් අසද්ධර්ම කොට්ඨාසයක් ගෙන, 'අපි මේ අසද්ධර්මය ධර්මය ලෙස සලකමු; මෙසේ කිරීමෙන් අපගේ ආචාර්ය පරම්පරාව නිවනට මඟ පෙන්වන්නක් වනු ඇත, අපි ද ලෝකයෙහි ප්‍රකට වන්නෙමු' යි සිතා, එම අසද්ධර්මය 'මෙය ධර්මයයි' පවසන්නෝ අසද්ධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. එමෙන්ම ධර්ම කොට්ඨාස අතරින් ද එකක් ගෙන, 'මෙය අසද්ධර්මයයි' පවසන්නෝ ධර්මය අසද්ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. විනය පරියායට අනුව නම්, සත්‍ය වූ කරුණකින් චෝදනා කොට, (ඇවැත) සිහි ගන්වා, චෝදිතයාගේ පිළිගැනීම පරිදි කළ යුතු කර්මය 'ධර්මය' නම් වේ. අසත්‍ය කරුණකින් චෝදනා නොකොට, සිහි නොගන්වා, පිළිගැනීමක් ද රහිතව කරනු ලබන කර්මය 'අසද්ධර්මය' නම් වේ.

သုတ္တန္တပရိယာယေန ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော သံဝရော ပဟာနံ ပဋိသင်္ခါတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ရာဂါဒီနံ အဝိနယော အသံဝရော အပ္ပဟာနံ အပ္ပဋိသင်္ခါတိ အယံ အဝိနယော နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဉတ္တိသမ္ပတ္တိ အနုဿာဝနသမ္ပတ္တိ သီမာသမ္ပတ္တိ ပရိသာသမ္ပတ္တီတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ဝတ္ထုဝိပတ္တိ…ပေ… ပရိသာဝိပတ္တီတိ အယံ အဝိနယော နာမ.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව රාගය දුරු කිරීම, ද්වේෂය දුරු කිරීම, මෝහය දුරු කිරීම, සංවරය, ප්‍රහාණය සහ ප්‍රත්‍යවේක්ෂාව යන මෙය 'විනය' නම් වේ. රාගාදීන් දුරු නොකිරීම, අසංවරය, අප්‍රහාණය සහ අප්‍රත්‍යවේක්ෂාව යන මෙය 'අවිනය' නම් වේ. විනය පරියාය අනුව වස්තු සම්පත්තිය, ඥප්ති සම්පත්තිය, අනුශ්‍රාවණ සම්පත්තිය, සීමා සම්පත්තිය සහ පිරිස් සම්පත්තිය යන මෙය 'විනය' නම් වේ. වස්තු විපත්තිය... පිරිස් විපත්තිය යන මෙය 'අවිනය' නම් වේ.

သုတ္တန္တပရိယာယေန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ… အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန; တယော သတိပဋ္ဌာနာ, တယော သမ္မပ္ပဓာနာ, တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဆ ဣန္ဒြိယာနိ, ဆ ဗလာနိ, အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန. ဝိနယပရိယာယေန စတ္တာရော ပါရာဇိကာ, တေရသ သံဃာဒိသေသာ, ဒွေ အနိယတာ, တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန; တယော ပါရာဇိကာ, စုဒ္ဒသ သံဃာဒိသေသာ, တယော အနိယတာ, ဧကတ္တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව සතර සතිපට්ඨානය... අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි, වදාරන ලද්දකි. තුන් සතිපට්ඨානය, තුන් සම්‍යක් ප්‍රධාන, තුන් ඉද්ධිපාද, ඉන්ද්‍රිය හයක්, බල හයක්, බොජ්ඣංග අටක්, නවංගික මාර්ගය යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි, වදාරන නොලද්දකි. විනය පරියාය අනුව පාරාජිකා සතරක්, සංඝාදිසේස දහතුනක්, අනියත දෙකක්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිහක් යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි, වදාරන ලද්දකි. පාරාජිකා තුනක්, සංඝාදිසේස දහහතරක්, අනියත තුනක්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිස් එකක් යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි, වදාරන නොලද්දකි.

သုတ္တန္တပရိယာယေန ဒေဝသိကံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, မဟာကရုဏာသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကဝေါလောကနံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန သုတ္တန္တဒေသနာ, ဇာတကကထာတိ ဣဒံ အာစိဏ္ဏံ; န ဒေဝသိကံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ…ပေ… န ဇာတကကထာတိ ဣဒံ အနာစိဏ္ဏံ. ဝိနယပရိယာယေန နိမန္တိတဿ [Pg.115] ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ အပလောကေတွာ စာရိယပက္ကမနံ, ပဝါရေတွာ စာရိယပက္ကမနံ, အာဂန္တုကေဟိ သဒ္ဓိံ ပဌမံ ပဋိသန္ထာရကရဏန္တိ ဣဒံ အာစိဏ္ဏံ; တဿေဝ အာစိဏ္ဏဿ အကရဏံ အနာစိဏ္ဏံ နာမ.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව දිනපතා ඵලසමාපත්තියට සමවැදීම, මහාකරුණා සමාපත්තියට සමවැදීම, බුද්ධ චක්ෂුසින් ලෝකය බැලීම, කරුණු උදාවීම අනුව සූත්‍රාන්ත දේශනා කිරීම, ජාතක කථා පැවසීම යන මෙය (බුදුරජාණන් වහන්සේලා සතු) පුරුද්දකි (ආචිණ්ණ). දිනපතා ඵලසමාපත්තියට සමවැදීම නොකිරීම... ජාතක කථා නොපැවසීම යන මෙය පුරුද්දක් නොවේ (අනාචිණ්ණ). විනය පරියාය අනුව ආරාධනා කරන ලද භික්ෂුව (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වස් කාලය නිමවා, ආරාධිතයාට දන්වා චාරිකාවේ වැඩීම, පවාරණය කොට චාරිකාවේ වැඩීම, ආගන්තුකයන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදීම යන මෙය පුරුද්දකි. එම පුරුද්ද සිදු නොකිරීම 'අනාචිණ්ණ' නම් වේ.

သုတ္တန္တပရိယာယေန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ ပညတ္တံ နာမ; တယော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ အပညတ္တံ နာမ. ဝိနယပရိယာယေန စတ္တာရော ပါရာဇိကာ…ပေ… တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ ပညတ္တံ နာမ; တယော ပါရာဇိကာ…ပေ… ဧကတ္တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ အပညတ္တံ နာမ.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව සතර සතිපට්ඨානය... අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මෙය පනවන ලද්දකි (පඤ්ඤත්ත). තුන් සතිපට්ඨානය... නවංගික මාර්ගය යන මෙය නොපනවන ලද්දකි (අපඤ්ඤත්ත). විනය පරියාය අනුව පාරාජිකා සතරක්... නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිහක් යන මෙය පනවන ලද්දකි. පාරාජිකා තුනක්... නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිස් එකක් යන මෙය නොපනවන ලද්දකි.

‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿ, အထေယျစိတ္တဿ, န မရဏာဓိပ္ပာယဿ, အနုလ္လပနာဓိပ္ပာယဿ, န မောစနာဓိပ္ပာယဿာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တာ အနာပတ္တိ အနာပတ္တိ နာမ. ‘‘ဇာနန္တဿ, ထေယျစိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ အာပတ္တိ အာပတ္တိ နာမ. ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓာ လဟုကာပတ္တိ နာမ, ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဂရုကာပတ္တိ နာမ. ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သာဝသေသာပတ္တိ နာမ, ဧကော ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော အနဝသေသာပတ္တိ နာမ. ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ နာမ, ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓာ အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ နာမ.

‘නොදන්නා වූ, සොර සිතක් නැති වූ, මරණීය අදහසක් නැති වූ, තමා උසස් කොට කීමේ අදහසක් නැති වූ, (ශුක්‍ර) මෝචනය කිරීමේ අදහසක් නැති වූ’ භික්ෂුවට ඇවැත් නැතැයි ඒ ඒ තැන වදාරන ලද ඇවැත් නොවීම ‘අනාපත්තිය’ නම් වේ. ‘දන්නා වූ, සොර සිතක් ඇති වූ’ ආදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද ඇවැත ‘ඇවැත’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් පහක් ‘ලහුක ඇවැත්’ නම් වේ, ඇවැත් කණ්ඩායම් දෙකක් ‘ගරුක ඇවැත්’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් හයක් ‘සාවශේෂ ඇවැත්’ වන අතර, එක් පාරාජිකා ඇවැත් කණ්ඩායම ‘අනවශේෂ ඇවැත්’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් දෙකක් ‘දුකුළැ ඇවැත්’ (දුට්ඨුල්ලාපත්ති) වන අතර ඇවැත් කණ්ඩායම් පහක් ‘නොදුකුළැ ඇවැත්’ (අදුට්ඨුල්ලාපත්ති) නම් වේ.

ပုရိမနယေနေဝ ပနေတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထယန္တာ ‘‘ဓမ္မံ အဓမ္မော’’တိ ဒီပေန္တိ နာမ. အဝိနယံ ‘‘ဝိနယော အယ’’န္တိ…ပေ… အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ အယ’’န္တိ ကထယန္တာ ‘‘အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တီ’’တိ ဒီပေန္တိ နာမ. ဧဝံ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ဝါ…ပေ… ‘‘အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တီ’’တိ ဝါ ဒီပေတွာ ပက္ခံ လဘိတွာ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ အညတရံ သံဃကမ္မံ ဧကသီမာယံ ဝိသုံ ကရောန္တေဟိ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေ ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ အပကဿန္တီ’’တိအာဒိ.

මෙහි ද පෙර ක්‍රමයටම කලින් කියන ලද ආකාරයේ ධර්මය ‘මෙය අසද්ධර්මයයි’ පවසන්නෝ ධර්මය අසද්ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. අවිනය ‘මෙය විනයයි’ යනුවෙන් ද... අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය ‘මෙය දුකුළැ ඇවැතකි’ යි පවසන්නෝ අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය දුකුළැ ඇවැතක් ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. මෙසේ ‘අසද්ධර්මය ධර්මය’ ලෙස හෝ... ‘අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය දුකුළැ ඇවැත’ ලෙස හෝ දක්වා, පිරිසක් (අනුගාමිකයන්) ලබාගෙන, සංඝ කර්ම සතරෙන් යම් කිසි සංඝ කර්මයක් එක් සීමාවක් තුළ වෙන්ව සිදු කරන්නන් විසින් සංඝයා භේද කරන ලද්දේ වෙයි. ඒ නිසාම ‘ඔවුහු මේ කරුණු දහඅටෙන් පිරිස ඇද ගනිති’ යනාදිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

တတ္ထ အပကဿန္တီတိ ပရိသံ အာကဍ္ဎန္တိ, ဝိဇဋေန္တိ, ဧကမန္တံ ဥဿာရေန္တိ စ. အဝပကာသန္တီတိ အတိ ဝိယ ပကာသေန္တိ ယထာ ဝိသံသဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ, ဧဝံ ကရောန္တိ. အာဝေနိန္တိ ဝိသုံ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဥပါလိ သံဃော ဘိန္နော ဟောတီတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဒီပေတွာ တေန တေန ကာရဏေန ‘‘ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’’တိ သညာပေတွာ သလာကံ ဂါဟာပေတွာ ဝိသုံ သံဃကမ္မေ ကတေ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ. ပရိဝါရေ [Pg.116] ပန ‘‘ပဉ္စဟိ ဥပါလိ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တဿ ဣမိနာ ဣဓ ဝုတ္တေန သံဃဘေဒလက္ခဏေန အတ္ထတော နာနာကရဏံ နတ္ထိ. တံ ပနဿ နာနာကရဏာဘာဝံ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

එහි ‘අපකස්සන්ති’ යනු පිරිස ඇද ගනිති, (සංඝයා කෙරෙන්) වෙන් කරති, එක් පසකට පමුණුවති යන්නයි. ‘අවපකාසන්ති’ යනු සංඝයා අතර මිශ්‍ර නොවී සිටින පරිදි ඉතා පැහැදිලිව පෙන්වා දෙති. ‘ආවේනින්ති’ යනු වෙන්ව යන්නයි. ‘උපාලිය, මෙපමණකින් සංඝයා භේද වූයේ වෙයි’ යන මෙසේ කරුණු දහඅටෙන් යම් කිසි එක් කරුණක් හෝ දක්වා, ඒ ඒ හේතූන් මඟින් ‘මෙය පිළිගන්න, මෙයට කැමති වන්න’ යි හඟවා, සලාක ගන්වා, වෙන්ව සංඝ කර්මයක් කළ කල්හි සංඝයා භේද වෙයි. පරිවාර පාළියෙහි ‘උපාලිය, කරුණු පහකින් සංඝයා භේද වෙයි’ යනාදිය වදාරන ලද්දේ ද, එහි අර්ථයත් මෙහි වදාරන ලද සංඝ භේද ලක්ෂණයත් අතර අර්ථ වශයෙන් වෙනසක් නැත. ඒ වෙනසක් නැති බව එහිදීම (පරිවාරයේදීම) ප්‍රකාශ කරන්නෙමු. ඉතිරි සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဥပါလိပဉှာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපාලි ප්‍රශ්න කථාව නිමවා ඇත.

သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සංඝභේදකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၈. ဝတ္တက္ခန္ဓကံ

8. වත්තක්ඛන්ධකය

အာဂန္တုကဝတ္တကထာ

ආගන්තුක වත්ත කථාව

၃၅၇. ဝတ္တက္ခန္ဓကေ [Pg.117] ဣဒါနိ အာရာမံ ပဝိသိဿာမီတိ ဣမိနာ ဥပစာရသီမသမီပံ ဒဿေတိ; တသ္မာ ဥပစာရသီမံ ပတွာ ဥပါဟနာဩမုဉ္စနာဒိ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ. ဂဟေတွာတိ ဥပါဟနဒဏ္ဍကေန ဂဟေတွာ. ပဋိက္ကမန္တီတိ သန္နိပတန္တိ. ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ပတ္ထရိတဗ္ဗံ. ဂေါစရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘‘ဂေါစရဂါမော အာသန္နေ ဥဒါဟု ဒူရေ, ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ ဥဒါဟု ဒိဝါ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခာစာရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. အဂေါစရော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝါ ဂါမော ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခော ဝါ ဂါမော; ယတ္ထ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ ဘိက္ခာ ဒိယျတိ, သောပိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ပါနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကိံ ဣမိဿာ ပေါက္ခရဏိယာ ပါနီယံယေဝ ပိဝန္တိ, နဟာနာဒိပရိဘောဂမ္ပိ ကရောန္တီ’’တိ ဧဝံ ပါနီယဉ္စေဝ ပရိဘောဇနီယဉ္စ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကေသုစိ ဌာနေသု ဝါဠမိဂါ ဝါ အမနုဿာ ဝါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ကံ ကာလံ ပဝိသိတဗ္ဗံ, ကံ ကာလံ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ.

357. වත්තක්ඛන්ධකයෙහි, 'දැන් ආරාමයට ඇතුළු වන්නෙමි' යන මෙයින් උපචාර සීමාවට ආසන්න ප්‍රදේශය දක්වයි. එබැවින් උපචාර සීමාවට පැමිණ පාවහන් ගැලවීම ආදී සියලු වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. 'ගෙන' යනු පාවහන් රඳවන දණ්ඩකින් පාවහන් ගෙන යන්නකි. 'පසුබසින්නාහු' යනු රැස් වන්නාහු යන්නයි. 'එළා තැබිය යුතුය' යනු පැනවිය යුතුය යන්නයි. 'ගොදුරු ගම විමසිය යුතුය' යනු 'ගොදුරු ගම ආසන්නයෙහි ද නැතහොත් දුරෙහි ද? ඉතා වේලාසනින් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළ යුතු ද නැතහොත් දහවල් කාලයේ ද?' යනුවෙන් පිණ්ඩපාත චාරිකාව ගැන විමසිය යුතුය. අගොදුරු ගම යනු මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන්ගේ ගම හෝ පිණ්ඩපාතය සීමා කරන ලද ගමයි. යම් ගමක එක් නමකට හෝ දෙනමකට පමණක් දන් පිරිනමන්නේ නම් ඒ පිළිබඳව ද විමසිය යුතුය. 'පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය' යනු 'මේ පොකුණෙන් පානීය ජලය පමණක් බොත් ද? නැතහොත් ස්නානය ආදී පරිභෝජනය සඳහා ද භාවිත කරත් ද?' යනුවෙන් පානීය ජලය හා පරිභෝජන ජලය පිළිබඳව විමසිය යුතුය. ඇතැම් ස්ථානයන්හි වන මෘගයන් හෝ අමනුෂ්‍යයන් සිටිය හැකි බැවින්, 'කිනම් වේලාවක (ආරාමයට) ඇතුළු විය යුතු ද? කිනම් වේලාවක පිටවිය යුතු ද?' යනුවෙන් සංඝ සම්මුතිය පිළිබඳව විමසිය යුතුය.

ဗဟိ ဌိတေနာတိ ဗဟိ နိက္ခမန္တဿ အဟိနော ဝါ အမနုဿဿ ဝါ မဂ္ဂံ ဒတွာ ဌိတေန နိလ္လောကေတဗ္ဗော. သစေ ဥဿဟတိ သောဓေတဗ္ဗောတိ ယဒိ သက္ကောတိ, သဗ္ဗော ဝိဟာရော သောဓေတဗ္ဗော. အသက္ကောန္တေန အတ္တနော ဝသနောကာသော ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. သဗ္ဗံ သောဓေတုံ သက္ကောန္တဿ ပန ဒဿိတေ ဝိဟာရသောဓနဝတ္တေ ဝိနိစ္ဆယော မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

'පිටත සිටින්නා විසින්' යනු පිටතට පැමිණෙන සර්පයෙකුට හෝ අමනුෂ්‍යයෙකුට මාර්ගය ඉඩ දී සිටින්නා විසින් පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුය. ඉදින් උත්සාහ කළ හැක්කේ නම් පිරිසිදු කළ යුතුය යනු ඉදින් ශක්තිය තිබේ නම් මුළු විහාරය ම පිරිසිදු කළ යුතුය. ශක්තිය නොමැති නම් තමන් වසන ස්ථානය පමණක් හෝ පිරිසිදු කළ යුතුය. මුළු විහාරය ම පිරිසිදු කිරීමට ශක්තිය ඇති භික්ෂුව විසින් විහාරය පිරිසිදු කිරීමේ වතෙහි දැක්වෙන විනිශ්චය මහාඛන්ධකයෙහි පවසා ඇති පරිදි ම තේරුම් ගත යුතුය.

