နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ဝိနယပိဋကေ

විනය පිටකයෙහි

မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

මහාවග්ග අට්ඨකථාව

၁. မဟာခန္ဓကံ

1. මහාඛන්ධකය

ဗောဓိကထာ

බෝධි කථාව

ဥဘိန္နံ [Pg.233] ပါတိမောက္ခာနံ, သင်္ဂီတိသမနန္တရံ;

သင်္ဂါယိံသု မဟာထေရာ, ခန္ဓကံ ခန္ဓကောဝိဒါ.

ඛන්ධකයන් පිළිබඳ හසළ දැනුමක් ඇති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා, භික්ෂු හා භික්ෂුණී යන ප්‍රාතිමෝක්ෂ දෙක සංගායනා කළ විගසම (හෝ සංගායනා කළ කාලයට පසුව) මහාඛන්ධකය හා චූළඛන්ධකය සංගායනා කළ සේක.

ယံ တဿ ဒါနိ သမ္ပတ္တော, ယသ္မာ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော;

တသ္မာ ဟောတိ အယံ တဿ, အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ.

දැන් එම ඛන්ධකයන් වර්ණනා කිරීමේ (විස්තර කිරීමේ) අනුපිළිවෙළ පැමිණ තිබේ. එබැවින් එම ඛන්ධකයන්හි ඇති නොපැහැදිලි අර්ථයන් පැහැදිලි කරන්නා වූ මෙම අර්ථ වර්ණනාව (අට්ඨකථාව) සිදු කරනු ලැබේ.

ပဒဘာဇနိယေ အတ္ထာ, ယေဟိ ယေသံ ပကာသိတာ;

တေ စေ ပုန ဝဒေယျာမ, ပရိယောသာနံ ကဒါ ဘဝေ.

පදභාජනියෙහි යම් පදයන්ගේ අර්ථයන් යම් අට්ඨකථා ක්‍රමයකින් දැනටමත් ප්‍රකාශ කර ඇත්ද, ඒවා නැවතත් පවසන්නේ නම් මේ අට්ඨකථාව කවදා නම් අවසන් වේද? එය කිසිදා අවසන් නොවේ.

ဥတ္တာနာ စေဝ ယေ အတ္ထာ, တေသံ သံဝဏ္ဏနာယ ကိံ;

အဓိပ္ပာယာနုသန္ဓီဟိ, ဗျဉ္ဇနေန စ ယေ ပန.

ඉබේම පැහැදිලි වන අර්ථයන් වර්ණනා කිරීමෙන් ඇති පලක් නැත. එහෙත් අදහස, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීම හෝ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය අනුව යම් අර්ථ කෙනෙක් පැහැදිලි නොවෙත්ද,

အနုတ္တာနာ န တေ ယသ္မာ, သက္ကာ ဉာတုံ အဝဏ္ဏိတာ;

တေသံယေဝ အယံ တသ္မာ, ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာနယောတိ.

එම නොපැහැදිලි අර්ථයන් විස්තර නොකොට දැනගත නොහැකි බැවින්, ඒවා විස්තර කිරීම සඳහාම මෙම අර්ථ වර්ණනා ක්‍රමය පවතී.

၁. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတိ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ကရဏဝစနေ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ, ဝိနယံ ပတွာ ပန ကရဏဝစနေနေဝ အယမဘိလာပေါ အာရောပိတောတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အာရုဠှာဘိလာပဝသေနေဝေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော အညေသုပိ ဣတော ပရေသု ဧဝရူပေသု.

1. ‘තේන සමයේන බුද්ධෝ භගවා උරුවේලායං විහරති නජ්ජා නේරඤ්ජරාය තීරේ බෝධිරුක්ඛමූලේ පඨමාභිසම්බුද්ධෝ’ යන මෙහි ‘තේන සමයේන බුද්ධෝ භගවා වේරඤ්ජායං’ ආදී පාඨයන්හි මෙන් තෘතීයා විභක්තිය (කරණ වචනය) යෙදීමට විශේෂ හේතුවක් නැතත්, විනය පිටකයෙහි සංගායනා පිළිවෙළට අනුව ආරම්භයේ සිටම සංගායනා කළ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් මෙම වචන විලාසය තෘතීයා විභක්තියෙන්ම පවත්වන ලදී. එතැන් සිට ඉදිරියට හමුවන මෙවැනි පාඨයන්හිද මෙම ක්‍රමයම දත යුතුය.

ကိံ ပနေတဿ ဝစနေ ပယောဇနန္တိ? ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ ဝိနယကမ္မာနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဒါနဒဿနံ. ယာ ဟိ ဘဂဝတာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ တီဟိ [Pg.234] သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄) ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စေဝ ဥပသမ္ပဒါ စ အနုညာတာ, ယာနိ စ ရာဇဂဟာဒီသု ဥပဇ္ဈာယဥပဇ္ဈာယဝတ္တအာစရိယအာစရိယဝတ္တာဒီနိ အနုညာတာနိ, တာနိ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ ဗာရာဏသိယံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဌာနံ ပတွာ ဣမသ္မိဉ္စ ဣမသ္မိဉ္စ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တာနီတိ ဧဝမေတေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ ဝိနယကမ္မာနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဒါနဒဿနံ ဧတဿ ဝစနေ ပယောဇနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

මෙම නිදාන පාඨය කීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? පැවිද්ද ආදී විනය කර්මයන්ගේ ආරම්භයේ සිටම නිදානය (හේතුව) පෙන්වීම එහි ප්‍රයෝජනයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘මහණෙනි, මේ තිසරණ ගමනයෙන් පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අනුදනිමි’ යනාදී වශයෙන් යම් පැවිද්දක් හා උපසම්පදාවක් අනුදැන වදාරන ලද්දේද, රජගහ ආදී ස්ථානයන්හිදී උපජ්ඣායයන්, උපජ්ඣාය වත්, ආචාර්යයන් සහ ආචාර්ය වත් ආදී යම් විනය කර්මයන් අනුදැන වදාරන ලද්දේද, සම්බුද්ධත්වයට පත්වී සත් සතිය බෝධි මණ්ඩපයෙහි ගතකොට බරණැසදී දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය දේශනා කිරීමෙන් පසුව මෙම අනුපිළිවෙළින් ඒ ඒ ස්ථානයන්ට පැමිණ ඒ ඒ කරුණු මුල් කරගෙන පැනවූ ඒ පැවිද්ද ආදී විනය කර්මයන්ගේ මුල සිටම නිදානය දැක්වීම මෙහි ප්‍රයෝජනය බව දත යුතුය.

တတ္ထ ဥရုဝေလာယန္တိ မဟာဝေလာယံ; မဟန္တေ ဝါလိကရာသိမှီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ‘‘ဥရူ’’တိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ; ‘‘ဝေလာ’’တိ မရိယာဒါ; ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ; တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ အညော စောဒကော နာမ နတ္ထိ, သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု, ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ, သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာကိရတိ. ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလိကရာသိ ဇာတော, တတော နံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာယန္တိ မဟာဝေလာယံ; မဟန္တေ ဝါလိကရာသိမှီတိ အတ္ထော’’တိ. တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ; ဝေလာတိ မရိယာဒါ; ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

එහි ‘උරුවේලායං’ යනු විශාල වෙරළක් වැනි වැලි සමූහයක යන අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් ‘උරු’ යනු වැලි වලට නමකි; ‘වේලා’ යනු සීමාවයි. සීමාව ඉක්මවා ගිය වැලි ‘උරුවේලා’ නම් වේ. අතීතයේ බුදුවරයෙකු ලොව පහළ නොවූ කාලයක දස දහසක් කුලපුත්‍රයෝ තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව එම ප්‍රදේශයෙහි වසන්නාහු, එක් දිනක රැස්වී මෙවැනි කතිකාවතක් කරගත්හ: ‘කාය කර්ම හා වචී කර්ම අන් අයට ප්‍රකාශ වේ, නමුත් මනෝ කර්මය ප්‍රකාශ නොවේ. එබැවින් යමෙක් කාම විතර්කයක්, ව්‍යාපාද විතර්කයක් හෝ විහිංසා විතර්කයක් සිතන්නේ නම්, ඔහුට වෙනත් චෝදනා කරන්නෙකු නැත. ඔහුම තමාට චෝදනා කරගෙන පතකින් (කොළපොතකින්) වැලි ගෙනැවිත් මේ ස්ථානයට දමනු ලැබේවා, මෙය ඔහුට දඩුවමකි’ යනුවෙනි. එතැන් සිට යමෙක් එවැනි විතර්කයක් සිතයිද, ඔහු එහි පතකින් වැලි ගෙනැවිත් දමයි. මෙලෙස පිළිවෙළින් එහි විශාල වැලි ගොඩක් ඇති විය. පසුව පසුකාලීන ජනයා එය වටකොට චෛත්‍යස්ථානයක් කළහ. එය අරභයා පැරණි අට්ඨකථාචාරීන් වහන්සේලා ‘උරුවේලායං යනු විශාල වැලි ගොඩකය’ යන්න ප්‍රකාශ කළහ. මා විසින් පවසන ලද අනෙක් අර්ථයද එම වැලි ගොඩම අරභයා කියන ලද්දකි.

ဗောဓိရုက္ခမူလေတိ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ; တံ ဗောဓိံ ဘဂဝါ ဧတ္ထ ပတ္တောတိ ရုက္ခောပိ ‘‘ဗောဓိရုက္ခော’’တွေဝ နာမံ လဘိ, တဿ ဗောဓိရုက္ခဿ မူလေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပဌမံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ; အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သဗ္ဗပဌမံယေဝါတိ အတ္ထော. ဧကပလ္လင်္ကေနာတိ သကိမ္ပိ အနုဋ္ဌဟိတွာ ယထာအာဘုဇိတေန ဧကေနေဝ ပလ္လင်္ကေန. ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီတိ ဝိမုတ္တိသုခံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒယမာနော.

‘බෝධිරුක්ඛමූලේ’ යන්නෙහි මඟ සතරෙහි ඥානය ‘බෝධි’ නම් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහිදී එම බෝධියට පැමිණි බැවින් ඒ වෘක්ෂයද ‘බෝධි වෘක්ෂය’ යන නාමය ලැබීය. එම බෝධි වෘක්ෂයේ මුල ‘බෝධිරුක්ඛමූල’ නම් වේ. ‘පඨමාභිසම්බුද්ධෝ’ යනු පළමුවෙන්ම මනා කොට අවබෝධ කළේ (බුදු වූයේ) යන අර්ථයයි. ‘ඒකපල්ලංකේන’ යනු එක් වරක්වත් නැගී නොසිට, එක්වරක් දැඩිව අල්ලා ගත් පර්යංකයකින් (පළඟකින්) යුක්තව යන්නයි. ‘විමුත්තිසුඛපටිසංවේදී’ යනු විමුක්ති සුවය හෙවත් ඵලසමාපත්ති සුවය විඳිමින් යන්නයි.

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒန္တိ [Pg.235] ပစ္စယာကာရံ. ပစ္စယာကာရော ဟိ အညမညံ ပဋိစ္စ သဟိတေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတီတိ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ ဝိနိစ္ဆယံ ဣစ္ဆန္တေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော. အနုလောမပဋိလောမန္တိ အနုလောမဉ္စ ပဋိလောမဉ္စ. တတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော အဝိဇ္ဇာဒိကော ပစ္စယာကာရော အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏတော ‘‘အနုလောမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော သွေဝ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈမာနော တံ ကိစ္စံ န ကရောတီတိ တဿ အကရဏတော ‘‘ပဋိလောမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပုရိမနယေန ဝါ ဝုတ္တော ပဝတ္တိယာ အနုလောမော, ဣတရော တဿာ ပဋိလောမောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဒိတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ အန္တံ, အန္တတော စ ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒိံ ပါပေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဣတော အညေနတ္ထေန အနုလောမပဋိလောမတာ န ယုဇ္ဇတိ.

‘පටිච්චසමුප්පාදං’ යනු ප්‍රත්‍යාකාරයයි (හේතු-ඵල ස්වභාවයයි). ප්‍රත්‍යාකාරය වනාහි එකිනෙකා නිසා උපන් ධර්මයන් හටගන්වන බැවින් ‘පටිච්චසමුප්පාද’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තර වශයෙන් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණ වූ විනිශ්චය කැමති වන්නන් විසින් විසුද්ධි මාර්ගයෙන් එය ගත යුතුය. ‘අනුලෝමපටිලෝමං’ යනු අනුලෝම වශයෙන් සහ පටිලෝම වශයෙන් යන්නයි. එහි ‘අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා’ ආදී ක්‍රමයෙන් කියවුණු අවිද්‍යාව මුල් වූ ප්‍රත්‍යාකාරය, තමා විසින් කළ යුතු කෘත්‍යය සිදු කරන බැවින් ‘අනුලෝම’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘අවිජ්ජාය ත්වේව අසේසවිරාගනිරෝධා සංඛාර නිරෝධෝ’ ආදී ක්‍රමයෙන් කියවුණු එම ප්‍රත්‍යාකාරයම නොහටගැනීමේ නිරෝධයෙන් නිරුද්ධ වන විට එම කෘත්‍යය සිදු නොකරන බැවින් ‘පටිලෝම’ යැයි කියනු ලැබේ. එසේත් නැතිනම් පෙර ක්‍රමය සංසාර පැවැත්මට අනුලෝම වන අතර, අනෙක් ක්‍රමය ඊට පටහැනි (පටිලෝම) වන බැවින් මෙලෙසද අර්ථය දත යුතුය. මුල සිට අගට සහ අග සිට මුලට යන අර්ථයෙන් අනුලෝම පටිලෝම යන්න මෙහි නොගැලපෙන්නේ, එසේ දේශනා කර නොමැති බැවිනි.

မနသာကာသီတိ မနသိ အကာသိ. တတ္ထ ယထာ အနုလောမံ မနသိ အကာသိ, ဣဒံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ ဝိနိစ္ဆယံ ဣစ္ဆန္တေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတောဝ ဂဟေတဗ္ဗော.

‘මනසාකාසි’ යනු මනසෙහි (සිතෙහි) මෙනෙහි කළේය යන්නයි. එහි අනුලෝම වශයෙන් මෙනෙහි කළ ආකාරය දැක්වීම සඳහා ‘අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා’ ආදිය වදාරන ලදී. එහි අවිද්‍යාවද වේ, එය ප්‍රත්‍යයද වේ, එබැවින් ‘අවිජ්ජාපච්චයා’ නම් වේ. ඒ අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ උපදින්නාහ යන මෙම ක්‍රමයෙන් සියලු පදයන්හි අර්ථය දත යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරාත්මක විනිශ්චය කැමති වන්නන් විසින් විසුද්ධි මාර්ගයෙන්ම එය ගත යුතුය.

ယထာ ပန ပဋိလောမံ မနသိ အကာသိ, ဣဒံ ဒဿေတုံ အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓော ဟောတိ. ဧဝံ နိရုဒ္ဓါနံ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏံ နိရုဒ္ဓံ, ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပါဒီနိ နိရုဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒီနိ ဝတွာ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကေဝလဿာတိ သကလဿ; သုဒ္ဓဿ ဝါ သတ္တဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රතිලෝම වශයෙන් පටිච්චසමුප්පාදය මෙනෙහි කළ ආකාරය දැක්වීම පිණිස 'අවිද්‍යාවේම නිරවශේෂ විරාග නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ' යනාදී වශයෙන් වදාරන ලදී. එහි 'අවිජ්ජායත්වේව' (avijjāya tveva) යනු අවිද්‍යාවෙන්ම යන්නයි. 'නිරවශේෂ විරාග නිරෝධයෙන්' (asesavirāganirodhā) යනු විරාගය යැයි කියනු ලබන අරහත් මාර්ගයෙන් නිරවශේෂයෙන් නිරුද්ධ වීමයි. 'සංස්කාර නිරෝධය' (saṅkhāranirodha) යනු සංස්කාරයන්ගේ නැවත නූපදනා ලෙස නිරුද්ධ වීමයි. මෙලෙස නිරුද්ධ වූ සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වන බවත්, විඤ්ඤාණය ආදී ප්‍රත්‍යයන්ගේ නිරෝධයෙන් නාමරූප ආදී ඵල ධර්මයන් ද නිරුද්ධ වන්නේමය යන කරුණ දැක්වීම පිණිස, 'සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ' යනාදිය වදාරා, 'මෙසේ මේ සම්පූර්ණ දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරෝධය වේ' යැයි වදාරන ලදී. එහි 'කේවලස්ස' යනු සියල්ල වූ (සකල වූ) හෙවත් සත්ත්ව පුද්ගල භාවයෙන් තොර වූ ශුද්ධ වූ යන්න අර්ථයයි. 'දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස' යනු දුක් රැසෙහි යන්නයි. 'නිරෝධෝ හෝති' යනු නැවත නූපදීම (අනුප්පාදය) වේ යන්නයි.

ဧတမတ္ထံ [Pg.236] ဝိဒိတွာတိ ယွာယံ ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိဝသေန သင်္ခါရာဒိကဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော စ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာဒိဝသေန စ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တော, သဗ္ဗာကာရေန ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ. တာယံ ဝေလာယန္တိ တာယံ တဿ အတ္ထဿ ဝိဒိတဝေလာယံ. ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဣမံ တသ္မိံ ဝိဒိတေ အတ္ထေ ဟေတုနော စ ဟေတုသမုပ္ပန္နဓမ္မဿ စ ပဇာနနာယ အာနုဘာဝဒီပကံ ‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တီ’’တိအာဒိကံ သောမနဿယုတ္တဉာဏသမုဋ္ဌာနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ, အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

'මේ කරුණ දැන' (Etamatthaṃ viditvā) යනු - යම් මේ 'අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා සංස්කාර ආදී දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීමත්, අවිද්‍යා නිරෝධය ආදියෙන් දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරෝධයත් වේ' යැයි වදාරන ලද අර්ථය සියලු ආකාරයෙන් දැනගෙන යන්නයි. 'එම වෙලාවෙහි' (Tāyaṃ velāyanti) යනු ඒ අර්ථය දැනගත් ඒ අවස්ථාවෙහිදීය. 'මේ උදානය පළ කළ සේක' (Imaṃ udānaṃ udānesīti) යනු ප්‍රත්‍යයන් හා ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් උපන් ධර්මයන් පිළිබඳ අවබෝධයේ ආනුභාවය දැක්වීම පිණිස 'යදා හවේ පාතුභවන්ති' යනාදී වශයෙන් සෝමනස්ස සහගත ඥානයෙන් උපන් ප්‍රීතිමත් වචනය පළ කළ සේක යන්නයි.

တဿတ္ထော – ယဒါ ဟဝေတိ ယသ္မိံ ဘဝေ ကာလေ. ပါတုဘဝန္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဓမ္မာတိ အနုလောမပစ္စယာကာရပဋိဝေဓသာဓကာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ. အထ ဝါ ပါတုဘဝန္တီတိ ပကာသန္တိ; အဘိသမယဝသေန ဗျတ္တာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. ဓမ္မာတိ စတုအရိယသစ္စဓမ္မာ. အာတာပေါ ဝုစ္စတိ ကိလေသသန္တာပနဋ္ဌေန ဝီရိယံ; အာတာပိနောတိ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝတော. ဈာယတောတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စ ဈာနေန ဈာယန္တဿ. ဗြာဟ္မဏဿာတိ ဗာဟိတပါပဿ ခီဏာသဝဿ. အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တီတိ အထဿ ဧဝံ ပါတုဘူတဓမ္မဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ. သဗ္ဗာတိ ယာ ဧတာ ‘‘ကော နု ခေါ ဘန္တေ ဖုသတီတိ; နော ကလ္လော ပဉှောတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ, တထာ ‘‘ကတမံ နု ခေါ ဘန္တေ ဇရာမရဏံ; ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏန္တိ; နော ကလ္လော ပဉှောတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ စ နယေန ပစ္စယာကာရေ ကင်္ခါ ဝုတ္တာ, ယာ စ ပစ္စယာကာရဿေဝ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိကာ သောဠသ ကင်္ခါ အာဂတာ, တာ သဗ္ဗာ ဝပယန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ နိရုဇ္ဈန္တိ. ကသ္မာ? ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မန္တိ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဒိကေန ဟေတုနာ သဟေတုကံ ဣမံ သင်္ခါရာဒိံ ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဓမ္မံ ပဇာနာတိ အညာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ.

එහි අර්ථය නම් - 'යම් කලෙක' යනු යම් භවයක හෝ කාලයක යන්නයි. 'පහළ වෙත්ද' යනු උපදිත්ද යන්නයි. 'ධර්මයෝ' යනු අනුලෝම පටිච්චසමුප්පාද අවබෝධය සාක්ෂාත් කර දෙන බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝයි. නැතහොත් 'පහළ වෙත්ද' යනු චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයෝ අවබෝධය (අභිසමය) මගින් පැහැදිලිව ප්‍රකට වෙත් යන්නයි. කෙලෙස් තවන අර්ථයෙන් වීර්යය 'ආතාප' නම් වේ; සම්මප්පධාන වීර්යය ඇති තැනැත්තා 'ආතාපී' නම් වේ. 'ධ්‍යායතෝ' යනු ආරම්මණූපනිජ්ඣාන හා ලක්ඛණූපනිජ්ඣාන යන ලක්ෂණ ඇති ධ්‍යානයෙන් ධ්‍යාන වඩන්නා වූ රහතන් වහන්සේටයි. 'බ්‍රාහ්මණයාට' යනු බැහැර කළ පාප ඇති රහතන් වහන්සේටයි. 'එවිට ඔහුගේ සැක දුරු වේ' යනු මෙසේ ධර්මයන් පහළ වූ ඒ රහතන් වහන්සේගේ සැකයෝ දුරු වෙති යන්නයි. 'සියලු සැක' යනු - පටිච්චසමුප්පාද ධර්මය අවබෝධ නොවීම නිසා ඇතිවන 'මම අතීතයෙහි සිටියෙම්ද?' යනාදී දහසය වැදෑරුම් සැකයන් ඇතුළු සියලු සැකයන් පහව යන බවයි. ඒ මන්ද යත්? ඔහු අවිද්‍යාව ආදී හේතූන් නිසා හටගත් සංස්කාර ආදී වූ හේතු සහිත සම්පූර්ණ දුක්ඛ සමූහය මැනවින් අවබෝධ කරගන්නා බැවිනි.

၂. ဒုတိယဝါရေ – ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဣမံ တသ္မိံ ဝိဒိတေ အတ္ထေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧဝံ ပကာသိတဿ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဿ ပစ္စယက္ခယဿ အဝဗောဓာနုဘာဝဒီပကံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ အတ္ထော. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မာ ပစ္စယာနံ ခယသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တသ္မာ ယဒါဿ အာတာပိနော ဈာယတော [Pg.237] ဗြာဟ္မဏဿ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တိ, အထဿ ယာ နိဗ္ဗာနဿ အဝိဒိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ သဗ္ဗာပိ ကင်္ခါ ဝပယန္တီတိ.

2. දෙවන වාරයේදී - 'මේ උදානය පළ කළ සේක' යනු නිවන සංඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම අවබෝධ කර ගැනීමේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමින් ඉහත සඳහන් කළ උදානය වදාරන ලදී යන්නයි. එහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය නම් - යම් හෙයකින් ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම වූ නිවන අවබෝධ කළේ ද, එහෙයින් වීර්යවන්තව ධ්‍යාන වඩන ඒ බ්‍රාහ්මණයාට ඉහත කී බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් හෝ සත්‍ය ධර්මයන් පහළ වන කල්හි, නිවන අවබෝධ නොවීම නිසා ඇතිවිය හැකි සියලු සැකයන් දුරු වන්නේය යන්නයි.

၃. တတိယဝါရေ – ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဣမံ ယေန မဂ္ဂေန သော ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယနိရောဓသင်္ခါတော အတ္ထော ကိစ္စဝသေန စ အာရမ္မဏကိရိယာယ စ ဝိဒိတော, တဿ အရိယမဂ္ဂဿ အာနုဘာဝဒီပကံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ အတ္ထော. တတြာပါယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ, တဒါ သော ဗြာဟ္မဏော တေဟိ ဝါ ဥပ္ပန္နေဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ, ယဿ ဝါ အရိယမဂ္ဂဿ စတုသစ္စဓမ္မာ ပါတုဘူတာ, တေန အရိယမဂ္ဂေန ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ မာရသေနံ ဝိဓူပယန္တော ဝိဓမေန္တော ဝိဒ္ဓံသေန္တော တိဋ္ဌတိ. ကထံ? သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခံ, ယထာ သူရိယော အဗ္ဘုဂ္ဂတော အတ္တနော ပဘာယ အန္တလိက္ခံ ဩဘာသေန္တောဝ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ သောပိ ဗြာဟ္မဏော တေဟိ ဓမ္မေဟိ တေန ဝါ မဂ္ဂေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ မာရသေနံ ဝိဓူပယန္တော တိဋ္ဌတီတိ.

3. තුන්වන වාරයේදී - 'මේ උදානය පළ කළ සේක' යනු දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීම හා නිරුද්ධ වීම යන අර්ථය යම් මාර්ගයකින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දේද, ඒ ආර්ය මාර්ගයේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමින් ඉහත සඳහන් කළ උදානය වදාරන ලදී යන්නයි. එහි ද කෙටි අර්ථය නම් - යම් කලෙක වීර්යවන්තව ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට ධර්මයෝ පහළ වෙත්ද, එකල්හි ඔහු ඒ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ගෙන් හෝ චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකට කර දුන් ඒ ආර්ය මාර්ගයෙන් මාර සේනාව පලවා හරිමින් සිටියි. 'කාමයෝ තොපගේ පළමු සේනාවයි' යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද මාර සේනාව විනාශ කරමින් සිටියි. කෙසේද යත්? උදා වූ සූර්යයා තමාගේ ප්‍රභාවෙන් අහස ඒකාලෝක කරමින් අන්ධකාරය දුරු කරන්නාක් මෙන්, ඒ බ්‍රාහ්මණයා ද එම ධර්මයන්ගෙන් හෝ එම මාර්ගයෙන් සත්‍ය ධර්මයන් අවබෝධ කරගනිමින්ම මාර සේනාව නසමින් සිටියි යන්නයි.

ဧဝမေတ္ထ ပဌမံ ဥဒါနံ ပစ္စယာကာရပစ္စဝေက္ခဏဝသေန, ဒုတိယံ နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏဝသေန, တတိယံ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဒါနေ ပန ‘‘ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမံ, ဒုတိယံ ယာမံ ပဋိလောမံ, တတိယံ ယာမံ အနုလောမပဋိလောမ’’န္တိ ဝုတ္တံ; တံ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန ‘‘သွေ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ရတ္တိံ ဥပ္ပာဒိတမနသိကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ယဿ ပစ္စယာကာရပဇာနနဿ စ ပစ္စယက္ခယာဓိဂမဿ စ အာနုဘာဝဒီပိကာ ပုရိမာ ဒွေ ဥဒါနဂါထာ, တဿ ဝသေန ဧကေကမေဝ ကောဋ္ဌာသံ ပဌမယာမဉ္စ မဇ္ဈိမယာမဉ္စ မနသာကာသိ, ဣဓ ပန ပါဋိပဒရတ္တိယာ ဧဝံ မနသာကာသိ. ဘဂဝါ ဟိ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေသိ, ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပဋိလောမံ မနသိ ကတွာ ‘‘ဣဒါနိ အရုဏော ဥဂ္ဂမိဿတီ’’တိ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိ. သဗ္ဗညုတပ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝ စ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆိ. တတော တံ ဒိဝသံ တေနေဝ ပလ္လင်္ကေန ဝီတိနာမေတွာ သမ္ပတ္တာယ ပါဋိပဒရတ္တိယာ တီသု ယာမေသု ဧဝံ မနသိ ကတွာ ဣမာနိ ဥဒါနာနိ ဥဒါနေသိ. ဣတိ [Pg.238] ပါဋိပဒရတ္တိယာ ဧဝံ မနသိ ကတွာ တံ ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ဝီတိနာမေသိ.

මෙහිදී පළමු උදානය ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය (හේතු-ඵල දහම විමසීම) වශයෙනුත්, දෙවැන්න නිර්වාණ ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය වශයෙනුත්, තෙවැන්න මාර්ග ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය වශයෙනුත් උපන් බව දත යුතුය. එහෙත් උදාන පාලියෙහි “රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයෙහි අනුලෝම වශයෙන් ද, දෙවන යාමයෙහි ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ද, තෙවන යාමයෙහි අනුලෝම-ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ද ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය මෙනෙහි කළ සේක” යි වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් “හෙට මම අස්නෙන් නැගී සිටින්නෙමි” යි එදින රාත්‍රියේ ඇති වූ මෙනෙහි කිරීම අරභයා ය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, යම් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද අවබෝධයක් සහ ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම (නිවන) සාක්ෂාත් කිරීමේ ආනුභාවය දැක්වෙන පූර්ව උදාන ගාථා දෙකක් වෙත් ද, ඒ අවබෝධය හා සාක්ෂාත් කිරීම් ඇසුරින් එක් එක් කොටස බැගින් ප්‍රථම යාමයෙහි හා මධ්‍යම යාමයෙහි මෙනෙහි කළ සේක. එහෙත් මෙහි (විනය මහාවග්ගයෙහි) සඳහන් වන්නේ මැදින් මස පුර පෑලවිය රාත්‍රියෙහි මෙලෙස මෙනෙහි කළ ආකාරයයි. සැබවින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙසක් පුන් පොහෝ දින රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයෙහි පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය ලැබූ සේක, මධ්‍යම යාමයෙහි දිබ්බචක්ඛු ඥානය පිරිසිදු කළ සේක, පශ්චිම යාමයෙහි අනුලෝම-ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය මෙනෙහි කොට “දැන් අරුණෝදය උදාවනු ඇතැයි” සර්වඥතා ඥානයට පැමිණි සේක. සර්වඥතා ඥානය ලැබූ සැණින්ම අරුණෝදය උදා විය. ඉන්පසු එදින එම අසුනෙහිම වැඩ හිඳිමින් කාලය ගත කොට, එළඹුණු පෑලවිය රාත්‍රියේ තුන් යාමයෙහි මෙලෙස මෙනෙහි කොට මෙම උදානයන් වදාළ සේක. මෙලෙස පෑලවිය රාත්‍රියේ මෙනෙහි කොට, “බෝධි මූලයෙහි සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් වැඩසිටි සේකැ” යි වදාළ ඒ සත් දින එහිම ගත කළ සේක.

ဗောဓိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

බෝධි කථාව නිම විය.

အဇပါလကထာ

අජපාල කථාව

၄. အထ ခေါ ဘဂဝါ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမီတိ ဧတ္ထ န ဘဂဝါ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အနန္တရမေဝ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ. ယထာ ပန ‘‘ဘုတွာ သယတီ’’တိ ဝုတ္တေ န ‘‘ဟတ္ထေ အဓောဝိတွာ မုခံ အဝိက္ခာလေတွာ သယနသမီပံ အဂန္တွာ အညံ ကိဉ္စိ အာလာပသလ္လာပံ အကတွာ သယတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဘောဇနတော ပန ပစ္ဆာ သယတိ, န နသယတီတိ ဣဒမေဝတ္ထ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဧဝမိဓာပိ ‘‘န တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အနန္တရမေဝ ပက္ကာမီ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဝုဋ္ဌာနတော စ ပန ပစ္ဆာ ပက္ကာမိ, န နပက္ကာမီတိ ဣဒမေဝေတ္ထ ဒီပိတံ ဟောတိ.

4. “ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් එම සමාධියෙන් නැගී සිට බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක” යන්නෙහි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සමාධියෙන් නැගී සිටි සැණින්ම බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ බවක් අදහස් නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස “අනුභව කොට නිදාගනී” යයි කී කල, “අත් නොසෝදා, කට නොසෝදා, සයනය අසලට නොගොස්, අන් කිසිදු කතාබහක් නොකොට නිදාගනී” යන්නක් අදහස් නොවේ. ඉන් අදහස් වන්නේ ආහාර අනුභවයට පසුව නිදාගන්නා බවත්, නිදා නොගෙන සිටින්නේ නොවන බවත් පමණි. මෙහිදී ද එමෙන්ම, “එම සමාධියෙන් නැගී සිටි සැණින්ම නික්ම ගියේ නැත” යන්නත්, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙන් පසුව නික්ම ගිය බවත්, නික්ම නොගොස් සිටියේ නොවන බවත් පමණක් මෙයින් පැහැදිලි කෙරේ.

အနန္တရံ ပန အပက္ကမိတွာ ဘဂဝါ ကိံ အကာသီတိ? အပရာနိပိ တီဏိ သတ္တာဟာနိ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေသိ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဘဂဝတိ ကိရ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နေ ‘‘န ဘဂဝါ ဝုဋ္ဌာတိ; ကိံ နု ခေါ အညေပိ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ ဓမ္မာ အတ္ထီ’’တိ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ ကင်္ခါ ဥဒပါဒိ. အထ ဘဂဝါ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဒေဝတာနံ ကင်္ခံ ဉတွာ ကင်္ခါဝိဓမနတ္ထံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ တာသံ ကင်္ခံ ဝိဓမိတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ဥပစိတာနံ ပါရမီနံ ဗလာဓိဂမနဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကံ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ. အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရာ ပုရတ္ထိမတော စ ပစ္ဆိမတော စ အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ. တတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ မာပယိံသု. တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိသေသတော စေတ္ထ အနန္တနယံ သမန္တပဋ္ဌာနံ [Pg.239] ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

එසේ නම් සමාධියෙන් නැගී සිට වහාම නික්ම නොගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් කළ සේක් ද? තවත් සති තුනක් බෝධි මූලය අසලම ගත කළ සේක. එහි අනුපිළිවෙල කතාව මෙසේය: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුදු බවට පැමිණ සත් දිනක් එකම පර්යංකයෙන් වැඩ සිටින කල්හි, “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තවමත් අස්නෙන් නැගී නොසිටිති; බුදු බව ලැබීමට හේතු වන තවත් ධර්මයන් තිබේද?” යි ඇතැම් දේවතාවුන්ට සැකයක් උපන. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අටවන දිනයේ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට, දේවතාවුන්ගේ සැකය දැන එය දුරු කරනු පිණිස අහසට පැන නැගී යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය දක්වා ඔවුන්ගේ සැකය දුරු කළ සේක. අනතුරුව පර්යංකයට මඳක් ඊසාන දෙසින් පිහිටි උතුරු දිශා භාගයෙහි වැඩ සිටිමින්, සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ පුරන ලද පාරමිතාවන්ගේ බලයෙන් ලත් එම පර්යංකය ද බෝධි වෘක්ෂය ද දෙස නොපිය හෙලන නෙතින් බලමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘අනිමිස චේතිය’ නම් විය. ඉන්පසු පර්යංකයත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ස්ථානයත් අතර නැගෙනහිර හා බටහිර දිශා ඔස්සේ දිවෙන රත්න චංකමනයෙහි සක්මන් කරමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘රතනචංකම චේතිය’ නම් විය. ඉන්පසු බටහිර දිශා භාගයෙහි දේවතාවෝ රත්නඝරයක් (රන් ගෙයක්) මැවූහ. එහි පර්යංකයෙන් වැඩ හිඳිමින් අභිධර්ම පිටකය, විශේෂයෙන්ම එහි අනන්ත නය ඇති සමන්ත පට්ඨානය විමසමින් සත් දිනක් ගත කළ සේක. එම ස්ථානය ‘රතනඝර චේතිය’ නම් විය.

ဧဝံ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ. တဿ ကိရ နိဂြောဓဿ ဆာယာယ အဇပါလကာ ဂန္တွာ နိသီဒန္တိ; တေနဿ အဇပါလနိဂြောဓောတွေဝ နာမံ ဥဒပါဒိ. သတ္တာဟံ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီတိ တတြာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တောယေဝ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ. ဗောဓိတော ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဧသ ရုက္ခော ဟောတိ. ဧဝံ နိသိန္နေ စ ပနေတ္ထ ဘဂဝတိ ဧကော ဗြာဟ္မဏော ဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ အညတရော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟုံဟုင်္ကဇာတိကောတိ သော ကိရ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကော နာမ, မာနဝသေန ကောဓဝသေန စ ‘‘ဟုံဟု’’န္တိ ကရောန္တော ဝိစရတိ, တသ္မာ ‘‘ဟုံဟုင်္ကဇာတိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဟုဟုက္ကဇာတိကော’’တိပိ ပဌန္တိ.

මෙසේ බෝධි මූලය අසලම සති හතරක් ගත කොට, පස්වන සතියෙහි බෝධි මූලයෙන් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක. එම නුග රුකේ සෙවණෙහි එළු එඬේරුන් පැමිණ වාඩි වී සිටින බැවින් එයට ‘අජපාල නිග්‍රෝධය’ යන නම ලැබුණි. “සත් දිනක් විමුක්ති සුවය විඳිමින්” යන්නෙන් එහිදී ද ධර්මය විමසමින්ම විමුක්ති සුවය විඳිමින් වැඩසිටි බව කියැවේ. මෙම වෘක්ෂය බෝධි මූලයට නැගෙනහිර දිශා භාගයෙහි පිහිටා ඇත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩසිටින කල්හි එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් පැමිණ ප්‍රශ්නයක් විමසීය. ඒ පිළිබඳව “එකල එක්තරා (බ්‍රාහ්මණයෙක්)” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ‘හුංහුංකජාතික’ යනු, එම බ්‍රාහ්මණයා දෘෂ්ට මංගලිකයෙකු (දුටු දෙයින් මංගල්‍යය සම්මත කරන්නෙකු) වූ බැවින්, මානය හා ක්‍රෝධය හේතුවෙන් ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නගමින් හැසිරෙන හෙයින් ‘හුංහුංකජාතික’ යයි කියනු ලැබේ. ‘හුහුක්කජාතික’ කියා ද කියවති.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေန ဝုတ္တဿ ဝစနဿ သိခါပတ္တမတ္ထံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တဿတ္ထော – ယော ဗာဟိတပါပဓမ္မတာယ ဗြာဟ္မဏော န ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကတာယ, ဟုံဟုင်္ကာရကဘာဝါဒိပါပဓမ္မယုတ္တော ဟုတွာ ကေဝလံ ဇာတိမတ္တကေန ဗြဟ္မညံ ပဋိဇာနာတိ, သော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မတ္တာ ဟုံဟုင်္ကာရပ္ပဟာနေန နိဟုံဟုင်္ကော, ရာဂါဒိကသာဝါဘာဝေန နိက္ကသာဝေါ, ဘာဝနာနုယောဂယုတ္တစိတ္တတာယ ယတတ္တော, သီလသံဝရေန ဝါ သညတစိတ္တတာယ ယတတ္တော, စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟိ အန္တံ, ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ ဂတတ္တာ ဝေဒန္တဂူ, မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝုသိတတ္တာ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော. ဓမ္မေန ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျ, ‘‘ဗြာဟ္မဏော, အဟ’’န္တိ ဧတံ ဝါဒံ ဓမ္မေန ဝဒေယျ, ယဿ သကလေ လောကသန္နိဝါသေ ကုဟိဉ္စိ ဧကာရမ္မဏေပိ ရာဂုဿဒေါ ဒေါသုဿဒေါ မောဟုဿဒေါ မာနုဿဒေါ ဒိဋ္ဌုဿဒေါတိ ဣမေ ဥဿဒါ နတ္ထီတိ.

‘මෙම කරුණ දැන’ යනු ඒ බ්‍රාහ්මණයා පැවසූ වචනයෙහි උත්තරීතර අර්ථය (රහත් බව පිළිබඳ අර්ථය) දැන එම වේලාවෙහි මෙම උදානය වදාළ සේක. එහි අර්ථය මෙසේය: යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් පාප ධර්මයන් බැහැර කළ බැවින් බ්‍රාහ්මණ නම් වේ ද, ඔහු දෘෂ්ට මංගලිකයෙකු නොවේ. ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නැගීම වැනි පාපී ගතිගුණවලින් යුක්තව හුදෙක් උපතින් පමණක් තමා බ්‍රාහ්මණයෙකු යයි පිළින නොකරයි. ඔහු පාප ධර්මයන් බැහැර කළ බැවින් ද, ‘හුං හුං’ යන ශබ්දය නැගීමට හේතු වන මානය හා ක්‍රෝධය ප්‍රහීණය කළ බැවින් ද, රාගාදී කෙලෙස් කහට නැති බැවින් ද, භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් සංයමයට පත් සිත් ඇති බැවින් ද, සීල සංවරයෙන් යුක්ත බැවින් ද, සිව් මග ඥාන සංඛ්‍යාත වේදයන්ගේ කෙළවරට (නිවනට) පැමිණි බැවින් ‘වේදන්තගූ’ නම් වේ. මග බඹසර වැස නිම කළ බැවින් ‘වුසිත බ්‍රහ්මචරිය’ නම් වේ. එවැනි රහතන් වහන්සේ නමකට ධර්මානුකූලව “මම බ්‍රාහ්මණයෙක්මි” යන වාදය ප්‍රකාශ කළ හැකිය. මුළු ලෝක සන්නිවාසයෙහි යම් අරමුණක දී වුව ද ඔහු තුළ රාගය, ද්වේෂය, මෝහය, මානය හෝ දෘෂ්ටිය යන මේවා කෙරෙහි උඩඟු වීමක් (උස්සද) නැත.

အဇပါလကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අජපාල කථාව නිම විය.

မုစလိန္ဒကထာ

මුචලින්ද කථාව

၅. အကာလမေဃောတိ အသမ္ပတ္တေ ဝဿကာလေ ဥပ္ပန္နမေဃော. အယံ ပန ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဥဒပါဒိ. သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာတိ တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ သတ္တာဟံ အဝိစ္ဆိန္နဝုဋ္ဌိကာ အဟောသိ. သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီတိ သာ စ ပန သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာ [Pg.240] ဥဒကဖုသိတသမ္မိဿေန သီတဝါတေန သမန္တာ ပရိဗ္ဘမန္တေန ဒူသိတဒိဝသတ္တာ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီ နာမ အဟောသိ. အထ ခေါ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာတိ တဿေဝ မုစလိန္ဒရုက္ခဿ သမီပေ ပေါက္ခရဏိယာ နိဗ္ဗတ္တော မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ. သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာတိ ဧဝံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိမုဒ္ဓနိ မဟန္တံ ဖဏံ ကရိတွာဝ ဌိတေ; တသ္မိံ တဿ ပရိက္ခေပဗ္ဘန္တရံ လောဟပါသာဒေ ဘဏ္ဍာဂါရဂဗ္ဘပ္ပမာဏံ အဟောသိ, တသ္မာ ဘဂဝါ နိဝါတေ ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေ ကူဋာဂါရေ နိသိန္နော ဝိယ ဇာတော. မာ ဘဂဝန္တံ သီတန္တိအာဒိ တဿ တထာ ကရိတွာ ဌာနကာရဏပရိဒီပနံ. သော ဟိ ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ သီတံ ဗာဓယိတ္ထ, မာ ဥဏှံ, မာ ဍံသာဒိသမ္ဖဿော ဗာဓယိတ္ထာ’’တိ တထာ ကရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာယ ဥဏှမေဝ နတ္ထိ, သစေ ပန အန္တရန္တရာ မေဃော ဝိဂစ္ဆေယျ ဥဏှံ ဘဝေယျ, တမ္ပိ နံ မာ ဗာဓယိတ္ထာတိ ဧဝံ တဿ စိန္တေတုံ ယုတ္တံ. ဝိဒ္ဓန္တိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ; မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတန္တိ အတ္ထော. ဝိဂတဝလာဟကန္တိ အပဂတမေဃံ. ဒေဝန္တိ အာကာသံ. သကဝဏ္ဏန္တိ အတ္တနော ရူပံ.

5. ‘අකාල මේඝ’ යනු වර්ෂා කාලයට පෙර ඇති වූ වැස්සයි. මෙය ගිම්හාන සෘතුවේ අවසාන මාසයෙහි ඇති විය. ‘සත්තාහවද්දලිකා’ යනු එම මේඝය ඇති වූ විට සත් දිනක් මුළුල්ලේ නොකඩවා වැසි වැසීමයි. ‘සීතවාතදුද්දිනී’ යනු එම සත් දින මුළුල්ලේ වැසූ වැස්ස, ජල බිඳිති මිශ්‍ර වූ හාත්පස හමන්නා වූ සිසිල් සුළඟින් දවස අඳුරු වූ (අයහපත් වූ) බැවින් එයට සීතවාතදුද්දිනී යැයි කියනු ලැබේ. ‘අථ ඛො මුචලින්දො නාගරාජා’ යනු එම මුචලින්ද වෘක්ෂය සමීපයෙහි වූ පොකුණෙහි උපන්නා වූ මහානුභාව සම්පන්න නාග රාජයාය. ‘සත්තක්ඛත්තුං භොගෙහි පරික්ඛිපිත්වා’ යනු ශරීරයෙන් සත් වරක් දවටාගෙන ඉහළින් විශාල පෙණ ගොබය දරා සිටීමයි. එවිට එම නාගයාගේ ශරීර වළලු ඇතුළත ලෝවාමහාපායෙහි භාණ්ඩාගාර ගර්භයක් බඳු ප්‍රමාණයක් වූයේය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුළං නොවැදෙන, දොර ජනෙල් වැසූ කූටාගාරයක වැඩ සිටින්නාක් මෙන් වූ සේක. ‘මා භගවන්තං සීතං’ ආදී පදයන්ගෙන් එම නාගයා එලෙස කිරීමට හේතුව දක්වයි. ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතල පීඩා නොකෙරේවා, උණුසුම පීඩා නොකෙරේවා, මැසි මදුරුවන් ආදීන්ගේ ස්පර්ශය පීඩා නොකෙරේවා’ යි සිතා නාගයා එලෙස සිටියේය. එහි සත් දින වැස්ස පවතින විට උණුසුමක් නැති වුවද, අතරින් පතර වලාකුළු පහව ගියහොත් උණුසුම ඇති විය හැකි බැවින්, එයින්ද පීඩාවක් නොවේවායි සිතීම නාගයාට උචිතය. ‘විද්ධං’ යනු ඉහළට විහිදුණු හෙවත් වලාකුළු පහව යාමෙන් දුරස් වූ යන අර්ථයයි. ‘විගතවලාහකං’ යනු වලාකුළු පහව ගිය යන්නයි. ‘දෙවං’ යනු ආකාශයයි. ‘සකවණ්ණං’ යනු නාගයා විසින් තමාගේම රූපය (මනුෂ්‍ය වේශය) මවා ගැනීමයි.

သုခေါ ဝိဝေကောတိ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ဥပဓိဝိဝေကော သုခေါ. တုဋ္ဌဿာတိ စတုမဂ္ဂဉာဏသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌဿ. သုတဓမ္မဿာတိ ပကာသိတဓမ္မဿ. ပဿတောတိ တံ ဝိဝေကံ ယံ ဝါ ကိဉ္စိ ပဿိတဗ္ဗံ နာမ, တံ သဗ္ဗံ အတ္တနော ဝီရိယဗလာဓိဂတေန ဉာဏစက္ခုနာ ပဿန္တဿ. အဗျာပဇ္ဇန္တိ အကုပ္ပနဘာဝေါ; ဧတေန မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ ဒဿိတော. ပါဏဘူတေသု သံယမောတိ သတ္တေသု စ သံယမော; အဝိဟိံသနဘာဝေါ သုခေါတိ အတ္ထော. ဧတေန ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ ဒဿိတော. သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေတိ ဝီတရာဂတာပိ သုခါတိ ဒီပေတိ. ကာမာနံ သမတိက္ကမောတိ ယာ ‘‘ကာမာနံ သမတိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ; သာ ဝိရာဂတာပိ သုခါတိ အတ္ထော. ဧတေန အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကထိတော. အသ္မိမာနဿ ယော ဝိနယောတိ ဣမိနာ ပန အရဟတ္တံ ကထိတံ; အရဟတ္တဉှိ အသ္မိမာနဿ ‘‘ပဿဒ္ဓိဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတော ပရဉ္စ သုခံ နာမ နတ္ထိ, တေနာဟ ‘‘ဧတံ ဝေ ပရမံ သုခ’’န္တိ.

‘සුඛො විවෙකො’ යනු නිවන නමැති උපධි විවේකය සැපයකි. ‘තුට්ඨස්ස’ යනු සතර මග ඥානය නමැති සතුටින් සතුටු වූ තැනැත්තාගේය. ‘සුතධම්මස්ස’ යනු ප්‍රකාශ කරන ලද සතර සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කළ තැනැත්තාගේය. ‘පස්සතො’ යනු ඒ විවේකය හෙවත් දැකිය යුතු යම් ධර්මයක් වේද, ඒ සියල්ල තමාගේ වීර්ය බලයෙන් ලබා ගත් ඥාන චක්ෂුසින් දක්නා වූ තැනැත්තාගේය. ‘අබ්‍යාපජ්ජං’ යනු ක්‍රෝධ නොකරන ස්වභාවයයි. මෙයින් අර්පණා මෙත්තාවට පූර්ව භාගය වූ උපචාර මෙත්තාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘පාණභූතෙසු සංයමො’ යනු සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංයමය හෙවත් අවිහිංසාව සැපයක් යන අර්ථයයි. මෙයින් උපචාර කරුණාව දක්වන ලදී. ‘සුඛා විරාගතා ලොකෙ’ යන්නෙන් රාගයෙන් තොර බව හෙවත් අනාගාමී මාර්ගය සැපයක් බව දක්වයි. ‘කාමානං සමතික්කමො’ යනු යම් විරාගී බවක් කාමයන් ඉක්මවා යාම යැයි කියනු ලබයිද, ඒ විරාගී බව සැපයක් යන අර්ථයයි. මෙයින් අනාගාමී මාර්ගය කියන ලදී. ‘අස්මිමානස්ස යො විනයො’ යන්නෙන් අර්හත් මාර්ගය කියන ලදී. අර්හත් මාර්ගය ‘අස්මි’ මානය සංසිඳුවා දුරු කිරීම යැයි කියනු ලැබේ. මීට වඩා වැඩි සැපයක් නැත, එබැවින් ‘මෙයම පරම සැපයයි’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

မုစလိန္ဒကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මුචලින්ද කථාව නිම විය.

ရာဇာယတနကထာ

රාජායතන කථාව

၆. မုစလိန္ဒမူလာတိ မဟာဗောဓိတော ပါစီနကောဏေ ဌိတမုစလိန္ဒရုက္ခမူလာ. ရာဇာယတနန္တိ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဌိတံ ရာဇာယတနရုက္ခံ ဥပသင်္ကမိ[Pg.241]. တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ကတရေန သမယေန. ဘဂဝတော ကိရ ရာဇာယတနမူလေ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ သမာဓိတော ဝုဋ္ဌာနဒိဝသေ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယမေဝ ‘‘ဘောဇနကိစ္စေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဉတွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဩသဓဟရီတကံ ဥပနေသိ. ဘဂဝါ တံ ပရိဘုဉ္ဇိ, ပရိဘုတ္တမတ္တဿေဝ သရီရကိစ္စံ အဟောသိ. သက္ကော မုခေါဒကံ အဒါသိ. ဘဂဝါ မုခံ ဓောဝိတွာ တသ္မိံယေဝ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ဧဝံ ဥဂ္ဂတေ အရုဏမှိ နိသိန္နေ ဘဂဝတိ.

6. ‘මුචලින්දමූලා’ යනු මහා බෝධියෙන් නැගෙනහිර කොණේ පිහිටි මුචලින්ද වෘක්ෂ මූලයෙන් යන්නයි. ‘රාජායතනං’ යනු දකුණු දිශා භාගයෙහි පිහිටි කිරිපලු (ලින්ලුන්) වෘක්ෂය වෙත වැඩි සේක. ‘තෙන ඛො පන සමයෙන’ යනු කිනම් කාලයකදීද යත්; භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාජායතන මූලයෙහි සත් දිනක් එකම පර්යංකයකින් වැඩ සිට සමාධියෙන් නැගී සිටි දවසේ අරුණෝදය වේලාවෙහිමය. ‘දැන් ආහාර කෘත්‍යය විය යුතුය’ (ආහාර වැළඳිය යුතුය) යි දැනගෙන සක් දෙවිඳු ඖෂධීය අරළු ගෙඩියක් පිළිගැන්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය වැළඳූ සේක. වැළඳූ සැණින්ම ශරීර කෘත්‍යයන් සිදු විය. සක් දෙවිඳු මුහුණ සේදීමට පැන් පිළිගැන්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුහුණ සෝදා එම වෘක්ෂ මූලයෙහිම වැඩ සිටි සේක. මෙලෙස අරුණෝදය උදා වූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටියදී එම අවස්ථාවෙහි...

တေန ခေါ ပန သမယေန တပုဿဘလ္လိကာ ဝါဏိဇာတိ တပုဿော စ ဘလ္လိကော စာတိ ဒွေ ဘာတရော ဝါဏိဇာ. ဥက္ကလာတိ ဥက္ကလဇနပဒတော. တံ ဒေသန္တိ ယသ္မိံ ဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ. ကတရသ္မိဉ္စ ဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ? မဇ္ဈိမဒေသေ. တသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသံ ဂန္တုံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဉာတိသာလောဟိတာ ဒေဝတာတိ တေသံ ဉာတိဘူတပုဗ္ဗာ ဒေဝတာ. ဧတဒဝေါစာတိ သာ ကိရ နေသံ သဗ္ဗသကဋာနိ အပ္ပဝတ္တီနိ အကာသိ. တတော တေ ကိံ ဣဒန္တိ မဂ္ဂဒေဝတာနံ ဗလိံ အကံသု. တေသံ ဗလိကမ္မကာလေ သာ ဒေဝတာ ဒိဿမာနေနေဝ ကာယေန ဧတံ အဝေါစ. မန္ထေန စ မဓုပိဏ္ဍိကာယ စာတိ အဗဒ္ဓသတ္တုနာ စ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီဟိ ယောဇေတွာ ဗဒ္ဓသတ္တုနာ စ. ပတိမာနေထာတိ ဥပဋ္ဌဟထ. တံ ဝေါတိ တံ ပတိမာနနံ တုမှာကံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. ယံ အမှာကန္တိ ယံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ အမှာကံ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ. ဘဂဝတော ဧတဒဟောသီတိ ယော ကိရဿ ပဓာနာနုယောဂကာလေ ပတ္တော အဟောသိ, သော သုဇာတာယ ပါယာသံ ဒါတုံ အာဂစ္ဆန္တိယာ ဧဝ အန္တရဓာယိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပတ္တော မေ နတ္ထိ, ပုရိမကာပိ စ န ခေါ တထာဂတာ ဟတ္ထေသု ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျံ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍကဉ္စာ’’တိ.

‘තෙන ඛො පන සමයෙන තපුස්සභල්ලිකා වාණිජා’ යනු තපුස්ස සහ භල්ලික යන සොහොයුරන් දෙදෙනා වූ වෙළෙන්දන්ය. ‘උක්කලා’ යනු උක්කල ජනපදයේ සිටයි. ‘තං දෙසං’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි ඒ ප්‍රදේශයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිනම් ප්‍රදේශයක වැඩ සිටි සේක්ද? මධ්‍ය දේශයේය. එබැවින් මධ්‍ය දේශයට යාම සඳහා දීර්ඝ මාර්ගයකට පිළිපන්නෝ වූහ යනු මෙහි අර්ථයයි. ‘ඤාතිසාලොහිතා දෙවතා’ යනු ඔවුන්ගේ පෙර නෑ වූ දේවතාවියයි. ‘එතදවොච’ යන්නෙහි අර්ථය නම්; ඇය ඔවුන්ගේ සියලු කරත්ත ගමන් කළ නොහැකි ලෙස නැවැත්වූවාය. එවිට ඔවුන් ‘මෙය කුමක්ද?’ කියා සිතා මාර්ගයෙහි අධිගෘහිත දේවතාවුන්ට පූජා පැවැත්වූහ. ඔවුන් පූජා පවත්වන අවස්ථාවෙහි එම දේවතාවිය පෙනී සිටින ශරීරයෙන් යුතුව මෙය පැවසුවාය. ‘මන්තෙන ච මධුපිණ්ඩිකාය ච’ යනු නොඅඹරන ලද පිටිවලින්ද, ගිතෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු ආදියෙන් සාදන ලද මීපිඬු (අග්ගලා) වලින්ද යන්නයි. ‘පතිමානෙථ’ යනු උපස්ථාන කරව් (පිළිගන්වව්). ‘තං වො’ යනු ඔබගේ එම පූජාව ඔබහට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතින්නේය. ‘යං අම්හාකං’ යනු අපගේ යම් පිළිගැනීමක් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්) වේද, එය අපට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස වේවා යන්නයි. ‘භගවතො එතදහොසි’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රධන් වීර්යය කරන සමයෙහි තිබූ පාත්‍රය, සුජාතාව කිරිපිඬු පූජා කිරීමට එන විටම අතුරුදහන් විය. එබැවින් උන්වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: ‘මට පාත්‍රයක් නැත, පෙර තථාගතවරුද අත්ලෙන් ආහාර පිළි නොගනිති. මා කිනම් බඳුනකට මේ විලඳ සහ මීපිඬු පිළිගත යුතුද?’ යන්නයි.

ပရိဝိတက္ကမညာယာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေဝ ဘဂဝတော သုဇာတာယ ဒိန္နဘောဇနံယေဝ ဩဇာနုပ္ပဗန္ဓနဝသေန အဋ္ဌာသိ, ဧတ္တကံ ကာလံ နေဝ ဇိဃစ္ဆာ န ပိပါသာ န ကာယဒုဗ္ဗလျံ အဟောသိ. ဣဒါနိ ပနဿ အာဟာရံ ပဋိဂ္ဂဟေတုကာမတာယ ‘‘န ခေါ တထာဂတာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ[Pg.242]. တံ ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ အတ္တနော စေတသာ ဘဂဝတော စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ. စတုဒ္ဒိသာတိ စတူဟိ ဒိသာဟိ. သေလမယေ ပတ္တေတိ မုဂ္ဂဝဏ္ဏသေလမယေ ပတ္တေ. ဣဒံယေဝ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဟေသိ, တေယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စတ္တာရော ပန မဟာရာဇာနော ပဌမံ ဣန္ဒနီလမဏိမယေ ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ, န တေ ဘဂဝါ အဂ္ဂဟေသိ. တတော ဣမေ စတ္တာရောပိ မုဂ္ဂဝဏ္ဏသိလာမယေ ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ, ဘဂဝါ စတ္တာရောပိ ပတ္တေ အဂ္ဂဟေသိ တေသံ ပသာဒါနုရက္ခဏတ္ထာယ, နော မဟိစ္ဆတာယ. ဂဟေတွာ စ ပန စတ္တာရောပိ ယထာ ဧကောဝ ပတ္တော ဟောတိ တထာ အဓိဋ္ဌဟိ, စတုန္နမ္ပိ ဧကသဒိသော ပုညဝိပါကော အဟောသိ. ဧဝံ ဧကံ ကတွာ အဓိဋ္ဌိတေ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ. ပစ္စဂ္ဃေတိ ပစ္စဂ္ဃသ္မိံ; ပါဋေက္ကံ မဟဂ္ဃသ္မိန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပစ္စဂ္ဃေတိ အဘိနဝေ အဗ္ဘုဏှေ; တင်္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တသ္မိန္တိ အတ္ထော. ဒွေ ဝါစာ ဧတေသံ အဟေသုန္တိ ဒွေဝါစိကာ. အထ ဝါ ဒွီဟိ ဝါစာဟိ ဥပါသကဘာဝံ ပတ္တာတိ အတ္ထော. တေ ဧဝံ ဥပါသကဘာဝံ ပဋိဝေဒေတွာ ဘဂဝန္တံ အာဟံသု – ‘‘ကဿ ဒါနိ ဘန္တေ အမှေဟိ အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? အထ ဘဂဝါ သီသံ ပရာမသိ, ကေသာ ဟတ္ထေ လဂ္ဂိံသု. တေ တေသံ အဒါသိ ‘‘ဣမေ တုမှေ ပရိဟရထာ’’တိ. တေ ကေသဓာတုယော လဘိတွာ အမတေနေဝ အဘိသိတ္တာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကမိံသု.

‘‘පරිවිතක්කමඤ්ඤායා’’ යනු මෙයට පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සුජාතාව විසින් පූජා කරන ලද භෝජනයෙහි ඕජාව අඛණ්ඩව පැවතීම හේතුවෙන්, මේ සා කාලයක් (සතළිස් නව දිනක්) පුරා උන්වහන්සේට කුසගින්නක් හෝ පිපාසයක් හෝ ශාරීරික දුබලතාවක් ඇති නොවීය. එහෙත් දැන් උන්වහන්සේට ආහාර පිළිගැනීමේ රුචිය ඇති වූ බැවින් ‘‘තථාගතවරු වනාහි’’ ආදී වශයෙන් සිතුවිල්ලක් උපන්නාහ. එසේ උපන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ සිතුවිල්ල තම සිතින් දැනගෙන යනු අර්ථයයි. ‘‘චතුද්දිසා’’ යනු සතර දිශාවෙනි. ‘‘සේලමයේ පත්තේ’’ යනු මුං පියලි පැහැති ගල් පාත්‍රයන්ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිගත්තේ මේවාමය, ඒ පිළිබඳවම මෙසේ කියන ලදී. සතර වරම් මහාරාජවරු පළමුව ඉන්ද්‍රනීල මැණික් පාත්‍ර පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා පිළිනොගත්හ. ඉන්පසු ඔවුන් මේ මුං පියලි පැහැති ගල් පාත්‍ර සතර පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රජවරුන්ගේ පැහැදීම ආරක්ෂා කරනු පිණිස මිස, බොහෝ පාත්‍ර ලබාගැනීමේ ආශාවෙන් නොව, ඒ සතරම පිළිගත්හ. පිළිගෙන පාත්‍ර සතරම එකම පාත්‍රයක් වන සේ අධිෂ්ඨාන කළහ. ඒ රජවරු සතර දෙනාටම එක හා සමාන පුණ්‍ය විපාක ලැබුණි. මෙසේ එක් පාත්‍රයක් කොට අධිෂ්ඨාන කළ එම අගනා ගල් පාත්‍රයට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනාත හා මී පිඬු පිළිගත්හ. ‘‘පච්චග්ඝේ’’ යනු අගනා වූ හෙවත් වටිනා වූ යන්නයි. එසේත් නැතිනම් එවෙලේම නිපදවන ලද අලුත් පාත්‍රයෙහි යනු අර්ථයයි. ඒ වෙළඳුන් දෙදෙනාට බුදුන් හා දහම් යන වචන දෙක පමණක් සරණ යාමට තිබූ බැවින් ඔවුහු ‘‘ද්වේවාචික’’ නම් වූහ. එසේත් නැතිනම් වචන දෙකකින් උපාසක භාවයට පත් වූහ යනුයි. ඔවුහු මෙසේ උපාසක භාවය ප්‍රකාශ කර, ‘‘ස්වාමීනි, අද පටන් අප විසින් කාහට නම් ආචාර සමාචාර කළ යුතුද?’’ යි විමසූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිස පිරිමැදූ සේක, එවිට කේශ ධාතූන් වහන්සේලා අතට වැඩි සේක. උන්වහන්සේ ‘‘මේවා තොප පරිහරණය කරව්’’ යැයි පවසමින් ඒවා දුන් සේක. ඔවුහු කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ලබාගෙන, අමෘතයෙන් අභිෂේක ලැබුවාක් මෙන් අතිශය සතුටට පත්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ නික්ම ගියහ.

ရာဇာယတနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

රාජායතන කථාව නිමවා ලන ලදී.

ဗြဟ္မယာစနကထာ

බ්‍රහ්මයාචන කථාව

၇. အထ ခေါ ဘဂဝါ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရမေတံ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ရာဇာယတနမူလာ ပုနပိ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ. ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ တသ္မိံ နိသိန္နမတ္တဿေဝ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော အယံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ. ကသ္မာ ပနာယံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? ဓမ္မဿ မဟန္တဘာဝံ ဂရုဘာဝံ ဘာရိယဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဗြဟ္မုနာ ယာစိတေ ဒေသေတုကာမတာယ စ. ဇာနန္တိ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ‘‘ဧဝံ ပရိဝိတက္ကိတေ ဗြဟ္မာ အာဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစိဿတိ, တတော သတ္တာ ဓမ္မေ ဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေဿန္တိ, ဗြဟ္မဂရုကော ဟိ လောကသန္နိဝါသော’’တိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အယံ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.

7. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් ඒ සමාධියෙන් නැගී සිට, කියන ලද ඒ සියලු කටයුතු නිමවා රාජායතන වෘක්ෂ මූලයෙන් නැවතත් අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක. ‘‘පරිවිතක්කෝ උදපාදි’’ යනු එහි වැඩසිටින විටම සියලු බුදුවරුන්ගේ සිරිතක් වූ මේ සිතුවිල්ල උන්වහන්සේගේ සිතෙහි උපන්නාහ. සියලු බුදුවරුන්ට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් උපදින්නේ ඇයි? ධර්මයේ ඇති මහත් බව, ගරු බව හා ගැඹුරු බව මෙනෙහි කිරීමෙනුත්, බ්‍රහ්මයා විසින් ආරාධනා කළ පසු ධර්ම දේශනා කිරීමේ කැමැත්තෙනුත් මෙය සිදුවේ. බුදුවරු වනාහි ‘‘මෙසේ සිතන විට මහා බ්‍රහ්මයා පැමිණ ධර්ම දේශනාවට ආරාධනා කරනු ඇත, එවිට සත්වයන් ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය උපදවා ගනු ඇත, මක්නිසාද යත් ලෝක සත්වයා බ්‍රහ්මයාට ගරු කරන බැවිනි’’ යන්න දන්නා සේක. මෙන්න මේ කරුණු දෙක නිසා බුදුවරුන්ට මෙවැනි සිතුවිලි උපදින්නේය.

တတ္ထ [Pg.243] အဓိဂတော ခေါ မျာယန္တိ အဓိဂတော ခေါ မေ အယံ. အာလယရာမာတိ သတ္တာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အလ္လီယန္တိ, တသ္မာ တေ ‘‘အာလယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ အာလယေဟိ ရမန္တီတိ အာလယရာမာ. အာလယေသု ရတာတိ အာလယရတာ. အာလယေသု သုဋ္ဌုမုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ. ယဒိဒန္တိ နိပါတော. တဿ ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ဣဒ’’န္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သန္ဓာယ ‘‘ယော အယ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါတိ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ, ဣဒပ္ပစ္စယာဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ, ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ စာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. သော မမဿ ကိလမထောတိ ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမ, သော မမ ကိလမထော အဿ; သာ မမ ဝိဟေသာ အဿာတိ အတ္ထော. ဘဂဝန္တန္တိ ဘဂဝတော. အနစ္ဆရိယာတိ အနု အစ္ဆရိယာ. ပဋိဘံသူတိ ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသုံ, ပရိဝိတက္ကယိတဗ္ဗဘာဝံ ပါပုဏိံသု.

එහි ‘‘අධිගතෝ ඛෝ ම්‍යායං’’ යනු මා විසින් මේ ධර්මය අවබෝධ කරන ලදී යන්නයි. ‘‘ආලයාරාමා’’ යනු සත්වයෝ පංච කාම ගුණයන්හි ඇලී සිටිති, එබැවින් ඒවා ‘‘ආලය’’ නම් වේ. ඒ ආලයන්හි ඇලී වෙසෙන බැවින් සත්වයෝ ‘‘ආලයාරාම’’ නම් වෙති. ආලයන්හි නිරත බැවින් ‘‘ආලයරතා’’ ද, ආලයන්හි අතිශයින් සතුටු වන බැවින් ‘‘ආලයසම්මුදිතා’’ ද නම් වෙති. ‘‘යදිදං’’ යනු නිපාත පදයකි. එහි අර්ථය ස්ථානය අනුව ‘‘යම් මේ’’ පටිච්ච සමුප්පාදය යන අරුතින් දත යුතුය. ‘‘ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පාදෝ’’ යනු මේ සංස්කාර ආදී ඵලයන්ට හේතු වූ අවිද්‍යා ආදී හේතූන්ය. මේ හේතු නිසාම උපදින බැවින් ඉදප්පච්චයතා නම් වේ. එයම පටිච්ච සමුප්පාදය ද වේ. ‘‘සෝ මමස්ස කිලමථෝ’’ යනු දහම නොදන්නා අයට දේශනා කිරීම මට මහත් වෙහෙසක් වනු ඇත, එය මට පීඩාවක් වනු ඇත යනු අර්ථයයි. ‘‘භගවන්තං’’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේටයි. ‘‘අනච්ඡරියා’’ යනු නැවත නැවතත් පුදුමයට පත් කරවන සුලු වූ යන්නයි. ‘‘පටිභංසූ’’ යනු වැටහීම හෙවත් ප්‍රඥාවට විෂය වූ සිතුවිලි පහළ විය, නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතු තත්ත්වයට පත් විය යන්නයි.

ဟလန္တိ ဧတ္ထ ဟကာရော နိပါတမတ္တော; အလန္တိ အတ္ထော. ပကာသိတုန္တိ ဒေသိတုံ. အလံ ဒါနိ မေ ဣမံ ကိစ္ဆေန အဓိဂတံ ဓမ္မံ ဒေသေတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဋိသောတဂါမိန္တိ ပဋိသောတံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ; နိဗ္ဗာနဂါမိန္တိ အတ္ထော. ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂဘဝရာဂဒိဋ္ဌိရာဂေန ရတ္တာ. န ဒက္ခန္တီတိ န ပဿိဿန္တိ. တမောခန္ဓေန အာဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာရာသိနာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ. အပ္ပောဿုက္ကတာယာတိ နိရုဿုက္ကဘာဝေန; အဒေသေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော.

‘‘හලං’’ යන්නෙහි ‘හ’ යන්න නිපාතයකි, එබැවින් එහි අර්ථය ‘‘කම් නැත’’ හෙවත් ‘‘අවශ්‍ය නැත’’ යන්නයි. ‘‘පකාසිතුං’’ යනු දේශනා කරනු පිණිසයි. මා විසින් බොහෝ දුක් ගැහැට මැද අවබෝධ කරගත් මේ උතුම් ධර්මය දැන් දේශනා කිරීමෙන් පලක් නැතැයි මෙයින් කියවේ. ‘‘පටිසෝතගාමිං’’ යන්නෙහි පටිසෝත (උඩුගං බලා යන) යනු නිවනට නමකි. නිවන කරා යන යනු අර්ථයයි. ‘‘රාගරත්තා’’ යනු කාම රාගය, භව රාගය හා දිට්ඨි රාගයෙන් ඇලී ගිය සත්වයෝය. ‘‘න දක්ඛන්ති’’ යනු ඔවුහු මේ දහම නොදකින්නාහ යන්නයි. ‘‘තමෝඛන්ධේන ආවුටා’’ යනු අවිද්‍යා නැමැති අඳුරු ස්කන්ධයෙන් වැසී ගිය අයයි. ‘‘අප්පොස්සුක්කතාය’’ යනු වීර්යය නොකිරීමෙන් හෙවත් දේශනා නොකිරීමේ අදහසින් යුක්ත වීම යනු අර්ථයයි.

၈. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယသ္မိံ နာမ လောကေ. ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟောသီတိ ဓမ္မဒေသနာယာစနတ္ထံ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု မဟာဗြဟ္မာနော ဂဟေတွာ အာဂမ္မ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟောသိ. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ရာဂဒေါသမောဟရဇံ ဧတေသံ ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ. ဘဝိဿန္တိ ဓမ္မဿ အညာတာရောတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတာရော.

8. ‘‘යත්‍ර හි නාම’’ යනු යම් ලෝකයක යන්නයි. ‘‘භගවතෝ පුරතෝ පාතුරහෝසි’’ යනු ධර්ම දේශනාවට ආරාධනා කරනු පිණිස දස දහසක් සක්වල මහා බ්‍රහ්මයන් පිරිවරාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ පෙනී සිටියේය. ‘‘අප්පරජක්ඛජාතිකා’’ යනු ප්‍රඥා නැමැති ඇසෙහි කෙලෙස් රජස් හෙවත් රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් ඉතා ස්වල්පයක් ඇති සත්වයෝය. ‘‘භවිස්සන්ති ධම්මස්ස අඤ්ඤාතාරෝ’’ යනු ධර්මය අවබෝධ කරගන්නා අය සිටිනු ඇත යන්නයි.

ပါတုရဟောသီတိ ပါတုဘဝိ. သမလေဟိ စိန္တိတောတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ သမလေဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ စိန္တိတော. အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရ ဧတံ. အမတဿ ဒွါရန္တိ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ. သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓန္တိ [Pg.244] ဣမေ သတ္တာ ရာဂါဒိမလာနံ အဘာဝတော ဝိမလေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုဗုဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ သုဏန္တု.

‘‘පාතුරහෝසි’’ යනු පහළ විය හෙවත් පෙනී සිටියේය. ‘‘සමලේහි චින්තිතෝ’’ යනු රාගාදී කෙලෙස් සහිත වූ පූරණ කස්සප ආදී ශාස්තෘවරුන් සය දෙනා විසින් තම මිථ්‍යා ඥානයෙන් සිතන ලද ධර්මයයි. ‘‘අපාපුරේතං’’ යනු මේ ආර්ය මාර්ගය නැමැති දොරටුව විවෘත කළ මැනව යන්නයි. ‘‘අමතස්ස ද්වාරං’’ යනු අමෘත වූ නිවනට දොරටුවක් බඳු වූ ආර්ය මාර්ගයයි. ‘‘සුණන්තු ධම්මං විමලේනානුබුද්ධං’’ යනු කෙලෙස් රහිත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරන ලද මේ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය මේ සත්වයෝ අසත්වා යන්නයි.

သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလမယေ ဧကဂ္ဃနေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ယထာဌိတောဝ ယထာ စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ, တွမ္ပိ သုမေဓ သုန္ဒရပည သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပညာမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတဉ္စ ဇနတံ အဝေက္ခဿု ဥပဓာရယ.

‘‘සේලේ යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතෝ’’ යනු තනි ගලින් සැදුණු පර්වත මුදුනක සිටින පසැස් ඇති මිනිසෙකු සිවු දෙස සිටින ජනයා දකින්නාක් මෙන්, මනා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සර්වඥතා ඥානය නැමැති පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ද ප්‍රඥා නැමැති ප්‍රාසාදයට නැගී, සෝක රහිත වූයේ, සෝකයෙන් හා ජාති ජරාවෙන් පීඩිත ලෝක සත්වයා දෙස කරුණාවෙන් බලා වදාළ මැනව, විමසා බැලුව මැනව.

ဥဋ္ဌေဟီတိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနတ္ထံ စာရိကစရဏံ ယာစန္တော ဘဏတိ. ဝီရာတိအာဒီသု ဘဂဝါ ဝီရိယဝန္တတာယ ဝီရော. ဒေဝပုတ္တမစ္စုကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော. ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏသမတ္ထတာယ သတ္ထဝါဟော. ကာမစ္ဆန္ဒဣဏဿ အဘာဝတော အဏဏော.

‘‘උට්ඨේහි’’ යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ධර්ම දේශනා කරනු පිණිස චාරිකාවේ වඩින්නැයි ආරාධනා කරමින් කරන ආයාචනයයි. ‘‘වීරා’’ ආදී පදයන්හි අර්ථය මෙසේය: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වීර්යවන්ත බැවින් ‘‘වීර’’ නම් වන සේක. දේවපුත්ත, මච්චු, කිලේස හා අභිසංඛාර යන මාරයන් පරාජය කළ බැවින් ‘‘විජිතසංගාම’’ නම් වන සේක. ජාති නැමැති කාන්තාරයෙන් සත්වයන් එතෙර කරවීමට සමත් බැවින් ‘‘සත්ථවාහ’’ නම් වන සේක. කාමච්ඡන්ද නැමැති ණයෙන් තොර වූ බැවින් ‘‘අණණ’’ නම් වන සේක.

၉. အဇ္ဈေသနန္တိ ယာစနံ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ. ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဗုဒ္ဓစက္ခူတိ နာမံ. အပ္ပရဇက္ခာတိ ပညာစက္ခုမှိ ရာဂါဒိရဇံ အပ္ပံ ယေသံ, တေ အပ္ပရဇက္ခာ. ယေသံ တံ မဟန္တံ တေ မဟာရဇက္ခာ. ယေသံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ တေ တိက္ခိန္ဒြိယာ. ယေသံ တာနိ မုဒူနိ တေ မုဒိန္ဒြိယာ. ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ သုန္ဒရာ တေ သွာကာရာ. ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ အသုန္ဒရာ တေ ဒွါကာရာ. ယေ ကထိတကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ, သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ တေ သုဝိညာပယာ. ယေ ပရလောကဉ္စ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တိ တေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော. ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ ဥဒကဿ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသယန္တိ. သမောဒကံ ဌိတာနီတိ ဥဒကေန သမံ ဌိတာနိ. ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနီတိ ဥဒကံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနိ.

9. ආරාධනාව යනු අයැද සිටීමයි. බුද්ධ චක්ෂුස යනු ඉන්ද්‍රියපරෝපරියත්ත ඥානය සහ ආසයානුසය ඥානයයි. මක්නිසාද යත් මේ ඥාන දෙකට 'බුද්ධ චක්ෂුස' යන නාමය වන බැවිනි. අල්පරජස්ක (අඩු කෙලෙස් සහිත) යනු යම් සත්වයන්ගේ ප්‍රඥා චක්ෂුසෙහි රාගාදී කෙලෙස් රජස් අල්ප වෙත් ද, ඔවුහු අල්පරජස්ක වෙති. යමෙකුගේ එම කෙලෙස් රජස් බොහෝ වෙත් ද, ඔවුහු මහාරජස්ක වෙති. යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් තියුණු වෙත් ද, ඔවුහු තික්ඛින්ද්‍රිය වෙති. යමෙකුගේ එම ඉන්ද්‍රියයන් මෘදු (දුර්වල) වෙත් ද, ඔවුහු මුදින්ද්‍රිය වෙති. යමෙකුගේ එම ශ්‍රද්ධාදී ස්වභාවයන් යහපත් ද, ඔවුහු ස්වාකාර වෙති. යමෙකුගේ එම ශ්‍රද්ධාදී ස්වභාවයන් අයහපත් ද, ඔවුහු ද්වාකාර වෙති. යමෙක් දේශනා කරන ලද කරුණු මැනවින් වටහා ගනිත් ද, පහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි ද, ඔවුහු සුවිඥාප්‍ය (සුවිඤ්ඤාපය) වෙති. යමෙක් පරලොව සහ අකුසලයේ වරද භය වශයෙන් දකිත් ද, ඔවුහු පරලෝකවජ්ජභයදස්සාවී නම් වෙති. උප්පලිනිය යනු උපුල් වනයෙහිය. ඉතිරි (පදුමිනී ආදී) පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. අන්තෝනිමුග්ගපෝසී යනු යම් නෙළුම් ආදියක් ජලය තුළම ගිලී වැඩෙත් ද, ඒවාය. සමෝදකං ඨිතානි යනු ජලය හා සම මට්ටමේ පවතින ඒවාය. උදකං අච්චුග්ගම්ම ඨිතානි යනු ජලයෙන් ඉහළට මතු වී පවතින ඒවාය.

အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ. အမတဿ ဒွါရာတိ အရိယမဂ္ဂေါ. သော ဟိ အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရံ. ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗေ အတ္တနော သဒ္ဓံ ပမုဉ္စန္တု. ပစ္ဆိမပဒဒွယေ အယမတ္ထော, အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တိမ္ပိ ဣမံ [Pg.245] ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ မနုဇေသု ဒေဝမနုဿေသု န ဘာသိန္တိ.

'අපාරුතා' යනු විවෘත කරන ලද්දේය. 'අමෘතයේ දොරටු' යනු ආර්ය මාර්ගයයි. මක්නිසාද යත්, එම ආර්ය මාර්ගය අමෘතය යැයි කියනු ලබන නිර්වාණයට පිවිසෙන දොරටුව වන බැවිනි. 'ශ්‍රද්ධාව මුදා හරිත්වා' යනු සියලු සත්වයෝ තමන්ගේ (බුද්ධ ධර්මය කෙරෙහි ඇති) ශ්‍රද්ධාව පල කරත්වා යන්නයි. අවසාන පද දෙකෙහි අර්ථය මෙසේය: 'සැබවින්ම මම මැනවින් පුහුණු කළ, මනාව පවත්නා වූ, මෙම ප්‍රණීත උතුම් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය, කය හා වචනයේ වෙහෙසක් පමණක් වනු ඇතැයි යන හැඟීමෙන් යුතුව මිනිසුන් හා දෙවියන් අතර දේශනා නොකළෙමි (දේශනා නොකරමියි සිතුවෙමි)' යනුයි.

ဗြဟ္မယာစနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

බ්‍රහ්මයාචන කථාව නිම කරන ලදී.

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာ

පංචවග්ගිය කථාව

၁၀. ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကောတိ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ နိက္ကိလေသဇာတိကော ဝိသုဒ္ဓသတ္တော. အာဇာနိဿတီတိ သလ္လက္ခေဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ. ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘ဣတော သတ္တမဒိဝသမတ္ထကေ ကာလံကတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. မဟာဇာနိယောတိ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ပတ္တဗ္ဗမဂ္ဂဖလတော ပရိဟီနတ္တာ မဟတီ ဇာနိ အဿာတိ မဟာဇာနိယော အက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ. အဘိဒေါသကာလံကတောတိ ဟိယျော ကာလံကတော, သောပိ နေဝသညာနာသညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ အဒ္ဒသ. ဗဟူကာရာတိ ဗဟူပကာရာ. ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသူတိ ပဓာနတ္ထာယ ပေသိတတ္တဘာဝံ မုခေါဒကဒါနာဒိနာ ဥပဋ္ဌဟိံသု.

10. පණ්ඩිත යනු නුවණින් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. ව්‍යක්ත යනු විශාරද බවින් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. මේධාවී යනු එසැණින් උපදින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තායි. අල්පරජස්කජාතික යනු සමාපත්තියෙන් යටපත් කරන ලද කෙලෙස් ඇති බැවින් කෙලෙස් රහිත ස්වභාවයක් ඇති, පිරිසිදු වූ සත්වයෙකි. 'ආජානිස්සති' යනු මැනවින් වටහා ගන්නේය, අවබෝධ කරගන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද 'මීට දින හතකට පෙර කළුරිය කර ආකිංචඤ්ඤායතන භවයෙහි උපන්නේය' යන සර්වඥතා ඥානය පහළ විය. මහාජානිය යනු දින හතක් ඇතුළත ලැබිය යුතු මඟඵලවලින් පිරිහුණු බැවින් ඔහුට මහත් වූ හානියක් (ජානියක්) විය; එනම් අකාලයෙහි උපන් බැවිනි. 'අභිදෝසකාලංකත' යනු ඊයේ රාත්‍රියෙහි කළුරිය කළ බවයි. ඔහු ද නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි උපන් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටු සේක. බහුකාරා යනු බොහෝ උපකාර ඇති බවයි. 'පධානපහිතත්තං උපට්ඨහිංසු' යනු වීර්ය වැඩීම සඳහා කැප වූ ශරීරයක් ඇති මා හට, මුහුණ සෝදන පැන් දීම ආදී වතාවත්වලින් උපස්ථාන කළහ යන්නයි.

၁၁. အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဥပကော ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နန္တိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပန္နံ.

11. 'අන්තරා ච ගයං අන්තරා ච බෝධිං' යනු උපක ආජීවකයා බුද්ධගයාවටත් ගයා ගමටත් අතර මඟදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවේය. අද්ධානමග්ගප්පටිපන්න යනු දිගු මාවතකට පිළිපන් (වඩින්නා වූ) තැනැත්තායි.

သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. သဗ္ဗဝိဒူတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အဝေဒိံ အညာသိံ. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနူပလိတ္တောတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကဓမ္မေသု ကိလေသလေပေန အလိတ္တော. သဗ္ဗဉ္ဇဟောတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ ဇဟိတွာ ဌိတော. တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. သယံ အဘိညာယာတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အတ္တနာဝ ဇာနိတွာ. ကမုဒ္ဒိသေယျန္တိ ကံ အညံ ‘‘အယံ မေ အာစရိယော’’တိ ဥဒ္ဒိသေယျံ.

සබ්බාභිභූ යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන් අභිබවා සිටින්නා වූ (මම වෙමි). සබ්බවිදූ යනු සියලු චතුර්භූමක ධර්මයන් දත්තා වූ (මම වෙමි). සබ්බේසු ධම්මේසු අනුපලිත්ත යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන්හි කෙලෙස් ආලේපයෙන් තැවරුණේ නැත්තා වූ (මම වෙමි). සබ්බඤ්ජහෝ යනු සියලු ත්‍රෛභූමක ධර්මයන් අතහැර සිටින්නා වූ (මම වෙමි). තණ්හාක්ඛයේ විමුත්ත යනු තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ නිර්වාණය අරමුණු කිරීමෙන් මිදුණා වූ (මම වෙමි). සයං අභිඤ්ඤාය යනු සියලු චතුර්භූමක ධර්මයන් තමන් වහන්සේම ස්වයංභූ ඥානයෙන් දැනගෙන යන්නයි. 'කමුද්දිසෙය්‍යං' යනු 'මොහු මගේ ගුරුවරයායි' කියා මා හැර වෙනත් කවරෙකුව නම් මම දක්වම් ද?

န မေ အာစရိယော အတ္ထီတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ မယှံ အာစရိယော နာမ နတ္ထိ. နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ မယှံ ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထိ. သီတိဘူတောတိ သဗ္ဗကိလေသဂ္ဂိနိဗ္ဗာပနေန သီတိဘူတော. ကိလေသာနံယေဝ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော.

'න මේ ආචරියෝ අත්ථි' යනු ලෝකෝත්තර ධර්මයෙහි මට ගුරුවරයෙක් නම් නැත. 'නත්ථි මේ පටිපුග්ගලෝ' යනු මට සමාන පුද්ගලයෙක් නැත. සීතීභූත යනු සියලු කෙලෙස් ගිනි නිවා දැමීමෙන් සිසිල් බවට පත් වූ තැනැත්තායි. කෙලෙස්ම නිවී ගිය බැවින් 'නිබ්බුත' (නිවුණු තැනැත්තා) නම් වෙමි.

ကာသီနံ [Pg.246] ပုရန္တိ ကာသိရဋ္ဌေ နဂရံ. အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဋိလာဘာယ အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီတိ ဂစ္ဆာမိ.

කාසීනං පුරං යනු කාසි රටෙහි (වාරාණසී) නගරයයි. 'ආහඤ්ඡං අමතදුන්දුභිං' යනු ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වීම පිණිස අමෘත බෙරය හඬවන්නෙමියි ගමන් කරමි.

အရဟသိ အနန္တဇိနောတိ အနန္တဇိနော ဘဝိတုံ ယုတ္တော. ဟုပေယျပါဝုသောတိ အာဝုသော ဧဝမ္ပိ နာမ ဘဝေယျ. သီသံ ဩကမ္ပေတွာတိ သီသံ စာလေတွာ.

අරහසි අනන්තජින යනු ඔබ වහන්සේ අනන්තජින වීමට සුදුසුමය. 'හුපෙය්‍යපාවුසෝ' යනු ඇවැත්නි, එසේ විය හැකිය. 'සීසං ඕකම්පෙත්වා' යනු හිස සලා (සොලවා) යන්නයි.

၁၂. သဏ္ဌပေသုန္တိ ကတိကံ အကံသု. ဗာဟုလ္လိကောတိ စီဝရဗာဟုလ္လာဒီနံ အတ္ထာယ ပဋိပန္နော. ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဝိဗ္ဘန္တော ဘဋ္ဌော ပရိဟီနော. အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယာတိ စီဝရာဒိဗဟုလဘာဝတ္ထာယ အာဝတ္တော. ဩဒဟထ ဘိက္ခဝေ သောတန္တိ ဥပနေထ ဘိက္ခဝေ သောတံ; သောတိန္ဒြိယံ ဓမ္မသဝနတ္ထံ အဘိမုခံ ကရောထာတိ အတ္ထော. အမတမဓိဂတန္တိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ မယာ အဓိဂတန္တိ ဒဿေတိ. ဣရိယာယာတိ ဒုက္ကရဣရိယာယ. ပဋိပဒါယာတိ ဒုက္ကရပဋိပဒါယ. အဘိဇာနာထ မေ နောတိ အဘိဇာနာထ နု မေ သမနုပဿထ. ဧဝရူပံ ဘာသိတမေတန္တိ ဧတံ ဧဝရူပံ ဝါကျံ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော. အသက္ခိ ခေါ ဘဂဝါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ သညာပေတုန္တိ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဇာနာပေတုံ အသက္ခိ.

12. සණ්ඨපේසුං යනු කතිකාවක් කර ගත්හ. බාහුල්ලික යනු සිවුරු ආදිය බහුල කර ගැනීම සඳහා පිළිපන් තැනැත්තායි. පධානවිබ්භන්ත යනු වීර්ය වැඩීමෙන් බැහැර වූ, ගිලිහී ගිය, පිරිහුණු තැනැත්තායි. 'ආවත්තෝ බාහුල්ලාය' යනු සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයන් බහුල කර ගැනීමේ අර්ථය පිණිස හැරුණු තැනැත්තායි. 'මහණෙනි, කන් යොමු කරව්' යනු මහණෙනි, ශ්‍රවණේන්ද්‍රිය ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා යොමු කරව් යන්න අර්ථයයි. අමෘතය අවබෝධ කරන ලද්දේය යන්නෙන්, මා විසින් අමෘත මහා නිර්වාණය ලබා ගන්නා ලදැයි පෙන්වා දෙයි. ඉරියාය යනු දුෂ්කර ඉරියව්වෙනි. පටිපදාය යනු දුෂ්කර පිළිවෙතෙනි. 'අභිජානාථ මේ නෝ' යනු මාගේ (මෙම ප්‍රකාශය) නුඹලා හඳුනන්නහු ද? දකින්නහු ද? 'එවරූපං භාසිතමේතං' යනු මෙවැනි වචනයක් මීට පෙර පවසන ලද්දේ දැයි හඳුනන්නහු ද යන්න අර්ථයයි. 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචවග්ගිය භික්ෂූන්ට අවබෝධ කරවීමට සමත් වූ සේක' යනු 'මම බුදු වෙමි' යි ඔවුන්ට දැන ගැනීමට සැලැස්වීමට සමත් වූ සේක යන්නයි.

၁၃. စက္ခုကရဏီတိ ပညာစက္ခုံ သန္ဓာယာဟ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ. အဓိပ္ပာယာနုသန္ဓိယောဇနာဒိဘေဒတော ပန ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အတိဝိတ္ထာရဘီရုကဿ မဟာဇနဿ စိတ္တံ အနုရက္ခန္တာ သုတ္တန္တကထံ အဝဏ္ဏယိတွာ ဝိနယကထံယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

13. 'චක්ඛුකරණී' යනු ප්‍රඥා චක්ෂුස අදහස් කරමින් වදාළ සේක. මින් ඉදිරියට ඇති සියලු පදයන්හි අර්ථය පැහැදිලිමය. එහෙත් අභිප්‍රාය, අනුසන්ධිය සහ යෝජනා ආදී භේදයන් මජ්ජිම නිකාය අටුවාව වූ පපඤ්චසූදනියෙහි පවසා ඇති ක්‍රමයට දත යුතුය. මින් ඉදිරියට, ඉතා විස්තරාත්මක වීමට අකමැති මහජනයාගේ සිත ආරක්ෂා කරනු පිණිස සූත්‍ර කථා විස්තර නොකර, විනය කථා පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

၁၈. သာဝ တဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါ အဟောသီတိ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယ အဋ္ဌာရသဟိ ဒေဝတာကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝတော ဝစနေန အဘိနိပ္ဖန္နာ သာဝ တဿ အာယသ္မတော ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ အဟောသိ.

18. ඒ ආයුෂ්මත් කොණ්ඩඤ්ඤ හිමියන්ගේ උපසම්පදාව වූයේ යනු, ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින අටළොස් කෝටියක් දේවතාවන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටි ඒ ආයුෂ්මතුන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ 'එහි භික්ෂුව' යන වචනයෙන් සිදුවූ එම ඒහිභික්ෂු උපසම්පදාවමය.