အာဂန္တုကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ආගන්තුක වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

အာဝါသိကဝတ္တကထာ

ආවාසික වත් පිළිබඳ කථාව

၃၅၉. အာဝါသိကဝတ္တေ – အာသနံ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ ဝုဍ္ဎတရေ အာဂတေ စီဝရကမ္မံ ဝါ နဝကမ္မံ ဝါ ဌပေတွာပိ ကာတဗ္ဗံ. စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇန္တေန သမ္မဇ္ဇနိံ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဝတ္တံ ကာတုံ အာရဘိတဗ္ဗံ. ပဏ္ဍိတော ဟိ [Pg.118] အာဂန္တုကော ‘‘သမ္မဇ္ဇာဟိ တာဝ စေတိယင်္ဂဏ’’န္တိ ဝက္ခတိ. ဂိလာနဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တေန ပန သစေ နာတိအာတုရော ဂိလာနော ဟောတိ, ဘေသဇ္ဇံ အကတွာ ဝတ္တမေဝ ကာတဗ္ဗံ. မဟာဂိလာနဿ ပန ဘေသဇ္ဇမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ပဏ္ဍိတော ဟိ အာဂန္တုကော ‘‘ကရောဟိ တာဝ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ ဝက္ခတိ. ပါနီယေန ပုစ္ဆန္တေန သစေ သကိံ အာနီတံ ပါနီယံ သဗ္ဗံ ပိဝတိ, ‘‘ပုန အာနေမီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောယေဝ. အပိစ ဗီဇနေနပိ ဗီဇိတဗ္ဗော, ဗီဇန္တေန သကိံ ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဗီဇိတွာ သကိံ မဇ္ဈေ သကိံ သီသေ ဗီဇိတဗ္ဗံ, ‘‘အလံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ. ပုန ‘‘အလ’’န္တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ. တတိယဝါရံ ဝုတ္တေန ဗီဇနီ ဌပေတဗ္ဗာ. ပါဒါပိဿ ဓောဝိတဗ္ဗာ, ဓောဝိတွာ သစေ အတ္တနော တေလံ အတ္ထိ, တေန မက္ခေတဗ္ဗာ. နော စေ အတ္ထိ, တဿ သန္တကေန မက္ခေတဗ္ဗာ. ဥပါဟနာပုဉ္ဆနံ ပန အတ္တနော ရုစိဝသေန ကာတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟေတ္ထ ‘‘သစေ ဥဿဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဥပါဟနာ အပုဉ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. ‘‘ကတ္ထ မယှံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ပုစ္ဆိတေန သေနာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ, ‘‘ဧတံ တုမှာကံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပပ္ဖောဋေတွာ ဟိ ပတ္ထရိတုံ ပန ဝဋ္ဋတိယေဝ.

359. ආවාසික වතෙහි - අසුන් පැනවිය යුතුය යනාදී සියලු වත් පිළිවෙත්, තමන්ට වඩා වැඩිමහලු තෙරනමකගේ වැඩමවීමේදී තමන් කරමින් සිටින සිවුරු මැසීමක් හෝ වෙනත් අලුත්වැඩියා කටයුත්තක් වුව ද නවත්වා සිදු කළ යුතුය. චෛත්‍ය මළුව අමදින භික්ෂුව විසින් ඉදල පසෙක තබා ඒ ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ උදෙසා වත් පිළිවෙත් ආරම්භ කළ යුතුය. මන්දයත්, නැණවත් ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ 'පළමුව චෛත්‍ය මළුව අමදින්න' යැයි පවසනු ඇත. ගිලන් භික්ෂුවකට බෙහෙත් පිළියෙළ කරන්නේ නම්, එම ගිලන් භික්ෂුව දැඩි ලෙස අසාධ්‍ය නොවන්නේ නම්, බෙහෙත් කිරීම නවත්වා වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. එහෙත් දැඩි ලෙස අසාධ්‍ය ගිලන් භික්ෂුවක් වේ නම් බෙහෙත් කිරීම ම කළ යුතුය. මන්දයත්, නැණවත් ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ 'පළමුව බෙහෙත් කරන්න' යැයි පවසනු ඇත. පානීය ජලය ගැන විමසන විට, ඉදින් පිළිගැන්වූ පැන් සියල්ල ම වළඳන්නේ නම්, 'නැවත පැන් ගෙනෙන්න ද?' යැයි විමසිය යුතු ම ය. තවද පවන් සැලීමෙන් ද උපස්ථාන කළ යුතුය. පවන් සලන විට එක් වරක් පතුල් අසල ද, එක් වරක් සිරුර මැදට ද, එක් වරක් හිස දෙසට ද පවන් සැලිය යුතුය. 'දැන් සෑහේ' යැයි කී විට ඊටත් වඩා හෙමින් පවන් සැලිය යුතුය. නැවතත් 'සෑහේ' යැයි කී විට තවත් හෙමින් පවන් සැලිය යුතුය. තුන්වන වරටත් එසේ කී විට පවන් පත පසෙකින් තැබිය යුතුය. උන්වහන්සේගේ පාදයන් ද සේදිය යුතුය. සෝදා අවසන් වූ පසු තමන් සන්තකයේ තෙල් තිබේ නම් ඒවා ආලේප කළ යුතුය. තමන් සන්තකයේ නැතිනම් උන්වහන්සේගේ තෙල්වලින් ම ආලේප කළ යුතුය. පාවහන් පිසදැමීම තමන්ගේ කැමැත්ත පරිදි කළ හැකිය. එබැවින් ම 'ඉදින් උත්සාහ කරන්නේ නම්' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එබැවින් පාවහන් නොපිසදැමූ පමණින් ඇවතක් සිදු නොවේ. 'මාගේ සේනාසනය කොතැන ද?' යැයි විමසූ විට ඒ ඒ කොටස් අනුව සේනාසනය පැනවිය යුතුය. 'මෙය ඔබ වහන්සේට හිමි සේනාසනයයි' යනුවෙන් පැවසිය යුතු බව මෙහි අදහසයි. සේනාසනය ගසා දමා එළා තැබීම වනාහි සුදුසු ම දෙයකි.

နဝကဿ ဝတ္တေ – ပါနီယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧတံ ပါနီယံ ဂဟေတွာ ပိဝါဟီ’’တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ပရိဘောဇနီယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. မဟာအာဝါသေပိ အတ္တနော သန္တိကံ သမ္ပတ္တဿ အာဂန္တုကဿ ဝတ္တံ အကာတုံ န လဘတိ.

නවක භික්ෂුවකගේ වතෙහි - පැන් පිළිබඳව පැවසිය යුතුය යනු 'මේ පානීය ජලයයි, මෙය ගෙන වළඳන්න' යැයි පැවසිය යුතුය. පරිභෝජන ජලයෙහි ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. සෙසු කරුණු පෙර පැවසූ ආගන්තුක වතට සමාන ය. මහා ආරාමයක වුව ද තමන් වෙත පැමිණි ආගන්තුක භික්ෂුවකට වත් පිළිවෙත් නොකර සිටීමට අවසර නැත.

အာဝါသိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ආවාසික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ဂမိကဝတ္တကထာ

ගමික වත් පිළිබඳ කථාව

၃၆၀. ဂမိကဝတ္တေသု ဒါရုဘဏ္ဍန္တိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ မဉ္စပီဌာဒိ. မတ္တိကာဘဏ္ဍမ္ပိ ရဇနဘာဇနာဒိ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပဘေဒမေဝ. တံ သဗ္ဗံ အဂ္ဂိသာလာယ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပဋိသာမေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အနောဝဿကေ ပဗ္ဘာရေပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေနာသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ယံ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ, ယတ္ထ ဥပစိကာ နာရောဟန္တိ, တံ အနာပုစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. စတူသု ပါသာဏကေသူတိအာဒိ ဥပစိကာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ ပဏ္ဏသာလာဒိသေနာသနေ ကတ္တဗ္ဗာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အပ္ပေဝ နာမ အင်္ဂါနိပိ သေသေယျုန္တိ အယံ အဇ္ဈောကာသေ ဌပိတမှိ အာနိသံသော. ဩဝဿကဂေဟေ ပန တိဏေသု စ မတ္တိကာပိဏ္ဍေသု စ ဥပရိ ပတန္တေသု မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂါနိပိ ဝိနဿန္တိ.

360. ගමික වත්හි 'දාරුභාණ්ඩ' යනු සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ ඇඳ පුටු ආදියයි. මැටි භාණ්ඩ ද සායම් සැළි ආදී එම ඛන්ධකයෙහි ම වදාළ සියලු වර්ගවල භාණ්ඩ වේ. ඒ සියල්ල ගිනිහල් ගෙයක හෝ එක්තරා ආරක්ෂිත ස්ථානයක තැන්පත් කොට නික්ම යා යුතුය. වැසි නොවැටෙන ගල් ලෙනක වුව ද තැන්පත් කිරීම සුදුසු ය. 'සේනාසනය පිළිබඳව විමසිය යුතුය' යන්නෙහි අදහස නම්, යම් සේනාසනයක් ගල්තලාවක් මත හෝ ගල් කණු මත තනා තිබේ නම්, එහි වේයන් බෝ නොවන බැවින්, ඒ පිළිබඳව නොවිමසා ගිය ද ඇවතක් නොවේ. 'ගල් සතරක් මත' යනාදී ලෙස වදාළේ වේයන් බෝවන ස්ථානවල පිහිටි පන්සල් ආදී සේනාසනවල කළ යුතු පිළිවෙත් දැක්වීම පිණිස ය. 'අවයවයන් හෝ ඉතිරි වනු පිණිස' යන්න එළිමහනේ තබන ලද ඇඳ පුටු සම්බන්ධයෙන් ලැබෙන අනුසසකි. වැසි වදින ගෙයක නම් වහලයෙන් තණකොළ හා මැටි පිඬු වැටෙන විට ඇඳ පුටුවල අවයව පවා විනාශ වී යයි.

ဂမိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ගමික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

အနုမောဒနဝတ္တကထာ

අනුමෝදනා වත පිළිබඳ කථාව

၃၆၂. အနုမောဒနဝတ္ထုသ္မိံ [Pg.119] ဣဒ္ဓံ အဟောသီတိ သမ္ပန္နံ အဟောသိ. စတူဟိ ပဉ္စဟီတိ သံဃတ္ထေရေန အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေ ဟေဋ္ဌာ ပဋိပါဋိယာ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. အနုထေရေ နိသိန္နေ မဟာထေရေန စ ဟေဋ္ဌာ စ တီဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ နိသိန္နေ ဥပရိ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သံဃတ္ထေရေန ဟေဋ္ဌာ ဒဟရဘိက္ခုသ္မိံ အဇ္ဈိဋ္ဌေပိ သံဃတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗမေဝ. သစေ ပန အနုမောဒကော ဘိက္ခု ‘‘ဂစ္ဆထ ဘန္တေ, အာဂမေတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာထေရေန ‘‘ဂစ္ဆာမ အာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဗဟိဂါမေ အာဂမေဿာမာ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာပိ ဗဟိဂါမံ ဂန္တွာ အတ္တနော နိဿိတကေ ‘‘တုမှေ တဿ အာဂမနံ အာဂမေထာ’’တိ ဝတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မနုဿာ အတ္တနော ရုစိကေန ဧကေန အနုမောဒနံ ကာရေန္တိ, နေဝ တဿ အနုမောဒတော အာပတ္တိ, န မဟာထေရဿ ဘာရော ဟောတိ. ဥပနိသိန္နကထာယမေဝ ဟိ မနုဿေသု ကထာပေန္တေသု မဟာထေရော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော, မဟာထေရေန စ အနုမောဒနာယ အဇ္ဈိဋ္ဌောဝ အာဂမေတဗ္ဗောတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ. ဝစ္စိတောတိ သဉ္ဇာတဝစ္စော; ဝစ္စပီဠိတောတိ အဓိပ္ပာယော.

362. අනුමෝදනා වස්තුවෙහි 'සමෘද්ධ විය' යනු සියල්ල සම්පූර්ණ විය යන්නයි. 'සතර නමක් හෝ පස් නමක්' යනු සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින කල්හි උන්වහන්සේට පහළින් පිළිවෙළින් භික්ෂූන් සතර නමක් වැඩ සිටිය යුතුය. ඉදින් අනුස්ථවිරයන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින්නේ නම්, උන්වහන්සේට ඉහළින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පහළින් භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නමක් ද වැඩ සිටිය යුතුය. පස්වන භික්ෂුව අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින්නේ නම්, උන්වහන්සේට ඉහළින් භික්ෂූන් සතර නමක් වැඩ සිටිය යුතුය. සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තමන්ට වඩා බාල භික්ෂුවකට අනුමෝදනා කිරීමට නියම කළ ද, සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සිට භික්ෂූන් සතර නමක් අනිවාර්යයෙන් ම වැඩ සිටිය යුතුය. ඉදින් අනුමෝදනාව කරන භික්ෂුව 'ස්වාමීනි, වැඩම කළ මැනව, මෙහි රැඳී සිටීමට අවශ්‍ය නැත' යැයි පවසන්නේ නම් වැඩම කිරීම සුදුසු ය. මහා තෙරුන් වහන්සේ 'ඇවැත්නි, අපි යමු' යැයි පැවසූ විට 'එසේය, වැඩම කළ මැනව' යැයි පවසන්නේ නම් ද වැඩම කිරීම සුදුසු ය. 'ගමෙන් පිටත දී අපි රැඳී සිටින්නෙමු' යැයි අදහස් කොට ගමෙන් පිටතට වැඩම කොට තමන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයන්ට 'නුඹලා ඒ භික්ෂුව එනතුරු රැඳී සිටින්න' යැයි පවසා වැඩම කිරීම ද සුදුසු ය. ඉදින් මිනිසුන් තමන් කැමති එක් භික්ෂුවක ලවා අනුමෝදනාව කරවන්නේ නම්, අනුමෝදනාව කළ භික්ෂුවට ඇවතක් නොවන අතර මහා තෙරුන් වහන්සේට ද වගකීමක් නැත. මිනිසුන් විසින් ධර්ම සාකච්ඡා කරවන විට මහා තෙරුන් වහන්සේගෙන් අවසර ගත යුතුය. මහා තෙරුන් වහන්සේ විසින් අනුමෝදනාව සඳහා නියම කරන ලද භික්ෂුව එනතුරු රැඳී සිටිය යුතුය යන්න මෙහි ලක්ෂණයයි. 'වැසිකිළි අවශ්‍යතාවක් ඇතිව' යනු තදින් ම මල පහ කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඇතිව රැඳී සිටියේය යන්න අදහසයි.

အနုမောဒနဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අනුමෝදනා වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာ

භත්තග්ග වත (දාන ශාලා වත) පිළිබඳ කථාව

၃၆၄. ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေ ‘‘အန္တောဂါမော ဝါ ဟောတု ဝိဟာရော ဝါ, မနုဿာနံ ပရိဝေသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တေန စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓနမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. န ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇာတိ ထေရေ ဘိက္ခူ အတိအလ္လီယိတွာ န နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ မဟာထေရဿ နိသိန္နာသနေန သမကံ အာသနံ ဟောတိ, ဗဟူသု အာသနေသု သတိ ဧကံ ဒွေ အာသနာနိ ဌပေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ ပညတ္တာသနေသု အနိသီဒိတွာ မဟာထေရေန နိသီဒါတိ ဝုတ္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ. နော စေ မဟာထေရော ဝဒတိ, ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, အာသနံ ဥစ္စ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘နိသီဒါ’’တိ ဝုတ္တေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဧဝံ အာပုစ္ဆိတေပိ န ဝဒတိ, နိသီဒန္တဿ အနာပတ္တိ; မဟာထေရဿေဝ အာပတ္တိ. နဝကော ဟိ ဧဝရူပေ အာသနေ အနာပုစ္ဆာ နိသီဒန္တော အာပဇ္ဇတိ, ထေရော အာပုစ္ဆိတေ အနနုဇာနန္တော. န သံဃာဋိံ ဩတ္ထရိတွာတိ န သံဃာဋိံ အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

364. දාන ශාලා වතෙහි: “ගමෙහි වේවා, විහාරයෙහි වේවා, මිනිසුන් දන් පිළිගන්වන ස්ථානයට යන භික්ෂුව සිවුර පෙරවා උදර බන්ධනය (කායබන්ධනය) බැඳීම ම සුදුසු ය” යැයි අටුවාවන්හි සඳහන් වේ. “ස්ථවිර භික්ෂූන්ට සමීපව නොහිඳිය යුතුයි” යනු තෙර නමකට ඉතා ළඟින් නොහිඳිය යුතු බවයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට සමාන ආසනයක් ඇත්නම්, ආසන බොහෝ ඇති විට එකක් හෝ දෙකක් ඉතිරි කර හිඳිය යුතුයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ගණන් කර පනවන ලද ආසනවල හිඳ නොගෙන, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ “හිඳගන්න” යැයි පැවසූ පසු හිඳගත යුතුයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, “ස්වාමීනී, මේ ආසනය උස් ය” යැයි පැවසිය යුතුයි. “හිඳගන්න” යැයි කී විට හිඳගත යුතුයි. ඉදින් මෙසේ විමසූ විටත් උන්වහන්සේ කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, හිඳගන්නා භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ; මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට ම ඇවැත් වේ. මන්ද, නවක භික්ෂුව මෙබඳු ආසනයක නොවිමසා හිඳගන්නේ නම් ඇවැත් වන අතර, තෙරනම විමසූ විට අවසර නොදෙන්නේ නම් ඇවැත් වේ. “සංඝාටිය අතුරා නොවේ” යනු සඟළ සිවුර අතුරා ඒ මත නොහිඳිය යුතු බවයි.

ဥဘောဟိ [Pg.120] ဟတ္ထေဟီတိ ပတ္တဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒက္ခိဏောဒကံ ပန ပုရတော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာဓုကန္တိ ဥဒကသဒ္ဒံ အကရောန္တေန.

“දෑතින් ම” යන්න පැවසුවේ පාත්‍රය සෝදන ජලය සම්බන්ධයෙනි. පැන් (දක්ඛිණෝදකය) පිළිගැනීමේදී නම් පාත්‍රය පාත්‍ර පාදමෙහි (ආධාරකයෙහි) තබා පිළිගත යුතුයි. “මැනවින්” යනු ජලය වැක්කෙරෙන ශබ්දය නොකරන ලෙසයි.

သူပဿ ဩကာသောတိ ယထာ သူပဿ ဩကာသော ဟောတိ; ဧဝံ မတ္တာယ ဩဒနော ဂဏှိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သမကံ သမ္ပာဒေဟီတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သပ္ပိအာဒီသုယေဝ ဩဒနေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သပ္ပိအာဒီသု ပန ယံ အပ္ပံ ဟောတိ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ အနုရူပကံ, တံ သဗ္ဗေသံ သမကံ သမ္ပာဒေဟီတိ ဝုတ္တေ မနုဿာနံ ဝိဟသာ ဟောတိ, တသ္မာ တာဒိသံ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ဂဟေတွာ သေသံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

“වෑංජන සඳහා ඉඩ තබා” යනු වෑංජන තැබීමට ඉඩ ඇති පරිදි ප්‍රමාණවත් ලෙස බත් පිළිගත යුතු බවයි. “සමව පිළියෙළ කරන්න” යන මෙය ගිතෙල් ආදියට පමණක් නොව බත් සඳහා ද කිව යුතුයි. ගිතෙල් ආදියෙන් යමක් අල්ප නම්, එය එක් නමකට හෝ දෙනමකට පමණක් සෑහේ නම්, “සියල්ලන්ට ම සමව දෙන්න” යැයි කී විට මිනිසුන්ට වෙහෙසක් වේ. එබැවින් එවැනි දෙයක් එක් වරක් හෝ දෙවරක් ගෙන ඉතිරිය නොගත යුතුයි.

န တာဝ ထေရေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ယံ ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခုကံ ဘတ္တဂ္ဂံ, ယတ္ထ မနုဿာ သဗ္ဗေသံ ပါပေတွာ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန မဟာဘတ္တဂ္ဂံ ဟောတိ, ယတ္ထ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဥဒကံ ဒိယျတိ, တတ္ထ ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

“තෙරුන් වහන්සේ එතෙක් නොවැළඳිය යුතුයි” යන මෙය පවසන ලද්දේ භික්ෂූන් පිරිස සීමිත වූ, මිනිසුන් සියල්ලන්ට ම බෙදා අවසන් වී දානය දීමට කැමති දාන ශාලා සම්බන්ධයෙනි. යම් මහා දාන ශාලාවක එක් පැත්තක වළඳන අතර අනෙක් පැත්තේ පැන් පූජා කරන්නේ ද, එහිදී පහසු පරිදි වැළඳිය හැකියි.

န တာဝ ဥဒကန္တိ ဣဒံ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အန္တရာ ပိပါသိတေန ပန ဂလေ ဝိလဂ္ဂါမိသေန ဝါ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထာ န ဓောဝိတဗ္ဗာ. သစေ မနုဿာ ‘‘ဓောဝထ ဘန္တေ ပတ္တဉ္စ ဟတ္ထေ စာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဘိက္ခူ ဝါ ‘‘တုမှေ ဥဒကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

“එතෙක් පැන් නොගත යුතුයි” යන්න අත් සේදීමේ පැන් සම්බන්ධයෙන් පවසන ලද්දකි. අතරතුර පිපාසය ඇති වුවහොත් හෝ උගුරේ ආහාරයක් රැඳුණහොත් පැන් පානය කර දෑත් සේදීම නොකළ යුතු බවක් නැත. ඉදින් මිනිසුන් “ස්වාමීනී, පාත්‍රය සහ දෑත් සෝදා ගන්න” යැයි පවසන්නේ නම් හෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා “ඔබ වහන්සේලා පැන් පිළිගන්න” යැයි පවසන්නේ නම් එය සුදුසු ය.

နိဝတ္တန္တေနာတိ ဘတ္တဂ္ဂတော ဥဋ္ဌာယ နိဝတ္တန္တေန သံဃေန ဧဝံ နိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကထံ? ‘‘နဝကေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္ဗာဓေသု ဟိ ဃရေသု မဟာထေရာနံ နိက္ခမနောကာသော န ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နိဝတ္တန္တေဟိ ပန နဝကေဟိ ဂေဟဒွါရေ ဌတွာ ထေရေသု နိက္ခန္တေသု ပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန မဟာထေရာ ဓုရေ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, နဝကာ အန္တောဂေဟေ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပဋိပါဋိယာ ဧဝ နိက္ခမိတဗ္ဗံ. ကာယေန ကာယံ အဃဋ္ဋေန္တေန ယထာ အန္တရေန မနုဿာ ဂန္တုံ သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဝိရဠာယ ပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ.

“නික්ම යන්නා වූ” යනු දාන ශාලාවෙන් නැගිට ආපසු වඩින්නා වූ සංඝයා වහන්සේලා විසින් වඩිනා ආකාරය දක්වයි. ඒ කෙසේද? “නවකයන් විසින්” යනාදී සියල්ල දත යුතුයි. මන්ද, පටු නිවෙස්වල මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට නික්මීමට ඉඩ නැති බැවින් මෙසේ පවසන ලදී. එසේ නික්ම යන නවක භික්ෂූන් ගෙදර දොරකඩ රැඳී සිට ස්ථවිරයන් වහන්සේලා නික්මුණු පසු පිළිවෙළින් යා යුතුයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දොරටුව අසල වැඩසිටී නම්, නවකයන් ගෙතුළ සිටී නම්, තෙර ආසනයේ සිට ම පිළිවෙළින් නික්මිය යුතුයි. ශරීරයෙන් ශරීරය නොගැටෙන සේ, මිනිසුන්ට අතරින් යා හැකි පරිදි, පරතරයක් ඇතිව පිළිවෙළින් යා යුතුයි.

ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දාන ශාලා වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာ

පිණ්ඩචාරික වත පිළිබඳ කථාව

၃၆၆. ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တေ – ကမ္မံ ဝါ နိက္ခိပတီတိ ကပ္ပာသံ ဝါ သုပ္ပံ ဝါ မုသလံ ဝါ ယံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ, ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဟောန္တိ, တံ နိက္ခိပတိ[Pg.121]. န စ ဘိက္ခာဒါယိကာယာတိ ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတု ပုရိသော ဝါ, ဘိက္ခာဒါနသမယေ မုခံ န ဥလ္လောကေတဗ္ဗံ.

366. පිණ්ඩචාරික වතෙහි: “වැඩ අත්හරියි” යනු කපු කැපීම, කුල්ලෙන් ගැසීම හෝ මෝල්ගසින් කෙටීම ආදී යම් කාර්යයක නිරතව සිටින්නේ නම්, සිටගෙන හෝ හිඳගෙන සිටියත් එම උපකරණ බිම තැබීමයි. “දායකයා දෙස නොබැලිය යුතුයි” යනු ස්ත්‍රියක වේවා පුරුෂයකු වේවා, දානය බෙදන අවස්ථාවේදී මුහුණ දෙස උඩ බලා නොසිටිය යුතු බවයි.

ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පිණ්ඩචාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

အာရညိကဝတ္တကထာ

ආරණ්‍යක වත පිළිබඳ කථාව

၃၆၈. အာရညိကဝတ္တေ – သေနာသနာ ဩတရိတဗ္ဗန္တိ ဝသနဋ္ဌာနတော နိက္ခမိတဗ္ဗံ.

368. ආරණ්‍යක වතෙහි: “සෙනසුනෙන් බැස යා යුතුයි” යනු වසන ස්ථානයෙන් බැහැරට යා යුතු බවයි.

ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာတိ ဧတ္ထ သစေ ဗဟိဂါမေ ဥဒကံ နတ္ထိ, အန္တောဂါမေယေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အထ ဗဟိဂါမေ အတ္ထိ, ဗဟိဂါမေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တော ဓောဝိတွာ ဝေါဒကော ကတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတဗ္ဗော.

“පාත්‍රය මල්ලෙහි බහා” යන්නෙහි, ඉදින් ගමෙන් පිටත පැන් නැත්නම් ගම තුළ ම දාන කටයුතු අවසන් කර, ඉදින් ගමෙන් පිටත පැන් ඇත්නම් ගමෙන් පිටතදී දාන කටයුතු අවසන් කර පාත්‍රය සෝදා ජලය රහිත කර මල්ලේ බහාලිය යුතුයි.

ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗန္တိ သစေ ဘာဇနာနိ နပ္ပဟောန္တိ, ပါနီယမေဝ ပရိဘောဇနီယမ္ပိ ကတွာ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. ဘာဇနံ အလဘန္တေန ဝေဠုနာဠိကာယပိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. တမ္ပိ အလဘန္တဿ ယထာ သမီပေ ဥဒကအာဝါဋော ဟောတိ, ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ. အရဏိသဟိတေ သတိ အဂ္ဂိံ အကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ စ အာရညိကဿ, ဧဝံ ကန္တာရပ္ပဋိပန္နဿာပိ အရဏိသဟိတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဂဏဝါသိနော ပန တေန ဝိနာပိ ဝဋ္ဋတိ. နက္ခတ္တာနေဝ နက္ခတ္တပဒါနိ.

“පරිභෝජන පැන් තැබිය යුතුයි” යනු ඉදින් භාජන ප්‍රමාණවත් නැත්නම් පැන් (පැන් පැන්) ම පරිභෝජන පැන් ලෙස ද තැබිය යුතු බවයි. භාජනයක් නොලැබේ නම් උණ බම්බුවකින් හෝ ජලය තැබිය යුතුයි. එය ද නොලැබේ නම් අසල ළිඳක් ඇති පරිදි කටයුතු කළ යුතුයි. ගිනි උත්පාදන උපකරණ (අරණි) ඇති විට ගින්නක් නොසැදුවත් වරදක් නැත. ආරණ්‍යක භික්ෂුවට මෙන්ම දුෂ්කර මාර්ගවල වඩිනා භික්ෂුවට ද ගිනි උත්පාදන උපකරණ තිබීම සුදුසු ය. සමූහ වශයෙන් වසන භික්ෂූන්ට නම් ඒවා නොමැති වුවත් වරදක් නැත. “නැකැත්” යනු තාරකා පිහිටීම් ම ය.

အာရညိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ආරණ්‍යක වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

သေနာသနဝတ္တကထာ

සෙනසුන් වත පිළිබඳ කථාව

၃၆၉. သေနာသနဝတ္တေ – ဒွါရံ နာမ ယသ္မာ မဟာဝဠဉ္ဇံ, တသ္မာ တတ္ထ အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, သေသာနိ ပန ဥဒ္ဒေသဒါနာဒီနိ အာပုစ္ဆိတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. ဒေဝသိကမ္ပိ အာပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အထာပိ ‘‘ဘန္တေ အာပုစ္ဆိတမေဝ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ ဝုဍ္ဎတရော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, သယမေဝ ဝါ ‘‘တွံ ယထာသုခံ ဝိဟရာဟီ’’တိ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သဘာဂဿ ဝိဿာသေနာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယေန ဝုဍ္ဎော တေန ပရိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ဝုဍ္ဎာဘိမုခေန ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ. ဘောဇနသာလာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

369. සෙනසුන් වතෙහි: දොරටුව යනු බොහෝ දෙනා පරිහරණය කරන්නක් බැවින් ඒ සඳහා අවසර ගැනීමක් අවශ්‍ය නැත. එහෙත් සෙසු දේ එනම් උද්දේසදාන ආදිය අවසර ගෙන ම කළ යුතුයි. දිනපතා අවසර ගැනීම ද සුදුසු ය. ඉදින් “ස්වාමීනී, අවසර ගත්තා හා සමාන යැයි සලකන්න” යැයි කී විට වැඩිමහලු තෙරුන් වහන්සේ “යහපති” යැයි පිළිගන්නේ නම් හෝ උන්වහන්සේ ම “ඔබ කැමති පරිදි වසන්න” යැයි පවසන්නේ නම් එය ද සුදුසු ය. සමාන අදහස් ඇති තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසා ද එය සුදුසු වේ. “වැඩිමහලු තෙරුන් දෙසට හැරී” යනු උන්වහන්සේ දෙසට මුහුණ ලා හැරිය යුතු බවයි. දාන ශාලා ආදියෙහි ද මෙසේ ම කටයුතු කළ යුතුයි.

သေနာသနဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සෙනසුන් වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ဇန္တာဃရဝတ္တာဒိကထာ

ගිනිහල් ගෙය ආදී වත් පිළිබඳ කථාව

၃၇၁. ဇန္တာဃရဝတ္တေ – ပရိဘဏ္ဍန္တိ ဗဟိဇဂတိ.

371. ගිනිහල් ගෙය පිළිබඳ වතෙහි: “පරිභණ්ඩ” යනු පිටත පිහිටි වේදිකාව ය.

၃၇၃. အာစမနဝတ္ထုသ္မိံ [Pg.122] – သတိ ဥဒကေတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဒကံ အတ္ထိ, ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ပန နတ္ထိ, ဘာဇနေန နီဟရိတွာ အာစမိတဗ္ဗံ. ဘာဇနေ အသတိ ပတ္တေန နီဟရိတဗ္ဗံ. ပတ္တေပိ အသတိ အသန္တံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဣဒံ အတိဝိဝဋံ ပုရတော အညံ ဥဒကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂတဿ ဥဒကံ အလဘန္တဿေဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ ဟောတိ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အနုမောဒနမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဂတပဋိပါဋိယာတိ ဝစ္စကုဋိယံ ပဿာဝဋ္ဌာနေ နှာနတိတ္ထေတိ တီသုပိ အာဂတပဋိပါဋိယေဝ ပမာဏံ.

373. සෝදා පිරිසිදු වීම් (ආචමන) සම්බන්ධයෙහි: ඉදින් ජලය තිබියදී ආවරණය වූ ස්ථානයක් නොමැති නම්, භාජනයකින් ජලය ගෙන සෝදා පිරිසිදු විය යුතුයි. භාජනයක් නැත්නම් පාත්‍රයෙන් ජලය ගත යුතුයි. පාත්‍රය ද නැතිනම් එය “නැත” යනුවෙන් ම සැලකේ. “මේ ස්ථානය ඉතා විවෘත වැඩියි, ඉදිරියේදී වෙනත් පැන් හමුවේවි” යැයි සිතා යන භික්ෂුවට පැන් නොලැබී පිණ්ඩපාත වේලාව පැමිණෙන්නේ නම්, ලී කැබැල්ලකින් හෝ යම් දෙයකින් පිසදමා යා යුතුයි. එසේ ගොස් දන් වැළඳීමට හා අනුමෝදනාව කිරීමට ද සුදුසු ය. “පැමිණි පිළිවෙළින්” යනු වැසිකිළිය, කැසිකිළිය සහ ස්නානය කරන තොටුපළ යන මේ තුන් තැනෙහි ම පැමිණි පිළිවෙළ ම ප්‍රමාණය වේ.

၃၇၄. ဝစ္စကုဋိဝတ္တေ – န ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေနာတိ အယံ ဝစ္စကုဋိယာပိ အဝစ္စကုဋိယာပိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ပဋိက္ခေပေါ. န ဖရုသေန ကဋ္ဌေနာတိ ဖာလိတကဋ္ဌေန ဝါ ခရေန ဝါ ဂဏ္ဌိကေန ဝါ ကဏ္ဋကေန ဝါ သုသိရေန ဝါ ပူတိနာ ဝါ န အဝလေခိတဗ္ဗံ. အဝလေခနကဋ္ဌံ ပန အဂ္ဂဟေတွာ ပဝိဋ္ဌဿ အာပတ္တိ နတ္ထိ.

374. වැසිකිළි වතෙහි - "දැවටු (දැහැනු) සැපීමෙන් තොරව" යන්න වැසිකිළියෙහි මෙන්ම වැසිකිළි නොවන ස්ථානයක වුවද සියලු මළපහ කරන ස්ථානයන්හිදී තහනම් කිරීමකි. "රළු ලීයකින් නොවේ" යන්නෙන් පැළුණු ලීයකින් හෝ රළු ලීයකින් හෝ ගැට සහිත ලීයකින් හෝ කටු සහිත ලීයකින් හෝ සිදුරු සහිත ලීයකින් හෝ කුණු වූ ලීයකින් හෝ (පසුපස) නොපිසදැමිය යුතුය. පිසදමන ලීයක් නොගෙන වැසිකිළියට ඇතුළු වූ භික්ෂුවට ඇවැත් සිදු නොවේ.