၁၉. အထ ခေါ အာယသ္မတော စ ဝပ္ပဿာတိ အာဒိမှိ ဝပ္ပတ္ထေရဿ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဘဒ္ဒိယတ္ထေရဿ ဒုတိယဒိဝသေ, မဟာနာမတ္ထေရဿ တတိယဒိဝသေ, အဿဇိတ္ထေရဿ စတုတ္ထိယန္တိ. ဣမေသဉ္စ ပန [Pg.247] ဘိက္ခူနံ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဥပ္ပန္နမလဝိသောဓနတ္ထံ ဘဂဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ အဟောသိ. ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နေ ကမ္မဋ္ဌာနမလေ အာကာသေန ဂန္တွာ မလံ ဝိနောဒေသိ. ပက္ခဿ ပန ပဉ္စမိယံ သဗ္ဗေ တေ ဧကတော သန္နိပါတေတွာ အနတ္တသုတ္တေန ဩဝဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ’’တိအာဒိ.

19. 'අථ ඛො ආයස්මතො ච වප්පස්ස' ආදී තන්හි, වප්ප තෙරුන්ට (පුර) පෑළවිය දින ද, භද්දිය තෙරුන්ට දෙවන දින ද, මහානාම තෙරුන්ට තෙවන දින ද, අස්සජි තෙරුන්ට සිව්වන දින ද ධර්ම චක්ෂුස පහළ විය. මෙම භික්ෂූන්ගේ කමටහන්හි හටගත් කිලිටි (සැක ආදිය) පිරිසිදු කරනු පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරය ඇතුළතම වැඩසිටි සේක. කමටහන්හි බාධාවන් මතු වූ සැම විටම අහසින් වැඩම කොට එම කිලිටි දුරු කළ සේක. පක්ෂයේ (අව) පස්වන දින සියල්ලන්ම එකට රැස් කරවා අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රයෙන් අවවාද කළ සේක. එබැවින් 'ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචවග්ගිය භික්ෂූන්...' ආදිය සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින් පවසන ලදී.

၂၄. တေန ခေါ ပန သမယေန ဆ လောကေ အရဟန္တော ဟောန္တီတိ ပဉ္စမိယာ ပက္ခဿ လောကသ္မိံ ဆ မနုဿာ အရဟန္တော ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

24. ඒ අවස්ථාවෙහි හෙවත් පසළොස්වක පක්ෂයේ පස්වැනි දිනයෙහි ලෝකයෙහි මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා හයනමක් වූහ යනු අර්ථයයි.

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පංචවග්ගිය කථාව නිම කරන ලදී.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ

පැවිදි වීම පිළිබඳ කථාව.

၃၁. ပုဗ္ဗာနုပုဗ္ဗကာနန္တိ ပဝေဏိဝသေန ပေါရာဏာနုပေါရာဏာနန္တိ အတ္ထော. တေန ခေါ ပန သမယေန ဧကသဋ္ဌိ လောကေ အရဟန္တော ဟောန္တီတိ ပုရိမာ ဆ ဣမေ စ ပဉ္စပညာသာတိ အန္တောဝဿမှိယေဝ ဧကသဋ္ဌိ မနုဿာ အရဟန္တော ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

31. 'පුබ්බානුපුබ්බකානං' යනු පරම්පරා වශයෙන් පැරණි කුලවලට අනුගත වූ කුලවතුන් යනු අර්ථයයි. ඒ අවස්ථාවෙහි ලෝකයෙහි රහතන් වහන්සේලා සැටඑක් නමක් වූහ යන්නෙහි අර්ථය නම්, පෙර සිටි හයනම සහ මොවුන් පනස්පස් දෙනා ද ඇතුළුව වස් කාලය තුළදීම මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා සැටඑක් නමක් වූහ යන්නයි.

တတြ ယသအာဒီနံ ကုလပုတ္တာနံ အယံ ပုဗ္ဗယောဂေါ – အတီတေ ကိရ ပဉ္စပညာသဇနာ သဟာယကာ ဝဂ္ဂဗန္ဓေန ပုညာနိ ကရောန္တာ အနာထသရီရာနိ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ ဝိစရန္တိ, တေ ဧကဒိဝသံ ဂဗ္ဘိနိံ ဣတ္ထိံ ကာလံကတံ ဒိသွာ ‘‘ဈာပေဿာမာ’’တိ သုသာနံ နီဟရိံသု. တေသု ပဉ္စ ဇနေ ‘‘တုမှေ ဈာပေထာ’’တိ သုသာနေ ဌပေတွာ သေသာ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌာ. ယသော ဒါရကော တံ သရီရံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပရိဝတ္တေတွာ စ ဈာပယမာနော အသုဘသညံ ပဋိလဘိ. သော ဣတရေသမ္ပိ စတုန္နံ ဇနာနံ ‘‘ပဿထ ဘော ဣမံ အသုစိံ ပဋိကူလ’’န္တိ ဒဿေသိ. တေပိ တတ္ထ အသုဘသညံ ပဋိလဘိံသု. တေ ပဉ္စပိ ဇနာ ဂါမံ ဂန္တွာ သေသသဟာယကာနံ ကထယိံသု. ယသော ပန ဒါရကော ဂေဟမ္ပိ ဂန္တွာ မာတာပိတူန္နဉ္စ ဘရိယာယ စ ကထေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ အသုဘံ ဘာဝယိံသု. အယမေတေသံ ပုဗ္ဗယောဂေါ. တေနာယသ္မတော ယသဿ နာဋကဇနေသု သုသာနသညာယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တာယေဝ စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗေသံ ဝိသေသာဓိဂမော နိဗ္ဗတ္တီတိ.

එම සැටඑක් නමක් වූ රහතන් වහන්සේලා අතරින් යස කුලපුත්‍රයා ඇතුළු පනස්පස් දෙනාගේ පෙර පුණ්‍ය කර්මය මෙසේය. අතීතයේදී පනස්පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් යහළුවන් පිරිසක් කණ්ඩායමක් ලෙස පින්කම් කරමින්, අයිතිකරුවෙකු නොමැති මළ සිරුරු පිළිබඳ කටයුතු කරමින් ඇවිද ගියහ. ඔවුහු එක් දිනක මියගිය ගැබිනි ස්ත්‍රියක දැක, ඇයගේ සිරුර ආදාහනය කරමු යැයි කතා කොට සොහොනට රැගෙන ගියහ. ඔවුන් අතරින් පස් දෙනෙකු ආදාහන කටයුතු සඳහා එහි නතර වී, ඉතිරි පිරිස ගමට ගියහ. යස තරුණයා එම සිරුර ලීයකින් ඇන, එහා මෙහා පෙරළා දවද්දී අසුභ සංඥාව ලැබීය. ඔහු අනෙක් හතර දෙනාට ද මෙය පෙන්වීය. ඔවුන්ට ද අසුභ සංඥාව ඇති විය. ගමට ගොස් සෙසු යහළුවන්ට ද මේ බව පැවසූහ. යස තරුණයා නිවසට ගොස් මව්පියන්ට හා බිරිඳට ද මේ බව පැවසීය. ඔවුන් සියලු දෙනාම අසුභ භාවනාව වැඩූහ. මෙය ඔවුන්ගේ පෙර කළ පිනයි. එබැවින් යස ආයුෂ්මතුන් හට තම නාට්‍ය කණ්ඩායම දකින විට සොහොනක් මෙන් සංඥාවක් උපන්නී ය. එම උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය නිසාම සියලු දෙනාට ධර්මාවබෝධය ලැබුණි.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ဘဂဝါ ယာဝ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ, တာဝ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ တေ ခီဏာသဝေ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූහ යනුවෙන් දක්වන්නේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසු පසළොස්වක වප් පුන් පොහෝ දින තෙක් බරණැස මිගදායේ වැඩ වෙසෙමින්, එක් දිනක රහතන් වහන්සේලා සැට නම අමතා වදාළ බවයි.

၃၂. ဒိဗ္ဗာ [Pg.248] နာမ ဒိဗ္ဗေသု ဝိသယေသု လောဘပါသာ. မာနုသာ နာမ မာနုသကေသု ဝိသယေသု လောဘပါသာ. မာ ဧကေန ဒွေတိ ဧကေန မဂ္ဂေန ဒွေ မာ အဂမိတ္ထ. အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ. ပရိဟာယန္တီတိ အနဓိဂတံ နာဓိဂစ္ဆန္တာ ဝိသေသာဓိဂမတော ပရိဟာယန္တိ.

32. දිව්‍යමය වූ විෂයාරම්මණයන්හි ලෝභය නමැති මලපුඩු 'දිව්‍ය වූ මලපුඩු' නම් වේ. මානුෂික විෂයාරම්මණයන්හි ලෝභය නමැති මලපුඩු 'මානුෂික මලපුඩු' නම් වේ. දෙදෙනෙක් එක් මගක නොයන්න යනු එක් මාර්ගයක දෙදෙනෙකු ගමන් නොකළ යුතු බවයි. 'අස්සවනාතා' යනු ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට නොලැබීමයි. 'පරිහායන්ති' යනු නොලැබූ ධර්මාවබෝධය නොලබන්නාහු ධර්මාවබෝධයෙන් පිරිහෙති යන්නයි.

၃၃. အန္တကာတိ လာမက ဟီနသတ္တ. အန္တလိက္ခစရောတိ ရာဂပါသံ သန္ဓာယာဟ. တဉှိ သော ‘‘အန္တလိက္ခစရော’’တိ မန္တွာ အာဟ.

33. 'අන්තක' යනු ලාමක හීන සත්වයෙකි. 'අන්තලික්ඛචර' යනු රාගය නමැති මලපුඩුව අරභයා පවසන ලද්දකි. මාරයා එම රාගය නමැති මලපුඩුව 'අහසෙහි හැසිරෙන්නක්' ලෙස සලකා එසේ කීවේය.

၃၄. နာနာဒိသာ နာနာဇနပဒါတိ နာနာဒိသတော စ နာနာဇနပဒတော စ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ တုမှေဝ ဒါနိ တာသု တာသု ဒိသာသု တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပဗ္ဗာဇေထာတိအာဒိမှိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ကုလပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇေန္တေန ယေ ပရတော ‘‘န ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိအာဒိံ ကတွာ ယာဝ ‘‘န အန္ဓမူဂဗဓိရော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခိတ္တာ ပုဂ္ဂလာ, တေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒေါသဝိရဟိတော ပုဂ္ဂလော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သောပိ စ မာတာပိတူဟိ အနုညာတောယေဝ. တဿ အနုဇာနနလက္ခဏံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ အနနုညာတော မာတာပိတူဟိ ပုတ္တော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတသ္မိံ သုတ္တေ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

34. 'නානා දිසා නානා ජනපදා' යනු විවිධ දිශාවලින් හා විවිධ ජනපදවලින් යන්නයි. 'මහණෙනි, දැන් ඒ ඒ දිශාවන්හි ඒ ඒ ජනපදවල පැවිදි කරවන්න' යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන කුලපුත්‍රයෙකු පැවිදි කරන උපාධ්‍යායවරයා විසින් පසුව එන 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් යුක්ත වූවන් පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි පටන් 'අන්ධ, ගොළු, බිහිරි අය පැවිදි නොකළ යුතුය' යන තෙක් වදාළ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද පුද්ගලයන් මඟහැර, පැවිදි වීමට සුදුසු දෝෂ රහිත පුද්ගලයා පැවිදි කළ යුතුය. ඔහු ද මව්පියන් විසින් අවසර දෙන ලද්දෙකුම විය යුතුය. මව්පියන්ගේ අවසරය පිළිබඳ ලක්ෂණය 'මහණෙනි, මව්පියන්ගේ අවසරයක් නොමැති පුත්‍රයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය, යමෙක් පැවිදි කරන්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ' යන මේ සූත්‍රයෙහි විස්තර කරන්නෙමු.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒေါသဝိရဟိတံ မာတာပိတူဟိ အနုညာတံ ပဗ္ဗာဇေန္တေနာပိ စ သစေ အစ္ဆိန္နကေသော ဟောတိ, ဧကသီမာယ စ အညေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, ကေသစ္ဆေဒနတ္ထာယ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တဿ အာပုစ္ဆနာကာရံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃံ အပလောကေတုံ ဘဏ္ဍုကမ္မာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သစေ ဩကာသော ဟောတိ, သယံ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ဗျာဝဋော ဟောတိ, ဩကာသံ န လဘတိ, ဧကော ဒဟရဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဧတံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. အဝုတ္တောပိ စေ ဒဟရဘိက္ခု ဥပဇ္ဈာယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗာဇေတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဒဟရဘိက္ခု နတ္ထိ, သာမဏေရောပိ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဧတံ ခဏ္ဍသီမံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဧဟီ’’တိ. သရဏာနိ ပန သယံ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ဘိက္ခုနာဝ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ. ပုရိသဉှိ ဘိက္ခုတော အညော ပဗ္ဗာဇေတုံ န လဘတိ, မာတုဂါမံ ဘိက္ခုနိတော အညော. သာမဏေရော ပန သာမဏေရီ ဝါ အာဏတ္တိယာ ကာသာယာနိ ဒါတုံ လဘတိ. ကေသောရောပနံ ယေန ကေနစိ ကတံ သုကတံ.

මෙසේ පැවිදි වීමට දෝෂයක් නැති, මව්පියන්ගේ අවසරය ඇති අයෙකු පැවිදි කිරීමේදී, ඔහු කෙස් කපා නොමැති නම් සහ එකම සීමාවක වෙනත් භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සිටිත් නම්, කෙස් කැපීම සඳහා හෙවත් බණ්ඩකර්මය සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර විමසිය යුතුය. එම විමසන ආකාරය 'මහණෙනි, බණ්ඩකර්මය සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර ගැනීමට අනුදැන වදාරමි' යන තැන විස්තර කරන්නෙමු. තමන්ට අවස්ථාව ඇත්නම් තමාම පැවිදි කළ යුතුය. ධර්මය ඉගැන්වීම් ආදියෙහි නිරත වීම නිසා අවස්ථාවක් නැත්නම්, 'මොහුව පැවිදි කරවන්න' යැයි එක් දහරා භික්ෂුවකට පැවසිය යුතුය. උපාධ්‍යායවරයා නොකීව ද උපාධ්‍යායවරයා උදෙසා දහරා භික්ෂුවක පැවිදි කරන්නේ නම් එය ද සුදුසුය. දහරා භික්ෂුවක නැත්නම්, සාමණේර නමකට වුව ද 'මොහුව ඛණ්ඩ සීමාවට රැගෙන ගොස් පැවිදි කර, සිවුරු පොරවා රැගෙන එන්න' යැයි පැවසිය හැකිය. නමුත් සරණාගමනය තමා විසින්ම දිය යුතුය. එවිට භික්ෂුවක විසින්ම පැවිදි කරන ලද්දේ වෙයි. මන්ද, භික්ෂුවක හැර වෙනත් අයෙකුට පුරුෂයෙකු පැවිදි කළ නොහැකි බැවිනි. ස්ත්‍රියක භික්ෂුණියක හැර අන් අයෙකුට පැවිදි කළ නොහැක. සාමණේර නමකට හෝ සාමණේරියකට අණ කිරීමෙන් සිවුරු දීමට හැකියාව ඇත. කෙස් කැපීම ඕනෑම අයෙකු විසින් කළ ද එය මැනවින් කරන ලද්දක් වේ.

သစေ [Pg.249] ပန ဘဗ္ဗရူပေါ ဟောတိ သဟေတုကော ဉာတော ယသဿီ ကုလပုတ္တော, ဩကာသံ ကတွာပိ သယမေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ‘‘မတ္တိကာမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ နှာယိတွာ ကေသေ တေမေတွာ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ စ ပန န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော. ပဗ္ဗဇိတုကာမာနဉှိ ပဌမံ ဗလဝဥဿာဟော ဟောတိ, ပစ္ဆာ ပန ကာသာယာနိ စ ကေသဟရဏသတ္ထကဉ္စ ဒိသွာ ဥတြသန္တိ, ဧတ္တောယေဝ ပလာယန္တိ, တသ္မာ သယမေဝ နဟာနတိတ္ထံ နေတွာ သစေ နာတိဒဟရော ဟောတိ, ‘‘နဟာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ကေသာ ပနဿ သယမေဝ မတ္တိကံ ဂဟေတွာ ဓောဝိတဗ္ဗာ. ဒဟရကုမာရကော ပန သယံ ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဂေါမယမတ္တိကာဟိ ဃံသိတွာ နဟာပေတဗ္ဗော. သစေပိဿ ကစ္ဆု ဝါ ပိဠကာ ဝါ ဟောန္တိ, ယထာ မာတာ ပုတ္တံ န ဇိဂုစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ အဇိဂုစ္ဆန္တေန သာဓုကံ ဟတ္ထပါဒသီသာနိ ဃံသိတွာ နဟာပေတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧတ္တကေန ဟိ ဥပကာရေန ကုလပုတ္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု စ သာသနေ စ ဗလဝသိနေဟာ တိဗ္ဗဂါရဝါ အနိဝတ္တိဓမ္မာ ဟောန္တိ, ဥပ္ပန္နံ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာ ထေရဘာဝံ ပါပုဏန္တိ, ကတညူ ကတဝေဒိနော ဟောန္တိ.

ඉදින් පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන්නා විමුක්තිය ලැබීමට සුදුසු, මගපල ලැබීමට හේතු සම්පත් ඇති, ප්‍රසිද්ධ, පිරිවර සහිත කුලපුත්‍රයෙකු නම් අවස්ථාව සලසාගෙන හෝ තමා විසින්ම පැවිදි කළ යුතුය. 'මැටි පිඩක් ගෙන නාගෙන, කෙස් තෙමාගෙන එන්න' යැයි පවසා පිටත් කර නොයැවිය යුතුය. මන්ද, පැවිදි වීමට කැමති අයට මුලදී දැඩි උනන්දුවක් තිබුණ ද, පසුව සිවුරු සහ කරණවෑමි පිහිය දැක බිය වී එතැනින්ම පලා යාමට ඉඩ ඇති බැවිනි. එබැවින් තමාම නාන තොටට රැගෙන ගොස්, ඔහු ඉතා කුඩා දරුවෙකු නොවේ නම් 'නාන්න' යැයි කිව යුතුය. ඔහුගේ හිසෙහි තමා විසින්ම මැටි ගා සෝදා දිය යුතුය. කුඩා දරුවෙකු නම් තමාම දියට බැස ගව මල හා මැටි ගා පිරිමැද නැවිය යුතුය. ඔහුට කැසීමක් හෝ ගෙඩි ආදිය තිබුණ ද මවක තම පුතු කෙරෙහි පිළිකුලක් ඇති කර නොගන්නා සේ, පිළිකුල් නොකොට මැනවින් අත් පා හිස පිරිමැද නැවිය යුතුය. ඒ මන්ද? මෙවැනි උපකාරයක් කිරීමෙන් කුලපුත්‍රයෝ ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරුන් කෙරෙහි ද ශාසනය කෙරෙහි ද දැඩි ස්නේහයකින් හා තද බල ගෞරවයකින් යුක්තව, ශාසනයෙන් පසුබට නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෝ වෙති. උපන් නොඇල්ම දුරු කොට ස්ථවිර භාවයට පැමිණෙති. කළගුණ දන්නා වූ, කළගුණ සලකන්නා වූ අය වෙති.

ဧဝံ နဟာပနကာလေ ပန ကေသမဿုံ ဩရောပနကာလေ ဝါ ‘‘တွံ ဉာတော ယသဿီ, ဣဒါနိ မယံ တံ နိဿာယ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿာမာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော, အညာပိ အနိယျာနိကကထာ န ကထေတဗ္ဗာ. အထ ခွဿ ‘‘အာဝုသော, သုဋ္ဌု ဥပဓာရေဟိ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေဟီ’’တိ ဝတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, အာစိက္ခန္တေန စ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေန အသုစိဇေဂုစ္ဆပဋိကူလဘာဝံ နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝံ ဝါ ပါကဋံ ကရောန္တေန အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ ဟိ သော ပုဗ္ဗေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရော ဟောတိ ဘာဝိတဘာဝနော, ကဏ္ဋကဝေဓာပေက္ခော ဝိယ ပရိပက္ကဂဏ္ဍော, သူရိယုဂ္ဂမနာပေက္ခံ ဝိယ စ ပရိဏတပဒုမံ, အထဿ အာရဒ္ဓမတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေ ဣန္ဒာသနိ ဝိယ ပဗ္ဗတေ ကိလေသပဗ္ဗတေ စုဏ္ဏယမာနံယေဝ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. ယေ ဟိ ကေစိ ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, သဗ္ဗေ တေ ဧဝရူပံ သဝနံ လဘိတွာ ကလျာဏမိတ္တေန အာစရိယေန ဒိန္နနယံ နိဿာယ နော အနိဿာယ. တသ္မာဿ အာဒိတောဝ ဧဝရူပီ ကထာ ကထေတဗ္ဗာတိ.

එලෙස පැන් ස්නානය කරවන අවස්ථාවෙහි හෝ හිසකෙස් හා රැවුල බාන අවස්ථාවෙහි හෝ 'ඔබ ප්‍රසිද්ධ කෙනෙක්, බොහෝ පිරිවර ඇති කෙනෙක්, දැන් අප ඔබ නිසා ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් වෙහෙසට පත් නොවන්නෙමු' යි නොපැවසිය යුතුය. වෙනත් නිර්වාණගාමී නොවන කථාවක් ද නොකළ යුතුය. එකල්හි ඔහුට 'ඇවැත්නි, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, සිහිය පිහිටුවා ගන්න' යි පවසා තචපඤ්චක කමටහන කියා දිය යුතුය. එසේ කියා දෙන්නා වූ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වර්ණ, සටහන්, ගන්ධ, ආශ්‍රය හා ස්ථාන වශයෙන් අශුචි වූ, පිළිකුල් වූ, ප්‍රතිකූල බව හෝ ජීවයක් නොමැති, සත්ත්වයෙකු නොවන බව ප්‍රකට කරමින් කියා දිය යුතුය. ඉදින් ඔහු පෙර බුද්ධ ශාසනයන්හි සංස්කාරයන් පිරිමැද තිබේ නම්, වඩන ලද භාවනා ඇත්තේ නම්, කටුවකින් ඇනීම අපේක්ෂා කරන ඉදුණු ගෙඩියක් මෙන් ද, සූර්යෝදය අපේක්ෂා කරන මෝරන ලද පියුමක් මෙන් ද වෙයි. එකල්හි ඔහු කමටහන් මෙනෙහි කිරීම ආරම්භ කළ සැණින්ම, වජ්‍රායුධයක් පර්වතයන් කුඩු කරන්නාක් මෙන් කෙලෙස් පර්වතයන් කුඩු කරමින්ම ඥානය පවතී. දැළි පිහිය හිසකෙස් කෙළවරෙහි පවතින විටදීම අර්හත්ත්වයට පත් වෙයි. යම් කෙනෙක් දැළි පිහි අගදීම අර්හත්ත්වයට පත් වූවාහු ද, ඒ සියල්ලෝම මෙබඳු වූ අනුශාසනාවක් අසා කල්‍යාණ මිත්‍ර වූ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් දෙන ලද ක්‍රමය නිසාවෙන්මය, එය නොනිසා අර්හත්ත්වයට පත් නොවෙත්. එබැවින් ඔහුට ආරම්භයේදීම මෙබඳු වූ කතාවක් පැවසිය යුතුය.

ကေသေသု ပန ဩရောပိတေသု ဟလိဒ္ဒိစုဏ္ဏေန ဝါ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဝါ သီသဉ္စ သရီရဉ္စ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဂိဟိဂန္ဓံ အပနေတွာ ကာသာယာနိ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ [Pg.250] ဝါ သကိံ ဝါ ပဋိဂ္ဂါဟေတဗ္ဗော. အထာပိဿ ဟတ္ထေ အဒတွာ အာစရိယော ဝါ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ သယမေဝ အစ္ဆာဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ အညံ ဒဟရံ ဝါ သာမဏေရံ ဝါ ဥပါသကံ ဝါ အာဏာပေတိ ‘‘အာဝုသော, ဧတာနိ ကာသာယာနိ ဂဟေတွာ ဧတံ အစ္ဆာဒေဟီ’’တိ တံယေဝ ဝါ အာဏာပေတိ ‘‘ဧတာနိ ဂဟေတွာ အစ္ဆာဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗံ တေန ဘိက္ခုနာဝ ဒိန္နံ ဟောတိ.

හිසකෙස් බෑ පසු කහ කුඩු හෝ සුවඳ කුඩු වලින් හිස හා ශරීරය පිරිමැද ගිහි ගන්ධය ඉවත් කොට, සිවුරු තුන් වරක් හෝ දෙවරක් හෝ එක් වරක් හෝ පිළිගැන්විය යුතුය. එසේත් නැතහොත් ඔහුගේ අතට නොදී ආචාර්යයන් වහන්සේ හෝ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විසින්ම පෙරවයි නම් එය ද සුදුසුය. ඉදින් වෙනත් දහරා භික්ෂුවකට හෝ සාමණේර නමකට හෝ උපාසකයෙකුට 'ඇවැත්නි, මේ සිවුරු ගෙන මොහුට පෙරවන්න' යි නියෝග කරයි නම් හෝ, ඔහුටම 'මේවා ගෙන පෙරවා ගන්න' යි නියෝග කරයි නම් හෝ ඒ සියල්ල සුදුසුය. ඒ සියලු සිවුරු එම භික්ෂුව විසින්ම දෙන ලද්දේ වෙයි.

ယံ ပန နိဝါသနံ ဝါ ပါရုပနံ ဝါ အနာဏတ္တိယာ နိဝါသေတိ ဝါ ပါရုပတိ ဝါ, တံ အပနေတွာ ပုန ဒါတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနာ ဟိ သဟတ္ထေန ဝါ အာဏတ္တိယာ ဝါ ဒိန္နမေဝ ကာသာဝံ ဝဋ္ဋတိ, အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတိ, သစေပိ တဿေဝ သန္တကံ ဟောတိ, ကော ပန ဝါဒေါ ဥပဇ္ဈာယမူလကေ! အယံ ‘‘ပဌမံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒါပေတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကာရာပေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော.

නමුත් යම් අඳනයක් හෝ සිවුරක් නියෝගයකින් තොරව අඳියි නම් හෝ පොරවයි නම් හෝ, එය ඉවත් කරවා නැවත දිය යුතුය. භික්ෂුවක විසින් ස්වහස්තයෙන් හෝ නියෝගයකින් හෝ දෙන ලද සිවුරම සුදුසුය, නොදෙන ලද්දක් නුසුදුසුය. ඉදින් එය ඔහු සතු දෙයක් වුවද, නොදෙන ලද්දේ නම් නුසුදුසුය. එසේ නම් උපාධ්‍යායයන් සතු සිවුරක් ගැන කියනුම කිම? මෙය 'පළමුව හිසකෙස් හා රැවුල බා, කසාවත් පෙරවා, එකාංශ කොට උත්තරාසංගය කරවා' යන මෙහි විනිශ්චයයි.

ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာတိ ယေ တတ္ထ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ, တေသံ ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာ; အထ သရဏဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒါပေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာပေတွာ ဧဝံ ဝဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ယမဟံ ဝဒါမိ, တံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. အထဿ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ အာစရိယေန ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန သရဏာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ ယထာဝုတ္တပဋိပါဋိယာဝ န ဥပ္ပဋိပါဋိယာ. သစေ ဟိ ဧကပဒမ္ပိ ဧကက္ခရမ္ပိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဒေတိ, ဗုဒ္ဓံ သရဏံယေဝ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဒတွာ ပုန ဣတရေသု ဧကေကံ တိက္ခတ္တုံ ဒေတိ, အဒိန္နာနိ ဟောန္တိ သရဏာနိ.

භික්ෂූන්ගේ පාද වන්දනා කරවා යනු එහි රැස්ව සිටින යම් භික්ෂූන් වෙත් ද, ඔවුන්ගේ පාද වන්දනා කරවා; ඉක්බිති සරණ ගැනීම පිණිස උක්කුටිකයෙන් හිඳුවා, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සලස්වා 'මෙසේ කියන්න' යි පැවසිය යුතුය. 'මා පවසන දේ පවසන්න' යි පැවසිය යුතුය. ඉක්බිති ඔහුට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ හෝ ආචාර්යයන් වහන්සේ විසින් 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද අනුපිළිවෙළටම සරණ දිය යුතුය, අනුපිළිවෙළ රහිතව නොවේ. ඉදින් එක පදයක් හෝ එක අක්ෂරයක් හෝ අනුපිළිවෙළ රහිතව දෙයි නම්, නැතහොත් 'බුද්ධං සරණං' යන්නම තුන් වරක් දී නැවත ඉතිරි ඒවා එකින් එක තුන් වරක් දෙයි නම්, සරණ දෙන ලද්දේ නොවේ.

ဣမဉ္စ ပန သရဏဂမနူပသမ္ပဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ အနုညာတဥပသမ္ပဒါ ဧကတော သုဒ္ဓိယာ ဝဋ္ဋတိ. သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန ဥဘတောသုဒ္ဓိယာဝ ဝဋ္ဋတိ, နော ဧကတော သုဒ္ဓိယာ. တသ္မာ ဥပသမ္ပဒါယ သစေ အာစရိယော ဉတ္တိဒေါသဉ္စေဝ ကမ္မဝါစာဒေါသဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ ကမ္မံ ကရောတိ, သုကတံ ဟောတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပန ဣမာနိ တီဏိ သရဏာနိ ဗုကာရဓကာရာဒီနံ ဗျဉ္ဇနာနံ ဌာနကရဏသမ္ပဒံ အဟာပေန္တေနေဝ အာစရိယေနပိ အန္တေဝါသိကေနပိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ. သစေ အာစရိယော ဝတ္တုံ သက္ကောတိ, အန္တေဝါသိကော န သက္ကောတိ; အန္တေဝါသိကော ဝါ သက္ကောတိ, အာစရိယော န သက္ကောတိ; ဥဘောပိ ဝါ န သက္ကောန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဥဘောပိ သက္ကောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

නැවතත් මේ සරණගමන උපසම්පදාව බැහැර කොට අනුදැන වදාළ උපසම්පදාව එක් පාර්ශ්වයක ශුද්ධියෙන් සුදුසු වෙයි. සාමණේර පැවිද්ද වනාහි දෙපාර්ශ්වයේම ශුද්ධියෙන් පමණක් සුදුසු වෙයි, එක් පාර්ශ්වයක ශුද්ධියෙන් නොවේ. එබැවින් උපසම්පදාවේදී ඉදින් ආචාර්යවරයා ඤත්ති දෝෂ හා කම්මවාචා දෝෂ වර්ජනය කොට කර්මය කරයි නම් එය මැනවින් කරන ලද්දක් වෙයි. පැවිද්දේදී වනාහි මේ සරණ තුන බ-කාර ධ-කාර ආදී ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ ස්ථාන කරණ සම්පත්තිය පිරිහෙන්නේ නැතිවම ආචාර්යවරයා විසින් ද අන්තේවාසිකයා විසින් ද පැවසිය යුතුය. ඉදින් ආචාර්යවරයාට පැවසීමට හැකිව, අන්තේවාසිකයාට නොහැකි නම්; හෝ අන්තේවාසිකයාට හැකිව, ආචාර්යවරයාට නොහැකි නම්; හෝ දෙදෙනාටම නොහැකි නම් නුසුදුසුය. ඉදින් දෙදෙනාටම හැකි නම් සුදුසුය.

ဣမာနိ [Pg.251] စ ပန ဒဒမာနေန ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဧကသမ္ဗန္ဓာနိ အနုနာသိကန္တာနိ ဝါ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနိ, ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ မကာရန္တာနိ ဝါ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ နာမံ သာဝေတွာ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ယာဝဇီဝံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဧကအဋ္ဌကထာယမ္ပိ နတ္ထိ, ပါဠိယမ္ပိ န ဝုတ္တံ, တေသံ ရုစိမတ္တမေဝ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ တထာ အဝဒန္တဿ သရဏံ ကုပ္ပတီတိ.

නැවතත් මේවා දෙන කල්හි 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යි මෙසේ එකට සම්බන්ධ කොට අනුනාසිකාන්ත කොට හෝ දිය යුතුය, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යි මෙසේ වෙන් කොට ම-කාරාන්ත කොට හෝ දිය යුතුය. අන්ධක අටුවාවෙහි නම ඇස්සෙන සේ පවසා 'ස්වාමීනි, මම බුද්ධරක්ඛිත වෙමි, දිවි හිමියෙන් බුදුන් සරණ යමි' යයි පවසා ඇත, එය කිසිදු අටුවාවක නැත, පාළියෙහි ද වදාරා නැත. එය ඔවුන්ගේ රුචිය පමණකි, එබැවින් එය පිළිගත යුතු නොවේ. මක්නිසාද යත් එසේ නොපවසන්නාගේ සරණ නොපලුදු වන බැවිනි.

အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒန္တိ ဣမေဟိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိအာဒီဟိ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဥဘတောသုဒ္ဓိယာ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ယသ္မာ ဥပသမ္ပဒါ ပရတော ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ သာ ဧတရဟိ သရဏမတ္တေနေဝ န ရုဟတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန ယသ္မာ ပရတော ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိ အနုညာတာ ဧဝ, တသ္မာ သာ ဧတရဟိပိ သရဏမတ္တေနေဝ ရုဟတိ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ သာမဏေရဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ.

මහණෙනි, මේ සරණගමන තුනෙන් පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අනුදනිමි යන්නෙහි අර්ථය නම්, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' යනාදී වශයෙන් මෙසේ තුන් වරක් දෙපාර්ශ්වයේම ශුද්ධියෙන් පවසන ලද සරණගමන තුනෙන් පැවිද්ද ද උපසම්පදාව ද අනුදනිමි යන්නයි. එහි උපසම්පදාව පසුව බැහැර කරන ලද බැවින්, දැනුදු එය සරණ මාත්‍රයෙන් පමණක් සිදු නොවේ. පැවිද්ද වනාහි පසුව ද 'මහණෙනි, මේ සරණගමන තුනෙන් සාමණේර පැවිද්ද අනුදනිමි' යයි අනුදැන වදාළ බැවින්, දැනුදු එය සරණ මාත්‍රයෙන්ම සිදු වෙයි. මෙපමණකින්ම සාමණේර භූමියෙහි පිහිටියේ වෙයි.

သစေ ပနေသ မတိမာ ဟောတိ ပဏ္ဍိတဇာတိကော, အထဿ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ သိက္ခာပဒါနိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ကထံ? ယထာ ဘဂဝတာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ඉදින් මොහු බුද්ධිමත්, පණ්ඩිත ජාතික කෙනෙක් වේ නම්, ඔහුට එම ස්ථානයේදීම ශික්ෂා පද උද්දේශනය කළ යුතුය. කෙසේ ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් සේ උද්දේශනය කරන ලද ද එසේමය. එය මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သာမဏေရာနံ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ, တေသု စ သာမဏေရေဟိ သိက္ခိတုံ. ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏီ, မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏီ, ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏီ, နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ ဝေရမဏီ, မာလာဂန္ဓဝိလေပနဓာရဏမဏ္ဍနဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝေရမဏီ, ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ ဝေရမဏီ, ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၀၆).

'මහණෙනි, සාමණේරයන් හට දස ශික්ෂා පද අනුදනිමි, ඒ දස ශික්ෂා පදයන්හි සාමණේරයන් විසින් හික්මිය යුතුය. ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකීම, මුසාවාදයෙන් වැළකීම, රහමෙර පානයෙන් වැළකීම, විකාල භෝජනයෙන් වැළකීම, නැටුම් ගැයුම් වැයුම් හා විසුළු දසුන් වලින් වැළකීම, මල් සුවඳ විලවුන් දැරීම හා සැරසීම් වලින් වැළකීම, උසස් අසුන් හා මහා අසුන් වලින් වැළකීම, රන් රිදී මස් කහවනු පිළිගැනීමෙන් වැළකීම' යයි (මහාවග්ග 106).

အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော ယာဝဇီဝံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ

අන්ධක අටුවාවෙහි වනාහි 'ස්වාමීනි, මම මතු නම ඇති තැනැත්තා දිවි හිමියෙන් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂා පදය...'

သမာဒိယာမီ’’တိ ဧဝံ သရဏဒါနံ ဝိယ သိက္ခာပဒဒါနမ္ပိ ဝုတ္တံ, တံ နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာသု အတ္ထိ, တသ္မာ ယထာပါဠိယာဝ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟိ သရဏဂမနေဟေဝ သိဒ္ဓါ, သိက္ခာပဒါနိ ပန ကေဝလံ သိက္ခာပရိပူရဏတ္ထံ [Pg.252] ဇာနိတဗ္ဗာနိ. တသ္မာ တာနိ ပါဠိယံ အာဂတနယေန ဥဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တဿ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အတ္ထဝသေနပိ အာစိက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာဝ ပန အတ္တနာ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ န ဇာနာတိ, သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပါနဘောဇနာဒိဝိဓိမှိ စ န ကုသလော ဟောတိ, တာဝ ဘောဇနသာလံ ဝါ သလာကဘာဇနဋ္ဌာနံ ဝါ အညံ ဝါ တထာရူပဋ္ဌာနံ န ပေသေတဗ္ဗော, သန္တိကာဝစရောယေဝ ကာတဗ္ဗော, ဗာလဒါရကော ဝိယ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗော, သဗ္ဗမဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, နိဝါသနပါရုပနာဒီသု အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗော. တေနာပိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ သာမဏေရံ နာသေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၀၈) ဧဝံ ပရတော ဝုတ္တာနိ ဒသ နာသနင်္ဂါနိ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေတွာ အာဘိသမာစာရိကံ ပရိပူရေန္တေန ဒသဝိဓေ သီလေ သာဓုကံ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ.

"සමාදියාමි" යනාදී වශයෙන් සරණගමනය ලබා දීම මෙන් ශික්ෂාපද ලබා දීම ද පවසා ඇති නමුත්, එය පෙළ දහමෙහි හෝ අටුවාවන්හි සඳහන් නොවේ. එබැවින් පෙළ දහමෙහි එන පරිදි ම ශික්ෂාපද උද්දේශනය කළ යුතු ය. සැබවින් ම පැවිද්ද සරණගමනයෙන් ම සම්පූර්ණ වේ. ශික්ෂාපද දැනගත යුත්තේ ශික්ෂා පූර්ණය කර ගැනීම සඳහා ම පමණි. එබැවින් පෙළ දහමට අනුව ඒවා ඉගෙන ගැනීමට අපොහොසත් වන නවක පැවිද්දෙකුට යම් කිසි භාෂාවකින් එහි අර්ථය අනුව හෝ පහදා දීම සුදුසු ය. තමා විසින් රැකිය යුතු ශික්ෂාපද ගැන නොදන්නා තාක්, සිවුරු පෙරවීම, පාත්‍රය දැරීම, සිටීම, හිඳීම ආදියෙහි ද ආහාර පාන වැළඳීමේ ක්‍රමවේදයෙහි ද දක්ෂ නොවන තාක්, දාන ශාලාවට හෝ සලාක බෙදන ස්ථානයට හෝ එවැනි වෙනත් ස්ථානයකට ඔහු නොයැවිය යුතු ය. ඔහු ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේලා අසල ම වෙසෙන්නෙකු කළ යුතු ය. කුඩා දරුවෙකු මෙන් රැකබලා ගත යුතු ය. ඔහුට කැප අකැප සියල්ල පහදා දිය යුතු ය. ඇඳීම පෙරවීම ආදී වූ ආභිසමාචාරික වත් පිළිබඳ ව ඔහු හික්මවිය යුතු ය. ඔහු ද පසුව දේශනා කොට ඇති ශික්ෂාපද නාශනය වන කරුණු දසය මැනවින් දුරු කොට, ආභිසමාචාරික ශීලය සම්පූර්ණ කරමින් දසවිධ ශීලයෙහි මැනවින් හික්මිය යුතු ය.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පැවිදි කතාව නිමවා ඇත.

ဒုတိယမာရကထာ

දෙවන මාර කතාව.

၃၅. မယှံ ခေါ ဘိက္ခဝေတိ မယာ ခေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယော မယှံ ယောနိသော မနသိကာရော, တေန ဟေတုနာတိ အတ္ထော. ပုန အနုပ္ပတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တိံ ပရိဏာမေတွာ မယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

35. "මය්හං ඛො භික්ඛවෙ" යන්නෙහි අර්ථය "මවිසින් සැබවින් ම" යන්නයි. නැතහොත් "මාගේ යම් යෝනිසෝ මනසිකාරයක් ඇද්ද, ඒ හේතුවෙන්" යනු අර්ථයයි. නැවතත් "අනුප්පත්තා" යන මෙහි විභක්තිය වෙනස් කොට "මයා" (මා විසින්) ලෙස ගත යුතු ය.

ဒုတိယမာရကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දෙවන මාර කතාව නිමවා ඇත.

ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကထာ

භද්දවග්ගිය කතාව.

၃၆. ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာတိ တေ ကိရ ရာဇကုမာရာ ရူပေန စ စိတ္တေန စ ဘဒ္ဒကာ ဝဂ္ဂဗန္ဓေန စ ဝိစရန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေန ဟိ ဝေါတိ ဧတ္ထ ဝေါကာရော နိပါတမတ္တော. ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီတိ ကေသဉ္စိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ, ကေသဉ္စိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ, ကေသဉ္စိ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဥဒပါဒိ. တယောပိ ဟိ ဧတေ မဂ္ဂါ ‘‘ဓမ္မစက္ခူ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေ ကိရ တုဏ္ဍိလဇာတကေ တိံသဓုတ္တာ အဟေသုံ, အထ တုဏ္ဍိလောဝါဒံ သုတွာ ပဉ္စသီလာနိ ရက္ခိံသု; ဣဒံ နေသံ ပုဗ္ဗကမ္မံ.

36. "භද්දවග්ගිය" යනු ඒ රාජකුමාරවරු රූපයෙන් මෙන් ම සිතින් ද යහපත් වූවෝ ය. තව ද ඔවුහු පිරිසක් වශයෙන් එක් වී හැසිරුණහ. එබැවින් ඔවුහු "භද්දවග්ගිය" යැයි කියනු ලබති. "තේන හි වෝ" යන්නෙහි "වෝ" යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. "ධම්මචක්ඛුං උදපාදි" යනු ඇතැම් කුමාරවරුන්ට සෝවාන් මාර්ගය ද, ඇතැමෙකුට සකෘදාගාමී මාර්ගය ද, තවත් සමහරුන්ට අනාගාමී මාර්ගය ද පහළ විය. මෙම මාර්ග තුනට ම "ධර්ම චක්ෂුස" යැයි කියනු ලැබේ. ඔවුහු තුන්ඩිල ජාතකයෙහි තිස් දෙනෙකු වූ සුරා සොඬුන් ව සිටියහ. පසුව තුන්ඩිල සූකරයාගේ අවවාද අසා පංචශීලය ආරක්ෂා කළහ. මෙය ඔවුන්ගේ පූර්ව කුසල කර්මයයි.

ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

භද්දවග්ගිය කතාව නිමවා ඇත.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာ

උරුවේල ප්‍රාතිහාර්ය කතාව.

၃၇. ပမုခေါတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမော. ပါမောက္ခောတိ ဥတ္တမော ဝိသုဒ္ဓပညော.

37. "පමුඛ" යනු පෙරටුගාමී යන්නයි. "පාමොක්ඛ" යනු උතුම් වූ පිරිසිදු ප්‍රඥාවෙන් යුත් තැනැත්තා ය.

၃၈. အနုပဟစ္စာတိ [Pg.253] အဝိနာသေတွာ. တေဇသာ တေဇန္တိ အတ္တနော တေဇေန နာဂဿ တေဇံ. ပရိယာဒိယေယျန္တိ အဘိဘဝေယျံ, ဝိနာသေယျံ ဝါတိ. မက္ခန္တိ ကောဓံ. နတွေဝ စ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟန္တိ အတ္တာနံ ‘‘အရဟာ အဟ’’န္တိ မညမာနော ဝဒတိ.

38. "අනුපහච්ච" යනු විනාශ නොකොට යන්නයි. "තේජසා තේජං" යනු තමන් වහන්සේගේ තේජසින් නාගයාගේ තේජස යන්නයි. "පරියාදියෙය්‍යං" යනු මැඩ පවත්වන්නෙමි හෝ විනාශ කරන්නෙමි යන්නයි. "මක්ඛං" යනු ක්‍රෝධයයි. "නත්වේව ච ඛෝ අරහා යථා අහං" යන්නෙන් කියැවෙන්නේ තමන් වහන්සේ "මම අර්හත් කෙනෙක්මි" යැයි සිතමින් පවසන බවයි.

၃၉. နေရဉ္ဇရာယံ ဘဂဝါတိအာဒိကာ ဂါထာယော ပစ္ဆာ ပက္ခိတ္တာ.

39. "නේරඤ්ජරායං භගවා" යනාදී ගාථාවන් පසුව සංගායනා අවස්ථාවලදී ඇතුළත් කරන ලද ඒවා වේ.

၄၄-၉. ဝိဿဇ္ဇေယျန္တိ သုက္ခာပနတ္ထာယ ပသာရေတွာ ဌပေယျန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဘန္တေ အာဟရ ဟတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ ဝဒန္တော ဝိယ ဩဏတောတိ အာဟရဟတ္ထော. ဥယျောဇေတွာတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. မန္ဒာမုခိယောတိ အဂ္ဂိဘာဇနာနိ ဝုစ္စန္တိ.

44-9. "විස්සජ්ජෙය්‍යං" යනු වියළීම පිණිස දිග හැර තබන්නෙමි යනු අර්ථයයි. "ස්වාමීනි, අත දිගු කරන්න" යැයි පවසන්නාක් මෙන් පහතට නැමුණු බැවින් "ආහරහත්ථ" නම් වේ. "උය්‍යෝජෙත්වා" යනු මුදා හැර යන්නයි. "මන්දාමුඛියෝ" යනු ගිනි කබල්වලට කියන නමකි.

၅၁. စိရပဋိကာတိ စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ.

51. "චිරපටිකා" යනු බොහෝ කලක සිට යන්නයි.

၅၂. ကေသမိဿန္တိအာဒီသု ကေသာ ဧဝ ကေသမိဿံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ခါရိကာဇန္တိ ခါရိဘာရော.

52. "කේසමිස්සං" යනාදී තැන්වල කේස (කෙස්) යනු ම කේසමිස්ස යන්නයි. සෑම තැනක ම මෙම ක්‍රමය ගත යුතු ය. "ඛාරිකාජං" යනු තාපස පිරිකර සහිත කර තබා ගන්නා වියගහයි.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උරුවේල ප්‍රාතිහාර්ය කතාව නිමවා ඇත.

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာ

බිම්බිසාර සමාගම කතාව.

၅၅. လဋ္ဌိဝနေတိ တာလုယျာနေ. သုပ္ပတိဋ္ဌေ စေတိယေတိ အညတရသ္မိံ ဝဋရုက္ခေ; တဿ ကိရေတံ နာမံ. ဒွါဒသနဟုတေဟီတိ ဧတ္ထ ဧကံ နဟုတံ ဒသသဟဿာနိ. အဇ္ဈဘာသီတိ တေသံ ကင်္ခါစ္ဆေဒနတ္ထံ အဘာသိ.

55. "ලට්ඨිවන" යනු තල් උයනෙහි යන්නයි. "සුප්පතිට්ඨේ චේතියේ" යනු එක්තරා නුග රුකක් අසල යන්නයි; එය එම නුග රුකෙහි නම බව පැවසේ. "ද්වාදස නහුතේහි" යන්නෙහි එක් නහුතයක් යනු දස දහසකි. "අජ්ඣභාසි" යනු ඒ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ගේ සැකය දුරු කිරීම පිණිස දේශනා කළ සේක යන්නයි.

ကိသကောဝဒါနောတိ တာပသစရိယာယ ကိသသရီရတ္တာ ‘‘ကိသကော’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ တာပသာနံ ဩဝါဒကော အနုသာသကော သမာနောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သယံ ကိသကော တာပသော သမာနော ဝဒါနော စ အညေ ဩဝဒန္တော အနုသာသန္တောတိပိ အတ္ထော. ကထံ ပဟီနန္တိ ကေန ကာရဏေန ပဟီနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘တွံ ဥရုဝေလဝါသိအဂ္ဂိပရိစာရကာနံ တာပသာနံ သယံ ဩဝါဒါစရိယော သမာနော ကိံ ဒိသွာ ပဟာသိ, ပုစ္ဆာမိ တံ ဧတမတ္ထံ ကေန ကာရဏေန တဝ အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပဟီန’’န္တိ.

"කිසකෝවදානෝ" යනු තපස් රැකීම නිසා වැහැරුණු සිරුරක් ඇති බැවින් "කිසක" යන නම ලැබූ තාපසයන්ට අවවාද අනුශාසනා කරන ගුරුවරයා යන්නයි. නැතහොත් තමා ම වැහැරුණු තාපසයෙකු ව හිඳිමින් අන් අයට අවවාද අනුශාසනා කරන්නා යනු ද අර්ථයයි. "කථං පහීනං" යනු කුමන හේතුවක් නිසා අත්හරින ලද්දේ ද යන්නයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි – "උරුවේලාවෙහි වෙසෙන ගිනි පිදූ තාපසයන්ගේ ගුරුවරයා වූ ඔබ, කුමක් දැකීමෙන් ගිනි පිදීම අත්හැරියේ ද? මම ඔබෙන් එම කරුණ විමසමි. කුමන හේතුවක් නිසා ඔබගේ ගිනි පිදීම අත්හරින ලද්දේ ද?" යන්නයි.

ဒုတိယဂါထာယ အယမတ္ထော – ဧတေ ရူပါဒိကေ ကာမေ ဣတ္ထိယော စ ယညာ အဘိဝဒန္တိ, သွာဟံ ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပါဒိကံ ကာမပ္ပဘေဒံ ခန္ဓုပဓီသု မလန္တိ ဉတွာ ယသ္မာ ဣမေ ယိဋ္ဌဟုတပ္ပဘေဒါ ယညာ မလမေဝ ဝဒန္တိ, တသ္မာ န ယိဋ္ဌေ န ဟုတေ အရဉ္ဇိံ; ယိဋ္ဌေ ဝါ ဟုတေ ဝါ နာဘိရမိန္တိ အတ္ထော.

දෙවන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙයයි – මේ රූප ආදී වූ කාමයන් ද ස්ත්‍රීන් ද යාගයන් මගින් ලැබිය හැකි බව කියනු ලැබේ. මම ඒ රූප ආදී වූ සියලු කාම ප්‍රභේදයන් පංචස්කන්ධ සංඛ්‍යාත උපධීන් කෙරෙහි කිලුටක් ලෙස දැන, යම් හෙයකින් මෙම යාග හෝමයන් එම කිලුට ම පවසන බැවින්, මම යාගයෙහි හෝ හෝමයෙහි නොඇලුනෙමි. යාගයෙහි හෝ හෝමයෙහි සතුටු නොවූයෙමි යනු අර්ථයයි.

တတိယဂါထာယ [Pg.254] – အထ ကောစရဟီတိ အထ ကွစရဟိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

තුන්වන ගාථාවෙහි - "අථ කෝචරහි" යනු "එසේ නම් කොහේ ඇලුනෙහි ද?" යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලි ය.

စတုတ္ထဂါထာယ – ပဒန္တိ နိဗ္ဗာနပဒံ. သန္တသဘာဝတာယ သန္တံ. ဥပဓီနံ အဘာဝေန အနုပဓိကံ. ရာဂကိဉ္စနာဒီနံ အဘာဝေန အကိဉ္စနံ. တီသု ဘဝေသု အလဂ္ဂတာယ ယံ ကာမဘဝံ ယညာ ဝဒန္တိ, တသ္မိမ္ပိ ကာမဘဝေ အသတ္တံ. ဇာတိဇရာမရဏာနံ အဘာဝေန အနညထာဘာဝိံ. အတ္တနာ ဘာဝိတေန မဂ္ဂေနေဝ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, န အညေန ကေနစိ အဓိဂမေတဗ္ဗန္တိ အနညနေယျံ. ယသ္မာ ဤဒိသံ ပဒမဒ္ဒသံ, တသ္မာ န ယိဋ္ဌေ န ဟုတေ အရဉ္ဇိံ. တေန ကိံ ဒဿေတိ? ယော အဟံ ဒေဝမနုဿလောကသမ္ပတ္တိသာဓကေ န ယိဋ္ဌေ န ဟုတေ အရဉ္ဇိံ, သော ကိံ ဝက္ခာမိ ‘‘ဧတ္ထ နာမ မေ ဒေဝမနုဿလောကေ ရတော မနော’’တိ.

හතරවන ගාථාවෙහි - "පදං" යනු නිවන් පදයයි. ශාන්ත ස්වභාවය ඇති බැවින් "ශාන්ත" නම් වේ. උපධීන් නොමැති බැවින් "අනුපධික" නම් වේ. රාගාදී කිංචනයන් නොමැති බැවින් "අකිංචන" නම් වේ. භව තුනෙහි ම නොඇලෙන බැවින් යම් කාම භවයක් ගැන යාගයන් පවසත් ද, ඒ කාම භවයෙහි ද නොඇලුණු බැවින් "අසත්ත" නම් වේ. ජාති, ජරා, මරණ නොමැති බැවින් වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති නිවනයි. තමා විසින් වඩන ලද මාර්ගයෙන් ම පැමිණිය යුතු බැවින් ද අන් කිසිවෙකු විසින් පමුණුවනු ලැබිය නොහැකි බැවින් ද "අනඤ්ඤනෙය්‍ය" නම් වේ. යම් හෙයකින් මෙබඳු වූ නිවන දුටුවෙම් ද, එබැවින් යාග හෝමයන්හි නොඇලුනෙමි. මෙයින් කුමක් පෙන්වයි ද? "දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් සාදා දෙන යාග හෝමයන්හි යම් මම නොඇලුනෙම් ද, එබඳු මම 'දෙව් මිනිස් ලොවෙහි මාගේ සිත ඇලී ඇතැයි' කෙසේ නම් පවසම් ද?" යන්න මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

၅၆. ဧဝံ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိဘာဝံ ပကာသေတွာ အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥရုဝေလကဿပေါ ‘‘သာဝကောဟမသ္မီ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတော သာဝကဘာဝံ ပကာသေသိ. တဉ္စ ခေါ အာကာသေ ဝိဝိဓာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒဿေတွာ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏံ.

56. මෙසේ මුළු ලෝකය කෙරෙහි ම නොඇලෙන බව ප්‍රකාශ කොට, ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උරුවේල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ "මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක්මි" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක භාවය ප්‍රකාශ කළහ. එය ද අහසෙහි විවිධ ප්‍රාතිහාර්ය දක්වමින් ප්‍රකාශ කළහ. "ධම්මචක්ඛුං" යනු සෝවාන් මාර්ග ඥානයයි.

၅၇. အဿာသကာတိ အာသီသနာ; ပတ္ထနာတိ အတ္ထော. ဧသာဟံ ဘန္တေတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂပ္ပဋိဝေဓေနေဝဿ သိဒ္ဓံ သရဏဂမနံ, တတ္ထ ပန နိစ္ဆယဂမနမေဝ ဂတော, ဣဒါနိ ဝါစာယ အတ္တသန္နိယျာတနံ ကရောတိ. မဂ္ဂဝသေနေဝါယံ နိယတသရဏတံ ပတ္တော, တံ ပရေသံ ဝါစာယ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဏိပါတဂမနဉ္စ ဂစ္ဆန္တော ဧဝံ ဝဒတိ.

57. "අස්සාසකා" යනු ආශාවන් හෙවත් ප්‍රාර්ථනාවන් යනු අර්ථයයි. "ඒසාහං භන්තේ" යන්නෙහි දී, මාර්ග අවබෝධයෙන් ම සරණගමනය සිද්ධ වුව ද, එහි දී නිශ්චිත වූ සරණ යෑමට පැමිණි ඔහු, දැන් වචනයෙන් තමා පූජා කිරීමේ (ආත්ම සන්නිය්‍යාතන) සරණගමනය කරයි. මාර්ග බලයෙන් ම ඔහු ස්ථාවර සරණගමනයට පැමිණි අතර, එය අන් අයට වචනයෙන් ප්‍රකාශ කරමින් ද ප්‍රණිපාත (වැඳීම) මගින් සරණ යමින් ද මෙසේ පවසයි.

၅၈. သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏောတိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏနိက္ခေန သမာနဝဏ္ဏော. ဒသဝါသောတိ ဒသသု အရိယဝါသေသု ဝုတ္ထဝါသော. ဒသဓမ္မဝိဒူတိ ဒသကမ္မပထဝိဒူ. ဒသဘိ စုပေတောတိ ဒသဟိ အသေက္ခေဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပေတော. သဗ္ဗဓိဒန္တောတိ သဗ္ဗေသု ဒန္တော; ဘဂဝတော ဟိ စက္ခုအာဒီသု ကိဉ္စိ အဒန္တံ နာမ နတ္ထိ.

58. සිංගීනික්ඛසවණ්ණෝ යනු එක් නිකලක් (ප්‍රමාණයෙන් නිකලක් වන සිංගී රන්වල පැහැය) බඳු පැහැ ඇති යන්නයි. දසවාසෝ යනු අරහතුන් වහන්සේලාගේ අනුගමනය කළ යුතු දස අරියවාසයන්හි වාසය කළ බැවින් එසේ නම් වේ. දසධම්මවිදූ යනු දස කුසල කර්ම පථයන් දන්නා බැවින් එසේ නම් වේ. දසභිචුපේතෝ යනු අසේඛ පුද්ගලයන් සතු අංග දහයකින් සමන්විත වූ බැවින් එසේ නම් වේ. සබ්බධිදන්තෝ යනු සියලු ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් (ඇස ආදී සය දොරින්) දමනය වූ බැවින් එසේ නම් වේ. සැබවින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඇස ආදී සය ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් කිසිවක් දමනය නොවූයේ නැත.

၅၉. ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တဝန္တံ ပတ္တတော စ အပနီတပါဏိံ သလ္လက္ခေတွာ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ နိသီဒီတိ [Pg.255] အတ္ထော. အတ္ထိကာနန္တိ ဗုဒ္ဓါဘိဝါဒနဂမနေန စ ဓမ္မသဝနေန စ အတ္ထိကာနံ. အဘိက္ကမနီယန္တိ အဘိဂန္တုံ သက္ကုဏေယျံ. အပ္ပာကိဏ္ဏန္တိ အနာကိဏ္ဏံ. အပ္ပသဒ္ဒန္တိ ဝစနသဒ္ဒေန အပ္ပသဒ္ဒံ. အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ နဂရနိဂ္ဃောသသဒ္ဒေန အပ္ပနိဂ္ဃောသံ. ဝိဇနဝါတန္တိ အနုသဉ္စရဏဇနဿ သရီရဝါတေန ဝိရဟိတံ. ‘‘ဝိဇနဝါဒ’’န္တိပိ ပါဌော; အန္တော ဇနဝါဒေန ရဟိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝိဇနပါတ’’န္တိပိ ပါဌော; ဇနသဉ္စာရဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော. မနုဿရာဟသေယျကန္တိ မနုဿာနံ ရဟဿကိရိယဋ္ဌာနိယံ. ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပန္တိ ဝိဝေကာနုရူပံ.

59. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වළඳා අවසන් කොට පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් අත් ඇති බව දැක එක් පසෙක වාඩි විය යනු එහි අර්ථයයි. අත්ථිකානං යනු බුදුරදුන් වැඳීමට යාමෙන් හා ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටින්නන් උදෙසා යන්නයි. අභික්කමනීයං යනු යාමට හැකි (පහසු) යන්නයි. අප්පාකිණ්ණං යනු මිනිසුන්ගෙන් ගැවසී නොගත් යන්නයි. අප්පසද්දං යනු මිනිසුන්ගේ කතාබහ ශබ්ද නැති යන්නයි. අප්පනිග්ඝෝසං යනු නගරයේ ඝෝෂාකාරී ශබ්ද නැති යන්නයි. විජනවංතං යනු ඒ මේ අත හැසිරෙන ජනයාගේ ශරීර වාතයෙන් (ගන්ධයෙන්) තොර වූ යන්නයි. 'විජනවාදං' යන පාඨයට අනුව ඇතුළත වෙසෙන ජනයාගේ ශබ්දයෙන් තොර වූ යන්න අර්ථයයි. 'විජනපාතං' යන පාඨයට අනුව ජන සංචාරයෙන් තොර වූ යන්න අර්ථයයි. මනුස්සරහස්සෙය්‍යකං යනු මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතු කිරීමට සුදුසු විවේකී ස්ථානයකි. පටිසල්ලානසාරුප්පං යනු කාය විවේකය හා චිත්ත විවේකයට අනුරූප වූ යන්නයි.

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ

සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන පැවිදි කතාව

၆၀. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာတိ သာရိပုတ္တော စ မောဂ္ဂလ္လာနော စ. တေဟိ ကတိကာ ကတာ ဟောတိ ‘‘ယော ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ, သော အာရောစေတူ’’တိ တေ ကိရ ဥဘောပိ ဂိဟိကာလေ ဥပတိဿော ကောလိတောတိ ဧဝံ ပညာယမာနနာမာ အဍ္ဎတေယျသတမာဏဝကပရိဝါရာ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ အဂမံသု. တတြ နေသံ မဟာဇနံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ နာမ ဧဝံ မဟာသတ္တနိကာယော အပ္ပတ္တေ ဝဿသတေ မရဏမုခေ ပတိဿတီ’’တိ. အထ ဥဘောပိ ဥဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ အညမညံ ပုစ္ဆိတွာ ဧကဇ္ဈာသယာ ပစ္စုပဋ္ဌိတမရဏသညာ သမ္မန္တယိံသု ‘‘သမ္မ မရဏေ သတိ အမတေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဟန္ဒ မယံ အမတံ ပရိယေသာမာ’’တိ အမတပရိယေသနတ္ထံ သဉ္စယဿ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကဿ သန္တိကေ သပရိသာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတိပါဟေနေဝ တဿ ဉာဏဝိသယေ ပါရံ ဂန္တွာ အမတံ အပဿန္တာ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာစရိယ, အညောပေတ္ထ သာရော အတ္ထီ’’တိ? ‘‘နတ္ထာဝုသော, ဧတ္တကမေဝ ဣဒ’’န္တိ စ သုတွာ ‘‘တုစ္ဆံ ဣဒံ အာဝုသော နိဿာရံ, ယော ဒါနိ အမှေသု ပဌမံ အမတံ အဓိဂစ္ဆတိ, သော ဣတရဿ အာရောစေတူ’’တိ ကတိကံ အကံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေဟိ ကတိကာ ကတာ ဟောတီ’’တိအာဒိ.

60. සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන යනු සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලාන යන දෙදෙනාය. ඔවුන් ගිහි කල උපතිස්ස හා කෝලිත යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ. ඔවුන් පිරිවර සහිතව ගිරග්ග සමජ්ජ නම් උත්සවයට ගියහ. එහිදී මහජනයා දැක, "මේ සියලු දෙනා වසර සියයකට පෙර මරණයට පත් වනු ඇත" යන සිතුවිල්ල ඔවුන්ට ඇති විය. ඉන්පසු ඔවුන් මරණය පවතින කල්හි අමෘතයක් ද තිබිය යුතු යැයි සාකච්ඡා කර, සඤ්ජය පිරිවැජියා වෙත ගොස් පිරිවර සමඟ පැවිදි වූහ. එහිදී සත්‍යය නොදැක, "අප දෙදෙනාගෙන් කවුරුන් හෝ පළමුව අමෘතය අවබෝධ කළහොත් අනෙකාට එය පැවසිය යුතුය" යනුවෙන් කතිකාවක් කළහ. සංගීතිකාරකයන් විසින් "ඔවුන් විසින් කතිකාවක් කරන ලදී" යැයි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေနာတိအာဒီသု ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂန္တိ ဧတံ အနုဗန္ဓနဿ ကာရဏဝစနံ; ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓေယျံ, ကသ္မာ[Pg.256]? ယသ္မာ ဣဒံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓနံ နာမ အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂံ ဉာတော စေဝ ဥပဂတော စ မဂ္ဂေါ’’တိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္ထိကေဟိ အမှေဟိ ‘‘မရဏေ သတိ အမတေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကေဝလံ အတ္ထီတိ ဥပညာတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ, တံ မဂ္ဂန္တော ပရိယေသန္တောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

පාසාදිකේන අභික්කන්තේන යනාදියෙහි 'ඉත්ථම්භූත ලක්ඛණ' අර්ථයෙහි කරණ විභක්තිය යෙදී ඇති බව දත යුතුය. අත්ථිකේහි උපඤ්ඤාතං මග්ගං යනු භික්ෂුව පසුපස යාමට හේතුවයි. එනම්, "මම මේ භික්ෂුව පසුපස යාම යෙහෙකි, මන්ද යත් අර්ථය (නිවන) කැමැත්තන් විසින් දැනගත යුතු මාර්ගය මොහු දන්නා බැවිනි" යන්න අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම්, "මරණය පවතින කල්හි අමෘතයක් ද තිබිය යුතුය" යනුවෙන් අප විසින් අනුමානයෙන් දැන සිටි නිවන සොයමින් යන්න මෙහි අර්ථය ලෙස දත යුතුය.

ပိဏ္ဍပါတံ အာဒါယ ပဋိက္ကမီတိ သုဒိန္နကဏ္ဍေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အညတရံ ကုဋ္ဋမူလံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိသီဒိ. သာရိပုတ္တောပိ ခေါ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိတု’’န္တိ ကာလံ အာဂမယမာနော ဧကမန္တံ ဌတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏတ္ထံ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ထေရဿ အတ္တနော ကမဏ္ဍလုတော ဥဒကံ ဒတွာ ဓောတဟတ္ထပါဒေန ထေရေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သာရိပုတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကော’’တိအာဒိ. န တာဟံ သက္ကောမီတိ န တေ အဟံ သက္ကောမိ. ဧတ္ထ စ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ထေရော န ဧတ္တကံ န သက္ကောတိ. အထ ခေါ ဣမဿ ဓမ္မဂါရဝံ ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဝိသယေ အဝိသယဘာဝံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ.

පිණ්ඩපාතය ගෙන ආපසු වැඩි සේක යනු සුදින්න කණ්ඩයේ විස්තර කළ පරිදි එක්තරා තාප්පයක් අසල වාඩි වූ බවයි. සාරිපුත්ත ද "ප්‍රශ්න ඇසීමට මෙය සුදුසු කාලය නොවේ" යැයි සිතා, වේලාව එනතෙක් බලා සිට, පසුව පැන් දී වත් පිළිවෙත් කොට ප්‍රශ්න ඇසුවේය. "මට විස්තරාත්මකව දේශනා කළ නොහැක" යනුවෙන් තෙරුන් වහන්සේ පැවසුවේ සැබවින්ම දේශනා කළ නොහැකි නිසා නොව, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවයක් ඇති කිරීමටත් බුද්ධ විෂයෙහි ඇති ගම්භීර බව පෙන්වීමටත්ය.

ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါတိ ဟေတုပ္ပဘဝါ နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓာ; တေနဿ ဒုက္ခသစ္စံ ဒဿေတိ. တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟာတိ တေသံ ဟေတု နာမ သမုဒယသစ္စံ; တဉ္စ တထာဂတော အာဟာတိ ဒဿေတိ. တေသဉ္စ ယော နိရောဓောတိ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ သစ္စာနံ ယော အပ္ပဝတ္တိနိရောဓော; တဉ္စ တထာဂတော အာဟာတိ အတ္ထော. တေနဿ နိရောဓသစ္စံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂသစ္စံ ပနေတ္ထ သရူပတော အဒဿိတမ္ပိ နယတော ဒဿိတံ ဟောတိ, နိရောဓေ ဟိ ဝုတ္တေ တဿ သမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ ဝုတ္တောဝ ဟောတိ. အထ ဝါ တေသဉ္စ ယော နိရောဓောတိ ဧတ္ထ တေသံ ယော နိရောဓော စ နိရောဓုပါယော စာတိ ဧဝံ ဒွေပိ သစ္စာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တီတိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ပဋိပါဒေန္တော အာဟ – ‘‘ဧဝံဝါဒီ မဟာသမဏော’’တိ.

යේ ධම්මා හේතුප්පභවා යනු හේතුවෙන් උපදින පංචස්කන්ධ ධර්මයන්ය. එයින් උන්වහන්සේට දුක්ඛ සත්‍යය දක්වයි. තේසං හේතුං තථාගතෝ ආහ යන්නෙන් එම ධර්මයන්ගේ හේතුව වන සමුදය සත්‍යය තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ බව දක්වයි. තේසඤ්ච යෝ නිරෝධෝ යන්නෙන් එම සත්‍යයන් දෙකෙහිම නිරුද්ධ වීම වන නිරෝධ සත්‍යය දක්වයි. මෙහි මාර්ග සත්‍යය සෘජුව සඳහන් නොවුණ ද, නිරෝධය පැවසූ විට එයට පැමිණෙන මාර්ගය ද වදාළා සේ සැලකේ. එසේත් නැතිනම්, තේසඤ්ච යෝ නිරෝධෝ යන්නෙන් නිරෝධයත්, නිරෝධයට උපාය වන මාර්ගයත් යන සත්‍යයන් දෙකම දැක්වේ. මේ කරුණු දක්වමින් "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙබඳු වාද ඇත්තෙක" යැයි වදාළහ.

ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိ တာဝဒေဝါတိ သစေပိ ဣတော ဥတ္တရိ နတ္ထိ, ဧတ္တကမေဝ ဣဒံ သောတာပတ္တိဖလမတ္တမေဝ ပတ္တဗ္ဗံ, တထာပိ ဧသော ဧဝ ဓမ္မောတိ အတ္ထော. ပစ္စဗျတ္ထ ပဒမသောကန္တိ ယံ မယံ ပရိယေသမာနာ ဝိစရာမ, တံ ပဒမသောကံ ပဋိဝိဒ္ဓါတ္ထ တုမှေ; ပတ္တံ တံ တုမှေဟီတိ အတ္ထော. အဒိဋ္ဌံ အဗ္ဘတီတံ ဗဟုကေဟိ ကပ္ပနဟုတေဟီတိ အမှေဟိ နာမ ဣဒံ ပဒံ ဗဟုကေဟိ [Pg.257] ကပ္ပနဟုတေဟိ အဒိဋ္ဌမေဝ အဗ္ဘတီတံ; ဣတိ တဿ ပဒဿ အဒိဋ္ဌဘာဝေန ဒီဃရတ္တံ အတ္တနော မဟာဇာနိဘာဝံ ဒီပေတိ.

එසේ වුව ද මෙයම ධර්මයයි යනු මීට වඩා උසස් දහමක් නොතිබුණ ද, මෙම සෝවාන් ඵලයම අවබෝධ කළ යුතු බවයි. පච්චබ්‍යත්ථ පදමසෝකං යනු අප විසින් සොයමින් සිටි ඒ ශෝක රහිත නිවන ඔබ වහන්සේලා අවබෝධ කර ඇති බවයි. අදිට්ඨං අබ්භතීතං බහුකේහි කප්පනහුතේහි යනු කල්ප ලක්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ අපට දැකගත නොහැකි වූ ඒ නිවන දැකගැනීමට නොහැකි වීමෙන් අපට වූ දීර්ඝකාලීන මහා විනාශය මෙයින් ප්‍රකාශ කරයි.

၆၂. ဂမ္ဘီရေ ဉာဏဝိသယေတိ ဂမ္ဘီရေ စေဝ ဂမ္ဘီရဿ စ ဉာဏဿ ဝိသယဘူတေ. အနုတ္တရေ ဥပဓိသင်္ခယေတိ နိဗ္ဗာနေ. ဝိမုတ္တေတိ တဒါရမ္မဏာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တေ. ဗျာကာသီတိ ‘‘ဧတံ မေ သာဝကယုဂံ ဘဝိဿတိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂ’’န္တိ ဝဒန္တော သာဝကပါရမိညာဏေ ဗျာကာသိ. သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသီတိ သာ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယေဝ တေသံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ. ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နေသု စ တေသု မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော, သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဍ္ဎမာသေန.

62. ගම්භීර ඥාන විෂයෙහි යනු ගැඹුරු වූ ද, ගැඹුරු ඥානයට අරමුණු වූ ද යන්නයි. අනුත්තරේ උපධිසංඛයේ යනු නිවනයි. විමුත්තේ යනු සෝවාන් ඵල සමාපත්තියෙන් මිදුණු (බැසගත්) යන්නයි. බ්‍යාකාසී යනු "මොවුහු මගේ අග්‍ර ශ්‍රාවක යුගලය වනු ඇත" යැයි අග්‍ර ශ්‍රාවක පාරමී ඥානයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමයි. ඔවුන්ගේ පැවිද්ද එයම විය යනු ඒ එහි භික්ෂු ප්‍රජ්ජාවම ඔවුන්ගේ උපසම්පදාව වූ බවයි. මෙලෙස උපසම්පදා වූ තෙරුන් වහන්සේලා අතරින් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ දින හතකින් රහත් වූ අතර, සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අඩමසකින් (දින පහළොවකින්) රහත් වූහ.

အတီတေ ကိရ အနောမဒဿီ နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ. တဿ သရဒေါ နာမ တာပသော သကေ အဿမေ နာနာပုပ္ဖေဟိ မဏ္ဍပံ ကတွာ ပုပ္ဖာသနေယေဝ ဘဂဝန္တံ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ တထေဝ မဏ္ဍပံ ကတွာ ပုပ္ဖာသနာနိ ပညပေတွာ အဂ္ဂသာဝကဘာဝံ ပတ္ထေသိ. ပတ္ထယိတွာ စ သိရီဝဍ္ဎဿ နာမ သေဋ္ဌိနော ပေသေသိ ‘‘မယာ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနံ ပတ္ထိတံ, တွမ္ပိ အာဂန္တွာ ဧကံ ဌာနံ ပတ္ထေဟီ’’တိ. သေဋ္ဌိ နီလုပ္ပလမဏ္ဍပံ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ, တတ္ထ ဘောဇေတွာ ဒုတိယသာဝကဘာဝံ ပတ္ထေသိ. တေသု သရဒတာပသော သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဇာတော, သိရီဝဍ္ဎော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရောတိ ဣဒံ နေသံ ပုဗ္ဗကမ္မံ.

අතීතයේදී අනෝමදස්සී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. උන්වහන්සේගේ කාලයේදී සරද නම් තාපසයෙක් තම අසපුවෙහි විවිධ මල්වලින් මණ්ඩපයක් කරවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මල් ආසනයකම වැඩහිඳුවා, භික්ෂු සංඝයාට ද එලෙසම මණ්ඩප සාදා මල් ආසන පනවා අග්‍රශ්‍රාවක භාවය ප්‍රාර්ථනා කළේය. එසේ ප්‍රාර්ථනා කොට සිරිවඩ්ඪ නම් සිටුවරයා වෙත "මා විසින් අග්‍රශ්‍රාවක පදවිය ප්‍රාර්ථනා කරන ලදී, ඔබ ද පැමිණ එක් පදවියක් ප්‍රාර්ථනා කරන්න" යැයි පණිවුඩ යැවීය. සිටුවරයා නිල් මානෙල් මල් මණ්ඩපයක් සාදා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට එහිදී දන් පිරිනමා ද්විතීය ශ්‍රාවක භාවය ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔවුන් අතරින් සරද තාපසයා සැරියුත් තෙරුන් වූ අතර, සිරිවඩ්ඪ මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් විය. මෙය ඔවුන්ගේ පූර්ව කර්මයයි.

၆၃. အပုတ္တကတာယာတိအာဒီသု ယေသံ ပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေသံ အပုတ္တကတာယ. ယာသံ ပတီ ပဗ္ဗဇန္တိ, တာသံ ဝေဓဗျာယ ဝိဓဝါဘာဝါယ. ဥဘယေနာပိ ကုလုပစ္ဆေဒါယ. သဉ္စယာနီတိ သဉ္စယဿ အန္တေဝါသိကာနိ. မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇန္တိ မဂဓာနံ ဇနပဒဿ ဂိရိဗ္ဗဇံ နဂရံ. မဟာဝီရာတိ မဟာဝီရိယဝန္တော. နယမာနာနန္တိ နယမာနေသု. ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ, ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ. ကာ ဥသူယာ ဝိဇာနတန္တိ ဓမ္မေန နယန္တီတိ ဧဝံ ဝိဇာနန္တာနံ ကာ ဣဿာ.

63. "අපුත්තකතායා" යනාදී තන්හි - යම් මවුපියන්ගේ පුතුන් පැවිදි වෙද්ද, ඔවුන්ගේ පුතුන් නැති බව පිණිස ය. යම් ස්ත්‍රීන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන් පැවිදි වෙද්ද, ඔවුන්ගේ වැන්දඹු බව පිණිස ය. කරුණු දෙකෙන්ම කුල පරම්පරාව සිඳී යාම පිණිස ය. "සඤ්චයානි" යනු සඤ්ජයගේ අතේවාසිකයන් (ගෝලයන්) ය. "මගධානං ගිරිබ්බජන්ති" යනු මගධ ජනපදයේ ගිරිබ්‍රජ නම් නගරයයි. "මහාවීරා" යනු මහා වීර්යවන්තයන් ය. "නයමානානං" යන පදය මෙහි සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි හෝ ද්විතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදුණු සාමී විභක්ති පදයකි. "කා උසූයා විජානතං" යනු - ධර්මානුකූලව මෙහෙයවති යි මෙසේ දන්නා අය කෙරෙහි කිනම් ඊර්ෂ්‍යාවක් ඇති වේ ද?

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සැරියුත් මුගලන් පැවිදි කතාව නිමාවිය.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာ

උපජ්ඣාය වත් කථාව (උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කෙරෙහි පැවැත්විය යුතු වත් පිළිබඳ කථාව)

၆၄-၅. အနုပဇ္ဈာယကာတိ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယကေန ဂရုနာ ဝိရဟိတာ. အနာကပ္ပသမ္ပန္နာတိ န အာကပ္ပေန သမ္ပန္နာ; သမဏသာရုပ္ပာစာရဝိရဟိတာတိ အတ္ထော[Pg.258]. ဥပရိဘောဇနေတိ ဘောဇနဿ ဥပရိ. ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ပိဏ္ဍာယ စရဏကပတ္တံ. တသ္မိဉှိ မနုဿာ ဥစ္ဆိဋ္ဌသညိနော, တသ္မာ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပတ္တံ ဥပနာမေန္တီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဥပဇ္ဈာယန္တိ ဥပဇ္ဈာယံ ဂဟေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ပုတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေဿတီတိ ပုတ္တော မေ အယန္တိ ဧဝံ ဂေဟဿိတပေမဝသေန စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေဿတိ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒေပိ. သဂါရဝါ သပ္ပတိဿာတိ ဂရုဘာဝဉ္စေဝ ဇေဋ္ဌကဘာဝဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ. သဘာဂဝုတ္တိနောတိ သဘာဂဇီဝိကာ. သာဟူတိ ဝါတိအာဒီနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဥပဇ္ဈာယဘာဝသမ္ပဋိစ္ဆနဝေဝစနာနိ. ကာယေန ဝိညာပေတီတိ ဧဝံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တေ သစေ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘သာဟူ’’တိအာဒီသု ပဉ္စသု ပဒေသု ယဿ ကဿစိ ပဒဿ ဝသေန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ကာယဝါစာဟိ ဝါ ‘‘ဂဟိတော တယာ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏံ ဝိညာပေတိ, ဂဟိတော ဟောတိ ဥပဇ္ဈာယော. ဣဒမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏံ, ယဒိဒံ ဥပဇ္ဈာယဿ ဣမေသု ပဉ္စသု ပဒေသု ယဿ ကဿစိ ပဒဿ ဝါစာယ ဝါ သာဝနံ ကာယေန ဝါ အတ္ထဝိညာပနန္တိ. ကေစိ ပန သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. န တံ ပမာဏံ, အာယာစနဒါနမတ္တေန ဟိ ဂဟိတော ဟောတိ ဥပဇ္ဈာယော, န ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆနံ အင်္ဂံ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကေနာပိ န ကေဝလံ ဣမိနာ မေ ပဒေန ဥပဇ္ဈာယော ဂဟိတောတိ ဉာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနိ ထေရော မယှံ ဘာရော, အဟမ္ပိ ထေရဿ ဘာရော’’တိ ဣဒမ္ပိ ဉာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

64-5. "අනුපජ්ඣායකා" යනු වැරදි හා නිවැරදි දේ ගැන විමසිල්ලෙන් බලන ගුරුවරයෙකුගෙන් තොර වූවන් ය. "අනාකප්පසම්පන්නා" යනු මනා පැවැත්මෙන් යුක්ත නොවන, ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු ආචාර සමාචාරවලින් තොර වූවන් යන අර්ථයයි. "උපරිභෝජනෙ" යනු භෝජනයට ඉහළින් ය. "උත්තිට්ඨපත්තන්ති" යනු පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිරෙන පාත්‍රයයි. මිනිසුන් එහි ඉඳුල් ඇතැයි සිතන නිසා "උත්තිට්ඨපත්ත" යැයි කියන ලදී. එසේත් නැතහොත්, නැගී සිට පාත්‍රය ඉදිරිපත් කරන බැවින් ද මෙහි අර්ථය එසේ දත යුතුය. "මහණෙනි, උපජ්ඣායවරයෙකු පත් කරගැනීමට අනුදනිමි" යන්නෙහි අර්ථය උපජ්ඣායවරයෙකු පිළිගැනීමට අවසර දීමයි. "පුත්‍ර චිත්තයක් උපදවන්නේය" යනු "මොහු මාගේ පුත්‍රයා ය" යනුවෙන් ගිහිගෙයි පවතින ප්‍රේමය බඳු සිතක් උපදවා ගැනීමයි. දෙවන පදයෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. "සගාරවා සප්පතිස්සා" යනු ගෞරවය හා ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය පෙරදැරි කරගැනීමයි. "සභාගවුත්තිනො" යනු සමාන ජීවිකාවක් ඇත්තන් ය. "සාහූ" යනාදී පද පහ උපජ්ඣාය භාවය පිළිගැනීමේ පර්යාය වචන වේ. "කායෙන් විඤ්ඤාපේති" යනු - සද්ධිවිහාරිකයා විසින් "ස්වාමීනි, මට උපාධ්‍යාය වන්න" යැයි තෙවරක් කී විට, උපාධ්‍යාය තෙමේ "සාහූ" යනාදී පද පහෙන් ඕනෑම පදයක් මගින් කයින් හෝ වචනයෙන් හෝ කය හා වචනය යන දෙකින්ම "ඔබ විසින් උපාධ්‍යායවරයා පිළිගන්නා ලදී" යි දැනුම් දෙන්නේ නම්, උපාධ්‍යායවරයා පිළිගත්තා වේ. මෙහි උපාධ්‍යාය පිළිගැනීම නම් මෙම පද පහෙන් එකක් වචනයෙන් ඇසෙන්නට සැලැස්වීම හෝ කයින් අර්ථය හැඟවීමයි. ඇතැම් ගුරුවරු "සාධූ" යැයි පිළිගැනීම අරමුණු කොට උපජ්ඣාය පිළිගැනීම යැයි පවසති. එය ප්‍රමාණවත් නැත. ඉල්ලීම හා දීම යන පමණින්ම උපාධ්‍යායවරයා පිළිගත්තා වේ. මෙහිදී (සද්ධිවිහාරිකයාගේ) නැවත පිළිගැනීම අංගයක් නොවේ. සද්ධිවිහාරිකයා විසින් ද "මේ පදයෙන් මම උපාධ්‍යායවරයා පිළිගතිමි" යන්න පමණක් දැනගැනීම සෑහෙන්නේ නැත. "අද පටන් තෙරුන් වහන්සේ මාගේ වගකීමකි, මම ද තෙරුන් වහන්සේගේ වගකීමක් වෙමි" යනුවෙන් ද දැනගත යුතුය.

၆၆. တတြာယံ သမ္မာဝတ္တနာတိ ယံ ဝုတ္တံ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ, တတြ အယံ သမ္မာဝတ္တနာ. ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စိတွာတိ သစဿ ပစ္စူသကာလေ စင်္ကမနတ္ထာယ ဝါ ဓောတပါဒပရိဟရဏတ္ထာယ ဝါ ပဋိမုက္ကာ ဥပါဟနာ ပါဒဂတာ ဟောန္တိ, တာ ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ အပနေတွာ. ဒန္တကဋ္ဌံ ဒါတဗ္ဗန္တိ မဟန္တံ မဇ္ဈိမံ ခုဒ္ဒကန္တိ တီဏိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ ဥပနေတွာ တတော ယံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဂဏှာတိ, စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တာဒိသမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ အနိယမံ ကတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဂဏှာတိ, အထ ယာဒိသံ လဘတိ တာဒိသံ ဒါတဗ္ဗံ.

66. එහි "මෙය මනා පැවැත්මයි" යනු - මැනවින් පැවතිය යුතුයැයි යමක් කියන ලද්දේ ද, එහි මේ මනා පැවැත්මයි. "කලින්ම නැගිට පාවහන් ගලවා" යනු - ඔහුට අලුයම් කාලයෙහි සක්මන් කිරීම පිණිස හෝ සෝදන ලද පාද ආරක්ෂා කරගැනීම පිණිස පාවහන් පැළඳ සිටී නම්, ඒවා කලින්ම නැගිට ඉවත් කොට ය. "දැවටු දඬු (දැහැටි) දිය යුතුය" යනු - විශාල, මධ්‍යම හා කුඩා යන දැහැටි වර්ග තුනක් ඉදිරිපත් කොට, ඉන් ඔහු දින තුනක් තිස්සේ යම් වර්ගයක් ගන්නේ නම්, සිව්වන දිනයේ සිට එවැනිම දැහැටියක් දිය යුතුය. ඉදින් නිශ්චිත කිරීමකින් තොරව යම් කිසිවක් ගන්නේ නම්, ලැබෙන ඕනෑම වර්ගයක දැහැටියක් දිය යුතුය.

မုခေါဒကံ ဒါတဗ္ဗန္တိ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ ဥဒကံ ဥပနေတွာ တတော ယံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဝဠဉ္ဇေတိ, စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တာဒိသမေဝ မုခဓောဝနောဒကံ [Pg.259] ဒါတဗ္ဗံ. သစေ အနိယမံ ကတွာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဂဏှာတိ, အထ ယာဒိသံ လဘတိ တာဒိသံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝဠဉ္ဇေတိ, ဒုဝိဓမ္ပိ ဥပနေတဗ္ဗံ. ဥဒကံ မုခဓောဝနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဝစ္စကုဋိတော ပဋ္ဌာယ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ထေရေ ဝစ္စကုဋိံ ဂတေ ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ; ဧဝံ ပရိဝေဏံ အသုညံ ဟောတိ. ထေရေ ဝစ္စကုဋိတော အနိက္ခန္တေယေဝ အာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ. သရီရကိစ္စံ ကတွာ အာဂန္တွာ တသ္မိံ နိသိန္နဿ ‘‘သစေ ယာဂု ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. ဥက္လာပေါတိ ကေနစိ ကစဝရေန သင်္ကိဏ္ဏော, သစေ ပန အညော ကစဝရော နတ္ထိ, ဥဒကဖုသိတာနေဝ ဟောန္တိ, ဟတ္ထေနပိ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗော.

"මුහුණ සෝදන පැන් දිය යුතුය" යනු - සිසිල් පැන් හා උණු පැන් යන දෙවර්ගයම පිළියෙළ කොට, ඉන් දින තුනක් තිස්සේ පාවිච්චි කරන පැන් වර්ගයම සිව්වන දිනයේ සිට මුහුණ සේදීම සඳහා දිය යුතුය. ඉදින් නියමයක් නැතිව යමක් ගන්නේ නම්, ලැබෙන ඕනෑම පැන් වර්ගයක් දිය යුතුය. ඉදින් වර්ග දෙකම පාවිච්චි කරන්නේ නම්, වර්ග දෙකම පිළියෙළ කළ යුතුය. මුහුණ සෝදන ස්ථානයෙහි පැන් තබා වැසිකිළියේ සිට අතුගෑම ආරම්භ කළ යුතුය. තෙරුන් වහන්සේ වැසිකිළියට වැඩි කල පිරිවෙණ අතුගෑ යුතුය; එවිට පිරිවෙණ පාලු නොවෙයි. තෙරුන් වහන්සේ වැසිකිළියෙන් පිටවීමට පෙරම ආසන පැනවිය යුතුය. ශරීර කෘත්‍ය නිමවා පැමිණ එහි වැඩහිඳින විට "ඉදින් කැඳ තිබේ නම්" යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාල වත් පිළිවෙත් ඉටු කළ යුතුය. "අපිරිසිදු" යනු යම් කුණු කසළකින් ගැබ් වී තිබීමයි. ඉදින් වෙනත් කසළක් නැතිව ජල බිංදු පමණක් තිබේ නම්, එය අතින් වුව ද පිසදැමිය යුතුය.

သဂုဏံ ကတွာတိ ဒွေ စီဝရာနိ ဧကတော ကတွာ, တာ ဧကတော ကတာ ဒွေပိ သံဃာဋိယော ဒါတဗ္ဗာ. သဗ္ဗဉှိ စီဝရံ သံဃဋိတတ္တာ ‘‘သံဃာဋီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သံဃာဋိယော ဒါတဗ္ဗာ’’တိ. နာတိဒူရေ ဂန္တဗ္ဗံ နာစ္စာသန္နေတိ ဧတ္ထ သစေ ဥပဇ္ဈာယံ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တံ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ ပဒဝီတိဟာရေဟိ သမ္ပာပုဏာတိ, ဧတ္တာဝတာ နာတိဒူရေ နာစ္စာသန္နေ ဂတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပတ္တပရိယာပန္နံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သစေ ဥပဇ္ဈာယေန ဘိက္ခာစာရေ ယာဂုယာ ဝါ ဘတ္တေ ဝါ လဒ္ဓေ ပတ္တော ဥဏှော ဝါ ဘာရိကော ဝါ ဟောတိ, အတ္တနော ပတ္တံ တဿ ဒတွာ သော ပတ္တော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿ အန္တရန္တရာ ကထာ ဩပါတေတဗ္ဗာတိ အန္တရဃရေ ဝါ အညတြ ဝါ ဘဏမာနဿ အနိဋ္ဌိတေ တဿ ဝစနေ အညာ ကထာ န သမုဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ဣတော ပဋ္ဌာယ စ ပန ယတ္ထ ယတ္ထ နကာရေန ပဋိသေဓော ကရိယတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယဉှိ ခန္ဓကဓမ္မတာ. အာပတ္တိသာမန္တာ ဘဏမာနောတိ ပဒသောဓမ္မဒုဋ္ဌုလ္လာဒိဝသေန အာပတ္တိယာ အာသန္နဝါစံ ဘဏမာနော. နိဝါရေတဗ္ဗောတိ ‘‘ကိံ ဘန္တေ ဤဒိသံ နာမ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပတ္တိ န ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပုစ္ဆန္တေန ဝိယ ဝါရေတဗ္ဗော. ဝါရေဿာမီတိ ပန ကတွာ ‘‘မဟလ္လက, မာ ဧဝံ ဘဏာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော.

‘සගුණං කත්වා’ (දෙපට කොට) යනු සිවුරු දෙකක් එකට තබා මැසීමයි. එම එකට තබන ලද සිවුරු දෙක ම සංඝාටිය (දෙපට සිවුර) ලෙස දිය යුතුය. සැබවින් ම සියලු සිවුරු එකට මසා ඇති බැවින් ‘සංඝාටි’ යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් ‘සංඝාටිය දිය යුතුය’ යි වදාරන ලදී. ‘ඉතා ඈතින් හෝ ඉතා සමීපයෙන් නොයා යුතුය’ යන මෙහි දී, ඉදින් ආපසු හැරී බලන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වෙත එක් පියවරකින් හෝ පියවර දෙකකින් ළඟා විය හැකිනම්, ඒ පමණින් ඉතා ඈත නොවූත් ඉතා මැනවින් සමීප නොවූත් ලෙස ගමන් කළා යැයි දත යුතුය. ‘පාත්‍රයට අයත් දෙය පිළිගත යුතුය’ යනු ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වැඩීමේ දී කැඳ හෝ බත් ලැබූ විට පාත්‍රය උණුසුම් හෝ බර හෝ වේ නම්, තමන්ගේ පාත්‍රය උන්වහන්සේට දී ඒ පාත්‍රය ගත යුතුය යන්න අර්ථයයි. ‘උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කතා කරද්දී අතරතුර කතා නොකළ යුතුය’ යනු ගමෙහි හෝ වෙනත් තැනක හෝ උන්වහන්සේ කතා කරන විට, ඒ කතාව අවසන් වීමට පෙර වෙනත් කතාවක් පටන් නොගත යුතුය යන්නයි. මෙතැන් සිට යම් යම් තැනක ‘න’ අක්ෂරයෙන් (නැත යන අර්ථයෙන්) තහනම් කර ඇද්ද, ඒ සෑම තැනක ම දුක්කටාපත්ති වන බව දත යුතුය. මෙය වනාහි ඛන්ධකයන්ගේ ස්වභාවයයි. ‘ආපත්තියට ආසන්න වචන කතා කරන්නා’ යනු පදසෝධම්ම, දුට්ඨුල්ලාදි වශයෙන් ආපත්තියට ආසන්න වචන කතා කරන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ය. ‘වැළැක්විය යුතුය’ යනු ‘ස්වාමීනි, මෙවැනි දෙයක් කීම සුදුසු ද? මෙයින් ආපත්තියක් සිදු නොවේ ද?’ යනුවෙන් විමසන්නාක් මෙන් වැළැක්විය යුතුය. එහෙත් ‘මම වළක්වන්නෙමි’ යි සිතා ‘මහල්ලක (නාකිය), මෙසේ කතා නොකරන්න’ යැයි නොකිව යුතුය.