န အာစမနသရာဝကေတိ သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တတြ ဟိ အညေ အညေ အာဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဥဒကံ န သေသေတဗ္ဗံ. ယံ ပန သံဃိကေပိ ဝိဟာရေ ဧကဒေသေ နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယ ကတံ ဌာနံ ဟောတိ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနံ ဝါ, တသ္မိံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိရေစနံ ပိဝိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဝိသန္တဿာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

"ආචමන සරාවක (පැන් භාජනයේ) නොවේ" යන්න සියලු දෙනාට පොදු වූ වැසිකිළි ස්ථානය අරභයා වදාරන ලද්දකි. එහි අන්‍ය වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාද වඩිති, එබැවින් ජලය ඉතිරි නොකළ යුතුය. යම් ස්ථානයක් සංඝික විහාරයක වුවද එක් ප්‍රදේශයක නිරන්තරයෙන්ම යාම පිණිස පිළියෙළ කරන ලද්දක් හෝ පෞද්ගලික ස්ථානයක් වේ නම්, එහි ජලය ඉතිරි කිරීම වටී. විරේක බෙහෙත් බී නැවත නැවත ඇතුළු වන්නාටද ජලය ඉතිරි කිරීම සුදුසුමය.

ဦဟတာတိ ဦဟဒိတာ; ဗဟိ ဝစ္စမက္ခိတာတိ အတ္ထော. ဓောဝိတဗ္ဗာတိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ ဓောဝိတဗ္ဗာ. ဥဒကံ အတ္ထိ, ဘာဇနံ နတ္ထိ, အသန္တံ နာမ ဟောတိ. ဘာဇနံ အတ္ထိ, ဥဒကံ နတ္ထိ, ဧတမ္ပိ အသန္တံ. ဥဘယေ ပန အသတိ အသန္တမေဝ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"ඌහතා" යනු මළපහ කරන ලද්දේය; වැසිකිළි වළෙන් පිටත අසුචි තැවරුණේය යන අර්ථයයි. "සේදිය යුතුය" යනු ජලය ගෙනවිත් සේදිය යුතුය යන්නයි. ජලය තිබේ නම්, භාජනයක් නැතිනම්, එය "නැත" (අසන්ත) යනුවෙන් හැඳින්වේ. භාජනය තිබේ නම්, ජලය නැතිනම්, එයද "නැත" යන්නයි. මේ දෙකම නැති කල්හි සැබවින්ම නැත යන්නයි; එවිට ලීයකින් හෝ යම් දෙයකින් පිසදමා යා යුතුය. ඉතිරි සියලු දේ පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဇန္တာဃရဝတ္တာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ජන්තාඝර වත ආදී කථා නිමිය.

ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

වත්තක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමිය.

၉. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကံ

9. පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකය (ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ ස්කන්ධකය)

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ

පාතිමොක්ඛුද්දේසයාචන කථාව

၃၈၃. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကေ [Pg.123] – (နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာတိ အရုဏုဋ္ဌိတကာလေပိ ဟိ နန္ဒိမုခါ ဝိယ ရတ္တိ ခါယတိ. တေနာဟ ‘‘နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ’’တိ. အန္တောပူတိန္တိ အတ္တစိတ္တသန္တာနေ ကိလေသပူတိဘာဝေန အန္တောပူတိံ. အဝဿုတန္တိ ကိလေသဝဿနဝသေန အဝဿုတံ. ကသမ္ဗုကဇာတန္တိ အာကိဏ္ဏဒေါသတာယ သံကိလိဋ္ဌဇာတံ.) ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာတိ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ အာနန္ဒ ပရိသာ’’တိ ဝစနံ သုတွာယေဝ ဟိ တေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အပက္ကမိတွာ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတိ, အစ္ဆရိယမိဒန္တိ ဒဿေတိ.

383. පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකයෙහි - "නන්දිමුඛී රාත්‍රියෙහි" යනු අරුණෝදය කාලයෙහිද සතුටු මුහුණක් මෙන් රාත්‍රිය පෙනෙන බැවිනි. එබැවින් "නන්දිමුඛී රාත්‍රියෙහි" යැයි සංගීතිකාරක තෙරවරු වදාළහ. "ඇතුළත කුණු වූ" යනු තම චිත්ත සන්තානයෙහි කෙලෙස් නමැති කුණු බව ඇති බැවින් ඇතුළත කුණු වූ තැනැත්තාය. "තෙත් වූ" යනු කෙලෙස් වැස්ස වැසීම නිසා තෙත් වූ තැනැත්තාය. "කසඹු ජාත වූ" යනු කෙලෙස් නමැති කුණු කසළින් පිරුණු බව නිසා කිලිටු වූ තැනැත්තාය. ඒ පුද්ගලයා දුටුවේය. "බාහාවෙන් (බාහුවෙන්) අල්ලා ගන්නා තෙක්ම" යනු "ආනන්දය, පිරිස අපරිශුද්ධය" යන වචනය ඇසූ සැණින්ම ඒ දුශ්ශීල පුද්ගලයා ඉවත්ව යා යුතුය; එසේ ඉවත්ව නොගොස් අත් බාහුවෙන් අල්ලා ගන්නා තෙක්ම ඒ හිස් පුරුෂයා රැඳී සිටීම පුදුමයකි යන්න මෙයින් පෙන්වයි.

၃၈၄. န အာယတကေနေဝ ပပါတောတိ န ပဌမမေဝ ဂမ္ဘီရော; အနုပုဗ္ဗေန ဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော. ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီတိ ဝီစီနံ ဩသက္ကနကန္ဒရံ မရိယာဒဝေလံ နာတိက္ကမတိ. တီရံ ဝါဟေတီတိ တီရတော အပ္ပေတိ; ဥဿာရေတီတိ အတ္ထော. အညာပဋိဝေဓောတိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ.

384. "දිගටම හෙළක් නොවන්නේය" යනු මුල සිටම ගැඹුරු නොවන්නේය; අනුපිළිවෙළින් ගැඹුරු වන්නේය යන අර්ථයයි. "ධර්මයෙහි පිහිටියෝ වෙලාව (සීමාව) ඉක්මවා නොයති" යනු රළ පහරවල් පසුබසින ප්‍රදේශය වූ සීමා වෙරළ ඉක්මවා නොයති යන්නයි. "වෙරළට පමුණුවයි" යනු වෙරළට පමුණුවයි, ගොඩට දමයි යන අර්ථයයි. "අඤ්ඤා ප්‍රතිවේධය" යනු අර්හත් ඵලයට පැමිණීමයි.

၃၈၅. ဆန္နမတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိဝရန္တော အညံ နာပဇ္ဇတိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

385. "වැසුණු දෙයට අධික ලෙස වසියි" යනු ඇවතකට පැමිණ එය සඟවන භික්ෂුව අලුත් වූ වෙනත් ඇවතකට පැමිණෙයි; මෙය ඒ අරභයා වදාරන ලද්දකි. "විවෘත කළ දෙයට අධික ලෙස නොවසියි" යනු ඇවතකට පැමිණ එය විවෘත කරන (හෙළි කරන) භික්ෂුව වෙනත් ඇවතකට පැමිණෙන්නේ නැත; මෙය ඒ අරභයා වදාරන ලද්දකි.

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පාතිමොක්ඛුද්දේසයාචන කථාව නිමිය.

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ

ප්‍රාතිමෝක්ෂය ශ්‍රවණය කිරීමට සුදුස්සන් පිළිබඳ කථාව

၃၈၆. ဌပိတံ ဟောတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧတ္ထ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဌပိတမ္ပိ အဋ္ဌပိတံ ဟောတိ, ခေတ္တေ ဌပိတမေဝ ပန ဌပိတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယာဝ ရေ-ကာရံ ဘဏတိ, တာဝ ဌပေတဗ္ဗံ, ဣဒဉှိ ခေတ္တံ. ယျ-ကာရေ ပန ဝုတ္တေ ဌပေန္တေန ပစ္ဆာ ဌပိတံ နာမ ဟောတိ. ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ အနာရဒ္ဓေယေဝ ဌပေန္တေန ပုရေ ဌပိတံ ဟောတိ.

386. "ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි" යන්නෙහි, ඤත්තියට පෙර හෝ පසුව තබන ලද්දේ වුවද එය "තබන ලද්දක්" ලෙස නොසැලකේ. ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමට නියමිත අවස්ථාවෙහි (ක්ඛෙත්තයෙහි) තබන ලද්දක්ම "තබන ලද්දක්" යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්ස, මාගේ වචනයට සවන් දෙනු මැනව... සංඝයා උජුපෝසතය කරන්නේය" යන මෙම ඤත්තියෙහි "රේ" (re) අක්ෂරය පවසන තෙක් තැබිය හැකිය; මන්ද මෙය ඤත්තියෙහි අවස්ථාව බැවිනි. "ය්‍ය" (yya) අක්ෂරය පැවසූ පසු තබන්නා විසින් පසුව තබන ලද්දක් නම් වේ. "සුණාතු මේ" යැයි ආරම්භ කිරීමටත් පෙර තබන්නා විසින් පෙර තබන ලද්දක් නම් වේ.

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ප්‍රාතිමෝක්ෂය ශ්‍රවණය කිරීමට සුදුස්සන් පිළිබඳ කථාව නිමිය.

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ

ධාර්මික හා අධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව

၃၈၇. အမူလိကာယ [Pg.124] သီလဝိပတ္တိယာ ပါတိမောက္ခံ ဌပေတိ အကတာယာတိ တေန ပုဂ္ဂလေန သာ ဝိပတ္တိ ကတာ ဝါ ဟောတု အကတာ ဝါ, ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကဿ သညာအမူလိကဝသေန အမူလိကာ ဟောတိ. ကတာကတာယာတိ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဥဘယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

387. "අමූලික ශීල විපත්තියෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබයි, නොකරන ලද්දෙන්" යනු ඒ පුද්ගලයා විසින් ඒ විපත්තිය කරන ලද්දක් හෝ නොකරන ලද්දක් හෝ වේවා, ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන භික්ෂුවගේ අමූලික සංඥාව හේතුවෙන් එය අමූලික වෙයි. "කරන ලද හා නොකරන ලද" යන්නෙන් ඒ දෙකම ගෙන වදාරන ලද්දකි.

ဓမ္မိကံ သာမဂ္ဂိံ န ဥပေတီတိ ကမ္မံ ကောပေတုကာမတာယ သံဃဿ ကမ္မေ ကရီယမာနေ နေဝ အာဂစ္ဆတိ, န ဆန္ဒံ ဒေတိ, သမ္မုခီဘူတောဝ ပဋိက္ကောသတိ, တေန ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ဣစ္စဿာပိ သာပတ္တိကဿေဝ ပါတိမောက္ခံ ဌပိတံ ဟောတိ. ပစ္စာဒိယတီတိ ‘‘ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မ’’န္တိ ပစ္စာဒိယတိ, တေန ဥက္ကောဋနကေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ. ဣစ္စဿာပိ သာပတ္တိကဿေဝ ပါတိမောက္ခံ ဌပိတံ ဟောတိ.

"ධාර්මික සාමග්‍රියට නොපැමිණෙයි" යනු විනය කර්මය නරක් කිරීමේ (කෝප කිරීමේ) අදහසින් සංඝ කර්මයක් කරන කල්හි තමන් නොපැමිණෙයි, ඡන්දයද නොදෙයි, ඉදිරියට පැමිණ සිටියත් විරෝධය දක්වයි (තහනම් කරයි), එමඟින් දුක්කටාපත්ති සිදු වේ. එසේ ඇවැත් සහිත වූ ඒ භික්ෂුව කෙරෙහිද ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි. "නැවත ගනී" යනු "නැවත විනය කර්මය කළ යුතුය" යැයි නැවත ගනී, ඒ උක්කෝටනය (කළ විනය කර්මයක් නැවත ඇවිස්සීම) නිසා පාචිත්තිය ඇවැත් සිදු වේ. එසේ ඇවැත් සහිත වූ ඔහු කෙරෙහිද ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි.

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ධාර්මික හා අධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව නිමිය.

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ

ධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව

၃၈၈. ယေဟိ အာကာရေဟိ ယေဟိ လိင်္ဂေဟိ ယေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပဋိပါဒနာဒီသု အာကာရာဒိသညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေန ဒိဋ္ဌေန တေန သုတေန တာယ ပရိသင်္ကာယာတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌဉ္စ သုတဉ္စ ပါဠိယံ အာဂတမေဝ. သစေ ပန တေဟိ ဒိဋ္ဌသုတေဟိ ပရိသင်္ကံ ဥပ္ပာဒေယျ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တာယ ပရိသင်္ကာယာ’’တိ.

388. "යම් ආකාරවලින්, යම් ලකුණුවලින්, යම් නිමිත්තුවලින්" යන්නෙහි තම මඟින් අන්‍යයන් මඟට පමුණුවා ගැනීම් ආදියෙහි ආකාර ආදී සංඥාවන් දත යුතුය. "එම දුටු දෙයින්, එම ඇසූ දෙයින්, එම සැකය නිසා" යන්නෙහි දුටු සහ ඇසූ කරුණු පාළියෙහි සඳහන්ව ඇත. ඉදින් ඒ දුටු හෝ ඇසූ කරුණු නිසා සැකයක් උපදවන්නේ නම්, එය අරභයා "එම සැකය නිසා" යැයි වදාරන ලද්දකි.

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව නිමිය.

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာ

අත්තාදාන අංග පිළිබඳ කථාව

၃၉၈. အတ္တာဒါနံ အာဒါတုကာမေနာတိ ဧတ္ထ သာသနံ သောဓေတုကာမော ဘိက္ခု ယံ အဓိကရဏံ အတ္တနာ အာဒိယတိ, တံ အတ္တာဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. အကာလော ဣမံ အတ္တာဒါနံ အာဒါတုန္တိ ဧတ္ထ ရာဇဘယံ စောရဘယံ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယံ ဝဿာရတ္တောတိ အယံ အကာလော, ဝိပရီတော ကာလော.

398. "අත්තාදානය ගැනීමට කැමති තැනැත්තා විසින්" යන්නෙහි ශාසනය පිරිසිදු කිරීමට කැමති භික්ෂුව තමා විසින් යම් අධිකරණයක් භාර ගන්නේද එය "අත්තාදානය" යැයි කියනු ලැබේ. "මෙම අත්තාදානය ගැනීමට අකාලයයි" යන්නෙහි රජුගෙන් වන බය, සොරුන්ගෙන් වන බය, සාගින්නෙන් වන බය, වැසි කාලයේ රාත්‍රිය යනු අකාලයයි; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ කාලය කාලයයි.

အဘူတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနန္တိ အသန္တမိဒံ, မယာ အဓမ္မော ဝါ ဓမ္မောတိ, ဓမ္မော ဝါ အဓမ္မောတိ, အဝိနယော ဝါ ဝိနယောတိ, ဝိနယော ဝါ အဝိနယောတိ, ဒုဿီလော ဝါ ပုဂ္ဂလော သီလဝါတိ, သီလဝါ ဝါ ဒုဿီလောတိ ဂဟိတောတိ အတ္ထော; ဝိပရိယာယေန ဘူတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနတ္ထသံဟိတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနန္တိ ဧတ္ထ [Pg.125] ယံ ဇီဝိတန္တရာယာယ ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယာယ ဝါ သံဝတ္တတိ, ဣဒံ အနတ္ထသံဟိတံ, ဝိပရီတံ အတ္ထသံဟိတံ နာမ.

"මෙම අත්තාදානය අභූතය" යනු මෙය නැති දෙයකි; මා විසින් අධර්මය ධර්මය ලෙස හෝ ධර්මය අධර්මය ලෙස හෝ අවිනය විනය ලෙස හෝ විනය අවිනය ලෙස හෝ දුශ්ශීල පුද්ගලයා සිල්වතෙකු ලෙස හෝ සිල්වත් පුද්ගලයා දුශ්ශීලයෙකු ලෙස හෝ ගන්නා ලද යන අර්ථයයි; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස ඇති දේ දත යුතුය. "අනර්ථය පිණිස පවතින අත්තාදානය" යනු ජීවිතයට අන්තරාය පිණිස හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවට අන්තරාය පිණිස හෝ පවතින යම් අත්තාදානයක් වේද එය අනර්ථ සංහිත වේ; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූව අර්ථ සංහිත නම් වේ.

န လဘိဿာမိ သန္ဒိဋ္ဌေ သမ္ဘတ္တေ ဘိက္ခူတိ အပ္ပေကဒါ ဟိ ရာဇဘယာဒီသု ဧဝရူပါ အတ္တနော ပက္ခဿ ဥပတ္ထမ္ဘကာ ဘိက္ခူ လဒ္ဓုံ န သက္ကာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န လဘိဿာမီ’’တိ. အပ္ပေကဒါ ပန ခေမသုဘိက္ခာဒီသု လဒ္ဓုံ သက္ကာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘လဘိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ.

"තමාට හිතවත් සහායක භික්ෂූන් නොලැබෙන්නාහුය" යනු ඇතැම් විට රජුගෙන් වන බය ආදියෙහිදී තමාගේ පාර්ශ්වයට උපකාර වන මෙවැනි භික්ෂූන් ලබා ගැනීමට නොහැකි වෙයි; එය අරභයා "නොලැබෙන්නාහුය" යැයි වදාරන ලද්දකි. ඇතැම් විට බය රහිත සුභික්ෂ කාලයන්හිදී ලබා ගැනීමට හැකි වෙයි; එය අරභයා "ලැබෙන්නාහුය" යැයි වදාරන ලද්දකි.

ဘဝိဿတိ သံဃဿ တတောနိဒါနံ ဘဏ္ဍနန္တိ ကောသမ္ဗကာနံ ဝိယ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ သံဃဘေဒေါ စ ဘဝိဿတီတိ. ပစ္ဆာပိ အဝိပ္ပဋိသာရကရံ ဘဝိဿတီတိ သုဘဒ္ဒံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ ပဉ္စသတိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿေဝ, ဒသဝတ္ထုကေ အဓိကရဏေ ဒသဘိက္ခုသဟဿာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တသတိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ အာယသ္မတော ယသဿေဝ, သဋ္ဌိဘိက္ခုသဟဿာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ သဟဿိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿေဝ စ ပစ္ဆာ သမနုဿရဏကရဏံ ဟောတိ, သာသနဿ စ ဝိဂတုပက္ကိလေသစန္ဒိမသူရိယသဿိရိကတာယ သံဝတ္တတိ.