ပဌမတရံ အာဂန္တွာတိ သစေ အာသန္နေ ဂါမော ဟောတိ, ဝိဟာရေ ဝါ ဂိလာနော ဘိက္ခု ဟောတိ, ဂါမတော ပဌမတရံ အာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ဒူရေ ဂါမော ဟောတိ, ဥပဇ္ဈာယေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တော နတ္ထိ, တေနေဝ သဒ္ဓိံ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ စီဝရေန ပတ္တံ ဝေဌေတွာ အန္တရာမဂ္ဂတော ပဌမတရံ အာဂန္တဗ္ဗံ[Pg.260]. ဧဝံ နိဝတ္တန္တေန ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အာသနပညာပနာဒိ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. သိန္နံ ဟောတီတိ တိန္တံ သေဒဂ္ဂဟိတံ. စတုရင်္ဂုလံ ကဏ္ဏံ ဥဿာရေတွာတိ ကဏ္ဏံ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏံ အတိရေကံ ကတွာ ဧဝံ စီဝရံ သံဟရိတဗ္ဗံ. ကိံ ကာရဏာ? မာ မဇ္ဈေ ဘင်္ဂေါ အဟောသီတိ. သမံ ကတွာ သံဟရိတဿ ဟိ မဇ္ဈေ ဘင်္ဂေါ ဟောတိ, တတော နိစ္စံ ဘိဇ္ဇမာနံ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ တံ နိဝါရဏတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယထာ အဇ္ဇ ဘင်္ဂဋ္ဌာနေယေဝ သွေ န ဘိဇ္ဇတိ, တထာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ စတုရင်္ဂုလံ ဥဿာရေတွာ သံဟရိတဗ္ဗံ. ဩဘောဂေ ကာယဗန္ဓနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ကာယဗန္ဓနံ သံဟရိတွာ စီဝရဘောဂေ ပက္ခိပိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ.

‘පඨමතරං ආගන්ත්වා’ යනු ඉදින් ගම ආසන්නයේ තිබේ නම් හෝ විහාරයේ ගිලන් භික්ෂුවක් සිටී නම් හෝ ගමෙන් කලින් ම පැමිණිය යුතුය. ඉදින් ගම දුරින් තිබේ නම් සහ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සමඟ පැමිණීමට වෙනත් අයෙකු නැත්නම්, උන්වහන්සේ සමඟ ම ගමෙන් නික්ම, සිවුරෙන් පාත්‍රය ඔතා මඟ අතරතුර දී කලින් ම පැමිණිය යුතුය. මෙසේ ආපසු එන්නා කලින් ම පැමිණ අසුන් පැනවීම් ආදී සියලු කටයුතු කළ යුතුය. ‘සින්නං හෝති’ යනු දහඩියෙන් තෙත් වූ බවයි. ‘චතුරංගුලං කණ්ණං උස්සාරෙත්වා’ යනු සිවුරු කොන සතරඟුලක් පමණ වැඩියෙන් සිටින සේ තබා මෙසේ සිවුර නැවිය යුතුය. කුමන හේතුවක් නිසා ද? මැදින් සිවුර නොබිඳෙනු (නැමුම් ලකුණු නොහිටිනු) පිණිස ය. මන්ද යත්, දෙකොන සමාන කර නවන ලද සිවුරේ මැදින් නැමුම් ලකුණු ඇති වේ. එසේ නිතර මැදින් නැමීම නිසා සිවුර දුර්වල (දිරාපත්) වෙයි. එය වැළැක්වීම පිණිස මෙය වදාරන ලදී. එබැවින් අද නැමූ තැනින් ම හෙට ද නොනැමෙන පරිදි, දිනපතා සතරඟුලක් පමණ එහා මෙහා කරමින් සිවුර නැවිය යුතුය. ‘ඔභෝගේ කායබන්ධනං කාතබ්බං’ යනු කායබන්ධනය (පටිය) නමා සිවුරේ නැමුම් ඇතුළත බහා තැබිය යුතුය.

သစေ ပိဏ္ဍပါတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ယော ဂါမေယေဝ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ပဋိက္ကမနေ ဝါ ဘုဉ္ဇိတွာ အာဂစ္ဆတိ, ပိဏ္ဍံ ဝါ န လဘတိ, တဿ ပိဏ္ဍပါတော န ဟောတိ, ဂါမေ အဘုတ္တဿ ပန လဒ္ဓဘိက္ခဿ ဝါ ဟောတိ; တသ္မာ ‘‘သစေ ပိဏ္ဍပါတော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သစေပိ တဿ န ဟောတိ, ဘုဉ္ဇိတုကာမော စ ဟောတိ, ဥဒကံ ဒတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓတောပိ ပိဏ္ဍပါတော ဥပနေတဗ္ဗော. ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဘုဉ္ဇမာနော တိက္ခတ္တုံ ‘‘ပါနီယံ ဘန္တေ အာဟရိယတူ’’တိ ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေ ကာလော အတ္ထိ, ဥပဇ္ဈာယေ ဘုတ္တေ သယံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ဥပကဋ္ဌော ကာလော, ပါနီယံ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကေ ဌပေတွာ သယမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

‘ඉදින් පිණ්ඩපාතය තිබේ නම්’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. යම් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් ගමෙහි ම හෝ නිවසක හෝ දාන ශාලාවක හෝ වළඳා වඩින්නේ ද, නැතහොත් දානය නොලැබුණේ ද, උන්වහන්සේට ‘පිණ්ඩපාතය’ නැත. ගමෙහි දී වළඳා නැති විට හෝ දානය ලැබී ඇති විට හෝ ‘පිණ්ඩපාතය’ තිබේ. එබැවින් ‘ඉදින් පිණ්ඩපාතය තිබේ නම්’ යනාදිය වදාරන ලදී. ඉදින් උන්වහන්සේට දානය නැතත් වැළඳීමට කැමැත්තක් ඇත්නම්, පැන් දී තමන්ට ලැබුණු දානයෙන් ද පිණ්ඩපාතය පිළිගැන්විය යුතුය. ‘පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය’ යනු වළඳමින් සිටින උන්වහන්සේගෙන් ‘ස්වාමීනි, පැන් ගෙන එන්න ද?’ යනුවෙන් තෙවරක් විමසිය යුතුය. ඉදින් කාලය (දහවල) තිබේ නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වළඳා අවසන් වූ පසු තමන් ද වැළඳිය යුතුය. ඉදින් කාලය ඉතා ආසන්න (ඉක්ම යාමට ආසන්න) නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ අසලින් පැන් තබා තමන් ද වැළඳිය යුතුය.

အနန္တရဟိတာယာတိ တဋ္ဋိကဓမ္မခဏ္ဍာဒီသု ယေန ကေနစိ အနတ္ထတာယ ပံသုသက္ခရမိဿာယ ဘူမိယာ ပတ္ထော န ဌပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သစေ ပန ကာဠဝဏ္ဏကတာ ဝါ သုဓာဗဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ နိရဇမတ္တိကာ, တထာရူပါယ ဘူမိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓောတဝါလိကာယပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပံသုရဇသက္ခရာဒီသု န ဝဋ္ဋတိ. တတြ ပန ပဏ္ဏံ ဝါ အာဓာရကံ ဝါ ဌပေတွာ တတြ နိက္ခိပိတဗ္ဗော. ပါရတော အန္တံ ဩရတော ဘောဂန္တိ ဣဒံ စီဝရဝံသာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ အဘိမုခေန ဟတ္ထေန သဏိကံ နိက္ခိပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အန္တေ ပန ဂဟေတွာ ဘောဂေန စီဝရဝံသာဒီနံ ဥပရိ နိက္ခိပန္တဿ ဘိတ္တိယံ ဘောဂေါ ပဋိဟညတိ, တသ္မာ တထာ န ကာတဗ္ဗံ.

‘අනන්තරහිතායා’ යනු පැදුරක් හෝ සම් කැබැල්ලක් වැනි කිසිවක් නොඑළන ලද, වැලි සහ බොරළු මිශ්‍ර පොළොවෙහි පාත්‍රය නොතැබිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. ඉදින් පොළොව කළු පැහැ ගන්වා ඇත්නම් හෝ හුණු පිරියම් කර ඇත්නම් හෝ දූවිලි රහිත මැටි ඇති තැනක් නම් හෝ එවැනි පොළොවක තැබීම සුදුසු ය. සෝදා හරින ලද වැලි ඇති පොළොවක තැබීම ද සුදුසු ය. දූවිලි හා බොරළු සහිත පොළොවක තැබීම නුසුදුසු ය. එහි දී කොළයක් හෝ පාත්‍රාධාරකයක් තබා එහි පාත්‍රය තැබිය යුතුය. ‘පාරතෝ අන්තං ඕරතෝ භෝගං’ (එපිටින් කෙළවර ද මෙපිටින් හකුළන ලද කොටස ද) යනු සිවුරු වැල් ආදියට යටින් අත දමා තමන් දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතින් සෙමින් තැබීම සඳහා වදාරන ලද්දකි. කෙළවරින් අල්ලා සිවුරේ හකුළන ලද කොටස සිවුරු වැල මතින් දමන්නාගේ සිවුර බිත්තියේ වදියි; එබැවින් එසේ නොකළ යුතුය.

စုဏ္ဏံ သန္နေတဗ္ဗန္တိ နှာနစုဏ္ဏံ ဥဒကေန တေမေတွာ ပိဏ္ဍိ ကာတဗ္ဗာ. ဧကမန္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဧကသ္မိံ နိဒ္ဓူမေ ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗံ. ဇန္တာဃရေ ပရိကမ္မံ နာမ [Pg.261] အင်္ဂါရမတ္တိကဥဏှောဒကဒါနာဒိကံ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ. ဥဒကေပိ ပရိကမ္မန္တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဃံသနာဒိကံ သဗ္ဗံ ကိစ္စံ. ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဇန္တာဃရေ ဥဏှသန္တာပေန ပိပါသာ ဟောတိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော.

‘චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං’ යනු ස්නානය සඳහා ගන්නා කුඩු ජලයෙන් තෙත් කර ගුළියක් කර ගත යුතුය යන්නයි. ‘එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං’ යනු දුම් රහිත එක් තැනක තැබිය යුතුය යන්නයි. ජන්තාඝරයෙහි (ගිනිහල් ගෙයෙහි) ‘පරිකම්ම’ යනු ගිනි අඟුරු, මැටි සහ උණු පැන් දීම ආදී සියලු කටයුතු ය. ජලයෙහි ද පරිකම්ම යනු අඟ පසඟ පිරිමැදීම ආදී සියලු කටයුතු ය. ‘පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය’ යනු ජන්තාඝරයෙහි රස්නය නිසා පිපාසය ඇති වන බැවින් ඒ පිළිබඳව විමසිය යුතු බවයි.

သစေ ဥဿဟတီတိ သစေ ပဟောတိ; န ကေနစိ ဂေလညေန အဘိဘူတော ဟောတိ; အဂိလာနေန ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန သဋ္ဌိဝဿေနာပိ သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ, အနာဒရေန အကရောန္တဿ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ. နကာရပဋိသံယုတ္တေသု ပန ပဒေသု ဂိလာနဿာပိ ပဋိက္ခိတ္တကိရိယံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. အပ္ပဋိဃံသန္တေနာတိ ဘူမိယံ အပ္ပဋိဃံသန္တေန. ကဝါဋပိဋ္ဌန္တိ ကဝါဋဉ္စ ပိဋ္ဌသံဃာတဉ္စ အစ္ဆုပန္တေန. သန္တာနကန္တိ ယံကိဉ္စိ ကီဋကုလာဝကမက္ကဋကသုတ္တာဒိ. ဥလ္လောကာ ပဌမံ ဩဟာရေတဗ္ဗန္တိ ဥလ္လောကတော ပဌမံ ဥလ္လောကံ အာဒိံကတွာ အဝဟရိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အာလောကသန္ဓိကဏ္ဏဘာဂါတိ အာလောကသန္ဓိဘာဂါ စ ကဏ္ဏဘာဂါ စ အန္တရဗာဟိရဝါတပါနကဝါဋကာနိ စ ဂဗ္ဘဿ စ စတ္တာရော ကောဏာ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

‘සචේ උස්සහති’ යනු ඉදින් ශක්තිය තිබේ නම් සහ කිසිදු ගිලන් බවකින් පීඩා නොලබන්නේ නම් ය. මන්ද යත්, ගිලන් නොවන සද්ධිවිහාරිකයා විසින් වසර හැටක් වුව ද උපාධ්‍යාය වත් පිරිය යුතුය. නොසැලකිලිමත්කමින් වත් නොකරන්නාට වත් බිඳීම නිසා දුක්කටාපත්ති වේ. ‘න’ අක්ෂරය සහිත වදන්වල දී (තහනම් පනවා ඇති විට) ගිලන් වූවෙකු වුව ද තහනම් කළ දෙය කරන්නේ නම් එය දුක්කටාපත්තියක් ම වේ. ‘අප්පටිඝංසන්තේන’ යනු පොළොවෙහි නොපිරිමදිමිනි. ‘කවාටපිට්ඨං’ යනු දොරේ හෝ දොර උළුවස්සේ නොගැටෙමිනි. ‘සන්තානකං’ යනු කෘමීන්ගේ කැදලි හෝ මකුළු දැල් වැනි ඕනෑම දෙයකි. ‘උල්ලෝකා පඨමං ඕහාරෙතබ්බං’ යනු සිවිලිමෙන් පටන් ගෙන පළමුව සිවිලිම පිරිසිදු කළ යුතුය යන්න අර්ථයයි. ‘ආලෝකසන්ධිකණ්ණභාගා’ යනු ආලෝකය ලැබෙන කවුළු පියන් කොටස් ද, කාමරයේ කොන් ද, ඇතුළත සහ පිටත ජනේල පියන් ද, ගැබෙහි සතර කොන් ද පිස දැමිය යුතුය යන්න අර්ථයයි.

ယထာပညတ္တံ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ယထာ ပဌမံ ပညတ္တံ အဟောသိ, တထေဝ ပညပေတဗ္ဗံ. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိ ယထာပညတ္တံ သလ္လက္ခေတွာ နီဟရိတွာ ဧကမန္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ပုရိမဝတ္တံ ပညတ္တံ. သစေ ပန ပဌမံ အဇာနန္တေန ကေနစိ ပညတ္တံ အဟောသိ, သမန္တတော ဘိတ္တိံ ဒွင်္ဂုလမတ္တေန ဝါ တိဝင်္ဂုလမတ္တေန ဝါ မောစေတွာ ပညပေတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ပညာပနဝတ္တံ. သစေ ကဋသာရကော ဟောတိ အတိမဟန္တော စ, ဆိန္ဒိတွာ ကောဋိံ နိဝတ္တေတွာ ဗန္ဓိတွာ ပညပေတဗ္ဗော. သစေ ကောဋိံ နိဝတ္တေတွာ ဗန္ဓိတုံ န ဇာနာတိ, န ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ပုရတ္ထိမာ ဝါတပါနာ ထကေတဗ္ဗာတိ ပုရတ္ထိမာယ ဝါတပါနာ ထကေတဗ္ဗာ. ဧဝံ သေသာပိ ဝါတပါနာ ထကေတဗ္ဗာ.

පනවන ලද ආකාරයටම පැනවිය යුතුය යන්නෙහි අර්ථය නම්, පළමුව යම් සේ පනවන ලද්දේ ද, එලෙසින්ම පැනවිය යුතුය යන්නයි. මේ සඳහාම 'පනවන ලද ආකාරය සලකා බලා, සිවුර පිටතට ගෙන එක් පසෙක තැබිය යුතුය' යි පෙර වතෙහි පනවා ඇත. ඉදින් පළමුව පැනවූ ආකාරය නොදන්නා අයෙකු විසින් පනවන ලද්දේ නම්, හාත්පසින් බිත්තියෙන් අඟල් දෙකක් හෝ තුනක් පමණ ඉවත් කොට පැනවිය යුතුය. මෙය පැනවීමේ වතයි. ඉදින් පැදුර ඉතා විශාල වුවහොත්, එහි කෙළවර කපා හෝ අග නවා බැඳ පැනවිය යුතුය. ඉදින් කෙළවර නවා බැඳීමට නොදන්නේ නම් එය නොකැපිය යුතුය. 'පෙරදිග කවුළු වැසිය යුතුය' යනු පෙරදිග දිශාවෙහි ඇති කවුළු වැසිය යුතුය යන්නයි. මෙලෙසම සෙසු කවුළු ද වැසිය යුතුය.

ဝူပကာသေတဗ္ဗောတိ အညတ္ထ နေတဗ္ဗော. ဝူပကာသာပေတဗ္ဗောတိ အညော ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ထေရံ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝိဝေစေတဗ္ဗန္တိ ဝိဿဇ္ဇာပေတဗ္ဗံ. ဝိဝေစာပေတဗ္ဗန္တိ အညော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ထေရံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိဿဇ္ဇာပေဟီ’’တိ. ဥဿုက္ကံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပရိဝါသဒါနတ္ထံ သော သော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ယာစိတဗ္ဗော. သစေ အတ္တနာ ပဋိဗလော ဟောတိ, အတ္တနာဝ ဒါတဗ္ဗော. နော စေ ပဋိဗလော ဟောတိ, အညေန ဒါပေတဗ္ဗော. ကိန္တိ နု ခေါတိ ကေန နု ခေါ ဥပါယေန. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. လဟုကာယ ဝါ [Pg.262] ပရိဏာမေယျာတိ ဥက္ခေပနီယံ အကတွာ တဇ္ဇနီယံ ဝါ နိယဿံ ဝါ ကရေယျာတိ အတ္ထော. တေန ဟိ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကတ္တုကာမော သံဃော’’တိ ဉတွာ ဧကမေကံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မာ ဘန္တေ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယဿ ကမ္မံ ကရိတ္ထာ’’တိ ယာစိတဗ္ဗာ. သစေ ကရောန္တိယေဝ, ‘‘တဇ္ဇနီယံ ဝါ နိယဿံ ဝါ ကရောထာ’’တိ ယာစိတဗ္ဗာ. သစေ ကရောန္တိယေဝ, အထ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘သမ္မာ ဝတ္တထ ဘန္တေ’’တိ ယာစိတဗ္ဗော. ဣတိ တံ သမ္မာ ဝတ္တာပေတွာ ‘‘ပဋိပ္ပဿမ္ဘေထ ဘန္တေ ကမ္မ’’န္တိ ဘိက္ခူ ယာစိတဗ္ဗာ.

'ඉවත් කළ යුතුය' යනු වෙනත් ස්ථානයකට රැගෙන යා යුතුය යන්නයි. 'ඉවත් කරවිය යුතුය' යනු "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කැඳවාගෙන වෙනත් තැනකට වඩින්න" යැයි වෙනත් භික්ෂුවකට පැවසිය යුතුය. 'වෙන් කළ යුතුය' යනු වැරදි දෘෂ්ටිය අත්හැරවිය යුතුය යන්නයි. 'වෙන් කරවිය යුතුය' යනු "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හැරවන්න" යැයි වෙනත් අයෙකුට පැවසිය යුතුය. 'උත්සාහ කළ යුතුය' යනු පරිවාස දීම පිණිස ඒ ඒ භික්ෂූන් වෙත ගොස් අයැදිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් තමන් සමර්ථ වන්නේ නම් තමාම පරිවාස දිය යුතුය. ඉදින් තමා අසමර්ථ වන්නේ නම් වෙනත් අයෙකු ලවා දෙවිය යුතුය. 'කෙසේ නම්' යනු කිනම් උපායකින් ද යන්නයි. සියලු තන්හි මේ ක්‍රමයම වේ. 'සැහැල්ලු දණ්ඩනයකට හරවන්නේ නම්' යනු උක්ඛේපනීය කර්මය නොකොට තජ්ජනීය කර්මය හෝ නියස්ස කර්මය හෝ කරන්නේ නම් යන අර්ථයයි. එබැවින් "සංඝයා වහන්සේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට උක්ඛේපනීය කර්මය කිරීමට කැමති වන්නාහ" යි දැන, එක් එක් භික්ෂුව වෙත එළඹ "ස්වාමීනී, අපගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට කර්මය නොකළ මැනව" යි අයැදිය යුතුය. ඉදින් කරන්නේම නම්, "තජ්ජනීය කර්මය හෝ නියස්ස කර්මය හෝ කළ මැනව" යි අයැදිය යුතුය. ඉදින් උක්ඛේපනීය කර්මයම කරන්නේ නම්, එවිට "ස්වාමීනී, මැනවින් පිළිපැදිය මැනව" යි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් අයැදිය යුතුය. මෙසේ උන්වහන්සේ ලවා මැනවින් පිළිපදවා "ස්වාමීනී, කර්මය සංසිඳුවනු මැනව" යි භික්ෂූන්ගෙන් අයැදිය යුතුය.

သမ္ပရိဝတ္တကံ သမ္ပရိဝတ္တကန္တိ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ. န စ အစ္ဆိန္နေ ထေဝေ ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ယဒိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ရဇနံ ဂဠတိ, န တာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. န ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာ ဧကစ္စဿ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗောတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလဝသေန ကထိတံ. န ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာ ဂါမော ပဝိသိတဗ္ဗောတိ ပိဏ္ဍာယ ဝါ အညေန ဝါ ကရဏီယေန ပဝိသိတုကာမေန အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဝိသိတဗ္ဗော. သစေ ဥပဇ္ဈာယော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, ‘‘ဒဟရာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တူ’’တိ ဝတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အဝတွာ ဂတေ ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယံ အပဿန္တေန ဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဂါမံ ပဝိသန္တောပိ ပဿတိ, ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ အာပုစ္ဆိတုံယေဝ ဝဋ္ဋတိ.

'සම්පරිවත්තක' යනු නැවත නැවත පෙරළීමයි. 'සායම් දිය වැගිරීම නොනැවතුණු විට නොයා යුතුය' යනු ඉදින් ස්වල්පයක් හෝ සායම් වැගිරෙන්නේ නම්, ඒ තාක් නොයා යුතුය යන්නයි. "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට පාත්‍රය නොදිය යුතුය" යනාදී සියල්ල පවසන ලද්දේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට අහිතවත් පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙනි. "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා ගමට නොවැදිය යුතුය" යනු පිණ්ඩපාතය පිණිස හෝ වෙනත් කටයුත්තක් පිණිස හෝ ගමට වැදීමට කැමති සද්ධිවිහාරිකයා විසින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙනම වැදිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ අලුයම අවදි වී දුර පිණ්ඩපාතයේ වැඩීමට කැමති වන්නේ නම්, "බාල භික්ෂූහු පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට වඩිත්වා" යි පවසා වැඩිය යුතුය. එසේ නොකියා වැඩි කල්හි, පරිවේණයට ගොස් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නොදැක ගමට වැදීම සුදුසුය. ඉදින් ගමට වදින විට ද උන්වහන්සේව දකින්නේ නම්, දුටු තැන සිට අවසර ගැනීමම සුදුසුය.

န သုသာနံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဝါသတ္ထာယ ဝါ ဒဿနတ္ထာယ ဝါ န ဂန္တဗ္ဗံ. န ဒိသာ ပက္ကမိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပက္ကမိတုကာမေန ကမ္မံ အာစိက္ခိတွာ ယာဝတတိယံ ယာစိတဗ္ဗော. သစေ အနုဇာနာတိ, သာဓု; နော စေ အနုဇာနာတိ, တံ နိဿာယ ဝသတော စဿ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပရိပုစ္ဆာ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ န သမ္ပဇ္ဇတိ, ဥပဇ္ဈာယော ဗာလော ဟောတိ အဗျတ္တော, ကေဝလံ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသာပေတုကာမတာယ ဧဝ ဂန္တုံ န ဒေတိ, ဧဝရူပေ နိဝါရေန္တေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝုဋ္ဌာနမဿ အာဂမေတဗ္ဗန္တိ ဂေလညတော ဝုဋ္ဌာနံ အဿ အာဂမေတဗ္ဗံ; န ကတ္ထစိ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ အညော ဘိက္ခု ဥပဋ္ဌာကော အတ္ထိ, ဘေသဇ္ဇံ ပရိယေသိတွာ တဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘ဘန္တေ အယံ ဥပဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဂန္တဗ္ဗံ.

'සොහොනට නොයා යුතුය' යනු එහි වාසය පිණිස හෝ අසුභය බැලීම පිණිස හෝ නොයා යුතුය යන්නයි. 'දිශාවන්ට නොයා යුතුය' යන මෙහි, වෙනත් දිශාවකට යාමට කැමති සද්ධිවිහාරිකයා විසින් තම කාර්යය පවසා තුන් වරක් දක්වා අයැදිය යුතුය. ඉදින් අවසර දෙන්නේ නම් මැනවි. ඉදින් අවසර නොදෙන්නේ ද, උන්වහන්සේ ඇසුරු කොට වසන්නාට උද්දේශය හෝ පරිපෘච්ඡාව හෝ කමටහන් හෝ සිදු නොවේ නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විනයෙහි අදක්ෂ හෝ අඥාන අයෙකු වන්නේ නම්, හුදෙක් තමා සමීපයේ තබා ගැනීමේ කැමැත්තෙන්ම යාමට අවසර නොදෙන්නේ නම්, මෙවැනි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක වැළැක්වුව ද යාම සුදුසුය. 'උන්වහන්සේගේ සුවපත් වීම බලාපොරොත්තු විය යුතුය' යනු ගිලන් බවින් සුවපත් වන තෙක් බලා සිටිය යුතුය, වෙනත් කිසිදු තැනකට නොයා යුතුය යන්නයි. ඉදින් වෙනත් උපස්ථායක භික්ෂුවක සිටී නම්, බෙහෙත් සොයා දී ඔහුගේ අතට පත් කොට, "ස්වාමීනී, මොහු උපස්ථානය කරනු ඇත" යි පවසා යා යුතුය.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපාධ්‍යාය වත පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာ

සද්ධිවිහාරික වත පිළිබඳ කථාව

၆၇. ဥပဇ္ဈာယေန [Pg.263] သဒ္ဓိဝိဟာရိကမှိ သမ္မာဝတ္တနာယံ – သင်္ဂဟေတဗ္ဗော အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိဿ သင်္ဂဟော စ အနုဂ္ဂဟော စ ကတ္တဗ္ဗော. တတ္ထ ဥဒ္ဒေသောတိ ပါဠိဝါစနံ. ပရိပုစ္ဆာတိ ပါဠိယာ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဩဝါဒေါတိ အနောတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ဣဒံ ကရောဟိ, ဣဒံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ ဝစနံ. အနုသာသနီတိ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ. အပိ စ ဩတိဏ္ဏေ ဝါ အနောတိဏ္ဏေ ဝါ ပဌမံ ဝစနံ ဩဝါဒေါ; ပုနပ္ပုနံ ဝစနံ အနုသာသနီတိ. သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တော ဟောတီတိ သစေ အတိရေကပတ္တော ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပရိက္ခာရောတိ အညောပိ သမဏပရိက္ခာရော. ဣဓ ဥဿုက္ကံ နာမ ဓမ္မိကေန နယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနဥပါယပရိယေသနံ. ဣတော ပရံ ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ အာဒိံ ကတွာ အာစမနကုမ္ဘိယာ ဥဒကာသိဉ္စနပရိယောသာနံ ဝတ္တံ ဂိလာနဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ကာတဗ္ဗံ. အနဘိရတိဝူပကာသနာဒိ ပန အဂိလာနဿာပိ ကတ္တဗ္ဗမေဝ. စီဝရံ ရဇန္တေနာတိ ‘‘ဧဝံ ရဇေယျာသီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယတော ဥပါယံ သုတွာ ရဇန္တေန. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

67. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විසින් සද්ධිවිහාරිකයා කෙරෙහි මැනවින් පැවැත්මේ දී - 'සංග්‍රහ කළ යුතුය, අනුග්‍රහ කළ යුතුය' යනු උද්දේශ ආදියෙන් සද්ධිවිහාරිකයාට සංග්‍රහය හා අනුග්‍රහය කළ යුතුය යන්නයි. එහි 'උද්දේශ' යනු පෙළ දහම කියවා දීමයි. 'පරිපෘච්ඡාව' යනු පෙළෙහි අර්ථ වර්ණනා කර දීමයි. 'අවවාදය' යනු යම් කරුණක් සිදු වීමට පෙර "මෙය කරන්න, මෙය නොකරන්න" යැයි පවසා අවවාද කිරීමයි. 'අනුශාසනාව' යනු යම් කරුණක් සිදු වූ පසු පවසන වචනයයි. තවද, යම් කරුණක් සිදු වුවද නොවුවද පළමුව පවසන වචනය අවවාදයයි; නැවත නැවත පවසන වචනය අනුශාසනාවයි. 'ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට පාත්‍රයක් වේ නම්' යනු ඉදින් අතිරේක පාත්‍රයක් තිබේ නම් යන්නයි. සෑම තැනකම මේ ක්‍රමයම වේ. 'පිරිකර' යනු වෙනත් ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර ද වේ. මෙහි 'උත්සාහය' යනු දැහැමි ක්‍රමයකින් පිරිකර ලැබිය හැකි උපාය මාර්ග සෙවීමයි. මෙතැන් සිට දැවටු දඬු දීමේ සිට පැන් කළයට ජලය පිරවීම දක්වා වූ වත ගිලන් වූ සද්ධිවිහාරිකයාටම කළ යුතුය. එහෙත් නොඇල්ම දුරු කිරීම ආදිය ගිලන් නොවන අයට ද කළ යුතුමය. 'සිවුරු පඬු පොවන කල' යනු "මෙසේ පඬු පෙවිය යුතුය" යි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් ක්‍රමය අසා පඬු පොවන්නා විසිනි. සෙස්ස කලින් පවසන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සද්ධිවිහාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာ

මැනවින් නොපැවැත්ම පිළිබඳ කථාව

၆၈. န သမ္မာ ဝတ္တန္တီတိ ယထာပညတ္တံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ န ပူရေန္တိ. ယော န သမ္မာ ဝတ္တေယျာတိ ယော ယထာပညတ္တံ ဝတ္တံ န ပူရေယျ; သော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ပဏာမေတဗ္ဗောတိ အပသာဒေတဗ္ဗော. န အဓိမတ္တံ ပေမံ ဟောတီတိ ဥပဇ္ဈာယမှိ အဓိမတ္တံ ဂေဟဿိတပေမံ န ဟောတိ. နာဓိမတ္တာ ဘာဝနာ ဟောတီတိ အဓိမတ္တာ မေတ္တာဘာဝနာ န ဟောတိ; ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော. အလံ ပဏာမေတုန္တိ ယုတ္တော ပဏာမေတုံ.

68. 'මැනවින් නොපවතිත්' යනු පනවන ලද උපාධ්‍යාය වත සම්පූර්ණ නොකරති යන්නයි. 'යමෙක් මැනවින් වත නොපුරන්නේ නම්' යනු යමෙක් පනවන ලද වත සම්පූර්ණ නොකරන්නේ ද ඔහුට දුකුළා ඇවැත් වේ යන්න අර්ථයයි. 'පිටත් කළ යුතුය' යනු ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. 'අධික ප්‍රේමයක් නොවේ' යනු උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ කෙරෙහි ගිහි ගෙයි ඇල්ම වැනි අධික ප්‍රේමයක් ඇති නොවේ යන්නයි. 'අධික භාවනාවක් නොවේ' යනු අධික වූ මෙත්තා භාවනාව නොවේ යන්නයි. පවසන ලද අකුසල පක්ෂයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ කුසල පක්ෂය දත යුතුය. 'පිටත් කිරීමට සුදුසුය' යනු ඉවත් කිරීමට සුදුසුය යන්නයි.

အပ္ပဏာမေန္တော ဥပဇ္ဈာယော သာတိသာရော ဟောတီတိ သဒေါသော ဟောတိ, အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ; တသ္မာ န သမ္မာ ဝတ္တန္တော ပဏာမေတဗ္ဗောဝ. န သမ္မာဝတ္တနာယ စ ယာဝ စီဝရရဇနံ တာဝ ဝတ္တေ အကရိယမာနေ ဥပဇ္ဈာယဿ [Pg.264] ပရိဟာနိ ဟောတိ. တသ္မာ တံ အကရောန္တဿ နိဿယမုတ္တကဿာပိ အမုတ္တကဿာပိ အာပတ္တိယေဝ. ဧကစ္စဿ ပတ္တဒါနတော ပဋ္ဌာယ အမုတ္တကနိဿယဿေဝ အာပတ္တိ.

'පිටත් නොකරන උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වරද සහිත වේ' යනු දොස් සහිත වේ, එනම් ඇවැත් වේ යන්නයි. එබැවින් මැනවින් වත නොපුරන සද්ධිවිහාරිකයා පිටත් කළ යුතුම වේ. මැනවින් වත නොපුරන කල්හි සිවුරු පඬු පෙවීම දක්වා වූ වත් නොකිරීමෙන් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට පිරිහීමක් වේ. එබැවින් එම වත නොකරන නිස්සය මුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාට ද, නිස්සය නොමුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාට ද ඇවැත් වේ. ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට පාත්‍රය දීමේ සිට වත නොකරන්නා සම්බන්ධයෙන් නම් ඇවැත් වන්නේ නිස්සය නොමුක්ත සද්ධිවිහාරිකයාටම පමණි.

သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ သမ္မာ ဝတ္တန္တိ, ဥပဇ္ဈာယော သမ္မာ န ဝတ္တတိ, ဥပဇ္ဈာယဿ အာပတ္တိ. ဥပဇ္ဈာယော သမ္မာ ဝတ္တတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ သမ္မာ န ဝတ္တန္တိ, တေသံ အာပတ္တိ. ဥပဇ္ဈာယေ ဝတ္တံ သာဒိယန္တေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ ဗဟုကာပိ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. သစေ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘မယှံ ဥပဋ္ဌာကော အတ္ထိ, တုမှေ အတ္တနော သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒီသု ယောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ အနာပတ္တိ. သစေ ဥပဇ္ဈာယော သာဒိယနံ ဝါ အသာဒိယနံ ဝါ န ဇာနာတိ, ဗာလော ဟောတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ ဗဟုကာ. တေသု ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ ကိစ္စံ အဟံ ကရိဿာမိ, တုမှေ အပ္ပောဿုက္ကာ ဝိဟရထာ’’တိ ဧဝဉ္စေ အတ္တနော ဘာရံ ကတွာ ဣတရေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, တဿ ဘာရကရဏတော ပဋ္ဌာယ တေသံ အနာပတ္တိ.

සද්ධිවිහාරිකයන් මැනවින් පිළිපදින නමුත් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මැනවින් නොපිළිපදිත් නම්, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට ඇවැත් සිදු වේ. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මැනවින් පිළිපදින නමුත් සද්ධිවිහාරිකයන් මැනවින් නොපිළිපදිත් නම්, ඔවුන්ට ඇවැත් සිදු වේ. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වත් පිළිවෙත් පිළිගන්නා කල්හි සද්ධිවිහාරිකයන් බොහෝ දෙනෙක් සිටියත් ඒ සැමටම ඇවැත් සිදු වේ. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ "මට උපස්ථායකයෙක් සිටී, ඔබලා තමන්ගේ සජ්ඣායනා හා මෙනෙහි කිරීම් ආදියෙහි නිරත වන්න" යැයි පවසන්නේ නම් සද්ධිවිහාරිකයන්ට ඇවැත් සිදු නොවේ. ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ (වත් පිළිවෙත්) පිළිගැනීම හෝ නොපිළිගැනීම නොදන්නේ නම්, අඥානයෙකු වේ නම්, සද්ධිවිහාරිකයන්ද බොහෝ වන්නේ නම්, එවිට ඔවුන් අතර සිටින වත් පිළිවෙත්හි දක්ෂ එක් භික්ෂුවක් "මම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ කටයුතු කරන්නෙමි, ඔබ වහන්සේලා උත්සාහයකින් තොරව වැඩ සිටින්න" යැයි පවසා තම වගකීම ඉටු කරමින් සෙසු අය නිදහස් කරන්නේ නම්, ඔහු වගකීම භාරගත් අවස්ථාවේ සිට සෙසු අයට ඇවැත් සිදු නොවේ.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මැනවින් පිළිපැදීම ආදිය පිළිබඳ කථාව නිම විය.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာ

රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තු කථාව

၆၉. ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုသ္မိံ – ကိဉ္စာပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ အနုညာတံ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ဇာနာတိ, ဘဂဝါ ပန တံ လဟုကံ ဥပသမ္ပဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန ဂရုကံ ကတွာ ဥပသမ္ပဒံ အနုညာတုကာမော. အထဿ ထေရော အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ‘‘ကထာဟံ ဘန္တေ တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေမိ ဥပသမ္ပာဒေမီ’’တိ အာဟ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပရိသာ အဇ္ဈာသယကုသလာ ဟောန္တိ, အယဉ္စ ဗုဒ္ဓပရိသာယ အဂ္ဂေါ.

69. රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තුවෙහි - ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බරණැසදී තිසරණ සහිතව අනුදැන වදාළ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව පිළිබඳව දැන සිටියත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සැහැල්ලු උපසම්පදාව බැහැර කර ඥත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් බරපතළ කොට උපසම්පදාව අනුදැන වදාරනු කැමැත්තෙන් සිටියහ. එවිට තෙරුන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ අදහස තේරුම් ගෙන "ස්වාමීනි, මම ඒ බ්‍රාහ්මණයා කෙසේ පැවිදි කරම්ද, උපසම්පදා කරම්ද?" යැයි විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ පිරිස උන්වහන්සේලාගේ අභිප්‍රාය තේරුම් ගැනීමට දක්ෂ වෙති. මේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේද බුදු පිරිස අතර අග්‍ර වෙති.

ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေနာတိ ဧတ္ထ ဗျတ္တော နာမ ယဿ သာဋ္ဌကထံ ဝိနယပိဋကံ ဝါစုဂ္ဂတံ ပဝတ္တတိ, တသ္မိံ အသတိ ယဿ အန္တမသော ဣဒံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာမတ္တမ္ပိ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, ဝါစုဂ္ဂတံ ပဝတ္တတိ, အယမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဗျတ္တော. ယော ပန ကာသသောသသေမှာဒိနာ ဝါ ဂေလညေန [Pg.265] ဩဋ္ဌဒန္တဇိဝှာဒီနံ ဝါ အသမ္ပတ္တိယာ ပရိယတ္တိယံ ဝါ အကတပရိစယတ္တာ န သက္ကောတိ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ကမ္မဝါစံ သာဝေတုံ, ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ပဒံ ဝါ ဟာပေတိ, အညထာ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ အညထာ ဝဒတိ, အယံ အပ္ပဋိဗလော. တဗ္ဗိပရီတော ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ပဋိဗလော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဃော ဉာပေတဗ္ဗောတိ သံဃော ဇာနာပေတဗ္ဗော. တတော ပရံ ယံ သံဃော ဇာနာပေတဗ္ဗော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ.

"ව්‍යක්ත වූ, ප්‍රතිබල වූ භික්ෂුවක විසින්" යන්නෙහි "ව්‍යක්ත" නම්, අටුවාව සහිත විනය පිටකය කටපාඩමින් පවත්වාගෙන යන භික්ෂුවයි. එවැනි භික්ෂුවක නැති කල්හි, අවම වශයෙන් මේ ඥත්ති චතුත්ථ කර්ම වාක්‍යය පමණක් හෝ මැනවින් උගෙන කටපාඩමින් පවත්වාගෙන යන්නේ නම්, ඔහුද මෙහිදී "ව්‍යක්ත" නම් වේ. කැස්ස, ඇදුම, සෙම ආදී රෝගී බව නිසා හෝ තොල්, දත්, දිව ආදී අවයවයන්ගේ අඩුවක් නිසා හෝ පර්යාප්තියෙහි හුරුවක් නොමැති වීම නිසා හෝ මණ්ඩලාකාර අකුරු පද හා ව්‍යඤ්ජන සහිතව කර්ම වාක්‍යය ඇසීමට සැලැස්වීමට නොහැකි වූ, ව්‍යඤ්ජනයක් හෝ පදයක් පිරිහීමට ලක් කරන, කිය යුතු අයුරට වඩා වෙනස් අයුරකින් කියන භික්ෂුව "අප්‍රතිබල" නම් වේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ භික්ෂුව මෙහිදී "ප්‍රතිබල" ලෙස දත යුතුය. "සංඝයා දැනුවත් කළ යුතුය" යනු සංඝයාට දැන්විය යුතු බවයි. ඉන්පසු සංඝයාට දැන්විය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා "ස්වාමීනි, සංඝයා මාගේ වචනය අසත්වා" යනාදිය වදාළහ.

၇၁. ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရာတိ ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ သမနန္တရာ. အနာစာရံ အာစရတီတိ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဥလ္လုမ္ပတု မန္တိ ဥဒ္ဓရတု မံ, အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ကုသလေ ပတိဋ္ဌပေတု; သာမဏေရဘာဝါ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာပေတူတိ. အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ အနုဒ္ဒယံ ပဋိစ္စ; မယိ အနုကပ္ပံ ကတွာတိ အတ္ထော.

71. "උපසම්පන්න සමනන්තරා" යනු උපසම්පදා වූ විගසම යන්නයි. "අනාචාරයක් කරයි" යනු පැනවූ ශික්ෂාපද උල්ලංඝනය කිරීමයි. "මා උද්ධරණය කරත්වා" යනු මා අකුසලයෙන් මුදවා කුසලයෙහි පිහිටුවනු මැනවි, නැතහොත් සාමණේර භාවයෙන් මුදවා භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටුවනු මැනවි යන්නයි. "අනුකම්පාව පෙරදැරිව" යනු කරුණාව නිසා, මා කෙරෙහි අනුකම්පා කර යන අර්ථයයි.

၇၃. အဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ နိစ္စပ္ပဝတ္တိနီ ဟောတိ. စတ္တာရော နိဿယေတိ စတ္တာရော ပစ္စယေ. ယသ္မာ စတ္တာရော ပစ္စယေ နိဿာယ အတ္တဘာဝေါ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ တေ နိဿယာတိ ဝုစ္စန္တိ.

73. "පිහිටියේ වෙයි" යනු නිරන්තරයෙන් පවතින්නේ වෙයි යන්නයි. "නිශ්‍රය හතර" යනු ප්‍රත්‍ය හතරයි. යම් හෙයකින් ප්‍රත්‍ය හතර ඇසුරු කරගෙන (නිශ්‍රය කරගෙන) ජීවිතය පවතින්නේද, එබැවින් ඒවා "නිශ්‍රය" යැයි කියනු ලැබේ.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

රාධ බ්‍රාහ්මණ වස්තු කථාව නිම විය.

အာစရိယဝတ္တကထာ

ආචාර්ය වත් කථාව

၇၅. ကိန္တာယံ ဘိက္ခု ဟောတီတိ ကိံ တေ အယံ ဘိက္ခု ဟောတိ. အညေဟိ ဩဝဒိယော အနုသာသိယောတိ အညေဟိ ဩဝဒိတဗ္ဗော စေဝ အနုသာသိတဗ္ဗော စ. ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော ယဒိဒံ ဂဏဗန္ဓိကန္တိ ဂဏဗန္ဓော ဧတဿ ဗာဟုလ္လဿ အတ္ထီတိ ဂဏဗန္ဓိကံ, ဗာဟုလ္လံ. ယံ ဣဒံ ဂဏဗန္ဓိကံ နာမ ဗာဟုလ္လံ, တဒတ္ထာယ အတိလဟုံ တွံ အာပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

75. "මේ භික්ෂුව කවුද?" යනු මේ භික්ෂුව ඔබට කවරෙක්ද යන්නයි. "අන්‍යයන් විසින් අවවාද අනුශාසනා කළ යුත්තෙකි" යනු අන්‍යයන් විසින් අවවාද කළ යුතු මෙන්ම අනුශාසනාද කළ යුතු තැනැත්තෙකි. "ගණබන්ලික නම් වූ මේ ප්‍රත්‍ය බහුලත්වය නිසා පිරිවර ඇති කර ගනී" යනු, මේ බහුල වූ ප්‍රත්‍යයන් සඳහා පිරිවර සැකසීම පවතී යන අර්ථයෙන් "ගණබන්ධික" නම් වේ. ගණබන්ධික නම් වූ යම් ප්‍රත්‍ය බහුලත්වයක් ඇද්ද, ඒ අරමුණ සඳහා ඔබ ඉතා ඉක්මනින් මෙයට පැමිණියේය යන්න ඉන් අදහස් වේ.

၇၆. အဗျတ္တာတိ ပညာဝေယျတ္တိယေန ဝိရဟိတာ. အညတ္တရောပိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗောတိ ပသူရော ပရိဗ္ဗာဇကော. သော ကိရ ‘‘ဓမ္မံ ထေနေဿာမီ’’တိ [Pg.266] ဥဒါယိတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေန သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနော တဿ ဝါဒံ အာရောပေသိ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာတိအာဒိမှိ ဗျတ္တော ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခုနောဝါဒကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တလက္ခဏောယေဝ. ယော ပန အန္တေဝါသိနော ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝါ ဂိလာနဿ သက္ကောတိ ဥပဋ္ဌာနာဒီနိ ကာတုံ, အယံ ဣဓ ပဋိဗလောတိ အဓိပ္ပေတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

76. "අව්‍යක්ත" යනු ප්‍රඥා වෛශාරද්‍යයෙන් තොර වූවන්ය. "අන්‍ය වූ අන්‍යතීර්ථකව සිටි අයෙක්" යනු පසූර නම් පරිබ්‍රාජකයායි. ඔහු "ධර්මය සොරකම් කරන්නෙමි" යි සිතා උදායී තෙරුන් සමීපයෙහි පැවිදි වී, උන්වහන්සේ විසින් ධර්මානුකූලව කරුණු කියද්දී උන්වහන්සේට දෝෂාරෝපණය කළේය. "මහණෙනි, ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින්" යනාදී තන්හි "ව්‍යක්ත" යනු මීට පෙර භික්ෂුණෝවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වූ ලක්ෂණ ඇති භික්ෂුවමය. යමෙක් ගිලන් වූ අතේවැසි හෝ සද්ධිවිහාරික භික්ෂුවකට උපස්ථාන කිරීමට සමත් වේද, ඔහු මෙහිදී "ප්‍රතිබල" ලෙස අදහස් කෙරේ. මෙය මෙසේද වදාරන ලදී –

‘‘ပဉ္စဟုပါလိ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ပဋိဗလော ဟောတိ အန္တေဝါသိံ ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ ဝါ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝါ ဥပဋ္ဌာပေတုံ ဝါ, အနဘိရတံ ဝူပကာသေတုံ ဝါ ဝူပကာသာပေတုံ ဝါ, ဥပ္ပန္နံ ကုက္ကုစ္စံ ဓမ္မတော ဝိနောဒေတုံ, အဘိဓမ္မေ ဝိနေတုံ, အဘိဝိနယေ ဝိနေတူ’’န္တိ (ပရိ. ၄၁၈).

"උපාලි, අංග පහකින් සමන්විත භික්ෂුවක විසින් උපසම්පදා කළ යුතුය, නිශ්‍රය දිය යුතුය, සාමණේරයන් ලවා උපස්ථාන කරවා ගත යුතුය. ඒ අංග පහ මොනවාද? ගිලන් වූ අතේවැසි හෝ සද්ධිවිහාරික භික්ෂුවකට උපස්ථාන කිරීමට හෝ උපස්ථාන කරවීමට සමත් වෙයිද, මහණදම්හි අමනාපයක් ඇති වූ කල්හි එය දුරු කිරීමට හෝ කරවීමට සමත් වෙයිද, උපන් සැකය ධර්මානුකූලව බැහැර කිරීමට සමත් වෙයිද, අභිධර්මයෙහි හික්මවීමට සමත් වෙයිද, විනයෙහි හික්මවීමට සමත් වෙයිද (ඒ භික්ෂුවයි)."

၇၇. ပက္ခသင်္ကန္တေသူတိ တိတ္ထိယပက္ခသင်္ကန္တေသု. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာစရိယန္တိ အာစာရသမာစာရသိက္ခာပနကံ အာစရိယံ အနုဇာနာမိ. အာစရိယော ဘိက္ခဝေ အန္တေဝါသိကမှီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော ဘိက္ခဝေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကမှီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နာမမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ နာနံ.

77. "පක්ෂය වෙනස් කළ කල්හි" යනු අන්‍ය ලබ්ධිකයන්ගේ පැත්තට ගිය කල්හි යන්නයි. "මහණෙනි, මම ආචාර්යවරයෙකු අනුදනිමි" යනු යහපත් පැවැත්ම උගන්වන ආචාර්යවරයෙකු අනුදැන වදාළ බවයි. "මහණෙනි, අතේවැසියා කෙරෙහි ආචාර්යවරයා" යනාදී සියල්ල "මහණෙනි, සද්ධිවිහාරිකයා කෙරෙහි උපාධ්‍යායවරයා" යනාදී වශයෙන් වදාළ ක්‍රමයටම දත යුතුය. මෙහි ඇත්තේ නාම මාත්‍රික වෙනසක් පමණි.

အာစရိယဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ආචාර්ය වත් කථාව නිම විය.

ပဏာမနာခမနာကထာ

පැන්නීම හා සමාව දීම පිළිබඳ කථාව

၈၀. အန္တေဝါသိကာ အာစရိယေသု န သမ္မာ ဝတ္တန္တီတိ ဧတ္ထ ပန ယံ ပုဗ္ဗေ ‘‘နသမ္မာဝတ္တနာယ စ ယာဝ စီဝရရဇနံ, တာဝ ဝတ္တေ အကရိယမာနေ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိဟာနိ ဟောတိ, တသ္မာ တံ အကရောန္တဿ နိဿယမုတ္တကဿာပိ အမုတ္တကဿာပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ စ, ‘‘ဧကစ္စဿ ပတ္တဒါနတော ပဋ္ဌာယ အမုတ္တကနိဿယဿေဝ အာပတ္တီ’’တိ စ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ, န တေနေဝ လက္ခဏေန နိဿယန္တေဝါသိကဿ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဿယန္တေဝါသိကေန ဟိ ယာဝ အာစရိယံ နိဿာယ ဝသတိ, တာဝ သဗ္ဗံ အာစရိယဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါဓမ္မန္တေဝါသိကေဟိ ပန နိဿယမုတ္တကေဟိပိ [Pg.267] အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စီဝရရဇနံ, တာဝ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ; အနာပုစ္ဆိတွာ ပတ္တဒါနာဒိမှိ ပန ဧတေသံ အနာပတ္တိ. ဧတေသု စ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တေဝါသိကော စ ဥပသမ္ပဒန္တေဝါသိကော စ အာစရိယဿ ယာဝဇီဝံ ဘာရော. နိဿယန္တေဝါသိကော စ ဓမ္မန္တေဝါသိကော စ ယာဝ သမီပေ ဝသန္တိ, တာဝဒေဝ. တသ္မာ အာစရိယေနာပိ တေသု သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ. အာစရိယန္တေဝါသိကေသု ဟိ ယော ယော န သမ္မာ ဝတ္တတိ, တဿ တဿ အာပတ္တိ.

80. අන්තේවාසිකයන් ආචාර්යවරුන් කෙරෙහි මනා කොට නොපැවැත්ම පිළිබඳ මෙහිලා විමසන කල්හි, මීට පෙර පවසන ලද "මනා කොට නොපැවතීම සහ සිවුරු පඬු ගැසීම දක්වා වූ වත් නොපිරෙන කල්හි උපජ්ඣායයන් වහන්සේට පිරිහීමක් සිදු වේ, එබැවින් එය නොකරන්නා වූ නිස්සය මුක්ත (නිස්සයෙන් මිදුණු) හෝ අමුක්ත (නිස්සය සහිත) තැනැත්තාට ඇවැත් සිදු වේ" යන ලක්ෂණය සහ "ඇතැම් අයෙකුට පාත්‍රයක් දීම ආදියේ සිට නිස්සය සහිත අන්තේවාසිකයාටම ඇවැත් වේ" යන ලක්ෂණය මගින් නිස්සය අන්තේවාසිකයාගේ ඇවැත් තීරණය නොකළ යුතුය. මන්ද යත්, නිස්සය අන්තේවාසිකයා විසින් යම් තාක් ආචාර්යවරයෙකු ඇසුරු කරමින් (නිස්සය ගෙන) වසන්නේද, ඒ තාක් සියලු ආචාර්ය වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. පබ්බජ්ජා, උපසම්පදා සහ ධම්ම අන්තේවාසිකයන් විසින් නිස්සයෙන් මිදුණ ද, ආරම්භයේ සිට සිවුරු පඬු පෙවීම දක්වා වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. එහෙත් අවසර නොගෙන පාත්‍ර දීම ආදී කටයුතුවලදී මොවුන්ට ඇවැත් සිදු නොවේ. මොවුන් අතුරින් පබ්බජ්ජා අන්තේවාසිකයා සහ උපසම්පදා අන්තේවාසිකයා ආචාර්යවරයාට දිවි හිමියෙන් බරකි (වගකීමකි). නිස්සය අන්තේවාසිකයා සහ ධම්ම අන්තේවාසිකයා යම් තාක් සමීපයේ වසන්නේද, ඒ තාක් පමණක් ඔවුහු වගකීමක් වෙති. එබැවින් ආචාර්යවරයා විසින් ද ඔවුන් කෙරෙහි මනා කොට පැවතිය යුතුය. ආචාර්ය-අන්තේවාසිකයන් අතුරින් යම් යම් අයෙක් මනා කොට නොපවතිත් ද, ඒ ඒ අයට ඇවැත් සිදු වේ.

ပဏာမနာခမနာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

බැහැර කිරීම සහ සමාව ගැනීම පිළිබඳ කථාව නිම විය.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာ

නිස්සය පහවීම (නිස්සය පටිප්පස්සද්ධි) පිළිබඳ කථාව.

၈၃. ဥပဇ္ဈာယမှာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓီသု – ဥပဇ္ဈာယော ပက္ကန္တော ဝါတိအာဒီသု အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ပက္ကန္တောတိ တမှာ အာဝါသာ ဝိပ္ပဝသိတုကာမော ပက္ကန္တော ဒိသံ ဂတော. ဧဝံ ဂတေ စ ပန တသ္မိံ သစေ ဝိဟာရေ နိဿယဒါယကော အတ္ထိ, ယဿ သန္တိကေ အညဒါပိ နိဿယော ဝါ ဂဟိတပုဗ္ဗော ဟောတိ, ယော ဝါ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ, တဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော, ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထိ. သစေ တာဒိသော နတ္ထိ, အညော လဇ္ဇီ ပေသလော အတ္ထိ, တဿ လဇ္ဇီပေသလဘာဝံ ဇာနန္တေန တဒဟေဝ နိဿယော ယာစိတဗ္ဗော. သစေ ဒေတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အထ ပန ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော လဟုံ အာဂမိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ, ဥပဇ္ဈာယေန စ တထာ ဝုတ္တံ, ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝဒတိ ‘‘တေန ဟိ ဥပဇ္ဈာယဿ အာဂမနံ အာဂမေထာ’’တိ ဝဋ္ဋတိ. အထ ပနဿ ပကတိယာ ပေသလဘာဝံ န ဇာနာတိ, စတ္တာရိ ပဉ္စ ဒိဝသာနိ တဿ ဘိက္ခုနော သဘာဂတံ ဩလောကေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော.

83. උපජ්ඣායයන් වහන්සේගෙන් නිස්සය පහවීම්වලදී - 'උපජ්ඣායයන් වහන්සේ බැහැරට වැඩම කළ විට' යනාදී තන්හි විනිශ්චය මෙසේය: 'පක්කන්තෝ' යනු එම ආවාසයෙන් වෙන්ව විසීමට කැමතිව බැහැරට ගොස් වෙනත් පෙදෙසකට වැඩම කළ බවයි. මෙසේ වැඩම කළ කල්හි, ඉදින් එම විහාරයෙහි නිස්සය දිය හැකි ගුරුවරයෙකු සිටී නම්, එනම් මීට පෙර ද යමෙකුගෙන් නිස්සය ගෙන තිබේ නම් හෝ යමෙකු හා සමාන සිවුරු පිරිකර පරිභෝජනයක් තිබේ නම්, ඔහු වෙතින් නිස්සය ගත යුතුය; එක් දිනක් පවා නිස්සය නොමැතිව සිටීමෙන් ඇවැත් නොවීමට පිළියමක් නැත. ඉදින් එවැනි කෙනෙකු නැතිනම්, ලජ්ජී වූ ශීලයට ලැදි වෙනත් අයෙකු සිටී නම්, ඔහුගේ ලජ්ජී-පේසල භාවය දන්නා තැනැත්තා විසින් එදිනම නිස්සය ඉල්ලා සිටිය යුතුය. ඔහු නිස්සය දෙන්නේ නම් එය යහපති. ඉදින් ඔහු "ඔබේ උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ඉක්මනින් වැඩම කරනු ඇත" යි විමසයි නම් සහ උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ද එසේ පවසා තිබේ නම්, "එසේය ස්වාමීනි" යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් ඔහු "එසේ නම් උපජ්ඣායයන් වහන්සේගේ පැමිණීම තෙක් ඉවසන්න" යි පවසයි නම් එය සුදුසුය. ඉදින් ඔහුගේ ස්වභාවික ශීලවත් බව නොදන්නේ නම්, සතර පස් දිනක් එම භික්ෂුවගේ ස්වභාවය විමසා බලා, අවසර ලබාගෙන නිස්සය ගත යුතුය.

သစေ ပန ဝိဟာရေ နိဿယဒါယကော နတ္ထိ, ဥပဇ္ဈာယော စ ‘‘အဟံ ကတိပါဟေန အာဂမိဿာမိ, မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ဂတော, ယာဝ အာဂမနာ ပရိဟာရော လဗ္ဘတိ. အထာပိ နံ တတ္ထ မနုဿာ ပရိစ္ဆိန္နကာလတော ဥတ္တရိပိ ပဉ္စ ဝါ ဒသ ဝါ ဒိဝသာနိ ဝါသေန္တိယေဝ, တေန ဝိဟာရံ ပဝတ္တိ ပေသေတဗ္ဗာ ‘‘ဒဟရာ မာ ဥက္ကဏ္ဌန္တု, အဟံ အသုကဒိဝသံ နာမ [Pg.268] အာဂမိဿာမီ’’တိ. ဧဝမ္ပိ ပရိဟာရော လဗ္ဘတိ. အထ အာဂစ္ဆတော အန္တရာမဂ္ဂေ နဒီပူရေန ဝါ စောရာဒီဟိ ဝါ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ, ထေရော ဥဒကောသက္ကနံ ဝါ အာဂမေတိ, သဟာယေ ဝါ ပရိယေသတိ, တဉ္စေ ပဝတ္တိံ ဒဟရာ သုဏန္တိ, ယာဝ အာဂမနာ ပရိဟာရော လဗ္ဘတိ. သစေ ပန သော ‘‘ဣဓေဝါဟံ ဝသိဿာမီ’’တိ ပဟိဏတိ, ပရိဟာရော နတ္ထိ. ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ඉදින් විහාරයෙහි නිස්සය දිය හැකි ගුරුවරයෙකු නැති නම්, උපජ්ඣායයන් වහන්සේ ද "මම ස්වල්ප දිනකින් එන්නෙමි, නොසන්සුන් නොවන්න" යි පවසා වැඩම කළේ නම්, උන්වහන්සේ එන තෙක් නිස්සය නොමැති වීමේ වරදින් නිදහස ලැබේ. යම් හෙයකින් මිනිසුන් විසින් නියමිත කාලයට වඩා පස් දිනක් හෝ දස දිනක් උන්වහන්සේව රඳවා ගනු ලැබුවහොත්, උන්වහන්සේ විසින් "තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේලා නොසන්සුන් නොවේවා, මම අසවල් දින පැමිණෙන්නෙමි" යි විහාරයට පණිවිඩයක් එවනු ලැබිය යුතුය. එවිට ද ඇවැත් නොවීමේ වරම ලැබේ. වැඩම කරන අතරමගදී ගංවතුරින් හෝ සොරුන්ගෙන් හෝ උපද්‍රවයක් ඇති වුවහොත්, තෙරුන් වහන්සේ ජලය බැස යන තෙක් සිටියහොත් හෝ සහායකයන් සොයමින් සිටියහොත් සහ එම පුවත තරුණ භික්ෂූන්ට දැනගන්නට ලැබුණහොත්, උන්වහන්සේ එන තෙක් නිදහස ලැබේ. ඉදින් උන්වහන්සේ "මම මෙහිම වසන්නෙමි" යි පණිවිඩයක් එවන්නේ නම්, එවිට නිදහසක් නැත. නිස්සය ලබාගත හැකි තැනකට යා යුතුය.

ဝိဗ္ဘန္တေ ပန ကာလင်္ကတေ ပက္ခသင်္ကန္တေ ဝါ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထိ. ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. အာဏတ္တီတိ ပန နိဿယပဏာမနာ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ‘‘ပဏာမေမိ တ’’န္တိ ဝါ ‘‘မာ ဣဓ ပဋိက္ကမီ’’တိ ဝါ ‘‘နီဟရ တေ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဝါ ‘‘နာဟံ တယာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗော’’တိ ဝါတိ ဣမိနာ ပါဠိနယေန ‘‘မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိမုတ္တကနယေန ဝါ ယော နိဿယပဏာမနာယ ပဏာမိတော ဟောတိ, တေန ဥပဇ္ဈာယော ခမာပေတဗ္ဗော.

මහණකම අත්හළ විට (විබ්භන්ත), අපවත් වූ විට (කාලකත) හෝ අන්‍ය පාර්ශවයකට ගිය විට (පක්ඛසංකන්ත) එක් දිනක් පවා නිස්සය නොමැතිව සිටීමේ අවසරයක් නැත. නිස්සය ලබාගත හැකි තැනකට යා යුතුය. බැහැර කිරීම යනු නිස්සය පලවා හැරීමයි. එබැවින් "මම තා පලවා හරිමි" කියා හෝ "මෙහි නැවත නොඑන්න" කියා හෝ "තාගේ පාත්‍ර සිවුරු රැගෙන යන්න" කියා හෝ "මම තා විසින් උපස්ථාන නොකට යුත්තෙක්මි" කියා හෝ යන මෙම පාලි ක්‍රමයට අනුව හෝ "ගමට පිවිසෙන විට මගෙන් අවසර නොඅසන්න" ආදී පාලියට නොඇතුළත් ක්‍රමයකින් හෝ යමෙකු නිස්සයෙන් පලවා හරිනු ලැබුවේ නම්, ඔහු විසින් උපජ්ඣායයන් වහන්සේගෙන් සමාව ගත යුතුය.

သစေ အာဒိတောဝ န ခမတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ တိက္ခတ္တုံ တာဝ သယမေဝ ခမာပေတဗ္ဗော. နော စေ ခမတိ, တသ္မိံ ဝိဟာရေ မဟာထေရေ ဂဟေတွာ ခမာပေတဗ္ဗော. နော စေ ခမတိ, သာမန္တဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ခမာပေတဗ္ဗော. သစေ ဧဝမ္ပိ န ခမတိ, အညတ္ထ ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ သဘာဂါနံ သန္တိကေ ဝသိတဗ္ဗံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သဘာဂါနံ မေ သန္တိကေ ဝသတီတိ ဉတွာပိ ခမေယျာ’’တိ. သစေ ဧဝမ္ပိ န ခမတိ, တတြေဝ ဝသိတဗ္ဗံ. တတြ စေ ဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဒေါသေန န သက္ကာ ဟောတိ ဝသိတုံ, တံယေဝ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ အညဿ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အယမာဏတ္တိယံ ဝိနိစ္ဆယော.

ඉදින් ආරම්භයේදීම සමාව නොදෙන්නේ නම්, දණ්ඩකම්ම පිරී තෙවරක් තමා විසින්ම සමාව ගත යුතුය. එසේත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, එම විහාරයේ මහා තෙරුන් වහන්සේලා කැටුව ගොස් සමාව ගත යුතුය. එසේත් නොවේ නම්, අසල විහාරවල භික්ෂූන් වහන්සේලා කැටුව ගොස් සමාව ගත යුතුය. එසේ කරද්දීත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, වෙනත් තැනකට ගොස් උපජ්ඣායයන් වහන්සේට සමාන (සභාග) තෙරුන් වහන්සේලා සමීපයේ විසිය යුතුය. එසේ වසන්නේ "උන්වහන්සේට සමාන අය අසල මා වසන බව දැන හෝ සමාව දෙනු ඇත" යන බලාපොරොත්තුවෙනි. එසේත් සමාව නොදෙන්නේ නම්, එහිම විසිය යුතුය. එහි දුර්භික්ෂ ආදී දෝෂ නිසා විසීමට නොහැකි වන්නේ නම්, නැවත පැරණි විහාරයටම පැමිණ වෙනත් අයෙකුගෙන් නිස්සය ගෙන විසීම සුදුසුය. මෙය බැහැර කිරීම (ආණත්ති) පිළිබඳ විනිශ්චයයි.

အာစရိယမှာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓီသု အာစရိယော ပက္ကန္တော ဝါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကောစိ အာစရိယော အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမတိ, ကောစိ အနာပုစ္ဆိတွာ. အန္တေဝါသိကောပိ ဧဝမေဝ. တတြ သစေ အန္တေဝါသိကော အာစရိယံ အာပုစ္ဆတိ ‘‘အသုကံ နာမ ဘန္တေ ဌာနံ ဂန္တုံ ဣစ္ဆာမိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာ’’တိ, အာစရိယေန စ ‘‘ကဒါ ဂမိဿသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သာယနှေ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, အာစရိယောပိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တင်္ခဏညေဝ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

ආචාර්යවරයාගෙන් නිස්සය පහවීමේදී - ආචාර්යවරයා බැහැරව ගිය කල්හි යනාදී තන්හි ඇතැම් ආචාර්යවරයෙක් අවසර දී බැහැරව යයි, ඇතැමෙක් අවසර නොදී යයි. අන්තේවාසිකයා ද එසේමය. එහිදී ඉදින් අන්තේවාසිකයා "ස්වාමීනි, මම කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා අසවල් ස්ථානයට යාමට කැමැත්තෙමි" යි ආචාර්යවරයාගෙන් අවසර අසන්නේ නම් සහ ආචාර්යවරයා විසින් "කවදා යන්නේද?" යි ඇසූ විට "සවස් කාලයේ හෝ රාත්‍රියේ නැගිට යන්නෙමි" යි පවසන්නේ නම්, ආචාර්යවරයා ද "යහපති" යි එය පිළිගන්නේ නම්, ඒ මොහොතේම නිස්සය පහ වේ.

သစေ [Pg.269] ပန ‘‘ဘန္တေ အသုကံ နာမ ဌာနံ ဂန္တုကာမောမှီ’’တိ ဝုတ္တေ အာစရိယော ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာ ဇာနိဿသီ’’တိ ဝဒတိ, သော စ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တတော စေ ဂတော, သုဂတော. သစေ ပန န ဂစ္ဆတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အထာပိ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ အာစရိယေန ‘‘မာ တာဝ ဂစ္ဆ, ရတ္တိံ မန္တေတွာ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တော မန္တေတွာ ဂစ္ဆတိ, သုဂတော. နော စေ ဂစ္ဆတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အာစရိယံ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမန္တဿ ပန ဥပစာရသီမာတိက္ကမေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အန္တောဥပစာရသီမတော ပဋိနိဝတ္တန္တဿ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

ඉදින් "ස්වාමීනි, මම අසවල් ස්ථානයට යාමට කැමතියි" යි පැවසූ විට ආචාර්යවරයා "අසවල් ගමේ පිණ්ඩපාතයේ ගොස් පසුව බලමු (තීරණය කරමු)" යි පවසන්නේ නම් සහ ඔහු ද "යහපති" යි පිළිගෙන, පසුව එතැනින් ගියේ නම් ඔහු නිවැරදිව ගිය අයෙකි. ඉදින් ඔහු නොයන්නේ නම් නිස්සය පහ නොවේ. එසේම "යන්නෙමි" යි පැවසූ විට ආචාර්යවරයා විසින් "දැන්ම නොයන්න, රාත්‍රියේ සාකච්ඡා කර තීරණය කරමු" යි පවසනු ලැබ, පසුව සාකච්ඡා කර යන්නේ නම් ඔහු නිවැරදිව ගිය අයෙකි. ඉදින් නොයන්නේ නම් නිස්සය පහ නොවේ. ආචාර්යවරයාගෙන් අවසර නොගෙන බැහැරව යන භික්ෂුවකගේ නම්, උපචාර සීමාව ඉක්මවීමේදී නිස්සය පහ වේ. උපචාර සීමාව ඇතුළත සිටියදීම ආපසු හැරෙන්නාගේ නිස්සය පහ නොවේ.

သစေ ပန အာစရိယော အန္တေဝါသိကံ အာပုစ္ဆတိ ‘‘အာဝုသော အသုကံ နာမ ဌာနံ ဂမိဿာမီ’’တိ, အန္တေဝါသိကေန စ ‘‘ကဒါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာယနှေ ဝါ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ’’တိ ဝဒတိ, အန္တေဝါသိကောပိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တင်္ခဏညေဝ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

ඉදින් ආචාර්යවරයා අතේවාසිකයාගෙන් (ශිෂ්‍යයාගෙන්) “ඇවැත්නි, මම අසවල් ස්ථානයට යන්නෙමි” යි විමසයි නම්, අතේවාසිකයා විසින් “කවදාද?” යි විමසූ කල්හි “සවස් කාලයේ හෝ රාත්‍රී කාලයේ හෝ යන්නෙමි” යි පවසයි නම්, අතේවාසිකයා ද “සාධු” යි එය පිළිගන්නේ නම්, ඒ මොහොතේම නිශ්ශය (ඇසුර) සංසිඳෙයි (නිමාවට පත්වෙයි).

သစေ ပန အာစရိယော ‘‘သွေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, ဣတရော စ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဧကဒိဝသံ တာဝ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ပုနဒိဝသေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ. ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇာနိဿာမိ မမ ဂမနံ ဝါ အဂမနံ ဝါ’’တိ ဝတွာ သစေ န ဂစ္ဆတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အထာပိ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ အန္တေဝါသိကေန ‘‘မာ တာဝ ဂစ္ဆထ, ရတ္တိံ မန္တေတွာ ဇာနိဿထာ’’တိ ဝုတ္တော မန္တေတွာပိ န ဂစ္ဆတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

ඉදින් ආචාර්යවරයා “හෙට පිණ්ඩපාතයේ හැසිර ගොස් පසුව යන්නෙමි” යි පවසයි නම්, අනෙක් තැනැත්තා (අතේවාසිකයා) ද “සාධු” යි පිළිගන්නේ නම්, එදිනට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. පසුදින එය සංසිඳෙයි. “අසවල් ගමෙහි පිණ්ඩපාතයේ හැසිර මගේ ගමන හෝ නොගමන තීරණය කරන්නෙමි” යි පවසා ඉදින් නොයන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. එසේම “යන්නෙමි” යි කී කල්හි අතේවාසිකයා විසින් “දැන්ම නොවැඩිය මැනව, රාත්‍රියේ සාකච්ඡා කොට තීරණය කළ හැකිය” යි පවසා, සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසුව ද ඉදින් නොයන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි.

သစေ ဥဘောပိ အာစရိယန္တေဝါသိကာ ကေနစိ ကရဏီယေန ဗဟိသီမံ ဂစ္ဆန္တိ, တတော စေ အာစရိယော ဂမိယစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အနာပုစ္ဆာဝ ဂန္တွာ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တောယေဝ နိဝတ္တတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. သစေ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ နိဝတ္တတိ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တိ, နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ.

ඉදින් ආචාර්යවරයා සහ අතේවාසිකයා යන දෙදෙනාම කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සීමාවෙන් පිටතට යන්නාහු නම්, එහිදී යාමේ අදහස ඇති වූ ආචාර්යවරයා නොදන්වාම ගොස් ගල් කැට දෙකක් වැටෙන දුරක් (ලේඩ්ඩුපාත දෙකක්) ඇතුළත ආපසු හැරෙන්නේ නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් ගල් කැට දෙකක් වැටෙන දුර ඉක්මවා ගොස් ආපසු හැරෙන්නේ නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. ආචාර්යවරුන් හෝ උපජ්ඣායන් වහන්සේලා ගල් කැට දෙකක දුර ඉක්මවා ගොස් වෙනත් විහාරයක වසන්නාහු නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි.

အာစရိယေ ဝိဗ္ဘန္တေ ကာလင်္ကတေ ပက္ခသင်္ကန္တေ စ တင်္ခဏညေဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အာဏတ္တိယံ ပန သစေပိ အာစရိယော မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ နိဿယပဏာမနာယ ပဏာမေတိ, အန္တေဝါသိကော စ ‘‘ကိဉ္စာပိ မံ အာစရိယော ပဏာမေတိ, အထ ခေါ ဟဒယေန မုဒုကော’’တိ သာလယောဝ ဟောတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝ. သစေပိ အာစရိယော သာလယော, အန္တေဝါသိကော [Pg.270] နိရာလယော, ‘‘န ဒါနိ ဣမံ နိဿာယ ဝသိဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, ဧဝမ္ပိ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဥဘိန္နံ သာလယဘာဝေ ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝ. ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ပဏာမိတေန ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ တိက္ခတ္တုံ ခမာပေတဗ္ဗော. နော စေ ခမတိ, ဥပဇ္ဈာယေ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

ආචාර්යවරයා සිවුරු හැර ගියහොත්, කාලක්‍රියා කළහොත් (අභාවප්‍රාප්ත වුවහොත්) හෝ අන්‍ය පාර්ශවයකට (තීර්ථකයන් වෙත) ගියහොත් ඒ මොහොතේම නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නෙරපා හැරීමේදී (ආණත්තිය) විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ඉදින් ආචාර්යවරයා අතේවාසිකයා කෙරෙන් මිදීමට (නිදහස් කිරීමට) කැමැතිවම නිශ්ශය දුරු කිරීම පිණිස නෙරපා හරියි නම්, අතේවාසිකයා ද “ආචාර්යවරයා මාව නෙරපුවද උන්වහන්සේ සිතින් මෘදු ය” යි සිතා ආශාවෙන් (සාලය) යුක්තව සිටියි නම්, නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් ආචාර්යවරයා ආශාවෙන් යුක්ත වුවද, අතේවාසිකයා ආශාවෙන් තොරව (නිරාලය) “දැන් මොහු ඇසුරු කරමින් නොවසන්නෙමි” යි සිය වගකීම අතහරියි නම්, එසේ වුවද නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් දෙදෙනාම ආශාවෙන් යුක්ත නම් නිශ්ශය කිසිසේත් නොසංසිඳෙයි. දෙදෙනාම වගකීම අතහැරීමෙන් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නෙරපා හරින ලද අතේවාසිකයා දඬුවම් විඳ (දණ්ඩකර්ම කොට) තෙවරක් සමාව ගත යුතුය. ඉදින් සමාව නොදෙන්නේ නම්, උපජ්ඣාය වහන්සේ සම්බන්ධයෙන් පැවසූ ක්‍රමයටම කටයුතු කළ යුතුය.

ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ သမောဓာနဂတောတိ ဧတ္ထ ဒဿနသဝနဝသေန သမောဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ဟိ အာစရိယံ နိဿာယ ဝသန္တော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဧကဝိဟာရေ စေတိယံ ဝါ ဝန္ဒန္တံ ဧကဂါမေ ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရန္တံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿတိ, နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဥပဇ္ဈာယော ပဿတိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ပန န ပဿတိ, န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဝါ အာကာသေန ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဥပဇ္ဈာယံ ဒိသွာ ဒူရတ္တာ ဘိက္ခူတိ ဇာနာတိ, ဥပဇ္ဈာယောတိ န ဇာနာတိ, န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. သစေ ဇာနာတိ, ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဥပရိပါသာဒေ ဥပဇ္ဈာယော ဝသတိ, ဟေဋ္ဌာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော, တံ အဒိသွာဝ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ပက္ကမတိ, အာသနသာလာယ ဝါ နိသိန္နံ အဒိသွာဝ ဧကမန္တေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပက္ကမတိ, ဓမ္မဿဝနမဏ္ဍပေ ဝါ နိသိန္နမ္ပိ တံ အဒိသွာဝ ဓမ္မံ သုတွာ ပက္ကမတိ, နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဧဝံ တာဝ ဒဿနဝသေန သမောဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“උපජ්ඣාය වහන්සේ හා එක් වූයේ වේ නම්” යන මෙහි, උපජ්ඣාය වහන්සේ දැකීම හෝ උන්වහන්සේගේ හඬ ඇසීම මගින් එක් වීම (සමෝධානය) දත යුතුය. ආචාර්යවරයා ඇසුරු කරමින් වසන සද්ධිවිහාරිකයා, එකම විහාරයක චෛත්‍ය වඳින හෝ එකම ගමක පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන උපජ්ඣාය වහන්සේව දකියි නම්, එවිට (ආචාර්ය නිශ්ශය) සංසිඳෙයි. ඉදින් උපජ්ඣාය වහන්සේ දකියි නම්, සද්ධිවිහාරිකයා නොදකියි නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. මග වැඩම කරන හෝ අහසින් වඩින උපජ්ඣාය වහන්සේ දැක, දුර වැඩි නිසා “මහණෙකැ” යි පමණක් දැන, “මේ උපජ්ඣාය වහන්සේ ය” යි නොහඳුනයි නම් නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. ඉදින් හඳුනයි නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. ප්‍රාසාදයක් මතුපිට උපජ්ඣාය වහන්සේ වසන අතර සද්ධිවිහාරිකයා යට වසමින්, උන්වහන්සේ නොදැකම කැඳ පානය කොට පිටව යයි නම්, හෝ අසන ශාලාවෙහි (භෝජන ශාලාවෙහි) වැඩ සිටින උපජ්ඣාය වහන්සේ නොදැකම එක් පසෙක සිට වළඳා පිටව යයි නම්, හෝ ධර්ම ශ්‍රවණ මණ්ඩපයක වැඩ සිටින උපජ්ඣාය වහන්සේ නොදැකම බණ අසා පිටව යයි නම්, එවිට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. දැකීමෙන් සිදුවන එක් වීම මෙසේ දත යුතුය.

သဝနဝသေန ပန သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ အနုမောဒနံ ဝါ ကရောန္တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ မေ သဒ္ဒေါ’’တိ သဉ္ဇာနာတိ, နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အသဉ္ဇာနန္တဿ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ အယံ သမောဓာနေ ဝိနိစ္ဆယော.

ඇසීමෙන් සිදුවන විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: විහාරයෙහි හෝ ගමෙහි ධර්මය දේශනා කරන හෝ අනුමෝදනාව සිදුකරන උපජ්ඣාය වහන්සේගේ හඬ ඇසී “මේ මගේ උපජ්ඣාය වහන්සේගේ හඬය” යි හඳුනා ගනී නම් නිශ්ශය සංසිඳෙයි. නොහඳුනන්නාට නිශ්ශය නොසංසිඳෙයි. මෙය එක් වීම (සමෝධානය) පිළිබඳ විනිශ්චයයි.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

නිශ්ශය සංසිඳීම පිළිබඳ කථාව නිමයි.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာ

උපසම්පදා කළ යුතු පුද්ගලයා සතු අංග පහ පිළිබඳ කථාව (උපසම්පාදේතබ්බ පඤ්චක කථා)

၈၄. ဣဒါနိ ယံ ပုဗ္ဗေ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန ဒသဝဿေန ဝါ အတိရေကဒသဝဿေန ဝါ ဥပသမ္ပာဒေတုံ, နိဿယံ ဒါတု’’န္တိ သင်္ခေပတော ဥပဇ္ဈာယာစရိယာနံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ, တံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟီတိ ပဉ္စဟိ အဂုဏင်္ဂေဟိ. သော ဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ အသမန္နာဂတတ္တာဝ အဂုဏင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ ဥပဇ္ဈာယေန [Pg.271] ဟုတွာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ. န နိဿယော ဒါတဗ္ဗောတိ အာစရိယေန ဟုတွာ နိဿယော န ဒါတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ န အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာတိ စ အတ္တနာ န အသေက္ခေနာတိ စ အဿဒ္ဓေါတိ စ အာဒီသု တီသု ပဉ္စကေသု အယုတ္တဝသေန ပဋိက္ခေပေါ ကတော, န အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန. ယော ဟိ အသေက္ခေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ အသမန္နာဂတော ပရေ စ တတ္ထ သမာဒပေတုံ အသက္ကောန္တော အဿဒ္ဓိယာဒိဒေါသယုတ္တောဝ ဟုတွာ ပရိသံ ပရိဟရတိ, တဿ ပရိသာ သီလာဒီဟိ ပရိဟာယတိယေဝ, န ဝဍ္ဎတိ. တသ္မာ တေန န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိအာဒိ အယုတ္တဝသေန ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန. န ဟိ ခီဏာသဝဿေဝ ဥပဇ္ဈာယာစရိယဘာဝေါ ဘဂဝတာ အနုညာတော. ယဒိ တဿေဝ အနုညာတော အဘဝိဿ, ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတီ’’တိအာဒိံ န ဝဒေယျ. ယသ္မာ ပန ခီဏာသဝဿ ပရိသာ သီလာဒီဟိ န ပရိဟာယတိ, တသ္မာ ‘‘ပဉ္စဟိ ဘိက္ခဝေ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

84. දැන්, පෙර “මහණෙනි, නිශ්ශය දීමට අනුදැන වදාරමි...” යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙටියෙන් වදාරන ලද උපජ්ඣාය සහ ආචාර්යවරුන්ගේ ලක්ෂණ විස්තර වශයෙන් දැක්වීම පිණිස “මහණෙනි, අංග පහකින් සමන්නාගත වූ...” යනාදී දේශනාව වදාරන ලදී. එහි “පඤ්චහි අංගෙහි” යනු සීලාදී ගුණධර්මයන්ගෙන් තොර වීම නිසා ඇතිවන අගුණ අංග පහයි. එවැනි අගුණ ඇති තැනැත්තා විසින් උපසම්පදා නොකළ යුතුය. එනම් උපජ්ඣායවරයෙකු වී උපසම්පදාව නොදිය යුතුය. නිශ්ශය නොදිය යුතුය යනු ආචාර්යවරයෙකු වී නිශ්ශය නොදිය යුතු බවයි. මෙහි “න අසේක්ඛේන සීලක්ඛන්ධේන” යනාදී පඤ්චක තුනෙහිම සුදුසු නොවන බව (අයුක්ත) පදනම් කරගෙන ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදුකර ඇත. මෙය ආපත්තියක් (විනය වරදක්) ලෙස දක්වා නැත. මන්ද, අසේඛ ගුණධර්මවලින් තොරව, අනුන් එම ගුණධර්මවල සමාදන් කරවීමට නොහැකිව, අශ්‍රද්ධාව වැනි දොස් සහිතව පිරිසක් පාලනය කරයි නම්, ඔහුගේ පිරිස සීලාදී ගුණයෙන් පිරිහෙයි මිසක් නොවැඩෙයි. එබැවින් ඔහු විසින් උපසම්පදා නොකළ යුතුය යන්න අනුචිත බව පදනම් කරගෙන වදාරන ලද්දකි. මෙය ආපත්තියක් ලෙස වදාළ දෙයක් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපජ්ඣාය හෝ ආචාර්යත්වය රහතන් වහන්සේලාටම පමණක් සීමා කර නැත. ඉදින් රහතන් වහන්සේලාටම පමණක් එය සීමා වූයේ නම්, “ඉදින් උපජ්ඣාය වහන්සේට නොඇල්මක් (අනභිරතියක්) ඇති වූයේ නම්” යනාදී දේශනා වදාරන්නේ නැත. රහතන් වහන්සේගේ පිරිස ගුණයෙන් පිරිහෙන්නේ නැති නිසාම “මහණෙනි, අංග පහකින් යුක්ත වූවන් විසින් උපසම්පදා කළ යුතුය” යනාදිය වදාරන ලදී.

အဓိသီလေ သီလဝိပန္နောတိအာဒီသု ပါရာဇိကဉ္စ သံဃာဒိသေသဉ္စ အာပန္နော အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော နာမ. ဣတရေ ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာပန္နော အဇ္ဈာစာရေ အာစာရဝိပန္နော နာမ. သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပဟာယ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော အတိဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဝိပန္နော နာမ. ယတ္တကံ သုတံ ပရိသံ ပရိဟရန္တဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တေန ဝိရဟိတတ္တာ အပ္ပဿုတော. ယံ တေန ဇာနိတဗ္ဗံ အာပတ္တာဒိ, တဿ အဇာနနတော ဒုပ္ပညော. ဣမသ္မိံ ပဉ္စကေ ပုရိမာနိ တီဏိ ပဒါနိ အယုတ္တဝသေန ဝုတ္တာနိ, ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန.

“අධිසීලයෙහි සීල විපන්න වූ” යනාදී පාඨයන්හි: පාරාජිකා හෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පත් වූ තැනැත්තා අධිසීලයෙහි “සීල විපන්න” (සිල් පිරිහුණු) නම් වෙයි. සෙසු ඇවැත් පහෙන් එකකට පත් වූ තැනැත්තා අජ්ඣාචාරයෙහි “ආචාර විපන්න” නම් වෙයි. සම්මා දිට්ඨිය හැර ශාස්වත හෝ උච්ඡේද දෘෂ්ටියක් ගත් තැනැත්තා අතිදිට්ඨියෙහි “දිට්ඨි විපන්න” නම් වෙයි. පිරිසක් පාලනය කරන ආචාර්යවරයෙකු සතු විය යුතු අවම ශ්‍රැතය (ධර්ම ඥානය) නැති බැවින් ඔහු “අප්පස්සුත” නම් වෙයි. ඇවැත් ආදිය පිළිබඳව දත යුතු කරුණු නොදන්නා බැවින් “දුප්පඤ්ඤ” (අඥාන) නම් වෙයි. මෙම පඤ්චකයෙහි මුල් පද තුන නුසුදුසු බව (අයුක්ත) මත පදනම්ව වදාළ අතර, අවසන් පද දෙක ඇවැත් සිදුවිය හැකි අංග ලෙස වදාරන ලදී.

အာပတ္တိံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ နာမ မယာ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အယံ အာပန္နော’’တိ န ဇာနာတိ. ဝုဋ္ဌာနံ န ဇာနာတီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိတော ဝါ ဒေသနာဂါမိနိတော ဝါ အာပတ္တိတော ဧဝံ နာမ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ န ဇာနာတိ. ဣမသ္မိံ ပဉ္စကေ ပုရိမာနိ ဒွေ ပဒါနိ အယုတ္တဝသေန ဝုတ္တာနိ, ပစ္ဆိမာနိ တီဏိ အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန.

ඇවැත නොදනී යනු, ‘මා විසින් මේ නම් වූ වරදක් කරන ලද්දේය’ යැයි පැවසූ කල්හි, ‘මෙම භික්ෂුව මේ නම් වූ ඇවැතට පැමිණියේය’ යන්න නොදැනීමයි. ඇවැතින් නැගී සිටීම නොදනී යනු, වුට්ඨානගාමී හෝ දේශනාගාමී ඇවැතකින් මෙසේ ඇවැතින් නැගී සිටීම (මිදීම) සිදු වේ යන්න නොදැනීමයි. මෙම පංචකයෙහි මුල් පද දෙක අයෝග්‍ය බව දැක්වීමේ වශයෙන් ද, අවසන් පද තුන ඇවැත් ඇති වීමේ අංග වශයෙන් ද වදාරන ලදී.

အာဘိသမာစာရိကာယ သိက္ခာယာတိ ခန္ဓကဝတ္တေ ဝိနေတုံ န ပဋိဗလော ဟောတီတိ အတ္ထော. အာဒိဗြဟ္မစရိယကာယာတိ သေက္ခပဏ္ဏတ္တိယံ ဝိနေတုံ န ပဋိဗလောတိ အတ္ထော. အဘိဓမ္မေတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေ ဝိနေတုံ န ပဋိဗလောတိ အတ္ထော. အဘိဝိနယေတိ သကလေ ဝိနယပိဋကေ ဝိနေတုံ န ပဋိဗလောတိ အတ္ထော. ဝိနေတုံ န ပဋိဗလောတိ စ သဗ္ဗတ္ထ သိက္ခာပေတုံ န သက္ကောတီတိ [Pg.272] အတ္ထော. ဓမ္မတော ဝိဝေစေတုန္တိ ဓမ္မေန ကာရဏေန ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ. ဣမသ္မိ ပဉ္စကေ သဗ္ဗပဒေသု အာပတ္တိ. အာပတ္တိံ န ဇာနာတီတိအာဒိပဉ္စကသ္မိမ္ပိ သဗ္ဗပဒေသု အာပတ္တိ. ဦနဒသဝဿပရိယောသာနပဉ္စကေပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ အာဒိတော တယော ပဉ္စကာ, စတုတ္ထေ တီဏိ ပဒါနိ, ပဉ္စမေ ဒွေ ပဒါနီတိ သဗ္ဗေပိ စတ္တာရော ပဉ္စကာ အယုတ္တဝသေန ဝုတ္တာ. စတုတ္ထပဉ္စကေ ဒွေ ပဒါနိ, ပဉ္စမေ တီဏိ, ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမာ တယော ပဉ္စကာတိ သဗ္ဗေပိ စတ္တာရော ပဉ္စကာ အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန ဝုတ္တာ; သုက္ကပက္ခေ အဋ္ဌသု အနာပတ္တိယေဝါတိ.

ආභිසමාචාරික ශික්ෂාවෙහි යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ ඛන්ධකයන්හි දැක්වෙන වත්පිළිවෙත්හි හික්මවීමට අසමත් වන බවයි. ආදිබ්‍රහ්මචරියකයෙහි යන්නෙන් අදහස් කරනුයේ උභතෝවිභංගයෙහි දැක්වෙන ශික්ෂාපදයන්හි හික්මවීමට අසමත් වන බවයි. අභිධර්මයෙහි යනු නාමරූප පරිච්ඡේදයෙහි හික්මවීමට අසමත් වීමයි. අභිවිනයෙහි යනු මුළු විනය පිටකයෙහිම හික්මවීමට අසමත් වීමයි. ‘හික්මවීමට අසමත්’ යන පදය සෑම තැනකදීම ‘ඉගැන්වීමට නොහැකිය’ යන අර්ථය ලබා දෙයි. ධර්මයට අනුව වෙන් කිරීම යනු ධර්මානුකූල කරුණු ඉදිරිපත් කර අත්හැරවීමයි. මෙම පංචකයෙහි සියලු පදයන්හිදී ඇවැත් වේ. ‘ඇවැත නොදනී’ යන පංචකයෙහි ද සියලු පදයන්හිදී ඇවැත් වේ. දස වසරකට අඩු පංචකයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙසේ මුල සිට පංචක තුනක් ද, සතරවන පංචකයෙහි පද තුනක් ද, පස්වන පංචකයෙහි පද දෙකක් ද යන සියලු පංචක සතර අයෝග්‍ය බව දැක්වීමේ වශයෙන් වදාරන ලදී. සතරවන පංචකයෙහි පද දෙකක් ද, පස්වන පංචකයෙහි පද තුනක් ද, සයවන, සත්වන හා අටවන පංචක තුන ද යන සියලු පංචක සතර ඇවැත් අංග වශයෙන් වදාරන ලදී. සුක්ක පක්ෂයෙහි (කුසල් පාර්ශවයෙහි) පංචක අටෙහිම ඇවැත් නොවේ.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපසම්පදා කළ යුතු පංචක කථාව නිමවා ඇත.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗဆက္ကကထာ

උපසම්පදා කළ යුතු ඡක්ක කථාව

၈၅. ဆက္ကေသု ဦနဒသဝဿပဒံ ဝိသေသော, တံ သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိကရံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန န သွာဂတာနိ ဟောန္တီတိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂဝသေန န သွာဂတာနိ. န သုဝိဘတ္တာနီတိ မာတိကာဝိဘင်္ဂဝသေန. န သုပ္ပဝတ္တီနီတိ ဝါစုဂ္ဂတဝသေန. န သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသော အနုဗျဉ္ဇနသောတိ မာတိကာတော စ ဝိဘင်္ဂတော စ န သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတာနိ.

85. ඡක්කයන්හි (සය පද සහිත ගණයන්හි) ‘දස වසරකට අඩු’ යන පදය විශේෂ වන අතර, එය සෑම තැනකදීම ඇවැත් ඇති කරයි. ඉතිරි කොටස කලින් කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. එහි ‘ඔහුට උභතෝ පාතිමොක්ඛය විස්තර වශයෙන් මනාව හුරු නැත’ (න ස්වාගතානි) යනු උභතෝවිභංග වශයෙන් මනාව මතක නැති බවයි. ‘න සුවිභත්තානි’ යනු මාතිකා හා විභංග වශයෙන් මනාව බෙදා වෙන් කර නොමැති බවයි. ‘න සුප්පවත්තීනි’ යනු වාචෝද්ගත වශයෙන් (කටපාඩමින්) නිසි පරිදි ගලා නොඑන බවයි. ‘න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසෝ අනුබ්‍යඤ්ජනසෝ’ යනු මාතිකාවෙන් හා විභංගයෙන් මනාව විනිශ්චය කර නොමැති බවයි.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗဆက္ကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපසම්පදා කළ යුතු ඡක්ක කථාව නිමවා ඇත.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာ

අන්‍ය තීර්ථකයන් සම්බන්ධ පැරණි කථාව

၈၆. အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုသ္မိံ – ယော တာဝ အယံ ပသူရော, သော တိတ္ထိယပက္ကန္တကတ္တာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ယော ပန အညောပိ နယိဓ ပဗ္ဗဇိတပုဗ္ဗော အာဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော သော ဘိက္ခဝေ အညောပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဿ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗောတိ အယံ တိတ္ထိယပရိဝါသော နာမ; အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသောတိပိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကဿေဝ အာဇီဝကဿ ဝါ [Pg.273] အစေလကဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ သောပိ သာဋကံ ဝါ ဝါဠကမ္ဗလာဒီနံ အညတရံ တိတ္ထိယဒ္ဓဇံ ဝါ နိဝါသေတွာ အာဂစ္ဆတိ, နာဿ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. အညဿ ပန တာပသပဏ္ဍရင်္ဂါဒိကဿ န ဒါတဗ္ဗောဝ.

86. අන්‍ය තීර්ථකයන් සම්බන්ධ කථාවෙහි - මුලින්ම කියැවෙන පසූර නම් තැනැත්තා තීර්ථකයන්ගේ පාර්ශවයට ගිය අයෙකු බැවින් ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතුය. යම් වෙනත් අයෙකු මීට පෙර සසුනෙහි පැවිදි නොවී පැමිණේ නම්, ඔහුට කළ යුතු දේ දැක්වීම සඳහා ‘මහණෙනි, යම් ඒ වෙනත් අයෙක් වේද’ යනාදිය වදාරන ලදී. එහිදී ඔහුට සිව්මසක පරිවාසයක් දිය යුතුය. මෙය ‘තීර්ථක පරිවාසය’ ලෙස හැඳින්වේ. මෙය ‘අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය’ (නොසඟවන ලද පරිවාසය) ලෙසද හැඳින්වේ. මෙය දිය යුත්තේ නිරුවත් පරිබ්‍රාජකයන්ට, ආජීවකයන්ට හෝ අචේලකයන්ට පමණි. ඉදින් ඔහු වස්ත්‍රයක් හෝ තීර්ථකයන්ගේ ලාංඡනයක් වන කිසියම් ඇඳුමක් ඇඳගෙන පැමිණේ නම්, ඔහුට පරිවාසය නොදිය යුතුය. තාපසයන්ට හා පණ්ඩරංග ආදීන්ට ද එය නොදිය යුතුය.

ပဌမံ ကေသမဿုန္တိအာဒိနာ တဿ အာဒိတောဝ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပဗ္ဗာဇေန္တေဟိ ပန တသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နေယေဝ ‘‘တွံ ပဗ္ဗာဇေဟိ, တွံ အာစရိယော ဟောဟိ, တွံ ဥပဇ္ဈာယော ဟောဟီ’’တိ ထေရာ ဘိက္ခူ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧဝံ ဝုတ္တာ ဟိ သစေ တဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယဘာဝေန ဇိဂုစ္ဆန္တာ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, အထ သော ‘‘နယိမေ မယှံ သဒ္ဒဟန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဂစ္ဆေယျ. တသ္မာ တံ ဧကမန္တံ နေတွာ တဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ.

‘පළමුව කේශ මස්සු’ යනාදියෙන් ඔහුට මුලින්ම දිය යුතු සාමණේර පැවිද්ද දක්වයි. මෙසේ පැවිදි කිරීමේදී, ඔහු සංඝයා මැද හිඳගෙන සිටියදීම, තෙර භික්ෂූන්ට ‘ඔබ වහන්සේ පැවිදි කරන්න, ඔබ වහන්සේ ආචාර්ය වන්න, ඔබ වහන්සේ උපාධ්‍යාය වන්න’ යැයි නොකිය යුතුය. මන්ද, එසේ කී කල්හි තෙරවරුන් ඔහුගේ ආචාර්ය හෝ උපාධ්‍යාය වීමට අකමැති වී එය ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, ‘මුන් වහන්සේලා මාව විශ්වාස කරන්නේ නැත’ යැයි සිතා ඔහු කෝප වී ආපසු යා හැකි බැවිනි. එබැවින් ඔහු එකත්පස්ව කැඳවාගෙන ගොස් ඔහුට සුදුසු ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරුන් සෙවිය යුතුය.

၈၇. ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခဝေ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာရာဓကော ဟောတိ, ဧဝံ အနာရာဓကောတိ အယမဿ ပရိဝါသဝတ္တဒဿနတ္ထံ မာတိကာ. ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေတိအာဒိ တဿေဝ ဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ အတိကာလေန ဂါမံ ပဝိသတီတိ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တကရဏဝေလာယမေဝ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ကုလဃရေသု ဣတ္ထိပုရိသဒါရကဒါရိကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဂေဟဿိတကထံ ကထေန္တော တတ္ထေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘိက္ခူသု ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဝါ ကရောန္တေသု ပဋိသလ္လီနေသု ဝါ အာဂစ္ဆတိ; န ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ နာစရိယဝတ္တံ ကရောတိ, အညဒတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိဒ္ဒါယတိ. ဧဝမ္ပိ ဘိက္ခဝေ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အနာရာဓကော ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ ကရောန္တော ပရိဝါသဝတ္တဿ သမ္ပာဒကော ပူရကော န ဟောတိ.

87. ‘මහණෙනි, මෙසේ අන්‍ය තීර්ථකව සිටි තැනැත්තා වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු වේ, මෙසේ සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකු වේ’ යනු ඔහුගේ පරිවාස වත දැක්වීම සඳහා කළ මාතිකාවයි. ‘කෙසේද මහණෙනි’ යනාදිය එහි විභංගය (විස්තරය) වේ. එහි ‘ඉතා වේලාසනින් ගමට පිවිසෙයි’ යනු භික්ෂූන් වත්පිළිවෙත් කරන වේලාවෙහිම පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට පිවිසීමයි. ‘ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු එයි’ යනු නිවෙස්වල ස්ත්‍රී පුරුෂ දරුවන් සමඟ ගිහි කතා කරමින් එහිම වළඳා, භික්ෂූන් පාසිවුරු තැන්පත් කර පාඩම් කරන හෝ විවේකීව සිටින වේලාවෙහි පැමිණීමයි. ඔහු උපාධ්‍යාය වත් හෝ ආචාර්ය වත් නොකරයි, ඒ වෙනුවට වසන තැනට වැදී නිදාගනී. මෙසේ ක්‍රියා කරන අන්‍ය තීර්ථකව සිටි තැනැත්තා පරිවාස වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොවේ.

ဝေသိယာဂေါစရော ဝါတိအာဒီသု ဝေသိယာတိ အာမိသကိဉ္စိက္ခသမ္ပဒါနာဒိနာ သုလဘဇ္ဈာစာရာ ရူပူပဇီဝိကာ ဣတ္ထိယော. ဝိဓဝါတိ မတပတိကာ ဝါ ပဝုတ္ထပတိကာ ဝါ ဣတ္ထိယော; တာ ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ပတ္ထေန္တိ. ထုလ္လကုမာရိကာတိ ယောဗ္ဗန္နပ္ပတ္တာ ယောဗ္ဗန္နာတီတာ ဝါ ကုမာရိယော; တာ ပုရိသာဓိပ္ပာယာဝ ဝိစရန္တိ, ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ပတ္ထေန္တိ. ပဏ္ဍကာတိ ဥဿန္နကိလေသာ အဝူပသန္တပရိဠာဟာ နပုံသကာ; တေ ပရိဠာဟဝေဂါဘိဘူတာ ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ပတ္ထေန္တိ. ဘိက္ခုနိယောတိ သမာနပဗ္ဗဇ္ဇာ ဣတ္ထိယော; တာဟိ သဒ္ဓိံ ခိပ္ပမေဝ ဝိဿာသော ဟောတိ, တတော သီလံ ဘိဇ္ဇတိ.

‘වේශ්‍යා ගෝචරය’ යනාදී පාළි පාඨයන්හි, ‘වේශ්‍යා’ යනු සුළු ආමිසයක් ලබාදීමෙන් පහසුවෙන් වැරදි හැසිරීම්වලට පෙළඹවිය හැකි රූපෝපජීවිනියන්ය. ‘වැන්දඹුවෝ’ යනු සැමියා මියගිය හෝ පදිංචියෙන් බැහැරව සිටින ස්ත්‍රීන්ය; ඔවුහු යම් අයෙකු සමඟ මිත්‍රත්වය පතති. ‘තරුණියෝ’ (ථුල්ලකුමාරිකා) යනු යෞවනයට පත් හෝ එය ඉක්මවූ, පුරුෂයන් කෙරෙහි ඇල්මෙන් හැසිරෙන කන්‍යාවන්ය. ‘පණ්ඩකයෝ’ යනු කෙලෙස් බහුල, නොසන්සුන් කාමදාහයක් ඇති නපුංසකයන්ය. ‘භික්ෂුණීහු’ යනු සමාන පැවිද්දක් ඇති ස්ත්‍රීන්ය; ඔවුන් සමඟ ඉක්මනින් කුළුපග බව ඇතිවන බැවින් එයින් සීලය බිඳීමට ඉඩ ඇත.

တတ္ထ [Pg.274] ဝေသိယာနံ ကုလေသု ကုလုပကော ဟုတွာ ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ ဝါ အပဒိသိတွာ သိနေဟသန္ထဝဇာတေန ဟဒယေန အဘိဏှဒဿနသလ္လာပကာမတာယ တာသံ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမန္တော ‘‘ဝေသိယာဂေါစရော’’တိ ဝုစ္စတိ, သော နစိရဿေဝ ‘‘အသုကဝေသိယာ သဒ္ဓိံ ဂတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သစေ ပန ဝေသိယာဒယော သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ သဒ္ဓိံယေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ဂဟေတွာ ဝါ အာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနာ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ ဒေသေတုံ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဝါ ဒါတုံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန တထာ အာဂန္တွာ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ဂစ္ဆတိ, အယံ အနာရာဓကော ဟောတိ.

එහි වේශ්‍යා නිවෙස්වලට නිතර යෑම, විවිධ උපක්‍රම මගින් හෝ සෙනෙහස ඇති කරගෙන නිතර දැකීමට හා කතා කිරීමට යාම ‘වේශ්‍යාගෝචර’ ලෙස හැඳින්වේ. ඔහු නොබෝ කලකින්ම ‘අසවල් වේශ්‍යාව සමඟ ගියේය’ යන අපවාදයට ලක්වේ. අනෙක් තැන්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් වේශ්‍යා ආදීහු සලාක බත් ආදිය දෙනු ලබත් නම්, භික්ෂූන් සමඟ ගොස් එහිම වැළඳීම හෝ දානය රැගෙන ඒම වරදක් නොවේ. ගිලන් භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමට හෝ ධර්මය දේශනා කිරීමට වෙනත් භික්ෂූන් සමඟ යාම ද වරදක් නොවේ. යමෙක් එසේ නොවී තනිවම මිත්‍රත්වය නිසා යන්නේ නම්, ඔහු වත සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොවේ.

ဥစ္စာဝစာနိ ကရဏီယာနီတိ မဟန္တခုဒ္ဒကာနိ ကမ္မာနိ. တတ္ထ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ သမဂ္ဂေန သံဃေန သန္နိပတိတွာ ကတ္တဗ္ဗာနိ စေတိယမဟာပါသာဒပဋိသင်္ခရဏာဒီနိ ကမ္မာနိ ဥစ္စာနိ နာမ. စီဝရဓောဝနရဇနာဒီနိ ခန္ဓကပရိယာပန္နာနိ စ အဂ္ဂိသာလဝတ္တာဒီနိ အာဘိသမာစာရိကာနိ အဝစာနိ နာမ. တတ္ထ န ဒက္ခော ဟောတီတိ တေသု ကမ္မေသု ဆေကော သုသိက္ခိတော န ဟောတိ. န အနလသောတိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နော န ဟောတိ; ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ကမ္မံ အတ္ထီ’’တိ သုတွာ ပဂေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ ယာဝဒတ္ထံ သုပိတွာ သာယံ နိက္ခမတိ. တတြုပါယာယာတိ တေသု ကမ္မေသု ဥပါယဘူတာယ. ဝီမံသာယာတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကဝီမံသာယ. ‘‘ဣဒမေဝံ ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒမေဝံ န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဥပ္ပန္နပညာယ သမန္နာဂတော န ဟောတိ. န အလံ ကာတုံ န အလံ သံဝိဓာတုန္တိ သဟတ္ထာပိ ကာတုံ သမတ္ထော န ဟောတိ; ‘‘ဂဏှထ ဘန္တေ, ဂဏှ ဒဟရ, ဂဏှ သာမဏေရ, သစေ တုမှေ ဝါ န ကရိဿထ, အမှေ ဝါ န ကရိဿာမ, ကော ဒါနိ ဣမံ ကရိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ သံဝိဓာတုံ အညမညံ ကာရေတုမ္ပိ သမတ္ထော န ဟောတိ. ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ကိဉ္စိ ရောဂံ အပဒိသတိ, ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ သမီပေနေဝ ဝိစရတိ, သီသမေဝ ဒဿေတိ, အယမ္ပိ အနာရာဓကော ဟောတိ.

"uccāvacāni karaṇīyāni" යනු විශාල හා කුඩා වූ කටයුතුයි. එහිදී ඝණ්ඨාව නාද කර සමගි වූ මහා සංඝයා රැස්ව කළ යුතු වූ චෛත්‍ය හා මහා ප්‍රාසාද ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම් ආදී කටයුතු "uccāni" (උසස් හෙවත් විශාල) කටයුතු නම් වේ. සිවුරු සේදීම හා පඬු ගැසීම ආදී වූ ඛන්ධක වත්වලට අයත් වූ ද, ගිනිහල් ගෙයි කළ යුතු වත් ආදී වූ ද ආභිසමාචාරික වත් "avacāni" (මධ්‍යම හෙවත් කුඩා) කටයුතු නම් වේ. "tattha na dakkho hoti" යනු එම කටයුතුවලදී දක්ෂයෙක්, මැනවින් පුහුණුව ලැබූවෙක් නොවේ. "na analaso" යනු උත්සාහය හා වීර්යය ඇත්තෙක් නොවේ; "භික්ෂු සංඝයාට කටයුත්තක් ඇතැයි" අසා කලින්ම ආහාර අනුභව කොට, කාමරයට වැදී කැමති තාක් නිදාගෙන සවස් කාලයේදී එළියට එයි. "tatrupāyāya" යනු එම කටයුතුවල උපාය මාර්ගයන්හි ය. "vīmaṃsāya" යනු කාරණානුකූලව හටගන්නා වූ විමර්ශන බුද්ධියෙන් යුක්ත නොවීමයි. "මෙය මෙසේ කළ යුතුය, මෙය මෙසේ නොකළ යුතුය" කියා ඒ ඒ මොහොතේ හටගන්නා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත නොවේ. "na alaṃ kātuṃ na alaṃ saṃvidhātuṃ" යනු තමාගේ අතින් ම කිරීමට දක්ෂ නොවේ; "ස්වාමීනි, මෙය ගන්න, ඇවැත්නි මෙය ගන්න, සාමණේරය මෙය ගන්න, ඉදින් ඔබලා නොකරන්නේ නම් අප ද නොකරමු, දැන් මෙය කරන්නේ කවුද?" යනුවෙන් මෙලෙස උනන්දුවක් ඇති කරවා කටයුතු සංවිධානය කිරීමට හෝ අන් අය ලවා කරවීමට හෝ දක්ෂ නොවේ. භික්ෂූන් විසින් "අපි මේ කාර්යය කරමු" යැයි කී විට යම් ලෙඩක් ගැන පවසයි, භික්ෂූන් වැඩ කරන විට ඔවුන් අසලින් ඇවිදියි, හිස පමණක් පෙන්වයි. මේ පුද්ගලයා ද පිරිවාසය සම්පූර්ණ නොකරන (අනාරාධක) කෙනෙක් වේ.

န တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတီတိ ဗလဝစ္ဆန္ဒော န ဟောတိ. ဥဒ္ဒေသေတိ ပါဠိပရိယာပုဏနေ. ပရိပုစ္ဆာယာတိ အတ္ထသဝနေ. အဓိသီလေတိ ပါတိမောက္ခသီလေ. အဓိစိတ္တေတိ လောကိယသမာဓိဘာဝနာယ. အဓိပညာယာတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဘာဝနာယ.

"na tibbacchando hoti" යනු බලවත් කැමැත්තක් ඇත්තෙක් නොවේ. "uddeseti" යනු පාලි ධර්මය ඉගෙනීමෙහි ය. "paripucchāya" යනු අර්ථ විමසීමෙහි ය. "adhisīle" යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර සීලයෙහි ය. "adhicitte" යනු ලෞකික සමාධි භාවනාවෙහි ය. "adhipaññāya" යනු ලෝකෝත්තර මාර්ග භාවනාවෙහි ය.

သင်္ကန္တော [Pg.275] ဟောတီတိ ဣဓာဂတော ဟောတိ. တဿ သတ္ထုနောတိ တဿ တိတ္ထာယတနသာမိကဿ. တဿ ဒိဋ္ဌိယာတိ တဿ သန္တကာယ လဒ္ဓိယာ. ဣဒါနိ သာယေဝ လဒ္ဓိ ယသ္မာ တဿ တိတ္ထကရဿ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ စ ဒဠှဂ္ဂါဟေန ဂဟိတာ; တသ္မာ တဿ ခန္တိ ရုစိ အာဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဿ ခန္တိယာ တဿ ရုစိယာ တဿ အာဒါယဿာ’’တိ. အဝဏ္ဏေ ဘညမာနေတိ ဂရဟာယ ဘညမာနာယ. အနဘိရဒ္ဓေါတိ အပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော; နော ပဂ္ဂဟိတစိတ္တော. ဥဒဂ္ဂေါတိ အဗ္ဘုန္နတကာယစိတ္တော. ဣဒံ ဘိက္ခဝေ သံဃာတနိကံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဿ အနာရာဓနီယသ္မိန္တိ ဘိက္ခဝေ ယမိဒံ တဿ သတ္ထုနော တဿေဝ စ လဒ္ဓိယာ အဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ ‘‘ကိံ ဣမေ ပရံ ဂရဟန္တီ’’တိ ကာယဝစီဝိကာရနိဗ္ဗတ္တကံ အနတ္တမနတ္တံ, ဗုဒ္ဓါဒီနဉ္စ အဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနတ္တံ, ယဉ္စ တဿေဝ သတ္ထုနော တဿေဝ စ လဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တမနတ္တံ, ဗုဒ္ဓါဒီနဉ္စ ဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတ္တံ, ဣဒံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဿ အနာရာဓနီယသ္မိံ သံဃာတနိကံ, အနာရာဓကေ ပရိဝါသဝတ္တံ အပူရကေ ကမ္မေ ဣဒံ လိင်္ဂံ, ဣဒံ လက္ခဏံ, ဣဒမစလပ္ပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အနာရာဓကော ခေါ ဘိက္ခဝေ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ ဣတော ဧကေနပိ အင်္ဂေန သမန္နာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သုက္ကပက္ခေ သဗ္ဗံ ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

"saṅkanto hoti" යනු මෙහි (ශාසනයට) පැමිණි තැනැත්තා ය. "tassa satthuno" යනු ඔහුගේ ඒ තීර්ථක ශාස්තෘවරයාගේ ය. "tassa diṭṭhiyā" යනු ඔහුගේ ඒ ලාමක වූ දෘෂ්ටිය හෙවත් මතය පිළිබඳව ය. යම් හෙයකින් එම තීර්ථකයා ඒ දෘෂ්ටියට කැමති වෙයි ද, ප්‍රිය කරයි ද, "මෙයම සත්‍යය" කියා තදින් ග්‍රහණය කරගනියි ද, එබැවින් එය ඔහුගේ "khanti ruci ādāya" (කැමැත්ත, රුචිය හා ග්‍රහණය) යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් "ඔහුගේ කැමැත්තට, ඔහුගේ රුචියට, ඔහුගේ ග්‍රහණයට" යැයි පවසන ලදී. "avaṇṇe bhaññamāne" යනු දොස් පවසන කල්හි ය. "anabhiraddho" යනු සම්පූර්ණ නොවූ අදහස් ඇත්තෙකි; පහන් වූ සිතක් ඇත්තෙක් නොවේ. "udaggo" යනු අතිශයින් ඉල්පී ගිය කය හා සිත ඇත්තෙකි. "idaṃ bhikkhave saṅghātanikaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasmiṃ" යනු මහණෙනි, තම පැරණි ශාස්තෘවරයාගේ හෝ ඔහුගේ දෘෂ්ටියේ අගුණ කියන විට, "ඇයි මොවුන් අනුන්ට ගරහන්නේ" යැයි කය හා වචනයෙන් විකාර ස්වභාවයක් දක්වන යම් නොසතුටක් ඇද්ද, බුද්ධාදීන්ගේ අගුණ කියන විට යම් සතුටක් ඇද්ද, එම ශාස්තෘවරයාගේම ගුණ කියන විට යම් සතුටක් ඇද්ද, බුද්ධාදීන්ගේ ගුණ කියන විට යම් නොසතුටක් ඇද්ද, මෙය පැරණි තීර්ථක සාමණේරයාගේ පිරිවාස වත සම්පූර්ණ නොකිරීමේ ලක්ෂණයකි. පිරිවාස වත සම්පූර්ණ නොකරන ක්‍රියාවෙහි මෙය සලකුණයි, මෙය ලක්ෂණයයි, මෙය ස්ථිර ප්‍රමාණයයි යනුවෙන් අදහස් වේ. "මහණෙනි, මෙලෙස පිරිවාසය සම්පූර්ණ නොකරන පැරණි තීර්ථකයා උපසම්පදා නොකළ යුතුය" යන්නෙන්, මෙම අංගයන්ගෙන් එකකින් හෝ යුක්ත වුවහොත් ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතුය. සුදු පක්ෂයෙහි (පිරිවාසය සම්පූර්ණ කරන කල්හි) සියල්ල මෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස තේරුම් ගත යුතුය.

ဧဝံ အာရာဓကော ခေါ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာ နာတိဒိဝါ ပဋိက္ကမနံ, န ဝေသိယာဒိဂေါစရတာ, သဗြဟ္မစာရီနံ ကိစ္စေသု ဒက္ခတာဒိ, ဥဒ္ဒေသာဒီသု တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတာ, တိတ္ထိယာနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာ, ဗုဒ္ဓါဒီနံ အဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ, တိတ္ထိယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အနတ္တမနတာ, ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဝဏ္ဏဘဏနေ အတ္တမနတာတိ ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ တိတ္ထိယဝတ္တာနံ ပရိပူရဏေန အာရာဓကော ပရိတောသကော ဘိက္ခူနံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာဂတော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော.

"evaṃ ārādhako kho bhikkhave" යනු මහණෙනි, මෙලෙස ඉතා කලින් ගමට ඇතුළු නොවන, ඉතා දහවල් වී ආපසු නොඑන, වෙසඟනන් ආදීන් ගැවසෙන තැන්වල නොයන, සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ කටයුතුවල දක්ෂ වූ, ධර්මය ඉගෙනීමෙහි දැඩි කැමැත්තක් ඇති, තීර්ථකයන්ගේ අගුණ කියන විට සතුටු වන, බුද්ධාදීන්ගේ අගුණ කියන විට නොසතුටු වන, තීර්ථකයන්ගේ ගුණ කියන විට නොසතුටු වන, බුද්ධාදීන්ගේ ගුණ කියන විට සතුටු වන යන මෙම තීර්ථක වත් අට සම්පූර්ණ කිරීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සිත දිනාගත් ඒ පැරණි තීර්ථකයා උපසම්පදා කළ යුතුය.

သစေ ပန ဥပသမ္ပဒမာဠကေပိ ဧကံ ဝတ္တံ ဘိန္ဒတိ, ပုန စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ယထာ ပန ဘိန္နသိက္ခာယ သိက္ခမာနာယ ပုန သိက္ခာပဒါနိ စ သိက္ခာသမ္မုတိ စ ဒိယျတိ, ဧဝံ နယိမဿ ကိဉ္စိ ပုန ဒါတဗ္ဗမတ္ထိ. ပုဗ္ဗေ ဒိန္နပရိဝါသောယေဝ ဟိ တဿ ပရိဝါသော. တသ္မာ ပုန စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ပရိဝသန္တော အန္တရာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, လောကိယဓမ္မော [Pg.276] နာမ ကုပ္ပနသဘာဝေါ, န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. စတ္တာရော မာသေ ပူရိတဝတ္တောဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သစေ ပန ပရိဝသန္တော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဏှတိ, ဥပါဒါရူပါနိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ, နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတိ, တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ အာရဘတိ, လောကိယဓမ္မော နာမ ကုပ္ပနသဘာဝေါ, နေဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သစေ ပန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလဘတိ, ပရိပုဏ္ဏံယေဝ ဟောတိ ဝတ္တံ. သမူဟတာနိ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတာနိ အဗ္ဗုဠှံ ဝိစိကိစ္ဆာသလ္လံ တံဒိဝသမေဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သစေပိ တိတ္ထိယလိင်္ဂေ ဌိတော သောတာပန္နော ဟောတိ, ပရိဝါသကိစ္စံ နတ္ထိ, တဒဟေဝ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော.

ඉදින් උපසම්පදා මාලකයේදී පවා එක් වතක් හෝ බිඳියි නම්, නැවත මාස හතරක් පිරිවාසය රැකිය යුතුය. පෙනෙන පරිදි, සික්ඛමානාවකගේ ශික්ෂාව බිඳුණු විට නැවත ශික්ෂාපද හා සම්මුතිය දෙනු ලබන්නාක් මෙන්, මොහුට නැවත දිය යුතු දෙයක් නැත. පෙර දෙන ලද පිරිවාසයම ඔහුට පිරිවාසය වේ. එබැවින් නැවත මාස හතරක් පිරිවාසය රැකිය යුතුය. පිරිවාසය රකින අතරතුර අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා ගත්ත ද, ලෞකික ධර්මයෝ වැනසෙන ස්වභාව ඇති බැවින් (මාස හතර සම්පූර්ණ වන තෙක්) උපසම්පදා නොකළ යුතුය. මාස හතර වත් සම්පූර්ණ කළ තැනැත්තාම උපසම්පදා කළ යුතුය. ඉදින් පිරිවාසය රකින අතර සතර මහා භූතයන් පිරිසිඳ දකියි නම්, උපාදාය රූපයන් වෙන් කර හඳුනාගනියි නම්, නාම රූප ව්‍යවස්ථාපනය කරයි නම්, ත්‍රිලක්ෂණයට නංවා විදර්ශනාව ආරම්භ කරයි නම්, ලෞකික ධර්මය වැනසෙන ස්වභාව ඇති බැවින් එපමණකින්ම උපසම්පදා නොකළ යුතුය. ඉදින් විදර්ශනාව වඩවා සෝතාපත්ති මාර්ගය ලබයි නම්, ඔහුගේ වත සම්පූර්ණ වූවාම වෙයි. සියලු දෘෂ්ටිගතයන් උදුරා දමන ලද බැවින් ද, විචිකිච්ඡා නමැති හී සැරය ඉවත් කරන ලද බැවින් ද එදිනම ඔහු උපසම්පදා කළ යුතුය. තීර්ථක වේශයෙන් සිටියදී වුව ද සෝවාන් වේ නම්, පිරිවාස කටයුත්තක් නැත, එදිනම පැවිදි කර උපසම්පදා කළ යුතුය.

ဥပဇ္ဈာယမူလကံ စီဝရံ ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ ဥပဇ္ဈာယံ ဣဿရံ ကတွာ တဿ စီဝရံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ပတ္တမ္ပိ တထေဝ. တသ္မာ ယဒိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ အတ္ထိ, ‘‘ဣမဿ ဒေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. အထ နတ္ထိ, အညေ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တေဟိပိ ဥပဇ္ဈာယဿေဝ ဒါတဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ တုမှာကံ ကတွာ ဣမဿ ဒေထာ’’တိ. ကသ္မာ? တိတ္ထိယာ နာမ ဝိလောမာ ဟောန္တိ ‘‘သံဃေန မေ ပတ္တစီဝရံ ဒိန္နံ, ကိံ မယှံ တုမှေသု အာယတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဩဝါဒါနုသာသနိံ န ကရေယျုံ, ဥပဇ္ဈာယေန ပန အာယတ္တဇီဝိကတ္တာ တဿ ဝစနကရော ဘဝိဿတိ. တေနဿ ‘‘ဥပဇ္ဈာယမူလကံ စီဝရံ ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဏ္ဍုကမ္မာယာတိ ကေသောရောပနတ္ထံ. ဘဏ္ဍုကမ္မကထာ ပရတော အာဂမိဿတိ.

"upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbaṃ" යනු උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොට ගෙන ඔහු වෙනුවෙන් සිවුරු සෙවිය යුතුය. පාත්‍රය සම්බන්ධයෙන් ද එසේමය. එබැවින් ඉදින් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සන්තකයේ පාත්‍ර හා සිවුරු තිබේ නම්, "මෙයාට දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. ඉදින් නැත්නම්, වෙනත් අය දීමට කැමති නම්, ඔවුන් ලවා ද උපාධ්‍යායයන් වහන්සේටම දී "මෙය ඔබ වහන්සේගේ කරගෙන මොහුට දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. ඒ කුමට ද? තීර්ථකයෝ නම් මුරණ්ඩු වෙති. "සංඝයා මට පාත්‍ර සිවුරු දුන්නා, ඔබ වහන්සේලාට මගෙන් ඇති වැඩේ මොකක්ද?" කියා අවවාද අනුශාසනා පිළි නොපැද සිටිය හැකිය. එහෙත් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නිසා ජීවත් වන බැවින් (පිරිකර උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගෙන් ලැබෙන බැවින්) උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ වචනයට කීකරු වනු ඇත. එබැවින් මොහුට "උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මුල් කරගෙන සිවුරු සෙවිය යුතුය" යැයි පවසන ලදී. "bhaṇḍukammāya" යනු කෙස් වැවීම නැවැත්වීම (හිස බෑම) සඳහා ය. භණ්ඩකර්ම කථාව මතු සම්බන්ධ වේ.

အဂ္ဂိကာတိ အဂ္ဂိပရိစရဏကာ. ဇဋိလကာတိ တာပသာ. ဧတေ ဘိက္ခဝေ ကိရိယဝါဒိနောတိ ဧတေ ကိရိယံ န ပဋိဗာဟန္တိ, ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ, အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကာ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဟိ နေက္ခမ္မပါရမိံ ပူရယမာနာ ဧတဒေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပူရေသုံ, မယာပိ တထေဝ ပူရိတာ, န ဧတေသံ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝိလောမာ, တသ္မာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ, န တေသံ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗောတိ. ဣမာဟံ ဘိက္ခဝေ ဉာတီနံ အာဝေဏိကံ ပရိဟာရံ ဒမ္မီတိ ဣမံ အဟံ တေသံ ပါဋေက္ကံ ဩဒိဿကံ ပရိဟာရံ ဒဒါမိ. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? တေ ဟိ တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတာပိ သာသနဿ အဝဏ္ဏကာမာ န ဟောန္တိ, အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ သာသနန္တိ ဝဏ္ဏဝါဒိနောဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟာတိ.

‘අග්ගික’ යනු ගිනි පුදන (අග්නි පරිචාරක) අයයි. ‘ජටිල’ යනු තාපසවරුන්ය. ‘මහණෙනි, මොවුහු ක්‍රියාවාදීහු වෙති’ යනු, මොවුහු ක්‍රියාව (කර්මය) ප්‍රතික්ෂේප නොකරන, “කර්මය ඇත, කර්ම විපාකය ඇත” යන දෘෂ්ටිය ඇති අය බවයි. සියලු බුදුවරු නෙක්ඛම්ම පාරමිතාව සම්පූර්ණ කරන කල්හි, මේ තාපස පැවිද්දෙහිම පැවිදි වී එය සම්පූර්ණ කළහ. මා විසින් ද එසේම සම්පූර්ණ කරන ලදී. ඔවුන්ගේ ශාසනයෙහි පැවිද්ද (බුද්ධ ශාසනයට) පටහැනි නොවේ. එබැවින් (ඔවුන්ට) උපසම්පදාව දිය යුතුය, ඔවුන්ට පරිවාසයක් නොදිය යුතුය. “මහණෙනි, මම මගේ ඥාතීන්ට මේ විශේෂ වරප්‍රසාදය දෙමි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, මම ඔවුන් උදෙසා වෙන් වූ මේ විශේෂ සැලකිල්ල දක්වන බවයි. කුමක් හෙයින් මෙසේ වදාළේ ද? ඔවුන් අන්‍ය තීර්ථක ආයතනයන්හි පැවිදි වී සිටිය ද ශාසනයට අගුණ කියන්නෝ නොවෙති. “මේ අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ඥාතියාණන්ගේ ශාසනයයි” පවසමින් ශාසනයේ ගුණ කියන්නෝම වෙති. එබැවින් මෙසේ වදාළ සේක.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අන්‍ය තීර්ථකව සිටි අය පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

ပဉ္စာဗာဓဝတ္ထုကထာ

පස්වැදෑරුම් ආබාධ පිළිබඳ කථා පුවත.

၈၈. မဂဓေသု [Pg.277] ပဉ္စ အာဗာဓာ ဥဿန္နာ ဟောန္တီတိ မဂဓနာမကေ ဇနပဒေ မနုဿာနဉ္စ အမနုဿာနဉ္စ ပဉ္စ ရောဂါ ဥဿန္နာ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ ဖာတိပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ. ဇီဝကကောမာရဘစ္စကထာ စီဝရက္ခန္ဓကေ အာဝိဘဝိဿတိ. န ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ယေ တေ ကုဋ္ဌာဒယော ပဉ္စ အာဗာဓာ ဥဿန္နာ, တေဟိ ဖုဋ္ဌော အဘိဘူတော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

88. “මගධ රටෙහි පස්වැදෑරුම් ආබාධයෝ බහුල වූහ” යනු, මගධ නම් ජනපදයෙහි මිනිසුන් අතර මෙන්ම අමනුෂ්‍යයන් අතර ද රෝග පහක් ඉතා බහුලව, වර්ධනය වී, ව්‍යාප්ත වී පැවති බවයි. ජීවක කෝමාරභච්චයන් පිළිබඳ කථාව චීවරක්ඛන්ධකයෙහි පැහැදිලි වනු ඇත. “මහණෙනි, පස්වැදෑරුම් ආබාධයන්ගෙන් පෙළෙන්නෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය” යනු, කුෂ්ඨ ආදී යම් පස්වැදෑරුම් රෝගයන්ගෙන් පෙළෙන, එම රෝගයෙන් මඬනා ලද අයෙකු පැවිදි නොකළ යුතු බවයි.

တတ္ထ ကုဋ္ဌန္တိ ရတ္တကုဋ္ဌံ ဝါ ဟောတု ကာဠကုဋ္ဌံ ဝါ, ယံကိဉ္စိ ကိဋိဘဒဒ္ဒုကစ္ဆုအာဒိပ္ပဘေဒမ္ပိ သဗ္ဗံ ကုဋ္ဌမေဝါတိ ဝုတ္တံ. တဉ္စေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ပန နိဝါသနပါရုပနေဟိ ပကတိပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. မုခေ ပန ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌေသု ဝါ သစေပိ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ နခပိဋ္ဌိတော စ ခုဒ္ဒကတရမ္ပိ, န ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. တိကိစ္ဆာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တေနာပိ ပကတိဝဏ္ဏေ ဇာတေယေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဂေါဓာပိဋ္ဌိသဒိသစုဏ္ဏဩကိရဏကသရီရမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

එහි ‘කුෂ්ඨය’ යනු රතු කුෂ්ඨය හෝ කළු කුෂ්ඨය වේවා, කිලාස (හොරි), දද, කච්ඡු (කැසීම) ආදී යම්කිසි ප්‍රභේදයක් වේවා ඒ සියල්ල කුෂ්ඨය යැයි කියන ලදී. එය නියපොත්තක ප්‍රමාණය වුවද, වැඩෙන ස්වභාවය ඇත්නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. ඉදින් ඇඳිවත හා පෙරවනා සිවුරෙන් ස්වභාවයෙන්ම වැසී පවතින තැනක නියපොත්තක ප්‍රමාණයට ඇතිව, නොවැඩෙන ස්වභාවයෙන් පවතී නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් මුහුණෙහි හෝ අත් පා පිටිවල පවතී නම්, එය නොවැඩෙන ස්වභාවයෙන් තිබුණ ද, නියපොත්තකට වඩා කුඩා වුවද (පැවිදි කිරීම) නුසුදුසුම යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ප්‍රතිකාර කරවා පැවිදි කරන්නේ වුවද, ශරීරයේ ස්වභාවික පැහැය ඇති වූ විටම පැවිදි කළ යුතුය. තලගොයෙකුගේ පිට වැනි කොරල සහිත ශරීරයක් ඇති අයෙකු ද පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය.

ဂဏ္ဍောတိ မေဒဂဏ္ဍော ဝါ ဟောတု အညော ဝါ ယော ကောစိ ကောလဋ္ဌိမတ္တကောပိ စေ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတော ဂဏ္ဍော ဟောတိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ပန ကောလဋ္ဌိမတ္တေ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတော ဝဋ္ဋတိ. မုခါဒိကေ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတောပိ န ဝဋ္ဋတိ. တိကိစ္ဆာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေန္တေနာပိ သရီရံ သဉ္ဆဝိံ ကာရေတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဥဏ္ဏိဂဏ္ဍာ နာမ ဟောန္တိ ဂေါထနာ ဝိယ အင်္ဂုလိကာ ဝိယ စ တတ္ထ တတ္ထ လမ္ဗန္တိ, ဧတေပိ ဂဏ္ဍာယေဝ. တေသု သတိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဒဟရကာလေ ခီရပိဠကာ ယောဗ္ဗန္နကာလေ စ မုခေ ခရပိဠကာ နာမ ဟောန္တိ, မဟလ္လကကာလေ နဿန္တိ, န တာ ဂဏ္ဍသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ, တာသု သတိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညေ ပန သရီရေ ခရပိဠကာ နာမ အပရာ ပဒုမကဏ္ဏိကာ နာမ ဟောန္တိ, အညာ သာသပဗီဇကာ နာမ သာသပမတ္တာ ဧဝ သကလသရီရံ ဖရန္တိ, တာ သဗ္ဗာ ကုဋ္ဌဇာတိကာ ဧဝ. တာသု သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

‘ගණ්ඩ’ යනු මේද ගෙඩියක් වේවා, අන් යම් ගෙඩියක් වේවා, එය මහීදං (බොරළු) ඇටයක ප්‍රමාණය වුවද වැඩෙන ස්වභාවයෙන් පවතී නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. වැසුණු තැන්වල පවතින මහීදං ඇටයක් බඳු, නොවැඩෙන ගෙඩියක් නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. මුහුණ ආදී නොවැසුණු තැන්වල පවතින, නොවැඩෙන ගෙඩියක් වුවද (පැවිදි කිරීම) නුසුදුසුය. ප්‍රතිකාර කරවා පැවිදි කරන්නේ වුවද, ශරීරයේ සම පැහැපත් කරවීමෙන් පසුවම පැවිදි කළ යුතුය. ‘උණ්ණිගණ්ඩ’ නම් වූ ගව තන පුඩු වැනි වූ ද, කුඩා ඇඟිලි වැනි වූ ද ගෙඩි ශරීරයේ තැනින් තැන එල්ලෙමින් පවතී, ඒවා ද ගෙඩි විශේෂයන්මය. ඒවා ඇති කල්හි පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ළමා කාලයේ ඇති වන කිරි බිබිළි හා යොවුන් වියේ මුහුණේ ඇති වන කුරුලෑ (ඛරපිළකා) මහලු වියේදී නැති වී යයි. ඒවා ‘ගෙඩි’ ගණයට ඇතුළත් නොවේ. එබැවින් ඒවා ඇති විට පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් ශරීරයේ ඇති වන වෙනත් රළු බිබිළි, නෙළුම් බීජ (පදුමකණ්ණිකා) බඳු වූ ගෙඩි හා අබ ඇට බඳු වූ, ශරීරය පුරා පැතිරෙන අබ බීජ (සාසපබීජකා) නම් වූ ගෙඩි ද ඇත. ඒ සියල්ල කුෂ්ඨ වර්ගයට අයත් වේ. ඒවා ඇති කල්හි පැවිදි නොකළ යුතුය.

ကိလာသောတိ [Pg.278] န ဘိဇ္ဇနကံ န ပဂ္ဃရဏကံ ပဒုမပုဏ္ဍရီကပတ္တဝဏ္ဏံ ကုဋ္ဌံ, ယေန ဂုန္နံ ဝိယ သဗလံ သရီရံ ဟောတိ, တသ္မိံ ကုဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သောသောတိ သောသဗျာဓိ; တသ္မိံ သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အပမာရောတိ ပိတ္တုမ္မာရော ဝါ ယက္ခုမ္မာရော ဝါ; တတ္ထ ပုဗ္ဗဝေရိကေန အမနုဿေန ဂဟိတော ဒုတ္တိကိစ္ဆော ဟောတိ. အပ္ပမတ္တကေပိ ပန အပမာရေ သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

‘කිලාස’ යනු පැලෙන්නේ හෝ දියර ගලන්නේ හෝ නොවන, නෙළුම් පෙත්තක පැහැය ඇති කුෂ්ඨ විශේෂයකි. එයින් ගවයන්ගේ මෙන් ශරීරය ලප සහිත (කබර) වේ. ඒ කුෂ්ඨය පිළිබඳව ඉහත කී ක්‍රමයෙන්ම විනිශ්චය දත යුතුය. ‘සෝස’ යනු ශරීරය වියළී යන (ක්ෂය) රෝගයයි. එය ඇති කල්හි පැවිදි නොකළ යුතුය. ‘අපමාර’ යනු පීත්ත උම්මාදය (පිත් කිපීමෙන් වන උමතුව) හෝ යක්ෂ උම්මාදයයි. එහිදී පැරණි වෛරයකින් යුත් අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් අල්ලා ගන්නා ලද්දහුට ප්‍රතිකාර කිරීම දුෂ්කර වේ. ස්වල්ප වශයෙන් හෝ අපස්මාර (මීමැස්මොර) රෝගය පවතී නම් පැවිදි නොකළ යුතුය.

ပဉ္စာဗာဓဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පස්වැදෑරුම් ආබාධ පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

ရာဇဘဋဝတ္ထုကထာ

රජයේ සේවකයන් (රාජභටයන්) පිළිබඳ කථා පුවත.

၉၀. ရာဇဘဋဝတ္ထုသ္မိံ – ပစ္စန္တံ ဥစ္စိနထာတိ ပစ္စန္တံ ဝဍ္ဎေထ. စောရေ ပလာပေတွာ စောရဘယေန ဝုဋ္ဌိတေ ဂါမေ အာဝါသာပေတွာ အာရက္ခံ ဒတွာ ကသိကမ္မာဒီနိ ပဝတ္တာပေထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရာဇာ ပန သောတာပန္နတ္တာ ‘‘စောရေ ဃာတေထ, ဟနထာ’’တိ န အာဏာပေတိ. ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေဝ သီသံ ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပဇ္ဈာယော သေဋ္ဌော, တတော အာစရိယော, တတော ဂဏော’’တိ စိန္တေတွာ ဣဒံ ဝေါဟာရေ အဍ္ဍဝိနိစ္ဆယေ အာဂတန္တိ အာဟံသု. န ဘိက္ခဝေ ရာဇဘဋော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ အမစ္စော ဝါ ဟောတု မဟာမတ္တော ဝါ သေဝကော ဝါ ကိဉ္စိ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝါ အပ္ပတ္တော ဝါ, ယော ကောစိ ရညော ဘတ္တဝေတနဘဋော, သဗ္ဗော ရာဇဘဋောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. တဿ ပန ပုတ္တနတ္တဘာတုကာ ယေ ရာဇတော ဘတ္တဝေတနံ န ဂဏှန္တိ, တေ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန ရာဇတော လဒ္ဓံ နိဗဒ္ဓဘောဂံ ဝါ မာသသံဝစ္ဆရပရိဗ္ဗယံ ဝါ ရညောယေဝ နိယျာတေတိ, ပုတ္တဘာတုကေ ဝါ တံ ဌာနံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ရာဇာနံ ‘‘န ဒါနာဟံ ဒေဝဿ ဘဋော’’တိ အာပုစ္ဆတိ, ယေန ဝါ ယံ ကမ္မကာရဏာ ဝေတနံ ဂဟိတံ, တံ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, ယော ဝါ ပဗ္ဗဇဿူတိ ရညာ အနုညာတော ဟောတိ, တမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

90. රජයේ සේවකයන් (රාජභටයන්) පිළිබඳ කථා පුවතෙහි - ‘පච්චන්තං උච්චිනාථ’ යනු ප්‍රත්‍යන්ත දේශය (දේශසීමා) දියුණු කරනු යන්නයි. එනම්, සොරුන් පලවා හැර, සොර බියෙන් අත්හැර ගිය ගම්මානවල ජනතාව පදිංචි කරවා, ආරක්ෂාව සලසා දී, ගොවිතැන් කටයුතු කරවනු යන්න එහි අදහසයි. බිම්බිසාර රජතුමා සෝවාන් වූ බැවින් “සොරුන් මරන්න, වධ දෙන්න” යැයි අණ නොකළහ. “දේවයන් වහන්ස, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ හිස සිඳිය යුතුය” යනාදියෙන් පැවසූ සියල්ල, “පැවිද්දෙහි උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨය, ඉන්පසු ආචාර්යවරයාය, ඉන්පසු සංඝයා (ගණය) ය” යැයි සලකා, මෙය අධිකරණ විනිශ්චය ග්‍රන්ථවල (වෝහාර අට්ඨ විනිශ්චයෙහි) ආ බව පැවසූහ. “මහණෙනි, රාජභටයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි, සාමාන්‍ය ඇමතියෙකු හෝ වේවා, මහා අමාත්‍යවරයෙකු (ඇමති මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු) හෝ වේවා, සේවකයෙකු හෝ වේවා, යම් තනතුරක් ලත් හෝ නොලත් හෝ වේවා, රජුගෙන් වැටුප් ලබන යම් අයෙක් වේ ද, ඒ සියල්ලෝම ‘රාජභට’ යන නාමයට ඇතුළත් වෙති. ඔවුහු පැවිදි නොකළ යුතුය. එහෙත් රජුගෙන් වැටුප් නොලබන ඔහුගේ පුතුන්, මුණුබුරන් හෝ සහෝදරයන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. යම් අයෙකු රජුගෙන් ලත් නිත්‍ය වරප්‍රසාද හෝ මාසික හෝ වාර්ෂික වැටුප් රජුටම ආපසු භාර දෙන්නේ නම්, හෝ සිය පුතුන්ට හෝ සහෝදරයන්ට එම තනතුර පවරා “දේවයන් වහන්ස, මම දැන් ඔබ වහන්සේගේ සේවකයෙක් නොවෙමි” යැයි රජුගෙන් අවසර ලබා ගන්නේ නම්, හෝ යම් කාර්යයක් සඳහා වැටුප් ගත්තේ ද එම කාර්යය අවසන් කර ඇත්නම්, හෝ රජු විසින් “පැවිදි වන්න” යැයි අවසර දී ඇත්නම්, එවැනි අයෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

ရာဇဘဋဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

රජයේ සේවකයන් පිළිබඳ කථා පුවත නිමවා ලන ලදී.

စောရဝတ္ထုကထာ

සොරුන් පිළිබඳ කථා පුවත.

၉၁. စောရဝတ္ထူသု – မနုဿာ ပဿိတွာတိ ယေဟိ ဂိဟိကာလေ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ယေ စ ‘‘အယံ သော’’တိ အညေသံ သုဏန္တိ, တေ ပဿိတွာ ဥဗ္ဗိဇ္ဇန္တိပိ…ပေ… ဒွါရမ္ပိ [Pg.279] ထကေန္တိ. ယေ ပန န ဇာနန္တိ, တေသံ ဃရေသု ဘိက္ခံ လဘတိ. န ဘိက္ခဝေတိ ဘဂဝါ သယံ ဓမ္မဿာမီ, တသ္မာ အာယတိံ အကရဏတ္ထာယ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ ဓဇံ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဝိစရတီတိ ဓဇဗန္ဓော. မူလဒေဝါဒယော ဝိယ လောကေ ပါကဋောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ ယော ဂါမဃာတံ ဝါ ပန္ထဒုဟနံ ဝါ နဂရေ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိကမ္မံ ဝါ ကရောန္တော ဝိစရတိ, ပညာယတိ စ ‘‘အသုကော နာမ ဣဒံ ဣဒံ ကရောတီ’’တိ, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယော ပန ရာဇပုတ္တော ရဇ္ဇံ ပတ္ထေန္တော ဂါမဃာတာဒီနိ ကရောတိ, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ရာဇာနော ဟိ တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတေ တုဿန္တိ, သစေ ပန န တုဿန္တိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗေ မဟာဇနေ ပါကဋော စောရော ပစ္ဆာ စောရကမ္မံ ပဟာယ ပဉ္စသီလာဒီနိ သမာဒိယတိ, တဉ္စေ မနုဿာ ဧဝံ ဇာနန္တိ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယေ ပန အမ္ဗလဗုဇာဒိစောရကာ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိစောရာ ဧဝ ဝါ အဒိဿမာနာ ထေယျံ ကရောန္တိ, ပစ္ဆာပိ ဣမိနာ နာမ ဣဒံ ကတန္တိ န ပညာယန္တိ, တေပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

91. සොරුන් පිළිබඳ කථා වස්තූන්හි - 'මිනිසුන් දැක' යනු, ගිහි කාලයේදී ඔහුව දැක ඇති අය හෝ 'මොහු ඔහුය' යි අන් අයගෙන් අසා ඇති අය, ඔහුව දැක තැතිගනිති, බිය වෙති, පලා යති, අන් මඟකින් යති, මුහුණ ඉවතට හරවා ගනිති, දොරවල් ද වසා ගනිති. යම් කෙනෙක් (ඔහු සොරුන් බව) නොදනිත්ද, ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් ඔහු පිණ්ඩපාතය ලබයි. 'මහණෙනි, (ප්‍රකට සොරා පැවිදි නොකළ යුතුය)' යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ තමන් වහන්සේම ධර්මයේ ස්වාමියා වන බැවිනි. එබැවින් මතු මෙබඳු දේ සිදු නොවීම පිණිස භික්ෂූන්ට ශික්ෂාපද පනවමින් මෙසේ වදාළ සේක. එහි 'ධජයක් බැඳගෙන හැසිරෙන්නාක් මෙන්' යන්නෙන් ධජබන්ධ නම් සොරා අදහස් වේ. මුලදේව ආදීන් මෙන් ලොව ප්‍රකට වූ සොරා යනු එහි අර්ථයයි. එබැවින් යම් සොයෙකු ගම් පහරමින් හෝ මංකොල්ලකමින් හෝ නගරවල සන්ධි කැපීම් ආදී කටයුතු කරමින් හැසිරෙයිද, 'මහවල් නම ඇති සොරා මේ මේ දේ කරයි' යනුවෙන් ප්‍රකට වේද, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය. යම් රජකුමරෙකු රජකම පතා ගම් පහරන ආදිය කරයි නම්, ඔහුව පැවිදි කළ යුතුය. මන්ද යත්, ඔහු පැවිදි වූ විට රජවරු සතුටු වෙති. ඉදින් රජවරු සතුටු නොවෙත් නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. පෙර මහජනයා අතර ප්‍රකටව සිටි සොරා, පසුව සොරකම අත්හැර පන්සිල් ආදිය සමාදන්ව සිටින බව මිනිසුන් දන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කළ හැකිය. අඹ, දඹ ආදිය සොරාගන්නා කුඩා සොරුන් හෝ සන්ධි කපන සොරුන් වුවද, නොපෙනී සොරකම් කරන්නේ නම්, පසුව ද 'මොහු විසින් මෙය කරන ලද්දේය' යි ප්‍රකට නොවන්නේ නම්, ඔවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

၉၂. ကာရံ ဘိန္ဒိတွာတိ အဋ္ဋဗန္ဓနာဒိံ ဘိန္ဒိတွာ. အဘယူဝရာတိ ဧတ္ထ ဘယေန ဥပရမန္တီတိ ဘယူဝရာ, ဧတေ ပန လဒ္ဓါဘယတ္တာ န ဘယူဝရာတိ အဘယူဝရာ; ပကာရဿ စေတ္ထ ဝကာရော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. န ဘိက္ခဝေ ကာရဘေဒကော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ကာရော ဝုစ္စတိ ဗန္ဓနာဂါရံ. ဣဓ ပန အန္ဒုဗန္ဓနံ ဝါ ဟောတု သင်္ခလိကဗန္ဓနံ ဝါ ရဇ္ဇုဗန္ဓနံ ဝါ ဂါမဗန္ဓနံ ဝါ နိဂမဗန္ဓနံ ဝါ နဂရဗန္ဓနံ ဝါ ပုရိသဂုတ္တိ ဝါ ဇနပဒဗန္ဓနံ ဝါ ဒီပဗန္ဓနံ ဝါ, ယော ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဗန္ဓနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ မုဉ္စိတွာ ဝါ ဝိဝရိတွာ ဝါ ပဿမာနာနံ ဝါ အပဿမာနာနံ ဝါ ပလာယတိ, သော ကာရဘေဒကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဤဒိသော ကာရဘေဒကော စောရော ဒီပဗန္ဓနံ ဘိန္ဒိတွာ ဒီပန္တရံ ဂတောပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယော ပန န စောရော, ကေဝလံ ဟတ္ထကမ္မံ အကရောန္တော ‘‘ဧဝံ နော အပလာယန္တော ကရိဿတီ’’တိ ရာဇယုတ္တာဒီဟိ ဗဒ္ဓေါ, သော ကာရံ ဘိန္ဒိတွာ ပလာတောပိ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယော ပန ဂါမနိဂမပဋ္ဋနာဒီနိ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ တံ အသမ္ပာဒေန္တော ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသိတော ဟောတိ, သော ပလာယိတွာ အာဂတော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယောပိ ကသိကမ္မာဒီဟိ ဓနံ သမ္ပာဒေတွာ ဇီဝန္တော ‘‘နိဓာနံ ဣမိနာ လဒ္ဓ’’န္တိ ပေသုညံ ဥပသံဟရိတွာ ကေနစိ ဗန္ဓာပိတော ဟောတိ, တံ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပလာယိတွာ ဂတံ ပန ဂတဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

92. 'බන්ධනාගාරය බිඳ' යනු අටවන ලද බන්ධන ආදිය බිඳීමයි. 'අභයූවරා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය: යම් කෙනෙක් බිය නිසා වැළකෙත්ද, ඔවුහු 'භයූවරා' නම් වෙති. මොවුන් වනාහි අභය ලැබූ බැවින් බිය නිසා වැළකෙන්නෝ නොවෙති, එබැවින් 'අභයූවරා' නම් වෙති. මෙහි 'ප' කාරයට 'ව' කාරය ආදේශ වූ බව දත යුතුය. 'මහණෙනි, බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආ තැනැත්තා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි 'කාර්‍ය' යනු බන්ධනාගාරයයි. මෙහි පාද විලංගු, දම්වැල්, ලණු, ගම් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, නියම්ගම් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, නගර මට්ටමින් කරන සිර කිරීම්, ආරක්ෂකයන් ලවා රැකවල් කිරීම්, ජනපද හෝ දූපත් මට්ටමින් කරන සිර කිරීම් යන මොනයම් හෝ බන්ධනයක් බිඳ හෝ කපා හෝ මුදා හෝ විවෘත කොට හෝ ආරක්ෂකයන් දකිද්දී හෝ නොදකිද්දී හෝ පලා යයිද, ඔහු 'බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආවෙකු' ලෙස සැලකේ. එබැවින් මෙබඳු බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ආ සොරා දූපත් බන්ධනයෙන් මිදී වෙනත් දූපතකට ගියද පැවිදි නොකළ යුතුය. යමෙක් සොයෙකු නොවන, හුදෙක් වැඩ නොකරන බැවින් 'මොහු පලා නොගොස් අපේ වැඩ කරනු ඇතැයි' රජයේ නිලධාරීන් විසින් බඳිනු ලැබ බන්ධනාගාරය බිඳ පලා ගියේද, ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. යමෙක් ගම් නියම්ගම් වරායවල් ආදිය බද්දට ගෙන, එය ගෙවාගත නොහැකිව බන්ධනාගාරගත කරන ලද්දේ නම්, ඔහු පලා ආ විට පැවිදි නොකළ යුතුය. යමෙක් ගොවිතැන් ආදියෙන් ධනය උපයා ජීවත් වෙද්දී, 'මොහුට නිධානයක් ලැබුණේය' යි කේලාම් කීම නිසා යමෙකු විසින් බඳිනු ලැබුවේ නම්, ඔහුව එම ස්ථානයේදීම පැවිදි කිරීම නොසූදුසුය. පලා ගිය තැනැත්තා වෙනත් ස්ථානයකදී පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

၉၃. န [Pg.280] ဘိက္ခဝေ လိခိတကောတိ ဧတ္ထ လိခိတကော နာမ န ကေဝလံ ‘‘ယတ္ထ ပဿတိ တတ္ထ ဟန္တဗ္ဗော’’တိ, အထ ခေါ ယော ကောစိ စောရိကံ ဝါ အညံ ဝါ ဂရုံ ရာဇာပရာဓံ ကတွာ ပလာတော, ရာဇာ စ နံ ပဏ္ဏေ ဝါ ပေါတ္ထကေ ဝါ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ယတ္ထ ဒိဿတိ, တတ္ထ ဂဟေတွာ မာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ ‘‘ဟတ္ထပါဒါနိဿ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဒဏ္ဍံ အာဟရာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝါ လိခါပေတိ, အယံ လိခိတကော နာမ, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

93. 'මහණෙනි, ලිඛිතකයා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන්නෙහි 'ලිඛිතක' යනු හුදෙක් 'දුටු තැන මරා දැමිය යුතුය' යන්න පමණක් නොවේ. සොරකමක් හෝ රජුට විරුද්ධ වෙනත් බරපතල වරදක් කර පලා ගිය විට, රජු විසින් පත්‍රයක හෝ පොතක 'මෙම නම ඇති තැනැත්තා යම් තැනක දකීද, එහිදී අල්ලා මරා දැමිය යුතුය' කියා හෝ 'ඔහුගේ අත් පා කැපිය යුතුය' කියා හෝ 'මෙපමණ දඩයක් අය කළ යුතුය' කියා හෝ ලියවා තබයි නම්, ඔහු 'ලිඛිතක' නම් වේ. ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

၉၄. ကသာဟတော ကတဒဏ္ဍကမ္မောတိ ဧတ္ထ ယော ဝစနပေသနာဒီနိ အကရောန္တော ဟညတိ, န သော ကတဒဏ္ဍကမ္မော. ယော ပန ကေဏိယာ ဝါ အညထာ ဝါ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ခါဒိတွာ ပုန ဒါတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အယမေဝ တေ ဒဏ္ဍော ဟောတူ’’တိ ကသာဟိ ဟညတိ, အယံ ကသာဟတော ကတဒဏ္ဍကမ္မော. သော စ ကသာဟိ ဝါ ဟတော ဟောတု အဒ္ဓဒဏ္ဍကာဒီနံ ဝါ အညတရေန, ယာဝ အလ္လဝဏော ဟောတိ, တာဝ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဝဏေ ပန ပါကတိကေ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ပန ဇာဏူဟိ ဝါ ကပ္ပရေဟိ ဝါ နာဠိကေရပါသာဏာဒီဟိ ဝါ ဃာတေတွာ မုတ္တော ဟောတိ, သရီရေ စဿ ဂဏ္ဌိယော ပညာယန္တိ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဖာသုကံ ကတွာ ဧဝ ဂဏ္ဌီသု သန္နိသိန္နာသု ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

94. 'කස පහර ලද දඬුවම් කරන ලද තැනැත්තා' යන්නෙහි, යමෙක් කීමකට හෝ පණිවිඩයකට අවනත නොවීම නිසා පහර කයිද, ඔහු දඬුවම් කරන ලද්දෙක් නොවේ. යමෙක් බද්දට හෝ වෙනත් ආකාරයකින් යමක් ගෙන අනුභව කොට, නැවත දීමට නොහැකි වූ විට 'මෙම කස පහරම තොපට දඬුවම වේවා' යි පවසමින් කසවලින් තලනු ලැබේද, ඔහු 'කස පහර ලද දඬුවම් කරන ලද්දෙක්' වේ. ඔහු කසවලින් හෝ රියන් දෙකක් පමණ වන දඬු ආදියෙන් පහර කෑවේ වුවද, තුවාල අමු පවතින තාක් පැවිදි නොකළ යුතුය. තුවාල සුව වූ පසු පැවිදි කළ හැකිය. ඉදින් දණහිසින්, වැලමිටින්, පොල්කටුවලින් හෝ ගල්වලින් හෝ පහර දී මුදා හරින ලද්දේ නම්, ශරීරයේ ගැටිති පෙනෙන්නට තිබේ නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. සුවපහසු වූ පසු, ඒ ගැටිති මැකී ගිය විට පමණක් පැවිදි කළ යුතුය.

၉၅. လက္ခဏာဟတော ကတဒဏ္ဍကမ္မောတိ ဧတ္ထ ကတဒဏ္ဍကမ္မဘာဝေါ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ပန နလာဋေ ဝါ ဦရုအာဒီသု ဝါ တတ္တေန လောဟေန လက္ခဏံ အာဟတံ ဟောတိ, သော သစေ ဘုဇိဿော ယာဝ အလ္လဝဏော ဟောတိ, တာဝ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေပိဿ ဝဏာ ရုဠှာ ဟောန္တိ, ဆဝိယာ သမပရိစ္ဆေဒါ, လက္ခဏံ န ပညာယတိ, တိမဏ္ဍလဝတ္ထဿ ဥတ္တရာသင်္ဂေ ကတေ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ စေ ဟောတိ, ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ စေ န ဝဋ္ဋတိ.

95. 'ලකුණු තබන ලද දඬුවම් කරන ලද තැනැත්තා' යන්නෙහි 'දඬුවම් කරන ලද' බව පෙර පරිදිම දත යුතුය. යමෙකුගේ නළලෙහි හෝ කලවය ආදී ස්ථානයක රත් කළ යකඩින් හංවඩු ගසා ලකුණු කර තිබේ නම්, ඔහු නිදහස් අයෙකු වුවද තුවාල අමුව පවතින තාක් පැවිදි නොකළ යුතුය. ඉදින් තුවාල සුව වී සම හා සමාන වූ විටත් එම ලකුණ පෙනෙන්නේ නැති නම්, පිරිමණ්ඩල ලෙස සිවුර පොරවන විට එම ලකුණ වැසෙන ස්ථානයක ඇත්නම් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. නොවැසෙන ස්ථානයක ලකුණ ඇත්නම් පැවිදි කිරීම නොසුදුසුය.

စောရဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සොරුන් පිළිබඳ කථා වස්තුව නිම විය.

ဣဏာယိကဝတ္ထုကထာ

ණයගැතියන් පිළිබඳ කථා වස්තුව

၉၆. န ဘိက္ခဝေ ဣဏာယိကောတိ ဧတ္ထ ဣဏာယိကော နာမ ယဿ ပိတိပိတာမဟေဟိ ဝါ ဣဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, သယံ ဝါ ဣဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, ယံ ဝါ အာထပေတွာ မာတာပိတူဟိ ကိဉ္စိ ဂဟိတံ ဟောတိ, သော တံ [Pg.281] ဣဏံ ပရေသံ ဓာရေတီတိ ဣဏာယိကော. ယံ ပန အညေ ဉာတကာ အာထပေတွာ ကိဉ္စိ ဂဏှန္တိ, သော န ဣဏာယိကော. န ဟိ တေ တံ အာထပေတုံ ဣဿရာ, တသ္မာ တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣတရံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနဿ ဉာတိသာလောဟိတာ ‘‘မယံ ဒဿာမ, ပဗ္ဗာဇေထ န’’န္တိ ဣဏံ အတ္တနော ဘာရံ ကရောန္တိ, အညော ဝါ ကောစိ တဿ အာစာရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ နံ, အဟံ ဣဏံ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေသု အသတိ ဘိက္ခုနာ တထာရူပဿ ဥပဋ္ဌာကဿာပိ အာရောစေတဗ္ဗံ ‘‘သဟေတုကော သတ္တော ဣဏပလိဗောဓေန န ပဗ္ဗဇတီ’’တိ. သစေ သော ပဋိပဇ္ဇတိ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေပိ အတ္တနော ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ အတ္ထိ, ‘‘ဧတံ ဒဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ပန နေဝ ဉာတကာဒယော ပဋိပဇ္ဇန္တိ, န အတ္တနော ဓနံ အတ္ထိ, ‘‘ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘိက္ခာယ စရိတွာ မောစေဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပဗ္ဗာဇေတိ ဒုက္ကဋံ. ပလာတောပိ အာနေတွာ ဒါတဗ္ဗော. နော စေ ဒေတိ, သဗ္ဗံ ဣဏံ ဂီဝါ ဟောတိ. အဇာနိတွာ ပဗ္ဗာဇယတော အနာပတ္တိ. ပဿန္တေန ပန အာနေတွာ ဣဏသာမိကာနံ ဒဿေတဗ္ဗော. အပဿန္တဿ ဂီဝါ န ဟောတိ.

96. “මහණෙනි, ණයගැතියා පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි ‘ණයගැතියා’ යනු මෙසේ දත යුතුය. යමෙකුගේ පියා හෝ පියමහ්ලා (මුත්තණුවන්) විසින් ණයක් ගෙන තිබේද, නැතහොත් තමා විසින්ම ණයක් ගෙන තිබේද, එසේත් නැතිනම් යමෙකු ඇපයට තබා මවුපියන් විසින් කිසියම් ධනයක් ගෙන තිබේද, ඔහු එම ණය අනෙක් අයට ගෙවීමට බැඳී සිටින බැවින් ණයගැතියා නම් වේ. යම් හෙයකින් මවුපියන් නොවන වෙනත් ඥාතීන් විසින් යමෙකු ඇපයට තබා කිසියම් දෙයක් ගන්නේ නම්, ඔහු ණයගැතියෙකු නොවේ. මන්දයත්, ඔහුව ඇපයට තැබීමට එම ඥාතීන්ට අයිතියක් නොමැති බැවිනි. එබැවින් එවැනි අයෙකු පැවිදි කිරීම වටී, අනෙක් අය පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ඉදින් ඔහුගේ නෑ සබඳකම් ඇති ඥාතීන්, “අපි ණය ගෙවන්නෙමු, මොහොු පැවිදි කරන්න” යැයි පවසා ණයේ වගකීම තමන් වෙත ගන්නේ නම්, හෝ වෙනත් අයෙකු මොහුගේ හැසිරීම් සම්පත්තිය දැක “මොහු පැවිදි කරන්න, මම ණය ගෙවන්නෙමි” යැයි පවසන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එවැනි අයෙකු නොමැති කල්හි, පැවිදි කරන භික්ෂුව විසින් එම තැනැත්තා කෙරෙහි පැහැදුණු උපස්ථායකයෙකුට හෝ මෙය මෙසේ සැළ කළ යුතුය: “මොහු මාර්ග ඵල ලැබීමට පිනැති අයෙකි, නමුත් ණය පීඩාව නිසා පැවිදි වීමට නොහැකි වී ඇත” යනුවෙනි. ඉදින් එම උපස්ථායකයා ඒ වගකීම ගන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. එසේම තමා සතුව කැප වූ වස්තුවක් (කැපිය භාණ්ඩ) තිබේ නම්, “මම මෙය ණය හිමියන්ට දෙන්නෙමි” යි සිතා ඔහු පැවිදි කළ හැකිය. ඉදින් ඥාතීන් ඉදිරිපත් නොවන්නේ නම් හෝ තමා සතුව ධනයක් නොමැති නම්, “පැවිදි කොට පිණ්ඩපාතයේ හැසිර (ණය) නිදහස් කරන්නෙමි” යි සිතා පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. ඉදින් එසේ පැවිදි කළහොත් දුක්කටාපත් වේ. පැවිදි වූ පසු පැන ගිය සාමණේරයෙකු වුවද ගෙනැවිත් ණය හිමියන්ට දිය යුතුය. එසේ නොදෙන්නේ නම් මුළු ණය ප්‍රමාණයම ගෙවීමට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ බැඳී සිටියි. ණය ඇති බව නොදැන පැවිදි කළහොත් ඇවැත් සිදු නොවේ. නමුත් පැන ගොස් සිටින ඔහු දුටු විට ගෙනැවිත් ණය හිමියන්ට පෙන්විය යුතුය. නොදකින ගුරුවරයා ණය ගෙවීමට බැඳී නැත.

သစေ ဣဏာယိကော အညံ ဒေသံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိယမာနောပိ ‘‘နာဟံ ကဿစိ ကိဉ္စိ ဓာရေမီ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗဇတိ, ဣဏသာမိကော စ တံ ပရိယေသန္တော တတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဒဟရော တံ ဒိသွာ ပလာယတိ, သော စ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အယံ ဘန္တေ ကေန ပဗ္ဗာဇိတော, မမ ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ ဂဟေတွာ ပလာတော’’တိ ဝဒတိ, ထေရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘မယာ ဥပါသက ‘အဏဏော အဟ’န္တိ ဝဒန္တော ပဗ္ဗာဇိတော, ကိံ ဒါနိ ကရောမိ, ပဿ မေ ပတ္တစီဝရမတ္တ’’န္တိ အယံ တတ္ထ သာမီစိ. ပလာတေ ပန ဂီဝါ န ဟောတိ.

ඉදින් ණයගැතියා වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස්, “මම කිසිවෙකුට ණය නැතැයි” පවසා පැවිදි වූයේ නම් සහ ණය හිමියා ඔහුව සොයා එහි පැමිණි කල්හි, එම දහරා භික්ෂුව ඔහු දැක පැන යන්නේ නම්, එම ණය හිමියා උපාධ්‍යාය තෙරුන් වෙත පැමිණ, “ස්වාමීනි, මොහු පැවිදි කළේ කවුද? මොහු මාගේ මෙපමණ ධනයක් රැගෙන පලා ආ අයෙකි” යැයි පවසන්නේ නම්, තෙරුන් විසින් මෙසේ පැවසිය යුතුය: “උපාසකය, ‘මම ණය නැත්තෙක්මි’ යි පවසද්දී මා විසින් මොහු පැවිදි කරන ලදී. දැන් මම කුමක් කරන්නද? මා සතු මේ පාත්‍රය සහ සිවුරු පමණක් බලන්න.” මෙසේ පැවසීම එහිදී කළ යුතු වත්පිළිවෙතයි. පැවිදි වූ තැනැත්තා පලා ගියහොත් තෙරුන් ණයට වගකිව යුතු නොවේ.

သစေ ပန နံ ထေရဿ သမ္မုခါဝ ဒိသွာ ‘‘အယံ မမ ဣဏာယိကော’’တိ ဝဒတိ, ‘‘တဝ ဣဏာယိကံ တွမေဝ ဇာနာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝမ္ပိ ဂီဝါ န ဟောတိ. သစေပိ သော ‘‘ပဗ္ဗဇိတော အယံ ဣဒါနိ ကုဟိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဝဒတိ, ထေရေန ‘‘တွံယေဝ ဇာနာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝမ္ပိဿ ပလာတေ ဂီဝါ န ဟောတိ. သစေ ပန ထေရော ‘‘ကုဟိံ ဒါနိ အယံ ဂမိဿတိ, ဣဓေဝ အစ္ဆတူ’’တိ ဝဒတိ, သော စေ ပလာယတိ, ဂီဝါ ဟောတိ. သစေ သော သဟေတုကသတ္တော ဟောတိ ဝတ္တသမ္ပန္နော, ထေရေန ‘‘ဤဒိသော အယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဏသာမိကော စေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. သစေ ပန ‘‘ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, ဒါတဗ္ဗံ. အပရေန သမယေန အတိအာရာဓကော ဟောတိ, ‘‘သဗ္ဗံ ဒေထာ’’တိ [Pg.282] ဝုတ္တေပိ ဒါတဗ္ဗမေဝ. သစေ ပန ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီသု ကုသလော ဟောတိ ဗဟူပကာရော ဘိက္ခူနံ, ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ပရိယေသိတွာပိ ဣဏံ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ.

ඉදින් එම ණයගැතියා තෙරුන් ඉදිරියෙහිදීම දැක, “මොහු මාගේ ණයගැතියාය” යැයි පවසන්නේ නම්, “ඔබේ ණයගැතියා ගැන ඔබම බලාගන්න” යැයි පැවසිය යුතුය. එවිටද ණය ගෙවීමට බැඳීමක් නැත. “දැන් මොහු පැවිදි වී සිටී, කොහේ යන්නද?” යැයි ඔහු පවසන්නේ නම්, තෙරුන් විසින් “ඔබම දන්නවා ඇත” යැයි පැවසිය යුතුය. එසේ පවසා තිබියදී ඔහු පලා ගියහොත් තෙරුන් ණයට බැඳී නැත. නමුත් ඉදින් තෙරුන් විසින්, “දැන් මොහු කොහේ යන්නද, මෙහිම සිටියාවේ” යැයි පවසා, පසුව ඔහු පලා ගියහොත් තෙරුන් ණය ගෙවීමට බැඳී සිටියි. ඉදින් එම සාමණේරයා හෝ භික්ෂුව මාර්ග ඵල ලැබීමට හේතු සම්පත් ඇති, වත්පිළිවෙත් පුරන අයෙකු නම්, තෙරුන් විසින් “මොහු මෙවැනි ගුණවත් අයෙකි” යැයි කරුණු දැක්විය යුතුය. ණය හිමියා “යහපතැයි” පවසා ණය අත්හරින්නේ නම් එය මැනවි. ඉදින් ඔහු “කොටස් වශයෙන් හෝ දෙන්න” යැයි පවසන්නේ නම්, එය දිය යුතුය. පසු කලෙක ඔහු වත්පිළිවෙත් මැනවින් පුරන උත්තමයෙකු වූ විට, “සියල්ල දෙන්න” යැයි කීවත් එය දිය යුතුම වේ. ඉදින් ඔහු උද්දේස-පරිපුච්ඡා (ධර්ම විනය ඉගෙනීම) ආදියෙහි දක්ෂව භික්ෂූන්ට බොහෝ උපකාරී වන්නේ නම්, පිණ්ඩපාත වතින් සොයා හෝ එම ණය ගෙවිය යුතුම වන්නේය.

ဣဏာယိကဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ණයගැති වස්තු කථාව නිම විය.

ဒါသဝတ္ထုကထာ

දාස වස්තු කථාව

၉၇. န ဘိက္ခဝေ ဒါသောတိ ဧတ္ထ စတ္တာရော ဒါသာ – အန္တောဇာတော, ဓနက္ကီတော, ကရမရာနီတော, သာမံ ဒါသဗျံ ဥပဂတောတိ. တတ္ထ အန္တောဇာတော နာမ ဇာတိဒါသော ဃရဒါသိယာ ပုတ္တော. ဓနက္ကီတော နာမ မာတာပိတူနံ သန္တိကာ ပုတ္တော ဝါ သာမိကာနံ သန္တိကာ ဒါသော ဝါ ဓနံ ဒတွာ ဒါသစာရိတ္တံ အာရောပေတွာ ကီတော. ဧတေ ဒွေပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ. ပဗ္ဗာဇေန္တေန တတ္ထ တတ္ထ စာရိတ္တဝသေန အဒါသံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ.

97. “මහණෙනි, දාසයා පැවිදි නොකළ යුතුය” යන්නෙහි දාසයෝ සිව්දෙනෙකි: අන්තෝජාත (නිවසේ උපන්), ධනක්කීත (මුදලට ගත්), කරමරානීත (සතුරන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද) සහ සාමං දාසබ්‍යං උපගත (තමාම දාසභාවයට පත් වූ) යනුවෙනි. එහි ‘අන්තෝජාත’ යනු නිවසේ වසන දාසියකගේ කුසින් උපන් පුත්‍රයාය. ‘ධනක්කීත’ යනු මවුපියන්ගෙන් හෝ හිමිකරුවන්ගෙන් මුදල් දී දාස සිරිතෙහි පිහිටුවා මිලදී ගත් අයයි. මේ දෙවර්ගයේ අයම පැවිදි නොකළ යුතුය. පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, ඒ ඒ ප්‍රදේශවල සිරිත් විරිත් අනුව ඔවුන් දාසභාවයෙන් නිදහස් කොට පැවිදි කළ යුතුය.

ကရမရာနီတော နာမ တိရောရဋ္ဌံ ဝိလောပံ ဝါ ကတွာ ဥပလာပေတွာ ဝါ တိရောရဋ္ဌတော ဘုဇိဿမာနုသကာနိ အာဟရန္တိ, အန္တောရဋ္ဌေယေဝ ဝါ ကတာပရာဓံ ကိဉ္စိ ဂါမံ ရာဇာ ‘‘ဝိလုမ္ပထာ’’တိ အာဏာပေတိ, တတော မာနုသကာနိပိ အာဟရန္တိ. တတ္ထ သဗ္ဗေ ပုရိသာ ဒါသာ, ဣတ္ထိယော ဒါသိယော. ဧဝရူပေါ ကရမရာနီတော ဒါသော ယေဟိ အာနီတော, တေသံ သန္တိကေ ဝသန္တော ဝါ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗဒ္ဓေါ ဝါ ပုရိသေဟိ ရက္ခိယမာနော ဝါ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ပလာယိတွာ ပန ဂတော, ဂတဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ရညာ တုဋ္ဌေန ‘‘ကရမရာနီတကေ မုဉ္စထာ’’တိ ဝတွာ ဝါ သဗ္ဗသာဓာရဏေန ဝါ နယေန ဗန္ဓနာ မောက္ခေ ကတေ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောဝ.

‘කරමරානීත’ යනු රටවල් අතර යුද්ධවලදී කොල්ලකෑමෙන් හෝ රවටා හෝ අල්ලා ගන්නා ලද මනුෂ්‍යයන්ය. එසේත් නැතිනම් තමන්ගේම රටේ වරදක් කළ ගමක මිනිසුන් “මොවුන් අල්ලා ගන්න” යැයි රජු අණ කළ විට අල්ලා ගනු ලබන මිනිසුන්ය. එහිදී සියලු පුරුෂයෝ දාසයෝද, ස්ත්‍රීහු දාසියෝද වෙති. මෙවැනි කරමරානීත දාසයන් තමන්ව අල්ලාගත් අයගේ නිවෙස්වල වසන විට හෝ සිරගෙවල බැඳ සිටින විට හෝ රැකවල් මැද සිටින විට හෝ පැවිදි නොකළ යුතුය. නමුත් පලා ගොස් වෙනත් තැනකට ගිය විට පැවිදි කළ හැකිය. රජු සතුටු වී “මේ අය නිදහස් කරනු” යැයි පැවසූ විට හෝ පොදු සමාව යටතේ බැඳීම්වලින් නිදහස් වූ විට හෝ ඔවුන් පැවිදි කළ යුතුම වේ.

သာမံ ဒါသဗျံ ဥပဂတော နာမ ဇီဝိတဟေတု ဝါ အာရက္ခဟေတု ဝါ ‘‘အဟံ တေ ဒါသော’’တိ သယမေဝ ဒါသဘာဝံ ဥပဂတော. ရာဇူနံ ဟတ္ထိအဿဂေါမဟိံသဂေါပကာဒယော ဝိယ, တာဒိသော ဒါသော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ရညော ဝဏ္ဏဒါသီနံ ပုတ္တာ ဟောန္တိ အမစ္စပုတ္တသဒိသာ, တေပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ. ဘုဇိဿိတ္ထိယော အသံယတာ ဝဏ္ဏဒါသီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တိ, တာသံ ပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ သယမေဝ ပဏ္ဏံ [Pg.283] အာရောပေန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. ဘဋိပုတ္တကဂဏာဒီနံ ဒါသာပိ တေဟိ အဒိန္နာ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗာ. ဝိဟာရေသု ရာဇူဟိ အာရာမိကဒါသာ နာမ ဒိန္နာ ဟောန္တိ, တေပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘုဇိဿေ ပန ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘အန္တောဇာတဓနက္ကီတကေ အာနေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရာမိကေ ဒေမာတိ ဒေန္တိ, တက္ကံ သီသေ အာသိတ္တကသဒိသာဝ ဟောန္တိ, တေ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အာရာမိကံ ဒေမာတိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဒေန္တိ, ယေန ကေနစိ ဝေါဟာရေန ဒိန္နော ဟောတု, နေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုဂ္ဂတမနုဿာ သံဃံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာတိ ဝိဟာရေ ကပ္ပိယကာရကာ ဟောန္တိ, ဧတေပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဿ မာတာပိတရော ဒါသာ, မာတာ ဧဝ ဝါ ဒါသီ, ပိတာ အဒါသော, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယဿ ပန မာတာ အဒါသီ, ပိတာ ဒါသော, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုဿ ဉာတကာ ဝါ ဥပဋ္ဌာကာ ဝါ ဒါသံ ဒေန္တိ ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေထ, တုမှာကံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿတီ’’တိ အတ္တနောဝါဿ ဒါသော အတ္ထိ, ဘုဇိဿော ကတောဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သာမိကာ ဒါသံ ဒေန္တိ ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေထ, သစေ အဘိရမိဿတိ, အဒါသော ဝိဗ္ဘမိဿတိ စေ, အမှာကံ ဒါသောဝ ဘဝိဿတီတိ အယံ တာဝကာလိကော နာမ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. နိဿာမိကဒါသော ဟောတိ, သောပိ ဘုဇိဿော ကတောဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အဇာနန္တော ပဗ္ဗာဇေတွာ ဝါ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဝါ ပစ္ဆာ ဇာနာတိ, ဘုဇိဿံ ကာတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ස්වකැමැත්තෙන් දාසභාවයට පත්වූවෙක් යනු, ජීවිකාව සඳහා හෝ ආරක්ෂාව පතා හෝ 'මම ඔබගේ දාසයෙක්මි' යි පවසා තමාම දාසභාවයට පත්වූ තැනැත්තායි. රජවරුන්ගේ ඇත්ගොව්වන්, අස්ගොව්වන්, ගවපාලකයන් හා මීගව පාලකයන් වැනි වූ එබඳු දාසයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය. රජුගේ වර්ණදාසියන්ගේ (පැවරුණු සේවිකාවන්ගේ) පුත්‍රයෝ අමාත්‍ය පුත්‍රයන් හා සමාන වෙති, ඔවුන්වද පැවිදි නොකළ යුතුය. සංවර නොවූ නිදහස් ස්ත්‍රීන් වර්ණදාසියන් සමඟ ඇසුරු කරමින් හැසිරෙති, එවැනි ස්ත්‍රීන්ගේ පුත්‍රයන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ඔවුන් (එම නිදහස් ස්ත්‍රීන්) තමන්වම වර්ණදාසී ලේඛනයට ඇතුළත් කරගන්නේ නම්, එවැනි අයගේ පුත්‍රයන් පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. සංගම් හෝ ගෝත්‍රවලට අයත් දාසයන්වද ඔවුන් විසින් නිදහස් නොකරන ලද්දේ නම් පැවිදි නොකළ යුතුය. විහාරස්ථානවලට රජවරුන් විසින් පූජා කරන ලද 'ආරාමික දාසයන්' ද පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. එහෙත් ඔවුන්ව නිදහස් පුද්ගලයන් බවට පත්කොට පැවිදි කිරීම සුදුසුය. 'මහාපච්චරිය' අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, ගෘහයෙහි උපන් දාසයන් හෝ මිලට ගත් දාසයන් හෝ ගෙනැවිත් 'භික්ෂු සංඝයාට ආරාමිකයන් ලෙස පූජා කරමු' යි පවසා පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ හිස මත මෝරු වත් කළාක් මෙන් (දාසභාවයෙන් නිදහස් වූවන්) වන බැවින් ඔවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසු බවයි. එහෙත් 'කුරුන්දි' අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, 'ආරාමිකයෙකු පූජා කරමු' යි යන කැප ව්‍යවහාරයෙන් පූජා කරන්නේ නම්, කුමන ව්‍යවහාරයකින් පූජා කළද ඔවුන් පැවිදි නොකළ යුතු බවයි. දිළිඳු මිනිසුන් 'සංඝයා ඇසුරු කරමින් ජීවත් වන්නෙමු' යි සිතා විහාරයෙහි කැපකරුවන් (කප්පියකාරක) වෙති, මොවුන් පැවිදි කිරීම සුදුසුය. යමෙකුගේ මවුපියන් දෙදෙනාම දාසයන් නම් හෝ මව පමණක් දාසී වී පියා නිදහස් පුද්ගලයෙකු නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම නුසුදුසුය. යම් හෙයකින් මව නිදහස් තැනැත්තියක වී පියා දාසයෙකු වන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම සුදුසුය. භික්ෂුවකගේ නෑදෑයන් හෝ උපස්ථායකයන් 'මොහු පැවිදි කරන්න, ඔබ වහන්සේලාට වත්පිළිවෙත් කරනු ඇත' යි පවසා දාසයෙකු පූජා කරන්නේ නම්, හෝ තමාටම අයත් දාසයෙකු සිටී නම්, ඔහු නිදහස් කොටම පැවිදි කළ යුතුය. ස්වාමිවරුන් දාසයෙකු පූජා කරමින්, 'මොහු පැවිදි කරන්න, ඉදින් පැවිද්දෙහි ඇලී සිටින්නේ නම් දාසයෙකු නොවේ, ඉදින් සිවුරු හරින්නේ නම් අපගේම දාසයෙක් වන්නේය' යි පවසන්නේ නම් ඔහු 'තාවකාලික' දාසයෙකු ලෙස හැඳින්වේ. ඔහුව පැවිදි කිරීම නුසුදුසු යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ස්වාමියෙකු නැති දාසයෙකු වුවද නිදහස් මිනිසෙකු කොටම පැවිදි කළ යුතුය. දාසයෙකු බව නොදැන පැවිදි කොට හෝ උපසම්පදා කොට පසුව ඒ බව දැනගන්නේ නම්, ඔහු නිදහස් පුද්ගලයෙකු බවට පත්කිරීමම සුදුසුය.

ဣမဿ စ အတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ဣဒံ ဝတ္ထုံ ဝဒန္တိ – ဧကာ ကိရ ကုလဒါသီ ဧကေန သဒ္ဓိံ အနုရာဓပုရာ ပလာယိတွာ ရောဟဏေ ဝသမာနာ ပုတ္တံ ပဋိလဘိ, သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ မာတရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ဥပါသိကေ တုမှာကံ ဘာတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ နတ္ထိ, န ကဉ္စိ ဉာတကံ ပဿာမီ’’တိ. ‘‘တာတ, အဟံ အနုရာဓပုရေ ကုလဒါသီ, တဝ ပိတရာ သဒ္ဓိံ ပလာယိတွာ ဣဓ ဝသာမီ’’တိ. သီလဝါ ဘိက္ခု ‘‘အသုဒ္ဓါ ကိရ မေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ မာတရံ တဿ ကုလဿ နာမဂေါတ္တံ ပုစ္ဆိတွာ အနုရာဓပုရံ အာဂမ္မ တဿ ကုလဿ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ‘‘အတိစ္ဆထ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေပိ နာတိက္ကမိ, တေ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘တုမှာကံ ဣတ္ထန္နာမာ ဒါသီ ပလာတာ အတ္ထီ’’တိ? အတ္ထိ ဘန္တေ. အဟံ တဿာ ပုတ္တော, သစေ မံ တုမှေ အနုဇာနာထ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘာမိ, တုမှေ မယှံ သာမိကာတိ[Pg.284]. တေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ ‘‘သုဒ္ဓါ ဘန္တေ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ တံ ဘုဇိဿံ ကတွာ မဟာဝိဟာရေ ဝသာပေသုံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ. ထေရော တံ ကုလံ နိဿာယ ဝသမာနောယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ.

මෙම කරුණ පැහැදිලි කිරීම පිණිස මෙම කථා පුවත දක්වනු ලැබේ - එක්තරා කුල දාසියක් එක් පුරුෂයෙකු සමඟ අනුරාධපුරයෙන් පලාගොස් රෝහණ ජනපදයෙහි වාසය කරමින් සිටියදී පුත්‍රයෙකු ලැබුවාය. ඔහු පැවිදි වී උපසම්පදා වූ කාලයෙහි ලජ්ජාශීලී වූ, විනය පිළිබඳ සැක සංකා ඇති කරගන්නා භික්ෂුවක් විය. දිනක් ඔහු මවගෙන් මෙසේ ඇසීය - 'උපාසිකාවනි, ඔබලාට සහෝදරයෙකු හෝ සහෝදරියක නැද්ද? මම කිසිදු නෑදෑයෙකු නොදකිමි.' 'පුතණුවනි, මම අනුරාධපුරයේ කුල දාසියක් වීමි. ඔබගේ පියා සමඟ පලාගොස් මෙහි වාසය කරමි' යි ඇය පැවසුවාය. එවිට සිල්වත් භික්ෂුව 'මගේ පැවිද්ද අශුද්ධ (නොනිසි) එකකැ' යි සංවේගයට පත්ව, මවගෙන් එම කුලයෙහි නම සහ ගෝත්‍රය විමසා අනුරාධපුරයට පැමිණ එම කුලයෙහි නිවස දොරකඩ වැඩසිටියේය. 'ස්වාමීනි, අන් ගෙයකට වැඩිය මැනව' යි කීවද උන්වහන්සේ එතැනින් ඉවත් නොවූහ. එවිට ඒ නිවැසියන් පැමිණ 'ස්වාමීනි, කුමක්ද?' යි ඇසූහ. 'ඔබලාගේ අසවල් නම ඇති පලාගිය දාසියක් සිටීද?' යි උන්වහන්සේ ඇසූහ. 'එසේය ස්වාමීනි, සිටින්නීය' යි ඔවුහු කීහ. 'මම ඇගේ පුත්‍රයා වෙමි, ඉදින් ඔබලා මට අවසර දෙන්නේ නම් මම මගේ පැවිද්ද පවත්වා ගනිමි, ඔබලා මගේ ස්වාමිවරුන්ය' යි උන්වහන්සේ පැවසූහ. ඔවුහු මහත් සතුටට පත්ව 'ස්වාමීනි, ඔබගේ පැවිද්ද ශුද්ධ (පිවිතුරු) ය' යි පවසා උන්වහන්සේව දාසභාවයෙන් නිදහස් කොට, සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරමින් මහා විහාරයෙහි වාසය කරවූහ. ඒ තෙරුන් වහන්සේ එම කුලය ඇසුරු කරමින් වාසය කරමින්ම අර්හත් භාවයට පත්වූහ. මෙම වෘත්තාන්තය මෙසේ පවසති.

ဒါသဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

දාස වස්තුව පිළිබඳ කථාව නිමා විය.

ကမ္မာရဘဏ္ဍုဝတ္ထာဒိကထာ

කම්මාරභණ්ඩූ වස්තුව ආදී කථාව.