සංඝයාට ඒ හේතුවෙන් භාණ්ඩනයක් (කලහයක්) ඇති වන්නේය යන්නෙන්, කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ට මෙන් භාණ්ඩනය, කලහය, විග්‍රහය (ප්‍රතිපක්ෂව අල්ලා ගැනීම), විවාදය සහ සංඝභේදය ඇති වන්නේය යන්නයි. පසු කලෙක පසුතැවිලි නොවීම පිණිස වන්නේය යන්නෙන් - සුභද්‍ර නම් මහළු පැවිද්දා නිග්‍රහ කොට පංචසතික සංගීතිය (පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ මහකාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද, දස වස්තුක අධිකරණයේදී දස දහසක් භික්ෂූන් නිග්‍රහ කොට සත්තසතික සංගීතිය (හත්සියයක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ ආයුෂ්මත් යස තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද, භික්ෂූන් හැට දහසක් නිග්‍රහ කොට සහස්සික සංගීතිය (දහසක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද පසු කාලීනව මෙනෙහි කිරීමක් (සතුටක්) ඇති වෙයි. එය ශාසනය උපක්ලේශ රහිත වූ චන්ද්‍ර සූර්යයන්ගේ ශෝභාව බඳු ශෝභාව ඇති වීම පිණිස පවතී.

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අත්තාදාන අංග කථාව නිම විය.

စောဒကေနပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဓမ္မကထာ

චෝදකයා විසින් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතු ධර්ම කථාව

၃၉၉. အစ္ဆိဒ္ဒေန အပ္ပဋိမံသေနာတိအာဒီသု ယေန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေသု ယော ကောစိ ပဟဋော ဝါ ဟောတိ, ဂိဟီနံ ဂဏ္ဍဖာလနာဒီနိ ဝေဇ္ဇကမ္မာနိ ဝါ ကတာနိ, တဿ ကာယသမာစာရော ဥပစိကာဟိ ခါယိတတာလပဏ္ဏမိဝ ဆိဒ္ဒေါ စ ပဋိမာသိတုံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတုံ သက္ကုဏေယျတာယ သပ္ပဋိမံသော စ ဟောတိ, ဝိပရီတော အစ္ဆိဒ္ဒေါ အပ္ပဋိမံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဝစီသမာစာရော ပန မုသာဝါဒဩမသဝါဒပေသုညအမူလကာနုဒ္ဓံသနာဒီဟိ ဆိဒ္ဒေါ စ သပ္ပဋိမံသော စ ဟောတိ, ဝိပရီတော အစ္ဆိဒ္ဒေါ အပ္ပဋိမံသော.

399. 'අච්ඡිද්දේන අප්පටිමංසේන' යනාදී තන්හි යම් මහණකු විසින් ගිහි හෝ පැවිද්දන් අතුරින් යමෙකුට පහර දී ඇත්නම් හෝ ගිහියන්ගේ ගඩු පිපිරීම් ආදියෙහි වෙදකම් කර ඇත්නම්, ඔහුගේ කාය සමාචාරය (කයින් සිදුවන හැසිරීම) වේයන් කෑ තල් කොළයක් මෙන් සිදුරු සහිත ද (ඡිද්ද), ඕනෑම තැනකින් අල්ලා ඇද ගැනීමට හැකි බැවින් අත පත ගෑමට හැකි (සප්පටිමංස) ද වෙයි. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූයේ 'අච්ඡිද්ද' හා 'අප්පටිමංස' (සිදුරු රහිත හා අත පත ගෑමට නොහැකි) ලෙස දත යුතුය. වචී සමාචාරය (වචනයෙන් සිදුවන හැසිරීම) පවා මුසාවාද, ඕමසවාද (අවමන් බස්), කේලාම් කීම, පදනම් විරහිතව ඇවැත් පැටලවීම් ආදියෙන් සිදුරු සහිත හා අත පත ගෑමට හැකි වෙයි. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ වචී සමාචාරය 'අච්ඡිද්ද' හා 'අප්පටිමංස' නම් වේ.

မေတ္တံ နု ခေါ မေ စိတ္တန္တိ ပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနုယောဂေန အဓိဂတံ မေတ္တစိတ္တံ. အနာဃာတန္တိ အာဃာတဝိရဟိတံ, ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝိဟတာဃာတန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ပနာဝုသော ကတ္ထ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ကတရသ္မိံ နဂရေ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

'මෙත්තං නු ඛෝ මේ චිත්තං' යන්නෙන් පලිබෝධයන් සිඳ දමා කර්මස්ථාන භාවනාවෙහි නිරත වීමෙන් ලබා ගත් මෙත් සිතයි. 'අනාඝාතං' යනු ක්‍රෝධයෙන් තොර වූ, විෂ්කම්භන වශයෙන් ප්‍රහීණ කළ වෛරය ඇති යන අර්ථයයි. 'ඉදං පනාවුසෝ කත්ථ වුත්තං භගවතා' යනු මේ ශික්ෂාපදය කිනම් නගරයකදී දේශනා කරන ලද්දක්ද යන අර්ථයයි.

စောဒကေနပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဓမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

චෝදකයා විසින් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතු ධර්ම කථාව නිම විය.

စောဒကေနဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗကထာ

චෝදකයා විසින් එළඹවිය යුතු (මෙනෙහි කළ යුතු) කරුණු පිළිබඳ කථාව

၄၀၀. ကာလေန [Pg.126] ဝက္ခာမီတိအာဒီသု ဧကော ဧကံ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တော ကာလေန ဝဒတိ နာမ. သံဃမဇ္ဈဂဏမဇ္ဈသလာကဂ္ဂယာဂုအဂ္ဂဝိတက္ကမာဠကဘိက္ခာစာရမဂ္ဂအာသနသာလာဒီသု ဥပဋ္ဌာကေဟိ ပရိဝါရိတက္ခဏေ ဝါ စောဒေန္တော အကာလေန ဝဒတိ နာမ. တစ္ဆေန ဝဒန္တော ဘူတေန ဝဒတိ နာမ. ‘‘အမ္ဘော မဟလ္လက, ပရိသာဝစရ, ပံသုကူလိက, ဓမ္မကထိက, ပတိရူပံ တဝ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော ဖရုသေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ပန ကတွာ ‘‘ဘန္တေ မဟလ္လကတ္ထ, ပရိသာဝစရာ, ပံသုကူလိကာ, ဓမ္မကထိကတ္ထ, ပတိရူပံ တုမှာကံ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော သဏှေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ဝဒန္တော အတ္ထသံဟိတေန ဝဒတိ နာမ. မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ နော ဒေါသန္တရောတိ မေတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဝက္ခာမိ, န ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ.

400. 'කාලේන වක්ඛාමි' යනාදී තන්හි, එක් භික්ෂුවක් එක් චෝදිත භික්ෂුවකගෙන් අවසර ලබා ගෙන චෝදනා කරන්නේ නම් එය සුදුසු කාලයෙහි කීමක් නම් වෙයි. සඟ මැද, ගණ මැද, සලාක බෙදන තැන, කැඳ බෙදන තැන, කර්මස්ථාන මෙනෙහි කරන මණ්ඩපවල, පිඬු සිඟා වඩින මග, ආසන ශාලා ආදියෙහිදී හෝ උපස්ථායකයන් පිරිවරා සිටින අවස්ථාවකදී චෝදනා කරන්නේ නම් එය අකාලයෙහි (නුසුදුසු කාලයෙහි) කීමකි. සත්‍යය පවසන්නේ නම් 'භූත' (ඇති දෙය) පවසන්නේ නම් වෙයි. 'එම්බා මහල්ලා, පිරිස් මැද හැසිරෙන්නා, පංසුකූලිකයා, ධර්ම කථිකයා, ඔබට මෙය සුදුසුද?' යැයි කීම රළු වචනයෙන් (පරුෂේන) කීමක් නම් වෙයි. එහෙත් කරුණු සහිතව 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා මහලුය, පිරිස් මැද හැසිරෙන්නෝය, පංසුකූලිකයෝය, ධර්ම කථිකයෝය, ඔබ වහන්සේලාට මෙය සුදුසුද?' යැයි පැවසීම මෘදු වචනයෙන් (සණ්හේන) කීමක් නම් වෙයි. කරුණු සහිතව කීම යහපත හා සම්බන්ධ (අත්ථසංහිත) කීමකි. 'මෙත්ත චිත්තෝ වක්ඛාමි නෝ දෝසන්තරෝ' යනු මෙත් සිතක් එළඹවා පවසමි, දූෂිත සිතින් නොපවසමි යන්නයි.

စောဒကေနဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗကထာ နိဋ္ဌိတာ.

චෝදකයා විසින් එළඹවිය යුතු කරුණු පිළිබඳ කථාව නිම විය.

စောဒကစုဒိတကပဋိသံယုတ္တကထာ

චෝදකයා සහ චෝදිතයා පිළිබඳ කථාව

၄၀၁. အဇ္ဈတ္တံ မနသိကရိတွာတိ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပာဒေတွာ. ကာရုညတာတိ ကရုဏာဘာဝေါ. ဣမိနာ ကရုဏဉ္စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စ ဒဿေတိ. ဟိတေသိတာတိ ဟိတဂဝေသနတာ. အနုကမ္ပိတာတိ တေန ဟိတေန သံယောဇနတာ. ဒွီဟိပိ မေတ္တဉ္စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စ ဒဿေတိ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာတိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပနာ. ဝတ္ထုံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာပဋိညာယ ကမ္မကရဏံ ဝိနယပုရေက္ခာရတာ နာမ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေတိ ယေ ဧတေ ကာရုညတာတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ, ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ မနသိ ကရိတွာ ပရော စောဒေတဗ္ဗောတိ.

401. 'අජ්ඣත්තං මනසිකරිත්වා' යනු තමාගේ සිතෙහි උපදවාගෙන යන්නයි. 'කාරුඤ්ඤතා' යනු කරුණා සහගත බවයි. මෙයින් කරුණාවත්, කරුණාවට පෙර කොටසත් දක්වයි. 'හිතේසිතා' යනු යහපත සෙවීමයි. 'අනුකම්පිතා' යනු එම යහපත හා සම්බන්ධ කිරීමයි. මේ දෙකෙන්ම මෙත්තාවත්, මෙත්තාවට පෙර කොටසත් දක්වයි. 'ආපත්තිවුට්ඨානතා' යනු ඇවැතින් නැගී සිටුවා පිරිසිදු බවෙහි පිහිටුවීමයි. වස්තුව (සිදුවීම) ගැන චෝදනා කොට, සිහි ගන්වා, පිළිගැනීමක් (ප්‍රතිඥාවක්) කරවා, ඒ පිළිගැනීමට අනුව විනය කර්මය සිදු කිරීම විනය පෙරදැරි කර ගැනීම (විනයපුරෙක්ඛාරතා) නම් වේ. 'ඉමේ පංච ධම්මේ' යනු කාරුඤ්ඤතා යනාදී වශයෙන් පැවසූ මේ කරුණු පහ තමාගේ සිතෙහි මෙනෙහි කොට අන්‍යයාට චෝදනා කළ යුතු බවයි.

သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ ဝစီသစ္စေ စ အကုပ္ပနတာယ စ. စုဒိတကေန ဟိ သစ္စဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗံ, ကောပေါ စ န ကာတဗ္ဗော. နေဝ အတ္တနာ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န ပရော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'සච්චේ ච අකුප්පේ ච' යනු වචී සත්‍යයෙහි සහ කෝප නොවීමෙහි පිහිටිය යුතුය යන්නයි. චෝදනා ලබන්නා (චුදිතකයා) විසින් සත්‍යයම පැවසිය යුතුය, කෝප නොවිය යුතුය. තමා කෝප නොවිය යුතු සේම, අනෙකා පීඩාවට ද පත් නොකළ යුතුය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලිය.

စောဒကစုဒိတကပဋိသံယုတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

චෝදකයා සහ චෝදිතයා පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၁၀. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကံ

10. භික්ඛුනිකක්ඛන්ධකය

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာ

මහාපජාපතී ගෝතමී වස්තු කථාව

၄၀၂. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ [Pg.127] – အလံ ဂေါတမိ မာ တေ ရုစ္စီတိ ကသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ, နနု သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ စတဿော ပရိသာ ဟောန္တီတိ? ကာမံ ဟောန္တိ, ကိလမေတွာ ပန အနေကက္ခတ္တုံ ယာစိတေန အနုညာတံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ‘‘ဒုက္ခေန လဒ္ဓါ အယံ အမှေဟီ’’တိ သမ္မာ ပရိပါလေဿန္တီတိ ဘဒ္ဒကံ ကတွာ အနုဇာနိတုကာမော ပဋိက္ခိပတိ. အဋ္ဌဂရုဓမ္မကထာ မဟာဝိဘင်္ဂေယေဝ ကထိတာ.

402. භික්ඛුනිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'ඇවැත්නි ගෝතමිය, එය ඔබට රුචි නොවේවා (සෑහේ)' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ මක්නිසාද? සියලු බුදුවරුන්ට සිව්වනක් පිරිස සිටිනවා නොවේද? සැබැවින්ම සිටිති. එසේ වුවත්, පීඩාවට පත්ව බොහෝ වාරයක් ඉල්ලීමෙන් පසුව අනුමත කරන ලද පැවිද්ද, 'අප විසින් මෙය බොහෝ දුකෙන් ලබා ගන්නා ලද්දකි' යැයි සලකා මැනවින් ආරක්ෂා කරනු ඇතැයි යහපතක් උදෙසා අනුමත කිරීමට කැමැත්තෙන් ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක. අෂ්ට ගරුධර්ම පිළිබඳ කථාව මහා විභංගයෙහිම පවසන ලදී.

၄၀၃. ကုမ္ဘထေနကေဟီတိ ကုမ္ဘေ ဒီပံ ဇာလေတွာ တေန အာလောကေန ပရဃရေ ဘဏ္ဍံ ဝိစိနိတွာ ထေနကစောရေဟိ.

403. 'කුම්භථේනකේහි' යනු කළයක් තුළ පහනක් දල්වා, එම ආලෝකයෙන් අනුන්ගේ ගෙවල්වල බඩු බාහිරාදිය සොයා සොරකම් කරන සොරුන් විසිනි.

သေတဋ္ဌိကာ နာမ ရောဂဇာတီတိ ဧကော ပါဏကော နာဠိမဇ္ဈဂတံ ကဏ္ဍံ ဝိဇ္ဈတိ, ယေန ဝိဒ္ဓတ္တာ နိက္ခန္တမ္ပိ သာလိသီသံ ခီရံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ.

'සේතට්ඨිකා' නම් රෝග විශේෂය යනු, එක්තරා කුඩා පණුවෙක් ගොයම් ගසේ දඬුව මැද ඇති අංකුරය විදීමයි. එසේ විදීම හේතුවෙන් පිටතට පැමිණි ගොයම් කරලට කිරි වැදීමට (පෝෂණය ලැබීමට) නොහැකි වෙයි.

မဉ္ဇိဋ္ဌိကာ နာမ ရောဂဇာတီတိ ဥစ္ဆူနံ အန္တောရတ္တဘာဝေါ. မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိန္တိ ဣမိနာ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ယထာ မဟတော တဠာကဿ အာဠိယာ အဗဒ္ဓါယပိ ကိဉ္စိ ဥဒကံ တိဋ္ဌေယျ, ပဌမမေဝ ဗဒ္ဓါယ ပန ယံ အဗဒ္ဓပစ္စယာ န တိဋ္ဌေယျ, တမ္ပိ တိဋ္ဌေယျ; ဧဝမေဝ ယေ ဣမေ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိကစ္စေဝ အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ ဂရုဓမ္မာ ပညတ္တာ. တေသု အပညတ္တေသုပိ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပဉ္စေဝ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ. ပဋိကစ္စေဝ ပညတ္တတ္တာ ပန အပရာနိပိ ပဉ္စဝဿသတာနိ ဌဿတီတိ ဧဝံ ပဌမံ ဝုတ္တံ ဝဿသဟဿမေဝ ဌဿတီတိ. ဝဿသဟဿန္တိ စေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပ္ပတ္တခီဏာသဝဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တတော ပန ဥတ္တရိမ္ပိ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန ဝဿသဟဿံ, အနာဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သကဒါဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သောတာပန္နဝသေန ဝဿသဟဿန္တိ ဧဝံ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဌဿတိ. ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ တာနိယေဝ. န ဟိ ပရိယတ္တိယာ အသတိ ပဋိဝေဓော [Pg.128] အတ္ထိ, နာပိ ပရိယတ္တိယာ သတိ ပဋိဝေဓော န ဟောတိ; လိင်္ဂံ ပန ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယပိ စိရံ ပဝတ္တိဿတီတိ.

‘මඤ්ජිට්ඨිකා’ නම් වූ රෝග වර්ගය යනු උක් ගස්වල ඇතුළත රතු පැහැ වීමයි. ‘මහතෝ තළාකස්ස’ යනාදී පාඨයෙන් මෙම අර්ථය දක්වයි - යම් සේ විශාල වැවක බැම්ම නොබැඳි කල්හි ද ස්වල්ප වූ ජලය රැඳෙන්නේද, බැම්ම කලින්ම බැඳ තිබුණේ නම් නොබැඳීම නිසා ගලා යන ජලය ද රැඳෙන්නේද, එලෙසම කරුණු උපදින්නට පෙරම සීමාවන් ඉක්මවා නොයනු පිණිස යම් මේ ගරුධර්මයන් පනවන ලද්දේය. එම ගරුධර්ම පනවා නොතිබුණේ නම් මාතුගාමයා පැවිදි වීම නිසා සද්ධර්මය පවතින්නේ වසර පන්සියයක් පමණි. එහෙත් කලින්ම මේවා පැනවූ බැවින් තවත් වසර පන්සියයක් සද්ධර්මය පවතින්නේය. මෙසේ පළමුව වදාළ ‘වසර දහසක් පවතියි’ යන වචනය පටිසම්භිදා සහිත රහතන් වහන්සේලා ශාසනයෙහි වැඩසිටින කාලය අනුව වදාරන ලද්දකි. ඉන් පසුවද සුක්ඛවිපස්සක රහතන් වහන්සේලා අනුව වසර දහසක් ද, අනාගාමී උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද, සකෘදාගාමී උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද, සෝවාන් උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද වශයෙන් වසර පන්දහසක් පටිවේධ සද්ධර්මය පවතින්නේය. පර්යාප්ති ධර්මය ද එපමණ කාලයක් පවතින්නේය. පර්යාප්තිය නැති තැන පටිවේධයක් නැත, පර්යාප්තිය ඇති තැන පටිවේධය ද නොවී නොයයි. පර්යාප්තිය අතුරුදන් වූ පසුව ද පැවිදි ලිංගය (වෙස් ලකුණ) බොහෝ කලක් පවතින්නේය.