၉၈-၉. ကမ္မာရဘဏ္ဍူတိ တုလာဓာရမုဏ္ဍကော သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တော, ပဉ္စသိခေါ တရုဏဒါရကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သံဃံ အပလောကေတုံ ဘဏ္ဍုကမ္မာယာတိ သံဃံ ဘဏ္ဍုကမ္မတ္ထာယ အာပုစ္ဆိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တတြာယံ အာပုစ္ဆနဝိဓိ – သီမာပရိယာပန္နေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ တတ္ထ နေတွာ ‘‘သံဃံ ဘန္တေ ဣမဿ ဒါရကဿ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ သကိံ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမဿ ဒါရကဿ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိပိ ‘‘ဣမဿ သမဏကရဏံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိပိ ‘‘ဣမဿ ပဗ္ဗာဇနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိပိ ‘‘အယံ သမဏော ဟောတုကာမော’’တိပိ ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇိတုကာမော’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

98-9. කම්මාරභණ්ඩූ යනු තලයක් (දැළිපිහියක්) දරන, හිස මුඩු කළ රන්කරුවෙකුගේ පුත්‍රයෙකි; ඔහු හිසෙහි කෙස් වැටි පහක් (පංචසිඛා) ඇති තරුණ දරුවෙකි යන්න මෙහි අදහසයි. 'සංඝයාගෙන් බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර ගැනීම' යනු හිසකෙස් කැපීම සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර ගැනීමට අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි. එහි අවසර ගැනීමේ ක්‍රමය මෙසේය - සීමාවට අයත් ප්‍රදේශයෙහි වැඩවසන භික්ෂූන් රැස්කරවා, පැවිදි වීමට අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා එහි කැඳවාගෙන විත්, 'ස්වාමීනි, මෙම දරුවාගේ බණ්ඩකර්මය (හිසකෙස් කැපීම) සඳහා සංඝයාගෙන් අවසර පතමි' යි තෙවරක් හෝ දෙවරක් හෝ එක් වරක් හෝ පැවසිය යුතුය. මෙහිදී 'මෙම දරුවාගේ බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු ශ්‍රමණයෙකු කිරීම සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු පැවිදි කිරීම සඳහා අවසර පතමි' කියා හෝ 'මොහු ශ්‍රමණයෙකු වීමට කැමැත්තෙන් සිටී' යි කියා හෝ 'මොහු පැවිදි වීමට කැමැත්තෙන් සිටී' යි කියා හෝ පැවසීම සුදුසුමය.

သစေ သဘာဂဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဒသ ဝါ ဝီသံ ဝါ တိံသံ ဝါ ဘိက္ခူ ဝသန္တီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, တေသံ ဌိတောကာသံ ဝါ နိသိန္နောကာသံ ဝါ ဂန္တွာပိ ပုရိမနယေနေဝ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဝိနာဝ ဒဟရဘိက္ခူ ဝါ သာမဏေရေ ဝါ ပေသေတွာပိ ‘‘ဧကော ဘန္တေ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော အတ္ထိ တဿ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန အာပုစ္ဆာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් හෝ විසි නමක් හෝ තිස් නමක් හෝ වැඩවසන පොදු ස්ථානයක් බව දන්නේ නම්, උන්වහන්සේලා වැඩසිටින තැනට ගොස් පෙර කී ක්‍රමයෙන්ම අවසර ගත යුතුය. පැවිදි අපේක්ෂකයා නොමැතිව වුවද තරුණ භික්ෂූන් හෝ සාමණේරයන් පිටත් කර යවා 'ස්වාමීනි, එක් පැවිදි අපේක්ෂකයෙකු සිටී, ඔහුගේ බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර පතමු' යනාදී ක්‍රමයෙන් අවසර කරවීම සුදුසුය.

သစေ ကေစိ ဘိက္ခူ သေနာသနံ ဝါ ဂုမ္ဗာဒီနိ ဝါ ပဝိသိတွာ နိဒ္ဒါယန္တိ ဝါ သမဏဓမ္မံ ဝါ ကရောန္တိ, အာပုစ္ဆကာ စ ပရိယေသန္တာပိ အဒိသွာ ‘‘သဗ္ဗေ အာပုစ္ဆိတာ အမှေဟီ’’တိ သညိနော ဟောန္တိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ လဟုကံ ကမ္မံ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇိတော သုပဗ္ဗဇိတောဝ ပဗ္ဗာဇေန္တဿာပိ အနာပတ္တိ.

ඉදින් සමහර භික්ෂූන් වහන්සේලා සෙනසුන්වලට හෝ පඳුරු ආදියට හෝ පිවිස නිදා සිටින්නේ නම් හෝ ශ්‍රමණ ධර්මය පුරන්නේ නම්, අවසර පතන්නන් සොයා බලාත් උන්වහන්සේලාව නොදැක 'අප විසින් සියල්ලන්ගෙන්ම අවසර ගන්නා ලදී' යන හැඟීමෙන් සිටින්නේ නම්, පැවිද්ද යනු සැහැල්ලු කර්මයකි. එබැවින් එසේ පැවිදි වූ තැනැත්තා මැනවින් පැවිදි වූවෙක්ම වෙයි, පැවිදි කළ තැනැත්තාටද ඇවැත් සිදු නොවේ.

သစေ ပန မဟာဝိဟာရော ဟောတိ အနေကဘိက္ခုသဟဿာဝါသော, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတေတုမ္ပိ ဒုက္ကရံ, ပဂေဝ ပဋိပါဋိယာ အာပုစ္ဆိတုံ, ခဏ္ဍသီမာယံ ဝါ ဌတွာ နဒီသမုဒ္ဒါဒီနိ ဝါ ဂန္တွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယော ပန နဝမုဏ္ဍော ဝါ ဟောတိ ဝိဗ္ဘန္တကော ဝါ နိဂဏ္ဌာဒီသု အညတရော ဝါ ဒွင်္ဂုလကေသော [Pg.285] ဝါ ဦနဒွင်္ဂုလကေသော ဝါ, တဿ ကေသစ္ဆေဒနကိစ္စံ နတ္ထိ, တသ္မာ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အနာပုစ္ဆိတွာပိ တာဒိသံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒွင်္ဂုလာတိရိတ္တကေသော ပန ယော ဟောတိ အန္တမသော ဧကသိခါမတ္တဓရောပိ, သော ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဥပါလိဝတ္ထု မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယမေဝ.

ඉදින් දහස් ගණන් භික්ෂූන් වැඩවසන මහා විහාරයක් වැනි තැනක් වේ නම්, සියලු භික්ෂූන් රැස්කරවීම පවා දුෂ්කරය, එබැවින් පිළිවෙළින් අවසර ගැනීම ගැන කියනුම කවරේද? එවැනි විටෙක ඛණ්ඩ සීමාවක සිට හෝ ගංගා, මුහුදු ආදියට ගොස් හෝ පැවිදි කළ යුතුය. යමෙක් අලුතින් හිස මුඩු කළ අයෙක් වේද, නැතහොත් පැවිද්දෙන් අස්වී නැවත පැමිණි අයෙක් වේද, නිගණ්ඨාදීන් අතරින් අයෙක් වූයේද, අඟල් දෙකක පමණ කෙස් ඇත්තෙක් හෝ අඟල් දෙකකට වඩා අඩු කෙස් ඇත්තෙක් වේද, ඔහුට හිසකෙස් කැපීමේ කෘත්‍යයක් නැත. එබැවින් බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර නොගෙන වුවද එබඳු අයෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය. එහෙත් අඟල් දෙකකට වඩා වැඩි කෙස් ඇති, අවම වශයෙන් එක් කෙස් වැටියක් (සිඛාවක්) හෝ දරන අයෙකු වේ නම්, ඔහු බණ්ඩකර්මය සඳහා අවසර ගෙනම පැවිදි කළ යුතුය. උපාලි වස්තුව මහා විභංගයෙහි දක්වා ඇති ක්‍රමයටම දත යුතුය.

၁၀၀. အဟိဝါတကရောဂေနာတိ မာရိဗျာဓိနာ; ယတြ ဟိ သော ရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ကုလံ ဒွိပဒစတုပ္ပဒံ သဗ္ဗံ နဿတိ, ယော ဘိတ္တိံ ဝါ ဆဒနံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ ပလာယတိ, တိရောဂါမာဒိဂတော ဝါ ဟောတိ, သော မုစ္စတိ. တထာ စေတ္ထ ပိတာပုတ္တာ မုစ္စိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပိတာပုတ္တကာ သေသာ ဟောန္တီ’’တိ.

100. ‘අහිවාතකරෝගය’ යනු මාරක ව්‍යාධියකි. මන්ද යත්, යම් තැනක එම රෝගය හටගනී ද, එහි වසන මිනිසුන් හා සිව්පාවුන් ඇතුළු මුළු පවුලම විනාශයට පත්වෙයි. යමෙක් බිත්තියක් හෝ වහලක් බිඳගෙන පලා යයි ද, එසේත් නැතිනම් වෙනත් ගමකට හෝ බැහැරකට යයි ද, ඔහු එම රෝගයෙන් බේරෙයි. මෙහි දී ද පියා සහ පුතා එසේ බේරුණහ. ‘පියා සහ පුතා පමණක් ඉතිරි වූහ’ යි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

ကာကုဍ္ဍေပကန္တိ ယော ဝါမဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော သက္ကောတိ အာဂတာဂတေ ကာကေ ဥဍ္ဍာပေတွာ ပုရတော နိက္ခိတ္တံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ, အယံ ကာကုဍ္ဍေပကော နာမ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

‘කාකුඩ්ඩේපක’ යනු යම් දරුවෙකු වම් අතින් ගල් කැටයක් ගෙන හිඳගෙන, එන එන කාවුන් පලවා හරිමින් තම ඉදිරියේ තබා ඇති බත් අනුභව කිරීමට සමර්ථ වේ ද, ඔහු කාකුඩ්ඩේපක නම් වේ. එවැනි දරුවෙකු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

၁၀၂. ဣတ္တရောတိ အပ္ပမတ္တကော; ကတိပါဟမေဝ ဝါသော ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

102. ‘ඉත්තර’ යනු ඉතා ස්වල්ප වූ යන අර්ථයයි. වාසය කරන්නේ දින කිහිපයක් පමණක් බව මෙයින් අදහස් වේ.

၁၀၃. ဩဂဏေနာတိ ပရိဟီနဂဏေန; အပ္ပမတ္တကေန ဘိက္ခုသံဃေနာတိ အတ္ထော. အဗျတ္တေန ယာဝဇီဝန္တိ ဧတ္ထ သစာယံ ဝုဍ္ဎတရံ အာစရိယံ န လဘတိ, ဥပသမ္ပဒါယ သဋ္ဌိဝဿော ဝါ သတ္တတိဝဿော ဝါ ဟောတု, နဝကတရဿာပိ ဗျတ္တဿ သန္တိကေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အာစရိယော မေ အာဝုသော ဟောဟိ, အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗောဝ. ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆန္တေနာပိ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမိ အာစရိယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗအာပုစ္ဆနေသု. ပဉ္စကဆက္ကေသု စေတ္ထ ယတ္တကံ သုတံ နိဿယမုတ္တကဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တံ ဘိက္ခုနောဝါဒကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ. တဿ နတ္ထိတာယ စ အပ္ပဿုတော; အတ္ထိတာယ စ ဗဟုဿုတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ.

103. ‘ඕගණ’ යනු පිරිහී ගිය පිරිසක් හෙවත් ඉතා ස්වල්ප වූ භික්ෂු සංඝයා යන්නයි. ‘අබ්‍යත්ත’ හෙවත් අඥාන භික්ෂුව ජීවිතාන්තය දක්වා නිස්සය ගත යුතු බව මෙහි දැක්වේ. යම් හෙයකින් තමාට වඩා වැඩිමහලු ආචාර්යවරයෙකු නොලැබේ නම්, උපසම්පදාවෙන් වසර හැටක් හෝ හැත්තෑවක් වුව ද, විනයෙහි දක්ෂ නවක භික්ෂුවක් සමීපයෙහි වුව ද උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී ‘ආයුෂ්මතුනි, මගේ ආචාර්යවරයා වන්න, ඔබ වහන්සේ නිස්සය කොට වසන්නෙමි’ යි මෙසේ තෙවරක් පවසා නිස්සය ගත යුතුමය. ගමට පිවිසීමේ දී අවසර ගන්නා ශිෂ්‍යයා ද උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී ‘ආචාර්යයන් වහන්ස, ගමට පිවිසීමට අවසර ඉල්ලමි’ යි පැවසිය යුතුය. සියලු අවසර ගැනීම්වල දී ක්‍රමය මෙයමය. මෙහි දී නිස්සයෙන් මිදීමට අවශ්‍ය වන පර්යාප්ති ධර්මය පිළිබඳ විස්තර භික්ඛුනෝවාදක ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දක්වා ඇත. එම ධර්ම ඥානය නැති බැවින් ‘අප්පස්සුත’ (අල්පශ්‍රැත) ලෙස ද, එය ඇති බැවින් ‘බහුස්සුත’ (බහුශ්‍රැත) ලෙස ද දත යුතුය. ඉතිරි විස්තර කලින් පවසා ඇති පරිදිම වේ.

ကမ္မာရဘဏ္ဍုဝတ္ထာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

කම්මාරභණ්ඩු වස්තුව ආදී කථා නිම විය.

ရာဟုလဝတ္ထုကထာ

රාහුල වස්තු කථාව.

၁၀၅. ယေန [Pg.286] ကပိလဝတ္ထု တေန စာရိကံ ပက္ကာမီတိ ဧတ္ထ အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ အဘိနိက္ခမနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ‘‘မမ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ နိက္ခန္တော, ဇာတော နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပဝတ္တိသဝနတ္ထံ ဩဟိတသောတောဝ ဝိဟရတိ. သော ဘဂဝတော ပဓာနစရိယဉ္စ သမ္ဗောဓိဉ္စ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနာဒီနိ စ သုဏန္တော ‘‘ဣဒါနိ ကိရ မေ ပုတ္တော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတီ’’တိ သုတွာ ဧကံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘အဟံ တာတ ဝုဍ္ဎော မဟလ္လကော, သာဓု မေ ဇီဝန္တဿေဝ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ. အထဿ ဘဂဝါ ဓမ္မကထံ ကထေသိ, သော ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေဝ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ယာစိ. တတော နံ ဘဂဝါ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပာဒေသိ, သော သပရိသော အရဟတ္တံ ပတွာ တတ္ထေဝ ဖလသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝမာနော ဝိဟာသိ. ရာဇာ တေနေဝ ဥပါယေန အပရေပိ အဋ္ဌ ဒူတေ ပဟိဏိ, တေပိ သဗ္ဗေ သပရိသာ တထေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ တတ္ထေဝ ဝိဟရိံသု. ‘‘ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန တေ နာဂစ္ဆန္တီ’’တိ ရညော ကောစိ ပဝတ္တိမတ္တမ္ပိ အာရောစေန္တော နတ္ထိ.

105. ‘යම් තැනක කිඹුල්වත් නුවර වේ ද, එදෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක’ යන්නෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය: ශුද්ධෝදන මහාරාජාණෝ බෝසතාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ දින පටන් ‘මගේ පුතණුවන් බුදු වන්නට ගියහ, දැන් බුදු වූ සේක් දැයි’ පුවත් ඇසීමට සැදී පැහැදී සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන වීර්යය, සම්බෝධිය සහ ධර්මචක්‍ර ප්‍රවර්තන සූත්‍රය දේශනා කිරීම ආදිය පිළිබඳව අසමින් සිටි රජතුමා ‘දැන් මගේ පුතණුවන් රජගහ නුවර ඇසුරු කරමින් වසන සේකැයි’ අසා, එක් ඇමතියෙකු කැඳවා ‘පුතේ, මම දැන් වයසින් මුහුකුරා ගිය මහල්ලෙක්මි, මා ජීවත්ව සිටියදීම මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්න’ යැයි අණ කළේය. ඔහු ‘යහපතැයි’ පිළිගෙන දහසක් පිරිස පිරිවරා රජගහ නුවරට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඔහු පැහැදී පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටියේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු ‘ඒහි භික්ඛු’ භාවයෙන් උපසම්පදා කළ සේක. ඔහු සිය පිරිස සමඟ අර්හත්වයට පත්ව එහිම ඵලසමාපත්ති සුවයෙන් වැඩසිටියේය. රජතුමා එම ක්‍රමයෙන්ම තවත් දූතයන් අට දෙනෙකු යැවූ අතර, ඔවුන් ද පිරිස සමඟ අර්හත්වයට පත්ව එහිම වැඩසිටියහ. මේ හේතුව නිසා ඔවුන් ආපසු නොඑන්නේ යැයි රජුට පුවතක් හෝ සැළ කිරීමට කිසිවෙකු නොවීය.

အထ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသံဇာတံ ကာဠုဒါယိံ နာမ အမစ္စံ ပဟိဏိတုကာမော ပုရိမနယေနေဝ ယာစိ, သော ‘‘သစေ အဟံ ပဗ္ဗဇိတုံ လဘာမိ, ဒဿေဿာမီ’’တိ အာဟ. တံ ရာဇာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာပိ မေ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ ပဟိဏိ; သောပိ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ဂန္တွာ တထေဝ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ဧကဒိဝသံ သမ္ဘတေသု သဗ္ဗသဿေသု ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေသု ဇနပဒမနုဿေသု ပုပ္ဖိတေသု ထလဇဇလဇပုပ္ဖေသု ပဋိပဇ္ဇနက္ခမေ မဂ္ဂေ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ ဂမနဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေသိ. ဘဂဝါ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ တုမှာကံ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ မဟလ္လကောမှိ, ဇီဝန္တဿေဝ မေ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ မံ ပေသေသိ, သာဓု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဉာတကာနံ သင်္ဂဟံ ကရောတု, ကာလော စာရိကံ ပက္ကမိတုန္တိ. တေန ဟိ သံဃဿ အာရောစေဟိ, ‘‘ဘိက္ခူ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘သာဓု ဘန္တေ’’တိ ထေရော တထာ အကာသိ. ဘဂဝါ အင်္ဂမဂဓဝါသီနံ ကုလပုတ္တာနံ ဒသဟိ သဟဿေဟိ ကပိလဝတ္ထုဝါသီနံ ဒသဟီတိ သဗ္ဗေဟေဝ ဝီသတိသဟဿေဟိ [Pg.287] ခီဏာသဝေဟိ ပရိဝုတော ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ ရာဇဂဟတော သဋ္ဌိယောဇနိကံ ကပိလဝတ္ထုံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တော ဒွီဟိ မာသေဟိ ပါပုဏိဿာမီတိ အတုရိတစာရိကံ ပက္ကာမိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေန ကပိလဝတ္ထု တေန စာရိကံ ပက္ကာမီ’’တိ.

ඉන්පසු රජතුමා බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනක උපන් කාළුදායි නම් ඇමතියා යැවීමට අදහස් කර, පෙර පරිදිම ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු ‘මට පැවිදි වීමට අවසර ලැබේ නම්, මම පෙන්වන්නෙමි’ යි කීවේය. රජතුමා ‘පැවිදි වී හෝ මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්න’ යැයි පවසා ඔහු පිටත් කර හැරියේය. ඔහු ද දහසක් පිරිස සමඟ ගොස් අර්හත්වයට පත් විය. දිනක් සියලු වගාවන් අස්වනු නෙළා අවසන් වූ පසු, ජනපදවාසීන් වැඩකටයුතුවලින් මිදී සිටින කල්හි, ගොඩ හා දිය මල් පිපී මඟ ගමන් කිරීමට සුදුසු කාලය පැමිණි විට, ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ ගාථා හැටකින් ගමනෙහි අගය වර්ණනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මේ කුමක්දැයි’ විමසූ සේක. ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ පියාණන් වන ශුද්ධෝදන මහාරාජාණෝ මම දැන් මහලු වී සිටිමි, මා ජීවත්ව සිටියදීම මගේ පුතණුවන් මට දක්වන්නැයි පවසා මා එවූහ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඤාතීන්ට සංග්‍රහ කරන සේක්වා, චාරිකාවෙහි වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි’ කියා සැළ කළේය. ‘එසේ නම් සංඝයාට දන්වන්න, භික්ෂූහු ගමනට අදාළ වත් සම්පූර්ණ කරනු ඇතැයි’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද එසේම කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අංග මගධ වැසි කුලපුත්‍රයන් දසදහසක් සහ කිඹුල්වත් නුවර වැසි කුලපුත්‍රයන් දසදහසක් වශයෙන් විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවරින් නික්මුණු සේක. රජගහ නුවර සිට යොදුන් සැටක් දුරැති කිඹුල්වත් නුවරට දිනකට යොදුන බැගින් වැඩම කරමින් මාස දෙකකින් ළඟා වන්නෙමි යි නොපමා වූ චාරිකාවෙන් වැඩි සේක. ‘යම් තැනක කිඹුල්වත් නුවර වේ ද, එදෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක’ යි පවසන ලද්දේ එබැවිනි.

ဧဝံ ပက္ကန္တေ စ ဘဂဝတိ ဥဒါယိတ္ထေရော နိက္ခန္တဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ဂေဟေ ဘတ္တကိစ္စံ ကရောတိ. ရာဇာ ထေရံ ပရိဝိသိတွာ ပတ္တံ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဥတ္တမဘောဇနဿ ပူရေတွာ ‘‘ဘဂဝတော ဒေဟီ’’တိ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေတိ. ထေရောပိ တထေဝ ကရောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ ရညောယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ထေရောပိ စ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ရညော အာရောစေတိ ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧတ္တကံ အာဂတော’’တိ, ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တာယ စ ကထာယ သာကိယာနံ ဘဂဝတိ သဒ္ဓံ ဥပ္ပာဒေသိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ ယဒိဒံ ကာဠုဒါယီ’’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වැඩම කරන කල්හි, උදායි තෙරුන් වහන්සේ නික්මුණු දින පටන් ශුද්ධෝදන රජුගේ මාලිගයෙහි දන් වැළඳූහ. රජතුමා තෙරුන් වහන්සේට සංග්‍රහ කොට, පාත්‍රය සුවඳ කුඩුවලින් පිරිමැද, උතුම් භෝජනයෙන් පුරවා ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කරන්න’ යැයි පවසා තෙරුන් වහන්සේගේ අතෙහි තැබීය. තෙරුන් වහන්සේ ද එලෙසම කළහ. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ අතරතුර දී රජු විසින් එවන ලද පිණ්ඩපාතයම වැළඳූ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද දන් වැළඳීමෙන් පසු දිනපතා රජුට ‘අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙපමණ දුරක් වැඩම කළ සේක’ යි සැළ කළහ. තවද බුදුගුණ හා සම්බන්ධ කථාවෙන් ශාක්‍යයන් තුළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කළහ. ඒ හේතුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි, කුලයන් පැහැදවූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ කාළුදායි අග්‍ර වන්නේය’ යි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

သာကိယာပိ ခေါ အနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌံ ပဿိဿာမာ’’တိ သန္နိပတိတွာ ဘဂဝတော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝီမံသမာနာ နိဂြောဓသက္ကဿ အာရာမော ရမဏီယောတိ သလ္လက္ခေတွာ တတ္ထ သဗ္ဗံ ပဋိဇဂ္ဂနဝိဓိံ ကာရေတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒိဟတ္ထာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေ ဒဟရဒဟရေ နာဂရိကဒါရကေ စ ဒါရိကာယော စ ပဌမံ ပဟိဏိံသု, တတော ရာဇကုမာရေ စ ရာဇကုမာရိကာယော စ တေသံ အနန္တရာ သာမံ ဂန္တွာ ဂန္ဓပုပ္ဖစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနာ ဘဂဝန္တံ ဂဟေတွာ နိဂြောဓာရာမမေဝ အဂမံသု. တတြ ဘဂဝါ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. သာကိယာ မာနဇာတိကာ မာနထဒ္ဓါ, တေ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော အမှေဟိ ဒဟရတရောဝ အမှာကံ ကနိဋ္ဌော, ဘာဂိနေယျော, ပုတ္တော, နတ္တာ’’တိ စိန္တေတွာ ဒဟရဒဟရေ ရာဇကုမာရေ အာဟံသု – ‘‘တုမှေ ဝန္ဒထ, မယံ တုမှာကံ ပိဋ္ဌိတော နိသီဒိဿာမာ’’တိ.

ශාක්‍යයෝ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ පසු "අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ඥාතියා දැක බලා ගනිමු" යැයි රැස්ව, උන්වහන්සේගේ වැඩසිටින ස්ථානය ගැන විමසා බලමින්, නිග්‍රෝධ ශාක්‍යයාගේ ආරාමය රමණීය බව දැක එහි සියලු පිරිසිදු කිරීම් හා පිළියෙළ කිරීම් සිදු කළහ. ඉක්බිති සුවඳ මල් ආදිය අතැතිව පෙරගමන් කරමින්, සියලු අබරණින් සැරසුණු කුඩා නගර වැසි දරු දැරියන් පළමුව පිටත් කර යැවූහ. ඉන්පසු රජකුමරුන් හා රජකුමරියන් ද ඔවුන්ට පසුව වැඩිහිටියන් ද තමන්ම ගොස් මල්, සුවඳ සුණු ආදියෙන් පූජා පවත්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිග්‍රෝධාරාමයටම කැඳවාගෙන ගියහ. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා පනවන ලද උතුම් බුද්ධ ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. ශාක්‍යයෝ උපතින්ම මානය ඇති, මානයෙන් තද වූ පිරිසකි. ඔවුහු "සිද්ධත්ථ කුමාරයා අපට වඩා බාලය, ඔහු අපගේ මල්ලි කෙනෙකි, බෑණා කෙනෙකි, පුතෙකි, මුණුපුරෙකි" යි සිතා තරුණ රජකුමරුන්ට "නුඹලා වඳින්න, අපි නුඹලාට පිටුපසින් වාඩි වෙමු" යි කීහ.

တေသု ဧဝံ နိသိန္နေသု ဘဂဝါ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ‘‘န မံ ဉာတီ ဝန္ဒန္တိ, ဟန္ဒ နေ ဝန္ဒာပယိဿာမီ’’တိ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ တေသံ သီသေ ပါဒပံသုံ ဩကိရမာနော [Pg.288] ဝိယ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယသဒိသံ ပါဋိဟာရိယမကာသိ. ရာဇာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘ဘဂဝါ တုမှာကံ မင်္ဂလဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏဿ ဝန္ဒနတ္ထံ ဥပနီတာနံ ပါဒေ ဝေါ ပရိဝတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏဿ မတ္ထကေ ပတိဋ္ဌိတေ ဒိသွာပိ အဟံ တုမှေ ဝန္ဒိံ, အယံ မေ ပဌမဝန္ဒနာ. ဝပ္ပမင်္ဂလဒိဝသေ ဇမ္ဗုစ္ဆာယာယ သိရိသယနေ နိပန္နာနံ ဝေါ ဇမ္ဗုစ္ဆာယာယ အပရိဝတ္တနံ ဒိသွာပိ ပါဒေ ဝန္ဒိံ, အယံ မေ ဒုတိယဝန္ဒနာ. ဣဒါနိ ဣမံ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာပိ တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ, အယံ မေ တတိယဝန္ဒနာ’’တိ.

ඔවුන් එසේ වාඩි වී සිටින විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ අදහස දිවැසින් දැක, "මාගේ ඥාතීහු මට වඳින්නේ නැත, දැන් මම ඔවුන් ලවා වන්දවන්නෙමි" යි සිතා, අභිඥාවන්ට පාදක වන සතරවන ධ්‍යානයට සමවැදී එයින් නැගී සිට සෘද්ධියෙන් අහසට පැන නැගී ඔවුන්ගේ හිස් මත පාද රේණු විසුරුවන්නාක් මෙන් කණ්ඩාම්බ රුක් මූලයේදී කළ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යයට සමාන ප්‍රාතිහාර්යයක් කළහ. රජතුමා ඒ අසිරිය දැක මෙසේ කීවේය: "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ මංගල දිනයේදී බමුණාට වැඳවීම සඳහා ළං කළ විට ඔබගේ පාද කරකැවී බමුණාගේ හිස මත පිහිටි බව දැක මම ඔබවහන්සේට වැන්දෙමි. මෙය මාගේ පළමු වැඳීමයි. වප් මංගල දිනයේදී දඹ රුක් සෙවණේ සිරි යහනක නිදා සිටි ඔබවහන්සේගේ දඹ රුක් සෙවණ ඉවතට නොගිය බව දැක මම ඔබගේ පාද වැන්දෙමි. මෙය මාගේ දෙවන වැඳීමයි. දැන් පෙර නොදුටු විරූ මෙම ප්‍රාතිහාර්යය දැක මම ඔබවහන්සේගේ පාද වඳිමි. මෙය මාගේ තෙවන වැඳීමයි."

သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇေန ပန ဝန္ဒိတေ ဘဂဝတိ အဝန္ဒိတွာ ဌိတော နာမ ဧကသာကိယောပိ နာဟောသိ, သဗ္ဗေယေဝ ဝန္ဒိံသု. ဣတိ ဘဂဝါ ဉာတယော ဝန္ဒာပေတွာ အာကာသတော ဩရုယှ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသိန္နေ ဘဂဝတိ သိခါပ္ပတ္တော ဉာတိသမာဂမော အဟောသိ, သဗ္ဗေ ဧကဂ္ဂါ သန္နိပတိံသု. တတော မဟာမေဃော ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ, တမ္ဗဝဏ္ဏမုဒကံ ဟေဋ္ဌာ ဝိရဝန္တံ ဂစ္ဆတိ. ကဿစိ သရီရေ ဧကဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ န ပတတိ, တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဇာတာ အဟေသုံ. ဘဂဝါ ‘‘န ဣဒါနေဝ မယှံ ဉာတိသမာဂမေ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿတိ, အတီတေပိ ဝဿီ’’တိ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဝေဿန္တရဇာတကံ ကထေသိ. ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဗ္ဗေ ဥဋ္ဌာယ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. ဧကောပိ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ ‘‘သွေ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဂတော နာမ နတ္ထိ.

ශුද්ධෝදන මහරජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳීමෙන් පසු, නොවැඳ සිටි එකදු ශාක්‍යයෙක්වත් නොවීය. සියල්ලෝම වැන්දහ. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඥාතීන් ලවා වන්දවා අහසින් බැස පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින විට ශ්‍රේෂ්ඨ ඥාති සමාගමයක් සිදුවිය. සියල්ලෝම එකඟ වූ සිත් ඇතිව රැස්වූහ. එකල මහා මේඝයක් විසින් පොක්ඛරවස්සය (පොකුරු වැස්ස) වස්වන ලදී. රතු පැහැති ජලය හඬ නගමින් පහත් භූමියට ගලා ගියේය. කිසිවකුගේ ශරීරයෙහි එකදු දිය බිඳක්වත් (අකමැති නම්) වැටුණේ නැත. එය දැක සියල්ලෝම පුදුමයට පත් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මාගේ ඥාති සමාගමයේදී පොක්ඛරවස්සය වැසීම දැන් පමණක් නොව, අතීතයේදී ද වැස්සේය" යි පවසමින් මෙම කරුණ නිමිති කරගෙන වෙස්සන්තර ජාතකය දේශනා කළ සේක. ධර්ම දේශනාව අසා සියල්ලෝම නැගී සිට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටත්ව ගියහ. එකදු රජෙක් හෝ මහා ඇමතියෙක් හෝ "හෙට අපගේ දානය පිළිගන්න" යැයි පවසා ගියේ නැත.

ဘဂဝါ ဒုတိယဒိဝသေ ဝီသတိဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရော ကပိလဝတ္ထုံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ, န ကောစိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ နိမန္တေသိ ဝါ ပတ္တံ ဝါ အဂ္ဂဟေသိ. ဘဂဝါ ဣန္ဒခီလေ ဌိတော အာဝဇ္ဇေသိ – ‘‘ကထံ နု ခေါ ပုဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ကုလနဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိံသု, ကိံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဣဿရဇနာနံ ဃရာနိ အဂမံသု, ဥဒါဟု သပဒါနစာရိကံ စရိံသူ’’တိ. တတော ဧကဗုဒ္ဓဿပိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂမနံ အဒိသွာ ‘‘မယာပိ ဣဒါနိ အယမေဝ ဝံသော အယံ ပဝေဏီ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ, အာယတိဉ္စ မေ သာဝကာပိ မမေဝ အနုသိက္ခန္တာ ပိဏ္ဍစာရိယဝတ္တံ ပူရေဿန္တီ’’တိ ကောဋိယံ နိဝိဋ္ဌဂေဟတော ပဋ္ဌာယ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ‘‘အယျော ကိရ သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ စတုဘူမကာဒီသု ပါသာဒေသု သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ မဟာဇနော ဒဿနဗျာဝဋော အဟောသိ. ရာဟုလမာတာပိ ဒေဝီ ‘‘အယျပုတ္တော ကိရ ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန [Pg.289] သုဝဏ္ဏသိဝိကာဒီဟိ ဝိစရိတွာ ဣဒါနိ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယဝတ္ထဝသနော ကပါလဟတ္ထော ပိဏ္ဍာယ စရတိ, ‘‘သောဘတိ နု ခေါ နော ဝါ’’တိ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကယမာနာ ဘဂဝန္တံ နာနာဝိရာဂသမုဇ္ဇလာယ သရီရပ္ပဘာယ နဂရဝီထိယော ဩဘာသေတွာ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ ဥဏှီသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပါဒတလာ နရသီဟဂါထာဟိ နာမ အဋ္ဌဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘တုမှာကံ ပုတ္တော ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော ဟတ္ထေန သာဋကံ သဏ္ဌာပယမာနော တုရိတတုရိတံ နိက္ခမိတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဘဂဝတော ပုရတော ဌတွာ အာဟ – ‘‘ကိံ ဘန္တေ အမှေ လဇ္ဇာပေထ, ကိမတ္ထံ ပိဏ္ဍာယ စရထ, ကိံ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ န သက္ကာ ဘတ္တံ လဒ္ဓုန္တိ ဧဝံသညိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ. ဝံသစာရိတ္တမေတံ မဟာရာဇ အမှာကန္တိ. နနု ဘန္တေ အမှာကံ မဟာသမ္မတခတ္တိယဝံသော နာမ ဝံသော, တတ္ထ စ ဧကခတ္တိယောပိ ဘိက္ခာစာရော နာမ နတ္ထီတိ. အယံ မဟာရာဇ ဝံသော နာမ တဝ ဝံသော, အမှာကံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသော ဝံသော နာမ, သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍစာရိကာ အဟေသုန္တိ အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙවන දිනයෙහි විසිදහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා කපිලවස්තු පුරයට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළහ. කිසිවෙක් පෙරගමන් කොට ආරාධනා කළේ හෝ පාත්‍රය අතට ගත්තේ හෝ නැත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නගර දොරටුව අසල සිට "අතීතයේ බුදුවරුන් තම ඥාතීන්ගේ නගරයෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිරුණේ කෙසේද? ප්‍රභූවරුන්ගේ නිවෙස්වලට පිළිවෙළක් නැතිව වැඩම කළේද? නැතහොත් පිළිවෙළින් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළේද?" යි මෙනෙහි කළ සේක. එකදු බුදුවරයෙකුගේවත් පිළිවෙළක් නැතිව වැඩම කිරීමක් නොදැක, "මම ද දැන් මෙම වංශය, මෙම පරම්පරාව රැකගත යුතුය. මතු කාලයෙහි මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ද මා අනුගමනය කරමින් පිණ්ඩපාත චාරිකා වත පුරනු ඇත" යි සිතා කෙළවර පිහිටි නිවසේ සිට පිළිවෙළින් (සපදානචාරිකාව) පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරුණු සේක. "සිද්ධත්ථ කුමාරයා පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේලු" යැයි අසා සිවුමහල් ප්‍රාසාද ආදියේ සිංහ පංජර (කවුළු) විවෘත කොට මහා ජනයා බැලීමට උනන්දු වූහ. රාහුල මාතාව වූ දේවිය ද "හිමිසඳුන් මේ නගරයෙහිම මහා රාජානුභාවයෙන් රන් සිවිකා ආදියෙන් හැසිරී දැන් කෙස් රැවුල් බා, කසා වත් හැඳ, පාත්‍රයක් අතැතිව පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේලු. එය ශෝභන වේද නැද්ද?" යි සිතා සිංහ පංජරය විවෘත කර බලද්දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවිධ වර්ණයෙන් බබළන ශරීර ප්‍රභාවෙන් නගර වීදි ඒකාලෝක කරමින් බුද්ධ ශ්‍රීයෙන් බබළන ආකාරය දැක, උෂ්ණීෂයේ සිට පා පතුල දක්වා "නරසීහ ගාථා" නම් වූ අට ගාථාවලින් වර්ණනා කොට රජු වෙත ගොස් "ඔබගේ පුත්‍රයා පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන්නේය" යි රජුට දැන්වූවාය. රජතුමා තැතිගත් හදවතින් යුතුව අතින් වස්ත්‍රය සකසා ගනිමින් ඉතා ඉක්මනින් පිටත්ව ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ සිට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, කුමට අප ලැජ්ජාවට පත් කරන්නේද? ඇයි පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන්නේ? මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසකට දානය ලබා දිය නොහැකි යැයි ඔබ සිතුවේද?" එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහරජ, මෙය අපගේ වංශයේ චාරිත්‍රයයි" කී සේක. "ස්වාමීනි, අපගේ වංශය මහා සම්මත ක්ෂත්‍රිය වංශය නොවේද? එහි එකදු ක්ෂත්‍රියයෙක්වත් පිණ්ඩපාතයේ හැසිරී නැත" යි රජු කී විට "මහරජ, ඒ වංශය ඔබගේ වංශයයි. අපගේ වංශය බුද්ධ වංශයයි. සියලු බුදුවරු පිණ්ඩපාත චාරිකාවෙහි හැසිරුණහ" යැයි පවසා වීදිය මධ්‍යයෙහි සිටම මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျ, ဓမ္မံ သုစရိတံ စရေ;

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စာ’’တိ.

"පිණ්ඩපාතය සඳහා (නිවෙස් ඉදිරිපිට) සිටීමේදී ප්‍රමාද නොවිය යුතුය. එම ධර්මය (පිණ්ඩපාත පිළිවෙළ) මැනවින් පුරුදු කළ යුතුය. ධර්මයෙහි හැසිරෙන තැනැත්තා මෙලොවත් පරලොවත් සුවසේ වෙසෙයි."

ဣမံ ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ ရာဇာ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆာကာသိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ගාථාව වදාළ සේක. ගාථාව අවසානයේ රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

‘‘ဓမ္မံ စရေ သုစရိတံ, န နံ ဒုစ္စရိတံ စရေ;

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စာ’’တိ.

"ධර්මයෙහි මැනවින් හැසිරෙන්න, වැරදි ලෙස (අනේසන ආදියෙන්) නොහැසිරෙන්න. ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා මෙලොවත් පරලොවත් සුවසේ වෙසෙයි."

ဣမံ ပန ဂါထံ သုတွာ သကဒါဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, ဓမ္မပါလဇာတကံ သုတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, မရဏသမယေ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ သိရိသယနေ နိပန္နောယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရညဝါသေန ပဓာနာနုယောဂကိစ္စံ ရညော နာဟောသိ.

මෙම ගාථාව අසා රජතුමා සකෘදාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. ධර්මපාල ජාතකය අසා අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. මරණාසන්න මොහොතේ සේසත් යට සිරි යහනේ සැතපී සිටියදීම අරිහත් ඵලයට පැමිණියේය. රජතුමාට වනයෙහි වාසය කරමින් වීර්යය වැඩීමේ අවශ්‍යතාවක් නොවීය.

သောတာပတ္တိဖလဉ္စ သစ္ဆိကတွာ ဧဝ ပန ဘဂဝတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပရိသံ ဘဂဝန္တံ မဟာပါသာဒံ အာရောပေတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိ. ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ သဗ္ဗံ ဣတ္ထာဂါရံ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိ ဌပေတွာ ရာဟုလမာတရံ. သာ ပန ‘‘ဂစ္ဆ အယျပုတ္တံ ဝန္ဒာဟီ’’တိ ပရိဇနေန ဝုစ္စမာနာပိ ‘‘သစေ မယှံ ဂုဏော အတ္ထိ, သယမေဝ အယျပုတ္တော အာဂမိဿတိ[Pg.290], အာဂတံ နံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဝတွာ န အဂမာသိ. အထ ဘဂဝါ ရာဇာနံ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ဒွီဟိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဓီတာယ သိရိဂဗ္ဘံ ဂန္တွာ ‘‘ရာဇဓီတာ ယထာရုစိယာ ဝန္ဒမာနာ န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. သာ ဝေဂေန အာဂန္တွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ ပါဒပိဋ္ဌိယံ သီသံ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ယထာဇ္ဈာသယံ ဝန္ဒိ.

සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරගෙනම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන, පිරිවර සහිත භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මහා ප්‍රාසාදයට වඩා හිඳුවා, ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජනයෙන් සංග්‍රහ කළේය. දානමය කටයුතු අවසානයේ රාහුල මාතාව හැර සෙසු සියලු අන්තඃපුර ස්ත්‍රීහු පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ නමස්කාර කළහ. ඇය (රාහුල මාතාව) වනාහි, “යන්න, ස්වාමි පුත්‍රයාණන්ට වඳින්න” යැයි පිරිවර ජනයා විසින් පවසන ලද මුත්, “ඉදින් මාගේ යම් ගුණයක් ඇත්නම්, ස්වාමි පුත්‍රයාණන් වහන්සේම මෙහි වඩිනු ඇත, එවිට උන්වහන්සේ වඳින්නෙමි” යැයි පවසා නොපැමිණියාය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජු ලවා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන අග්‍රශ්‍රාවක දෙනම සමඟින් රාජ කුමරියගේ සිරි යහන් ගැබට වැඩම කර, “රාජ කුමරිය තමන් කැමති පරිදි වඳිනා කල්හි කිසිවක් නොකිය යුතු යැයි” වදාරා පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. ඇය වහා පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ විලුඹ අල්ලාගෙන, පා දොඹ උඩ හිස තබා නැවත නැවතත් පෙරළෙමින් තම රුචිය පරිදි වැඳ නමස්කාර කළාය.

ရာဇာ ရာဇဓီတာယ ဘဂဝတိ သိနေဟဗဟုမာနာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိံ ကထေသိ. ဘဂဝါ ‘‘အနစ္ဆရိယံ မဟာရာဇ ယံ ဣဒါနိ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ တယာ ရက္ခိယမာနာ ရာဇဓီတာ အတ္တာနံ ရက္ခိ, သာ ပုဗ္ဗေ အနာရက္ခာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိစရမာနာ အပရိပက္ကေ ဉာဏေ အတ္တာနံ ရက္ခီ’’တိ ဝတွာ စန္ဒကိန္နရီဇာတကံ ကထေသိ.

රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි රාජ කුමරියගේ ඇති ස්නේහය හා ගෞරවය ආදී ගුණ සම්පත්තිය ගැන විස්තර කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “මහරජ, දැන් ඥානය මේරූ කල්හි ඔබ විසින් රකිනු ලබන රාජ කුමරිය තමාගේ ගුණ ධර්ම රැක ගැනීම පුදුමයක් නොවේ; ඇය පෙර ආරක්ෂාවක් නොමැතිව පර්වත පාමුල හැසිරෙන කල්හි, ඥානය නොමේරූ සමයෙහි පවා තමා ආරක්ෂා කර ගත්තාය” යැයි වදාරා සඳකිඳුරු ජාතකය දේශනා කළ සේක.

တံဒိဝသမေဝ စ နန္ဒရာဇကုမာရဿ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ ပဋ္ဋဗန္ဓော ဃရမင်္ဂလံ အာဝါဟမင်္ဂလံ ဆတ္တမင်္ဂလန္တိ ပဉ္စ မဟာမင်္ဂလာနိ ဟောန္တိ. ဘဂဝါ နန္ဒံ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ မင်္ဂလံ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. ဇနပဒကလျာဏီ ကုမာရံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘တုဝဋံ ခေါ အယျပုတ္တ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဩလောကေသိ. သောပိ ဘဂဝန္တံ ‘‘ပတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ အဝိသဟမာနော ဝိဟာရံယေဝ အဂမာသိ. တံ အနိစ္ဆမာနံယေဝ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဣတိ ဘဂဝါ ကပိလပုရံ အာဂန္တွာ ဒုတိယဒိဝသေ နန္ဒံ ပဗ္ဗာဇေသိ.

එදිනම නන්ද රාජකුමාරයාගේ පස් මහා මංගල්‍යයන් (හිස කෙස් කැපීම, නළල් පට බැඳීම, නව මාලිගයට වැදීම, විවාහ මංගල්‍යය හා සේසත් නැංවීම) යෙදී තිබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නන්ද කුමරු ලවා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන, මංගල අනුමෝදනාවක් කර අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. ජනපදකල්‍යාණිය නික්ම යන කුමරු දැක, “ස්වාමි පුත්‍රයාණෙනි, වහා ආපසු වැඩිය මැනවැයි” පවසා ගෙල දිගු කර බලා සිටියාය. ඔහු ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට “පාත්‍රය ගනු මැනවැයි” කීමට අකමැතිව විහාරයටම වැඩම කළේය. අකමැත්තෙන් වුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු පැවිදි කළ සේක. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කර දෙවන දිනයේදී නන්ද කුමරු පැවිදි කළ සේක.

သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဟုလမာတာ ကုမာရံ အလင်္ကရိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘ပဿ တာတ ဧတံ ဝီသတိသဟဿသမဏပရိဝုတံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဗြဟ္မရူပဝဏ္ဏံ သမဏံ, အယံ တေ ပိတာ, ဧတဿ မဟန္တာ နိဓယော အဟေသုံ, တျဿ နိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ န ပဿာမ, ဂစ္ဆ နံ ဒါယဇ္ဇံ ယာစ, အဟံ တာတ ကုမာရော ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿာမိ, ဓနေန မေ အတ္ထော, ဓနံ မေ ဒေဟိ, သာမိကော ဟိ ပုတ္တော ပိတုသန္တကဿာ’’တိ. ရာဟုလကုမာရော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာဝ ပိတုသိနေဟံ ပဋိလဘိတွာ ဟဋ္ဌစိတ္တော ‘‘သုခါ တေ သမဏ ဆာယာ’’တိ ဝတွာ အညမ္ပိ ဗဟုံ အတ္တနော အနုရူပံ ဝဒန္တော အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ ကတဘတ္တကိစ္စော အနုမောဒနံ ကတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. ကုမာရောပိ ‘‘ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟိ, ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အနုဗန္ဓိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ကပိလဝတ္ထု…ပေ… ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’’တိ.

සත්වන දිනයෙහි රාහුල මාතාව කුමරු අලංකාර කොට සැරසූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යැවූයේ මෙසේ පවසමිනි: “පුතණුවනි, විසිදහසක් ශ්‍රමණයන් පිරිවරා සිටින, රන්වන් පැහැති, බ්‍රහ්ම රූපයක් වැනි රූපයක් ඇති ඔය ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දෙස බලන්න. ඒ ඔබගේ පියාණන් ය. උන්වහන්සේ සතුව මහා නිධන් හතරක් තිබුණි. උන්වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ දා පටන් ඒවා අප දැක නැත. ඔබ ගොස් උන්වහන්සේගෙන් දායාද ඉල්ලන්න. ‘පියාණෙනි, මම කුමාරයෙක් වෙමි, සේසත් නඟා සක්විති රජ වන්නෙමි; මට ධනයෙන් ප්‍රයෝජන ඇත, මට ධනය දුන මැනව. පුත්‍රයා යනු පියා සතු දේට හිමිකරුවා’ යැයි පවසන්න.” රාහුල කුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගිය සැණින් පිය සෙනෙහස ලබා සතුටු සිතින්, “ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබගේ සෙවණ සුවදායකයි” පවසා තවත් තමන්ට ගැලපෙන බොහෝ දේ පවසමින් සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානමය කටයුතු නිමවා අනුමෝදනාව කර අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. කුමරු ද “ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට දායාදය දෙන්න, මට දායාදය දෙන්න” යැයි පවසමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස ගියේය. ඒ පිළිබඳව සංගීතිකාරකයන් විසින් මෙසේ පවසන ලදී: “අනුපිළිවෙලින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් යම් තැනක කිඹුල්වත් පුරය... ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට දායාදය දෙන්නැයි” පැවසීය.

အထ [Pg.291] ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသီတိ ဘဂဝါ ကုမာရံ န နိဝတ္တာပေသိ, ပရိဇနောပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တံ နိဝတ္တေတုံ န ဝိသဟတိ. အထ အာရာမံ ဂန္တွာ ‘‘ယံ အယံ ပိတုသန္တကံ ဓနံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဝဋ္ဋာနုဂတံ သဝိဃာတကံ, ဟန္ဒဿ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပဋိလဒ္ဓံ သတ္တဝိဓံ အရိယဓနံ ဒေမိ, လောကုတ္တရဒါယဇ္ဇဿ နံ သာမိကံ ကရောမီ’’တိ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ. အာမန္တေတွာ စ ပနာဟ – ‘‘တေန ဟိ တွံ သာရိပုတ္တ ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. ယသ္မာ အယံ ဒါယဇ္ဇံ ယာစတိ, တသ္မာ နံ လောကုတ္တရဒါယဇ္ဇပဋိလာဘာယ ပဗ္ဗာဇေဟီတိ အတ္ထော.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමරු ආපසු හරවා නොයැවූ අතර, පිරිවර ජනයා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ යන කුමරු ආපසු හැරවීමට උත්සාහ නොකළහ. ඉක්බිති ආරාමයට පැමිණ, “මොහු පියා සතු යම් ධනයක් කැමති වෙයිද, එය වට දුකට ඇතුළත් වූවකි, පීඩා සහිත වූවකි. මම මොහුට බෝධි මණ්ඩලයේදී ලබාගත් සප්තවිධ ආර්ය ධනය දෙන්නෙමි, මොහු ලෝකෝත්තර දායාදයට හිමිකරුවෙකු කරන්නෙමි” යි සිතා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක. අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “සාරිපුත්ත, එසේ නම් ඔබ රාහුල කුමරු පැවිදි කරන්න.” මොහු දායාදය ඉල්ලන බැවින්, ලෝකෝත්තර දායාදය ලබා දීම පිණිස මොහු පැවිදි කරන්න යනුවෙන් අදහස් වේ.

ဣဒါနိ ယာ သာ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ အနုညာတာ, တတော ယသ္မာ ဥပသမ္ပဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဂရုဘာဝေ ဌပေတွာ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန နေဝ ပဋိက္ခိတ္တာ, န ပုန အနုညာတာ, တသ္မာ အနာဂတေ ဘိက္ခူနံ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ – ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ပုဗ္ဗေ ဥပသမ္ပဒါသဒိသာ, ကိံ နု ခေါ ဣဒါနိပိ ဥပသမ္ပဒါ ဝိယ ကမ္မဝါစာယ ဧဝ ကတ္တဗ္ဗာ, ဥဒါဟု သရဏဂမနေဟီ’’တိ. ဣမဉ္စ ပနတ္ထံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝါ ပုန တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိတုကာမော, တသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ တံ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတုကာမော အာဟ – ‘‘ကထာဟံ ဘန္တေ ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေမီ’’တိ.

මීට පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාරණසියේදී තිසරණ ගමනයෙන් යම් පැවිද්දක් හා උපසම්පදාවක් අනුමත කළ සේක් ද, ඉන්පසු උපසම්පදාව ප්‍රතික්ෂේප කර, එය ගරු කටයුතු තත්වයක තබා ඤත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් උපසම්පදාව අනුමත කරන ලදී. පැවිද්ද වනාහි ප්‍රතික්ෂේප නොකරන ලද අතර නැවත අනුමත කිරීමක් ද නොවීය. එබැවින් අනාගතයේදී භික්ෂූන්ට, “මෙම පැවිද්ද පෙර උපසම්පදාව හා සමාන විය. දැන් උපසම්පදාව මෙන් කර්ම වාක්‍යයෙන් කළ යුතු ද, නැතහොත් තිසරණ ගමනයෙන් කළ යුතු ද” යැයි සැකයක් ඇති විය හැකිය. මෙම කරුණ වටහාගත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නැවතත් තිසරණ ගමනයෙන් සාමණේර පැවිද්ද අනුමත කිරීමට කැමති වූ සේක. එබැවින් ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ අදහස දැන, පැවිද්ද නැවත අනුමත කරවා ගනු කැමතිව, “ස්වාමීනි, මම රාහුල කුමරු කෙසේ පැවිදි කරම්ද?” යැයි විමසූ සේක.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေသီတိ ကုမာရဿ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ကာသာယာနိ ဒတွာ သရဏာနိ အဒါသိ. မဟာကဿပတ္ထေရော ဩဝါဒါစရိယော အဟောသိ. ယသ္မာ ပန ဥပဇ္ဈာယမူလကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ, ဥပဇ္ဈာယောဝ တတ္ထ ဣဿရော, န အာစရိယော, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေသီ’’တိ.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ රාහුල කුමරු පැවිදි කළ සේක. මහා මොග්ගල්ලාන තේරණුවන් වහන්සේ කුමරුගේ කෙස් කපා, කාෂාය වස්ත්‍ර ලබා දී තිසරණ පිහිටුවූ සේක. මහා කාශ්‍යප තේරණුවන් වහන්සේ ඕවාදාචාර්ය වූ සේක. පැවිද්ද හා උපසම්පදාව උපජ්ඣායයන් වහන්සේ මුල් කොට පවතින බැවින් ද, එහි ප්‍රධානත්වය ඇත්තේ උපජ්ඣායයන් වහන්සේට මිස ආචාර්යවරයාට නොවන බැවින් ද, “ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ රාහුල කුමරු පැවිදි කළහ” යැයි සංගීතිකාරකයන් විසින් පවසන ලදී.

ဧဝံ ‘‘ကုမာရော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေန ဟဒယေန အထ ခေါ သုဒ္ဓေါဒနော သက္ကောတိ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတ္ထ ယသ္မာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဇီဝတော ပဗ္ဗဇိတဿ အဝိသေသေန ‘‘ဝရံ ယာစာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယာစဿူ’’တိ ဝစနံ အပ္ပတိရူပံ, န စ ဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ, တသ္မာ ‘‘အတိက္ကန္တဝရာ ခေါ ဂေါတမ တထာဂတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ ဘန္တေ ကပ္ပတိ ယဉ္စ အနဝဇ္ဇန္တိ ယံ တုမှာကဉ္စေဝ ဒါတုံ ကပ္ပတိ, အနဝဇ္ဇဉ္စ ဟောတိ, မမ စ သမ္ပဋိစ္ဆနပစ္စယာ ဝိညူဟိ န ဂရဟိတဗ္ဗံ, တံ ယာစာမီတိ အတ္ထော. တထာ နန္ဒေ အဓိမတ္တံ ရာဟုလေတိ [Pg.292] ယထေဝ ကိရ ဗောဓိသတ္တံ ဧဝံ နန္ဒမ္ပိ ရာဟုလမ္ပိ မင်္ဂလဒိဝသေ နေမိတ္တကာ ‘‘စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု. အထ ရာဇာ ‘‘ပုတ္တဿ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ မဟန္တံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ပါပုဏိ. တတော ‘‘နန္ဒဿ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဿာဟံ ဇနေသိ, တမ္ပိ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဣတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ အဓိဝါသေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ရာဟုလဿ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဿာဟံ ဇနေသိ, တမ္ပိ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသိ. တေနဿ ‘‘ဣဒါနိ ကုလဝံသောပိ ပစ္ဆိန္နော, ကုတော စက္ကဝတ္တိသိရီ’’တိ အဓိကတရံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တထာ နန္ဒေ အဓိမတ္တံ ရာဟုလေ’’တိ. ရညော ပန ဣတော ပစ္ဆာ အနာဂါမိဖလပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

මෙලෙස ‘‘කුමාරයා පැවිදි විය’’ යැයි අසා උපන් සංවේගය ඇති හදවතින් යුතුව ශුද්ධෝදන ශාක්‍ය රජතුමා විසින් ඒ සියලු කරුණු පැවසිය යුතුය. එහිදී යම් හෙයකින් පිණ්ඩපාතයෙන් යැපෙන පැවිද්දෙකුට විශේෂත්වයක් නොමැතිව ‘‘වරයක් ඉල්ලමි’’ යැයි පැවසූ කල්හි, ‘‘වරයක් ඉල්ලන්න’’ යැයි පැවසීම නුසුදුසුය, එය බුදුවරුන්ගේ සිරිත ද නොවේ. එබැවින් ‘‘ගෝතමයෙනි, තථාගතවරු වරයන් ඉක්මවා සිටිති’’ යි වදාරන ලදී. ‘‘ස්වාමීනි, යම් වරයක් ඔබට දීමට සුදුසු ද, නිවැරදි ද, ඔබ වහන්සේලාට දීමට කැප ද, නිවැරදි ද, මා විසින් එය පිළිගැනීම හේතුවෙන් ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් ගර්හා නොකටයුතු ද, එවැනි වරයක් ඉල්ලමි’’ යන්න මෙහි අර්ථයයි. එලෙසම නන්ද කුමරු සහ රාහුල කුමරු පිළිබඳව ද අදාළ වේ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙන්ම නන්ද කුමරුට හා රාහුල කුමරුට ද මංගල දිනයන්හි නිමිති බලන බමුණෝ ‘‘සක්විති රජ වන්නේය’’ යි අනාවැකි පැවසූහ. එකල්හි රජතුමා ‘‘පුත්‍රයාගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහවත් වී සිටියදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැවිදි වීම නිසා මහත් වූ බලාපොරොත්තු කඩවීමකට පත් විය. ඉන්පසු ‘‘නන්දගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහයක් ඇති කර ගත්තේය, ඔහුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවිදි කළහ. මෙලෙස ඒ දුක ද ඉවසාගෙන ‘‘දැන් රාහුලගේ සක්විති සම්පත දකින්නෙමි’’ යි උත්සාහයක් ඇති කර ගත්තේය, ඔහුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවිදි කළහ. ඒ හේතුවෙන් ඔහුට ‘‘දැන් කුල පරම්පරාව ද සිඳී ගියේය, සක්විති සම්පතක් කොයින්ද’’ යි වඩාත් දැඩි දුකක් උපන්නේය. ඒ නිසා ‘‘එලෙසම නන්ද කෙරෙහි ද රාහුල කෙරෙහි ද අතිශයින් දුක් විය’’ යැයි පවසන ලදී. රජතුමා මෙයින් පසුව අනාගාමී ඵලයට පත් වූ බව දත යුතුය.

သာဓု ဘန္တေ အယျာတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ယတြ ဟိ နာမ အဟမ္ပိ ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သံဃမာမကော သမာနော အတ္တနော ပိယတရပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇိယမာနေ ဉာတိဝိယောဂဒုက္ခံ အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောမိ, အညေ ဇနာ ပုတ္တနတ္တကေသု ပဗ္ဗာဇိတေသု ကထံ အဓိဝါသေဿန္တိ, တသ္မာ အညေသမ္ပိ တာဝ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ မာ အဟောသီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ ‘‘သာသနေ နိယျာနိကကာရဏံ ရာဇာ ဝဒတီ’’တိ ဓမ္မကထံ ကတွာ ‘‘န ဘိက္ခဝေ အနနုညာတော မာတာပိတူဟိ ပုတ္တော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ.

‘‘ස්වාමීනි, මැනවි’’ යැයි මෙය පවසන ලද්දේ කුමන කරුණක් නිසාද? ඒ රජතුමා මෙසේ සිතූ බැවිනි: ‘‘බුදුන් කෙරෙහිත්, දහම කෙරෙහිත්, සඟුන් කෙරෙහිත් අතිශයින් පැහැදුණු මා වැනි අයෙකුට වුවද, තම ප්‍රියතම පුත්‍රයා පැවිදි කරනු ලබන කල්හි ඥාති වියෝග දුක ඉවසා සිටීමට නොහැකි නම්, අනෙක් මිනිසුන් තම දරුවන් හෝ මුණුබුරන් පැවිදි වූ කල්හි එය කෙසේ දරා ගනිත්ද? එබැවින් අනෙක් අයට ද මෙවැනි දුකක් ඇති නොවේවා’’ යි ඔහු සිතීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ‘‘රජතුමා ශාසනයෙහි (නිවන් දැකීමට) හේතු වන කරුණක් පවසන්නේය’’ යි සලකා ධර්ම කථාවක් පවත්වා, ‘‘මහණෙනි, මව්පියන් විසින් අනුදැන වදාරනු නොලැබූ පුත්‍රයෙකු පැවිදි නොකළ යුතුය’’ යි ශික්ෂාපදයක් පැනවූහ.

တတ္ထ မာတာပိတူဟီတိ ဇနနိဇနကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစေ ဒွေ အတ္ထိ, ဒွေပိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. သစေ ပိတာ မတော မာတာ ဝါ, ယော ဇီဝတိ သော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ပဗ္ဗဇိတာပိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာဝ. အာပုစ္ဆန္တေန သယံ ဝါ ဂန္တွာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, အညော ဝါ ပေသေတဗ္ဗော, သော ဧဝ ဝါ ပေသေတဗ္ဗော ‘‘ဂစ္ဆ မာတာပိတရော အာပုစ္ဆိတွာ ဧဟီ’’တိ. သစေ ‘‘အနုညာတောမှီ’’တိ ဝဒတိ, သဒ္ဒဟန္တေန ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ပိတာ သယံ ပဗ္ဗဇိတော ပုတ္တမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုကာမော ဟောတိ, မာတရံ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတု. မာတာ ဝါ ဓီတရံ ပဗ္ဗာဇေတုကာမာ, ပိတရံ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတု. ပိတာ ပုတ္တဒါရေန အနတ္ထိကော ပလာယိ, မာတာ ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ ပုတ္တံ ဘိက္ခူနံ ဒေတိ, ‘‘ပိတာဿ ကုဟိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘စိတ္တကေဠိယံ ကီဠိတုံ ပလာတော’’တိ ဝဒတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မာတာ ကေနစိ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ပလာတာ ဟောတိ, ပိတာ ပန ‘‘ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ ဒေတိ, ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပိတာ ဝိပ္ပဝုတ္ထော ဟောတိ, မာတာ ပုတ္တံ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အနုဇာနာတိ, ‘‘ပိတာ [Pg.293] တဿ ကုဟိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ တုမှာကံ ပိတရာ, အဟံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

එහි ‘‘මව්පියන්’’ යනු ජනිත කළ මව සහ පියා අරභයා පවසන ලද්දකි. ඉදින් දෙදෙනාම සිටිත් නම් දෙදෙනාගෙන්ම විමසිය යුතුය. පියා මියගොස් මව හෝ සිටී නම්, ජීවත්ව සිටින තැනැත්තාගෙන් විමසිය යුතුය. පැවිදි වූ මව්පියන්ගෙන් වුවද විමසිය යුතුමය. විමසන තැනැත්තා විසින් තමාම ගොස් හෝ විමසිය යුතුය, නැතහොත් වෙනත් අයෙකු යැවිය යුතුය, එසේත් නැතිනම් ඒ දරුවාම ‘‘ගොස් මව්පියන්ගෙන් විමසා වරෙන්න’’ යැයි කියා යැවිය යුතුය. ඉදින් ‘‘අවසර ලැබුණි’’ යැයි ඔහු පවසන්නේ නම්, එය විශ්වාස කරමින් පැවිදි කළ යුතුය. පියා තමාම පැවිදි වී සිටියදී පුත්‍රයාව ද පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, මවගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. මව ද දියණියක පැවිදි කිරීමට කැමති නම්, පියාගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. පියා අඹුදරුවන් එපා වී පලා ගියේ නම්, මව ‘‘මොහු පැවිදි කරවන්න’’ යැයි පුත්‍රයාව භික්ෂූන් වහන්සේලාට දෙයි නම්, ‘‘මොහුගේ පියා කොහේද’’ යි ඇසූ විට ‘‘තමන්ට රිසි සේ විනෝද වීමට පලා ගියේය’’ යි පවසන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි කිරීම වටී. මව යම් පුරුෂයෙකු සමඟ පලා ගොස් තිබේ නම්, පියා විසින් ‘‘පැවිදි කරවන්න’’ යැයි දරුවා දෙයි නම්, මෙහිදී ද එම ක්‍රමයම වේ. පියා විදේශගතව සිටියදී මව පුත්‍රයා ‘‘පැවිදි කරවන්න’’ යැයි අවසර දෙයි නම්, ‘‘ඔහුගේ පියා කොහේද’’ යි ඇසූ විට ‘‘ඔබ වහන්සේලාට පියාගෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? මම ඒ ගැන බලා ගන්නෙමි’’ යි පවසන්නේ නම්, පැවිදි කිරීම වටින්නේ යැයි කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ.

မာတာပိတရော မတာ, ဒါရကော စူဠမာတာဒီနံ သန္တိကေ သံဝဒ္ဓေါ, တသ္မိံ ပဗ္ဗာဇိယမာနေ ဉာတကာ ကလဟံ ဝါ ကရောန္တိ, ခိယျန္တိ ဝါ, တသ္မာ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒနတ္ထံ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အနာပုစ္ဆာ ပဗ္ဗာဇေန္တဿ ပန အာပတ္တိ နတ္ထိ. ဒဟရကာလေ ဂဟေတွာ ပေါသနကာ မာတာပိတရော နာမ ဟောန္တိ, တေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပုတ္တော အတ္တာနံ နိဿာယ ဇီဝတိ, န မာတာပိတရော. သစေပိ ရာဇာ ဟောတိ, အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. မာတာပိတူဟိ အနုညာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ပုန ဝိဗ္ဘမတိ, သစေပိ သတက္ခတ္တုံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဗ္ဘမတိ, အာဂတာဂတကာလေ ပုနပ္ပုနံ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အယံ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂေဟံ အာဂတော အမှာကံ ကမ္မံ န ကရောတိ, ပဗ္ဗဇိတွာ တုမှာကံ ဝတ္တံ န ပူရေတိ, နတ္ထိ ဣမဿာပုစ္ဆနကိစ္စံ, အာဂတာဂတံ ပဗ္ဗာဇေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိဿဋ္ဌံ ပုန အနာပုစ္ဆာပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

මව්පියන් මියගොස්, දරුවා කුඩා මව ආදීන් සමීපයෙහි හැදී වැඩුණේ නම්, ඔහු පැවිදි කරනු ලබන කල්හි නෑයෝ කලහ කරත් නම් හෝ දොස් පවරත් නම්, එබැවින් විවාද නැති කිරීම පිණිස ඔවුන්ගෙන් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. එසේ නොවී නොවිමසා පැවිදි කරන්නාට ඇවැත් නැත. කුඩා කාලයෙහි දරුවා හදා වඩා ගත් මව්පියන් නමින් පිරිසක් සිටිත් නම්, ඔවුන් සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. පුත්‍රයා මව්පියන් මත යැපෙන්නේ නැතිව තමාම ජීවත් වන්නේ නම්, ඔහු රජෙකු වුවද විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන පැවිදි වී නැවත සිවුරු හැර ගිය අයෙකු, සත් වරක් පැවිදි වී සිවුරු හැර ගියද, ඔහු නැවත පැමිණෙන සෑම අවස්ථාවකදීම නැවත නැවතත් විමසාම පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් මව්පියන් මෙසේ පවසන්නේ නම් - ‘‘මොහු සිවුරු හැර ගෙදර ආවත් අපගේ වැඩක් නොකරයි, පැවිදි වී සිටියත් ඔබ වහන්සේලාගේ වත්පිළිවෙත් පුරන්නේ නැත, එබැවින් මොහු ගැන විමසීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත, පැමිණි සෑම විටකම පැවිදි කරවන්න’’ යැයි මෙලෙස අත්හැර දැමූ අයෙකු නම්, නැවත නොවිමසා වුවද පැවිදි කිරීම වටී.

ယောပိ ဒဟရကာလေယေဝ ‘‘အယံ တုမှာကံ ဒိန္နော, ယဒါ ဣစ္ဆထ, တဒါ ပဗ္ဗာဇေယျာထာ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နော ဟောတိ, သောပိ အာဂတာဂတော ပုန အနာပုစ္ဆာဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယံ ပန ဒဟရကာလေယေဝ ‘‘ဣမံ ဘန္တေ ပဗ္ဗာဇေယျာထာ’’တိ အနုဇာနိတွာ ပစ္ဆာ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တကာလေ နာနုဇာနန္တိ, အယံ န အနာပုစ္ဆာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ဧကော မာတာပိတူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဏ္ဍိတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ မ’’န္တိ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အာပုစ္ဆိတွာ ဧဟီ’’တိ စ ဝုတ္တော ‘‘နာဟံ ဂစ္ဆာမိ, သစေ မံ န ပဗ္ဗာဇေထ, ဝိဟာရံ ဝါ ဈာပေမိ, သတ္ထေန ဝါ တုမှေ ပဟရာမိ, တုမှာကံ ဉာတကဥပဋ္ဌာကာနံ ဝါ အာရာမစ္ဆေဒနာဒီဟိ အနတ္ထံ ဥပ္ပာဒေမိ, ရုက္ခာ ဝါ ပတိတွာ မရာမိ, စောရမဇ္ဈံ ဝါ ပဝိသာမိ, ဒေသန္တရံ ဝါ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝဒတိ, တံ ဇီဝဿေဝ ရက္ခဏတ္ထာယ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနဿ မာတာပိတရော အာဂန္တွာ ‘‘ကသ္မာ အမှာကံ ပုတ္တံ ပဗ္ဗာဇယိတ္ထာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘ရက္ခဏတ္ထာယ နံ ပဗ္ဗာဇယိမှ, ပညာယထ တုမှေ ပုတ္တေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ‘‘ရုက္ခာ ပတိဿာမီ’’တိ အာရုဟိတွာ ပန ဟတ္ထပါဒေ မုဉ္စန္တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

යම් දරුවෙකු කුඩා කලදීම ‘‘මොහු ඔබ වහන්සේලාට දුන්නෙමු, ඔබ වහන්සේලා කැමති විටක පැවිදි කරවන්න’’ යැයි මෙලෙස පවරා දී තිබේ නම්, ඔහු නැවත නැවත පැමිණිය ද නැවත නොවිමසාම පැවිදි කළ යුතුය. යම් දරුවෙකු කුඩා කල ‘‘ස්වාමීනි, මොහු පැවිදි කරවන්න’’ යැයි අවසර දී, පසුව ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල අවසර නොදෙත් නම්, ඔහුව නොවිමසා පැවිදි නොකළ යුතුය. එක් අයෙකු මව්පියන් සමඟ රණ්ඩු වී ‘‘මාව පැවිදි කරවන්න’’ යැයි පැමිණෙයි, ‘‘මව්පියන්ගෙන් විමසා වරෙන්න’’ යැයි පැවසූ විට ‘‘මම නොයමි, ඉදින් මාව පැවිදි නොකරන්නේ නම්, විහාරය හෝ ගිනිබත් කරමි, ආයුධයකින් හෝ ඔබට පහර දෙමි, ඔබගේ ඥාති උපස්ථායකයන්ගේ වතුපිටි කැපීම ආදියෙන් අනර්ථයක් කරමි, ගසකින් හෝ වැටී මියයමි, සොරුන් මැදට හෝ යමි, වෙනත් ප්‍රදේශයකට හෝ යමි’’ යි පවසයි නම්, ඔහුගේ ජීවිතය රැක ගැනීම පිණිස පැවිදි කිරීම වටී. ඉදින් ඔහුගේ මව්පියන් පැමිණ ‘‘ඇයි අපේ පුතා පැවිදි කළේ’’ යැයි පවසත් නම්, ඔවුන්ට ඒ කරුණ පවසා ‘‘ජීවිතය රැක ගැනීම පිණිස ඔහුව පැවිදි කළෙමු, දැන් ඔබ පුත්‍රයා නිසා ප්‍රසිද්ධ වන්නහුය’’ යැයි කිව යුතුය. ‘‘ගසකින් වැටෙන්නෙමි’’ යි ගසට නැගී අත්පා මුදා හරින්නෙකු වුවද පැවිදි කිරීම වටින්නේමය.

ဧကောပိ [Pg.294] ဝိဒေသံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ, အာပုစ္ဆိတွာ စေ ဂတော, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. နော စေ ဒဟရဘိက္ခုံ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, အတိဒူရဉ္စေ ဟောတိ; ပဗ္ဗာဇေတွာပိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပေသေတွာ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘သစေ ဒူရံ ဟောတိ မဂ္ဂေါ စ မဟာကန္တာရော, ‘ဂန္တွာ အာပုစ္ဆိဿာမာ’တိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သစေ ပန မာတာပိတူနံ ဗဟူ ပုတ္တာ ဟောန္တိ, ဧဝဉ္စ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘန္တေ ဧတေသံ ဒါရကာနံ ယံ ဣစ္ဆထ, တံ ပဗ္ဗာဇေယျာထာ’’တိ. ဒါရကေ ဝီမံသိတွာ ယံ ဣစ္ဆတိ, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေပိ သကလေန ကုလေန ဝါ ဂါမေန ဝါ အနုညာတံ ဟောတိ ‘‘ဘန္တေ ဣမသ္မိံ ကုလေ ဝါ ဂါမေ ဝါ ယံ ဣစ္ဆထ, တံ ပဗ္ဗာဇေယျာထာ’’တိ. ယံ ဣစ္ဆတိ, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ.

එක් අයෙකු වුවද වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස් පැවිදි වීමට ආයාචනා කරයි නම්, (මවුපියන්ගෙන්) විමසා පැමිණියේ නම් ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. නොවිමසා පැමිණියේ නම් දහරා භික්ෂුවක යවා විමසවා පැවිදි කළ යුතුය. (මවුපියන් සිටින තැන) ඉතා දුර නම්, පැවිදි කොට පසුව භික්ෂූන් සමඟ යවා (මවුපියන්ට) පෙන්වීම සුදුසුය. කුරුන්දියෙහි මෙසේ වදාරන ලදී - "යම් හෙයකින් මාර්ගය ඉතා දුර වූද, මහත් වූ කාන්තාර මාර්ගයක් වූද කල්හි, 'ගොස් විමසන්නෙමු' යි සිතා පැවිදි කිරීම සුදුසුය" යනුවෙනි. ඉදින් මවුපියන්ට බොහෝ පුතුන් සිටී නම් සහ ඔවුහු "ස්වාමීනි, මේ දරුවන් අතරින් ඔබ වහන්සේ කැමති කෙනෙකු පැවිදි කරන්න" යැයි පවසත් නම්, දරුවන් පිළිබඳව විමසා බලා තමා කැමති කෙනෙකු පැවිදි කළ යුතුය. මුළු කුලය හෝ ගම විසින් "ස්වාමීනි, මේ කුලයේ හෝ මේ ගමේ ඔබ වහන්සේ කැමති කෙනෙකු පැවිදි කරන්න" යැයි අවසර දී ඇත්නම්, තමා කැමති කෙනෙකු පැවිදි කළ යුතුය.

ယာဝတကေ ဝါ ပန ဥဿဟတီတိ ယတ္တကေ သက္ကောတိ.

"යාවතකේ වා පන උස්සහතී" යනු යම් තාක් (සාමණේරයන් පිරිසකට) අවවාද අනුශාසනා කිරීමට සමත් වේද, (එපමණ පිරිසක් උපස්ථානය සඳහා තබා ගැනීමට අනුදනිමි යන්නයි).

ရာဟုလဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

රාහුල වස්තු කථාව නිම විය.

သိက္ခာပဒဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုကထာ

ශික්ෂාපද දණ්ඩකර්ම වස්තු කථාව

၁၀၆. ဒသသု သိက္ခာပဒေသု ပုရိမာနံ ပဉ္စန္နံ အတိက္ကမော နာသနဝတ္ထု, ပစ္ဆိမာနံ အတိက္ကမော ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထု.

106. ශික්ෂාපද දසය අතුරින් මුල් පහ ඉක්මවා යෑම නාසනයට (පැවිද්දෙන් නෙරපීමට) කරුණකි. පසු පහ ඉක්මවා යෑම දණ්ඩකර්මයට කරුණකි.

၁၀၇. အပ္ပတိဿာတိ ဘိက္ခူ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဣဿရိယဋ္ဌာနေ န ဌပေန္တိ. အသဘာဂဝုတ္တိကာတိ သမာနဇီဝိကာ န ဘဝန္တိ, ဝိသဘာဂဇီဝိကာတိ အတ္ထော. အလာဘာယ ပရိသက္ကတီတိ ယထာ လာဘံ န လဘန္တိ; ဧဝံ ပရက္ကမတိ. အနတ္ထာယာတိ ဥပဒ္ဒဝါယ. အဝါသာယာတိ ‘‘ကိန္တိ ဣမသ္မိံ အာဝါသေ န ဝသေယျု’’န္တိ ပရက္ကမတိ. အက္ကောသတိ ပရိဘာသတီတိ အက္ကောသတိ စေဝ ဘယဒဿနေန စ တဇ္ဇေတိ. ဘေဒေတီတိ ပေသုညံ ဥပသံဟရိတွာ ဘေဒေတိ. အာဝရဏံ ကာတုန္တိ ‘‘မာ ဣဓ ပဝိသာ’’တိ နိဝါရဏံ ကာတုံ. ယတ္ထ ဝါ ဝသတိ ယတ္ထ ဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ယတ္ထ ဝသတိ ဝါ ပဝိသတိ ဝါ; ဥဘယေနာပိ အတ္တနော ပရိဝေဏဉ္စ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တသေနာသနဉ္စ ဝုတ္တံ.

107. අප්පටිස්ස යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා ජ්‍යෙෂ්ඨ ස්ථානයෙහි හෝ අධිපති ස්ථානයෙහි නොතැබීමයි. අසභාගවුත්තිකා යනු සමාන ජීවිකාවන් ඇත්තෝ නොවීමයි, එනම් විෂම ජීවිකා ඇත්තෝ වී වාසය කිරීමයි. අලාභාය පරිසක්කති යනු ලාභයක් නොලැබෙන අයුරින් වෑයම් කිරීමයි. අනත්ථාය යනු විපත පිණිසයි. අවාසාය යනු "මොවුන් කෙසේ නම් මේ ආවාසයෙහි වාසය නොකරත්ද" යන අදහසින් වෑයම් කිරීමයි. අක්කෝසති පරිභාසති යනු ආක්‍රෝෂ කිරීම හා බිය ගැන්වීම් මගින් තර්ජනය කිරීමයි. භේදේති යනු කේලාම් කියා භේද කිරීමයි. ආවරණං කාතුං යනු "මෙහි ඇතුළු නොවන්න" යැයි වැළැක්වීම පිණිසයි. යත්ථ වා වසති යත්ථ වා පටික්කමති යනු යම් තැනක වාසය කරයිද හෝ ඇතුළු වෙයිද යන්නයි; මෙයින් තමාගේ පරිවේණය (සීමාව) සහ වස් කාලය අනුව තමාට හිමි සේනාසනය යන දෙකම කියැවිණි.

မုခဒွါရိကံ အာဟာရံ အာဝရဏံ ကရောန္တီတိ ‘‘အဇ္ဇ မာ ခါဒ, မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဧဝံ နိဝါရေန္တိ. န ဘိက္ခဝေ မုခဒွါရိကော အာဟာရော အာဝရဏံ ကာတဗ္ဗောတိ [Pg.295] ဧတ္ထ ‘‘မာ ခါဒ, မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဝဒတောပိ ‘‘အာဟာရံ နိဝါရေဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရံ အန္တော နိက္ခိပတောပိ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ. အနာစာရဿ ပန ဒုဗ္ဗစသာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ပတ္တစီဝရံ ဝါ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္တကေ နာမ ဒဏ္ဍကမ္မေ အာဟဋေ ဣဒံ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘဂဝတာ ဟိ အာဝရဏမေဝ ဒဏ္ဍကမ္မံ ဝုတ္တံ. ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ပန အပရာဓာနုရူပံ ဥဒကဒါရုဝါလိကာဒီနံ အာဟရာပနမ္ပိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ‘‘ဩရမိဿတိ ဝိရမိဿတီ’’တိ အနုကမ္ပာယ, န ‘‘နဿိဿတိ ဝိဗ္ဘမိဿတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန ပါပဇ္ဈာသယေန ‘‘ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောမီ’’တိ စ ဥဏှပါသာဏေ ဝါ နိပဇ္ဇာပေတုံ ပါသာဏိဋ္ဌကာဒီနိ ဝါ သီသေ နိက္ခိပါပေတုံ ဥဒကံ ဝါ ပဝေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

මුව දොරින් ගන්නා ආහාරය වැළැක්වීම යනු "අද දින නොකන්න, අනුභව නොකරන්න" යැයි වැළැක්වීමයි. මහණෙනි, මුව දොරින් ගන්නා ආහාරය නොවැළැක්විය යුතුය යන මෙහි, "නොකන්න, නොබුභුදින්න" යැයි පවසන භික්ෂුවට මෙන්ම, ආහාරය වළක්වමියි සිතා (සාමණේරයාගේ) පාත්‍ර සිවුරු ඇතුළත සඟවා තබන භික්ෂුවටද සියලු උත්සාහයන්හිදී දුක්කටාපත්ති වේ. නොමනා හැසිරීම් ඇති, අවකීර්ණ සාමණේරයෙකුට දණ්ඩකර්මයක් පනවා කැඳ හෝ බත හෝ පාත්‍ර සිවුරු පෙන්වා "මෙපමණ දණ්ඩකර්මයක් කළ පසු මෙය ලැබෙන්නේය" යි පැවසීම සුදුසුය. මක්නිසාද යත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ආවරණයම (වැළැක්වීමම) දණ්ඩකර්මය ලෙස වදාරන ලදී. ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් වරදට අනුකූලව පැන්, දර, වැලි ආදිය ගෙන ඒම වැනි දණ්ඩකර්මද කළ යුතු බව වදාරන ලදී. එබැවින් ඒවාද කළ යුතුය. එයද "මොහු වැරදිවලින් බැහැර වන්නේය, වළකින්නේය" යන අනුකම්පාවෙන් කළ යුතු මිස, "මොහු විනාශ වන්නේය, සිවුරු හරින්නේය" යන පාපී අදහසින් නොකළ යුතුය. "දණ්ඩකර්ම කරමි" යි සිතා රත් වූ ගල් තලාවල සැතපවීම, හිස මත ගල් හෝ ගඩොල් තැබීම හෝ දියෙහි බැස්සවීම නොකට යුතුය.

သိက္ခာပဒဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ශික්ෂාපද දණ්ඩකර්ම වස්තු කථාව නිම විය.

အနာပုစ္ဆာဝရဏဝတ္ထုအာဒိကထာ

නොවිමසා ආවරණය කිරීම පිළිබඳ වස්තු කථාව

၁၀၈. န ဘိက္ခဝေ ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာတိ ဧတ္ထ ‘‘တုမှာကံ သာမဏေရဿ အယံ နာမ အပရာဓော, ဒဏ္ဍကမ္မမဿ ကရောထာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တေ, သစေ ဥပဇ္ဈာယော ဒဏ္ဍကမ္မံ န ကရောတိ, သယံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ အာဒိတောဝ ဥပဇ္ဈာယော ဝဒတိ ‘‘မယှံ သာမဏေရာနံ ဒေါသေ သတိ တုမှေ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောထာ’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယထာ စ သာမဏေရာနံ ဧဝံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသိကာနမ္ပိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

108. මහණෙනි, උපධ්‍යායයන් වහන්සේට නොදන්වා (දණ්ඩකර්ම නොකළ යුතුය) යන මෙහි, "ඔබ වහන්සේගේ සාමණේරයා අතින් මෙබඳු වරදක් විය, ඔහුට දණ්ඩකර්මයක් පනවන්න" යැයි තෙවරක් පැවසූ කල්හි, ඉදින් උපධ්‍යායයන් වහන්සේ දණ්ඩකර්මය නොකළහොත් තමා විසින්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ආරම්භයේදීම උපධ්‍යායයන් වහන්සේ "මගේ සාමණේරයන් අතින් වරදක් වූ කල ඔබ වහන්සේලාම දණ්ඩකර්ම පනවන්න" යැයි පවසයි නම්, (නොවිමසා) දණ්ඩකර්ම කිරීම සුදුසුමය. සාමණේරයන්ට මෙන්ම සද්ධිවිහාරික හා අන්තේවාසිකයන්ටද දණ්ඩකර්ම පැනවීම සුදුසුය.

အပလာဠေန္တီတိ ‘‘တုမှာကံ ပတ္တံ ဒဿာမ, စီဝရံ ဒဿာမာ’’တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနကရဏတ္ထံ သင်္ဂဏှန္တိ. န ဘိက္ခဝေ အညဿ ပရိသာ အပလာဠေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သာမဏေရာ ဝါ ဟောန္တု ဥပသမ္ပန္နာ ဝါ, အန္တမသော ဒုဿီလဘိက္ခုဿာပိ ပရဿ ပရိသဘူတေ ဘိန္ဒိတွာ ဂဏှိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာဒီနဝံ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ‘‘တယာ နှာယိတုံ အာဂတေန ဂူထမက္ခနံ ဝိယ ကတံ ဒုဿီလံ နိဿာယ ဝိဟရန္တေနာ’’တိ. သစေ သော သယမေဝ ဇာနိတွာ ဥပဇ္ဈံ ဝါ နိဿယံ ဝါ ယာစတိ, ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ.

අපලාළේන්ති යනු "ඔබට පාත්‍රයක් දෙන්නෙමු, සිවුරක් දෙන්නෙමු" යි පවසා තමාට උපස්ථාන කරවා ගැනීම පිණිස පිරිස තමා වෙත නතු කර ගැනීමයි. මහණෙනි, අන් කෙනෙකුගේ පිරිස නතු කර නොගත යුතුය යන මෙහි, සාමණේරයන් වේවා උපසම්පන්නයන් වේවා, අවසානයේ දුශ්ශීල භික්ෂුවකගේ පිරිස වුවද භේද කොට තමා වෙත ගැනීම සුදුසු නැත. නමුත් එහි ආදීනව පැවසීම සුදුසුය - "නාන්නට පැමිණ අසූචි තවරා ගැනීමක් මෙන්, මේ දුශ්ශීලයා ඇසුරු කරමින් තෝ වසන්නෙහිය" යනුවෙනි. ඉදින් ඔහු තමා විසින්ම එය වටහාගෙන උපධ්‍යායයෙකු හෝ නිශ්‍රයෙකු ඉල්ලයි නම් එය දීම සුදුසුය.

အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ သာမဏေရံ နာသေတုန္တိ ဧတ္ထ ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာသု တီသု နာသနာသု လိင်္ဂနာသနာဝ အဓိပ္ပေတာ, တသ္မာ ယော ပါဏာတိပါတာဒီသု ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ကရောတိ, သော လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗော. ယထာ စ ဘိက္ခူနံ ပါဏာတိပါတာဒီသု နာနာအာပတ္တိယော ဟောန္တိ, န တထာ သာမဏေရာနံ. သာမဏေရော ဟိ ကုန္ထကိပိလ္လိကမ္ပိ မာရေတွာ မင်္ဂုရဏ္ဍကမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ နာသေတဗ္ဗတံယေဝ [Pg.296] ပါပုဏာတိ, တာဝဒေဝဿ သရဏဂမနာနိ စ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏဉ္စ သေနာသနဂ္ဂါဟော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, သံဃလာဘံ န လဘတိ, လိင်္ဂမတ္တမေဝ ဧကံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ. သော သစေ အာကိဏ္ဏဒေါသောဝ ဟောတိ, အာယတိံ သံဝရေ န တိဋ္ဌတိ, နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗော. အထ သဟသာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ‘‘ဒုဋ္ဌု မယာ ကတ’’န္တိ ပုန သံဝရေ ဌာတုကာမော ဟောတိ, လိင်္ဂနာသနကိစ္စံ နတ္ထိ. ယထာနိဝတ္ထပါရုတဿေဝ သရဏာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဥပဇ္ဈာယော ဒါတဗ္ဗော, သိက္ခာပဒါနိ ပန သရဏဂမနေနေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. သာမဏေရာနဉှိ သရဏဂမနံ ဘိက္ခူနံ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာသဒိသံ, တသ္မာ ဘိက္ခူနံ ဝိယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ, ဣမိနာပိ ဒသသီလာနိ သမာဒိန္နာနေဝ ဟောန္တိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဒဠှီကရဏတ္ထံ အာယတိံ သံဝရေ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုန ဒါတဗ္ဗာနိ. သစေ ပုရိမိကာယ ပုန သရဏာနိ ဂဟိတာနိ, ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿာဝါသိကံ လစ္ဆတိ. သစေ ပစ္ဆိမိကာယ ဂဟိတာနိ, သံဃေန အပလောကေတွာ လာဘော ဒါတဗ္ဗော.

"මහණෙනි, කරුණු දසයකින් යුත් සාමණේරයා නෙරපීමට අනුදනිමි" යන මෙහි, කණ්ටක සික්ඛාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වෙන නාසනයන් තුන අතුරින් ලිංගනාසනයම (පැවිදි වෙසින් නෙරපීම) අදහස් කරන ලදී. එබැවින් යම් සාමණේරයෙක් ප්‍රාණාතිපාතාදී අකුසල් අතුරින් එකක් හෝ කරයි නම්, ඔහු ලිංගනාසනයෙන් නෙරපිය යුතුය. භික්ෂූන්ට ප්‍රාණාතිපාතාදියේදී විවිධ ඇවැත් සිදු වුවද, සාමණේරයන්ට එසේ නොවේ. සාමණේරයෙකු කුහුඹුවකු මරා දැමුවද, පක්ෂි බිත්තරයක් බින්දද නෙරපීමට සුදුස්සෙකු වෙයි; එසැණින්ම ඔහුගේ තිසරණ සරණ යෑම, උපධ්‍යාය ග්‍රහණය සහ සේනාසන පරිභෝජනය අහෝසි වෙයි, සංඝයා සතු ලාභ නොලැබෙයි, ඉතිරි වන්නේ ලිංග මාත්‍රය (පැවිදි වෙස) පමණි. ඔහු නිරන්තරයෙන් වැරදි කරන්නෙකු නම්, මතු සංවරයෙහි නොපිහිටයි නම් ඔහු නෙරපා දැමිය යුතුය. ඉදින් නොදැනුවත්කමින් වරදක් කොට "මා විසින් කරන ලද්දේ වරදකි" යි නැවත සංවරයෙහි පිහිටීමට කැමති නම් ලිංගනාසන කෘත්‍යයක් නැත. හැඳ පෙරවා සිටින වෙසින්ම තිසරණ දිය යුතුය, උපධ්‍යායයන් වහන්සේ පත් කළ යුතුය. ශික්ෂාපදයන් තිසරණ සරණ යෑමෙන්ම සිද්ධ වෙයි. සාමණේරයන්ගේ තිසරණ සරණ යෑම භික්ෂූන්ගේ උපසම්පදා කර්මවාක්‍යය හා සමානය. එබැවින් භික්ෂූන්ට මෙන් චතුපාරිශුද්ධි ශීලය සේම, මෙයින් දස සීලයම සමාදන් වූයේ වෙයි. එසේ වුවද ස්ථිර කරනු පිණිස හා මතු සංවරයෙහි පිහිටුවනු පිණිස නැවත දිය යුතුය. ඉදින් පැරණි වස් කාලයට පෙර තිසරණ ගත්තේ නම් පෙර වස් වාසයෙහි ලාභ ලබයි. ඉදින් පසුව ගත්තේ නම් සංඝයා විසින් සම්මත කොට ලාභ දිය යුතුය.

အဒိန္နာဒါနေ တိဏသလာကမတ္တေနာပိ ဝတ္ထုနာ, အဗြဟ္မစရိယေ တီသု မဂ္ဂေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ, မုသာဝါဒေ ဟဿာဓိပ္ပာယတာယပိ မုသာ ဘဏိတေ အဿမဏော ဟောတိ, နာသေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. မဇ္ဇပါနေ ပန ဘိက္ခုနော အဇာနိတွာပိ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. သာမဏေရော ဇာနိတွာ ပိဝန္တော သီလဘေဒံ အာပဇ္ဇတိ, န အဇာနိတွာ. ယာနိ ပနဿ ဣတရာနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ, တေသု ဘိန္နေသု န နာသေတဗ္ဗော, ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သိက္ခာပဒေ ပန ပုန ဒိန္နေပိ အဒိန္နေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒဏ္ဍကမ္မေန ပန ပီဠေတွာ အာယတိံ သံဝရေ ဌပနတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗမေဝ. သာမဏေရာနံ မဇ္ဇပါနံ သစိတ္တကံ ပါရာဇိကဝတ္ထု, အယံ ဝိသေသော.