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මහාපජාපතී ගෝතමී වස්තු කථාව නිම කරන ලදි.

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာ

භික්ෂුණී උපසම්පදාව අනුදැන වදාළ කථාව

၄၀၄. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနိယော ဥပသမ္ပာဒေတုန္တိ ဣမာယ အနုပညတ္တိယာ ဘိက္ခူ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော မဟာပဇာပတိယာ သဒ္ဓိဝိဟာရိနိယော ကတွာ ဥပသမ္ပာဒေသုံ. ဣတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ နာမ အဟေသုံ. ယေ ခေါ တွံ ဂေါတမီတိ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဂေါတမီ အရဟတ္တံ ပတ္တာ.

404. “මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් භික්ෂුණීන් උපසම්පදා කිරීමට අනුදැන වදාරමි” යන මෙම අනුප්‍රඥප්තිය නිසා පන්සියයක් ශාක්‍ය කුමාරිකාවෝ මහාපජාපතී ගෝතමියගේ සද්ධිවිහාරිනියන් වී භික්ෂූන්ගෙන් උපසම්පදාව ලැබූහ. මෙසේ ඔවුන් සියලු දෙනාම ‘එකතෝ උපසම්පන්න’ (එක් පාර්ශවයකින් උපසම්පදා වූවෝ) නම් වූහ. “යම් ඒ ගෝතමිය...” යන මෙම අවවාදය නිසා මහාපජාපතී ගෝතමිය රහත් භාවයට පත් වූවාය.

၄၀၉. ကမ္မံ န ကရီယတီတိ တဇ္ဇနီယာဒိ သတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ န ကရီယတိ. ခမာပေန္တီတိ န ပုန ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ခမာပေန္တိ.

409. ‘කර්මය නොකෙරේ’ යනු තජ්ජනීයාදී සප්තවිධ විනය කර්මයන් නොකිරීමයි. ‘ක්ෂමා කරවති’ යනු “නැවත මෙසේ නොකරමි” යි පවසා ක්ෂමා කරවා ගැනීමයි.

၄၁၀. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီနံ ကမ္မံ ရောပေတွာ နိယျာဒေတုန္တိ ဧတ္ထ တဇ္ဇနီယာဒီသု ‘‘ဣဒံ နာမ ကမ္မံ ဧတိဿာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ရောပေတွာ ‘‘တံ ဒါနိ တုမှေဝ ကရောထာ’’တိ နိယျာဒေတဗ္ဗံ. သစေ ပန အညသ္မိံ ရောပိတေ အညံ ကရောန္တိ, ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ကာရေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ.

410. “මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් (භික්ෂුණියක කෙරෙහි) කර්මය පනවා (එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට) පවරා දීමට අනුදැන වදාරමි” යන්නෙහි අර්ථය නම්, තජ්ජනීයාදී කර්මයන් අතරින් “මෝ තොමෝට මේ කර්මය කළ යුතුය” යි පනවා, “දැන් මෙය නුඹලාම කරව්” යයි භික්ෂුණී සංඝයාට පැවරිය යුතුය. ඉදින් එක් කර්මයක් පනවා තිබියදී වෙනත් කර්මයක් කරත් නම්, මහා වග්ගයේ චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයේ එන පරිදි වරදවා කර්මයක් කිරීමේ දෝෂයට පත් වෙති.

၄၁၁. ကဒ္ဒမောဒကေနာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ကဒ္ဒမောဒကေန, ဝိပ္ပသန္နဥဒကရဇနကဒ္ဒမာဒီသုပိ ယေန ကေနစိ ဩသိဉ္စန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. အဝန္ဒိယော သော ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိသံဃေန ကာတဗ္ဗောတိ ဘိက္ခုနုပဿယေ သန္နိပတိတွာ ‘‘အသုကော နာမ အယျော ဘိက္ခုနီနံ အပသာဒနီယံ ဒဿေတိ, ဧတဿ အယျဿ အဝန္ဒိယကရဏံ ရုစ္စတီ’’တိ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ အဝန္ဒိယော ကတော ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယထာ သာမဏေရေ ဒိသွာ န ဝန္ဒန္တိ; ဧဝမေဝ ဒိသွာပိ န ဝန္ဒိတဗ္ဗော. တေန ဘိက္ခုနာ သမ္မာ ဝတ္တန္တေန ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရေယေဝ သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ ဧကပုဂ္ဂလံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော မယှံ ခမတူ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗံ. တေန ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ‘‘ဧသော ဘိက္ခု တုမှေ ခမာပေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ သော ဝန္ဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန ကမ္မဝိဘင်္ဂေ ဝက္ခာမ.

411. ‘කර්දමෝදකයෙන්’ (මඩ දියෙන්) යන්නෙහි අර්ථය හුදෙක් මඩ දියෙන් පමණක් නොව, පැහැදිලි ජලය, සායම් වතුර, මඩ වගුරු දිය ආදී යම් කිසිවකින් භික්ෂුණියකගේ ඇඟට ඉසින භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. භික්ෂුණී සංඝයා විසින් ඒ භික්ෂුව වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු අයෙකු (අවන්දනීය) කළ යුතු ආකාරය මෙසේය: භික්ෂුණී ආරාමයට රැස්වී, “මෙවැනි නම ඇති ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට අප්‍රසාදජනක දේ පෙන්වයි, මේ ආයුෂ්මතුන්ව වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු අයෙකු කිරීමට කැමතිද?” යන්න තෙවරක් සාකච්ඡා කළ යුතුය. එවිට ඔහු අවන්දනීය පුද්ගලයෙකු වෙයි. එතැන් පටන් සාමණේරයන් දුටු විට වඳින්නේ නැත්තා සේ ඒ භික්ෂුව දුටු විට ද නොවැඳිය යුතුය. එම භික්ෂුව නිවැරදිව හැසිරෙමින් භික්ෂුණී ආරාමයට නොගොස්, විහාරයේදීම සංඝයා හෝ ගණය හෝ පුද්ගලයෙකු වෙත ගොස් උක්කුටිකයෙන් හිඳ ඇඳිලි බැඳ, “භික්ෂුණී සංඝයා මට ක්ෂමා වෙත්වා” යි ක්ෂමා කරවා ගත යුතුය. එවිට තවත් භික්ෂුවක් භික්ෂුණීන් වෙත ගොස් “ඒ භික්ෂුව ඔබගෙන් ක්ෂමාව ඉල්ලයි” යි පැවසිය යුතුය. එතැන් පටන් ඔහුට වැඳුම් පිදුම් කළ හැකිය. මෙය මෙහි සැකෙවින් දැක්වීමයි, විස්තරාත්මකව පරිවාර පාලියේ කර්මවිභංගයෙහි දක්වන්නෙමු.

ဩဘာသေန္တီတိ [Pg.129] အသဒ္ဓမ္မေန ဩဘာသေန္တိ. ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တီတိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ပုရိသေ အသဒ္ဓမ္မေန သမ္ပယောဇေန္တိ. အဝန္ဒိယကရဏံ ဝုတ္တနယမေဝ. အာဝရဏန္တိ ဝိဟာရပ္ပဝေသနေ နိဝါရဏံ. ဩဝါဒံ ဌပေတုန္တိ ဧတ္ထ န ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဌပေတဗ္ဗော. ဩဝါဒတ္ထာယ ပန အာဂတာ ဘိက္ခုနိယော ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘အသုကာ နာမ ဘိက္ခုနီ သာပတ္တိကာ, တဿာ ဩဝါဒံ ဌပေမိ, မာ တာယ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိတ္ထာ’’တိ. ကာယဝိဝရဏာဒီသုပိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘ඔභාසෙන්ති’ යනු අසද්ධර්මයෙන් අපහාස කිරීමයි. ‘භික්ෂුණීන් සමඟ එක් කරති’ යනු භික්ෂුණීන් සමඟ පුරුෂයන් අසද්ධර්මයෙහි යෙදවීමයි. ‘අවන්දනීය කිරීම’ පෙර කී පරිදිමය. ‘ආවරණ’ යනු විහාරයට ඇතුළු වීම වැළැක්වීමයි. ‘අවවාදය නැවැත්වීම’ යන්නෙහි භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් එය නැවැත්විය යුතු නොවේ. අවවාදය පිණිස පැමිණි භික්ෂුණීන්ට “මහණෙනි, අසවල් භික්ෂුණිය ඇවැත් සහිතය, ඇයට දෙන අවවාදය නවත්වමි, ඇය සමඟ පොහොය කර්ම නොකරන්න” යයි පැවසිය යුතුය. කය විවෘත කිරීම් ආදියේදී දඬුවම් කිරීම් ද පෙර කී පරිදිමය.

၄၁၃. န ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနိယာ ဩဝါဒေါ န ဂန္တဗ္ဗောတိအာဒိ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ.

413. “මහණෙනි, භික්ෂුණියට අවවාද පිණිස නොයා යුතුය” යනාදී කරුණු භික්ෂුණී විභංග වර්ණනාවෙහි පවසා ඇත.

၄၁၆. ဖာသုကာ နမေန္တီတိ ဂိဟိဒါရိကာယော ဝိယ ဃနပဋ္ဋကေန ကာယဗန္ဓနေန ဖာသုကာ နမနတ္ထာယ ဗန္ဓန္တိ. ဧကပရိယာကတန္တိ ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပနကံ.

416. ‘ඵාසුකා නමෙන්ති’ යනු ගිහි දැරියන් මෙන් ඝන පටියකින් ඉළ ඇට නැමෙන සේ බඳිති. ‘එකපරියාකතං’ යනු එක් වරක් ඇඟ වටා එතීමයි.

ဝိလီဝေန ပဋ္ဋေနာတိ သဏှေဟိ ဝေဠုဝိလီဝေဟိ ကတပဋ္ဋေန. ဒုဿပဋ္ဋေနာတိ သေတဝတ္ထပဋ္ဋေန. ဒုဿဝေဏိယာတိ ဒုဿေန ကတဝေဏိယာ. ဒုဿဝဋ္ဋိယာတိ ဒုဿေန ကတဝဋ္ဋိယာ. စောဠပဋ္ဋာဒီသု စောဠကာသာဝံ စောဠန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘විලීවේන පට්ටේන’ යනු සිහින් උණ පතුරු පටිවලින් ඉළ ඇට නැමීමයි. ‘දුස්සපට්ටේන’ යනු සුදු රෙදි පටිවලින් ද, ‘දුස්සවේණියා’ යනු රෙදි වැල්වලින් ද, ‘දුස්සවට්ටියා’ යනු රෙදි කැබලිවලින් ද, ‘චෝළ’ යනු කසාය පෙවූ රළු රෙදි ලෙස දත යුතුය.

အဋ္ဌိလ္လေနာတိ ဂေါဇင်္ဃဋ္ဌိကေန. ဇဃနန္တိ ကဋိပ္ပဒေသော ဝုစ္စတိ. ဟတ္ထံ ကောဋ္ဋာပေန္တီတိ အဂ္ဂဗာဟံ ကောဋ္ဋာပေတွာ မောရပတ္တာဒီဟိ စိတ္တာလင်္ကာရံ ကရောန္တိ. ဟတ္ထကောစ္ဆန္တိ ပိဋ္ဌိဟတ္ထံ. ပါဒန္တိ ဇင်္ဃံ. ပါဒကောစ္ဆန္တိ ပိဋ္ဌိပါဒံ.

‘අට්ඨිල්ලේන’ යනු ගවයෙකුගේ කෙණ්ඩ ඇටයකින් ඇඟ පිරිමැදීමයි. ‘ජඝන’ යනු උකුල් ප්‍රදේශයයි. ‘හත්ථං කොට්ටාපෙන්ති’ යනු බාහුවල උඩ කොටසේ මොනර පිහාටු ආදියෙන් විසිතුරු රූ ඇඳීමයි (පච්ච කෙටීම වැනි). ‘හත්ථකොච්ඡං’ යනු අල්ලේ පිට පැත්තයි. ‘පාදං’ යනු කෙණ්ඩයයි. ‘පාදකොච්ඡං’ යනු පතුලේ පිට පැත්තයි. මේවා රූ ඇඳීම් කරවා ගැනීමයි.

၄၁၇. မုခလိမ္ပနာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. အဝင်္ဂံ ကရောန္တီတိ အက္ခီ အဉ္ဇန္တိယော အဝင်္ဂဒေသေ အဓောမုခံ လေခံ ကရောန္တိ. ဝိသေသကန္တိ ဂဏ္ဍပ္ပဒေသေ ဝိစိတြသဏ္ဌာနံ ဝိသေသကံ ကရောန္တိ. ဩလောကေန္တီတိ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဝီထိံ ဩလောကေန္တိ. သာလောကေ တိဋ္ဌန္တီတိ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေန္တိယော တိဋ္ဌန္တိ. နစ္စန္တိ နဋသမဇ္ဇံ ကာရေန္တိ. ဝေသိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ဂဏိကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ. ပါနာဂါရံ ဌပေန္တီတိ သုရံ ဝိက္ကိဏန္တိ. သူနံ ဌပေန္တီတိ မံသံ ဝိက္ကိဏန္တိ. အာပဏန္တိ နာနာဘဏ္ဍာနံ အနေကဝိဓံ အာပဏံ ပသာရေန္တိ. ဒါသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တီတိ ဒါသံ ဂဟေတွာ တေန အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ ကာရေန္တိ. ဒါသီအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟရိတကပက္ကိကံ [Pg.130] ပကိဏန္တီတိ ဟရိတကဉ္စေဝ ပက္ကဉ္စ ပကိဏန္တိ; ပကိဏ္ဏကာပဏံ ပသာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

417. මුහුණ ආලේප කිරීම ආදිය පෙර කී පරිදිමය. ‘අවංගං කරොන්ති’ යනු ඇස් අඳුන් ගල්වන විට ඇස් කොනෙන් පහළට ඉරක් ඇඳීමයි. ‘විසේසකං’ යනු කම්මුල් මත විවිධ හැඩතල ඇති තිලක තැබීමයි. ‘ඔලොකෙන්ති’ යනු ජනේල විවෘත කොට වීථි බැලීමයි. ‘සාලෝකේ තිට්ඨන්ති’ යනු දොර විවෘත කොට අඩක් සිරුර පෙනෙන සේ සිටීමයි. ‘නච්චන්ති’ යනු නැටුම් සංදර්ශන පැවැත්වීමයි. ‘වේසිං වුට්ඨාපෙන්ති’ යනු ගණිකාවන් පැවිදි කරවා ගැනීමයි. ‘පානාගාරං ඨපෙන්ති’ යනු සුරා විකිණීමයි. ‘සූනං ඨපෙන්ති’ යනු මස් විකිණීමයි. ‘ආපණං’ යනු නානා විධ භාණ්ඩ සහිත වෙළඳසැල් පැවැත්වීමයි. ‘දාසං උපට්ඨාපෙන්ති’ යනු දාසයන් ලවා තමන්ගේ වැඩ කරවා ගැනීමයි. දාසියන් සම්බන්ධයෙන් ද එසේමය. ‘හරිතකපක්ඛිකං පකිණන්ති’ යනු අමු පළාවර්ග හා පිසූ පළාවර්ග විකිණීමයි. නානා විධ භාණ්ඩ සහිත වෙළඳසැල් පැවැත්වීම යන්න මෙහි අදහසයි.

၄၁၈. သဗ္ဗနီလကာဒိကထာ ကထိတာယေဝ.

418. සබ්බනීලකාදී (සියල්ල නිල් පැහැති වස්ත්‍ර ආදිය පිළිබඳ) කථාව පවසන ලද්දේමය.

၄၁၉. ဘိက္ခုနီ စေ, ဘိက္ခဝေ, ကာလံ ကရောန္တီတိအာဒီသု အယံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – သစေ ဟိ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယော ကောစိ ကာလံ ကရောန္တော ‘‘မမစ္စယေန မယှံ ပရိက္ခာရော ဥပဇ္ဈာယဿ ဟောတု, အာစရိယဿ ဟောတု, သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဟောတု, အန္တေဝါသိကဿ ဟောတု, မာတု ဟောတု, ပိတု ဟောတု, အညဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ ဟောတူ’’တိ ဝဒတိ တေသံ န ဟောတိ, သံဃဿေဝ ဟောတိ. န ဟိ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အစ္စယဒါနံ ရုဟတိ, ဂိဟီနံ ပန ရုဟတိ. ဘိက္ခု ဟိ ဘိက္ခုနိဝိဟာရေ ကာလံ ကရောတိ, တဿ ပရိက္ခာရော ဘိက္ခူနံယေဝ ဟောတိ. ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဝိဟာရေ ကာလံ ကရောတိ, တဿာ ပရိက္ခာရော ဘိက္ခုနီနံယေဝ ဟောတိ.

419. 'භික්ෂුණියක මහණෙනි, කළුරිය කරන්නේ නම්' යනාදී පාඨයන්හි මෙම විනිශ්චය පාලියෙහි සඳහන් නොවූවකි. එනම්, සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා අතුරින් යමෙකු මරණාසන්න වූ විට 'මාගේ ඇවෑමෙන් මාගේ පිරිකර උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට හෝ, ආචාර්යයන් වහන්සේට හෝ, සද්ධිවිහාරිකයන්ට හෝ, අන්තේවාසිකයන්ට හෝ, මෑණියන්ට හෝ, පියණන්ට හෝ, වෙනත් යමෙකුට හෝ අයිති වේවා' යි පවසන්නේ නම්, එය ඔවුන්ට හිමි නොවන අතර සංඝයාටම හිමි වේ. මන්දයත්, සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා උදෙසා මරණින් පසු දීමක් ලෙස කරන පරිත්‍යාගයක් වලංගු නොවන බැවිනි. එහෙත් ගිහියන් සම්බන්ධයෙන් එය වලංගු වේ. භික්ෂුවක භික්ෂුණී ආරාමයකදී අපවත් වුවහොත්, උන්වහන්සේගේ පිරිකර භික්ෂූන්ටම හිමි වේ. භික්ෂුණියක භික්ෂු ආරාමයකදී කළුරිය කළහොත්, ඇයගේ පිරිකර භික්ෂුණීන්ටම හිමි වේ.

၄၂၀. ပုရာဏမလ္လီတိ ပုရာဏေ ဂိဟိကာလေ မလ္လကဿ ဘရိယာ. ပုရိသဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ, ဆိန္နံ ဝါ ဟောတု အစ္ဆိန္နံ ဝါ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ. သစေ ဧတသ္မိံ ဌာနေ ပုရိသဗျဉ္ဇနန္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥပနိဇ္ဈာယတိ, ဒုက္ကဋံ.

420. 'පුරාණ මල්ලී' යනු පෙර ගිහි කාලයෙහි මල්ලවයකුගේ බිරිඳ වූ තැනැත්තියයි. 'පුරුෂ ව්‍යඤ්ජනය' යනු පුරුෂ නිමිත්තයි. එය ශරීරයෙන් වෙන් වූ හෝ නොවූ, වැසුණු හෝ නොවැසුණු හෝ වේවා, 'මෙය පුරුෂ නිමිත්තකි' යන සිත උපදවාගෙන ඒ දෙස ඕනෑකමින් බලන්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ.

၄၂၁. အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထာယ ဒိန္နံ နာမ ယံ ‘‘တုမှေယေဝ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ, တံ အညဿ ဒဒတော ဒုက္ကဋံ. အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အသပ္ပာယံ, သဗ္ဗံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. စီဝရံ ဧကာဟံ ဝါ ဒွီဟံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

421. 'තමාගේ පරිභෝගය සඳහා දෙන ලද්දක්' යනු 'ඔබම මෙය පරිභෝග කරන්න' යැයි පවසා දෙන ලද්දකි. එය වෙනත් අයෙකුට දෙන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. එහෙත් එහි අග්‍ර කොටසක් ගෙන දීම සුදුසුය. ඉදින් එය තමාට අකැප (අසප්පාය) දෙයක් නම් මුළුමනින්ම ඉවත් කිරීම වරදක් නැත. සිවුරක් නම් දිනක් හෝ දෙකක් පරිභෝග කර පසුව දීම සුදුසුය. පාත්‍ර ආදිය සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာတိ ဟိယျော ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတမံသံ အဇ္ဇ အညသ္မိံ အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ဘိက္ခုနီဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉှိ ဘိက္ခုနီနံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဘိက္ခုနီနံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဘိက္ခူသု ဧသေဝ နယော.

'භික්ෂූන් සන්තකයේ ඇති දෙය භික්ෂුණීන් ලවා පිළිගන්වා' යනු ඊයේ පිළිගෙන තැන්පත් කර තිබූ මස්, අද දින වෙනත් අනුපසම්පන්නයෙකු නොමැති කල්හි භික්ෂූන් ලවා භික්ෂුණීන්ට පිළිගන්වා අනුභව කළ හැකිය. මන්දයත් භික්ෂූන් විසින් පිළිගන්නා ලද ආහාරය භික්ෂුණීන්ට නොපිළිගත් තත්ත්වයක පවතින බැවිනි. භික්ෂුණීන් පිළිගත් දෙය භික්ෂූන්ට දීම සම්බන්ධයෙන් ද මෙම නීතියම අදාළ වේ.

၄၂၆. အာသနံ သံကသာယန္တိယော ကာလံ ဝီတိနာမေသုန္တိ အညံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အညံ နိသီဒါပေန္တိယော ဘောဇနကာလံ အတိက္ကာမေသုံ.

426. 'අසුන් මාරු කරමින් කාලය ඉක්මවූහ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ එක් භික්ෂුණියක නගා තවත් භික්ෂුණියක වාඩි කරවමින් භෝජන කාලය ඉක්මවා යෑමට සැලැස්වීමයි.

အဋ္ဌန္နံ [Pg.131] ဘိက္ခုနီနံ ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဧတ္ထ သစေ ပုရေ အဋ္ဌသု နိသိန္နာသု တာသံ အဗ္ဘန္တရိမာ အညာ အာဂစ္ဆတိ, သာ အတ္တနော နဝကံ ဥဋ္ဌာပေတွာ နိသီဒိတုံ လဘတိ. ယာ ပန အဋ္ဌဟိပိ နဝကတရာ, သာ သစေပိ သဋ္ဌိဝဿာ ဟောတိ, အာဂတပဋိပါဋိယာဝ နိသီဒိတုံ လဘတိ. အညတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုဍ္ဎံ န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗန္တိ ဌပေတွာ ဘတ္တဂ္ဂံ အညသ္မိံ စတုပစ္စယဘာဇနီယဋ္ဌာနေ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အာဂတာ’’တိ ဝုဍ္ဎံ ပဋိဗာဟိတွာ ကိဉ္စိ န ဂဟေတဗ္ဗံ; ယထာဝုဍ္ဎမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ပဝါရဏာကထာ ကထိတာယေဝ.

'අට නමක් භික්ෂුණීන්ට වැඩිහිටි පිළිවෙළින්' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් කලින් අට නමක් අසුන්ගෙන සිටියදී ඔවුන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ වෙනත් භික්ෂුණියක පැමිණියහොත්, ඇයට තමාට වඩා බාල භික්ෂුණියක නගා අසුන් ගැනීමට හැකියාව ඇත. එහෙත් ඒ අට නමටම වඩා බාල භික්ෂුණියක පැමිණියහොත්, ඇය සැට වසක් (වස් 60) වුවද, පැමිණි පිළිවෙළටම අසුන් ගත යුතුය. 'අන් සෑම තැනකදීම වැඩිහිටි පිළිවෙළින් වලක්වාලීම නොකළ යුතුය' යන්නෙන් භෝජන ශාලාව හැර අනෙකුත් සිවුපසය බෙදන ස්ථානවලදී 'මම කලින් ආවෙමි' යි පවසමින් වැඩිහිටි භික්ෂුණියක වලක්වා කිසිවක් නොගත යුතුය. වැඩිහිටි පිළිවෙළින්ම ගැනීම සුදුසුය. පවාරණ කථාව පෙර කියන ලද්දේමය.

၄၂၉. ဣတ္ထိယုတ္တန္တိအာဒီဟိ သဗ္ဗယာနာနိ အနုညာတာနိ. ပါဋင်္ကိန္တိ ပဋပေါဋ္ဋလိကံ.

429. 'ඉත්ථියුත්තං' ආදී වචනවලින් සියලු යානාවන් අනුදැන වදාරන ලදී. 'පාටංකි' යනු රෙදිවලින් තනන ලද සිවිගෙයකි (දෝලාවකි).

၄၃၀. ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ ဒသန္နံ အန္တရာယာနံ ယေန ကေနစိ ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဌိတာ ဝါ ဟောတု နိပန္နာ ဝါ ဇာဂရာ ဝါ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တာ ဝါ, ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောတိ. တာဝဒေဝ ဆာယာဒီနိ အာဂတာယ ဒူတဘိက္ခုနိယာ အာစိက္ခိတဗ္ဗာနိ.

430. දූතයෙකු මඟින් උපසම්පදාව දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් යම් අන්තරායක් ඇති විට සුදුසු වේ. කම්මවාචාව අවසානයේදී එම භික්ෂුණිය භික්ෂුණී ආරාමයේ සිටියත්, වැතිර සිටියත්, අවදිව සිටියත් හෝ නින්දට වැටී සිටියත් උපසම්පන්න වූවාම වේ. එසැණින්ම එම උපසම්පදාව ලැබූ භික්ෂුණියට සෙවනැල්ල මැනීම ආදිය පැමිණි දූත භික්ෂුණිය විසින් කියා දිය යුතුය.

၄၃၁. ဥဒေါသိတောတိ ဘဏ္ဍသာလာ. န သမ္မတီတိ နပ္ပဟောတိ. ဥပဿယန္တိ ဃရံ. နဝကမ္မန္တိ သံဃဿတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ နဝကမ္မမ္ပိ ကာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

431. 'උදෝසිත' යනු බඩු ගබඩාවයි. 'න සම්මති' යනු ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. 'උපස්සය' යනු නිවසයි. 'නවකම්ම' යනු සංඝයා වෙනුවෙන් භික්ෂුණියකට අලුත් වැඩ කිරීම (ඉදිකිරීම්) පවා කිරීමට අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි.

၄၃၂. တဿာ ပဗ္ဗဇိတာယာတိ တဿာ ပဗ္ဗဇိတကာလေ. ယာဝ သော ဒါရကော ဝိညုတံ ပါပုဏာတီတိ ယာဝ ခါဒိတုံ ဘုဉ္ဇိတုံ နဟာယိတုဉ္စ မဏ္ဍိတုဉ္စ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သက္ကောတီတိ အတ္ထော.

432. 'තස්සා පබ්බජිතායා' යනු ඇය පැවිදි වූ කාලයෙහි යන්නයි. 'යම් තාක් එම දරුවා තේරුම් ගත හැකි වයසට පැමිණේද' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ තමාගේම උත්සාහයෙන් ආහාර ගැනීමට, ස්නානය කිරීමට හා ඇඳුම් පැළඳුම් ඇඳ ගැනීමට හැකි වන තෙක් යන්නයි.

ဌပေတွာ သာဂါရန္တိ သဟဂါရသေယျမတ္တံ ဌပေတွာ. ယထာ အညသ္မိံ ပုရိသေ; ဧဝံ ဒုတိယိကာယ ဘိက္ခုနိယာ တသ္မိံ ဒါရကေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. မာတာ ပန နဟာပေတုံ ပါယေတုံ ဘောဇေတုံ မဏ္ဍေတုံ ဥရေ ကတွာ သယိတုဉ္စ လဘတိ.

'ගිහිගෙය හැර' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ එක් ගෘහයක එකට නිදාගැනීම හැර අනෙක් කාරණාවලදී අන්‍ය පුරුෂයෙකු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ආකාරයටම දෙවැනි භික්ෂුණිය එම දරුවා සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ යුතු බවයි. එහෙත් මව් භික්ෂුණියට දරුවා නෑවීමට, කිරි දීමට, කෑම දීමට, සරසා දීමට සහ දරුවා පපුව මත තබාගෙන නිදා ගැනීමට අවසර ඇත.

၄၃၄. ယဒေဝ သာ ဝိဗ္ဘန္တာတိ ယသ္မာ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဩဒါတာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝတ္ထာ, တသ္မာယေဝ သာ အဘိက္ခုနီ, န သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာတိ ဒဿေတိ. သာ ပုန ဥပသမ္ပဒံ န လဘတိ.

434. 'යම් හෙයකින් ඇය සිවුරු හැර ගියාද' යන මෙයින් පැහැදිලි කරන්නේ, ඇය ස්වකීය කැමැත්තෙන් සුදු වස්ත්‍ර ඇඳගෙන සිවුරු හැර ගිය බැවින් ඇය තවදුරටත් භික්ෂුණියක නොවන බවයි. එය ශික්ෂා පද ප්‍රත්‍යාඛ්‍යානය කිරීමකින්ම සිදු විය යුතු නොවේ. ඇයට නැවත උපසම්පදාව නොලැබේ.

သာ [Pg.132] အာဂတာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ န ကေဝလံ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. ဩဒါတာနိ ဂဟေတွာ ဝိဗ္ဘန္တာ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ လဘတိ.

'ඇය පැමිණියද උපසම්පදා නොකළ යුතුය' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ උපසම්පදාව පමණක් නොව පැවිද්ද පවා නොදිය යුතු බවයි. එහෙත් සුදු වස්ත්‍ර හැඳගෙන ගිහි වූ තැනැත්තියකට සාමණේර පැවිද්ද පමණක් ලැබිය හැකිය.

အဘိဝါဒနန္တိအာဒီသု ပုရိသာ ပါဒေ သမ္ဗာဟန္တာ ဝန္ဒန္တိ, ကေသေ ဆိန္ဒန္တိ, နခေ ဆိန္ဒန္တိ, ဝဏပဋိကမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န သာဒိယန္တီတိ အတ္ထော. တတြေကေ အာစရိယာ ‘‘သစေ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ အဝဿုတာ ဟောန္တိ သာရတ္တာ, ယထာဝတ္ထုကမေဝ’’. ဧကေ အာစရိယာ ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ အာစရိယဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တံ ပမာဏံ. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သာဒိတု’’န္တိ ဟိ ဝစနေနေဝ တံ ကပ္ပိယံ.

'අභිවාදනං' ආදී පාඨවලින් කියවෙන්නේ පුරුෂයන් පාද පිරිමදිමින් වැඳීම, කෙස් කැපීම, නියපොතු කැපීම සහ තුවාලවලට බෙහෙත් කිරීම යන මේ සියල්ල සැක සහිතව භික්ෂුණීන් පිළිනොගන්නා බවයි. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් ආචාර්යවරු පවසන්නේ 'ඉදින් එක් පාර්ශවයක හෝ දෙපාර්ශවයක කෙලෙස් සහිත සරාගී බවක් පවතී නම්, එය ඒ ඒ වස්තුව අනුව වරදක් වන' බවයි. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ මෙහිදී ඇවැත් සිදු නොවන බවයි. මෙලෙස ආචාර්යවාදයන් දක්වා අටුවාවන්හි සඳහන් වන්නේ මෙය විශේෂයෙන් අනුදැන වදාළ බැවින් සුදුසු බවයි. එයම ප්‍රමාණය කොට ගත යුතුය. 'මහණෙනි, පිළිගැනීමට (සත්කාර විඳීමට) අනුදැන වදාරමි' යන බුදු වදනින්ම එය කැප වේ.

၄၃၅. ပလ္လင်္ကေန နိသီဒန္တီတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒန္တိ. အဍ္ဎပလ္လင်္ကန္တိ ဧကံ ပါဒံ အာဘုဇိတွာ ကတပလ္လင်္ကံ. ဟေဋ္ဌာ ဝိဝဋေ ဥပရိ ပဋိစ္ဆန္နေတိ ဧတ္ထ သစေ ကူပေါ ခတော ဟောတိ, ဥပရိ ပန ပဒရမတ္တမေဝ သဗ္ဗဒိသာသု ပညာယတိ, ဧဝရူပေပိ ဝဋ္ဋတိ.

435. 'පළක් බැඳ හිඳිත්' යනු එළඹි පළක් බැඳ වාඩි වීමයි. 'අඩ පළක්' යනු එක් පාදයක් පමණක් නවා පළක් බැඳීමයි. 'යටින් විවෘතව උඩින් වැසුණු' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් වැසිකිළි වළක් කපා ඇති විට, එහි ඉහළින් ලෑල්ලක් පමණක් තබා තිබියදීත් සෑම පැත්තක්ම පෙනේ නම්, එවැනි තැනකදී පවා මළපහ කිරීම සුදුසු වේ.

၄၃၆. ကုက္ကုသံ မတ္တိကန္တိ ကုဏ္ဍကဉ္စေဝ မတ္တိကဉ္စ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

436. 'කුක්කුසං මත්තිකං' යනු කුඩු සහ මැටි යන්නයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

භික්ෂුණී උපසම්පදාව අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

භික්ෂුණීක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၁၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကံ

11. පඤ්චසතිකක්ඛන්ධකය

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာ

ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද කථාව

၄၄၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကေ [Pg.133] – စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနီတိ ဧဝမာဒိ ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အပရိစ္စဇိတွာ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝေါ သမဏာနန္တိ ဣဒံ သမဏာနံ. ပဒပူရဏမတ္တေ ဝေါကာရော.

441. පඤ්චසතිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'සතර පාරාජිකාවන් හැර ඉතිරි ඒවා ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද වේ' යනාදී ලෙස එකදු ශික්ෂාපදයක්වත් අත් නොහැර සියල්ලම එකතු කළ යුතු බව පෙන්වීම සඳහා පරියායයෙන් පවසන ලදී. 'ඉදං වෝ සමණානං' යනු 'මෙය ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට (කැපය)' යන්නයි. 'වෝ' යන නිපාතය පද පූරණය සඳහා පමණක් යෙදී ඇත.

၄၄၃. ဣဒမ္ပိ တေ အာဝုသော အာနန္ဒ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ဣဒံ တယာ ဒုဋ္ဌု ကတ’’န္တိ ကေဝလံ ဂရဟန္တေဟိ ထေရေဟိ ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ တေ အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနန္တိ. ဣဒါနေဝ စေတံ အနုဿာဝိတံ – ‘‘သံဃော အပညတ္တံ န ပညပေတိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒတီ’’တိ. ဒေသေဟိ တံ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒမ္ပိ စ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဒုဋ္ဌု မယာ ကတ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိဇာနာဟိ, တံ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိဒေသနံ. ထေရော ပန ယသ္မာ အသတိယာ န ပုစ္ဆိ န အနာဒရေန, တသ္မာ တတ္ထ ဒုဋ္ဌုကတဘာဝမ္ပိ အသလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာဟံ တံ ဒုက္ကဋံ ပဿာမီ’’တိ ဝတွာ ထေရေသု ဂါရဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာယသ္မန္တာနံ သန္ဓာယ ဒေသေမိ တံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အာဟ. ယထာ တုမှေ ဝဒထ, တထာ ပဋိဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသေဝ နယော အဝသေသေသု စတူသု ဌာနေသု. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ နိဒါနဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ.