අදින්නාදානයෙහි (සොරකමෙහි) තණ කැබැල්ලක් වැනි සුළු වස්තුවක් නිසා වුවද, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙහි (කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි) මාර්ග තුනෙන් කවර හෝ මාර්ගයක වැරදි ලෙස හැසිරීම නිසා වුවද, මුසාවාදයෙහි විහිළුවට පවා බොරු කීම නිසා වුවද, ඔහු මහණෙක් නොවේ; නාසනයට (සංඝයාගෙන් ඉවත් කිරීමට) පත්වේ. මද්‍යපානයෙහි දී නම්, භික්ෂුවකට නොදැනුවත්ව බීජයක සිට හටගත් මත්පැන් පානය කළත් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. සාමණේර නමක දැනුවත්ව පානය කළහොත් ශීලය බිඳේ, නොදැනුවත්ව පානය කළහොත් ශීලය නොබිඳේ. ඔහුගේ ඉතිරි ශික්ෂාපද පහ (විකාල භෝජනය ආදිය) බිඳුණහොත් නාසනය නොකළ යුතුය, දණ්ඩකර්ම කළ යුතුය. සාමණේර ශික්ෂාපද නැවත දුන්නත් නැතත් වලංගු වේ. එහෙත් දණ්ඩකර්ම මගින් පීඩාවට පත් කර මතු සංවරයෙහි පිහිටුවීම පිණිස ශික්ෂාපද දිය යුතුමය. සාමණේරයන්ගේ මද්‍යපානය සචිත්තක පාරාජිකා වස්තුවකි, මෙය භික්ෂූන්ගෙන් ඇති විශේෂයයි.

အဝဏ္ဏဘာသနေ ပန အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန ဗုဒ္ဓဿ ဝါ, သွာက္ခာတောတိအာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန ဓမ္မဿ ဝါ, သုပ္ပဋိပန္နောတိအာဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန သံဃဿ ဝါ အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တော ရတနတ္တယံ နိန္ဒန္တော ဂရဟန္တော အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီဟိ ‘‘မာ ဧဝံ အဝစာ’’တိ အဝဏ္ဏဘာသနေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ နိဝါရေတဗ္ဗော. သစေ ယာဝတတိယံ ဝုစ္စမာနော န ဩရမတိ, ကဏ္ဋကနာသနာယ နာသေတဗ္ဗောတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သစေ ဧဝံ ဝုစ္စမာနော တံ လဒ္ဓိံ နိဿဇ္ဇတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာရေတွာ အစ္စယံ ဒေသာပေတဗ္ဗော. သစေ န နိဿဇ္ဇတိ, တထေဝ အာဒါယ ပဂ္ဂယှ [Pg.297] တိဋ္ဌတိ, လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တံ. အယမေဝ ဟိ နာသနာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ.

අවර්ණ භාෂණයෙහි (ගුණ මැකීමෙහි) 'අරහං සම්මාසම්බුද්ධ' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව බුදුන්ගේ හෝ, 'ස්වාක්ඛාත' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව දහමේ හෝ, 'සුප්පටිපන්න' ආදී ගුණයන්ට පටහැනිව සඟුන්ගේ හෝ අගුණ පවසන්නේ නම්, තෙරුවන් හෙළා දකින්නේ නම්, ගර්හා කරන්නේ නම්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් විසින් “මෙසේ නොකියන්න” යැයි අවර්ණ භාෂණයෙහි ආදීනව පෙන්වා වැළැක්විය යුතුය. ඉදින් තෙවරක් දක්වා කීවත් නොවැළකේ නම්, කණ්ටක නාසනයෙන් නාසනය කළ යුතු යැයි කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. මහා අට්ඨකථාවෙහි සඳහන් වන්නේ, “මෙසේ කියන කල්හි එම දෘෂ්ටිය අත්හරින්නේ නම් දණ්ඩකර්ම කරවා වරද දේශනා කරවිය යුතුය. ඉදින් අත්නොහරින්නේ නම්, එයම දැඩිව ගෙන සිටින්නේ නම් ලිංගනාසනයෙන් නාසනය කළ යුතුය” යන්නයි. එය උචිතය. මන්ද යත් මෙහිදී ලිංගනාසනයම අදහස් කරන බැවිනි.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေပိ ဧသေဝ နယော. သဿတုစ္ဆေဒါနဉှိ အညတရဒိဋ္ဌိကော သစေ အာစရိယာဒီဟိ ဩဝဒိယမာနော နိဿဇ္ဇတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာရေတွာ အစ္စယံ ဒေသာပေတဗ္ဗော. အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တောဝ နာသေတဗ္ဗောတိ. ဘိက္ခုနိဒူသကော စေတ္ထ ကာမံ အဗြဟ္မစာရိဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောဝ အဗြဟ္မစာရိံ ပန အာယတိံ သံဝရေ ဌာတုကာမံ သရဏာနိ ဒတွာ ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုနိဒူသကော အာယတိံ သံဝရေ ဌာတုကာမောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ, ပဂေဝ ဥပသမ္ပဒန္တိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနိဒူသကော’’တိ ဣဒံ ဝိသုံ ဒသမံ အင်္ဂံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයා කෙරෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ශාස්වත හෝ උච්ඡේද දෘෂ්ටි දෙකෙන් එක්තරා දෘෂ්ටියක් ගත් සාමණේරයෙකු ආචාර්යවරුන් අවවාද කරන කල්හි එය අත්හරින්නේ නම්, දණ්ඩකර්ම කරවා වරද දේශනා කරවිය යුතුය. අත්නොහරින්නේ නම් නාසනය කළ යුතුය. භික්ෂුණී දූෂකයා ද මෙහිදී අබ්‍රහ්මචර්යාව යටතේම ගැනෙන මුත්, අබ්‍රහ්මචාරී වූ සාමණේරයෙකු මතු සංවරයෙහි සිටීමට කැමති නම් සරණාගමනය දී පැවිදි කළ හැකිය. එහෙත් භික්ෂුණී දූෂකයා මතු සංවර වීමට කැමති වුවද පැවිද්ද පවා නොලබයි, උපසම්පදාව ගැන කිවමනා කුමක්ද? මෙම අර්ථය පෙන්වීමට “භික්ෂුණී දූෂකයා” යැයි දසවන අංගය වෙන්කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ බව දත යුතුය.

အနာပုစ္ဆာဝရဏဝတ္ထုအာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අනාපුච්ඡාවරණ වස්තුව ආදී කථා නිමිය.

ပဏ္ဍကဝတ္ထုကထာ

පණ්ඩක වස්තු කථාව

၁၀၉. ဒဟရေ ဒဟရေတိ တရုဏေ တရုဏေ. မောဠိဂလ္လေတိ ထူလသရီရေ. ဟတ္ထိဘဏ္ဍေ အဿဘဏ္ဍေတိ ဟတ္ထိဂေါပကေ စ အဿဂေါပကေ စ.

109. ‘දහරේ දහරේ’ යනු ලාබාල, ලාබාල වූ යන්නයි. ‘මෝළිගල්ලේති’ යනු ස්ථූල ශරීර ඇති අයයි. ‘හත්ථිබණ්ඩේ අස්සබණ්ඩේ’ යනු ඇතුන් බලාගන්නන් සහ අසුන් බලාගන්නන් ය.

ပဏ္ဍကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ အာသိတ္တပဏ္ဍကော ဥသူယပဏ္ဍကော ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကော ပက္ခပဏ္ဍကော နပုံသကပဏ္ဍကောတိ ပဉ္စ ပဏ္ဍကာ. တတ္ထ ယဿ ပရေသံ အင်္ဂဇာတံ မုခေန ဂဟေတွာ အသုစိနာ အာသိတ္တဿ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ အာသိတ္တပဏ္ဍကော. ယဿ ပရေသံ အဇ္ဈာစာရံ ပဿတော ဥသူယာယ ဥပ္ပန္နာယ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ ဥသူယပဏ္ဍကော. ယဿ ဥပက္ကမေန ဗီဇာနိ အပနီတာနိ, အယံ ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကော. ဧကစ္စော ပန အကုသလဝိပါကာနုဘာဝေန ကာဠပက္ခေ ပဏ္ဍကော ဟောတိ, ဇုဏှပက္ခေ ပနဿ ပရိဠာဟော ဝူပသမ္မတိ, အယံ ပက္ခပဏ္ဍကော. ယော ပန ပဋိသန္ဓိယံယေဝ အဘာဝကော ဥပ္ပန္နော, အယံ နပုံသကပဏ္ဍကောတိ. တေသု အာသိတ္တပဏ္ဍကဿ စ ဥသူယပဏ္ဍကဿ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဝါရိတာ, ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဝါရိတာ. တေသုပိ ပက္ခပဏ္ဍကဿ ယသ္မိံ ပက္ခေ ပဏ္ဍကော ဟောတိ, တသ္မိံယေဝဿ ပက္ခေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ယဿ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝါရိတာ, တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ. သောပိ [Pg.298] လိင်္ဂနာသနေနေဝ နာသေတဗ္ဗော. ဣတော ပရံ ‘‘နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေသုပိ ဧသေဝ နယော.

“මහණෙනි, පණ්ඩකයා” යන්නෙහි ආසිත්ත පණ්ඩක, උසූය පණ්ඩක, ඕපක්කමික පණ්ඩක, පක්ඛ පණ්ඩක, නපුංසක පණ්ඩක යනුවෙන් පණ්ඩකයන් පස් දෙනෙකි. එහි යමෙකු අනුන්ගේ ලිංගය මුඛයෙන් ගෙන අශුචි වැගිරුණු පසු රාග ගින්න සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘ආසිත්ත පණ්ඩක’ නම් වේ. අනුන් මෛථුනයෙහි හැසිරෙනු දැකීමෙන් ඇතිවන ඊර්ෂ්‍යාව නිසා රාගය සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘උසූය පණ්ඩක’ නම් වේ. යමෙකුගේ වෑයමෙන් (වෘෂණ කෝෂ ආදිය) ඉවත් කර ඇත්නම් ඔහු ‘ඕපක්කමික පණ්ඩක’ නම් වේ. ඇතමෙක් අකුසල විපාක බලයෙන් කළු පක්ෂයෙහි පණ්ඩකයෙකු වී පුර පක්ෂයෙහි රාගය සන්සිඳේ නම් ඔහු ‘පක්ඛ පණ්ඩක’ නම් වේ. පිළිසඳි අවස්ථාවෙහිම ලිංග රූපයක් නොමැතිව උපන්නෙක් වේ නම් ඔහු ‘නපුංසක පණ්ඩක’ නම් වේ. මොවුන් අතරින් ආසිත්ත පණ්ඩක සහ උසූය පණ්ඩකයන්ගේ පැවිද්ද තහනම් කර නැත. ඉතිරි තිදෙනාගේ පැවිද්ද තහනම්ය. ඔවුන් අතරින් ද පක්ඛ පණ්ඩකයාට පණ්ඩක භාවය ඇති පක්ෂයෙහි පමණක් පැවිද්ද තහනම් බව කුරුන්දියෙහි කියන ලදී. යමෙකුගේ පැවිද්ද තහනම් ද, ඔහු අරභයා “නොපැවිදි වූවන් පැවිදි නොකළ යුතුය, පැවිදි වූවන් නාසනය කළ යුතුය” යැයි වදාරන ලදී. ඔහු ද ලිංගනාසනයෙන්ම නාසනය කළ යුතුය. මෙතැන් සිට ‘නාසනය කළ යුතුය’ යැයි පවසන සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමයම දත යුතුය.

ပဏ္ဍဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පණ්ඩක වස්තු කථාව නිමිය.

ထေယျသံဝါသကဝတ္ထုကထာ

තෙය්‍යසංවාසක වස්තු කථාව

၁၁၀. ပုရာဏကုလပုတ္တောတိ ပုရာဏဿ အနုက္ကမေန ပါရိဇုညံ ပတ္တဿ ကုလဿ ပုတ္တော. မာတိပက္ခပိတိပက္ခတော ကောလညာ ခီဏာ ဝိနဋ္ဌာ မတာ အဿာတိ ခီဏကောလညော. အနဓိဂတန္တိ အပ္ပတ္တံ. ဖာတိံကာတုန္တိ ဝဍ္ဎေတုံ. ဣင်္ဃာတိ ဥယျောဇနတ္ထေ နိပါတော. အနုယုဉ္ဇိယမာနောတိ ဧကမန္တံ နေတွာ ကေသမဿုဩရောပနကာသာယပဋိဂ္ဂဟဏသရဏဂမနဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏကမ္မဝါစာနိဿယဓမ္မေ ပုစ္ဆိယမာနော. ဧတမတ္ထံ အာရောစေသီတိ ဧတံ သယံ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အာစိက္ခိ.

110. ‘පුරාණකුලපුත්තෝ’ යනු පැරණි, අනුපිළිවෙලින් පිරිහීමට පත් වූ කුලයක පුත්‍රයෙකි. මව් පසින් හා පිය පසින් නෑයන් ක්ෂය වූ, විනාශ වූ, මිය ගිය බැවින් ඔහු ‘ඛීණකෝලඤ්ඤ’ නම් වේ. ‘අනධිගතං’ යනු නොපැමිණි යන්නයි. ‘ඵාතිංකාතුං’ යනු වැඩීමටයි. ‘ඉංඝ’ යනු මෙහෙයවීමේ අර්ථය දෙන නිපාතයකි. ‘අනුයුඤ්ජියමානෝ’ යනු එකත්පසකට ගෙන ගොස් කෙස් රැවුල් බෑම, සිවුරු පිළිගැනීම, සරණාගමනය, උපාධ්‍යායයන් පිළිගැනීම, කම්මවාචා, නිස්සය හා වත් පිළිවෙත් පිළිබඳව විමසනු ලබන කල්හි යන්නයි. ‘ඒතමත්තං ආරෝචේසී’ යනු තමා පැවිදි වූ ආකාරය මුල සිට අගට ප්‍රකාශ කළේය යන්නයි.

ထေယျသံဝါသကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ တယော ထေယျသံဝါသကာ – လိင်္ဂတ္ထေနကော, သံဝါသတ္ထေနကော, ဥဘယတ္ထေနကောတိ. တတ္ထ ယော သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ န ဘိက္ခုဝဿာနိ ဂဏေတိ, န ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတိ, န အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, န ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု သန္ဒိဿတိ, အယံ လိင်္ဂမတ္တဿေဝ ထေနိတတ္တာ လိင်္ဂတ္ထေနကော နာမ.

“මහණෙනි, තෙය්‍යසංවාසකයා” යන්නෙහි තෙය්‍යසංවාසකයන් තිදෙනෙකි: ලිංගත්ථේනක, සංවාසත්ථේනක සහ උභයත්ථේනක යනුවෙනි. එහි යමෙකු තමාම පැවිදි වී වෙහෙරට ගොස් භික්ෂු වස් සංඛ්‍යාවන් ගණන් නොකරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් නොකරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වා නොසිටියි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී නොසිටියි ද, ඔහු පැවිදි ලිංගය පමණක් සොරකම් කළ බැවින් ‘ලිංගත්ථේනක’ නම් වේ.

ယော ပန ဘိက္ခူဟိ ပဗ္ဗာဇိတော သာမဏေရော သမာနောပိ ဝိဒေသံ ဂန္တွာ ‘‘အဟံ ဒသဝဿော ဝါ ဝီသတိဝဿော ဝါ’’တိ မုသာ ဝတွာ ဘိက္ခုဝဿာနိ ဂဏေတိ, ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတိ, အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု သန္ဒိဿတိ, အယံ သံဝါသမတ္တဿေဝ ထေနိတတ္တာ သံဝါသတ္ထေနကော နာမ. ဘိက္ခုဝဿဂဏနာဒိကော ဟိ သဗ္ဗောပိ ကိရိယဘေဒေါ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘သံဝါသော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ‘‘န မံ ကောစိ ဇာနာတီ’’တိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တေပိ ဧသေဝ နယော.

යමෙකු භික්ෂූන් විසින් පැවිදි කරන ලද සාමණේරයෙකු වුවත්, වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගොස් “මම දස වස් ඇත්තෙක්මි” හෝ “විසි වස් ඇත්තෙක්මි” යැයි බොරු පවසා භික්ෂු වස් ගණන් කරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් කරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වයි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී සිටියි ද, ඔහු සංවාසය (පොදු කටයුතු) පමණක් සොරකම් කළ බැවින් ‘සංවාසත්ථේනක’ නම් වේ. භික්ෂු වස් ගණන් කිරීම ආදී සියලු ක්‍රියා මෙහිදී ‘සංවාස’ නමින් දත යුතුය. ශික්ෂාව පසෙකලා “කවුරුත් මා නොදනියි” යනුවෙන් මෙසේ පිළිපදින්නා කෙරෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

ယော ပန သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုဝဿာနိ ဂဏေတိ, ယထာဝုဍ္ဎံ ဝန္ဒနံ သာဒိယတိ, အာသနေန ပဋိဗာဟတိ, ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု သန္ဒိဿတိ, အယံ လိင်္ဂဿ စေဝ သံဝါသဿ စ ထေနိတတ္တာ ဥဘယတ္ထေနကော နာမ. အယံ တိဝိဓောပိ ထေယျသံဝါသကော အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော, ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တောပိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

යමෙකු තමාම පැවිදි වී වෙහෙරට ගොස් භික්ෂු වස් ගණන් කරයි ද, වැඩිමහලු පිළිවෙලින් වැඳුම් පිළිගැනීම් කරයි ද, අසුනෙන් බාලයන් වළක්වයි ද, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පෙනී සිටියි ද, ඔහු ලිංගය මෙන්ම සංවාසය ද සොරකම් කළ බැවින් ‘උභයත්ථේනක’ නම් වේ. මෙම තෙවැදෑරුම් තෙය්‍යසංවාසකයාම උපසම්පදා නොවිය හැක්කෙකි; පැවිදි නොකළ යුතුය, උපසම්පදා වී ඇත්නම් නාසනය කළ යුතුය, නැවත පැවිද්ද ඉල්ලා සිටිය ද පැවිදි නොකළ යුතුය.

ဧတ္ထ [Pg.299] စ အသမ္မောဟတ္ထံ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

මෙහිදී නොමුළා වීම පිණිස මෙම ප්‍රකීර්ණක කරුණු දත යුතුය —

‘‘ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရ-ရောဂဝေရိဘယေဟိ ဝါ;

စီဝရာဟရဏတ္ထံ ဝါ, လိင်္ဂံ အာဒိယတီဓ ယော.

රාජ බිය, දුර්භික්ෂ බිය, කාන්තාර (මඟ) බිය, රෝග බිය සහ සතුරු බිය නිසා හෝ සිවුරු ලබා ගැනීමේ අභිප්‍රායෙන් යමෙක් මේ ශාසනයෙහි මහණ වෙස් ගනීද,

သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ, ယာဝ သော သုဒ္ဓမာနသော;

ထေယျသံဝါသကော နာမ, တာဝ ဧသ န ဝုစ္စတီ’’တိ.

ඔහු පිරිසිදු සිතින් යුක්තව, සංවාසය (පොහොය කිරීම් ආදී විනය කර්ම) පිළිනොගන්නා තාක් කල්, ඒ තාක් ඔහුව 'තෙය්‍යසංවාසක' (සොරෙන් මහණ වූවකු) යැයි කියනු නොලැබේ.

တတြာယံ ဝိတ္ထာရနယော – ဣဓေကစ္စဿ ရာဇာ ကုဒ္ဓေါ ဟောတိ, သော ‘‘ဧဝံ မေ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမေဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ပလာယတိ. တံ ဒိသွာ ရညော အာရောစေန္တိ. ရာဇာ ‘‘သစေ ပဗ္ဗဇိတော, န တံ လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ ကာတု’’န္တိ တသ္မိံ ကောဓံ ပဋိဝိနေတိ, သော ‘‘ဝူပသန္တံ မေ ရာဇဘယ’’န္တိ သံဃမဇ္ဈံ အနောသရိတွာဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ အာဂတော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အထာပိ ‘‘သာသနံ နိဿာယ မယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, ဟန္ဒ ဒါနိ အဟံ ပဗ္ဗဇာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ တေနေဝ လိင်္ဂေန အာဂန္တွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ န သာဒိယတိ, ဘိက္ခူဟိ ပုဋ္ဌော ဝါ အပုဋ္ဌော ဝါ ယထာဘူတမတ္တာနံ အာဝိကတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ, လိင်္ဂံ အပနေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ပန ဝတ္တံ သာဒိယတိ, ပဗ္ဗဇိတာလယံ ဒဿေတိ, သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ ဝိဓိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, အယံ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

එහි විස්තරය මෙසේය – මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි රජු කෝපයට පත් වෙයි. එවිට ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට මට ආරක්ෂාව ලැබේවි' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන පලා යයි. එය දැක රජුට ඒ බව දන්වති. 'ඉදින් ඔහු පැවිදි වී ඇත්නම්, ඔහුට කිසිවක් කළ නොහැක' යැයි සිතා රජු ඔහු කෙරෙහි වූ කෝපය දුරු කරයි. ඔහු 'මාගේ රාජ බිය සංසිඳුණේය' යැයි සිතා සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන (නැවත) පැමිණි කල්හි ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. එසේම 'ශාසනය නිසා මාගේ ජීවිතය රැකුණේය, දැන් මම පැවිදි වන්නෙමි' යැයි සංවේගයක් උපදවාගෙන එම වෙස් පිටින්ම පැමිණ ආගන්තුක වත් පිළිවෙත් පිළිනොගනීද, භික්ෂූන් විසින් විමසූ විට හෝ නොවිමසූ විට හෝ සත්‍ය තත්ත්වය හෙළි කරමින් පැවිද්ද ඉල්ලයිද, එවිට එම වෙස් ඉවත් කරවා ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු වත් පිළිවෙත් පිළිගන්නේ නම්, පැවිද්දකුගේ ලීලාව පෙන්වන්නේ නම්, කලින් කියන ලද වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන අනුගමනය කරන්නේ නම්, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය.

ဣဓ ပနေကစ္စော ဒုဗ္ဘိက္ခေ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော သယမေဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ဒုဗ္ဘိက္ခေ ဝီတိဝတ္တေ သံဃမဇ္ဈံ အနောသရိတွာဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ အာဂတောတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

තවද මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු දුර්භික්ෂ කාලයකදී ජීවත් වීමට නොහැකිව තමාම මහණ වෙස් ගෙන, සියලු ලබ්ධිකයන්ට අයත් ආහාර අනුභව කරමින් සිට, දුර්භික්ෂය පහව ගිය පසු සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර රාජ බියෙහි සඳහන් කළ පරිදිම විය යුතුය.

အပရော မဟာကန္တာရံ နိတ္ထရိတုကာမော ဟောတိ, သတ္ထဝါဟော စ ပဗ္ဗဇိတေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. သော ‘‘ဧဝံ မံ သတ္ထဝါဟော ဂဟေတွာ ဂမိဿတီ’’တိ သယမေဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ သတ္ထဝါဟေန သဒ္ဓိံ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ခေမန္တံ ပတွာ သံဃမဇ္ဈံ အနောသရိတွာဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ အာဂတောတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

තවත් අයෙකු මහා කාන්තාරයක් තරණය කිරීමට කැමති වෙයි. වෙළෙඳ කණ්ඩායම් ප්‍රධානියාද පැවිද්දන් කැඳවාගෙන යයි. ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට වෙළෙඳ කණ්ඩායම් ප්‍රධානියා මා කැඳවාගෙන යනු ඇත' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන වෙළෙඳ කණ්ඩායම සමඟ කාන්තාරය තරණය කර, ආරක්ෂිත ස්ථානයකට පැමිණ, සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

အပရော ရောဂဘယေ ဥပ္ပန္နေ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော သယမေဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗပါသဏ္ဍိယဘတ္တာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ရောဂဘယေ ဝူပသန္တေ သံဃမဇ္ဈံ [Pg.300] အနောသရိတွာဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ အာဂတောတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

තවත් අයෙකු රෝග බියක් පැමිණි කල්හි ජීවත් වීමට නොහැකිව තමාම මහණ වෙස් ගෙන, සියලු ලබ්ධිකයන්ට අයත් ආහාර අනුභව කරමින් සිට, රෝග බිය සංසිඳුණු පසු සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

အပရဿ ဧကော ဝေရိကော ကုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဃာတေတုကာမော နံ ဝိစရတိ, သော ‘‘ဧဝံ မေ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမေဝ လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ပလာယတိ. ဝေရိကော ‘‘ကုဟိံ သော’’တိ ပရိယေသန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ပလာတော’’တိ သုတွာ ‘‘သစေ ပဗ္ဗဇိတော, န တံ လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ ကာတု’’န္တိ တသ္မိံ ကောဓံ ပဋိဝိနေတိ. သော ‘‘ဝူပသန္တံ မေ ဝေရိဘယ’’န္တိ သံဃမဇ္ဈံ အနောသရိတွာဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ အာဂတောတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

තවත් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි එක් සතුරෙක් කෝප වී ඔහු මැරීමට සොයමින් ඇවිදියි. ඔහු 'මෙසේ මහණ වෙස් ගත් විට මට ආරක්ෂාව ලැබේවි' යැයි සිතා තමාම මහණ වෙස් ගෙන පලා යයි. සතුරා ඔහු 'කොහේදැයි' සොයමින් සිටියදී 'පැවිදි වී පලා ගොස් ඇති බව' අසා, 'ඉදින් ඔහු පැවිදි වී ඇත්නම් කිසිවක් කළ නොහැක' යැයි පවසා ඔහු කෙරෙහි වූ කෝපය දුරු කරයි. ඔහු 'මාගේ සතුරු බිය සංසිඳුණේය' යැයි සිතා සඟ මැදට නොපැමිණම ගිහි වෙස් ගෙන පැමිණි කල්හි, සියලු විධිවිධාන පෙර පරිදිම විය යුතුය.

အပရော ဉာတိကုလံ ဂန္တွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိ ဟုတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ဣဓ ဝိနဿိဿန္တိ, သစေပိ ဣမာနိ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ ဂမိဿာမိ, အန္တရာမဂ္ဂေ မံ ‘စောရော’တိ ဂဟေဿန္တိ, ယံနူနာဟံ ကာယပရိဟာရိယာနိ ကတွာ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ စီဝရာဟရဏတ္ထံ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သာမဏေရာ စ ဒဟရာ စ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆန္တိ, ဝတ္တံ ဒဿေန္တိ. သော န သာဒိယတိ, ယထာဘူတမတ္တာနံ အာဝိကရောတိ. သစေ ဘိက္ခူ ‘‘န ဒါနိ မယံ တံ မုဉ္စိဿာမာ’’တိ ဗလက္ကာရေန ပဗ္ဗာဇေတုကာမာ ဟောန္တိ, ကာသာယာနိ အပနေတွာ ပုန ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘နယိမေ မမ ဟီနာယာဝတ္တဘာဝံ ဇာနန္တီ’’တိ တံယေဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနိတွာ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ ဝိဓိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, အယံ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

තවත් අයෙකු නෑදෑ ගෙදරකට ගොස් මහණකම අත්හැර ගිහියෙකු වී, 'මේ සිවුරු මෙහි විනාශ වනු ඇත, ඉදින් මේවා රැගෙන විහාරයට යන්නේ නම් මඟදී මාව සොරෙකු යැයි අල්ලා ගනු ඇත, එබැවින් සිරුරට දවටාගෙන යන්නෙමි' යැයි සිතා සිවුරු රැගෙන යෑමේ අභිප්‍රායෙන් අඳනය සහ සිවුර පොරවාගෙන විහාරයට යයි. ඔහු ඈතින් එනු දැක සාමණේරවරු සහ දහරා භික්ෂූහු පෙරගමන් කොට වත් පිළිවෙත් දක්වති. ඔහු ඒවා පිළිනොගනී, සත්‍ය තත්ත්වය හෙළි කරයි. ඉදින් භික්ෂූන් 'දැන් අපි ඔබට යන්නට ඉඩ නොදෙමු' යැයි බලහත්කාරයෙන් පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, ඒ සිවුරු ඉවත් කරවා නැවත පැවිදි කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු 'මොවුන් මා ගිහි වූ බව නොදනිති' යැයි සිතා ඒ භික්ෂු භාවයම පිළිගෙන, පෙර කියන ලද වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන පිළිපදියි නම්, ඔහුව පැවිදි නොකළ යුතුය.

အပရော မဟာသာမဏေရော ဉာတိကုလံ ဂန္တွာ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မန္တာနုဋ္ဌာနေန ဥဗ္ဗာဠှော ဟုတွာ ပုန ‘‘ဒါနိ အဟံ သမဏောဝ ဘဝိဿာမိ, ထေရောပိ မေ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ န ဇာနာတီ’’တိ တဒေဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ, နာပိ တမတ္ထံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတိ, သာမဏေရဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ, အယံ ထေယျသံဝါသကောယေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘတိ. သစေပိဿ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏကာလေ ဧဝံ ဟောတိ, ‘‘နာဟံ ကဿစိ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဝိဟာရဉ္စ ဂတော အာရောစေတိ, ဂဟဏေနေဝ ထေယျသံဝါသကော. အထာပိဿ ‘‘ဂဟဏကာလေ အာစိက္ခိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, ဝိဟာရဉ္စ ဂန္တွာ ‘‘ကုဟိံ တွံ အာဝုသော ဂတော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘န ဒါနိ မံ ဣမေ ဇာနန္တီ’’တိ ဝဉ္စေတွာ နာစိက္ခတိ, ‘‘နာစိက္ခိဿာမီ’’တိ သဟ ဓုရနိက္ခေပေန အယမ္ပိ ထေယျသံဝါသကောဝ. သစေ ပနဿ ဂဟဏကာလေပိ ‘‘အာစိက္ခိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာပိ အာစိက္ခတိ, အယံ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ.

තවත් මහා සාමණේර නමක නෑදෑ ගෙදරකට ගොස් සිවුරු හැර, පසුව වැඩපළවලින් පීඩා විඳ නැවත 'දැන් මම පැවිද්දෙක්ම වන්නෙමි, තෙරුන් වහන්සේද මා සිවුරු හළ බව නොදනිති' යැයි සිතා එම පාත්‍ර සිවුරුම රැගෙන විහාරයට එයි. ඒ බව භික්ෂූන්ට නොකියයි, සාමණේර භාවයම පිළිගනියි. මොහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකි, පැවිද්ද නොලැබිය යුතුය. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා අවස්ථාවේදී 'මම කිසිවෙකුට නොකියමි' යැයි සිතා විහාරයට ගිය පසුත් ඒ බව නොකියන්නේ නම්, මහණ වෙස් ගත් අවස්ථාවේදීම ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා විට 'පවසන්නෙමි' යැයි සිතා විහාරයට ගිය පසු, 'ඇවැත්නි, ඔබ කොහේ ගියේද?' යැයි ඇසූ විට, 'දැන් මොවුන් මා ගැන නොදනිති' යැයි රවටා සත්‍යය නොපවසයි නම්, 'නොපවසමි' කියා සත්‍යය හෙළි කිරීමේ වීර්යය අත්හළ සැණින් මොහුද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි. ඉදින් ඔහු මහණ වෙස් ගන්නා විටත්, විහාරයට ගිය පසුත් සත්‍ය පවසන්නේ නම් ඔහුට නැවත පැවිද්ද ලැබේ.

အပရော [Pg.301] ဒဟရသာမဏေရော မဟန္တော ဝါ ပန အဗျတ္တော, သော ပုရိမနယေနေဝ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ ဃရေ ဝစ္ဆကရက္ခဏာဒီနိ ကမ္မာနိ ကာတုံ န ဣစ္ဆတိ, တမေနံ ဉာတကာ တာနိယေဝ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ထာလကံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆ သမဏောဝ ဟောဟီ’’တိ ဃရာ နီဟရန္တိ. သော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ, နေဝ နံ ဘိက္ခူ ဇာနန္တိ ‘‘အယံ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ ပုန သယမေဝ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ, နာပိ သယံ ဇာနာတိ, ‘‘ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ, သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီ’’တိ. သစေ တံ ပရိပုဏ္ဏဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, သူပသမ္ပန္နော. သစေ ပန အနုပသမ္ပန္နကာလေယေဝ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ဝတ္တမာနေ သုဏာတိ, ‘‘ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ, သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီ’’တိ. တေန ‘‘မယာ ဧဝံ ကတ’’န္တိ ဘိက္ခူနံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ. သစေ ‘‘န ဒါနိ မံ ကောစိ ဇာနာတီ’’တိ နာရောစေတိ, ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေ ထေယျသံဝါသကော.

තවත් දහරා සාමණේර නමක් හෝ වයසින් වැඩුණත් (විනයෙහි) අදක්ෂ අයෙක්, පෙර පරිදිම සිවුරු හැර ගොස් නිවසේදී වස්සන් රැකීම ආදී වැඩ කිරීමට අකමැති වෙයි. නෑදෑයෝ එම සිවුරුම ඔහුට අන්දවා තලියක් හෝ පාත්‍රයක් අතට දී 'යන්න, මහණෙක්ම වන්න' යැයි පවසා නිවසින් පන්නා දමති. ඔහු විහාරයට යයි. 'මොහු සිවුරු හැර නැවත තමාම පැවිදි වූවෙකි' යැයි භික්ෂූහු නොදනිති. 'මෙසේ මහණ වන්නා තෙය්‍යසංවාසක නම් වේ' යැයි ඔහුද නොදනියි. ඉදින් වයස සම්පූර්ණ වූ ඔහුව උපසම්පදා කරන්නේ නම්, එය මනා උපසම්පදාවකි. ඉදින් උපසම්පදා වීමට පෙර විනය විනිශ්චය කෙරෙන කල්හි 'මෙසේ මහණ වන්නා තෙය්‍යසංවාසක නම් වේ' යැයි ඔහුට අසන්නට ලැබේ නම්, ඔහු විසින් 'මම මෙසේ කළෙමි' යැයි භික්ෂූන්ට පැවසිය යුතුය. එවිට ඔහුට නැවත පැවිද්ද ලැබේ. ඉදින් 'දැන් මාව කවුරුත් නොදනිති' යැයි සිතා පවසන්නේ නම්, ඒ වගකීම අත්හළ සැණින් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වෙයි.

ဘိက္ခု သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ လိင်္ဂံ အနပနေတွာ ဒုဿီလကမ္မံ ကတွာ ဝါ အကတွာ ဝါ ပုန သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ ဝိဓိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ သလိင်္ဂေ ဌိတော မေထုနံ ပဋိသေဝိတွာ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ ဝိဓိံ အာပဇ္ဇန္တော ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ လဘတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ဧသော ထေယျသံဝါသကောတိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

යම් භික්ෂුවක් ශික්ෂාව පසෙක තබා, පැවිදි ලකුණු ඉවත් නොකර, දුස්සීලකම් කොට හෝ නොකොට හෝ නැවත පෙර සඳහන් කළ වස් ගණන් කිරීම් ආදී සියලු විධිවිධාන පිළිපදියි නම්, ඔහු 'තෙය්‍යසංවාසක' (සොරෙන් සඟ පිරිසෙහි වසන්නෙකු) වේ. ශික්ෂාව පසෙක නොතබා, තම පැවිදි ලකුණෙහි පිහිටා සිටිමින් මෛථුන ධර්මය සේවනය කොට වස් ගණන් ආදී විධිවිධානවලට පැමිණෙන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ; ඔහුට පැවිදි බව පමණක් හිමි වේ. අන්ධක අටුවාවෙහි නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු යැයි පවසා ඇතත්, එය පිළිගත යුතු නොවේ.

ဧကော ဘိက္ခု ကာသာယေ သဥဿာဟောဝ ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ မေထုနံ ပဋိသေဝိတွာ ပုန ကာသာယာနိ နိဝါသေတွာ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ဝိဓိံ အာပဇ္ဇတိ, အယမ္ပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ လဘတိ. သစေ ပန ကာသာယေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ မေထုနံ ပဋိသေဝိတွာ ပုန ကာသာယာနိ နိဝါသေတွာ ဝဿဂဏနာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ဝိဓိံ အာပဇ္ဇတိ, ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ.

එක් භික්ෂුවක් නැවත සිවුරු අඳින්නෙමියි යන උනන්දුව ඇතිවම සුදු වස්ත්‍ර හැඳ මෛථුන සේවනයෙහි යෙදී, නැවත සිවුරු හැඳ වස් ගණන් ආදී සියලු පිළිවෙත් පුරයි නම්, මොහුද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ; ඔහුට පැවිදි බව පමණක් හිමි වේ. ඉදින් සිවුරු දැරීමේ වගකීම අතහැර, සුදු වස්ත්‍ර හැඳ මෛථුන සේවනය කොට නැවත සිවුරු හැඳ වස් ගණන් ආදී සියලු පිළිවෙත් පුරයි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ.

သာမဏေရော သလိင်္ဂေ ဌိတော မေထုနာဒိအဿမဏကရဏဓမ္မံ အာပဇ္ဇိတွာပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. သစေပိ ကာသာယေ သဥဿာဟောဝ ကာသာယာနိ အပနေတွာ မေထုနံ ပဋိသေဝိတွာ ပုန ကာသာယာနိ နိဝါသေတိ, နေဝ ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. သစေ ပန ကာသာယေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ နဂ္ဂေါ ဝါ ဩဒါတနိဝတ္ထော ဝါ မေထုနသေဝနာဒီဟိ အဿမဏော [Pg.302] ဟုတွာ ကာသာယံ နိဝါသေတိ, ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. သစေပိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ကာသာဝံ ဩဝဋ္ဋိကံ ဝါ ကတွာ အညေန ဝါ အာကာရေန ဂိဟိနိဝါသနေန နိဝါသေတိ ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ ဂိဟိလိင်္ဂံ, န သောဘတီ’’တိ ဝီမံသနတ္ထံ, ရက္ခတိ တာဝ. ‘‘သောဘတီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပန ပုန လိင်္ဂံ သာဒိယန္တော ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ ဝီမံသနသမ္ပဋိစ္ဆနေသုပိ ဧသေဝ နယော.

සාමණේරයෙකු තම වෙස්හි සිටම මෛථුනය ආදී අශ්‍රමණ ධර්මයන්හි යෙදුණද ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. ඉදින් සිවුරු කෙරෙහි උනන්දුව ඇතිවම සිවුරු ඉවත් කොට මෛථුන සේවනය කොට නැවත සිවුරු අඳියි නම්, එවිටද තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. එහෙත් සිවුරු දැරීමේ වගකීම අතහැර, නිරුවත්ව හෝ සුදු වස්ත්‍ර හැඳ හෝ මෛථුන සේවනය ආදියෙන් අශ්‍රමණයෙකු වී නැවත සිවුරු අඳියි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ. ඉදින් ගිහි බව පතමින් සිවුර කැසපටක් කොට හෝ වෙනත් ආකාරයකින් ගිහි ඇඳුමක් ලෙස ඇඳ, "මට ගිහි වෙස් ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස අඳින්නේ නම්, එතෙක් ඔහු ආරක්ෂා වේ. "ගැලපේ" යැයි පිළිගෙන නැවත පැවිදි වෙස් ඉවසන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ. සුදු වස්ත්‍ර හැඳ පරීක්ෂා කිරීමේදී සහ පිළිගැනීමේදීද මෙයම ක්‍රමය වේ.

သစေ ပန နိဝတ္ထကာသာယဿ ဥပရိ ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ ဝီမံသတိ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆတိ ဝါ, ရက္ခတိယေဝ. ဘိက္ခုနိယာပိ ဧသေဝ နယော. သာပိ ဟိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနာ သစေ ကာသာယံ ဂိဟိနိဝါသနံ နိဝါသေတိ, ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ ဂိဟိလိင်္ဂံ, န သောဘတီ’’တိ ဝီမံသနတ္ထံ, ရက္ခတိ တာဝ. သစေ ‘‘သောဘတီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, န ရက္ခတိ. ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ ဝီမံသနသမ္ပဋိစ္ဆနေသုပိ ဧသေဝ နယော. နိဝတ္ထကာသာယဿ ပန ဥပရိ ဩဒါတံ နိဝါသေတွာ ဝီမံသတု ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆတု ဝါ, ရက္ခတိယေဝ.

ඉදින් හැඳ සිටින සිවුරට උඩින් සුදු වස්ත්‍රයක් හැඳ පරීක්ෂා කරයි නම් හෝ පිළිගනියි නම්, ඔහු ආරක්ෂා වේ. භික්ෂුණියකටද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඇයද ගිහි බව පතන්නියක වී, සිවුර ගිහි ඇඳුමක් ලෙස ඇඳ, "මට ගිහි වෙස් ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස අඳින්නේ නම්, එතෙක් ඇය ආරක්ෂා වේ. ඉදින් "ගැලපේ" කියා පිළිගන්නේ නම් ආරක්ෂා නොවේ. සුදු වස්ත්‍ර හැඳ පරීක්ෂා කිරීමේදී සහ පිළිගැනීමේදීද මේ ක්‍රමයම වේ. හැඳ සිටින සිවුරට උඩින් සුදු වස්ත්‍රයක් හැඳ පරීක්ෂා කළත් පිළිගත්තත් ඇය ආරක්ෂා වන්නීය.

သစေ ကောစိ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဝဿာနိ အဂဏေတွာ ပါဠိယမ္ပိ အဋ္ဌတွာ ဧကပဿေနာဂန္တွာ မဟာပေဠာဒီသု ကဋစ္ဆုနာ ဥက္ခိတ္တေ ဘတ္တပိဏ္ဍေ ပတ္တံ ဥပနာမေတွာ သေနော ဝိယ မံသပေသိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. ဘိက္ခုဝဿာနိ ပန ဂဏေတွာ ဂဏှန္တော ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ.

ඉදින් යම් මහලු පැවිද්දෙක් වස් ගණන් නොකොට, සංඝ පෝලිමෙහි නොසිට, පැත්තකින් පැමිණ ලොකු පෙට්ටි ආදියෙන් හැන්දෙන් බත් බෙදන විට පාත්‍රය ඉදිරිපත් කොට, උකුස්සෙකු මස් වැදැල්ලක් ගෙන යන්නාක් මෙන් ගෙන යයි නම්, ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. එහෙත් භික්ෂු වස් ගණන් කොට ලබන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු වේ.

သယံ သာမဏေရောဝ သာမဏေရပဋိပါဋိယာ ကူဋဝဿာနိ ဂဏေတွာ ဂဏှန္တော ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. ဘိက္ခု ဘိက္ခုပဋိပါဋိယာ ကူဋဝဿာနိ ဂဏေတွာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ.

සාමණේරයෙකුම වී සිටිමින් සාමණේර පිළිවෙළට බොරු වස් ගණන් පවසා දන් ආදිය ලබන්නේ නම් ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවේ. භික්ෂුවක් භික්ෂු පිළිවෙළට බොරු වස් ගණන් පවසා ලබන්නේ නම්, එය ලැබූ භාණ්ඩයේ වටිනාකම අනුව විනිශ්චය කළ යුතුය.

ထေယျသံဝါသကဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තෙය්‍යසංවාසක වස්තු කථාව නිම විය.

တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာ

තිත්ථියපක්කන්තක කථාව

တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ပန တိတ္ထိယေသု ပက္ကန္တော ပဝိဋ္ဌောတိ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော. သော န ကေဝလံ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, အထ ခေါ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောပိ. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော ဘိက္ခု တိတ္ထိယော ဘဝိဿာမီတိ သလိင်္ဂေနေဝ တေသံ ဥပဿယံ ဂစ္ဆတိ, ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. တေသံ လိင်္ဂေ အာဒိန္နမတ္တေ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ. ယောပိ [Pg.303] သယမေဝ ‘‘တိတ္ထိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ကုသစီရာဒီနိ နိဝါသေတိ, တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိယေဝ. ယော ပန နဂ္ဂေါ နှာယန္တော အတ္တာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘သောဘတိ မေ အာဇီဝကဘာဝေါ, အာဇီဝကော ဘဝိဿာမီ’’တိ ကာသာယာနိ အနာဒါယ နဂ္ဂေါဝ အာဇီဝကာနံ ဥပဿယံ ဂစ္ဆတိ, ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပနဿ အန္တရာမဂ္ဂေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒုက္ကဋာနိ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ. တေသံ ဥပဿယံ ဂန္တွာပိ တေဟိ ဝါ ဩဝဒိတော အတ္တနာ ဝါ ‘‘ဣမေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အတိဒုက္ခာ’’တိ နိဝတ္တန္တောပိ မုစ္စတိယေဝ.

"මහණෙනි, තිත්ථියපක්කන්තක නම් වූ" යන්නෙහි තිර්ථකයන් වෙත ගිය, ඔවුන් වෙත ඇතුළු වූ තැනැත්තා තිත්ථියපක්කන්තක නම් වේ. ඔහු උපසම්පදා නොකළ යුතු පමණක් නොව, පැවිදි ද නොකළ යුතුය. එහි විනිශ්චය මෙසේය: උපසම්පන්න භික්ෂුවක් "මම තිර්ථකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා ස්වකීය පැවිදි වෙස් ඇතිවම ඔවුන්ගේ ආරාමයට යයි නම්, පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. ඔවුන්ගේ ලකුණු ගත් සැණින් ඔහු තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු වේ. යමෙක් තමාම "තිර්ථකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා කුස තණ සිවුරු ආදිය අඳින්නේ නම්, ඔහුද තිත්ථියපක්කන්තකයෙකුම වේ. යම් භික්ෂුවක් නිරුවත්ව ස්නානය කරන විට තමා දෙස බලා "මට ආජීවක බව ගැලපේ, මම ආජීවකයෙකු වන්නෙමි" යි සිතා සිවුරු නොගෙන නිරුවතින්ම ආජීවකයන්ගේ ආරාමයට යයි නම්, පියවරක් පියවරක් පාසා දුක්කටාපත්ති වේ. ඉදින් ඔහුට අතරමඟදී හිරි-ඔතප් උපදී නම්, ඇවැත් දේශනා කොට ඉන් මිදේ. ඔවුන්ගේ ආරාමයට ගොස් වුවද, ඔවුන් විසින් අවවාද කරනු ලැබ හෝ තමාම දැක හෝ "මොවුන්ගේ පැවිද්ද ඉතා දුක් සහිතය" යි සිතා ආපසු හැරී එන්නේ නම් ඔහුද (තිත්ථියපක්කන්තක බවින්) මිදෙන්නේමය.

သစေ ပန ‘‘ကိံ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥက္ကဋ္ဌ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကေသမဿုလုဉ္စနာဒီနီ’’တိ ဝုတ္တော ဧကကေသမ္ပိ လုဉ္စာပေတိ, ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒီနိ ဝါ ဝတ္တာနိ အာဒိယတိ, မောရပိဉ္ဆာဒီနိ ဝါ နိဝါသေတိ, တေသံ လိင်္ဂံ ဂဏှာတိ, ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သေဋ္ဌာ’’တိ သေဋ္ဌဘာဝံ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ, န မုစ္စတိ, တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ. သစေ ပန ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ တိတ္ထိယပဗ္ဗဇ္ဇာ, နနု ခေါ သောဘတီ’’တိ ဝီမံသနတ္ထံ ကုသစီရာဒီနိ ဝါ နိဝါသေတိ, ဇဋံ ဝါ ဗန္ဓတိ, ခါရိကာဇံ ဝါ အာဒိယတိ, ယာဝ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တာဝ နံ လဒ္ဓိ ရက္ခတိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ. အစ္ဆိန္နစီဝရော ပန ကုသစီရာဒီနိ နိဝါသေန္တော ရာဇဘယာဒီဟိ ဝါ တိတ္ထိယလိင်္ဂံ ဂဏှန္တော လဒ္ဓိယာ အဘာဝေန နေဝ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဟောတိ.

ඉදින් "ඔබලාගේ පැවිද්දේ උසස්ම දේ කුමක්ද?" කියා විමසා, "කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම ආදිය උසස්ය" යි කී විට එක් කෙස් ගසක් හෝ උදුරා ගන්නේ නම්, හෝ උක්කුටිකයෙන් සිට වැර වැඩීම ආදී වත් පිළිවෙත් සමාදන් වන්නේ නම්, හෝ මයුර පිල් ආදිය දරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ ලකුණු ගන්නේ නම්, "මේ පැවිද්ද ශ්‍රේෂ්ඨය" යි සිතා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්වේ නම්, ඔහු නොමිදේ, තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු වේ. ඉදින් "මට තිර්ථක පැවිද්ද ගැලපේද, නැද්ද?" කියා පරීක්ෂා කිරීම පිණිස කුස තණ සිවුරු ආදිය අඳින්නේ නම්, ජටා බඳින්නේ නම් හෝ පිරිකර කදක් ගන්නේ නම්, ඔහු එය පිළිගන්නා තෙක් ඔහුගේ ලබ්ධිය (පැවිදි බව) ආරක්ෂා වේ. පිළිගත් සැණින් තිත්ථියපක්කන්තක වේ. සිවුරු පැහැරගනු ලැබූ භික්ෂුවක් කුස තණ සිවුරු ආදිය හැඳීමෙන් හෝ රජ භය ආදිය නිසා තිර්ථක ලකුණු ගැනීමෙන්, ලබ්ධියක් නොමැති බැවින් තිත්ථියපක්කන්තකයෙකු නොවේ.

အယဉ္စ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော နာမ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုနာ ကထိတော, တသ္မာ သာမဏေရော သလိင်္ဂေန တိတ္ထာယတနံ ဂတောပိ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ပုရိမော ပန ထေယျသံဝါသကော အနုပသမ္ပန္နေန ကထိတော; တသ္မာ ဥပသမ္ပန္နော ကူဋဝဿံ ဂဏေန္တောပိ အဿမဏော န ဟောတိ. လိင်္ဂေ သဥဿာဟော ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုဝဿာဒီနိ ဂဏေန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီတိ.

මෙම තිත්ථියපක්කන්තක නමැති පුද්ගලයා ගැන පවසන ලද්දේ උපසම්පන්න භික්ෂුවක් අරභයාය. එබැවින් සාමණේරයෙකු තම පැවිදි වෙස් ඇතිවම තිර්ථක ආරාමයකට ගියද නැවත පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. පෙර කී තෙය්‍යසංවාසකයා පිළිබඳ කථාව අනුපසම්පන්නයෙකු (සාමණේරයෙකු) අරභයා පවසන ලද්දකි; එබැවින් උපසම්පන්න භික්ෂුවක් බොරු වස් පවසා දන් ගත්තද අශ්‍රමණයෙකු නොවේ. තම පැවිදි වෙස්හි උනන්දුව ඇතිව සිට පාරාජිකා වී භික්ෂු වස් ගණන් කළද ඔහු තෙය්‍යසංවාසකයෙකු නොවන බව දත යුතුය.

တိတ္ထိယပက္ကန္တကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තිත්ථියපක්කන්තක කථාව නිම විය.

တိရစ္ဆာနဂတဝတ္ထုကထာ

තිරිසන්ගත වස්තු කථාව

၁၁၁. နာဂယောနိယာ အဋ္ဋီယတီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သော ပဝတ္တိယံ ကုသလဝိပါကေန ဒေဝသမ္ပတ္တိသဒိသံ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ အနုဘောတိ, အကုသလဝိပါကပဋိသန္ဓိကဿ [Pg.304] ပန တဿ သဇာတိယာ မေထုနပဋိသေဝနေ စ ဝိဿဋ္ဌနိဒ္ဒေါက္ကမနေ စ နာဂသရီရံ ပါတုဘဝတိ ဥဒကသဉ္စာရိကံ မဏ္ဍူကဘက္ခံ, တသ္မာ သော တာယ နာဂယောနိယာ အဋ္ဋီယတိ. ဟရာယတီတိ လဇ္ဇတိ. ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္တဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆတိ. တဿ ဘိက္ခုနော နိက္ခန္တေတိ တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ နိက္ခန္တေ. အထ ဝါ တဿ ဘိက္ခုနော နိက္ခမနေတိ အတ္ထော. ဝိဿဋ္ဌော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမီတိ တသ္မိံ အနိက္ခန္တေ ဝိဿရဘယေန သတိံ အဝိဿဇ္ဇိတွာ ကပိမိဒ္ဓဝသေနေဝ နိဒ္ဒါယန္တော နိက္ခန္တေ သတိံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ဝိဿဋ္ဌော နိရာသင်္ကော မဟာနိဒ္ဒံ ပဋိပဇ္ဇိ. ဝိဿရမကာသီတိ ဘယဝသေန သမဏသညံ ပဟာယ ဝိရူပံ မဟာသဒ္ဒမကာသိ.

111. 'නැගයොනියෙහි පීඩා විඳියි' (නැගයොනියා අට්ඨීයතීති) යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: එම නාගයා පවෘත්ති කාලයෙහි (ජීවත් වන කාලයෙහි) කුසල විපාක හේතුවෙන් දිව්‍ය සම්පත්තියට සමාන වූ ඓශ්චර්ය සම්පත්තියක් වුවද අනුභව කරයි. එසේ වුවත් අකුසල විපාක ප්‍රතිසන්ධිය ඇති එම නාගයාට, ස්වජාතික නාග දෙනක සමඟ මෛථුන්‍යයෙහි යෙදෙන කල්හි ද, ශරීරය අත්හැර තද නින්දට පත් වූ කල්හි ද, දියෙහි හැසිරෙන මැඩියන් ආහාරයට ගන්නා ස්වභාවික නාග ශරීරය පහළ වෙයි. එබැවින් ඔහු එම නාග යෝනිය ගැන පීඩාවට පත් වෙයි. 'හරායති' යනු ලජ්ජා වෙයි. 'ජිගුච්ඡති' යනු තම ආත්මභාවය පිළිකුල් කරයි. 'තස්ස භික්ඛුනෝ නික්ඛන්තේ' යනු එම භික්ෂුව පිටතට ගිය කල්හි යන්නයි. නැතහොත් එම භික්ෂුවගේ නික්මීම නිසා යන අර්ථයයි. 'විස්සට්ඨෝ නිද්දං ඔක්කමී' යනු එම භික්ෂුව පිටතට නොගිය විට විකාර හඬක් නගාවි යැයි බියෙන් සිහිය අත් නොහැර වඳුරු නින්දෙන් මෙන් නිදා සිට, භික්ෂුව පිටතට ගිය පසු සිහිය අත්හැර සැකයක් නැතිව තද නින්දට පත් විය. 'විස්සරමකාසි' යනු බිය නිසා මහණ සංඥාව අත්හැර විරූප වූ මහා ශබ්දයක් කළේය.

တုမှေ ခေါတ္ထာတိ တုမှေ ခေါ အတ္ထ; အကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ. တုမှေ ခေါ နာဂါ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနံ အဘဗ္ဗတ္တာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဝိရုဠှိဓမ္မာ အတ္ထ, ဝိရုဠှိဓမ္မာ န ဘဝထာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. သဇာတိယာတိ နာဂိယာ ဧဝ. ယဒါ ပန မနုဿိတ္ထိအာဒိဘေဒါယ အညဇာတိယာ ပဋိသေဝတိ, တဒါ ဒေဝပုတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ပဝတ္တိယံ အဘိဏှံ သဘာဝပါတုကမ္မဒဿနဝသေန ‘‘ဒွေ ပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာဂဿ ပန ပဉ္စသု ကာလေသု သဘာဝပါတုကမ္မံ ဟောတိ – ပဋိသန္ဓိကာလေ, တစဇဟနကာလေ, သဇာတိယာ မေထုနကာလေ, ဝိဿဋ္ဌနိဒ္ဒေါက္ကမနကာလေ, စုတိကာလေတိ.

'තුම්හේ ඛොත්ථා' යන්න 'තුම්හේ ඛො අත්ථ' යනුවෙන් පද වෙන් කළ යුතුය. 'අ' අකුර ලොප් කොට සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින් මෙය වදාරන ලදී. ඔබ නාගයෝ ධ්‍යාන, විදර්ශනා, මාර්ග හා ඵල ලැබීමට අභව්‍ය (නුසුදුසු) බැවින් මේ ශාසනයෙහි වැඩීමක් නැති අය වෙති. වැඩීමක් ඇති අය නොවෙති යනු මෙහි සංක්ෂේප අර්ථයයි. 'සජාතියා' යනු නාග දෙනක සමඟමය. යම් කලෙක මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් ආදී වෙනත් ජාතියක අය සමඟ වසන්නේ නම් එවිට දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු මෙන් වෙයි. මෙහි පවෘත්ති කාලයෙහි නිතර ස්වභාවය පහළ වීම දැක්වීම් වශයෙන් 'කරුණු දෙකක්' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. නාගයෙකුගේ ස්වභාවික රූපය පහළ වන අවස්ථා පහක් ඇත. එනම්: ප්‍රතිසන්ධි කාලයෙහි ද, හැව අරින කාලයෙහි ද, ස්වජාතික නාග දෙනක සමඟ මෛථුන්‍යයෙහි යෙදෙන කාලයෙහි ද, තද නින්දට වැටෙන කාලයෙහි ද, චුති කාලයෙහි ද යනුවෙනි.

တိရစ္ဆာနဂတော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ နာဂေါ ဝါ ဟောတု သုပဏ္ဏမာဏဝကာဒီနံ ဝါ အညတရော, အန္တမသော သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဥပါဒါယ ယော ကောစိ အမနုဿဇာတိယော, သဗ္ဗောဝ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တိရစ္ဆာနဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော နေဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နောပိ နာသေတဗ္ဗောတိ.

'තිරච්ඡානගතො භික්ඛවේ' යන්නෙහි නාගයෙකු වේවා, ගුරුළු මානවකයෙකු ආදී වෙනත් අයෙකු වේවා, අවසානයේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දක්වා වූ යම්කිසි අමනුෂ්‍ය ජාතිකයෙකු වේ නම්, ඒ සියල්ලෝම මේ අර්ථයෙහි 'තිරශ්චීන' යැයි දත යුතුය. ඔහු මහණ නොකළ යුතුය, උපසම්පදා නොකළ යුතුය. උපසම්පදා වී ඇත්නම් නෙරපිය යුතුය.

တိရစ္ဆာနဂတဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

තිරශ්චීන වස්තු කථාව නිම විය.

မာတုဃာတကာဒိဝတ္ထုကထာ

මාතෘඝාතක ආදී වස්තු කථාව.

၁၁၂. မာတုဃာတကာဒိဝတ္ထူသု – နိက္ခန္တိံ ကရေယျန္တိ နိက္ခမနံ နိဂ္ဂမနံ အပဝါဟနံ ကရေယျန္တိ အတ္ထော. မာတုဃာတကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယေန မနုဿိတ္ထိဘူတာ [Pg.305] ဇနိကာ မာတာ သယမ္ပိ မနုဿဇာတိကေနေဝ သတာ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ, အယံ အာနန္တရိယေန မာတုဃာတကကမ္မေန မာတုဃာတကော, ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိက္ခိတ္တာ. ယေန ပန မနုဿိတ္ထိဘူတာပိ အဇနိကာ ပေါသာဝနိကာ မာတာ ဝါ မဟာမာတာ ဝါ စူဠမာတာ ဝါ ဇနိကာပိ ဝါ န မနုဿိတ္ထိဘူတာ မာတာ ဃာတိတာ, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ဝါရိတာ, န စ အာနန္တရိကော ဟောတိ. ယေန သယံ တိရစ္ဆာနဘူတေန မနုဿိတ္ထိဘူတာ မာတာ ဃာတိတာ, သောပိ အာနန္တရိကော န ဟောတိ, တိရစ္ဆာနဂတတ္တာ ပနဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဋိက္ခိတ္တာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပိတုဃာတကေပိ ဧသေဝ နယော. သစေပိ ဟိ ဝေသိယာ ပုတ္တော ဟောတိ, ‘‘အယံ မေ ပိတာ’’တိ န ဇာနာတိ, ယဿ သမ္ဘဝေန နိဗ္ဗတ္တော, သော စေ အနေန ဃာတိတော, ပိတုဃာတကောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, အာနန္တရိယဉ္စ ဖုသတိ.

112. මාතෘඝාතක ආදී වස්තුන්හි - 'නික්ඛන්තිං කරෙය්‍යන්ති' යනු නික්මීම, පහවීම හෝ ප්‍රතිකර්මයක් කරන්නේද යන අර්ථයයි. 'මාතෘඝාතකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක වූ තමා වැදූ මවව, තමාද මනුෂ්‍යයෙකු වශයෙන් සිටිමින්ම දැන දැන ජීවිතයෙන් තොර කළේ නම්, ඔහු ආනන්තරිය කර්මයක් වූ මාතෘඝාතක කර්මයෙන් මව මැරූ තැනැත්තා වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. යම් මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක වූ නමුත් මව නොවන, ඇති දැඩි කළ මව (කිරි මව), ලොකු අම්මා හෝ පුංචි අම්මා මරා දැමුවේ නම් හෝ වැදූ මව වුවද ඇය මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක නොවූයේ නම්, එවැනි අයෙකු මැරීමෙන් ඔහුගේ පැවිද්ද තහනම් නොවන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයක් ද නොවේ. තමා තිරිසනෙකුව සිට මනුෂ්‍ය මව මැරුවේ නම් ඔහු ද ආනන්තරිය පාප කර්මයට හසු නොවේ. නමුත් ඔහු තිරිසනෙකු බැවින් පැවිද්ද තහනම් වේ. ඉතිරිය පැහැදිලිය. පීතෘඝාතකයා සම්බන්ධයෙන් ද නය මෙයමය. වෙසඟනකගේ පුතෙකු වී 'මේ මගේ පියා' යැයි නොදැන සිටියද, යමෙකුගේ ශුක්‍ර ධාතුවෙන් ඔහු උපන්නේද, ඔහුව මැරුවේ නම් පීතෘඝාතකයා යන ගණයට වැටෙන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයට ද හසු වෙයි.

၁၁၄. အရဟန္တဃာတကောပိ မနုဿအရဟန္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. မနုဿဇာတိယဉှိ အန္တမသော အပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ခီဏာသဝံ ဒါရကံ ဒါရိကံ ဝါ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တော အရဟန္တဃာတကောဝ ဟောတိ, အာနန္တရိယဉ္စ ဖုသတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ စဿ ဝါရိတာ. အမနုဿဇာတိကံ ပန အရဟန္တံ မနုဿဇာတိကံ ဝါ အဝသေသံ အရိယပုဂ္ဂလံ ဃာတေတွာ အာနန္တရိယော န ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာပိဿ န ဝါရိတာ, ကမ္မံ ပန ဗလဝံ ဟောတိ. တိရစ္ဆာနော မနုဿအရဟန္တမ္ပိ ဃာတေတွာ အာနန္တရိယော န ဟောတိ, ကမ္မံ ပန ဘာရိယန္တိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. တေ ဝဓာယ ဩနီယန္တီတိ ဝဓတ္ထာယ ဩနီယန္တိ, မာရေတုံ နီယန္တီတိ အတ္ထော. ယံ ပန ပါဠိယံ ‘‘သစာ စ မယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တဿ သစေ မယန္တိ အယမေဝတ္ထော. ‘‘သစေ’’တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧတ္ထ ‘‘သစာ စ’’ ဣတိ အယံ နိပါတော ဝုတ္တော. ‘‘သစေ စ’’ ဣစ္စေဝ ဝါ ပါဌော. တတ္ထ သစေတိ သမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော; စ ဣတိ ပဒပူရဏမတ္တေ. ‘‘သစဇ္ဇ မယ’’န္တိပိ ပါဌော. တဿ သစေ အဇ္ဇ မယန္တိ အတ္ထော.

114. අර්හන්ත ඝාතකයා ද මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේලා සම්බන්ධයෙන්ම දත යුතුය. මනුෂ්‍ය ජාතියෙහි උපන්, මහණ නොවූ නමුත් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ දරුවෙකු හෝ දැරියක වුවද දැන දැන මරා දමන්නා අර්හන්ත ඝාතකයෙකු වන අතර ආනන්තරිය පාප කර්මයට හසු වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද ද තහනම්ය. අමනුෂ්‍ය ජාතික රහතන් වහන්සේ නමක හෝ මනුෂ්‍ය ජාතික වූ රහත් නොවූ අනෙක් ආර්ය පුද්ගලයෙකු මැරීමෙන් ආනන්තරිය පාප කර්මයක් නොවන අතර පැවිද්ද ද තහනම් නොවේ. නමුත් එම කර්මය බලවත් වෙයි. තිරිසනෙකු මනුෂ්‍ය රහතන් වහන්සේ නමක මැරුවද ආනන්තරිය පාප කර්මයක් නොවේ. නමුත් එම කර්මය ඉතා බරපතළය. මෙය මෙහි විනිශ්චයයි. 'තේ වධාය ඔනීයන්තීති' යනු මරා දැමීම සඳහා ගෙනයනු ලැබෙති යන්නයි. පාලියෙහි 'සචා ච මයං' යැයි භික්ෂූන් කී වචනයේ අර්ථය 'සචේ මයං' (ඉදින් අපි) යන්නමය. 'සචේ' යැයි කිව යුතු තැන මෙහි 'සචා ච' යන නිපාතය යොදා ඇත. 'සචේ ච' කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි 'සචේ' යනු සම්භවනාර්ථයෙහි නිපාතයකි. 'ච' යනු පදපූරණය සඳහා පමණි. 'සචජ්ජ මයං' කියා ද පාඨයක් ඇති අතර එහි අර්ථය 'සචේ අජ්ජ මයං' යන්නයි.

၁၁၅. ဘိက္ခုနိဒူသကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယော ပကတတ္တံ ဘိက္ခုနိံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အညတရသ္မိံ ဒူသေတိ, အယံ ဘိက္ခုနိဒူသကော နာမ. ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ. ယော ပန ကာယသံသဂ္ဂေန သီလဝိနာသံ ပါပေတိ, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ န ဝါရိတာ. ဗလက္ကာရေန ဩဒါတဝတ္ထဝသနံ ကတွာ အနိစ္ဆမာနံယေဝ ဒူသေန္တောပိ ဘိက္ခုနိဒူသကောယေဝ. ဗလက္ကာရေန ပန ဩဒါတဝတ္ထဝသနံ ကတွာ ဣစ္ဆမာနံ ဒူသေန္တော ဘိက္ခုနိဒူသကော [Pg.306] န ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဂိဟိဘာဝေ သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေယေဝ သာ အဘိက္ခုနီ ဟောတိ. သကိံ သီလဝိပန္နံ ပန ပစ္ဆာ ဒူသေန္တော သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု စ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တော နေဝ ဘိက္ခုနိဒူသကော ဟောတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ ဥပသမ္ပဒမ္ပိ လဘတိ.

115. 'භික්ඛුනිදූසකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි පකතත්ත (ප්‍රකෘති ශීලවන්ත) භික්ෂුණියක මෛථුන්‍ය මාර්ග තුනෙන් යම් මඟක දූෂණය කරයි නම්, ඔහු භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය. යමෙකු කාය සංසර්ගයෙන් ශීල විනාශයට පත් කරයි නම්, ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම් නොවේ. බලහත්කාරයෙන් සුදු වත් හඳවා අකමැත්තෙන් සිටින භික්ෂුණියක දූෂණය කරන්නා ද භික්ෂුණී දූෂකයෙකි. බලහත්කාරයෙන් සුදු වත් හඳවා ඇගේ කැමැත්ත ඇතිව දූෂණය කරන්නා භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නොවේ. ඒ මන්ද? ගිහි බව පිළිගත් සැණින්ම ඇය භික්ෂුණියක නොවන තැනැත්තියක වන බැවිනි. එක් වරක් ශීලය පලුදු වූ භික්ෂුණියක පසුව දූෂණය කරන්නා හෝ ශික්ෂමානා හා සාමණේරියන් කෙරෙහි වැරදි ලෙස හැසිරෙන්නා භික්ෂුණී දූෂකයෙකු නොවන අතර ඔහුට පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ද ලැබිය හැකිය.

သံဃဘေဒကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ သာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကတွာ စတုန္နံ ကမ္မာနံ အညတရဝသေန သံဃံ ဘိန္ဒတိ, အယံ သံဃဘေဒကော နာမ. ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ.

'සංඝභේදකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි යම් භික්ෂුවක් දේවදත්ත මෙන් ශාසනයෙහි අධර්මයක් හෝ අවිනයක් ඇති කොට කර්ම හතරෙන් එක් ආකාරයකින් සංඝයා භේද කරයි නම්, ඔහු සංඝභේදකයා නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය.

လောဟိတုပ္ပာဒကော ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထာပိ ယော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ ဒုဋ္ဌစိတ္တေန ဝဓကစိတ္တေန တထာဂတဿ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနကမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေတိ, အယံ လောဟိတုပ္ပာဒကော နာမ. ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ဝါရိတာ. ယော ပန ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ဇီဝကော ဝိယ သတ္ထေန ဖာလေတွာ ပူတိမံသဉ္စ လောဟိတဉ္စ နီဟရိတွာ ဖာသုံ ကရောတိ, ဗဟုံ သော ပုညံ ပသဝတီတိ.

'ලොහිටුප්පාදකෝ භික්ඛවේ' යන්නෙහි ද දේවදත්ත මෙන් දුෂ්ට සිතින් හෝ මරණ චේතනාවෙන් තථාගතයන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩ සිටින ශරීරයෙහි මැස්සෙකු බොන තරම් හෝ ලේ පහළ කරයි නම්, ඔහු ලොහිටුප්පාදක නම් වෙයි. ඔහුගේ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව තහනම්ය. යමෙකු රෝගයක් සුව කිරීම සඳහා ජීවක වෙදැදුරා මෙන් ශස්ත්‍රයකින් කපා කුණු මස් හා ලේ ඉවත් කොට සුවපහසුව සලසයි නම්, ඔහු බොහෝ පින් රැස් කර ගනියි.

မာတုဃာတကာဒိဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මාතෘඝාතක ආදී වස්තු කථාව නිම විය.

ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဝတ္ထုကထာ

උභතෝබ්‍යඤ්ජනක වස්තු කථාව.

၁၁၆. ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ဘိက္ခဝေတိ ဣတ္ထိနိမိတ္တုပ္ပာဒနကမ္မတော စ ပုရိသနိမိတ္တုပ္ပာဒနကမ္မတော စ ဥဘတော ဗျဉ္ဇနမဿ အတ္ထီတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော. ကရောတီတိ ပုရိသနိမိတ္တေန ဣတ္ထီသု မေထုနဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ကာရာပေတီတိ ပရံ သမာဒပေတွာ အတ္တနော ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ကာရာပေတိ, သော ဒုဝိဓော ဟောတိ – ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော, ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကောတိ.

116. “මහණෙනි, උභතොබ්‍යඤ්ජනක” යනු ස්ත්‍රී නිමිත්ත ඇති කරන කර්මය නිසාත්, පුරුෂ නිමිත්ත ඇති කරන කර්මය නිසාත් යන කර්ම දෙකම නිසා ලිංග දෙකම (බ්‍යඤ්ජන) ඇති බැවින් ‘උභතොබ්‍යඤ්ජනක’ යැයි කියනු ලැබේ. “කරයි” (කරෝති) යනු පුරුෂ නිමිත්තෙන් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි මෙථුන සේවනයෙහි යෙදෙයි. “කරවයි” (කාරාපේති) යනු අන්‍යයන් ලවා තමාගේ ස්ත්‍රී නිමිත්තෙහි මෙථුන සේවනය කරවයි. ඔහු ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනක සහ පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනක යනුවෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

တတ္ထ ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ, ပုရိသနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ. ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ပုရိသနိမိတ္တံ ပါကဋံ, ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ. ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ဣတ္ထီသု ပုရိသတ္တံ ကရောန္တဿ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, ပုရိသနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ. ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ ပုရိသာနံ ဣတ္ထိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တဿ ပုရိသနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ. ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော သယဉ္စ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ, ပရဉ္စ ဂဏှာပေတိ. ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ပန သယံ န ဂဏှာတိ, ပရံ ဂဏှာပေတီတိ, ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ယဒိ ပဋိသန္ဓိယံ ပုရိသလိင်္ဂံ ပဝတ္တေ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ နိဗ္ဗတ္တတိ, ယဒိ ပဋိသန္ဓိယံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပဝတ္တေ ပုရိသလိင်္ဂံ နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ[Pg.307]. တတ္ထ ဝိစာရဏက္ကမော ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမဿ ပန ဒုဝိဓဿာပိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ နေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အတ္ထိ, န ဥပသမ္ပဒါတိ ဣဒမိဓ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

එහි ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට ස්ත්‍රී නිමිත්ත ප්‍රකටව පවතින අතර පුරුෂ නිමිත්ත සැඟවී පවතී. පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට පුරුෂ නිමිත්ත ප්‍රකටව පවතින අතර ස්ත්‍රී නිමිත්ත සැඟවී පවතී. ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි පුරුෂයෙකු ලෙස ක්‍රියා කරන විට ඇයගේ ස්ත්‍රී නිමිත්ත වැසී පුරුෂ නිමිත්ත ප්‍රකට වේ. පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා පුරුෂයන් කෙරෙහි ස්ත්‍රී භාවයට පත්වන විට ඔහුගේ පුරුෂ නිමිත්ත වැසී ස්ත්‍රී නිමිත්ත ප්‍රකට වේ. ස්ත්‍රී උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා තමාම ගැබ් දරන අතර අන්‍යයන් ද ගැබ් ගන්වයි. නමුත් පුරුෂ උභතොබ්‍යඤ්ජනකයා තමා ගැබ් නොදරන අතර අන්‍යයන් ගැබ් ගන්වයි. මොවුන් අතර ඇති වෙනස මෙයයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ: “ඉදින් ප්‍රතිසන්ධි අවස්ථාවේ පුරුෂ ලිංගය තිබී පවතින කාලයේ ස්ත්‍රී ලිංගය පහළ වේද, ප්‍රතිසන්ධි අවස්ථාවේ ස්ත්‍රී ලිංගය තිබී පවතින කාලයේ පුරුෂ ලිංගය පහළ වේද” යනුවෙනි. මේ පිළිබඳ විමසීමේ ක්‍රමය ධම්මසංගණී අට්ඨකථාව වන අත්ථසාලිනියෙහි විස්තරාත්මකව දත යුතුය. මෙම දෙවැදෑරුම් උභතොබ්‍යඤ්ජනකයාට පැවිද්දක් හෝ උපසම්පදාවක් නොමැති බව මෙහිදී දත යුතුය.

ဥဘတောဗျဇ္ဇနကဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උභතොබ්‍යඤ්ජනක වස්තු කථාව නිම විය.

အနုပဇ္ဈာယကာဒိဝတ္ထုကထာ

උපාධ්‍යායයන් රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ කථාව.

၁၁၇. တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ အပညတ္တံ ဟောတိ, တေန သမယေန. အနုပဇ္ဈာယကန္တိ ဥပဇ္ဈံ အဂါဟာပေတွာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥပဇ္ဈာယဝိရဟိတံ. ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ နေဝ ဓမ္မတော န အာမိသတော သင်္ဂဟံ လဘန္တိ, တေ ပရိဟာယန္တိယေဝ, န ဝဍ္ဎန္တိ. န ဘိက္ခဝေ အနုပဇ္ဈာယကောတိ ဥပဇ္ဈံ အဂါဟာပေတွာ နိရုပဇ္ဈာယကော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတိ; ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ. ကေစိ ကုပ္ပတီတိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. သံဃေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိအာဒီသုပိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကုပဇ္ဈာယပရိယောသာနေသု ဧသေဝ နယော.

117. “එසමයෙහි වනාහි” යනු යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශික්ෂා පදය පනවා නොතිබුණේ ද ඒ කාලයයි. “උපාධ්‍යායයන් රහිත” (අනුපජ්ඣායක) යනු උපාධ්‍යායවරයෙකු පත් කර නොගෙන සර්වාකාරයෙන්ම උපාධ්‍යායවරයෙකුගෙන් තොර වූ පිරිසයි. මෙසේ උපසම්පදා වූවෝ ධර්මයෙන් හෝ ආමිසයෙන් සංග්‍රහයක් නොලබති, ඔවුන් පිරිහෙති මිස දියුණු නොවෙති. “මහණෙනි, උපාධ්‍යායවරයෙකු නැතිව (උපසම්පදා නොකට යුතුය)” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ උපාධ්‍යායවරයෙකු නොමැතිව උපසම්පදා නොකළ යුතු බවයි. “යමෙක් උපසම්පදා කරන්නේ නම් ඔහුට දුක්කට ඇවැත් වේ” යනු ශික්ෂා පදය පැනවූ දා පටන් මෙසේ උපසම්පදා කරන්නාට ඇවැත් වේ; නමුත් උපසම්පදා කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ (නොනැසේ). ඇතැම් ආචාර්යවරුන් කර්මය නැසෙතැයි කියති, එය පිළිගත යුතු නැත. සංඝයා හා උපාධ්‍යායයන් ආදී වශයෙන් උභතොබ්‍යඤ්ජනක උපාධ්‍යාය කථාව දක්වා වූ අනෙක් ශික්ෂා පදයන්හි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

အနုပဇ္ဈာယကာဒိဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපාධ්‍යායයන් රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ කථාව නිම විය.

အပတ္တကာဒိဝတ္ထုကထာ

පාත්‍ර රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

၁၁၈. ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တီတိ ယော ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍော လဗ္ဘတိ, တဒတ္ထာယ စရန္တိ. သေယျထာပိ တိတ္ထိယာတိ ယထာ အာဇီဝကနာမကာ တိတ္ထိယာ; သူပဗျဉ္ဇနေဟိ မိဿေတွာ ဟတ္ထေသု ဌပိတပိဏ္ဍမေဝ ဟိ တေ ဘုဉ္ဇန္တိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ. အစီဝရကာဒိဝတ္ထူသုပိ ဧသေဝ နယော.

118. “අතින් පිඬු සිඟා වඩිති” යනු අතට ලැබෙන යම් පිණ්ඩපාතයක් වේ ද ඒ සඳහා හැසිරෙති. “තිර්ථකයන් මෙන්” යනු ආජීවක නම් වූ තිර්ථකයන් මෙනි. ඔවුන් ව්‍යංජන හා මිශ්‍ර කර අතෙහි තබන ලද බත් ම අනුභව කරති. “දුක්කට ඇවැත් වේ” යනු මෙසේ පාත්‍රයක් නොමැතිව උපසම්පදා කරන ආචාර්යවරයාට ම ඇවැත් වේ, නමුත් කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ. සිවුරු රහිත වීම ආදී වස්තූන්හි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

ယာစိတကေနာတိ ‘‘ယာဝ ဥပသမ္ပဒံ ကရောမ, တာဝ ဒေထာ’’တိ ယာစိတွာ ဂဟိတေန; တာဝကာလိကေနာတိ အတ္ထော. ဤဒိသေန ဟိ ပတ္တေန ဝါ စီဝရေန ဝါ ပတ္တစီဝရေန ဝါ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, ကမ္မံ ပန န ကုပ္ပတိ, တသ္မာ ပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရောဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. သစေ တဿ နတ္ထိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စဿ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, အညေ ဝါ ဘိက္ခူ နိရပေက္ခေဟိ နိဿဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပတ္တစီဝရံ ဒါတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ပန ပဏ္ဍုပလာသံ ယာစိတကေနာပိ ပတ္တစီဝရေန ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝိဿာသေန ဂဟေတွာပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

“ඉල්ලා ගත්” (යාචිතක) යනු “උපසම්පදාව කරන තුරු දෙන්න” යැයි ඉල්ලා ලබා ගත් තාවකාලික දෙයක් යන අර්ථයයි. මෙබඳු ඉල්ලා ගත් පාත්‍රයකින් හෝ සිවුරකින් හෝ උපසම්පදා කරන්නාට ඇවැත් වේ, නමුත් කර්මය අකුප්ප්‍ය වේ. එබැවින් පිරිපුන් පාත්‍ර සිවුරු ඇති අයම උපසම්පදා කළ යුතුය. ඉදින් ඔහුට පාත්‍ර සිවුරු නැත්නම්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් දීමට කැමති නම් හෝ වෙනත් භික්ෂූන් දීමට කැමති නම්, ඔවුන් කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් රහිතව අත්හැර අධිෂ්ඨානයට සුදුසු පාත්‍ර සිවුරු දිය යුතුය. පැවිද්ද අපේක්ෂා කරන පණ්ඩුපලාස (සිල්වත් ගිහි) අයෙකු ඉල්ලා ගත් පාත්‍ර සිවුරෙන් වුවද පැවිදි කිරීම සුදුසුය. විශ්වාසවන්ත ස්ථානයකින් ඉල්ලා ගෙන පැවිදි කිරීම ද සුදුසුය.

သစေ ပန အပက္ကံ ပတ္တံ စီဝရူပဂါနိ စ ဝတ္ထာနိ ဂဟေတွာ အာဂတော ဟောတိ, ယာဝ ပတ္တော ပစ္စတိ, စီဝရာနိ စ ကရိယန္တိ, တာဝ ဝိဟာရေ ဝသန္တဿ [Pg.308] အနာမဋ္ဌပိဏ္ဍပါတံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, ထာလကေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပုရေဘတ္တံ သာမဏေရဘာဂသမကော အာမိသဘာဂေါ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေနာသနဂ္ဂါဟော ပန သလာကဘတ္တဥဒ္ဒေသဘတ္တနိမန္တနာဒီနိ စ န ဝဋ္ဋန္တိ. ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ သာမဏေရဘာဂသမော တေလမဓုဖာဏိတာဒိဘေသဇ္ဇဘာဂေါ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဂိလာနော ဟောတိ, ဘေသဇ္ဇမဿ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, သာမဏေရဿ ဝိယ စ သဗ္ဗံ ပဋိဇဂ္ဂနကမ္မန္တိ.

ඉදින් ඔහු නොපිසූ පාත්‍රයක් සහ සිවුරු සඳහා රෙදි ගෙන ආවේ නම්, පාත්‍රය පුළුස්සා නිමවන තුරුත් සිවුරු මසා නිමවන තුරුත් විහාරයෙහි වසන ඔහුට ඉඳුල් නොකළ පිණ්ඩපාතය දීම සුදුසුය, තැටියක අනුභව කිරීම සුදුසුය. දහවලට පෙර සාමණේර කොටසකට සමාන ආමිස කොටසක් දීම සුදුසුය. සේනාසන පිළිගැනීම, සලාක බත්, උද්දේස බත්, ආරාධිත බත් ආදිය ඔහුට නුසුදුසුය. පස්වරු කාලයෙහි ද සාමණේර කොටසකට සමාන තෙල්, මී පැණි, උක් සකුරු ආදී බෙහෙත් දීම සුදුසුය. ඉදින් ගිලන් වූයේ නම් ඔහු වෙනුවෙන් බෙහෙත් කිරීම සුදුසුය. සාමණේරයෙකුට මෙන් සියලු උපස්ථාන කටයුතු කිරීම ද සුදුසුය.

အပတ္တကာဒိဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

පාත්‍ර රහිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව නිම විය.

ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဝတ္ထုကထာ

අත් කැපූ ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

၁၁၉. ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဝတ္ထူသု – ဟတ္ထစ္ဆိန္နောတိ ယဿ ဟတ္ထတလေ ဝါ မဏိဗန္ဓေ ဝါ ကပ္ပရေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဟတ္ထာ ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ပါဒစ္ဆိန္နောတိ ယဿ အဂ္ဂပါဒေ ဝါ ဂေါပ္ဖကေသု ဝါ ဇင်္ဃာယ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ပါဒါ ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ဟတ္ထပါဒစ္ဆိန္နောတိ ယဿ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ စတူသု ဟတ္ထပါဒေသု ဒွေ ဝါ တယော ဝါ သဗ္ဗေ ဝါ ဟတ္ထပါဒါ ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ကဏ္ဏစ္ဆိန္နောတိ ယဿ ကဏ္ဏမူလေ ဝါ ကဏ္ဏသက္ခလိကာယ ဝါ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ကဏ္ဏာ ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ယဿ ပန ကဏ္ဏာဝိဒ္ဓေ ဆိဇ္ဇန္တိ, သက္ကာ စ ဟောတိ သံဃာဋေတုံ, သော ကဏ္ဏံ သံဃာဋေတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. နာသစ္ဆိန္နောတိ ယဿ အဇပဒကေ ဝါ အဂ္ဂေ ဝါ ဧကပုဋေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နာသာ ဆိန္နာ ဟောတိ. ယဿ ပန နာသိကာ သက္ကာ ဟောတိ သန္ဓေတုံ, သော တံ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နော ဥဘယဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အင်္ဂုလိစ္ဆိန္နောတိ ယဿ နခသေသံ အဒဿေတွာ ဧကာ ဝါ ဗဟူ ဝါ အင်္ဂုလိယော ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ယဿ ပန သုတ္တတန္တုမတ္တမ္ပိ နခသေသံ ပညာယတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဠစ္ဆိန္နောတိ ယဿ စတူသု အင်္ဂုဋ္ဌကေသု အင်္ဂုလိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဧကော ဝါ ဗဟူ ဝါ အင်္ဂုဋ္ဌကာ ဆိန္နာ ဟောန္တိ. ကဏ္ဍရစ္ဆိန္နောတိ ယဿ ကဏ္ဍရနာမကာ မဟာနှာရူ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဆိန္နာ ဟောန္တိ; ယေသု ဧကဿပိ ဆိန္နတ္တာ အဂ္ဂပါဒေန ဝါ စင်္ကမတိ, မူလေန ဝါ စင်္ကမတိ, န ဝါ ပါဒံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သက္ကောတိ.

119. අත් සිඳුණු තැනැත්තා ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: යම් පුද්ගලයෙකුගේ අල්ලෙහි හෝ, මැණික්කටුවෙහි හෝ, වැළමිටෙහි හෝ වෙනත් ඕනෑම තැනක එක් අතක් හෝ අත් දෙකම සිඳී ඇත්නම්, ඔහු 'හත්ථච්ඡින්න' (අත් සිඳුණු තැනැත්තා) නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ පතුලෙහි හෝ, විලුඹෙහි හෝ, කෙණ්ඩයෙහි හෝ වෙනත් ඕනෑම තැනක එක් පාදයක් හෝ පාද දෙකම සිඳී ඇත්නම්, ඔහු 'පාදච්ඡින්න' (පාද සිඳුණු තැනැත්තා) නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ ඉහත කී පරිදි අත් පා හතරෙන් අත් පා දෙකක් හෝ, තුනක් හෝ, හතරම හෝ සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'හත්ථපාදච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කන් මුලින් හෝ කන් පෙත්තෙන් එක් කනක් හෝ කන් දෙකම සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'කණ්ණච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කන් විදින ලද තැනින් සිඳී ගොස් ඇත්නම්, එය නැවත සම්බන්ධ කළ හැක්කේ නම්, ඔහු ඒ කන සම්බන්ධ කරවා පැවිදි කළ යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නාස් පුඩු අතරෙහි හෝ, නාස් අග හෝ, එක් නාස් පුඩුවක හෝ ඕනෑම තැනක නාසය සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'නාසච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නාසය නැවත සම්බන්ධ කළ හැක්කේ නම්, එය සුවපත් කර ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. 'කණ්ණනාසච්ඡින්න' යන්න කන් හා නාසය යන දෙකම සිඳුණු පුද්ගලයා ලෙස දත යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ නියපොතු ශේෂයක්වත් නොපෙනෙන සේ එක් ඇඟිල්ලක් හෝ ඇඟිලි කිහිපයක් සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'අංගුලිච්ඡින්න' නම් වේ. යමෙකුගේ නියපොත්තක නූල් කෙඳක් තරම් හෝ ශේෂයක් පෙනෙන්නට තිබේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. යම් පුද්ගලයෙකුගේ අත් හා පාවල මහපට ඇඟිලි හතරෙන් එක් මහපට ඇඟිල්ලක් හෝ කිහිපයක් ඉහත කී ක්‍රමයටම සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'අළච්ඡින්න' නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ කණ්ඩර නම් වූ මහා නහර ඉදිරිපසින් හෝ පිටුපසින් සිඳී ඇත්නම් ඔහු 'කණ්ඩරච්ඡින්න' නම් වේ. එම නහරවලින් එකක් හෝ සිඳීම නිසා පතුලෙහි ඉදිරි කොටසින් හෝ විලුඹෙන් ඇවිදියි නම්, පතුල පොළොවෙහි ස්ථාවරව තැබීමට නොහැකි නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

ဖဏဟတ္ထကောတိ ယဿ ဝဂ္ဂုလိပက္ခကာ ဝိယ အင်္ဂုလိယော သမ္ဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ; ဧတံ ပဗ္ဗာဇေတုကာမေန အင်္ဂုလန္တရိကာယော ဖာလေတွာ သဗ္ဗံ အန္တရစမ္မံ အပနေတွာ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယဿပိ ဆ အင်္ဂုလိယော [Pg.309] ဟောန္တိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုကာမေန အဓိကအင်္ဂုလိံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာသုကံ ကတွာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

යම් පුද්ගලයෙකුගේ ඇඟිලි වවුල් තටු මෙන් එකිනෙකට බැඳී පවතී නම් ඔහු 'ඵණහත්ථක' නම් වේ. එවැනි පුද්ගලයෙකු පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, ඇඟිලි අතර සම කපා ඉවත් කර සුවපත් කර පැවිදි කළ යුතුය. යමෙකුට ඇඟිලි හයක් ඇත්නම්, ඔහු පැවිදි කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, එම වැඩිපුර ඇඟිල්ල කපා ඉවත් කර සුවපත් කර පැවිදි කළ යුතුය.

ခုဇ္ဇောတိ ယော ဥရဿ ဝါ ပိဋ္ဌိယာ ဝါ ပဿဿ ဝါ နိက္ခန္တတ္တာ ခုဇ္ဇသရီရော. ယဿ ပန ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဤသကံ ဝင်္ကံ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပုရိသော ဧဝ ဟိ ဗြဟ္မုဇ္ဇုဂတ္တော, အဝသေသော သတ္တော အခုဇ္ဇော နာမ နတ္ထိ.

පපුව, පිට හෝ ඇලපත නෙරා ඒම නිසා ශරීරය ඇද වී ඇත්නම් ඔහු 'ඛුජ්ජ' (කුදු) නම් වේ. යමෙකුගේ යම් යම් අඟපසඟ ස්වල්ප වශයෙන් ඇද වී ඇත්නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. මක්නිසාද යත්, බ්‍රහ්මයාගේ ශරීරය මෙන් සම්පූර්ණයෙන් සෘජු ශරීරයක් ඇත්තේ මහා පුරුෂයෙකුට පමණි. මහා පුරුෂයන් හැර සෙසු සත්වයන් අතර ස්වල්පයක්වත් ඇද නැති කෙනෙකු නැත.

ဝါမနောတိ ဇင်္ဃဝါမနော ဝါ ကဋိဝါမနော ဝါ ဥဘယဝါမနော ဝါ. ဇင်္ဃဝါမနဿ ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌိမကာယော ရဿော ဟောတိ, ဥပရိမကာယော ပရိပုဏ္ဏော. ကဋိဝါမနဿ ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော ရဿော ဟောတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယော ပရိပုဏ္ဏော. ဥဘယဝါမနဿ ဥဘောပိ ကာယာ ရဿာ ဟောန္တိ, ယေသံ ရဿတ္တာ ဘူတာနံ ဝိယ ပရိဝဋုမော မဟာကုစ္ဆိဃဋသဒိသော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, တံ တိဝိဓမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

'වාමන' යනු කෙණ්ඩ මිටි තැනැත්තා, ඉඟටිය මිටි තැනැත්තා හෝ දෙපසම මිටි තැනැත්තායි. කෙණ්ඩ මිටි තැනැත්තාගේ ඉඟටියෙන් පහළ ශරීරය මිටිය, ඉහළ කොටස සාමාන්‍ය වේ. ඉඟටිය මිටි තැනැත්තාගේ ඉඟටියෙන් ඉහළ ශරීරය මිටිය, පහළ කොටස සාමාන්‍ය වේ. දෙපසම මිටි තැනැත්තාගේ ශරීර කොටස් දෙකම මිටිය. ඔවුන්ගේ ඒ මිටි බව නිසා භූතයන්ගේ මෙන් වටකුරු වූ ද, විශාල උදරයක් සහිත කළයක් වැනි වූ ද ශරීරයක් පවතී. එවැනි පුද්ගලයන් තිදෙනාම පැවිදි කිරීම නොවටී.

ဂလဂဏ္ဍီတိ ယဿ ကုမ္ဘဏ္ဍံ ဝိယ ဂလေ ဂဏ္ဍော ဟောတိ. ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ, ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ပန ပဒေသေ ဂဏ္ဍေ သတိ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘န ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟိ ဖုဋ္ဌော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. လက္ခဏာဟတကသာဟတလိခိတကေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ လက္ခဏာဟတော’’တိအာဒီသု ဝုတ္တမေဝ.