443. "ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, මෙයද ඔබට දුක්කටයකි" යන්නෙන් "මෙය ඔබ විසින් වැරදි ලෙස කරන ලද්දකි" යනුවෙන් ආපත්ති සම්බන්ධව නොව හුදෙක් නින්දා කරනු කැමති ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් පවසන ලද්දකි. මන්දයත්, ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ආපත්ති සහ අනාපත්ති පිළිබඳව නොදන්නවා නොවේ. තවද, දැන්මම "සංඝයා පැනවූ දෙයක් අලුතින් නොපනවයි, පැනවූ දෙයක් ඉවත් නොකරයි" යනුවෙන් මෙය ප්‍රකාශ කරන ලදී. "ඒ දුක්කටය දේශනා කරන්න" යන්නෙන්ද "එසේය ස්වාමීනි, මා විසින් වැරදි ලෙස කරන ලදී" යනුවෙන් මෙලෙස පිළිගන්න, ඒ වැරදි ක්‍රියාව සම්බන්ධව පවසන ලද්දකි, එය ආපත්ති දේශනාවක් අදහස් කර පවසන ලද්දක් නොවේ. නමුත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සිහිය නොමැතිකම නිසා මිස නොසැලකිලිමත්කම නිසා නොවිමසූ හෙයින්, එහිදී එය වැරදි ක්‍රියාවක් ලෙස පවා නොසලකා, "මම එය දුක්කටයක් ලෙස නොදකිමි" යි පවසා, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය දක්වනු පිණිස "එතකුදු වුවත් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඇති ශ්‍රද්ධාව (විශ්වාසය) නිසා මම ඒ දුක්කටය දේශනා කරමි" යි පැවසූහ. ඔබ වහන්සේලා යම් සේ පවසනවාද, එසේම මම පිළිගනිමි යනු මෙහි අදහසයි. ඉතිරි කරුණු හතරේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ඉතිරිව පවතින කිවයුතු යමක් වේ නම්, එය නිදාන වර්ණනාවෙහිම පවසන ලදී.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද කථාව නිම විය.

ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පංචසතිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၁၂. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကံ

12. සත්තසතිකක්ඛන්ධකය

ဒသဝတ္ထုကထာ

දස වත්ථු කථාව (වස්තු දහය පිළිබඳ කථාව)

၄၄၆. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ [Pg.134] – ဘိက္ခဂ္ဂေနာတိ ဘိက္ခုအဂ္ဂေန, ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ တတ္တကေ ပဋိဝီသေ ဌပေသုန္တိ အတ္ထော. မဟိယာတိ ဟိမပါတသမယေ ဟိမဝလာဟကာ.

446. සත්තසතිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'භික්ඛග්ගේන' යනු භික්ෂු සංඛ්‍යාවෙන්, භික්ෂූන් ගණනය කොට එපමණ ප්‍රමාණයක් කොටස් තැබූහ යනු අර්ථයයි. 'මහියා' යනු හිම පතිත වන කාලයෙහි පවතින හිම වලාවන්ය.

၄၄၇. အဝိဇ္ဇာနိဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာပဋိစ္ဆန္နာ. ပေါသာတိ ပုရိသာ. ပိယရူပံ အဘိနန္ဒန္တိ ပတ္ထေန္တီတိ ပိယရူပါဘိနန္ဒိနော. အဝိဒ္ဒသူတိ အဝိဇာနန္တာ. ရာဂရဇေဟိ သရဇာ. မဂသဒိသာတိ မဂါ. သဟ နေတ္တိယာတိ သနေတ္တိကာ. ဝဍ္ဎေန္တိ ကဋသိန္တိ ပုနပ္ပုနံ ကဠေဝရံ နိက္ခိပမာနာ ဘူမိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧဝံ ဝဍ္ဎေန္တာဝ ဃောရံ အာဒိယန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ.

447. 'අවිජ්ජානිවුටා' යනු අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු යන්නයි. 'පෝසා' යනු පුරුෂයෝය. ප්‍රිය ස්වභාවයන් කෙරෙහි ඇලෙති, පතති යන අරුතින් 'පියරූප අභිනන්දිනෝ' නම් වෙති. 'අවිද්දසූ' යනු නොදන්නා අයයි. රාග නැමැති කෙලෙස් කුණු (රජස්) සහිත බැවින් 'සරජා' නම් වෙති. මෘගයන් (සතුන්) වැනි බැවින් 'මගා' නම් වෙති. භවය කරා ගෙන යන තෘෂ්ණාව (නෙත්ති) සමඟ පවතින බැවින් 'සනෙත්තිකා' නම් වෙති. 'වඩ්ඪෙන්ති කටසිං' යනු නැවත නැවත ශරීරය අත්හරිමින් සොහොන් බිම වර්ධනය කරති යන්නයි. මෙසේ වර්ධනය කරමින්ම භයානක වූ පුනබ්භවය (නැවත ඉපදීම) ලබා ගනිති.

၄၅၄. ပါပကံ နော အာဝုသော ကတန္တိ အာဝုသော အမှေဟိ ပါပကံ ကတန္တိ အတ္ထော.

454. "ඇවැත්නි, අප විසින් වැරදි දෙයක් කරන ලදී" යනු "ඇවැත්නි, අප කෙරෙහි අහිතකර දෙයක් කරන ලදී" යන්න අර්ථයයි.

၄၅၅. ကတမေန တွံ ဘူမိ ဝိဟာရေနာတိ ဧတ္ထ ဘူမီတိ ပိယဝစနမေတံ. ပိယံ ဝတ္တုကာမော ကိရ အာယသ္မာ သဗ္ဗကာမီ နဝကေ ဘိက္ခူ ဧဝံ အာမန္တေတိ. ကုလ္လကဝိဟာရေနာတိ ဥတ္တာနဝိဟာရေန.

455. 'කටමේන ත්වං භූමි විහාරේන' යන මෙහි 'භූමි' යන්න ප්‍රිය වචනයකි. ආයුෂ්මත් සබ්බකාමී ස්ථවිරයන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් හට ප්‍රිය වචන පවසනු කැමැත්තෙන් මෙලෙස 'භූමි' යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කළ බව කියනු ලැබේ. 'කුල්ලක විහාරේන' යනු විවෘත වූ (පැහැදිලි) පැවැත්මෙනි.

၄၅၇. သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေတိ ကထံ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ? တတြ ဟိ ‘‘သန္နိဓိ နာမ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ အပရဇ္ဇူ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘သန္နိဓိကာရကေ အသန္နိဓိကာရကသညီ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ အာပတ္တိံ ဝဒန္တေန ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. တတြေကေ မညန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, ဣဒဉ္စ လောဏံ နာမ ယာဝဇီဝိကတ္တာ သန္နိဓိဘာဝံ နာပဇ္ဇတိ. ယမ္ပိ အလောဏကံ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ, တသ္မာ ‘‘‘ယာဝကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတိ, ဝိကာလေ န ကပ္ပတီ’တိ ဝစနတော ဒုက္ကဋေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘တုမှာကံ မတေန ဒုက္ကဋေနပိ န ဘဝိတဗ္ဗံ, န ဟိ ဧတ္ထ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ, ယာဝကာလိကမေဝ [Pg.135] တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ, န စ တံ ဝိကာလေ ပရိဘုတ္တံ. ယဒိ ဝါ ‘‘ဝိကာလေ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနေန တုမှေ ဒုက္ကဋံ မညေထ, ယာဝဇီဝိကမိဿံ ယာဝကာလိကံ ဝိကာလေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယံ န ဘဝေယျ. တသ္မာ န ဗျဉ္ဇနမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော.

457. 'සාවත්ථියා සුත්තවිභංගේ' යනු, කෙසේ නම් සුත්තවිභංගයෙහි ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දක් වේද? එහි "සන්නිධි නම් අද පිළිගෙන හෙට තබා ගැනීමයි" යනුවෙන් පවසා, නැවත "තැන්පත් කරන ආහාරයෙහි තැන්පත් නොකළේය යන සංඥා ඇතිව යමෙක් ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම් පාචිත්ති ඇවැත් වේ" යනුවෙන් වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එහි ඇතැම් ආචාර්යවරුන් මෙසේ සිතති: "යම් භික්ෂුවක් තැන්පත් කරන ලද (සන්නිධි කළ) ආහාරයක් හෝ භෝජනයක්..." යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙම ලුණු යනු ජීවිතාන්තය දක්වා පරිභෝජනය කළ හැකි (යාවජීවික) දෙයක් බැවින් එය සන්නිධි බවට පත් නොවේ. ලුණු රහිත යම් ආහාරයක් පිළිගෙන, පෙර දින පිළිගත් එම ලුණු සමඟ මිශ්‍ර කොට වළඳයි නම්, එය එදිනම පිළිගත්තා හා සමාන වේ. එබැවින් "මහණෙනි, යාවකාලික දෙයක් සමඟ එදිනම පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් උදෑසන කාලයෙහි කැප වේ, විකාලයෙහි කැප නොවේ" යන වචනයට අනුව, මෙහිදී දුක්කට ඇවැතක් විය යුතුය" යන්න ඔවුන්ගේ මතයයි. ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය - "ඔබගේ මතය අනුව මෙහි දුක්කට ඇවැතක් පවා නොවිය යුතුය. මන්දයත් මෙහි යාවජීවික ලුණු එදින පිළිගත් දෙයක් නොවේ. එදින පිළිගත් දෙය වන්නේ යාවකාලික ආහාරය පමණි. එය විකාලයෙහි වළඳාද නැත. ඉදින් "විකාලයෙහි කැප නොවේ" යන වචනය නිසා ඔබ දුක්කටයක් ඇතැයි සිතන්නේ නම්, යාවජීවික දෙයක් මිශ්‍ර කළ යාවකාලික ආහාරයක් විකාලයෙහි වළඳන්නාට විකාලභෝජන පාචිත්තිය නොවිය යුතුය. එබැවින් වචන මාත්‍රයක්ම නොගත යුතුය, එහි අර්ථය විමසා බැලිය යුතුය."

အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယာဝကာလိကေန ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယဒိ သမ္ဘိန္နရသံ ဟောတိ, ယာဝကာလိကဂတိကမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဝိကာလေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ကာလေ ကပ္ပတိ, ဝိကာလေ န ကပ္ပတိ. န ဣဓ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနမတ္တေနေတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ယထေဝ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကေန သမ္ဘိန္နရသံ ဝိကာလေ န ကပ္ပတိ, ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယာဝဟံ ဟောတိ. ဧဝံ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ အပရဇ္ဇု ယာဝကာလိကေန သမ္ဘိန္နရသံ န ကပ္ပတိ, သန္နိဓိဘောဇနပါစိတ္တိယာဝဟံ ဟောတိ. တံ ‘‘သန္နိဓိကတံ ဣဒ’’န္တိ အဇာနန္တောပိ န မုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သန္နိဓိကာရကေ အသန္နိဓိကာရကသညီ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ကတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ ဣမိဿာ ပုစ္ဆာယ ‘‘ပရိသုဒ္ဓမိဒံ ဗျာကရဏံ သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ.

මෙහි අර්ථය මෙයයි - යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ එදින පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් රසයෙන් මිශ්‍ර වුවහොත්, එය යාවකාලික ආහාරයේ ස්වභාවයම ගනී. එබැවින් "යම් භික්ෂුවක් විකාලයෙහි ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම්" යන මෙම ශික්ෂාපදය අනුව එය උදෑසන කාලයෙහි කැප වන අතර විකාලයෙහි කැප නොවේ. මෙහි "කැප නොවේ" යන වචන මාත්‍රයෙන් පමණක් දුක්කට ඇවැතක් නොවේ. යම් සේ එදින පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ රසයෙන් මිශ්‍ර වූ විට විකාලයෙහි කැප නොවේද, එය විකාලභෝජන පාචිත්තිය ගෙන එයිද, එලෙසම අද පිළිගත් දෙයක් වුවද පසුදින යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ රසයෙන් මිශ්‍ර වුවහොත් එය කැප නොවේ, එය සන්නිධිභෝජන පාචිත්තිය ගෙන එයි. එය "මෙය තැන්පත් කළ (සන්නිධි කළ) දෙයක්" යැයි නොදැන සිටියද ඔහු ඇවැතින් නිදහස් නොවේ. ඒ බව මෙසේ වදාරන ලදී - "සන්නිධිකාරකයෙහි අසන්නිධිකාරක සංඥා ඇත්තෙකු ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම් පාචිත්ති ඇවැත් වේ." එබැවින් "කොහේදී ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දක්ද?" යන ප්‍රශ්නයට "සාවත්ථියෙහි සුත්තවිභංගයෙහි" යන මෙම පිළිතුර පිරිසිදුය (නිවැරදිය).

ရာဇဂဟေ ဥပေါသထသံယုတ္တေတိ ဣဒံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဒွေ ဥပေါသထာဂါရာနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာနိ; ယော သမ္မန္နေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိနယာတိသာရေ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဒွေ ဥပေါသထာဂါရာနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧတဿ ဝိနယဿ အတိသာရေ ဒုက္ကဋံ. စမ္ပေယျကေ ဝိနယဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဣဒံ ‘‘အဓမ္မေန စေ ဘိက္ခဝေ ဝဂ္ဂကမ္မံ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိ ဧဝမာဒိံ ကတွာ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ အာဂတံ ဝိနယဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

'රාජගහේ උපෝසථසංයුත්තේ' යන්නෙන් "මහණෙනි, එක් ආවාසයක උපෝසථාගාර දෙකක් සම්මත නොකළ යුතුය, යමෙක් සම්මත කරයි නම් ඔහුට දුක්කට ඇවැත් වේ" යන මෙය අදහස් කර පවසන ලද්දකි. 'විනයාතිසාරේ දුක්කටං' යනු "මහණෙනි, එක් ආවාසයක උපෝසථාගාර දෙකක් සම්මත නොකළ යුතුය" යන මෙම විනය නීතිය ඉක්මවා යාම නිසා දුක්කට ඇවැත් වේ යන්නයි. 'චම්පෙය්‍යකේ විනයවත්ථුස්මිං' යනු "මහණෙනි, ඉදින් අධාර්මිකව වගග කර්මයක් කෙරේ නම් එය කර්මයක් නොවේ, එය නොකටයුතුය" යනාදී වශයෙන් චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයෙහි එන විනය වස්තුව අදහස් කරමින් ආයුෂ්මත් සබ්බකාමී ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද්දකි.

ဧကစ္စော ကပ္ပတီတိ ဣဒံ ဓမ္မိကံ အာစိဏ္ဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆေဒနကေ ပါစိတ္တိယန္တိ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ ဟိ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဂတံ, တသ္မာ ဒွိန္နံ သုဂတဝိဒတ္ထီနံ ဥပရိ ဒသာယေဝ ဝိဒတ္ထိမတ္တာ လဗ္ဘတိ. ဒသာယ ဝိနာ တံ ပမာဏံ ကရောန္တဿ ဣဒံ အာဂတမေဝ ဟောတိ – ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. တသ္မာ ‘‘ကိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဆေဒနကေ [Pg.136] ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အာဟ. ဆေဒနကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'ඒකච්චෝ කප්පති' යනු ධාර්මික වූ පැවැත්ම අදහස් කර පවසන ලද්දකි. 'ඡේදනකේ පාචිත්තියං' යනු, සුත්තවිභංගයෙහි "නිසීදනය නම් දාවලු සහිත වූවක් යැයි කියනු ලැබේ" යනුවෙන් සඳහන් වන බැවින්, සුගත වියතින් වියත් දෙකකට අමතරව වියත් ප්‍රමාණයක දාවල්ලක් පමණක් ලැබිය හැකිය. දාවල්ල රහිතව ඒ ප්‍රමාණය ඉක්මවා එය සාදන්නෙකුට "එය ඉක්මවා යන්නාට ඡේදනක පාචිත්ති ඇවැත් වේ" යනුවෙන් මෙය ඍජුවම අදාළ වේ. එබැවින් "කුමන ඇවැතක් වේද?" යි විමසූ කල ස්ථවිරයන් වහන්සේ "ඡේදනක පාචිත්තියකි" යි වදාළහ. ඡේදනක ශික්ෂාපදයෙහි දක්වා ඇති පාචිත්ති ඇවැතට පත් වේ යනු අර්ථයයි. සෑම තැනකම ඉතිරි කරුණු ඉතා පැහැදිලිය.

ဒသဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දස වත්ථු කථාව නිම විය.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

සමන්තපාසාදිකා නම් විනය වර්ණනාවෙහි...

သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සත්තසතිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

ဒွိဝဂ္ဂသင်္ဂဟာ ဝုတ္တာ, ဒွါဝီသတိပဘေဒနာ;

ခန္ဓကာ သာသနေ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခပ္ပဟာယိနော.

පංචස්කන්ධ දුක්ඛය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ (බුදු) සසුනෙහි, විසි දෙකක් වූ ප්‍රභේදයන්ගෙන් යුක්ත වූ, (මහාවග්ග සහ චුල්ලවග්ග යන) වර්ග දෙකෙහි සංග්‍රහයක් වූ ඛන්ධකයෝ වදාරන ලදහ.

ယာ တေသံ ဝဏ္ဏနာ ဧသာ, အန္တရာယံ ဝိနာ ယထာ;

သိဒ္ဓါ သိဇ္ဈန္တု ကလျာဏာ, ဧဝံ အာသာပိ ပါဏိနန္တိ.

එම (පාලි, අටුවා, ටීකා) ග්‍රන්ථයන්ගේ යම් විවරණයක් ඇත්ද, එය යම් සේ බාධාවකින් තොරව නිමාවට පත් වූයේද, එමෙන්ම සත්ත්වයන්ගේ යහපත් වූ සියලු අභිලාෂයන් ද එසේම සාර්ථක වෙත්වා!

စူဠဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

චුල්ලවග්ග අටුවාව නිමාවට පත් විය.