යම් පුද්ගලයෙකුගේ ගෙලෙහි වට්ටක්කා ගෙඩියක් වැනි ගෙඩියක් ඇත්නම් ඔහු 'ගලගණ්ඩී' නම් වේ. මෙය දේශනාවෙහි නම පමණක් වන අතර සැබවින්ම ශරීරයේ ඕනෑම තැනක ගෙඩියක් ඇත්නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය. ඒ පිළිබඳ විනිශ්චය 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් පෙළෙන තැනැත්තා පැවිදි නොකළ යුතුය' යන ශික්ෂාපදයේ දක්වා ඇති පරිදිම දත යුතුය. රාජ දඬුවමට ලක් වූ, ලකුණු තබන ලද, කස පහර ලත් පුද්ගලයන් පිළිබඳ කිව යුතු දේ 'මහණෙනි, ලකුණු තබන ලද්දවුන් පැවිදි නොකළ යුතුය' ආදී ශික්ෂාපදයන්හි පවසා ඇති පරිදිමය.

သီပဒီတိ ဘာရပါဒေါ ဝုစ္စတိ. ယဿ ပါဒေါ ထူလော ဟောတိ သဉ္ဇာတပိဠကော ခရော, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. ယဿ ပန န တာဝ ခရဘာဝံ ဂဏှာတိ, သက္ကာ ဟောတိ ဥပနာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကအာဝါဋေ ပဝေသေတွာ ဥဒကဝါလိကာယ ပူရေတွာ ယထာ သိရာ ပညာယန္တိ, ဇင်္ဃာ စ တေလနာဠိကာ ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ မိလာပေတုံ သက္ကာ, တဿ ပါဒံ ဤဒိသံ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပုန ဝဍ္ဎတိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တေနာပိ တထာ ကတွာဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော.

බර වූ පාද ඇති තැනැත්තා (බරවා රෝගියා) 'සීපදී' නම් වේ. යමෙකුගේ පාදය ඉදිමී තඩි වී ඇත්නම්, බිබිලි සහිත හා රළු වී ඇත්නම් ඔහු පැවිදි නොකළ යුතුය. යම් පුද්ගලයෙකුගේ පාදය එතරම් රළු නොවී ඇත්නම්, බෙහෙත් බැඳ, වතුර වළක දමා, තෙත වැලි පුරවා, නහර පෙනෙන සේ හා කෙණ්ඩය තෙල් නලයක් මෙන් වන සේ ඒ ඉදිමීම අඩු කළ හැක්කේ නම්, එසේ කර ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. ඉදින් නැවතත් එය වැඩි වේ නම්, උපසම්පදා කරවන ආචාර්යවරයා විසින් ද ඉහත කී පරිදි කරවාම උපසම්පදා කළ යුතුය.

ပါပရောဂီတိ အရိသဘဂန္ဒရပိတ္တသေမှကာသသောသာဒီသု ယေန ကေနစိ ရောဂေန နိစ္စာတုရော အတေကိစ္ဆရောဂေါ ဇေဂုစ္ဆော အမနာပေါ; အယံ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

'පාපරෝගී' යනු අර්ශස්, භගන්දර, පිත, සෙම, කැස්ස, ක්ෂය රෝගය ආදී රෝගවලින් යම්කිසි රෝගයකින් නිරන්තරයෙන් පීඩා විඳින, ප්‍රතිකාර කළ නොහැකි, පිළිකුල් සහගත, අප්‍රිය වූ තැනැත්තායි. මොහු පැවිදි නොකළ යුතුය.

ပရိသဒူသကောတိ ယော အတ္တနော ဝိရူပတာယ ပရိသံ ဒူသေတိ; အတိဒီဃော ဝါ ဟောတိ အညေသံ သီသပ္ပမာဏနာဘိပ္ပဒေသော, အတိရဿော [Pg.310] ဝါ ဥဘယဝါမနဘူတရူပံ ဝိယ, အတိကာဠော ဝါ ဈာပိတခေတ္တေ ခါဏုကော ဝိယ, အစ္စောဒါတော ဝါ ဒဓိတက္ကာဒီဟိ ပမဇ္ဇိတမဋ္ဌတမ္ဗလောဟဝဏ္ဏော, အတိကိသော ဝါ မန္ဒမံသလောဟိတော အဋ္ဌိသိရာစမ္မသရီရော ဝိယ, အတိထူလော ဝါ ဘာရိယမံသော, မဟောဒရော ဝါ မဟာဘူတသဒိသော, အတိမဟန္တသီသော ဝါ ပစ္ဆိံ သီသေ ကတွာ ဌိတော ဝိယ, အတိခုဒ္ဒကသီသော ဝါ သရီရဿ အနနုရူပေန အတိခုဒ္ဒကေန သီသေန သမန္နာဂတော, ကူဋကူဋသီသော ဝါ တာလဖလပိဏ္ဍိသဒိသေန သီသေန သမန္နာဂတော, သိခရသီသော ဝါ ဥဒ္ဓံ အနုပုဗ္ဗတနုကေန သီသေန သမန္နာဂတော, နာဠိသီသော ဝါ မဟာဝေဠုပဗ္ဗသဒိသေန သီသေန သမန္နာဂတော, ကပ္ပသီသော ဝါ ပဗ္ဘာရသီသော ဝါ စတူသု ပဿေသု ယေန ကေနစိ ပဿေန ဩဏတေန သီသေန သမန္နာဂတော, ဝဏသီသော ဝါ ပူတိသီသော ဝါ ကဏ္ဏိကကေသော ဝါ ပါဏကေဟိ ခါယိတကေဒါရေ သဿသဒိသေဟိ တဟိံ တဟိံ ဥဋ္ဌိတေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော, နိလ္လောမသီသော ဝါ ထူလထဒ္ဓကေသော ဝါ တာလဟီရသဒိသေဟိ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော, ဇာတိပလိတေဟိ ပဏ္ဍရသီသော ဝါ ပကတိတမ္ဗကေသော ဝါ အာဒိတ္တေဟိ ဝိယ ကေသေဟိ သမန္နာဂတော, အာဝဋ္ဋသီသော ဝါ ဂုန္နံ သရီရေ အာဝဋ္ဋသဒိသေဟိ ဥဒ္ဓဂ္ဂေဟိ ကေသာဝဋ္ဋေဟိ သမန္နာဂတော, သီသလောမေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓဘမုကလောမော ဝါ ဇာလဗဒ္ဓေန ဝိယ နလာဋေန သမန္နာဂတော.

යම් පුද්ගලයෙකු තමාගේ විරූපී බව නිසා පිරිස අප්‍රසාදයට පත් කරයි නම් ඔහු 'පරිසදූසක' (පිරිස දූෂණය කරන්නා) නම් වේ. ඔහු අන් අයට වඩා හිස ප්‍රමාණයෙන් නැබ තෙක්ම අතිශයින් උස් වූවෙක් හෝ, වාමනයෙකු හෝ භූතයෙකු මෙන් අතිශයින් මිටි වූවෙක් හෝ, පිළිස්සුණු කුඹුරක කොටයක් මෙන් අතිශයින් කළු වූවෙක් හෝ, දී කිරි හෝ මෝරු ආදියෙන් පිරිමැද ඔප දැමූ තඹ ලෝහයක් මෙන් අතිශයින් සුදු වූවෙක් හෝ, මස් ලේ අඩු වූ ඇට නහර හා හම පමණක් ඉතිරි වූවෙක් මෙන් අතිශයින් කෙට්ටු වූවෙක් හෝ, මස් බර වැඩි වී අතිශයින් ස්ථූල වූවෙක් හෝ, මහා භූතයෙකු මෙන් විශාල උදරයක් ඇත්තෙක් හෝ, හිස මත කූඩයක් තබාගෙන සිටින්නාක් මෙන් ඉතා විශාල හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, ශරීරයට නොගැලපෙන ඉතා කුඩා හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, තල් ගෙඩි පොකුරක් වැනි ගැට ගැසුණු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, කඳු මුදුනක් මෙන් ඉහළට සිහින් වී ගිය හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, උණ බම්බුවක් වැනි නලයක් බඳු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, හතර පැත්තෙන් ඕනෑම පැත්තකට නැඹුරු වූ හිසක් සහිත දෙකට බෙදුණු හෝ ඇලවුණු හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, වණ වූ හෝ කුණු වූ හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, පණුවන් කෑ කුඹුරක පැළ මෙන් තැනින් තැන කෙස් මතු වූ හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, කෙස් නැති හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, තල් කෙඳි වැනි රළු ඝන කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, උපතින්ම සුදු වූ කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, ගිනි ගත්තාක් මෙන් සහජයෙන්ම රතු කෙස් ඇත්තෙක් හෝ, ගවයන්ගේ ශරීරයේ ඇති සුළියක් වැනි ඉහළට කැරකැවුණු කෙස් සුළි සහිත හිසක් ඇත්තෙක් හෝ, හිසේ කෙස් හා එක් වූ තනි වැලට සම්බන්ධ වූ බැම ඇත්තෙක් හෝ, දැලකින් බැන්දාක් වැනි නළලක් ඇත්තෙක් හෝ වේ.

သမ္ဗဒ္ဓဘမုကော ဝါ နိလ္လောမဘမုကော ဝါ မက္ကဋဘမုကော ဝါ အတိမဟန္တက္ခိ ဝါ အတိခုဒ္ဒကက္ခိ ဝါ မဟိံသစမ္မေ ဝါသိကောဏေန ပဟရိတွာ ကတဆိဒ္ဒသဒိသေဟိ အက္ခီဟိ သမန္နာဂတော, ဝိသမက္ခိ ဝါ ဧကေန မဟန္တေန ဧကေန ခုဒ္ဒကေန အက္ခိနာ သမန္နာဂတော, ဝိသမစက္ကလော ဝါ ဧကေန ဥဒ္ဓံ ဧကေန အဓောတိ ဧဝံ ဝိသမဇာတေဟိ အက္ခိစက္ကလေဟိ သမန္နာဂတော, ကေကရော ဝါ ဂမ္ဘီရက္ခိ ဝါ ယဿ ဂမ္ဘီရေ ဥဒပါနေ ဥဒကတာရကာ ဝိယ အက္ခိတာရကာ ပညာယန္တိ; နိက္ခန္တက္ခိ ဝါ ယဿ ကက္ကဋကဿေဝ အက္ခိတာရကာ နိက္ခန္တာ ဟောန္တိ; ဟတ္ထိကဏ္ဏော ဝါ မဟတီဟိ ကဏ္ဏသက္ခလိကာဟိ သမန္နာဂတော, မူသိကကဏ္ဏော ဝါ ဇဋုကကဏ္ဏော ဝါ ခုဒ္ဒိကာဟိ ကဏ္ဏသက္ခလိကာဟိ သမန္နာဂတော, ဆိဒ္ဒမတ္တကဏ္ဏော ဝါ ယဿ ဝိနာ ကဏ္ဏသက္ခလိကာဟိ [Pg.311] ကဏ္ဏဆိဒ္ဒမတ္တမေဝ ဟောတိ; အဝိဒ္ဓကဏ္ဏော ဝါ ယောနကဇာတိကော ပန ပရိသဒူသကော န ဟောတိ; သဘာဝေါယေဝ ဟိ သော တဿ ကဏ္ဏဘဂန္ဒရိကော ဝါ နိစ္စပူတိနာ ကဏ္ဏေန သမန္နာဂတော, ဂဏ္ဍကဏ္ဏော ဝါ သဒါပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗေန ကဏ္ဏေန သမန္နာဂတော, ဋင်္ကိတကဏ္ဏော ဝါ ဂေါဘတ္တနာဠိကာယ အဂ္ဂသဒိသေဟိ ကဏ္ဏေဟိ သမန္နာဂတော, အတိပိင်္ဂလက္ခိ ဝါ မဓုပိင်္ဂလံ ပန ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိပ္ပခုမက္ခိ ဝါ အဿုပဂ္ဃရဏက္ခိ ဝါ ပုပ္ဖိတက္ခိ ဝါ အက္ခိပါကေန သမန္နာဂတက္ခိ ဝါ.

සම්බද්ධභමුකෝ වා - එකට බැඳුණු බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිල්ලෝමභමුකෝ වා - රෝම රහිත බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මක්කටභමුකෝ වා - වඳුරෙකුගේ බැම වැනි බැම ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අතිමහන්තක්ඛි වා - ඉතා විශාල ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මී සමකට පිහි තුඩකින් ඇන සාදන ලද සිදුරු වැනි ඇස් ඇත්තෙක් වෙයි. විසමක්ඛි වා - එකක් මහත් වූ ද එකක් කුඩා වූ ද ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. විසමචක්කලෝ වා - එකක් ඉහළට ද එකක් පහළට ද මෙසේ අසම ලෙස පිහිටි ඇස් මඬල ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. කේකරෝ වා - ඇස් වංකර වූවෙක් (කොහිල ඇස් ඇත්තෙක්) හෝ වේවා, ගම්භීරක්ඛි වා - ගැඹුරු ළිඳක දිය තරු මෙන් ඇස් තරු පෙනෙන ගැඹුරු ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. නික්ඛන්තක්ඛි වා - කකුළුවෙකුගේ ඇස් මෙන් පිටතට නෙරා ආ ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. හත්ථිකණ්ණෝ වා - අලියෙකුගේ කන් මෙන් විශාල කන් පෙති ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මූසිකකණ්ණෝ වා ජටුකකණ්ණෝ වා - මීයෙකුගේ හෝ වවුලෙකුගේ කන් වැනි කුඩා කන් පෙති ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඡිද්දමත්තකණ්ණෝ වා - කන් පෙති නොමැතිව කන් සිදුරු පමණක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අවිද්ධකණ්ණෝ වා - කන් සිදුරු නොකළ තැනැත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි; එහෙත් යෝනක ජාතිකයෙක් නම් ඔහු පිරිස දූෂණය කරන්නෙක් නොවේ, මන්ද එය ඔහුගේ සහජ ස්වභාවය බැවිනි. කණ්ණභගන්දරිකෝ වා - නිරන්තරයෙන් කුණු වූ හෝ කන් පිළිකාවක් වැනි රෝගයක් ඇති හෝ කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ගණ්ඩකණ්ණෝ වා - සෑම කල්හිම සැරව වෑහෙන තුවාල සහිත කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ටංකිතකණ්ණෝ වා - ගවයන්ට කෑම දෙන නළයක අග්‍රය වැනි කන් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අතිපිංගලක්ඛි වා - ඉතා පිංගල (බළල්) ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. එහෙත් මී පැණි වන් පිංගල ඇස් ඇත්තා මහණ කළ යුතුය. නිප්පඛුමක්ඛි වා - ඇසිපිය ලොම් නැති ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අස්සුපග්ඝරණක්ඛි වා - කඳුළු වෑහෙන ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පුප්ඵිතක්ඛි වා - මල් පිපුණාක් වැනි ලප සහිත ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අක්ඛිපාකේන - ඇස් ලෙඩකින් යුත් ඇස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

အတိမဟန္တနာသိကော ဝါ အတိခုဒ္ဒကနာသိကော ဝါ စိပိဋနာသိကော ဝါ မဇ္ဈေ အပ္ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဧကပဿေ ဌိတဝင်္ကနာသိကော ဝါ, ဒီဃနာသိကော ဝါ သုကတုဏ္ဍသဒိသာယ ဇိဝှာယ လေဟိတုံ သက္ကုဏေယျာယ နာသိကာယ သမန္နာဂတော, နိစ္စပဂ္ဃရိတသိင်္ဃာဏိကနာသော ဝါ.

අතිමහන්තනාසිකෝ වා - ඉතා විශාල නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිඛුද්දකනාසිකෝ වා - ඉතා කුඩා නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, චිපිටනාසිකෝ වා - පැතලි නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මධ්‍යයෙහි නොපිහිටා එක් පැත්තකට ඇල වූ වංක නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝනාසිකෝ වා - ගිරා හොටක් වැනි වූ දිවෙන් ලෙවකෑ හැකි තරම් දිගු නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිච්චපග්ඝරිතසිංඝාණිකනාසෝ වා - නිරන්තරයෙන් සොටු වෑහෙන නාසයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

မဟာမုခေါ ဝါ ယဿ ပဋင်္ဂမဏ္ဍူကဿေဝ မုခနိမိတ္တံယေဝ မဟန္တံ ဟောတိ, မုခံ ပန လာဗုသဒိသံ အတိခုဒ္ဒကံ, ဘိန္နမုခေါ ဝါ ဝင်္ကမုခေါ ဝါ မဟာဩဋ္ဌော ဝါ ဥက္ခလိမုခဝဋ္ဋိသဒိသေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော, တနုကဩဋ္ဌော ဝါ ဘေရိစမ္မသဒိသေဟိ ဒန္တေ ပိဒဟိတုံ အသမတ္ထေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော, မဟာဓရောဋ္ဌော ဝါ တနုကဥတ္တရောဋ္ဌော ဝါ တနုကအဓရောဋ္ဌော ဝါ မဟာဥတ္တရောဋ္ဌော ဝါ ဩဋ္ဌဆိန္နကော ဝါ ဧဠမုခေါ ဝါ ဥပ္ပက္ကမုခေါ ဝါ သင်္ခတုဏ္ဍကော ဝါ ဗဟိသေတေဟိ အန္တော အတိရတ္တေဟိ ဩဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတော, ဒုဂ္ဂန္ဓကုဏပမုခေါ ဝါ.

මහාමුඛෝ වා - පටංග නම් මැඩියෙකුගේ මුඛ සටහන මෙන් ඉතා විශාල මුඛ සටහනක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඔහුගේ මුඛය ලබු ගෙඩියක කට මෙන් ඉතා කුඩා වෙයි. භින්නමුඛෝ වා - දෙබළු වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකමුඛෝ වා - වංක වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාඕට්ඨෝ වා - බත් හැළියක මුවවිට වැනි වූ තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. තනුකඕට්ඨෝ වා - බෙර සම් මෙන් දත් වැසීමට අපොහොසත් වූ සිහින් තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මහාධරෝට්ඨෝ වා තනුකඋත්තරෝට්ඨෝ වා - විශාල යටි තොලක් හා සිහින් උඩු තොලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, තනුකඅධරෝට්ඨෝ වා මහාඋත්තරෝට්ඨෝ වා - සිහින් යටි තොලක් හා විශාල උඩු තොලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ඕට්ඨඡින්නකෝ වා - තොල් කැපී ගිය අයෙක් හෝ වේවා, ඒළමුඛෝ වා - කෙළ වෑහෙන මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, උප්පක්කමුඛෝ වා - පළු දැමූ හෝ වණ වූ මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, සංඛතුණ්ඩකෝ වා - පිටත සුදු පැහැති වූ ද ඇතුළත ඉතා රතු වූ ද සක් ගෙඩියක මුව වැනි තොල් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දුග්ගන්ධකුණපමුඛෝ වා - කුණු මළ සිරුරක ගඳ වැනි දුගඳ හමන මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි.

မဟာဒန္တော ဝါ အဋ္ဌကဒန္တသဒိသေဟိ ဒန္တေဟိ သမန္နာဂတော အသုရဒန္တော ဝါ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ဗဟိနိက္ခန္တဒန္တော, ယဿ ပန သက္ကာ ဟောတိ ဩဋ္ဌေဟိ ပိဒဟိတုံ ကထေန္တဿေဝ ပညာယတိ နော အကထေန္တဿ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပူတိဒန္တော ဝါ နိဒ္ဒန္တော ဝါ ယဿ ပန ဒန္တန္တရေ ကလန္ဒကဒန္တော ဝိယ သုခုမဒန္တော ဟောတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

මහාදන්තෝ වා - නඟුලක දත් වැනි විශාල දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. අසුරදන්තෝ වා - යටින් හෝ උඩින් පිටතට නෙරා ආ දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. යමෙකුට තොල්වලින් දත් වැසීමට හැකි නම්, කතා කරන විට පමණක් දත් පෙනේ නම්, කතා නොකරන විට නොපෙනේ නම්, ඔහුව මහණ කළ යුතුය. පූතිදන්තෝ වා - කුණු වූ දත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිද්දන්තෝ වා - දත් නැත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. එහෙත් යමෙකුගේ දත් අතර ලේනෙකුගේ දතක් වැනි කුඩා දතක් ඇත්නම්, ඔහුව මහණ කළ යුතුය.

မဟာဟနုကော ဝါ ဂေါဟနုသဒိသေန ဟနုနာ သမန္နာဂတော, ဒီဃဟနုကော ဝါ စိပိဋဟနုကော ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေန ဝိယ အတိရဿေန ဟနုကေန သမန္နာဂတော, ဘိန္နဟနုကော ဝါ ဝင်္ကဟနုကော ဝါ နိမ္မဿုဒါဌိကော ဝါ ဘိက္ခုနိသဒိသမုခေါ ဒီဃဂလော ဝါ ဗကဂလသဒိသေန ဂလေန သမန္နာဂတော, ရဿဂလော ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေန ဝိယ ဂလေန သမန္နာဂတော, ဘိန္နဂလော ဝါ ဘဋ္ဌအံသကူဋော ဝါ အဟတ္ထော ဝါ ဧကဟတ္ထော ဝါ အတိရဿဟတ္ထော [Pg.312] ဝါ အတိဒီဃဟတ္ထော ဝါ ဘိန္နဥရော ဝါ ဘိန္နပိဋ္ဌိ ဝါ ကစ္ဆုဂတ္တော ဝါ ကဏ္ဍုဂတ္တော ဝါ ဒဒ္ဒုဂတ္တော ဝါ ဂေါဓာဂတ္တော ဝါ, ယဿ ဂေါဓာယ ဝိယ ဂတ္တတော စုဏ္ဏာနိ ပတန္တိ, သဗ္ဗဉ္စေတံ ဝိရူပကရဏံ သန္ဓာယ ဝိတ္ထာရိကဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိနိစ္ဆယော ပနေတ္ထ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ အာဗာဓေဟီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

මහාහනුකෝ වා - ගොනෙකුගේ හනුව වැනි විශාල හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝහනුකෝ වා - දිගු හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, චිපිටහනුකෝ වා - ඇතුළට ගිලී ගියාක් වැනි ඉතා කොට වූ පැතලි හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නහනුකෝ වා - පැළුණු හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකහනුකෝ වා - වංක වූ හනුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, නිම්මස්සුදාඨිකෝ වා භික්ඛුනිසදිසමුඛෝ - රැවුල නැති මෙහෙණියකගේ මුඛය වැනි මුඛයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝගලෝ වා - කොකෙකුගේ බෙල්ල වැනි දිගු බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, රස්සගලෝ වා - ඇතුළට ගිලී ගියාක් වැනි කොට බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නගලෝ වා - විකෘති වූ බෙල්ලක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භට්ඨඅංසකූටෝ වා - පහත් වූ (එල්ලෙන) උරහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අහත්ථෝ වා - අත් නැත්තෙක් හෝ වේවා, ඒකහත්ථෝ වා - එක් අතක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිරස්සහත්ථෝ වා - ඉතා කොට අත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අතිදීඝහත්ථෝ වා - ඉතා දිගු අත් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නවුරෝ වා - විකෘති වූ පපුවක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, භින්නපිට්ඨි වා - විකෘති වූ පිටක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, කච්ඡුගත්තෝ වා - කසන සුලු ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, කණ්ඩුගත්තෝ වා - කැසීම් සහිත ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දද්දුගත්තෝ වා - පණු කැවිලි (දද) සහිත ශරීරයක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ගෝධාගත්තෝ වා - තලගොයෙකුගේ සම වැනි සමක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා (යමෙකුගේ ශරීරයෙන් තලගොයෙකුගේ මෙන් කොරල වැගිරේ ද), මේ සියල්ල විරූපී කරන රෝගයන් අරභයා විස්තර වශයෙන් කියන ලදී. මෙහි විනිශ්චය 'මහණෙනි, පංචාබාධයන්ගෙන් යුක්ත වූවෙකු මහණ නොකළ යුතුය' යන තැන කී ක්‍රමයටම දත යුතුය.

ဘဋ္ဌကဋိကော ဝါ မဟာအာနိသဒေါ ဝါ ဥဒ္ဓနကူဋသဒိသေဟိ အာနိသဒမံသေဟိ အစ္စုဂ္ဂတေဟိ သမန္နာဂတော, မဟာဦရုကော ဝါ ဝါတဏ္ဍိကော ဝါ မဟာဇာဏုကော ဝါ သံဃဋ္ဋနဇာဏုကော ဝါ ဒီဃဇင်္ဃော ဝါ ယဋ္ဌိသဒိသဇင်္ဃော ဝိကဋော ဝါ ပဏှော ဝါ ဥဗ္ဗဒ္ဓပိဏ္ဍိကော ဝါ, သော ဒုဝိဓော ဟေဋ္ဌာ ဩရုဠှာဟိ ဝါ ဥပရိ အာရုဠှာဟိ ဝါ မဟတီဟိ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိကာဟိ သမန္နာဂတော, မဟာဇင်္ဃော ဝါ ထူလဇင်္ဃပိဏ္ဍိကော ဝါ မဟာပါဒေါ ဝါ မဟာပဏှိ ဝါ ပိဋ္ဌိကပါဒေါ ဝါ ပါဒဝေမဇ္ဈတော ဥဋ္ဌိတဇင်္ဃော ဝင်္ကပါဒေါ ဝါ သော ဒုဝိဓော – အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ပရိဝတ္တပါဒေါ ဂဏ္ဌိကင်္ဂုလိ ဝါ သိင်္ဂိဝေရဖဏသဒိသာဟိ အင်္ဂုလီဟိ သမန္နာဂတော, အန္ဓနခေါ ဝါ ကာဠဝဏ္ဏေဟိ ပူတိနခေဟိ သမန္နာဂတော, သဗ္ဗောပိ ဧသ ပရိသဒူသကော. ဧဝရူပေါ ပရိသဒူသကော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

භට්ඨකටිකෝ වා - පහත් වූ (එල්ලෙන) උකුළක් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාආනිසදෝ වා - ලිපක කකුල් වැනි ඉහළට නෙරා ආ විශාල තට්ටම් මස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාඌරුකෝ වා - මහත් වූ කලවා ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වාතණ්ඩිකෝ වා - වාතයෙන් ඉදිමුණු වෘෂණ කෝෂ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාජාණුකෝ වා - විශාල දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, සංඝට්ටනජාණුකෝ වා - එකිනෙක ගැටෙන දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ වේවා, දීඝජංඝෝ වා - සැරයටියක් වැනි දිගු කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, විකටෝ වා - විකෘති වූ පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පණ්හෝ වා - පිටුපසට හැරුණු පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, උබ්බද්ධපිණ්ඩිකෝ වා - පහළට වැගිරුණු හෝ ඉහළට නෙරා ආ මස් පිඬු සහිත කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. ඔහු දෙවැදෑරුම් වේ. මහාජංඝෝ වා - විශාල කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ථූලජංඝපිණ්ඩිකෝ වා - ඝන වූ කෙණ්ඩ මස් පිඬු ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාපාදෝ වා - විශාල පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, මහාපණ්හි වා - විශාල විලුඹ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, පිට්ඨිකපාදෝ වා - පාදයේ මැදින් මතු වූ කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ වේවා, වංකපාදෝ වා - ඇතුළට හෝ පිටතට හැරුණු වංක පාද ඇත්තෙක් හෝ වේවා, ගණ්ඨිකංගුලි වා - ඉඟුරු අලයක් මෙන් ගැට සහිත ඇඟිලි ඇත්තෙක් හෝ වේවා, අන්ධනඛෝ වා - කළු පැහැති හෝ කුණු වූ 'අන්ධ' නියපොතු ඇත්තෙක් හෝ වේවා වෙයි. මේ සියලු දෙනාම පිරිස දූෂණය කරන්නෝ වෙති. මෙබඳු පිරිස දූෂණය කරන්නන් මහණ නොකළ යුතුය.

ကာဏောတိ ပသန္နန္ဓော ဝါ ဟောတု ပုပ္ဖာဒီဟိ ဝါ ဥပဟတပသာဒေါ. ယော ဒွီဟိ ဝါ ဧကေန ဝါ အက္ခိနာ န ပဿတိ, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဧကက္ခိကာဏော ကာဏောတိ ဝုတ္တော, ဒွိအက္ခိကာဏော အန္ဓေန သင်္ဂဟိတော. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဇစ္စန္ဓော အန္ဓောတိ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဥဘယမ္ပိ ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ. ကုဏီတိ ဟတ္ထကုဏီ ဝါ ပါဒကုဏီ ဝါ အင်္ဂုလိကုဏီ ဝါ; ယဿ ဧတေသု ဟတ္ထာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဝင်္ကံ ပညာယတိ, သော ကုဏီ နာမ. ခဉ္ဇောတိ နတဇာဏုကော ဝါ ဘိန္နဇင်္ဃော ဝါ မဇ္ဈေ သင်္ကုဋိတပါဒတ္တာ ကုဏ္ဍပါဒကော ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒမဇ္ဈေန စင်္ကမန္တော အဂ္ဂေ သင်္ကုဋိတပါဒတ္တာ ကုဏ္ဍပါဒကော ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒဂ္ဂေန စင်္ကမန္တော အဂ္ဂပါဒေနေဝ စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပဏှိကာယ စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပါဒဿ ဗာဟိရန္တေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ပါဒဿ အဗ္ဘန္တရန္တေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိ ဘဂ္ဂတ္တာ သကလေန ပိဋ္ဌိပါဒေန စင်္ကမနခဉ္ဇော ဝါ; သဗ္ဗောပေသ ခဉ္ဇောယေဝ, သော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော.

කාණෝ යනු පසන්නන්ධ (ඇස පෙනුනත් නොපෙනෙන) හෝ වේවා, සැරව ආදියෙන් විනාශ වූ ඇස් ඇත්තා හෝ වේවා වෙයි. යමෙක් ඇස් දෙකෙන්ම හෝ එක ඇසකින් හෝ නොදකියි ද, ඔහු මහණ නොකළ යුතුය. මහාපච්චරියෙහි එක් ඇසක් නොපෙනෙන තැනැත්තා 'කාණ' ලෙස ද, ඇස් දෙකම නොපෙනෙන තැනැත්තා 'අන්ධ' ලෙස ද දක්වා ඇත. මහාඅට්ඨකථාවෙහි උපතින් අන්ධ වූ තැනැත්තා 'අන්ධ' ලෙස දක්වා ඇත. එබැවින් මේ දෙකම පර්යාය වශයෙන් ගැලපේ. කුණී යනු අත් කොර වූ හෝ පාද කොර වූ හෝ ඇඟිලි කොර වූ අයෙකි; මොවුන්ගේ අත් පා ආදියේ යම් වංක බවක් පෙනේ නම් ඔහු 'කුණී' නම්‍ වේ. ඛඤ්ජෝ (කොරා) යනු නැමුණු දණහිස් ඇත්තෙක් හෝ විකෘති වූ කෙණ්ඩ ඇත්තෙක් හෝ මැදින් ඇකුළුණු පාද ඇති බැවින් පතුලේ මැදින් ඇවිදින්නෙක් හෝ අගින් ඇකුළුණු පාද ඇති බැවින් පතුලේ අගින් ඇවිදින්නෙක් හෝ පා ඇඟිලිවලින් ඇවිදින්නෙක් හෝ විලුඹෙන් ඇවිදින්නෙක් හෝ පාදයේ පිටත පැත්තෙන් හෝ ඇතුළත පැත්තෙන් ඇවිදින්නෙක් හෝ වළලුකර බිඳී ඇති බැවින් මුළු පා පතුලෙන්ම ඇවිදින්නෙක් හෝ වේවා වෙයි; මේ සියල්ලෝම 'ඛඤ්ජ' (කොරා) නම් වෙති. ඔහුව මහණ නොකළ යුතුය.

ပက္ခဟတောတိ [Pg.313] ယဿ ဧကော ဟတ္ထော ဝါ ပါဒေါ ဝါ အဍ္ဎသရီရံ ဝါ သုခံ န ဝဟတိ. ဆိန္နိရိယာပထောတိ ပီဌသပ္ပိ ဝုစ္စတိ. ဇရာဒုဗ္ဗလောတိ ဇိဏ္ဏဘာဝေန ဒုဗ္ဗလော အတ္တနော စီဝရရဇနာဒိကမ္မံ ကာတုမ္ပိ အသမတ္ထော. ယော ပန မဟလ္လကောပိ ဗလဝါ ဟောတိ, အတ္တာနံ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ သက္ကောတိ, သော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အန္ဓောတိ ဇစ္စန္ဓော ဝုစ္စတိ. မူဂေါတိ ယဿ ဝစီဘေဒေါ နပ္ပဝတ္တတိ; ယဿာပိ ပဝတ္တတိ, သရဏဂမနံ ပန ပရိပုဏ္ဏံ ဘာသိတုံ န သက္ကောတိ, တာဒိသံ မမ္မနမ္ပိ ပဗ္ဗာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန သရဏဂမနမတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ ဘာသိတုံ သက္ကောတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"පක්ෂහත" යනු යමෙකුගේ එක් අතක් හෝ පයක් හෝ ශරීරයෙන් අඩක් හෝ නිසි ලෙස ක්‍රියා නොකරයිද ඔහුයි. "භින්න ඉරියාපථ" යනු පුටුවක ආධාරයෙන් ගමන් කරන්නායි. "ජරා දුබල" යනු මහලු බව නිසා දුර්වල වූ, තම සිවුරු පඬු ගැසීම ආදී කටයුත්තක්වත් කරගත නොහැකි තැනැත්තායි. යමෙක් වයසින් වැඩි වුවත් ශක්තිමත්ද, තමාගේ කටයුතු කරගත හැකිද, ඔහු පැවිදි කළ යුතුය. "අන්ධ" යනු උපතින් අන්ධ වූ තැනැත්තායි. "මූග" යනු වචන පිට නොවන තැනැත්තායි; වචන පිට වුවද තිසරණ සම්පූර්ණයෙන් උච්චාරණය කිරීමට නොහැකි නම්, එවැනි ගොත ගසන තැනැත්තෙකු පවා පැවිදි කිරීම සුදුසු නැත. යමෙක් තිසරණ පමණක් හෝ සම්පූර්ණයෙන් උච්චාරණය කිරීමට සමත් වේද, ඔහු පැවිදි කිරීම සුදුසුය.

ဗဓိရောတိ ယော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န သုဏာတိ. ယော ပန မဟာသဒ္ဒံ သုဏာတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အန္ဓမူဂါဒယော ဥဘယဒေါသဝသေန ဝုတ္တာ. ယေသဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဋိက္ခိတ္တာ, ဥပသမ္ပဒါပိ တေသံ ပဋိက္ခိတ္တာဝ. သစေ ပန တေ သံဃော ဥပသမ္ပာဒေတိ, သဗ္ဗေပိ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော သူပသမ္ပန္နာ, ကာရကသံဃော ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ အာပတ္တိတော န မုစ္စန္တိ. ဝက္ခတိ စ – ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလော အပ္ပတ္တော ဩသာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတိ, ဧကစ္စော သုဩသာရိတော, ဧကစ္စော ဒုဩသာရိတော’’တိ တဿတ္ထော အာဂတဋ္ဌာနေယေဝ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ.

බිහිරි පුද්ගලයා යනු කිසිසේත්ම කිසිවක් නොඇසෙන තැනැත්තාය. යම් හෙයකින් මහා ශබ්දයක් හෝ ඇසෙන්නේ නම්, ඔහු පැවිදි කිරීම වටී. අන්ධ මූගාදී පුද්ගලයන් පිළිබඳව ද්විත්ව දෝෂයන් නිසා වදාරන ලදී. යම් පුද්ගලයන්ගේ පැවිද්ද ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත්නම්, ඔවුන්ගේ උපසම්පදාව ද ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත්තේමය. ඉදින් සංඝයා වහන්සේ ඔවුන් උපසම්පදා කරන්නේ නම්, අත් සිඳුණු අය ආදී සියල්ලෝම මැනවින් උපසම්පදා වූවෝ වෙති. එහෙත් එම කර්මය සිදු කළ සංඝයාත්, ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාත් ඇවැතින් නිදහස් නොවෙති. 'මහණෙනි, ඔසාරණයට (නැවත ඇතුළත් කර ගැනීමට) පත් නොවූ පුද්ගලයෙක් ඇත්තේය, ඉදින් සංඝයා ඔහු ඔසාරණය කරයි නම්, ඇතැමෙක් මැනවින් ඔසාරණය වූවෙක් වෙයි, ඇතැමෙක් වැරදි ලෙස ඔසාරණය වූවෙක් වෙයි' යනුවෙන් ඉදිරියෙහි වදාරනු ලබන අතර, එහි අර්ථය එම පාළිය එන තැනදීම පැහැදිලි වනු ඇත.

ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අත් සිඳුණු අය ආදීන්ගේ වස්තු කථාව නිම විය.

အလဇ္ဇီနိဿယဝတ္ထုကထာ

අලජ්ජී නිස්සය වස්තු කථාව.

၁၂၀. အလဇ္ဇီနံ နိဿာယ ဝသန္တီတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ; အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလေ နိဿာယ ဝသန္တီတိ အတ္ထော. ယာဝ ဘိက္ခုသဘာဂတံ ဇာနာမီတိ နိဿယဒါယကဿ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခူဟိ သဘာဂတံ လဇ္ဇိဘာဝံ ယာဝ ဇာနာမီတိ အတ္ထော. တသ္မာ နဝံ ဌာနံ ဂတေန ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု, နိဿယံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုစ္စမာနေနာပိ စတူဟပဉ္စာဟံ နိဿယဒါယကဿ လဇ္ဇိဘာဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော.

120. 'අලජ්ජීනං නිස්සාය වසන්ති' යන්නෙහි 'අලජ්ජීනං' යන සාමී වචනය (ෂෂ්ඨී විභක්තිය) උපයෝග අර්ථයෙහි (ද්විතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි) යෙදී ඇත. එහි අර්ථය අලජ්ජී පුද්ගලයන් ඇසුරු කොට වසති යන්නයි. 'යාව භික්ඛුසභාගතං ජානාමි' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ නිස්සය දායක භික්ෂුව අනෙක් භික්ෂූන් හා සමාන ගුණ ඇති ලජ්ජී භික්ෂුවක් බව දැනගන්නා තුරු යන්නයි. එබැවින් අලුත් ස්ථානයකට ගිය භික්ෂුව 'මහණ, එව, නිස්සය ගන්න' යැයි පැවසුවද, දින හතරක් පහක් පමණ නිස්සය දායකයාගේ ලජ්ජී බව විමසා බලා නිස්සය ගත යුතුය.

သစေ ‘‘ထေရော လဇ္ဇီ’’တိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ သုတွာ အာဂတဒိဝသေယေဝ ဂဟေတုကာမော ဟောတိ, ထေရော ပန ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ, ဝသန္တော ဇာနိဿသီ’’တိ ကတိပါဟံ အာစာရံ ဥပပရိက္ခိတွာ နိဿယံ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ပကတိယာ နိဿယဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဂတေန တဒဟေဝ ဂဟေတဗ္ဗော, ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော [Pg.314] နတ္ထိ. သစေ ပဌမယာမေ အာစရိယဿ ဩကာသော နတ္ထိ, ဩကာသံ အလဘန္တော ‘‘ပစ္စူသသမယေ ဂဟေဿာမီ’’တိ သယတိ, အရုဏံ ဥဂ္ဂတမ္ပိ န ဇာနာတိ, အနာပတ္တိ. သစေ ပန ‘‘ဂဏှိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ အကတွာ သယတိ, အရုဏုဂ္ဂမနေ ဒုက္ကဋံ. အဂတပုဗ္ဗံ ဌာနံ ဂတေန ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဝသိတွာ ဂန္တုကာမေန အနိဿိတေန ဝသိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္တာဟံ ဝသိဿာမီ’’တိ အာလယံ ကရောန္တေန ပန နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော. သစေ ထေရော ‘‘ကိံ သတ္တာဟံ ဝသန္တဿ နိဿယေနာ’’တိ ဝဒတိ, ပဋိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ လဒ္ဓပရိဟာရော ဟောတိ.

ඉදින් 'තෙරණුවෝ ලජ්ජී ගුණැත්තාහ' යි භික්ෂූන්ගෙන් අසා පැමිණි දිනම නිස්සය ගැනීමට කැමති වුවද, තෙරණුවෝ 'පොඩ්ඩක් ඉවසන්න, වසන විට දැනගත හැකිය' යි පවසා දින කිහිපයක් ආචාර විධි විමසා බලා නිස්සය දෙති නම් එය වටී. සාමාන්‍යයෙන් නිස්සය ගන්නා ස්ථානයකට ගිය තැනැත්තා එදිනම නිස්සය ගත යුතුය. එක් දිනක්වත් ප්‍රමාද වීමට අවසර නැත. ඉදින් පළමු යාමයෙහි ආචාර්යයන් වහන්සේට විවේකයක් නොමැති නම්, අවස්ථාවක් නොලැබී 'අලුයම් කාලයේදී ගන්නෙමි' යි සිතා නිදාගත්තේ නම්, අරුණ නැගුණ ද නොදන්නේ නම් ඇවතක් නැත. ඉදින් 'ගන්නෙමි' යන අධිෂ්ඨානයක් නැතිව නිදාගත්තේ නම් අරුණ උදාවේදී දුක්කටාපත් වේ. පෙර නොගිය ස්ථානයකට ගිය භික්ෂුව දින දෙක තුනක් නැවතී යාමට කැමති නම් නිස්සය නොමැතිව විසිය හැකිය. 'සතියක් වසන්නෙමි' යි අපේක්ෂා කරන්නේ නම් නිස්සය ගත යුතුය. ඉදින් තෙරණුවෝ 'සතියක් වසන අයට නිස්සය කුමටද?' යැයි පවසත් නම්, ඒ ප්‍රතික්ෂේප කළ අවස්ථාවේ සිට ඇවතින් නිදහස් වේ.

အလဇ္ဇီနိဿယဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

අලජ්ජී නිස්සය වස්තු කථාව නිම විය.

ဂမိကာဒိနိဿယဝတ္ထုကထာ

ගමිකාදී නිස්සය වස්තු කථාව.

၁၂၁. နိဿယကရဏီယောတိ ကရဏီယနိဿယော, ကရဏီယော မယာ နိဿယော; ဂဟေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. နိဿယံ အလဘမာနေနာတိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေသု နိဿယဒါယကေ အသတိ နိဿယံ န လဘတိ နာမ. ဧဝံ အလဘန္တေန အနိဿိတေန ဗဟူနိပိ ဒိဝသာနိ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပုဗ္ဗေပိ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္ထပုဗ္ဗံ ကဉ္စိ အာဝါသံ ပဝိသတိ, ဧကရတ္တံ ဝသန္တေနာပိ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော. အန္တရာမဂ္ဂေ ဝိဿမန္တော ဝါ သတ္ထံ ပရိယေသန္တော ဝါ ကတိပါဟံ ဝသတိ, အနာပတ္တိ. အန္တောဝဿေ ပန နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတဗ္ဗံ, နိဿယော စ ဂဟေတဗ္ဗော. နာဝါယ ဂစ္ဆန္တဿ ပန ဝဿာနေ အာဂတေပိ နိဿယံ အလဘန္တဿ အနာပတ္တိ.

121. 'නිස්සයකරණීයෝ' යනු නිස්සය ගත යුතු බවයි, මා විසින් නිස්සය ගත යුතුය, එහි අර්ථය නිස්සය ගත යුතුය යන්නයි. 'නිස්සයං අලභමානේන' යනු තමා සමඟ දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන්නන් අතර නිස්සය දිය හැකි පුද්ගලයෙකු නොමැති විට නිස්සය නොලබන්නේ නම් වේ. එසේ නොලබන්නා විසින් නිස්සය නොමැතිව දින ගණනාවක් වුවද ගමන් කළ හැකිය. ඉදින් පෙර නිස්සය ගෙන වාසය කළ යම් ආවාසයකට ඇතුළු වන්නේ නම්, එක් රැයක් වසන්නේ වුවද නිස්සය ගත යුතුය. අතරමඟ විවේක ගනිමින් හෝ වෙළඳ කණ්ඩායමක් සොයමින් දින කිහිපයක් වසයි නම් ඇවතක් නැත. එහෙත් වස් කාලයෙහි ස්ථිර වාසස්ථානයක විසිය යුතු අතර නිස්සය ද ගත යුතුය. නැවකින් ගමන් කරන්නෙකුට වස් කාලය පැමිණිය ද නිස්සය නොලැබෙන්නේ නම් ඇවතක් නැත.

ယာစိယမာနေနာတိ တေန ဂိလာနေန ယာစိယမာနေန အနိဿိတေန ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ယာစာဟိ မ’’န္တိ ဝုစ္စမာနောပိ ဂိလာနော မာနေန န ယာစတိ, ဂန္တဗ္ဗံ.

'යාචියමානේන' යනු ඒ ගිලන් භික්ෂුව විසින් ඇරයුම් කරනු ලබන විට නිස්සය නොමැතිව විසිය හැකිය යන්නයි. ඉදින් 'මට ඇරයුම් කරන්නැ'යි පවසද්දීත් ගිලන් භික්ෂුව මානය නිසා ඇරයුම් නොකරන්නේ නම් (නිස්සය දෙන ලෙස නොඉල්ලන්නේ නම්), බැහැරව යා යුතුය.

ဖာသု ဟောတီတိ သမထဝိပဿနာနံ ပဋိလာဘဝသေန ဖာသု ဟောတိ. ဣမဉှိ ပရိဟာရံ နေဝ သောတာပန္နော န သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ အရဟန္တော လဘန္တိ; န ထာမဂတဿ သမာဓိနော ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ လာဘီ, ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနေ ပန ဗာလပုထုဇ္ဇနေ ကထာဝ နတ္ထိ. ယဿ ခေါ ပန သမထော ဝါ ဝိပဿနာ ဝါ တရုဏော ဟောတိ, အယံ ဣမံ ပရိဟာရံ လဘတိ, ပဝါရဏသင်္ဂဟောပိ ဧတဿေဝ အနုညာတော. တသ္မာ ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန အာစရိယေ ပဝါရေတွာ ဂတေပိ ‘‘ယဒါ ပတိရူပေါ နိဿယဒါယကော အာဂစ္ဆိဿတိ, တဿ နိဿာယ ဝသိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ပုန ယာဝ [Pg.315] အာသာဠှီပုဏ္ဏမာ, တာဝ အနိဿိတေန ဝတ္ထုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အာသာဠှီမာသေ အာစရိယော နာဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

'ඵාසු හෝති' යනු සමථ විපස්සනාවන් ලැබීමේ පහසුවයි. මෙම ඇවතින් මිදීමේ අවස්ථාව සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී හෝ රහතන් වහන්සේලාට නොලැබේ. එමෙන්ම ස්ථාවර වූ සමාධියක් හෝ විපස්සනාවක් ඇති අයට ද නොලැබේ. කමටහන් අත්හළ බාල පෘථග්ජනයන් ගැන කථා කළ යුතුම නැත. යමෙකුගේ සමථය හෝ විපස්සනාව තවමත් අළුත් (ළපටි) තත්වයේ පවතී නම්, ඔහුට මෙම ඇවතින් මිදීමේ අවස්ථාව ලැබේ. පවාරණ සංග්‍රහය ද ඔහුටම අනුදන්නා ලදී. එබැවින් මෙම පුද්ගලයා විසින් ආචාර්යයන් වහන්සේ පවාරණය කොට වැඩි පසු, 'යම් දිනක සුදුසු නිස්සය දායකයෙකු පැමිණෙන්නේ ද, එවිට ඔහු ඇසුරු කොට වසන්නෙමි' යි සිතා නැවත ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින දක්වා නිස්සය නොමැතිව වාසය කිරීම වටී. ඉදින් ඇසළ මාසයේදී ද ආචාර්යවරයෙකු නොපැමිණේ නම්, නිස්සය ලැබිය හැකි තැනකට යා යුතුය.

၁၂၂. ဂေါတ္တေနပိ အနုဿာဝေတုန္တိ မဟာကဿပဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခောတိ ဧဝံ ဂေါတ္တံ ဝတွာ အနုဿာဝေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

122. 'ගොත්තේනාපි අනුස්සාවේතුං' යනු 'මහා කාශ්‍යපයන්ගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයාය' යනාදී වශයෙන් ගෝත්‍රය පවසා අනුශ්‍රාවණය කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි.

၁၂၃. ဒွေ ဧကာနုဿာဝနေတိ ဒွေ ဧကတော အနုဿာဝနေ; ဧကေန ဧကဿ အညေန ဣတရဿာတိ ဧဝံ ဒွီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ ဧကေန ဝါ ဧကက္ခဏေ ကမ္မဝါစံ အနုဿာဝေန္တေဟိ ဥပသမ္ပာဒေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

123. 'ද්වේ ඒකානුස්සාවනේ' යනු දෙදෙනෙකු එක්ව අනුශ්‍රාවණය කිරීමයි. එක් අයෙකු සඳහා එක් කර්මවාක්‍ය ආචාර්යවරයෙකු ද, අනෙක් තැනැත්තා සඳහා තවත් කර්මවාක්‍ය ආචාර්යවරයෙකු ද වශයෙන් ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු විසින් හෝ එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින් හෝ එකම මොහොතක කර්මවාක්‍යය අනුශ්‍රාවණය කරමින් උපසම්පදා කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි.

ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတုံ တဉ္စ ခေါ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဇနေ ပုရိမနယေနေဝ ဧကတော အနုဿာဝနေ ကာတုံ အနုဇာနာမိ; တဉ္စ ခေါ အနုဿာဝနကိရိယံ ဧကေန ဥပဇ္ဈာယေန အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဧကေန အာစရိယေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ အနုဿာဝေတဗ္ဗာ. ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ အာစရိယေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဧကေန ဧကဿာတိ ဧဝံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒွေ တိဿော ဝါ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. သစေ ပန နာနာစရိယာ နာနုပဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, တိဿတ္ထေရော သုမနတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, သုမနတ္ထေရော တိဿတ္ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အနုဿာဝေတိ, အညမညဉ္စ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန နာနာဥပဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, ဧကော အာစရိယော ဟောတိ, ‘‘နတွေဝ နာနုပဇ္ဈာယေနာ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဟိ ဧသ ပဋိက္ခေပေါ.

පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු එකම අවස්ථාවකදී එක් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් යටතේ උපසම්පදා කිරීම පිළිබඳව මෙසේ අර්ථ දැක්වේ: පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු පෙර ක්‍රමයටම එක්වර කම්මවාචා ඇසීමට සැලැස්වීම මම අනුදැන වදාරමි. එම කම්මවාචා කියවීමේ ක්‍රියාව එක් උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් යටතේ කිරීමට අනුදැන වදාරමි යනු මෙහි අර්ථයයි. එබැවින් එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින් දෙදෙනෙකුට හෝ තිදෙනෙකුට කම්මවාචා ඇසීමට සැලැස්විය යුතුය. ආචාර්යවරුන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් එක් අයෙකුට එක් අයෙකු බැගින් එකම අවස්ථාවකදී කම්මවාචා දෙකක් හෝ තුනක් කියවිය හැකිය. ඉදින් විවිධ ආචාර්යවරුන් සහ විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින අවස්ථාවක, තිස්ස තෙරුන් නම් වූ ආචාර්යවරයා සුමන තෙරුන් නම් වූ උපාධ්‍යායයන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයාට කම්මවාචා කියවයි නම්, සුමන තෙරුන් නම් වූ ආචාර්යවරයා තිස්ස තෙරුන් නම් වූ උපාධ්‍යායයන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයාට කම්මවාචා කියවයි නම් සහ ඔවුන් ඔවුනොවුන්ට ගණපූරකයන් වේ නම්, එය කැප වේ. ඉදින් විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින විට ආචාර්යවරයා එක් අයෙකු පමණක් වේ නම්, 'විවිධ උපාධ්‍යායයන් සිටින විට (එක් ආචාර්යවරයෙකු විසින්) නොකළ යුතුය' යන ප්‍රතික්ෂේපය නිසා එය අකැප වේ. මෙය අරමුණු කරගෙන එම ප්‍රතික්ෂේපය කරන ලදී.

ဂမိကာဒိနိဿယဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ගමික ආදී නිශ්ශය වස්තු කථාව නිම විය.

ဥပသမ္ပဒါဝိဓိကထာ

උපසම්පදා විධි කථාව

၁၂၆. ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာ, တံ ဥပဇ္ဈံ; ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟီ’’တိ ဧဝံ ဝဒါပေတွာ ဂါဟာပေတဗ္ဗော. ဝိတ္ထာယန္တီတိ ဝိတ္ထဒ္ဓဂတ္တာ ဟောန္တိ. ယံ ဇာတန္တိ ယံ တဝ သရီရေ ဇာတံ နိဗ္ဗတ္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ, တံ သံဃမဇ္ဈေ ပုစ္ဆန္တေ သန္တံ အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိအာဒိ. ဥလ္လုမ္ပတု မန္တိ ဥဒ္ဓရတု မံ.

126. මෙහි 'පළමුව උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නමක් ග්‍රහණය කරගත යුතුය' යන්නෙහි අර්ථය නම්: වරද සහ නිවැරදි බව (ගුණ අගුණ) පිළිබඳව මැනවින් සොයා බලන බැවින් 'උපාධ්‍යාය' නම් වේ. එම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට 'ස්වාමීනි, මට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වන්න' යැයි කියා උපාධ්‍යාය තනතුරෙහි පිහිටුවා ගත යුතුය. 'විත්ථායන්ති' යනු ශරීරය තද වූ ස්වභාවයයි. 'යං ජාතං' යනු ඔබගේ ශරීරයෙහි හටගත්තා වූ, පවතින්නා වූ යමක් වේ ද, එය සංඝ මධ්‍යයේ විමසන කල්හි පවතී නම් 'පවතී' යැයි පැවසිය යුතුය යන්නයි. 'උල්ලුම්පතු මං' යනු මාව (සංසාරයෙන්) ගොඩනගනු මැනවි යන්නයි.

ဥပသမ္ပဒါဝိဓိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

උපසම්පදා විධි කථාව නිම විය.

စတ္တာရောနိဿယာဒိကထာ

සතර නිශ්ශය ආදී කථාව

၁၂၈. တာဝဒေဝါတိ [Pg.316] ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ. ဆာယာ မေတဗ္ဗာတိ ဧကပေါရိသာ ဝါ ဒွိပေါရိသာ ဝါတိ ဆာယာ မေတဗ္ဗာ. ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဝဿာနော ဟေမန္တော ဂိမှော’’တိ ဧဝံ ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ဥတုယေဝ ဥတုပ္ပမာဏံ. သစေ ဝဿာနာဒယော အပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ ယဿ ယော ဥတု အပရိပုဏ္ဏော, တေ ဒိဝသေ သလ္လက္ခေတွာ သော ဒိဝသဘာဂေါ အာစိက္ခိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ‘‘အယံ နာမ ဥတု, သော စ ခေါ ပရိပုဏ္ဏော ဝါ အပရိပုဏ္ဏော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဥတုပ္ပမာဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘ပုဗ္ဗဏှော ဝါ သာယနှော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဒိဝသဘာဂေါ အာစိက္ခိတဗ္ဗော. သင်္ဂီတီတိ ဣဒမေဝ သဗ္ဗံ ဧကတော ကတွာ ‘‘တွံ ကိံ လဘသိ, ကာ တေ ဆာယာ, ကိံ ဥတုပ္ပမာဏံ, ကော ဒိဝသဘာဂေါ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဣဒံ နာမ လဘာမိ – ဝဿံ ဝါ ဟေမန္တံ ဝါ ဂိမှံ ဝါ, အယံ မေ ဆာယာ, ဣဒံ ဥတုပ္ပမာဏံ, အယံ ဒိဝသဘာဂေါတိ ဝဒေယျာသီ’’တိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ.

128. ‘තාවදේව’ යනු උපසම්පදා වූ සැනින්මය. ‘ඡායා මෙතබ්බා’ යනු සෙවනැල්ල මැනිය යුතුය යන්නයි. එනම් පුරුෂයෙකුගේ උස මෙන් එක් ගුණයක් හෝ දෙගුණයක් ආදී වශයෙන් සෙවනැල්ල මැනිය යුතුය. ‘උතුප්පමාණං ආචික්ඛිතබ්බං’ යනු වස්සාන, හේමන්ත, ගිම්හාන වශයෙන් ඍතු ප්‍රමාණය පැවසිය යුතුය යන්නයි. මෙහි ඍතුව යනුම ඍතු ප්‍රමාණයයි. ඉදින් වස්සාන ආදී ඍතු අසම්පූර්ණ නම්, යම් දින ගණනකින් එම ඍතුව අසම්පූර්ණ වේ ද, එම දින ගණන සලකා දවසේ එම කොටස පැවසිය යුතුය. එසේත් නැතිනම් ‘මෙම නම ඇති ඍතුව සම්පූර්ණයි හෝ අසම්පූර්ණයි’ යනුවෙන් ඍතු ප්‍රමාණය පැවසිය යුතුය. ‘පෙරවරු කාලයයි හෝ පස්වරු කාලයයි’ යනුවෙන් දවසේ කොටස පැවසිය යුතුය. ‘සංගීති’ යනු මේ සියල්ල එකතු කොට ‘ඔබට ලැබෙන්නේ කුමන (ඍතුවක්/මාසයක්/දිනයක්) ද, ඔබගේ සෙවනැල්ල කොපමණ ද, ඍතු ප්‍රමාණය කුමක් ද, දවසේ කොටස කුමක් ද’ යැයි විමසූ විට, ‘මම මේ නම ඇති ඍතුව ලබමි - එනම් වස්සානය හෝ හේමන්තය හෝ ගිම්හානය ලබමි, මෙය මගේ සෙවනැල්ලයි, මෙය ඍතු ප්‍රමාණයයි, මෙය දවසේ කොටසයි’ යනුවෙන් පැවසිය යුතුය යන්නයි.

၁၂၉. ဩဟာယာတိ ဆဍ္ဍေတွာ. ဒုတိယံ ဒါတုန္တိ ဥပသမ္ပဒမာဠကတော ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုတိယကံ ဒါတုံ အနုဇာနာမိ, စတ္တာရိ စ အကရဏီယာနိ အာစိက္ခိတုန္တိ အတ္ထော. ပဏ္ဍုပလာသောတိ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ပတ္တော. ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တောတိ ဝဏ္ဋတော ပတိတော. အဘဗ္ဗော ဟရိတတ္ထာယာတိ ပုန ဟရိတော ဘဝိတုံ အဘဗ္ဗော. ပုထုသိလာတိ မဟာသိလာ.

129. ‘ඕහායා’ යනු අත්හැර දමා යන්නයි. ‘දුතියං දාතුං’ යනු උපසම්පදා මාලකයේ සිට පිරිවෙනට යන නවක භික්ෂුවට දෙවැන්නෙකු (සගයෙකු) ලබා දීමටත්, සතර අකරණීයයන් (නොකළ යුතු දෑ) පැවසීමටත් අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි. ‘පණ්ඩුපලාසෝ’ යනු පඬු පැහැ ගැන්වුණු (ඉදුණු) කොළයයි. ‘බන්ධනා පවුත්තෝ’ යනු නැට්ටෙන් ගිලිහී වැටුණු යන්නයි. ‘අභබ්බෝ හරිතත්ථායා’ යනු නැවත අමු (කොළ පැහැති) වීමට නොහැකි යන්නයි. ‘පුථුසිලා’ යනු විශාල ගලකි.

၁၃၀. အလဗ္ဘမာနာယ သာမဂ္ဂိယာ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေတိ ယာဝ တဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မကရဏတ္ထာယ သာမဂ္ဂီ န လဗ္ဘတိ, တာဝ တေန သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂေ စ ဥပေါသထပဝါရဏာဒိကရဏဘေဒေ သံဝါသေ စ အနာပတ္တီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တာနုသာရေန သုဝိညေယျတ္တာ ပါကဋမေဝါတိ.

130. සංඝ සාමග්‍රියක් ලබාගත නොහැකි වූ විට සම්භෝගයේදී හෝ සංවාසයේදී ඇවැත් සිදු නොවේ. එනම්, යම් උක්ඛේපනීය කර්මයක් කරන ලද භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් සංඝයාගේ සාමග්‍රියක් (එකඟතාවක්) ලබාගත නොහැකි තාක් කල්, එම භික්ෂුව සමඟ ආමිස ධර්ම පරිභෝජනය කිරීමේදී (සම්භෝගය) සහ උපෝසථ පවාරණා ආදී විනය කර්ම කිරීමේදී (සංවාසය) ඇවැත් සිදු නොවේ. ඉතිරි සියලු කරුණු මහා විභංගයේ දක්වා ඇති පරිදි පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි බැවින් පැහැදිලිව පවතී.

စတ္တာရောနိဿယာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සතර නිශ්ශය ආදී කථාව නිම විය.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය අටුවාවෙහි

ဒွါသတ္တတိအဓိကဝတ္ထုသတပဋိမဏ္ဍိတဿ မဟာခန္ဓကဿ

එක්සිය හැත්තෑ දෙකක් වූ වස්තූන්ගෙන් අලංකාරවත් වූ මහාඛන්ධකයෙහි

အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අර්ථ වර්ණනාව නිම විය.

မဟာခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහාඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၂. ဥပေါသထက္ခန္ဓကံ

2. උපෝසථක්ඛන්ධකය

သန္နိပါတာနုဇာနနာဒိကထာ

සන්නිපාත අනුජානන ආදී කථාව

၁၃၂. ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ [Pg.317] – အညတိတ္ထိယာတိ ဧတ္ထ တိတ္ထံ ဝုစ္စတိ လဒ္ဓိ; အညံ တိတ္ထံ အညတိတ္ထံ; အညတိတ္ထံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ အညတိတ္ထိယာ; ဣတော အညလဒ္ဓိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မံ ဘာသန္တီတိ ယံ တေသံ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ, တံ ကထေန္တိ. တေ လဘန္တီတိ တေ မနုဿာ လဘန္တိ. မူဂသူကရာတိ ထူလသရီရသူကရာ.

132. උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි - ‘අඤ්ඤතිත්ථියා’ යන්නෙහි ‘තිත්ථ’ යනු ලබ්ධියයි (අදහසයි). සසුනෙන් බාහිර වූ ලබ්ධිය අන්‍ය තීර්ථක නම් වේ. ඔවුන්ට සසුනෙන් බාහිර වූ ලබ්ධියක් ඇති බැවින් ඔවුහු අන්‍ය තීර්ථකයෝ වෙති. ‘ධම්මං භාසන්ති’ යනු ඔවුන් විසින් කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දෑ පිළිබඳව දේශනා කිරීමයි. ‘තේ ලභන්ති’ යනු එම මිනිස්සු ලබති යන්නයි. ‘මූගසූකරා’ යනු ස්ථූල ශරීර ඇති ඌරන් ය.

၁၃၅. အနဇ္ဈာပန္နော ဝါ ဟောတိ အာပဇ္ဇိတွာ ဝါ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဧတ္ထ ယံ အာပတ္တိံ ဘိက္ခု အနဇ္ဈာပန္နော ဝါ ဟောတိ, အာပဇ္ဇိတွာ ဝါ ဝုဋ္ဌိတော, အယံ အသန္တီ နာမ အာပတ္တီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ကိံ ဟောတီတိ ယွာယံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ အဿ ဟောတီတိ ဝုတ္တော, သော အာပတ္တိတော ကိံ ဟောတိ, ကတရာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတိ; သာ စ ခေါ န မုသာဝါဒလက္ခဏေန; ဘဂဝတော ပန ဝစနေန ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝက္ခတိ ဟိ –

135. ‘අනජ්ඣාපන්නෝ වා හෝති ආපජ්ජිත්වා වා වුට්ඨිතෝ’ යන්නෙහි අර්ථය නම්: භික්ෂුවක් යම් ඇවතකට පත් නොවූයේ හෝ වේවා, ඇවතට පත්ව එයින් නැගී සිටියේ (පිරිසිදු වූයේ) හෝ වේවා, මෙය ‘අසන්ති’ නම් වූ ඇවතක් නොමැති බව යැයි අර්ථය දත යුතුය. ‘සම්පජානමුසාවාදේ කිං හෝති’ යනු යම් දැන දැන මුසා බස් කීමක් වේ ද, එය ඇවැත් වශයෙන් කුමක් වන්නේ ද, කිනම් ඇවතක් වන්නේ ද යන්නයි. ‘දුක්කටං හෝති’ යනු දුක්කටාපත්තියක් වේ යන්නයි. එය මුසාවාද ලක්ෂණයෙන් නොව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයට අනුව වචී ද්වාරයෙහි කළ යුතු දේ නොකිරීම නිසා හටගන්නා ඇවතක් ලෙස දත යුතුය. මක්නිසාද යත් පිරිවාර පාලියෙහි මෙසේ වදාරන බැවිනි -

‘‘အနာလပန္တော မနုဇေန ကေနစိ,ဝါစာဂိရံ နော စ ပရေ ဘဏေယျ;

အာပဇ္ဇေယျ ဝါစသိကံ န ကာယိကံ,ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၇၉);

‘යම් භික්ෂුවක් කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකු සමඟ කතා නොකරයි ද, වචනයක්වත් පිට නොකරයි ද, ඔහු කායික නොවූ වාචසික ඇවතකට පත් වන්නේය. මෙය වෘද්ධයන් (පණ්ඩිතයන්) විසින් විමසන ලද ප්‍රශ්නයකි.’

အန္တရာယိကောတိ အန္တရာယကရော. ကိဿ ဖာသု ဟောတီတိ ကိမတ္ထာယ ဖာသု ဟောတိ. ပဌမဿ ဈာနဿ အဓိဂမာယာတိ ပဌမဿ ဈာနဿ အဓိဂမနတ္ထာယ တဿ ဘိက္ခုနော ဖာသု ဟောတိ သုခံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣတိ ဘဂဝါ ဥဒ္ဒေသတော စ နိဒ္ဒေသတော စ ပဌမံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ဒဿေသိ.

‘අන්තරායිකෝ’ යනු අන්තරාය කරන්නා වූ යන්නයි. ‘කිස්ස ඵාසු හෝති’ යනු කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා පහසුවක් වන්නේ ද යන්නයි. ‘පඨමස්ස ඣානස්ස අධිගමාය’ යනු ප්‍රථම ධ්‍යානය ලබා ගැනීම සඳහා එම භික්ෂුවට පහසුවක් (සැපයක්) වන්නේය යන්නයි. මේ ක්‍රමය සෑම තැනකදීම දත යුතුය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උද්දේශ (සංක්ෂිප්ත) වශයෙන් හා නිද්දේශ (විස්තරාත්මක) වශයෙන් ප්‍රථමයෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශය පෙන්වා වදාළ සේක.

၁၃၆. ဒေဝသိကန္တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ. စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါတိ ဧကဿ ဥတုနော တတိယေ စ သတ္တမေ စ ပက္ခေ ဒွိက္ခတ္တုံ စာတုဒ္ဒသေ အဝသေသေ ဆက္ခတ္တုံ ပန္နရသေ; အယံ တာဝ ဧကော အတ္ထော. အယံ ပန ပကတိစာရိတ္တဝသေန [Pg.318] ဝုတ္တော ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိ ဝစနတော ပန တထာရူပေ ပစ္စယေ သတိ ယသ္မိံ တသ္မိံ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ ဥဒ္ဒိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော. သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတောပိ စေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

136. ‘දේවසිකං’ යනු දිනපතා යන්නයි. ‘චාතුද්දසේ වා පන්නරසේ වා’ යනු එක් ඍතුවක තුන්වන සහ හත්වන පක්ෂයන්හි (මසක අඩක) දෙවතාවක් දහහතර වන දින ද, ඉතිරි පක්ෂ හයෙහි පසළොස්වන දින ද උපෝසථය කළ යුතුය යන්නයි. මෙය ස්වභාවික පිළිවෙතට අනුව කියන ලද අර්ථයකි. එහෙත් ‘පක්ෂයකට වරක් දහහතර වන දින හෝ පසළොස්වන දින’ යන වචනයට අනුව, එවැනි සුදුසු හේතුවක් ඇති කල්හි ඕනෑම දහහතර වන හෝ පසළොස්වන දිනක ප්‍රාතිමෝක්ෂය උද්දේශය කිරීම කැප වේ. ‘වාසික භික්ෂූන්ට දහහතර වන දින වී ආගන්තුක භික්ෂූන්ට පසළොස්වන දින වූයේ නම්, ආගන්තුකයන් විසින් වාසිකයන්ගේ මතයට අනුව කටයුතු කළ යුතුය’ යන වචනයෙන් ද මෙය දත හැකිය.

သီမာနုဇာနနကထာ

සීමා අනුජානන කථාව

၁၃၈. ပဌမံ နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာတိ ဝိနယဓရေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ? ပဗ္ဗတော ဘန္တေတိ. ပုန ဝိနယဓရေန ‘‘ဧသော ပဗ္ဗတော နိမိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧတံ ပဗ္ဗတံ နိမိတ္တံ ကရောမ, ကရိဿာမ, နိမိတ္တံ ကတော, နိမိတ္တံ ဟောတု, ဟောတိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပန ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပါသာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ, ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ, ကိံ နိမိတ္တံ? ဥဒကံ ဘန္တေ. ဧတံ ဥဒကံ နိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပန အဋ္ဌတွာ ပုန ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ. ပဗ္ဗတော ဘန္တေ. ဧသော ပဗ္ဗတော နိမိတ္တန္တိ ဧဝံ ပဌမံ ကိတ္တိတနိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာဝ ဌပေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဃဋိတံ ဟောတိ. ဧဝံ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ အထာနန္တရံ ဝုတ္တာယ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ နိမိတ္တာနံ အန္တော သီမာ ဟောတိ, နိမိတ္တာနိ သီမတော ဗဟိ ဟောန္တိ. တတ္ထ နိမိတ္တာနိ သကိံ ကိတ္တိတာနိပိ ကိတ္တိတာနေဝ ဟောန္တိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန တိက္ခတ္တုံ သီမမဏ္ဍလံ သမ္ဗန္ဓန္တေန နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဗ္ဗတော ဘန္တေတိ…ပေ… ဥဒကံ ဘန္တေ’’တိ ဧဝံ ပန ဥပသမ္ပန္နော ဝါ အာစိက္ခတု အနုပသမ္ပန္နော ဝါ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

138. පළමුව නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතු බැවින් විනයධරයන් වහන්සේ විසින් “නැගෙනහිර දිශාවේ නිමිත්ත කුමක්ද?” යැයි විමසිය යුතුය. “ස්වාමීනි, පර්වතයකි” යි පිළිතුරු දිය යුතුය. නැවත විනයධරයන් වහන්සේ විසින් “මේ පර්වතය නිමිත්තයි” යනුවෙන් නිමිත්ත ප්‍රකාශ කළ යුතුය. එහෙත් “මේ පර්වතය නිමිත්ත කරමු, කරන්නෙමු, නිමිත්ත කරන ලදී, නිමිත්ත වේවා, නිමිත්ත වේ, නිමිත්ත වන්නේය” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ. ගල් ආදී අනෙක් නිමිතිවලදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. නැගෙනහිර අනුදිශාව, දකුණු දිශාව, දකුණු අනුදිශාව, බටහිර දිශාව, බටහිර අනුදිශාව, උතුරු දිශාව, උතුරු අනුදිශාව යන දිශාවන්හි “නිමිත්ත කුමක්ද?” යැයි විමසූ විට, “ස්වාමීනි, ජලයයි” යැයි පැවසූ පසු, “එම ජලය නිමිත්තයි” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කොට එහි නොනැවතී, නැවතත් “නැගෙනහිර දිශාවේ නිමිත්ත කුමක්ද? ස්වාමීනි, පර්වතයකි. මේ පර්වතය නිමිත්තයි” යනුවෙන් පළමුව ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත නැවත ප්‍රකාශ කොට තැබිය යුතුය. එවිට එක් නිමිත්තක් හා අනෙක් නිමිත්ත මනාව සම්බන්ධ වේ. මෙලෙස නිමිති ප්‍රකාශ කර අවසානයේ ධර්ම විනයෙහි දැක්වෙන කම්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. කම්මවාචාව අවසානයේ නිමිතිවලින් ඇතුළත සීමාව වන අතර, නිමිති සීමාවෙන් පිටත පවතී. එහිදී නිමිති එක්වරක් ප්‍රකාශ කළද ඒවා ප්‍රකාශ කළාම වේ. එහෙත් අන්ධකට්ඨකතාවෙහි සඳහන් වන්නේ සීමා මණ්ඩලය සම්බන්ධ කරන භික්ෂුව විසින් තෙවරක් නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතු බවයි. “ස්වාමීනි, පර්වතයකි... ස්වාමීනි, ජලයයි” යනුවෙන් නිමිති පැවසීම උපසම්පන්න භික්ෂුවක් විසින් හෝ අනුපසම්පන්න අයෙකු (සාමණේර හෝ ගිහි) විසින් හෝ සිදු කිරීම සුදුසුමය.

ဣဒါနိ ပဗ္ဗတနိမိတ္တာဒီသု ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော – တိဝိဓော ပဗ္ဗတော, သုဒ္ဓပံသုပဗ္ဗတော, သုဒ္ဓပါသာဏပဗ္ဗတော, ဥဘယမိဿကောတိ. သော တိဝိဓောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝါလိကရာသိ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ဣတရောပိ ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ဩမကတရော န ဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ပန ပဋ္ဌာယ သိနေရုပ္ပမာဏောပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ စတူသု ဒိသာသု စတ္တာရော တီသု ဝါ တယော ပဗ္ဗတာ ဟောန္တိ, စတူဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ ပဗ္ဗတနိမိတ္တေဟိ ဧဝ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒွီဟိ ပန နိမိတ္တေဟိ ဧကေန [Pg.319] ဝါ သမ္မန္နိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣတော ပရေသု ပါသာဏနိမိတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ ကရောန္တေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ‘‘ဧကာဗဒ္ဓေါ န ဧကာဗဒ္ဓေါ’’တိ. သစေ ဧကာဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, န ကာတဗ္ဗော. တဉှိ စတူသု ဝါ အဋ္ဌသု ဝါ ဒိသာသု ကိတ္တေန္တေနာပိ ဧကမေဝ နိမိတ္တံ ကိတ္တိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ယော ဧဝံ စက္ကသဏ္ဌာနေန ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတော ပဗ္ဗတော, တံ ဧကဒိသာယ ကိတ္တေတွာ အညာသု ဒိသာသု တံ ဗဟိဒ္ဓါ ကတွာ အန္တော အညာနိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတဗ္ဗာနိ.

දැන් පර්වත නිමිති ආදියෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. පර්වතය තෙවැදෑරුම් වේ; එනම් ශුද්ධ මැටි පර්වතය, ශුද්ධ පාෂාණ පර්වතය සහ මැටි හා ගල් මිශ්‍ර පර්වතය වශයෙනි. ඒ තුන් වර්ගයම නිමිති සඳහා සුදුසු වේ. වැලි ගොඩවල් නිමිති ලෙස සුදුසු නොවේ. අනෙක් පර්වත වර්ග වුවද ඇත් ප්‍රමාණයට (රියන් හතහමාරක් පමණ) වඩා කුඩා නම් සුදුසු නොවේ. ඇත් ප්‍රමාණයේ සිට මහා මේරු පර්වතය දක්වා වූ ඕනෑම පර්වතයක් සුදුසු වේ. ඉදින් සිව් දිශාවෙහි පර්වත හතරක් හෝ දිශා තුනක පර්වත තුනක් ඇත්නම්, පර්වත නිමිති හතරකින් හෝ තුනකින් සීමාව සම්මත කිරීම සුදුසුය. එහෙත් නිමිති දෙකකින් හෝ එකකින් සීමාව සම්මත කිරීම සුදුසු නොවේ. මින් පසු සඳහන් වන ගල් (පාෂාණ) නිමිති ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එබැවින් පර්වත නිමිත්තක් කරන විට “මෙය එකට බැඳී පවතින්නක්ද නැද්ද?” යැයි විමසිය යුතුය. ඉදින් එය එකට බැඳී පවතින (එක් වැටියක් ලෙස පවතින) පර්වතයක් නම් එය නිමිත්තක් ලෙස නොගත යුතුය. මන්ද යත්, එය සිව් දිශාවෙහි හෝ අට දිශාවෙහි ප්‍රකාශ කළ ද ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ එකම නිමිත්තක් වන බැවිනි. එබැවින් චක්‍රාකාරව විහාරය වටා පිහිටි පර්වතයක් ඇත්නම්, එය එක් දිශාවක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර, සෙසු දිශාවන්හි එම පර්වතය සීමාවෙන් පිටතට වන සේ තබා සීමාව ඇතුළත වෙනත් නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

သစေ ပဗ္ဗတဿ တတိယဘာဂံ ဝါ ဥပဍ္ဎံ ဝါ အန္တောသီမာယ ကတ္တုကာမာ ဟောန္တိ, ပဗ္ဗတံ အကိတ္တေတွာ ယတ္တကံ ပဒေသံ အန္တော ကတ္တုကာမာ, တဿ ပရတော တသ္မိံယေဝ ပဗ္ဗတေ ဇာတရုက္ခဝမ္မိကာဒီသု အညတရံ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. သစေ ဧကယောဇနဒွိယောဇနပ္ပမာဏံ သဗ္ဗံ ပဗ္ဗတံ အန္တော ကတ္တုကာမာ ဟောန္တိ, ပဗ္ဗတဿ ပရတော ဘူမိယံ ဇာတရုက္ခဝမ္မိကာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတဗ္ဗာနိ.

ඉදින් පර්වතයෙන් තුනෙන් එකක් හෝ අඩක් සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, පර්වතය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකර, සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති ප්‍රමාණයට පිටතින් එම පර්වතය මතම පිහිටි වෘක්ෂයක් හෝ වේයස් ගොඩක් (හඹහක්) වැනි දෙයක් නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් යොදුනක් හෝ යොදුන් දෙකක් පමණ වූ මුළු පර්වතයම සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති වන්නේ නම්, පර්වතයට එපිටින් වූ භූමියෙහි පිහිටි වෘක්ෂ, වේයස් ගොඩවල් ආදිය නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

ပါသာဏနိမိတ္တေ – အယဂုဠောပိ ပါသာဏသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ယော ကောစိ ပါသာဏော ဝဋ္ဋတိ. ပမာဏတော ပန ဟတ္ထိပ္ပမာဏော ပဗ္ဗတသင်္ချံ ဂတော, တသ္မာ သော န ဝဋ္ဋတိ. မဟာဂေါဏမဟာမဟိံသပ္ပမာဏော ပန ဝဋ္ဋတိ. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပရိမာဏော ဝဋ္ဋတိ. တတော ခုဒ္ဒကတရော ဣဋ္ဌကာ ဝါ မဟန္တီပိ န ဝဋ္ဋတိ. အနိမိတ္တုပဂပါသာဏရာသိပိ န ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ ပံသုဝါလိကရာသိ. ဘူမိသမော ခလမဏ္ဍလသဒိသော ပိဋ္ဌိပါသာဏော ဝါ ဘူမိတော ခါဏုကော ဝိယ ဥဋ္ဌိတပါသာဏော ဝါ ဟောတိ, သောပိ ပမာဏုပဂေါ စေ ဝဋ္ဋတိ. ပိဋ္ဌိပါသာဏော အတိမဟန္တောပိ ပါသာဏသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သစေ မဟတော ပိဋ္ဌိပါသာဏဿ ဧကပ္ပဒေသံ အန္တောသီမာယ ကတ္တုကာမာ ဟောန္တိ, တံ အကိတ္တေတွာ တဿုပရိ အညော ပါသာဏော ကိတ္တေတဗ္ဗော. သစေ ပိဋ္ဌိပါသာဏုပရိ ဝိဟာရံ ကရောန္တိ, ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဝါ ပိဋ္ဌိပါသာဏော ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဧဝရူပေါ ပိဋ္ဌိပါသာဏော န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဟိ တံ ကိတ္တေန္တိ, နိမိတ္တဿ ဥပရိ ဝိဟာရော ဟောတိ, နိမိတ္တဉ္စ နာမ ဗဟိသီမာယ ဟောတိ, ဝိဟာရောပိ ဗဟိသီမာယံ အာပဇ္ဇတိ. ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတပိဋ္ဌိပါသာဏော ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ န ကိတ္တေတဗ္ဗော.

පාෂාණ නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: යකඩ ගුලියක් වුවද පාෂාණ ගණයටම ඇතුළත් වේ. එබැවින් ඕනෑම ගලක් සුදුසුය. ප්‍රමාණය අනුව ගත්කළ, ඇත් ප්‍රමාණයට සමාන ගලක් පර්වත ගණයට වැටෙන බැවින් එය පාෂාණ නිමිත්ත ලෙස සුදුසු නොවේ. මහා ගවයෙකු හෝ මහා මී හරකෙකුගේ ප්‍රමාණය ඇති ගල් සුදුසුය. අවම ප්‍රමාණය ලෙස පල් තිස්දෙකක (32 palas) හකුරු පිණ්ඩයක ප්‍රමාණය ඇති ගල් සුදුසුය. ඊට වඩා කුඩා ගල් හෝ විශාල වුවද ගඩොල් සුදුසු නොවේ. නිමිති සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන ගල් කැට ගොඩවල් සුදුසු නොවන අතර, පස් හෝ වැලි ගොඩවල් කොහොමටවත්ම සුදුසු නොවේ. පොළොව මට්ටමට සමතලා වූ කමතක් වැනි ගල් පර්වත (පිට්ඨි පාෂාණ) හෝ පොළොවෙන් ඉන්නක් මෙන් මතු වූ ගල් වේ නම්, ඒවා නියමිත ප්‍රමාණය ඇත්නම් සුදුසු වේ. ගල් තලාව ඉතා විශාල වුවද එය පාෂාණ ගණයටම වැටේ. එබැවින් ඉතා විශාල ගල් තලාවක එක් කොටසක් සීමාවට ඇතුළත් කිරීමට කැමති නම්, එම ගල් තලාව නිමිත්ත ලෙස නොකියා ඒ මත ඇති වෙනත් ගලක් නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් ගල් තලාව මත විහාරය කරන්නේ නම් හෝ විහාරය මැදින් ගල් තලාව විහිදී යන්නේ නම්, එවැනි ගල් තලාවක් සුදුසු නොවේ. මන්ද යත්, එය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කළහොත් නිමිත්ත මත විහාරය පිහිටන බැවිනි. නිමිත්ත යනු සීමාවෙන් පිටත තිබිය යුත්තකි. එවිට විහාරය ද සීමාවෙන් පිටත පිහිටන තත්වයක් උදා වේ. එබැවින් විහාරය වටා පිහිටි ගල් තලාවක් එක් තැනක නිමිත්තක් ලෙස ප්‍රකාශ කර වෙනත් තැනක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

ဝနနိမိတ္တေ – တိဏဝနံ ဝါ တစသာရတာလနာဠိကေရာဒိရုက္ခဝနံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. အန္တောသာရာနံ ပန သာကသာလာဒီနံ အန္တောသာရမိဿကာနံ ဝါ ရုက္ခာနံ [Pg.320] ဝနံ ဝဋ္ဋတိ, တဉ္စ ခေါ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စတုပဉ္စရုက္ခမတ္တမ္ပိ တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရံ ယောဇနသတိကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝနမဇ္ဈေ ဝိဟာရံ ကရောန္တိ, ဝနံ န ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ဧကဒေသံ အန္တောသီမာယ ကတ္တုကာမေဟိပိ ဝနံ အကိတ္တေတွာ တတ္ထ ရုက္ခပါသာဏာဒယော ကိတ္တေတဗ္ဗာ. ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတဝနံ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ န ကိတ္တေတဗ္ဗံ.

වන නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: තණ බිම් හෝ පොතු සහිත තල්, පොල් ආදී වෘක්ෂයන්ගෙන් සැදි වනාන්තර නිමිති ලෙස සුදුසු නොවේ. එහෙත් අරටු සහිත වූ තේක්ක, සල් ආදී වෘක්ෂයන්ගෙන් හෝ අරටු සහිත වෘක්ෂ මිශ්‍ර වනාන්තර සුදුසුය. එය අවම වශයෙන් වෘක්ෂ හතරක් හෝ පහක්වත් විය යුතුය. ඊට වඩා අඩු නම් සුදුසු නොවේ. උපරිම වශයෙන් යොදුන් සියයක් පමණ වුවද සුදුසුය. ඉදින් වනය මැද විහාරය කරන්නේ නම්, වනය නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. වනයෙන් කොටසක් සීමාව ඇතුළත කිරීමට කැමති අය විසින් ද වනය නිමිත්ත ලෙස නොකියා, එහි ඇති වෘක්ෂ, පාෂාණ ආදිය නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. විහාරය වටා පිහිටි වනය එක් ස්ථානයක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර අනෙක් ස්ථානයක ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

ရုက္ခနိမိတ္တေ – တစသာရော တာလနာဠိကေရာဒိရုက္ခော န ဝဋ္ဋတိ, အန္တောသာရော ဇီဝမာနကော အန္တမသော ဥဗ္ဗေဓတော အဋ္ဌင်္ဂုလော ပရိဏာဟတော သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏောပိ ဝဋ္ဋတိ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရံ ဒွါဒသယောဇနော သုပ္ပတိဋ္ဌိတနိဂြောဓောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝံသနဠကသရာဝါဒီသု ဗီဇံ ရောပေတွာ ဝဍ္ဎာပိတော ပမာဏုပဂေါပိ န ဝဋ္ဋတိ. တတော အပနေတွာ ပန တင်္ခဏမ္ပိ ဘူမိယံ ရောပေတွာ ကောဋ္ဌကံ ကတွာ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နဝမူလသာခါနိဂ္ဂမနံ အကာရဏံ. ခန္ဓံ ဆိန္ဒိတွာ ရောပိတေ ပန ဧတံ ယုဇ္ဇတိ. ကိတ္တေန္တေန စ ‘‘ရုက္ခော’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သာကရုက္ခောတိပိ သာလရုက္ခော’’တိပိ. ဧကာဗဒ္ဓံ ပန သုပ္ပတိဋ္ဌိတနိဂြောဓသဒိသံ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

වෘක්ෂ නිමිත්ත සම්බන්ධයෙන්: පොතු සහිත වූ තල්, පොල් ආදී වෘක්ෂ සුදුසු නොවේ. අරටු සහිත වූ, පණ ඇති වෘක්ෂයක් අවම වශයෙන් උසින් අඟල් අටක් සහ මහතින් පන්හිඳක ප්‍රමාණයවත් වන්නේ නම් සුදුසුය. ඊට වඩා කුඩා වෘක්ෂ සුදුසු නොවේ. උපරිම වශයෙන් යොදුන් දොළසක් පුරා විහිදුණු මනාව පිහිටි නුග රුකක් වුවද සුදුසුය. උණ බම්බු, බට හෝ මුට්ටි ආදියෙහි බීජ රෝපණය කර වර්ධනය කළ, නියමිත ප්‍රමාණය ඇති වෘක්ෂ වුවද සුදුසු නොවේ. එහෙත් ඒවායින් ඉවත් කර එම මොහොතේම පොළොවෙහි රෝපණය කර, පස් ගොඩක් දමා ජලය වත් කර නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසුය. එහි අලුතින් මුල් හෝ අතු ලියලා තිබීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. කඳ කපා රෝපණය කරන ලද වෘක්ෂයක නම් අතු ලියලා තිබීම සුදුසුය. නිමිත්ත ප්‍රකාශ කරන විට “වෘක්ෂය” යනුවෙන් හෝ “තේක්ක වෘක්ෂය”, “සල් වෘක්ෂය” ආදී වශයෙන් නිශ්චිතව පැවසීම ද සුදුසුය. එහෙත් මනාව පිහිටි නුග රුකක් මෙන් විශාලව පැතිරුණු, එකිනෙක බැඳුණු වෘක්ෂයක් එක් ස්ථානයක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කර නැවත වෙනත් දිශාවක නිමිත්ත ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ.

မဂ္ဂနိမိတ္တေ – အရညခေတ္တနဒီတဠာကမဂ္ဂါဒယော န ဝဋ္ဋန္တိ, ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ ဝါ သကဋမဂ္ဂေါ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ယော နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဒွေ တီဏိ ဂါမန္တရာနိ ဂစ္ဆတိ. ယော ပန ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ သကဋမဂ္ဂတော ဩက္ကမိတွာ ပုန သကဋမဂ္ဂမေဝ ဩတရတိ, ယေ ဝါ ဇင်္ဃမဂ္ဂသကဋမဂ္ဂါ အဝဠဉ္ဇာ, တေ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထေဟိ ဝဠဉ္ဇိယမာနာယေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. သစေ ဒွေ မဂ္ဂါ နိက္ခမိတွာ ပစ္ဆာ သကဋဓုရမိဝ ဧကီဘဝန္တိ, ဒွိဓာ ဘိန္နဋ္ဌာနေ ဝါ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနေ ဝါ သကိံ ကိတ္တေတွာ ပုန န ကိတ္တေတဗ္ဗာ, ဧကာဗဒ္ဓနိမိတ္တဉှေတံ ဟောတိ.

මාර්ග නිමිත්ත සම්බන්ධව - වනය මැදින් යන මාර්ගය, කුඹුරු මැදින් යන මාර්ගය, ගඟ දිගේ යන මාර්ගය, වැව් තාවුල්ල දිගේ යන මාර්ගය ආදිය නිමිති ලෙස සුදුසු නැත. ගම් දෙකක් හෝ තුනක් අතර විනිවිද යන පයින් යන මාර්ගය හෝ ගැල් යන මාර්ගය (කරත්ත පාර) සුදුසු ය. යම් පයින් යන මාර්ගයක් ගැල් පාරෙන් ඉවත් වී නැවත ගැල් පාරට ම එක් වන්නේ ද, නැතහොත් යම් පයින් යන හෝ ගැල් යන මාර්ග භාවිතා නොකෙරේ ද, ඒවා සුදුසු නැත. පයින් යන වෙළෙන්දන් හෝ ගැල් වෙළෙන්දන් විසින් නිතර භාවිතා කරනු ලබන මාර්ග ම සුදුසු ය. ඉදින් මාර්ග දෙකක් නික්ම පසුව කරත්තයක වියගහක් මෙන් එකට එක් වේ නම්, දෙකට බෙදුණු ස්ථානයෙහි හෝ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයෙහි එක් වරක් නම් කළ යුතු අතර නැවත නම් නොකළ යුතුය. මන්ද එය එකට බැඳුණු නිමිත්තක් වන බැවිනි.

သစေ ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတူသု ဒိသာသု ဂစ္ဆန္တိ, မဇ္ဈေ ဧကံ ကိတ္တေတွာ အပရံ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧကာဗဒ္ဓနိမိတ္တဉှေတံ ဟောတိ. ကောဏံ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဂတမဂ္ဂံ ပန ပရဘာဂေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရမဇ္ဈေန နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဂတမဂ္ဂေါ ပန န ကိတ္တေတဗ္ဗော. ကိတ္တိတေ နိမိတ္တဿ ဥပရိ ဝိဟာရော ဟောတိ. သစေ သကဋမဂ္ဂဿ အန္တိမစက္ကမဂ္ဂံ နိမိတ္တံ ကရောန္တိ, မဂ္ဂေါ ဗဟိသီမာယ ဟောတိ. သစေ ဗာဟိရစက္ကမဂ္ဂံ နိမိတ္တံ ကရောန္တိ, ဗာဟိရစက္ကမဂ္ဂေါဝ ဗဟိသီမာယ ဟောတိ, သေသံ အန္တောသီမံ ဘဇတိ. မဂ္ဂံ [Pg.321] ကိတ္တေန္တေန ‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော’’တိ ဒသသု ယေန ကေနစိ နာမေန ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိခါသဏ္ဌာနေန ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဂတမဂ္ဂေါ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

ඉදින් විහාරයක් වටා සතර දිසාවට මාර්ග සතරක් යන්නේ නම්, මැද එක් මාර්ගයක් නම් කර තවත් මාර්ගයක් නම් කිරීම සුදුසු නැත. මන්ද එය එකට බැඳුණු නිමිත්තක් වන බැවිනි. විහාරයේ කොණක් විනිවිද පිටතට යන මාර්ගයක් විහාරයෙන් පිටත දී නම් කිරීම සුදුසු ය. එහෙත් විහාරය මැදින් විනිවිද යන මාර්ගය නම් නොකළ යුතුය. එසේ නම් කළහොත් නිමිත්තට ඉහළින් විහාරය පිහිටයි. ඉදින් ගැල් පාරක ඇතුළු රෝද පාර නිමිත්ත ලෙස කරන්නේ නම්, මුළු ගැල් පාර ම සීමාවෙන් පිටත වෙයි. ඉදින් පිටත රෝද පාර නිමිත්ත ලෙස කරන්නේ නම්, පිටත රෝද පාර පමණක් සීමාවෙන් පිටත වන අතර ඉතිරි කොටස සීමාවට ඇතුළත් වෙයි. මාර්ගය නම් කරන්නා වූ භික්ෂුව විසින් 'මග්ගෝ, පන්තෝ, පථෝ, පජ්ජෝ' යන දස වැදෑරුම් නාමයන්ගෙන් කැමති නමකින් එය නම් කළ හැකිය. අගලක ආකාරයෙන් විහාරය වටා යන මාර්ගය එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත.

ဝမ္မိကနိမိတ္တေ – ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန တံ ဒိဝသံ ဇာတော အဋ္ဌင်္ဂုလုဗ္ဗေဓော ဂေါဝိသာဏပ္ပမာဏောပိ ဝမ္မိကော ဝဋ္ဋတိ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရံ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတသဒိသောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတံ ပန ဧကာဗဒ္ဓံ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

වේ හුඹස් නිමිත්ත සම්බන්ධව - අවම වශයෙන් සීමාව සම්මත කරන දින උපන්නා වූ ද, අඟල් අටක් උසැති හෝ ගව අඟක් පමණ වූ ද වේ හුඹස සුදුසු ය. ඊට වඩා කුඩා ඒවා සුදුසු නැත. ඊට වඩා විශාල හිමාල පර්වතය වැනි වේ හුඹස් ද සුදුසු ය. විහාරය වටා පවතින එකට බැඳී පවතින වේ හුඹසක් එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත.

နဒီနိမိတ္တေ – ယဿာ ဓမ္မိကာနံ ရာဇူနံ ကာလေ အနွဒ္ဓမာသံ အနုဒသာဟံ အနုပဉ္စာဟန္တိ ဧဝံ အနတိက္ကမိတွာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဝလာဟကေသု ဝိဂတမတ္တေသု သောတံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, အယံ နဒီသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ယဿာ ပန ဤဒိသေ သုဝုဋ္ဌိကာလေ ဝဿာနဿ စာတုမာသေ သောတံ န ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဝါသကော တေမိယတိ, အယံ နဒီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, သီမံ ဗန္ဓန္တာနံ နိမိတ္တံ ဟောတိ. ဘိက္ခုနိယာ နဒီပါရဂမနေပိ ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မကရဏေပိ နဒီပါရသီမသမ္မန္နနေပိ အယမေဝ နဒီ.

ගංගා නිමිත්ත සම්බන්ධව - ධර්මිෂ්ඨ රජවරුන්ගේ කාලයෙහි අඩමසකට වරක්, දස දිනකට වරක් හෝ පස් දිනකට වරක් වර්ෂාව වසින කල්හි ද, වලාකුළු පහ වූ සැණින් යම් ගඟක දිය පහර සිඳී යන්නේ නම් එය ගංගාවක් ලෙස ගණන් නොගැනේ. යම් ගඟක මෙවැනි යහපත් වර්ෂා කාලයක වස්සාන සෘතුවේ සිව් මස පුරා දිය පහර නොසිඳී පවතින්නේ ද, දණහිස් මණ්ඩල ආවරණය වන පරිදි ජලය තිබී එතර වන භික්ෂුණියකගේ අඳනය තෙමෙන්නේ ද, එය ගංගාවක් ලෙස ගණන් ගැනේ. සීමා බඳින්නන් හට එය නිමිත්තක් වෙයි. භික්ෂුණියක එතර වීමේ දී ද, උපෝසථාදී සංඝ කර්ම කිරීමේ දී ද, නදීපාර සීමා සම්මුතියේ දී ද මෙය ම ගංගාව නම් වෙයි.

ယာ ပန မဂ္ဂေါ ဝိယ သကဋဓုရသဏ္ဌာနေန ဝါ ပရိခါသဏ္ဌာနေန ဝါ ဝိဟာရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဂတာ, တံ ဧကတ္ထ ကိတ္တေတွာ အညတ္ထ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရဿ စတူသု ဒိသာသု အညမညံ ဝိနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဂတေ နဒိစတုက္ကေပိ ဧသေဝ နယော. အသမ္မိဿနဒိယော ပန စတဿောပိ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဝတိံ ကရောန္တော ဝိယ ရုက္ခပါဒေ နိခဏိတွာ ဝလ္လိပလာလာဒီဟိ နဒိသောတံ ရုမ္ဘန္တိ, ဥဒကဉ္စ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အာဝရဏံ ပဝတ္တတိယေဝ, နိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ ပန ဥဒကံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဧဝံ သေတုမှိ ကတေ အပ္ပဝတ္တမာနာ နဒီ နိမိတ္တံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ နဒိနိမိတ္တံ, အပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ ဥဒကနိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

තවද, යම් ගංගාවක් මාර්ගයක් මෙන් කරත්තයක වියගහක හැඩයෙන් හෝ අගලක හැඩයෙන් විහාරය වටා යන්නේ නම්, එය එක් තැනක නම් කර තවත් තැනක නම් කිරීම සුදුසු නැත. විහාරයේ සතර දිශාවට එකිනෙක විනිවිද යන ගංගා හතරක එකතුවක් ඇති විට ද මෙය ම ක්‍රමයයි. එහෙත් එකිනෙකට මිශ්‍ර නොවන ගංගා හතරක් නම් හතර ම නම් කිරීම සුදුසු ය. වැටක් බඳින්නාක් මෙන් ලී කණු පොළොවේ සිටුවා වැල් හා පිදුරු ආදියෙන් දිය පහර අවහිර කළ ද, ඉදින් ජලය ඒ බාධකය ඉහළින් ගලා යන්නේ නම්, එය නිමිත්තක් ලෙස කිරීමට සුදුසු ය. යම් හෙයකින් ජලය ගලා නොයන ආකාරයෙන් වේල්ලක් බැඳි කල්හි, ජලය ගලා නොයන ගංගාව නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු නැත. ජලය ගලා යන ස්ථානයෙහි 'ගංගා නිමිත්ත' ලෙස ද, ජලය ගලා නොයන ස්ථානයෙහි 'ජල නිමිත්ත' ලෙස ද ගැනීමට සුදුසු ය.

ယာ ပန ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာလေ ဝါ ဂိမှေ ဝါ နိရုဒကဘာဝေန နပ္ပဝတ္တတိ, သာ ဝဋ္ဋတိ. မဟာနဒိတော ဥဒကမာတိကံ နီဟရန္တိ, သာ ကုန္နဒိသဒိသာ ဟုတွာ တီဏိ သဿာနိ သမ္ပာဒေန္တီ နိစ္စံ ပဝတ္တတိ, ကိဉ္စာပိ ပဝတ္တတိ, နိမိတ္တံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယာ ပန မူလေ မဟာနဒိတော နိဂ္ဂတာပိ ကာလန္တရေန တေနေဝ နိဂ္ဂတမဂ္ဂေန [Pg.322] နဒိံ ဘိန္ဒိတွာ သယဉ္စ ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တီ ပရတော သုသုမာရာဒိသမာကိဏ္ဏာ နာဝါဒီဟိ သဉ္စရိတဗ္ဗာ နဒီ ဟောတိ, တံ နိမိတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

තවද, යම් ගංගාවක් වර්ෂාව අඩු කාලයක හෝ ගිම්හාන කාලයක ජලය නොමැති බැවින් ගලා නොයන්නේ ද, එය නිමිත්තක් ලෙස සුදුසු ය. මහා ගංගාවකින් ජලය ලබා ගැනීමට ඇළ මාර්ගයක් කපන ලද්දේ ද, එය කුඩා ගඟක් මෙන් වී භෝග වර්ග සරු කරමින් නිරන්තරයෙන් ගලා ගිය ද, එය නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු නැත. එහෙත් මහා ගංගාවකින් ආරම්භ වූ යම් කුඩා ඇළක් පසු කලෙක එම මාර්ගයෙන් ම ගඟේ ඉවුරු බිඳගෙන ස්වභාවික ගංගාවක් ලෙස ගලා යන්නේ ද, පසුව කිඹුලන් ආදී සතුන්ගෙන් ගහණ වූ, ඔරු පාරු ආදියෙන් ගමන් කළ හැකි ගංගාවක් බවට පත් වන්නේ ද, එය නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු ය.

ဥဒကနိမိတ္တေ – နိရုဒကေ ဌာနေ နာဝါယ ဝါ စာဋိအာဒီသု ဝါ ဥဒကံ ပူရေတွာ ဥဒကနိမိတ္တံ ကိတ္တေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘူမိဂတမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပဝတ္တနဥဒကံ အာဝါဋပေါက္ခရဏိတဠာကဇာတဿရလောဏိသမုဒ္ဒါဒီသု ဌိတံ, အဋ္ဌိတံ ပန ဩဃနဒိဥဒကဝါဟကမာတိကာဒီသု ဥဒကံ န ဝဋ္ဋတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဂမ္ဘီရေသု အာဝါဋာဒီသု ဥက္ခေပိမံ ဥဒကံ နိမိတ္တံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒုဝုတ္တံ အတ္တနောမတိမတ္တမေဝ. ဌိတံ ပန အန္တမသော သူကရခတာယပိ ဂါမဒါရကာနံ ကီဠနဝါပိယမ္ပိ တင်္ခဏညေဝ ပထဝိယံ အာဝါဋကံ ကတွာ ကုဋေဟိ အာဟရိတွာ ပူရိတဥဒကမ္ပိ သစေ ယာဝ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနာ တိဋ္ဌတိ, အပ္ပံ ဝါ ဟောတု ဗဟု ဝါ, ဝဋ္ဋတိ. တသ္မိံ ပန ဌာနေ နိမိတ္တသညာကရဏတ္ထံ ပါသာဏဝါလိကာပံသုအာဒိရာသိ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘော ဝါ ဒါရုတ္ထမ္ဘော ဝါ ကာတဗ္ဗော. တံ ကာတုဉ္စ ကာရေတုဉ္စ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋတိ. လာဘသီမာယံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. သမာနသံဝါသကသီမာ ကဿစိ ပီဠနံ န ကရောတိ, ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယကမ္မမေဝ သာဓေတိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋတိ.

ජල නිමිත්ත සම්බන්ධව - ජලය නොමැති තැනක ඔරුවක හෝ මුට්ටි ආදියක ජලය පුරවා 'ජල නිමිත්ත' ලෙස නම් කිරීම සුදුසු නැත. පොළොවෙහි පවත්නා ජලය ම නිමිත්තක් ලෙස ගැනීමට සුදුසු ය. එය ද වළවල්, පොකුණු, වැව්, ස්වභාවික විල්, කරදිය සමුද්‍රය ආදියෙහි පවත්නා නොගලා යන ජලයයි. ජල පීලි හා ඇළවල ගලා යන ජලය නිමිති ලෙස සුදුසු නැත. අන්ධක අටුවාවෙහි "ගැඹුරු වළවල් ආදියෙහි බාල්දිවලින් ඇදිය යුතු ජලය නිමිති ලෙස නොගත යුතුය" යි පවසා ඇත. එය වැරදි ප්‍රකාශයක් වන අතර එය පෞද්ගලික මතයක් පමණි. මක්නිසාද යත්, අඩුම තරමේ ඌරන් විසින් හෑරූ වළක ජලය වුව ද, දරුවන් සෙල්ලම් කරන පොකුණක ජලය වුව ද, සීමාව සම්මත කරන මොහොතේ පොළොවේ කුඩා වළක් හාරා කලවලින් ජලය ගෙනැවිත් පිරවූ ජලය වුව ද, කර්මවාචාව අවසන් වන තුරු පවතී නම් එය නිමිත්තක් ලෙස සුදුසු ය. ජලය අඩු වුව ද වැඩි වුව ද සුදුසු ය. තවද ඒ ස්ථානයෙහි නිමිත්ත හඳුනා ගැනීම පිණිස ගල්, වැලි, පස් ආදියේ ගොඩක් හෝ ගල් කණුවක් හෝ ලී කණුවක් පිහිටුවිය යුතුය. එය තමා විසින් කිරීමට හෝ අන් ලවා කරවීමට භික්ෂුවට අවසර ඇත. එහෙත් ලාභ සීමාවක දී එය කිරීමට හෝ කරවීමට භික්ෂුවට අවසර නැත. සමානසංවාසක සීමාව කිසිවෙකුට පීඩාවක් නොකරන අතර භික්ෂූන්ගේ විනය කර්මයන් පමණක් සිද්ධ කරයි. එබැවින් මෙම සමානසංවාසක සීමාවෙහි එම ලකුණු පිහිටුවීමට භික්ෂුවට අවසර ඇත.

ဣမေဟိ စ အဋ္ဌဟိ နိမိတ္တေဟိ အသမ္မိဿေဟိပိ အညမညံ သမ္မိဿေဟိပိ သီမံ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သာ ဧဝံ သမ္မန္နိတွာ ဗဇ္ဈမာနာ ဧကေန ဒွီဟိ ဝါ နိမိတ္တေဟိ အဗဒ္ဓါ ဟောတိ, တီဏိ ပန အာဒိံ ကတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ နိမိတ္တာနံ သတေနာပိ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ. သာ တီဟိ သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာ ဟောတိ, စတူဟိ စတုရဿာ ဝါ သိင်္ဃာဋကအဍ္ဎစန္ဒမုဒိင်္ဂါဒိသဏ္ဌာနာ ဝါ, တတော အဓိကေဟိ နာနာသဏ္ဌာနာ. တံ ဗန္ဓိတုကာမေဟိ သာမန္တဝိဟာရေသု ဘိက္ခူ တဿ တဿ ဝိဟာရဿ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိတွာ, ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာနံ သီမာယ သီမန္တရိကံ, အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာနံ သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာ ဒိသာစာရိကဘိက္ခူနံ နိဿဉ္စာရသမယေ သစေ ဧကသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, ယေ တတ္ထ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသု ဘိက္ခူနံ ‘‘မယံ အဇ္ဇ သီမံ ဗန္ဓိဿာမ, တုမှေ သကသီမာပရိစ္ဆေဒတော မာ နိက္ခမိတ္ထာ’’တိ ပေသေတဗ္ဗံ. ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသု ဘိက္ခူ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတေတဗ္ဗာ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟရာပေတဗ္ဗော. သစေ အညာနိပိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကာတုကာမာ[Pg.323], တေသု ဂါမေသု ယေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တေဟိပိ အာဂန္တဗ္ဗံ. အနာဂစ္ဆန္တာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗောတိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘နာနာဂါမခေတ္တာနိ နာမ ပါဋေက္ကံ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာနိ, န တတော ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဂစ္ဆတိ. အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ပုန အာဟ – ‘‘သမာနသံဝါသကသီမာသမ္မန္နနကာလေ အာဂမနမ္ပိ အနာဂမနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မန္နနကာလေ ပန အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ အာဂန္တဗ္ဗံ, အနာဂစ္ဆန္တာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗော’’တိ.

මෙම අට වැදෑරුම් නිමිති එකිනෙකට මිශ්‍ර නොකර හෝ එකිනෙකට මිශ්‍ර කර හෝ සීමාවක් සම්මත කිරීම සුදුසුමය. එලෙස සම්මත කරනු ලබන සීමාව නිමිති එකකින් හෝ දෙකකින් බැඳිය නොහැකිය. එහෙත් නිමිති තුනක් ආදී කොට සියයක් දක්වා වූ නිමිතිවලින් සීමාව බැඳිය හැකිය. නිමිති තුනකින් බැඳුණු විට එය තුන්හුලස් හැඩයක් ගනී. හතරකින් බැඳුණු විට සතරැස් හෝ අඩ සඳ හෝ මෘදංග (බෙර) වැනි හැඩයක් ගනී. ඊට වඩා වැඩි නිමිති සංඛ්‍යාවකින් බැඳුණු විට විවිධ හැඩයන් ඇති වේ. සීමාව බැඳීමට කැමති භික්ෂූන් විසින් අවට විහාරවල භික්ෂූන්ගෙන් ඒ ඒ විහාරවල සීමා මායිම් විමසා, බද්ධ සීමා සහිත විහාරවල සීමාන්තරිකයද, සීමා නොබැඳි විහාරවල උපචාර සීමාවද ඉතිරි කොට (හැර දමා), චාරිකාවේ වඩින භික්ෂූන්ගේ ගමනාගමනයක් නැති වේලාවක යම් ගම් ප්‍රදේශයක (ගාමකේත්‍රයක) සීමාව බැඳීමට කැමති නම්, එහි ඇති බද්ධ සීමා සහිත විහාරවල භික්ෂූන්ට "අපි අද සීමාව බඳින්නෙමු, ඔබ වහන්සේලා තමන්ගේ සීමා ප්‍රදේශයෙන් බැහැර නොවන්න" යැයි දන්වා යැවිය යුතුය. සීමා රහිත විහාරවල භික්ෂූන් එක තැනකට රැස් කළ යුතුය. පැමිණිය නොහැකි අයගේ ඡන්දය (එකඟතාව) ගෙන්වා ගත යුතුය. වෙනත් ගම් ප්‍රදේශයන්ද සීමාව ඇතුළට ගැනීමට කැමති නම්, ඒ ගම්වල වසන භික්ෂූන්ද පැමිණිය යුතුය. නොපැමිණෙන අයගේ ඡන්දය ගෙන්වා ගත යුතු යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වනාහි, "විවිධ ගම් ප්‍රදේශ යනු වෙන් වෙන්ව පවතින බද්ධ සීමා වැනිය, එබැවින් එතැනින් ඡන්ද පාරිශුද්ධියක් නොලැබේ. එහෙත් නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් පැමිණිය යුතුය" යැයි පවසා නැවත මෙසේ වදාළහ: "සමාන සංවාසක සීමාවක් සම්මත කරන විට පැමිණීම හෝ නොපැමිණීම යන දෙකම සුදුසුය. අවිප්පවාස සීමාවක් සම්මත කරන විට නම් නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් පැමිණිය යුතුය, නොපැමිණෙන අයගේ ඡන්දය ගෙන්වා ගත යුතුය."

ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပန ဘိက္ခူသု ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒေ အာဟဋေ တေသု တေသု မဂ္ဂေသု နဒီတိတ္ထဂါမဒွါရာဒီသု စ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သီဃံ သီဃံ ဟတ္ထပါသာနယနတ္ထဉ္စ ဗဟိသီမာကရဏတ္ထဉ္စ အာရာမိကေ စေဝ သမဏုဒ္ဒေသေ စ ဌပေတွာ ဘေရိသညံ ဝါ သင်္ခသညံ ဝါ ကတွာ နိမိတ္တကိတ္တနာနန္တရံ ဝုတ္တာယ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိအာဒိကာယ ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေယေဝ နိမိတ္တာနိ ဗဟိ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိသန္ဓာရကံ ဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ သီမာ ဂတာ ဟောတိ.

මෙසේ භික්ෂූන් වහන්සේලා රැස් වූ පසු, ඡන්දය දිය යුතු භික්ෂූන්ගේ ඡන්දය ලැබුණු විට, ඒ ඒ මාර්ගයන්හිද, ගංගා තොටුපළවල් සහ ගම් දොරටු ආදියේද ආගන්තුකව වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා වහාම හත්ථපාසයට කැඳවා ගැනීම පිණිස හෝ සීමාවෙන් පිටත රඳවා ගැනීම පිණිස හෝ ආරාමිකයන් හා සාමණේරයන් රඳවා, බෙර හඬකින් හෝ සක් හඬකින් සංඥා කොට, නිමිති ප්‍රකාශ කිරීමෙන් අනතුරුව පාලියෙහි දැක්වෙන "සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ" යනාදී කම්මවාචාවෙන් සීමාව බැඳිය යුතුය. කම්මවාචාව අවසානයේදීම නිමිති පිටතට කර, යටින් පෘථිවිය දරන ජලය අවසාන සීමාව කොට සීමාව පිහිටයි.

ဣမံ ပန သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နန္တေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါဒီနံ သံဃကမ္မာနံ သုခကရဏတ္ထံ ပဌမံ ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. တံ ပန ဗန္ဓန္တေဟိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. သစေ ဟိ ဗောဓိစေတိယဘတ္တသာလာဒီနိ သဗ္ဗဝတ္ထူနိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တိ, ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဗဟူနံ သမောသရဏဋ္ဌာနေ အဗန္ဓိတွာ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. အကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တေဟိ ဗောဓိစေတိယာဒီနံ သဗ္ဗဝတ္ထူနံ ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ယထာ ပတိဋ္ဌိတေသု ဝတ္ထူသု ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဟောတိ, ဧဝံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. သာ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန သစေ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိ. တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရံ ဘိက္ခုသဟဿံ ဂဏှန္တီပိ ဝဋ္ဋတိ. တံ ဗန္ဓန္တေဟိ သီမာမာဠကဿ သမန္တာ နိမိတ္တုပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ, န ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတေဟိ မဟာသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, န မဟာသီမာယ ဌိတေဟိ ခဏ္ဍသီမာ, ခဏ္ဍသီမာယမေဝ ပန ဌတွာ ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, မဟာသီမာယမေဝ ဌတွာ မဟာသီမာ.

මෙම සමාන සංවාසක සීමාව සම්මත කරන්නන් විසින් පබ්බජ්ජා, උපසම්පදා ආදී සංඝකර්මයන් පහසුවෙන් සිදු කරනු පිණිස පළමුව ඛණ්ඩ සීමාවක් බැඳිය යුතුය. එය බඳින්නන් විසින් වත් පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. ඉදින් බෝධිය, චෛත්‍යය, බත්හල ආදී සියලු වස්තූන් පිහිටුවා නිම කළ විහාරයක සීමාව බඳින්නේ නම්, භික්ෂූන් බොහෝ සේ රැස්වන විහාරය මධ්‍යයේ නොබැඳ විහාරයේ කෙළවරක විවේකී ස්ථානයක බැඳිය යුතුය. ඉදි නොකළ විහාරයක බඳින්නේ නම් බෝධි චෛත්‍ය ආදිය පිහිටුවන ස්ථාන සැලකිල්ලට ගෙන, ඒවා පිහිටුවූ පසු විහාරයේ කෙළවරක විවේකී ස්ථානයක සීමාව පිහිටන පරිදි බැඳිය යුතුය. එම ඛණ්ඩ සීමාව අවම වශයෙන් භික්ෂූන් විසි එක් නමකට වැඩ සිටිය හැකි නම් එය සුදුසුය. ඊට අඩු ප්‍රමාණය නොසෑහේ. භික්ෂූන් දහසක් වුවද එහි වැඩ සිටිය හැකිනම් එයද සුදුසුය. එය බඳින්නන් විසින් සීමා මළුව වටා නිමිති ලෙස සුදුසු ගල් තැබිය යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිට මහා සීමාව නොබැඳිය යුතුය, මහා සීමාවක සිට ඛණ්ඩ සීමාව නොබැඳිය යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිටම ඛණ්ඩ සීමාවද, මහා සීමාවක සිටම මහා සීමාවද බැඳිය යුතුය.

တတြာယံ ဗန္ဓနဝိဓိ – သမန္တာ ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. အထ တဿာ ဧဝ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ သီမံ သမူဟနိဿာမာတိ အာဂတာ [Pg.324] သမူဟနိတုံ န သက္ခိဿန္တိ. သီမံ သမ္မန္နိတွာ ဗဟိသီမန္တရိကပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ. သီမန္တရိကာ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဧကရတနပ္ပမာဏာ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ, စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာပိ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, ဒွေပိ တိဿောပိ တတုတ္တရိပိ ခဏ္ဍသီမာယော ဗန္ဓိတဗ္ဗာ.

එහි සීමා බැඳීමේ ක්‍රමය මෙසේය - වටා ඇති නිමිති "මේ ගල නිමිත්තයි" ආදී වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට කම්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ඉන්පසු එය තවදුරටත් තහවුරු කරනු පිණිස අවිප්පවාස කම්මවාචාව කළ යුතුය. එවිට සීමාව ඉවත් කරන්නෙමුයි සිතා පැමිණෙන භික්ෂූන්ට එය ඉවත් කළ නොහැකි වනු ඇත. සීමාව සම්මත කොට සීමාවෙන් පිටත සීමාන්තරික ගල් තැබිය යුතුය. සීමාන්තරිකය අවම වශයෙන් රියනක් පමණ වීම සුදුසුය. වියතක් පමණ වුවද සුදුසු බව කුරුන්දියෙහිද, සතරඟුලක් පමණ වුවද සුදුසු බව මහාපච්චරියෙහිද දක්වා ඇත. ඉදින් විහාරය විශාල නම් ඛණ්ඩ සීමා දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් වුවද බැඳිය හැකිය.

ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ မဟာသီမာသမ္မုတိကာလေ ခဏ္ဍသီမတော နိက္ခမိတွာ မဟာသီမာယ ဌတွာ သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. တတော အဝသေသနိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟန္တေဟိ ကမ္မဝါစာယ သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နိတွာ တဿာ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာပိ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ‘‘သီမံ သမူဟနိဿာမာ’’တိ အာဂတာ သမူဟနိတုံ န သက္ခိဿန္တိ. သစေ ပန ခဏ္ဍသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ တတော သီမန္တရိကာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ မဟာသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေန္တိ, ဧဝံ တီသု ဌာနေသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ယံ သီမံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ပဌမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာဝုတ္တေနယေန ခဏ္ဍသီမတောဝ ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန သီမာသု ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတာ ဘိက္ခူ မဟာသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ န ကောပေန္တိ, မဟာသီမာယ ဝါ ဌိတာ ခဏ္ဍသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ သီမန္တရိကာယ ပန ဌိတာ ဥဘိန္နမ္ပိ န ကောပေန္တိ. ဂါမခေတ္တေ ဌတွာ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ပန သီမန္တရိကာယ ဌိတာ ကောပေန္တိ. သီမန္တရိကာ ဟိ ဂါမခေတ္တံ ဘဇတိ.

මෙසේ ඛණ්ඩ සීමාව සම්මත කොට මහා සීමාව සම්මත කරන අවස්ථාවේදී, ඛණ්ඩ සීමාවෙන් බැහැර වී මහා සීමාවෙහි සිට වටා යමින් සීමාන්තරික ගල් නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු ඉතිරි නිමිති ප්‍රකාශ කොට හත්ථපාසය අත් නොහැර කම්මවාචාවෙන් සමාන සංවාසක මහා සීමාව සම්මත කොට, එය තහවුරු කරනු පිණිස අවිප්පවාස කම්මවාචාවද කළ යුතුය. එවිට "සීමාව ඉවත් කරන්නෙමු"යි සිතා පැමිණෙන්නන්ට එය ඉවත් කළ නොහැකි වනු ඇත. ඉදින් ඛණ්ඩ සීමාවෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, ඉන්පසු සීමාන්තරිකයෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, මහා සීමාවෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කරන්නේ නම්, මෙසේ ස්ථාන තුනෙහිම නිමිති ප්‍රකාශ කොට තමන් කැමති සීමාවක් පළමුව බැඳීම සුදුසුය. එසේ වුවද කලින් කී පරිදි ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සිටම ආරම්භ කොට බැඳිය යුතුය. මෙසේ සීමාවන් බැඳි පසු ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සිටින භික්ෂූන් මහා සීමාවෙහි කර්ම කරන භික්ෂූන්ගේ සංඝකර්මය ව්‍යර්ථ නොකරති. මහා සීමාවෙහි සිටින්නෝ ඛණ්ඩ සීමාවෙහි අයගේ කර්මයද ව්‍යර්ථ නොකරති. සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නෝ මේ දෙපිරිසගේම කර්මයන් ව්‍යර්ථ නොකරති. එහෙත් ගම් ප්‍රදේශයෙහි සිට සංඝකර්ම කරන්නන්ගේ කර්මය සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නෝ ව්‍යර්ථ කරති. මන්ද යත් සීමාන්තරිකය ගම් ප්‍රදේශයට (ගාමකේත්‍රයට) අයත් වන බැවිනි.

သီမာ စ နာမေသာ န ကေဝလံ ပထဝိတလေယေဝ ဗဒ္ဓါ ဗဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ. အထ ခေါ ပိဋ္ဌိပါသာဏေပိ ကုဋိဂေဟေပိ လေဏေပိ ပါသာဒေပိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေပိ ဗဒ္ဓါ ဗဒ္ဓါယေဝ ဟောတိ. တတ္ထ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဗန္ဓန္တေဟိ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ရာဇိံ ဝါ ကောဋ္ဋေတွာ ဥဒုက္ခလံ ဝါ ခဏိတွာ နိမိတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ, နိမိတ္တုပဂပါသာဏေ ဌပေတွာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတဗ္ဗာနိ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ သီမာ ပထဝိသန္ဓာရကံ ဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ ဩတရတိ. နိမိတ္တပါသာဏာ ယထာဌာနေ န တိဋ္ဌန္တိ, တသ္မာ သမန္တတော ရာဇိ ဝါ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ, စတူသု ဝါ ကောဏေသု ပါသာဏာ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ, ‘‘အယံ သီမာပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝတွာ အက္ခရာနိ ဝါ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ. ကေစိ ဥသူယကာ သီမံ ဈာပေဿာမာတိ အဂ္ဂိံ ဒေန္တိ, ပါသာဏာဝ ဈာယန္တိ, န သီမာ.

මෙම සීමාව නම් හුදෙක් පොළොව මතුපිට පමණක් බැඳීමෙන් සීමාවක් යැයි නම් නොකෙරේ. එසේ වුවද, ගල්තලාවක් මතුපිට, කුටි ගෙයක් තුළ, ලෙනක, ප්‍රාසාදයක හෝ පර්වත මුදුනක වුවද බැඳීමෙන් සීමාව බැඳුණේම වෙයි. එහි ගල්තලාවක සීමාව බඳිනු ලබන භික්ෂූන් විසින් එම ගල්තලය මතුපිට ඉරි ඇඳීම හෝ වළවල් හෑරීම මගින් නිමිති නොකළ යුතුය; ඒ වෙනුවට නිමිති වශයෙන් සුදුසු ගල් තබා ඒවා නිමිති ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතුය. කර්ම වාක්‍යය අවසානයේදී සීමාව පොළොව දරා සිටින ජල මට්ටම දක්වා පහළට බැස යයි. නිමිති වශයෙන් තැබූ ගල් ස්ථිරව නොපවතින බැවින්, සතර වටා ඉරක් ඇඳීම හෝ සතර කොණෙහි ගල් සිදුරු කිරීම හෝ කළ යුතුය. "මේ සීමා පිරිච්ඡේදයයි" කියා පවසා අකුරු කෙටීම ද කළ යුතුය. සීමාව කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කරන සමහරෙක් එය විනාශ කිරීමට සිතා ගින්නෙන් දවනු ලැබුවද, දැවෙන්නේ ගල් පමණි; සීමාව ගින්නෙන් නොදැවෙයි.

ကုဋိဂေဟေပိ [Pg.325] ဗန္ဓန္တေဟိ ဘိတ္တိံ အကိတ္တေတွာ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသဋ္ဌာနံ အန္တော ကရိတွာ ပါသာဏနိမိတ္တာနိ ဌပေတွာ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, အန္တောကုဋ္ဋမေဝ သီမာ ဟောတိ. သစေ အန္တောကုဋ္ဋေ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသော နတ္ထိ, ပမုခေ နိမိတ္တပါသာဏေ ဌပေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. သစေ ဧဝမ္ပိ နပ္ပဟောတိ, ဗဟိနိဗ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနေပိ နိမိတ္တာနိ ဌပေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမ္မတာယ ပန သဗ္ဗံ ကုဋိဂေဟံ သီမဋ္ဌမေဝ ဟောတိ.

කුටි ගෙයක සීමාව බඳින භික්ෂූන් විසින් ද බිත්ති නිමිති නොකොට, භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණයක් ඇතුළතට ඇතුළත් වන සේ ගල් නිමිති තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය. එවිට බිත්තිවලින් ඇතුළත කොටස පමණක් සීමාව වෙයි. ඉදින් බිත්තිවලින් ඇතුළත විසිඑක් නමකට වැඩසිටීමට ඉඩ මදි නම්, ඉදිරි පමුඛයෙහි (පිලෙහි) නිමිති ගල් තබා සම්මත කළ යුතුය. එසේ කළත් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වහලයේ වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති තබා සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ සම්මත කළ විට මුළු කුටි ගෙයම සීමාව තුළ පිහිටියේ වෙයි.

စတုဘိတ္တိယလေဏေပိ ဗန္ဓန္တေဟိ ကုဋ္ဋံ အကိတ္တေတွာ ပါသာဏာဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ. သစေ အန္တော ဩကာသော နတ္ထိ, ပမုခေပိ နိမိတ္တာနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ. သစေ နပ္ပဟောတိ, ဗဟိ နိဗ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနေပိ နိမိတ္တပါသာဏေ ဌပေတွာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဧဝံ လေဏဿ အန္တော စ ဗဟိ စ သီမာ ဟောတိ.

බිත්ති හතරක් සහිත ලෙනක සීමාව බඳින්නන් විසින් ද බිත්ති නිමිති නොකොට ගල් නිමිතිම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉදින් ඇතුළත ඉඩ මදි නම් ඉදිරි පමුඛයෙහි නිමිති තැබිය යුතුය. එයත් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, පිටත වහලයේ වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති ගල් තබා නිමිති ප්‍රකාශ කොට සීමාව සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ කළ විට ලෙනෙහි ඇතුළත හා පිටත යන දෙකම සීමාව වෙයි.

ဥပရိပါသာဒေပိ ဘိတ္တိံ အကိတ္တေတွာ အန္တော ပါသာဏေ ဌပေတွာ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. သစေ နပ္ပဟောတိ, ပမုခေပိ ပါသာဏေ ဌပေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမ္မတာ ဥပရိပါသာဒေယေဝ ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ. သစေ ပန ဗဟူသု ထမ္ဘေသု တုလာနံ ဥပရိ ကတပါသာဒဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ကုဋ္ဋော ယထာ နိမိတ္တာနံ အန္တော ဟောတိ, ဧဝံ ဥဋ္ဌဟိတွာ တုလာရုက္ခေဟိ ဧကသမ္ဗဒ္ဓေါ ဌိတော, ဟေဋ္ဌာပိ ဩတရတိ. ဧကထမ္ဘပါသာဒဿ ပန ဥပရိမတလေ ဗဒ္ဓါ သီမာ သစေ ထမ္ဘမတ္ထကေ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသော ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ. သစေ ပါသာဒဘိတ္တိတော နိဂ္ဂတေသု နိယျူဟကာဒီသု ပါသာဏေ ဌပေတွာ သီမံ ဗန္ဓန္တိ, ပါသာဒဘိတ္တိ အန္တောသီမာယံ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ပနဿာ ဩတရဏာနောတရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ကိတ္တေန္တေဟိပိ ဘိတ္တိ စ ရုက္ခတ္ထမ္ဘာ စ န ကိတ္တေတဗ္ဗာ. ဘိတ္တိလဂ္ဂေ ပန ပါသာဏတ္ထမ္ဘေ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ကိတ္တိတာ သီမာ ဟေဋ္ဌာ ပါသာဒဿ ပရိယန္တထမ္ဘာနံ အန္တောယေဝ ဟောတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌာပါသာဒဿ ကုဍ္ဍော ဥပရိမတလေန သမ္ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဥပရိပါသာဒမ္ပိ အဘိရုဟတိ. သစေ ပါသာဒဿ ဗဟိ နိဗ္ဗောဒကပတနဋ္ဌာနေ နိမိတ္တာနိ ကရောန္တိ, သဗ္ဗော ပါသာဒေါ သီမဋ္ဌော ဟောတိ.

ප්‍රාසාදයක (මහල් ගොඩනැගිල්ලක) ඉහළ මහලෙහි සීමාව බඳින විට ද බිත්ති නිමිති නොකොට ඇතුළත ගල් තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් ඉඩ මදි නම් පමුඛයෙහි ද ගල් තබා සම්මත කළ යුතුය. මෙසේ සම්මත කළ සීමාව ඉහළ මහලෙහිම පමණක් පිහිටන අතර පහළට නොබසී. ඉදින් බොහෝ කුළුණු මත පරාලවලට ඉහළින් කළ ප්‍රාසාදයක, පහළ මාලයේ බිත්තිය නිමිතිවලින් ඇතුළත වන සේ පිහිටා, පරාල හා ලී දඬු සමඟ එකට සම්බන්ධව පවතී නම්, සීමාව පහළට ද බසී. තනි කුළුණක් මත කළ ප්‍රාසාදයක ඉහළ මහලෙහි බැඳි සීමාව, කුළුණු හිසෙහි භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටීමට ඉඩ පවතී නම් පහළට බසී. ඉදින් ප්‍රාසාද බිත්තියෙන් පිටතට විහිදුණු කොන්වල ගල් තබා සීමාව බඳින්නේ නම්, ප්‍රාසාද බිත්තිය සීමාව ඇතුළත වෙයි. මෙහි පහළට බැසීම හෝ නොබැසීම පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. පහළ ප්‍රාසාදයේ නිමිති කරන විට ද බිත්ති හෝ ලී කුළුණු නිමිති නොකළ යුතුය. බිත්තියට හේත්තු වී ඇති ගල් කුළුණු නිමිති කිරීම සුදුසුය. මෙසේ නිමිති කළ සීමාව පහළ මාලයේ කෙළවර කුළුණුවලින් ඇතුළතම පවතියි. ඉදින් පහළ ප්‍රාසාදයේ බිත්තිය ඉහළ මහල සමඟ සම්බන්ධව පවතී නම්, සීමාව ඉහළ ප්‍රාසාදයට ද නගියි. ප්‍රාසාදයෙන් පිටත වතුර වැටෙන සීමාවෙහි නිමිති කළහොත් මුළු ප්‍රාසාදයම සීමාවෙහි පිහිටියේ වෙයි.

ပဗ္ဗတမတ္ထကေ [Pg.326] တလံ ဟောတိ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသာရဟံ, တတ္ထ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဝိယ သီမံ ဗန္ဓန္တိ. ဟေဋ္ဌာပဗ္ဗတေပိ တေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေန သီမာ ဩတရတိ. တာလမူလကပဗ္ဗတေပိ ဥပရိ သီမာ ဗဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ ဩတရတေဝ. ယော ပန ဝိတာနသဏ္ဌာနော ဟောတိ, ဥပရိ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ ဩကာသော အတ္ထိ, ဟေဋ္ဌာ နတ္ထိ, တဿ ဥပရိ ဗဒ္ဓါ သီမာ ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ. ဧဝံ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနော ဝါ ဟောတု ပဏဝသဏ္ဌာနော ဝါ, ယဿ ဟေဋ္ဌာ ဝါ မဇ္ဈေ ဝါ သီမပ္ပမာဏံ နတ္ထိ, တဿုပရိ ဗဒ္ဓါ သီမာ ဟေဋ္ဌာ နေဝ ဩတရတိ. ယဿ ပန ဒွေ ကူဋာနိ အာသန္နေ ဌိတာနိ, ဧကဿပိ ဥပရိ သီမပ္ပမာဏံ နပ္ပဟောတိ, တဿ ကူဋန္တရံ စိနိတွာ ဝါ ပူရေတွာ ဝါ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဥပရိ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ.

පර්වත මුදුනක භික්ෂූන් විසිඑක් නමකට වැඩසිටිය හැකි සමතලා බිමක් පවතී නම්, එහි ගල්තලාවක මෙන් සීමාව බඳිති. එවිට එම සීමාව එම පිරිච්ඡේදයෙන්ම පර්වතයේ පහළට ද බසී. තල් ගසක මුලක් වැනි හැඩය ඇති පර්වතයක වුවද ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට බැසීමම සිදුවේ. යම් පර්වතයක් වියනක හැඩය ගන්නේ ද, එහි ඉහළ විසිඑක් නමකට ඉඩ තිබී පහළ ඉඩක් නැත්නම්, එහි ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට නොබසී. මෙසේම මෘදංගයක හෝ පණව බෙරයක හැඩය ඇති පර්වතයක වුවද, එහි මැද හෝ පහළ සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩක් නැත්නම්, එහි ඉහළ බැඳි සීමාව පහළට නොබසී. යම් පර්වතයක කූට (මුදුන්) දෙකක් ළඟින් පිහිටා තිබේ නම්, එකක මුදුනෙහි පමණක් සීමාවකට සෑහෙන ඉඩක් නැති විට, ඒ කූට දෙක අතර මැද කොටස ගඩොල් හෝ ගල් අතුරා පුරවා එකට සම්බන්ධ කොට ඉහළ සීමාව සම්මත කළ යුතුය.

ဧကော သပ္ပဖဏသဒိသော ပဗ္ဗတော, တဿုပရိ သီမပ္ပမာဏဿ အတ္ထိတာယ သီမံ ဗန္ဓန္တိ, တဿ စေ ဟေဋ္ဌာ အာကာသပဗ္ဘာရံ ဟောတိ, သီမာ န ဩတရတိ. သစေ ပနဿ ဝေမဇ္ဈေ သီမပ္ပမာဏော သုသိရပါသာဏော ဟောတိ, ဩတရတိ. သော စ ပါသာဏော သီမဋ္ဌောယေဝ ဟောတိ. အထာပိဿ ဟေဋ္ဌာ လေဏဿ ကုဋ္ဋော အဂ္ဂကောဋိံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ, ဩတရတိ, ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ သီမာယေဝ ဟောတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌာ ဥပရိမဿ သီမာပရိစ္ဆေဒဿ ပါရတော အန္တော-လေဏံ ဟောတိ, ဗဟိ သီမာ န ဩတရတိ. အထာပိ ဥပရိမဿ သီမာပရိစ္ဆေဒဿ ဩရတော ဗဟိလေဏံ ဟောတိ, အန္တော သီမာ န ဩတရတိ. အထာပိ ဥပရိ သီမာယ ပရိစ္ဆေဒေါ ခုဒ္ဒကော, ဟေဋ္ဌာ လေဏံ မဟန္တံ သီမာပရိစ္ဆေဒမတိက္ကမိတွာ ဌိတံ, သီမာ ဥပရိယေဝ ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ. ယဒိ ပန လေဏံ ခုဒ္ဒကံ သဗ္ဗပစ္ဆိမသီမာပရိမာဏံ, ဥပရိ သီမာ မဟတီ တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတာ, သီမာ ဩတရတိ. အထ လေဏံ အတိခုဒ္ဒကံ သီမပ္ပမာဏံ န ဟောတိ, သီမာ ဥပရိယေဝ ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာ န ဩတရတိ. သစေ တတော ဥပဍ္ဎံ ဘိဇ္ဇိတွာ ပတတိ, သီမပ္ပမာဏံ စေပိ ဟောတိ, ဗဟိ ပတိတံ အသီမာ. အပတိတံ ပန ယဒိ သီမပ္ပမာဏံ, သီမာ ဟောတိယေဝ.

නයෙකුගේ පෙනයක හැඩය ඇති පර්වතයක් ඇත්නම්, එහි ඉහළ සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ ඇති බැවින් සීමාව බඳිති. එහි පහළ එල්ලෙන පර්වතයක් යට හිස් අවකාශයක් ඇත්නම් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් එහි මැද සීමා ප්‍රමාණයේ සිදුරු සහිත ගල් කුට්ටියක් ඇත්නම් සීමාව පහළට බසී. එම ගල ද සීමාව ඇතුළතම පවතියි. ඉදින් ඒ පර්වතය යට ඇති ලෙනෙහි බිත්තිය පර්වතයේ කෙළවරටම වැදී පවතී නම් සීමාව පහළට බසී; එවිට උඩත් යටත් දෙකම සීමාව වෙයි. ඉදින් පහළ ලෙන ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදයට වඩා ඇතුළතින් පිහිටා ඇත්නම්, පිටතින් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදයට වඩා පිටතින් බාහිර ලෙනක් ඇත්නම්, ඇතුළතින් සීමාව පහළට නොබසී. ඉදින් ඉහළ සීමා පිරිච්ඡේදය කුඩා වී, පහළ ලෙන විශාල වී සීමා පිරිච්ඡේදය ඉක්මවා පිහිටා ඇත්නම්, සීමාව පවතින්නේ ඉහළ පමණි, පහළට නොබසී. ඉදින් ලෙන කුඩා වී, එය සීමා ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නම්, ඉහළ සීමාව විශාල වී එය වසාගෙන පවතී නම් සීමාව පහළට බසී. ඉදින් ලෙන ඉතා කුඩා වී සීමා ප්‍රමාණයට නොගැළපේ නම්, සීමාව පවතින්නේ ඉහළ පමණි, පහළට නොබසී. එම පර්වතයෙන් අඩක් බිඳී වැටුණත්, එහි සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ තිබුණත්, පිටතට වැටුණු කොටස සීමාව නොවේ. නොවැටුණු කොටසෙහි සීමා ප්‍රමාණයට ඉඩ පවතී නම් සීමාව එලෙසම පවතියි.

ခဏ္ဍသီမာ နီစဝတ္ထုကာ ဟောတိ, တံ ပူရေတွာ ဥစ္စဝတ္ထုကံ ကရောန္တိ, သီမာယေဝ. သီမာယ ဂေဟံ ကရောန္တိ, သီမဋ္ဌကမေဝ ဟောတိ. သီမာယ ပေါက္ခရဏိံ ခဏန္တိ, သီမာယေဝ. ဩဃော သီမာမဏ္ဍလံ ဩတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ, သီမာမာဠကေ အဋ္ဋံ ဗန္ဓိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သီမာယ ဟေဋ္ဌာ ဥမင်္ဂနဒီ ဟောတိ, ဣဒ္ဓိမာ ဘိက္ခု တတ္ထ နိသီဒတိ, သစေ သာ နဒီ ပဌမံ ဂတာ, သီမာ ပစ္ဆာ ဗဒ္ဓါ[Pg.327], ကမ္မံ န ကောပေတိ. အထ ပဌမံ သီမာ ဗဒ္ဓါ, ပစ္ဆာ နဒီ ဂတာ, ကမ္မံ ကောပေတိ. ဟေဋ္ဌာပထဝိတလေ ဌိတော ပန ကောပေတိယေဝ.

ඛණ්ඩ සීමාවක් මිටි බිමක පිහිටා ඇති විට, එය පස් පුරවා උස් කළ ද එය සීමාවම වෙයි. සීමාවෙහි ගෙයක් කළහොත් එය සීමාව තුළම පවතියි. සීමාවෙහි පොකුණක් හෑරුව ද එය සීමාවම වෙයි. ජල ගැලීමක් සීමා මණ්ඩලය වසාගෙන ගලා යයි නම්, සීමා මාලකයෙහි වේදිකාවක් බැඳ විනය කර්ම කිරීම සුදුසුය. සීමාවට යටින් උමං ගංගාවක් ගලා යයි නම්, සෘද්ධිමත් භික්ෂුවක් එහි වැඩ සිටිය හැකිය. ඉදින් එම ගංගාව සීමාව බැඳීමට පෙර සිටම ගලා ගියේ නම්, පසුව සීමාව බැන්දත් එය විනය කර්මයට බාධාවක් නොවේ. ඉදින් පළමුව සීමාව බැඳ, පසුව උමං ගංගාව ගලා ගියේ නම්, එය විනය කර්මය පලුදු කළ හැකිය. එහෙත් සීමාවට පහළින් පොළොව මතුපිට සිටින භික්ෂුව නම් නියත වශයෙන්ම විනය කර්මය පලුදු කරයි.

သီမာမာဠကေ ဝဋရုက္ခော ဟောတိ, တဿ သာခါ ဝါ တတော နိဂ္ဂတပါရောဟော ဝါ မဟာသီမာယ ပထဝိတလံ ဝါ တတ္ထဇာတရုက္ခာဒီနိ ဝါ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ, မဟာသီမံ သောဓေတွာ ဝါ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, တေ ဝါ သာခါပါရောဟာ ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိဋ္ဌကာ ကာတဗ္ဗာ. အနာဟစ္စ ဌိတသာခါဒီသု အာရုဠှဘိက္ခု ဟတ္ထပါသံ အာနေတဗ္ဗော. ဧဝံ မဟာသီမာယ ဇာတရုက္ခဿ သာခါ ဝါ ပါရောဟော ဝါ ဝုတ္တနယေနေဝ သီမာမာဠကေ ပတိဋ္ဌာတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ သီမံ သောဓေတွာ ဝါ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, တေ ဝါ သာခါပါရောဟာ ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိဋ္ဌကာ ကာတဗ္ဗာ.

ඛණ්ඩ සීමා මාලකයෙහි නුග ගසක් වේ ද, එහි අත්තක් හෝ එයින් නික්මුණු අහස් මුලක් හෝ මහා සීමාවෙහි පොළොව මතුපිට හෝ එහි හටගත් ගසක් වැනි දෙයක හෝ ගැටී පවතී නම්, මහා සීමාව පිරිසිදු කොට (එනම් එම සම්බන්ධය ඉවත් කොට) සංඝකර්මය කළ යුතුය. නැතහොත් එම අතු හෝ අහස් මුල් කපා දමා සීමාවෙන් බැහැර කළ යුතුය. පොළොවෙහි නොගැටුණු අතු ආදියෙහි නැගී සිටින භික්ෂුව හත්ථපාසයට පැමිණවිය යුතුය. මෙලෙසම මහා සීමාවෙහි හටගත් ගසක අත්තක් හෝ මුලක් ඉහත කී පරිදිම ඛණ්ඩ සීමා මාලකයෙහි පිහිටයි නම්, ඉහත කී පරිදිම සීමාව පිරිසිදු කොට සංඝකර්මය කළ යුතුය. නැතහොත් එම අතු හෝ මුල් කපා දමා බැහැර කළ යුතුය.

သစေ သီမာမာဠကေ ကမ္မေ ကရိယမာနေ ကောစိ ဘိက္ခု သီမာမာဠကဿ အန္တော ပဝိသိတွာ ဝေဟာသဋ္ဌိတသာခါယ နိသီဒတိ, ပါဒါ ဝါဿ ဘူမိဂတာ ဟောန္တိ, နိဝါသနပါရုပနံ ဝါ ဘူမိံ ဖုသတိ, ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပါဒေ ပန နိဝါသနပါရုပနဉ္စ ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉ္စ လက္ခဏံ ပုရိမနယေပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတြ ဥက္ခိပါပေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟတ္ထပါသမေဝ အာနေတဗ္ဗော. သစေ အန္တောသီမတော ပဗ္ဗတော အဗ္ဘုဂစ္ဆတိ, တတြဋ္ဌော ဘိက္ခု ဟတ္ထပါသံ အာနေတဗ္ဗော. ဣဒ္ဓိယာ အန္တောပဗ္ဗတံ ပဝိဋ္ဌေပိ ဧသေဝ နယော. ဗဇ္ဈမာနာ ဧဝ ဟိ သီမာ ပမာဏရဟိတံ ပဒေသံ န ဩတရတိ. ဗဒ္ဓသီမာယ ဇာတံ ယံကိဉ္စိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကသမ္ဗဒ္ဓေန ဂတံ သီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ.

සීමා මාලකයෙහි සංඝකර්මයක් කරනු ලබන විට, කිසියම් භික්ෂුවක් සීමා මාලකය තුළට පිවිස අහසේ පවතින අත්තක හිඳින්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ පාදයන් පොළොවෙහි පිහිටා තිබේ නම් හෝ අඳනය සිවුර හෝ පොළොවෙහි ස්පර්ශ වේ නම්, සංඝකර්මය සිදු කිරීම සුදුසු නොවේ. එහෙත් පාදයන් ද අඳනය හා සිවුර ද ඉහළට ඔසවා ගෙන සංඝකර්මය කිරීම සුදුසුය. මේ ලක්ෂණය පෙර ක්‍රමයෙහි ද දත යුතුය. එහි ඇති විශේෂය නම්, එහිදී (පාද ආදිය) ඔසවා තබාගෙන කර්මය කිරීම සුදුසු නොවන අතර, උන්වහන්සේ හත්ථපාසයටම පැමිණවිය යුතුය. ඉදින් සීමාව තුළින් පර්වතයක් ඉහළට පැන නැගී තිබේ නම්, එහි රැඳී සිටින භික්ෂුව හත්ථපාසයට පැමිණවිය යුතුය. සෘද්ධියෙන් පර්වතය ඇතුළට පිවිසි විට ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මන්දයත්, බඳිනු ලබන සීමාව ප්‍රමාණ රහිත ප්‍රදේශයකට බැස නොයන බැවිනි. බද්ධ සීමාවෙහි හටගත් යම්කිසි ගසක්, පර්වතයක් වැනි දෙයක් යම් තැනක ඒකාබද්ධව පවතී ද, එය සීමා සංඛ්‍යාවටම (සීමාවටම) අයත් වන බව දත යුතුය.

၁၄၀. တိယောဇနပရမန္တိ ဧတ္ထ တိယောဇနံ ပရမံ ပမာဏမေတိဿာတိ တိယောဇနပရမာ; တံ တိယောဇနပရမံ. သမ္မန္နန္တေန ပန မဇ္ဈေ ဌတွာ ယထာ စတူသုပိ ဒိသာသု ဒိယဍ္ဎဒိယဍ္ဎယောဇနံ ဟောတိ, ဧဝံ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. သစေ ပန မဇ္ဈေ ဌတွာ ဧကေကဒိသတော တိယောဇနံ ကရောန္တိ, ဆယောဇနံ ဟောတီတိ န ဝဋ္ဋတိ. စတုရဿံ ဝါ တိကောဏံ ဝါ သမ္မန္နန္တေန ယထာ ကောဏတော ကောဏံ တိယောဇနံ ဟောတိ, ဧဝံ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. သစေ ဟိ ယေန ကေနစိ ပရိယန္တေန ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိဉ္စ အာပဇ္ဇတိ သီမာ စ အသီမာ ဟောတိ.

140. "තියෝජනපරමං" යන්නෙහි අර්ථය නම්, මෙම සීමාවෙහි උපරිම ප්‍රමාණය යොදුන් තුනක් වන බවයි. එබැවින් එය තියෝජනපරම නම් වේ. සීමාව සම්මත කරන භික්ෂුව මැද සිට සතර දිශාවටම යොදුන් එකහමාර බැගින් වන සේ සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් මැද සිට එක එක දිශාවට යොදුන් තුන බැගින් කළහොත්, එය යොදුන් හයක් වන බැවින් එසේ කිරීම සුදුසු නොවේ. සතරැස් හෝ තිකෝණාකාර සීමාවක් සම්මත කරන විට, කොණක සිට කොණකට යොදුන් තුනක් වන පරිදි සම්මත කළ යුතුය. ඉදින් යම්කිසි කෙළවරකින් කෙස් අගක ප්‍රමාණයක් තරම් හෝ යොදුන් තුන ඉක්මවා යයි නම්, එය ඇවැත් වීමට ද හේතු වන අතර සීමාව ද අසීමාවක් (වලංගු නොවන සීමාවක්) වෙයි.

နဒီပါရန္တိ ဧတ္ထ ပါရယတီတိ ပါရာ. ကိံ ပါရယတိ? နဒိံ. နဒိယာ ပါရာ နဒီပါရာ, တံ နဒီပါရံ; နဒိံ အဇ္ဈောတ္ထရမာနန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ နဒိယာ လက္ခဏံ [Pg.328] နဒီနိမိတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ယတ္ထဿ ဓုဝနာဝါ ဝါတိ ယတ္ထ နဒိယာ သီမာဗန္ဓနဋ္ဌာနဂတေသု တိတ္ထေသု နိစ္စသဉ္စရဏနာဝါ အဿ, ယာ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ပါဇနပုရိသေန သဒ္ဓိံ တယော ဇနေ ဝဟတိ. သစေ ပန သာ နာဝါ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပုန အာဂမနတ္ထာယ နီတာ, စောရေဟိ ဝါ ဟဋာ, အဝဿံ လဗ္ဘနေယျာ, ယာ ပန ဝါတေန ဝါ ဆိန္နဗန္ဓနာ ဝီစီဟိ နဒိမဇ္ဈံ နီတာ အဝဿံ အာဟရိတဗ္ဗာ, ပုန ဓုဝနာဝါဝ ဟောတိ. ဥဒကေ ဩဂတေ ထလံ ဥဿာရိတာပိ သုဓာကသဋာဒီဟိ ပူရေတွာ ဌပိတာပိ ဓုဝနာဝါဝ. သစေ ဘိန္နာ ဝါ ဝိသင်္ခတပဒရာ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘သစေပိ တာဝကာလိကံ နာဝံ အာနေတွာ သီမာဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေန္တိ, ဓုဝနာဝါဝ ဟောတီ’’တိ. တတြ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘နိမိတ္တံ ဝါ သီမာ ဝါ ကမ္မဝါစာယ ဂစ္ဆတိ န နာဝါယ. ဘဂဝတာ စ ဓုဝနာဝါ အနုညာတာ, တသ္မာ နိဗဒ္ဓနာဝါယေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

"නදීපාරං" යන්නෙහි 'පාරා' යනු එතර කරන බැවින් (ඉක්මවා යන බැවින්) යන්නයි. කුමක් එතර කරයි ද? නදිය එතර කරයි. නදිය එතර කරන්නා වූ සීමාව නදීපාර සීමාවයි. එහි අර්ථය නදිය යට කරමින් පවතින බවයි. මෙහි නදියේ ලක්ෂණය 'නදී නිමිත්ත' හි කී පරිදිම වේ. "යත්ථස්ස ධුවනාවා වා" යන්නෙහි අර්ථය නම්, යම් නදියක සීමා බන්ධන ස්ථානයන්හි වූ තොටුපළවල නිතර ගමන් කරන ස්ථිර බෝට්ටුවක් (නැවක්) තිබිය යුතුය යන්නයි. එය අවම වශයෙන් පදවන්නා ද සමග පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු ගෙන යා හැකි විය යුතුය. ඉදින් එම බෝට්ටුව ඉහළට හෝ පහළට කිසියම් කටයුත්තකට ගෙන ගොස් නැවත පැමිණීමට තිබේ නම් හෝ සොරුන් ගෙන ගිය ද අනිවාර්යයෙන්ම නැවත ලබාගත හැකි නම් හෝ සුළඟ නිසා බැම්ම කැඩී රළ පහරින් මැදට ගිය ද නැවත ගෙන ආ හැකි නම්, එය ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ. ජලය බැස ගිය විට ගොඩට ගත් බෝට්ටුව ද හුණු හෝ සායම් ආදියෙන් අලුත්වැඩියා කර තැබූ බෝට්ටුව ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ. ඉදින් එය කැඩී බිඳී ඇත්නම් හෝ ලෑලි ගැලවී ඇත්නම් සුදුසු නොවේ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ: "තාවකාලික බෝට්ටුවක් ගෙනැවිත් සීමා බන්ධන ස්ථානයෙහි තබා නිමිති ප්‍රකාශ කරන්නේ නම් එය ද ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම වේ" යනුවෙනි. එහිදී මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ: "නිමිත්ත හෝ සීමාව සිදුවන්නේ කර්මවාචාවෙනි, බෝට්ටුවෙන් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ස්ථිර බෝට්ටුවක් අනුදැන වදාරන ලදී, එබැවින් බැඳ ඇති ස්ථිර බෝට්ටුවක්ම සුදුසු වේ" යනුවෙනි.

ဓုဝသေတု ဝါတိ ယတ္ထ ရုက္ခသံဃာဋမယော ဝါ ပဒရဗဒ္ဓေါ ဝါ ဇင်္ဃသတ္ထသေတု ဝါ ဟတ္ထိဿာဒီနံ သဉ္စရဏယောဂ္ဂေါ မဟာသေတု ဝါ အတ္ထိ; အန္တမသော တင်္ခဏညေဝ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ မနုဿာနံ သဉ္စရဏယောဂ္ဂေါ ဧကပဒိကသေတုပိ ဓုဝသေတုတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. သစေ ပန ဥပရိ ဗဒ္ဓါနိ ဝေတ္တလတာဒီနိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာပိ န သက္ကာ ဟောတိ တေန သဉ္စရိတုံ, န ဝဋ္ဋတိ.

"ධුවසේතු වා" යනු, යම් නදියක ලී කොටවලින් කළ හෝ ලෑලිවලින් තැනූ හෝ පයින් යන වෙළෙන්දන්ට හා කරත්තවලට යා හැකි හෝ ඇත් අස්සන් වැනි සතුන්ට ගමන් කළ හැකි මහා පාලමක් පවතී නම් එයයි. අවම වශයෙන් එම මොහොතෙහිම ගසක් කපා මිනිසුන්ට ගමන් කළ හැකි පරිදි තැනූ තනි පය තැබිය හැකි පාලම ද 'ස්ථිර පාලම' (ධුවසේතු) යනුවෙන් හැඳින්වේ. ඉදින් එහි ඉහළින් බැඳ ඇති වැල් ආදිය අතින් අල්ලාගෙන මිස එතෙර වීමට නොහැකි නම්, එය සුදුසු නොවේ.

ဧဝရူပံ နဒီပါရသီမံ သမ္မန္နိတုန္တိ ယတ္ထာယံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓုဝနာဝါ ဝါ ဓုဝသေတု ဝါ အဘိမုခတိတ္ထေယေဝ အတ္ထိ, ဧဝရူပံ နဒီပါရသီမံ သမ္မန္နိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သစေ ဓုဝနာဝါ ဝါ ဓုဝသေတု ဝါ အဘိမုခတိတ္ထေ နတ္ထိ, ဤသကံ ဥဒ္ဓံ အဘိရုဟိတွာ အဓော ဝါ ဩရောဟိတွာ အတ္ထိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ကရဝီကတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘ဂါဝုတမတ္တဗ္ဘန္တရေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ.

"එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතුං" යනු, යම් නදියක ඉහත කී ස්ථිර බෝට්ටුවක් හෝ ස්ථිර පාලමක් ඉදිරිපිට ඇති තොටුපළෙහිම පවතී නම්, එවැනි නදීපාර සීමාවක් සම්මත කිරීමට අනුදනිමි යන්නයි. ඉදින් ස්ථිර බෝට්ටුවක් හෝ ස්ථිර පාලමක් ඉදිරිපිට තොටුපළෙහි නැති වුව ද, මඳක් ඉහළට හෝ පහළට ගිය විට පවතී නම්, එය ද සුදුසුය. කරවීකතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ "ගාවුතයක පමණ දුර ඇතුළත තිබුණ ද සුදුසු වන" බවයි.

ဣမဉ္စ ပန နဒီပါရသီမံ သမ္မန္နန္တေန ဧကသ္မိံ တီရေ ဌတွာ ဥပရိသောတေ နဒီတီရေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ အတ္တာနံ ပရိက္ခိပန္တေန ယတ္တကံ ပရိစ္ဆေဒံ ဣစ္ဆတိ, တဿ ပရိယောသာနေ အဓောသောတေပိ နဒီတီရေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ ပရတီရေ သမ္မုခဋ္ဌာနေ နဒီတီရေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ ယတ္တကံ ပရိစ္ဆေဒံ ဣစ္ဆတိ, တဿ ဝသေန ယာဝ ဥပရိသောတေ ပဌမကိတ္တိတနိမိတ္တဿ သမ္မုခါ နဒီတီရေ နိမိတ္တံ, တာဝ ကိတ္တေတွာ ပစ္စာဟရိတွာ ပဌမကိတ္တိတနိမိတ္တေန [Pg.329] သဒ္ဓိံ ဃဋေတဗ္ဗံ. အထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အန္တော ဌိတေ ဘိက္ခူ ဟတ္ထပါသဂတေ ကတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. နဒိယံ ဌိတာ အနာဂတာပိ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ. သမ္မုတိပရိယောသာနေ ဌပေတွာ နဒိံ နိမိတ္တာနံ အန္တော ပါရတီရေ စ ဩရိမတီရေ စ ဧကသီမာ ဟောတိ. နဒီ ပန ဗဒ္ဓသီမာသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ, ဝိသုံ နဒိသီမာ ဧဝ ဟိ သာ.

තවද, මෙම නදීපාර සීමාව සම්මත කරන භික්ෂුව විසින් එක් ඉවුරක සිට, ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශයෙහි ඉවුරේ නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට තමන් වටා සීමාව ලකුණු කරමින්, තමා කැමති ප්‍රමාණයක් දක්වා ගඟේ පහළ ප්‍රදේශයෙහි ද ඉවුරේ නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු එතෙර ඉවුරේ මෙතෙර නිමිත්තට මුහුණලා ඇති ස්ථානයෙහි ද නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. එතැන් සිට තමා කැමති ප්‍රමාණය අනුව ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශයෙහි පළමු නිමිත්තට මුහුණලා ඇති ස්ථානය දක්වා නිමිති ප්‍රකාශ කරමින් ගොස්, නැවත පැමිණ පළමු නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. ඉක්බිති සියලු නිමිති ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්ථපාසයට පැමිණ කරවා කර්මවාචාවෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ගඟේ රැඳී සිටින, සීමාවට නොපැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා නිසා සංඝකර්මය නරක් නොවේ. සම්මුතිය අවසානයෙහි ගඟ හැර, නිමිති ඇතුළත වූ එතෙර ඉවුරත් මෙතෙර ඉවුරත් යන දෙකම එකම සීමාවක් වෙයි. නදිය බද්ධ සීමාවට අයත් නොවන අතර එය වෙන් වූ නදී සීමාවක්ම වෙයි.

သစေ အန္တောနဒိယံ ဒီပကော ဟောတိ, တံ အန္တောသီမာယ ကာတုကာမေန ပုရိမနယေနေဝ အတ္တနာ ဌိတတီရေ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဒီပကဿ ဩရိမန္တေ စ ပါရိမန္တေ စ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. အထ ပရတီရေ နဒိယာ ဩရိမတီရေ နိမိတ္တဿ သမ္မုခဋ္ဌာနေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမနယေနေဝ ယာဝ ဥပရိသောတေ ပဌမကိတ္တိတနိမိတ္တဿ သမ္မုခါ နိမိတ္တံ, တာဝ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. အထ ဒီပကဿ ပါရိမန္တေ စ ဩရိမန္တေ စ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ ပစ္စာဟရိတွာ ပဌမကိတ္တိတနိမိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဃဋေတဗ္ဗံ. အထ ဒွီသု တီရေသု ဒီပကေ စ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေဝ ဟတ္ထပါသဂတေ ကတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. နဒိယံ ဌိတာ အနာဂစ္ဆန္တာပိ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ. သမ္မုတိပရိယောသာနေ ဌပေတွာ နဒိံ နိမိတ္တာနံ အန္တော တီရဒွယဉ္စ ဒီပကော စ ဧကသီမာ ဟောတိ, နဒီ ပန နဒိသီမာယေဝ.

ගඟක් ඇතුළත කුඩා දූපතක් තිබේ නම්, එය අන්තෝසීමාවට ඇතුළත් කිරීමට කැමති භික්ෂුව පෙර පරිදිම තමා සිටින ඉවුරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි හා එපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු ගඟේ එතෙර ඉවුරෙහි, මෙතෙර ඉවුරේ නිමිත්තට ඉදිරියෙන් වූ ස්ථානයෙහි නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට පෙර ක්‍රමයටම උඩුගං බලා පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්තට ඉදිරියෙන් නිමිත්තක් ඇති තාක් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු දූපතේ එපිට කෙළවරෙහි හා මෙපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කොට, ආපසු හැරී පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. ඉන්පසු ඉවුරු දෙකෙහි හා දූපතෙහි ද සිටින සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්ථපාසයට ඇතුළත් කොට කර්මවාක්‍යයෙන් සීමාව සම්මත කළ යුතුය. ගඟ මැද සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා (සීමා සම්මතයට) නොපැමිණියත් කර්මය නොබිඳේ. සම්මතිය අවසානයේදී ගඟ හැර නිමිති ඇතුළත ඉවුරු දෙක හා දූපත එක් සීමාවක් වේ. ගඟ වනාහි නදී සීමාවම වේ.

သစေ ပန ဒီပကော ဝိဟာရသီမာပရိစ္ဆေဒတော ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ အဓိကတရော ဟောတိ, အထ ဝိဟာရသီမာပရိစ္ဆေဒနိမိတ္တဿ ဥဇုကမေဝ သမ္မုခိဘူတေ ဒီပကဿ သောရိမန္တေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒီပကသိခရံ ပရိက္ခိပန္တောန ပုန ဒီပကဿ သောရိမန္တေ နိမိတ္တသမ္မုခေ ပါရိမန္တေ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. တတော ပရံ ပုရိမနယေနေဝ ပါရတီရေ သမ္မုခနိမီတ္တမာဒိံကတွာ ပါရတီရနိမိတ္တာနိ စ ဒီပကဿ ပါရိမန္တသောရိမန္တနိမိတ္တာနိ စ ကိတ္တေတွာ ပဌမကိတ္တိတနိမိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဃဋနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝံ ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ သီမာ ပဗ္ဗတသဏ္ဍာနာ ဟောတိ.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදයට වඩා ඉහළින් හෝ පහළින් වැඩියෙන් පවතී නම්, විහාර සීමා පරිච්ඡේද නිමිත්තට සෘජුවම ඉදිරියෙන් වූ දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි නිමිත්තක් ප්‍රකාශ කොට, එතැන් සිට දූපතේ මුදුන වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරමින් නැවත දූපතේ මෙපිට කෙළවරෙහි හා නිමිත්තට ඉදිරියෙන් වූ එපිට කෙළවරෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ඉන්පසු පෙර ක්‍රමයටම එතෙර ඉවුරේ ඉදිරි නිමිත්ත ආදිය කොට, එතෙර ඉවුරේ නිමිති ද දූපතේ එපිට හා මෙපිට කෙළවර නිමිති ද ප්‍රකාශ කොට පළමු ප්‍රකාශ කළ නිමිත්ත හා සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව පර්වතයක හැඩය ගනී.

သစေ ပန ဒီပကော ဝိဟာရသီမာပရိစ္ဆေဒတော ဥဒ္ဓမ္ပိ အဓောပိ အဓိကတရော ဟောတိ. ပုရိမနယေနေဝ ဒီပကဿ ဥဘောပိ သီခရာနိ ပရိက္ခိပိတွာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေန္တေန နိမိတ္တဃဋနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝံ ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ သီမာ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနာ ဟောတိ.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදයට වඩා ඉහළින් මෙන්ම පහළින් ද වැඩියෙන් පවතී නම්, පෙර ක්‍රමයටම දූපතේ දෙපැත්තේම මුදුන් වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරමින් නිමිති ප්‍රකාශ කොට නිමිති සම්බන්ධ කිරීම කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව බෙරයක (මෘදංගයක) හැඩය ගනී.

သစေ [Pg.330] ဒီပကော ဝိဟာရသီမာပရိစ္ဆေဒဿ အန္တော ခုဒ္ဒကော ဟောတိ, သဗ္ဗပဌမနယေန ဒီပကေ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ သီမာ ပဏဝသဏ္ဌာနာ ဟောတိ.

ඉදින් දූපත විහාර සීමා පරිච්ඡේදය ඇතුළත කුඩා එකක් වේ නම්, සියල්ලටම පෙර කී ක්‍රමයට දූපතෙහි නිමිති ප්‍රකාශ කළ යුතුය. මෙසේ ප්‍රකාශ කොට සම්මත කළ සීමාව පණවයක (කුඩා බෙරයක) හැඩය ගනී.

သီမာနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

සීමා අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

ဥပေါသထာဂါရာဒိကထာ

උපෝසථාගාරාදි කථාව.

၁၄၁. အနုပရိဝေဏိယန္တိ ဧကသီမမဟာဝိဟာရေ တသ္မိံ တသ္မိံ ပရိဝေဏေ. အသင်္ကေတေနာတိ သင်္ကေတံ အကတွာ. ဧကံ သမူဟနိတွာတိ ကမ္မဝါစာယ သမူဟနိတွာ.

141. 'අනුපරිවේණියං' යනු එක් සීමාවක් ඇති මහා විහාරයක ඒ ඒ පිරිවෙනෙහි යන්නයි. 'අසංකේතේන' යනු සලකුණක් (නියමයක්) නොකොට යන්නයි. 'ඒකං සමූහනිත්වා' යනු කර්මවාක්‍යයෙන් එකක් බැහැර කොට (ඉවත් කොට) යන්නයි.

၁၄၂. ယတော ပါတိမောက္ခံ သုဏာတီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထပါသေ နိသိန္နော ယသ္မာ ပါတိမောက္ခံ သုဏာတိ; ကတောဝဿ ဥပေါသထောတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တံ, ဟတ္ထပါသေ နိသိန္နဿ ပန အသုဏန္တဿာပိ ကတောဝ ဟောတိ ဥပေါသထော. နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာတိ ဥပေါသထပမုခဿ ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ မဟန္တာနိ ဝါ ပါသာဏဣဋ္ဌကဒါရုခဏ္ဍဒဏ္ဍကာဒီနိ ယာနိ ကာနိစိ နိမိတ္တာနိ အဗ္ဘောကာသေ ဝါ မာဠကာဒီသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သညံ ကတွာ ကိတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အထ ဝါ နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာတိ နိမိတ္တုပဂါ ဝါ အနိမိတ္တုပဂါ ဝါ ပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထံ ကိတ္တေတဗ္ဗာ.

142. 'යතෝ පාතිමොක්ඛං සුණාති' යනු යම් තැනක භික්ෂූන්ගේ හත්ථපාසයෙහි හිඳ යම් හෙයකින් පාතිමොක්ඛය අසයි ද, ඒ හේතුවෙන් ඔහුට උපෝසථය කරන ලද්දක්ම වේ යන්න අර්ථයයි. මෙය වස්තුව (සිද්ධිය) අනුව කියන ලද්දකි. හත්ථපාසයෙහි හුන් භික්ෂුවට නෑසුණද උපෝසථය කරන ලද්දක්ම වේ. 'නිමිත්තා කිත්තේතබ්බා' යනු උපෝසථ ගෘහය ඉදිරිපිට කුඩා හෝ මහත් වූ ගල්, ගඩොල්, ලී කැබලි, දණ්ඩක් ආදී වූ යම්කිසි නිමිති එළිමහනක හෝ මළුවක හෝ යම් තැනක ලකුණක් කොට ප්‍රකාශ කිරීම වටී. නැතහොත් 'නිමිත්තා කිත්තේතබ්බා' යනු නිමිත්තට සුදුසු වූ හෝ නුසුදුසු වූ හෝ ගල් ආදිය සීමා පරිච්ඡේදය දැන ගැනීම පිණිස ප්‍රකාශ කළ යුතුය යන්නයි.

ထေရေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ သန္နိပတိတုန္တိ ဧတ္ထ သစေ မဟာထေရော ပဌမတရံ န အာဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋံ. သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သစေ ပေါရာဏကော အာဝါသော မဇ္ဈေ ဝိဟာရဿ ဟောတိ, ပဟောတိ စေတ္ထ ဘိက္ခူနံ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနံ, တတ္ထ သန္နိပတိတွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပေါရာဏကော ပရိဒုဗ္ဗလော စေဝ သမ္ဗာဓော စ အညော ပစ္ဆာ ဥဋ္ဌိတာဝါသော အသမ္ဗာဓော, တတ္ထ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော.

'ථේරේහි භික්ඛූහි පඨමතරං සන්නිපතිතුං' යන මෙහි ඉදින් මහා තෙරණුවෝ පළමුවෙන්ම වැඩම නොකළහොත් දුක්කටාපත්ති වේ. 'සබ්බේහේව ඒකජ්ඣං සන්නිපතිත්වා උපෝසථෝ කාතබ්බෝ' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් පැරණි ආවාසය මහා විහාර සීමාව මැද පිහිටා තිබේ නම් සහ එහි භික්ෂූන්ට වැඩ සිටීමට ප්‍රමාණවත් ඉඩකඩ තිබේ නම්, එහි රැස්ව උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් පැරණි ආවාසය දුර්වල මෙන්ම අවහිර සහිත (ඉඩ මදි) නම්, පසුව ඇති වූ වෙනත් අවහිර නොමැති ආවාසයක් ඇත්නම් එහි උපෝසථය කළ යුතුය.

ယတ္ထ ဝါ ပန ထေရော ဘိက္ခု ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထာပိ သစေ ထေရဿ ဝိဟာရော သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, ဖာသုကော ဟောတိ, တတ္ထ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပန သော ပစ္စန္တေ ဝိသမပ္ပဒေသေ ဟောတိ, ထေရဿ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ဝိဟာရော အဖာသုကဒေသော, နတ္ထိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေသံ ဩကာသော[Pg.331], အသုကသ္မိံ နာမ အာဝါသေ ဩကာသော အတ္ထိ, တတ္ထ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သစေ ထေရော နာဂစ္ဆတိ, တဿ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာနေတွာ သဗ္ဗေသံ ပဟောနကေ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော.

'යත්ථ වා පන ථේරෝ භික්ඛු විහරති' යන මෙහි ද විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් තෙරුන් වහන්සේගේ විහාරය සැමටම ප්‍රමාණවත් නම්, පහසු නම්, එහි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් එය විහාරයේ කෙළවරක විෂම ස්ථානයක පිහිටා තිබේ නම්, තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ විහාරය අපහසු ස්ථානයකි, මෙහි සැමට ඉඩකඩ නැත, අසවල් ආවාසයෙහි ඉඩකඩ ඇත, එහි වැඩම කිරීම වටී" යනුවෙනි. ඉදින් තෙරුන් වහන්සේ වැඩම නොකරන්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ ඡන්දය හා පාරිශුද්ධිය ගෙන්වා ගෙන සියල්ලන්ටම ඉඩකඩ ඇති පහසු ස්ථානයක උපෝසථය කළ යුතුය.

အဝိပ္ပဝါသသီမာနုဇာနနကထာ

අවිප්පවාසා සීමා අනුදැන වදාළ කථාව.

၁၄၃. အန္ဓကဝိန္ဒာတိ ရာဇဂဟတော ဂါဝုတတ္တယေ အန္ဓကဝိန္ဒံ နာမ, တံ ဥပနိဿာယ ထေရော ဝသတိ; တတော ရာဇဂဟံ ဥပေါသထံ အာဂစ္ဆန္တော. ရာဇဂဟဉှိ ပရိက္ခိပိတွာ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိဟာရာ သဗ္ဗေ ဧကသီမာ, ဓမ္မသေနာပတိနာ နေသံ သီမာ ဗဒ္ဓါ, တသ္မာ ဝေဠုဝနေ သံဃဿ သာမဂ္ဂီဒါနတ္ထံ အာဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. နဒိံ တရန္တောတိ သိပ္ပိနိယံ နာမ နဒိံ အတိက္ကမန္တော. မနံ ဝုဠှော အဟောသီတိ ဤသကံ အပ္ပတ္တဝုဠှဘာဝေါ အဟောသိ. သာ ကိရ နဒီ ဂိဇ္ဈကူဋတော ဩတရိတွာ စဏ္ဍေန သောတေန ဝဟတိ. တတ္ထ ဝေဂေန အာဂစ္ဆန္တံ ဥဒကံ အမနသိကရောန္တော ထေရော မနံ ဝုဠှော အဟောသိ, န ပန ဝုဠှော, ဥဒကဗ္ဘာဟတာနိဿ စီဝရာနိ အလ္လာနိ ဇာတာနိ.

143. 'අන්ධකවින්දා' යනු රජගහ නුවර සිට ගාවුත තුනක් දුරින් අන්ධකවින්ද නම් ගමක් ඇත, තෙරුන් වහන්සේ එය ඇසුරු කොට වාසය කරති. එතැන් සිට රජගහ නුවර උපෝසථයට වැඩම කරද්දී යන්නයි. රජගහ නුවර වටා මහා විහාර දහඅටක් ඇත. ඒවා සියල්ල එක් සීමාවක් (මහා සීමාවක්) වේ. ධර්මසේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් ඒවායේ සීමාවන් බඳින ලදී. එබැවින් වේළුවනාරාමයෙහි සංඝයාට සාමග්‍රිය දීම පිණිස වැඩම කරද්දී යනු අර්ථයයි. 'නදිං තරන්තෝ' යනු සිප්පිනී නම් නදිය තරණය කරද්දී යන්නයි. 'මනං වුළ්හෝ අහෝසි' යනු මදක් ගසාගෙන යන ලදී, එසේත් නැත්නම් ගසාගෙන යන තත්ත්වයට ආසන්න විය යන්නයි. ඒ නදිය ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස රළු ජල පහරකින් තෙරුන් වහන්සේව ගසාගෙන ගිය බව කියැවේ. එහිදී වේගයෙන් එන ජලය ගැන නොසිතා සිටි තෙරුන් වහන්සේ මදක් ගසාගෙන ගියහ. නමුත් සැබවින්ම ගසාගෙන නොගියහ. උන්වහන්සේගේ ජලයෙන් තෙමුණු සිවුරු තෙත් විය.

၁၄၄. သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသာ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာတိ ဣမိဿာ ကမ္မဝါစာယ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ ပုရိမကမ္မဝါစာ န ဝဋ္ဋတိ. အယမေဝ ဟိ ထာဝရာ ဟောတိ. ဘိက္ခုနီနံ ပန အယံ န ဝဋ္ဋတိ, ပုရိမာယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုနိသံဃော ဟိ အန္တောဂါမေ ဝသတိ. ယဒိ ဧဝံ သိယာ, သော ဧတာယ ကမ္မဝါစာယ တိစီဝရပရိဟာရံ န လဘေယျ, အတ္ထိ စဿ ပရိဟာရော, တသ္မာ ပုရိမာယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဟိ ဒွေပိ သီမာယော လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ ဘိက္ခူနံ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာပိ တဿာ အန္တောပိ ဘိက္ခုနီနံ သီမံ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူနမ္ပိ ဘိက္ခုနိသီမာယ ဧသေဝ နယော. န ဟိ တေ အညမညဿ ကမ္မေ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, န ကမ္မဝါစံ ဝဂ္ဂံ ကရောန္တိ. ဧတ္ထ စ နိဂမနဂရာနမ္ပိ ဂါမေနေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

144. 'සම්මතා සා සීමා සංඝේන තිචීවරේන අවිප්පවාසා ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච' යන මෙම කර්මවාක්‍යය ඇති වූ කාලයේ සිට භික්ෂූන්ට පැරණි කර්මවාක්‍යය නොවටී. මන්ද යත් මෙම කර්මවාක්‍යයම ස්ථාවර වන බැවිනි. නමුත් භික්ෂුණීන්ට මෙම කර්මවාක්‍යය නොවටී, පැරණි කර්මවාක්‍යයම වටී. ඒ මන්ද? භික්ෂුණී සංඝයා ගම ඇතුළත වාසය කළ යුතු බැවිනි. ඉදින් ඔවුන්ටද අලුත් කර්මවාක්‍යය අදාළ වූයේ නම්, ඔවුන්ට මෙම කර්මවාක්‍යය නිසා තිචීවර පරිහාරය (සිවුරු තුන හැර නොසිටීමේ ආරක්ෂාව) නොලැබෙන්නේය. නමුත් ඔවුන්ට එම ආරක්ෂාව තිබිය යුතුය, එබැවින් පැරණි කර්මවාක්‍යයම වටී. භික්ෂුණී සංඝයාට සීමා දෙකම ලැබේ. එහිදී භික්ෂූන්ගේ සීමාව මැඩගෙන හෝ එහි ඇතුළත හෝ භික්ෂුණීන්ට සීමා සම්මත කිරීම වටී. භික්ෂූන්ට ද භික්ෂුණී සීමාව සම්බන්ධයෙන් මේ ක්‍රමයම වේ. මන්ද ඔවුන් එකිනෙකාගේ කර්මයන්හි ගණපූරකයන් නොවන බැවිනි, කර්මවාක්‍යය අසම්පූර්ණ නොකරන බැවිනි. තවද මෙහි 'ගම' යන වචනයෙන්ම නිගම හා නගර ද ඇතුළත් වන බව දත යුතුය.

ဂါမူပစာရောတိ ပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါ, အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါကာသော. တေသု အဓိဋ္ဌိတတေစီဝရိကော ဘိက္ခု ပရိဟာရံ န လဘတိ. ဣတိ [Pg.332] ဘိက္ခူနံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ န ဩတ္ထရတိ, သမာနသံဝါသကသီမာဝ ဩတ္ထရတိ. သမာနသံဝါသကသီမာ စေတ္ထ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဂစ္ဆတိ. အဝိပ္ပဝါသသီမာ ပန ယတ္ထ သမာနသံဝါသကသီမာ, တတ္ထေဝ ဂစ္ဆတိ. န ဟိ တဿာ ဝိသုံ နိမိတ္တကိတ္တနံ အတ္ထိ, တတ္ထ သစေ အဝိပ္ပဝါသာယ သမ္မုတိကာလေ ဂါမော အတ္ထိ, တံ သာ န ဩတ္ထရတိ. သစေ ပန သမ္မတာယ သီမာယ ပစ္ဆာ ဂါမော နိဝိသတိ, သောပိ သီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ယထာ စ ပစ္ဆာ နိဝိဋ္ဌော, ဧဝံ ပဌမံ နိဝိဋ္ဌဿ ပစ္ဆာ ဝဍ္ဎိတပ္ပဒေသောပိ သီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. သစေပိ သီမာသမ္မုတိကာလေ ဂေဟာနိ ကတာနိ, ပဝိသိဿာမာတိ အာလယောပိ အတ္ထိ, မနုဿာ ပန အပ္ပဝိဋ္ဌာ, ပေါရာဏကဂါမံ ဝါ သဂေဟမေဝ ဆဍ္ဍေတွာ အညတ္ထ ဂတာ, အဂါမောယေဝ ဧသ, သီမာ ဩတ္ထရတိ. သစေ ပန ဧကမ္ပိ ကုလံ ပဝိဋ္ဌံ ဝါ အာဂတံ ဝါ အတ္ထိ, ဂါမောယေဝ သီမာ န ဩတ္ထရတိ.

ග්‍රාමූපචාරය යනු පවුරු බැඳි ගමක නම් එහි පවුරයි, පවුරු නොබැඳි ගමක නම් පවුරක් ඉදි කිරීමට සුදුසු ප්‍රදේශයයි. ඒ ගමෙහි හෝ ග්‍රාමූපචාරයෙහි අධිෂ්ඨාන කරන ලද තුන් සිවුරු ඇති භික්ෂුව සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහස (අසම්මුතිය) නොලබයි. මෙසේ භික්ෂූන්ගේ අවිප්පවාස සීමාව ගම හෝ ග්‍රාමූපචාරය වසා නොපවතියි, සමානසංවාසක සීමාව පමණක් එය වසා පවතියි. මෙහිදී සමානසංවාසක සීමාව තම ස්වභාවයෙන්ම පැතිරෙයි. අවිප්පවාස සීමාව වනාහි යම් තැනක සමානසංවාසක සීමාව ඇද්ද, එතැනටම යයි. මන්දයත් ඒ අවිප්පවාස සීමාව සඳහා වෙන් වශයෙන් නිමිති ප්‍රකාශ කිරීමක් නොමැති බැවිනි. එහි අවිප්පවාස සීමාව සම්මුතිය කරන අවස්ථාවේ ගමක් පවතී නම්, එම සීමාව ඒ ගම වසා නොපවතියි. ඉදින් සීමාව සම්මත කළ පසු ගමක් පිහිටුවනු ලැබුවේ නම්, එයද සීමාව යන සංඛ්‍යාවටම ඇතුළත් වෙයි. පසුව පිහිටුවන ලද ගම මෙන්ම, පළමුව පිහිටි ගමක සීමා සම්මුතියෙන් පසු ව්‍යාප්ත වූ කොටසද සීමාවටම ඇතුළත් වෙයි. සීමා සම්මුතිය කරන කාලයෙහි ගෙවල් සාදා තිබුණද, 'ඇතුළු වන්නෙමු' යන බලාපොරොත්තුව තිබුණද, මිනිසුන් තවමත් පදිංචියට පැමිණ නැති නම් හෝ පැරණි ගම හෝ නිවාස අතහැර වෙනත් තැනකට ගොස් ඇත්නම් එය 'ගමක් නොවන' බැවින් සීමාවට ඇතුළත් වෙයි. ඉදින් එක් කුලයක් හෝ පදිංචි වී සිටී නම් හෝ පැමිණ සිටී නම් එය ගමක්ම වන බැවින් සීමාව එය වසා නොපවතියි.

ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသော သမူဟန္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သမူဟနန္တေန ဘိက္ခုနာ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတြိဒံ ဝတ္တံ – ခဏ္ဍသီမာယ ဌတွာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ န သမူဟန္တဗ္ဗာ, တထာ အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဌတွာ ခဏ္ဍသီမာပိ. ခဏ္ဍသီမာယံ ပန ဌိတေန ခဏ္ဍသီမာဝ သမူဟနိတဗ္ဗာ, တထာ ဣတရာယ ဌိတေန ဣတရာ. သီမံ နာမ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သမူဟနန္တိ ပကတိယာ ခုဒ္ဒကံ ပုန အာဝါသဝဍ္ဎနတ္ထာယ မဟတိံ ဝါ ကာတုံ; ပကတိယာ မဟတိံ ပုန အညေသံ ဝိဟာရောကာသဒါနတ္ထာယ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ကာတုံ. တတ္ထ သစေ ခဏ္ဍသီမဉ္စ အဝိပ္ပဝါသသီမဉ္စ ဇာနန္တိ, သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တိ. ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တိ. ခဏ္ဍသီမံ အဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံယေဝ ဇာနန္တာ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဥပေါသထာဂါရာဒီသု နိရာသင်္ကဋ္ဌာနေသု ဌတွာ အပ္ပေဝ နာမ သမူဟနိတုံ သက္ခိဿန္တိ, ပဋိဗန္ဓိတုံ ပန န သက္ခိဿန္တေဝ. သစေ ဗန္ဓေယျုံ, သီမာသမ္ဘေဒံ ကတွာ ဝိဟာရံ အဝိဟာရံ ကရေယျုံ, တသ္မာ န သမူဟနိတဗ္ဗာ. ယေ ပန ဥဘောပိ န ဇာနန္တိ, တေနေဝ သမူဟနိတုံ န ဗန္ဓိတုံ သက္ခိဿန္တိ. အယဉှိ သီမာ နာမ ကမ္မဝါစာယ ဝါ အသီမာ ဟောတိ သာသနန္တရဓာနေန ဝါ, န စ သက္ကာ သီမံ အဇာနန္တေဟိ ကမ္မဝါစာ ကာတုံ, တသ္မာ န သမူဟနိတဗ္ဗာ. သာဓုကံ ပန ဉတွာယေဝ သမူဟနိတဗ္ဗာ စ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ စာတိ.

මහණෙනි, 'මෙසේ තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව නොවැසීම (අවිප්පවාසය) ඉවත් කළ යුතුය' යන්නෙහි, එය ඉවත් කරන භික්ෂුව විසින් පිළිවෙත් දත යුතුය. ඒ පිළිවෙත මෙසේය: ඛණ්ඩ සීමාවක සිට අවිප්පවාස සීමාව ඉවත් නොකළ යුතුය. එසේම අවිප්පවාස සීමාවක සිට ඛණ්ඩ සීමාවද ඉවත් නොකළ යුතුය. ඛණ්ඩ සීමාවක සිටින්නා විසින් ඛණ්ඩ සීමාවම ඉවත් කළ යුතුය, එසේම අනෙක් සීමාවක සිටින්නා විසින් ඒ අනෙක් සීමාවම ඉවත් කළ යුතුය. සීමාවන් කරුණු දෙකක් නිසා ඉවත් කරනු ලැබේ: එනම්, ස්වභාවයෙන් කුඩා වූ සීමාව ආවාසය විශාල කිරීම පිණිස විශාල කිරීමට හෝ, ස්වභාවයෙන් විශාල වූ සීමාව අනෙකෙකුට විහාරස්ථානයක් ඉදිකිරීමට ඉඩ දීම පිණිස කුඩා කිරීමටය. එහිදී ඉදින් ඛණ්ඩ සීමාව හා අවිප්පවාස සීමාව යන දෙකම දන්නේ නම්, ඒවා ඉවත් කිරීමට හා නැවත බැඳීමට (සම්මත කිරීමට) ඔවුන්ට හැකි වෙයි. ඛණ්ඩ සීමාව දන්නා නමුත් අවිප්පවාස සීමාව නොදන්නා අයටද ඒවා ඉවත් කිරීමට හා බැඳීමට හැකි වෙයි. ඛණ්ඩ සීමාව නොදන්නා නමුත් අවිප්පවාස සීමාව පමණක් දන්නා අයට චෛත්‍ය මළුව, බෝධි මළුව, උපෝසථාගාරය ආදී සැක රහිත ස්ථානවල සිට සීමාව ඉවත් කිරීමට සමහරවිට හැකි වුවද, නැවත බැඳීමට නොහැකි වනු ඇත. ඉදින් ඔවුන් එය බැන්දොත් සීමා මිශ්‍ර වීමක් (සීමාසම්භේද) සිදු වී විහාරය අවිහාරයක් (විහාරයක් නොවන තැනක්) බවට පත් කළ හැක. එබැවින් (නොදැන) සීමා ඉවත් නොකළ යුතුය. යම් කෙනෙක් මේ සීමා දෙකම නොදන්නේ නම්, ඔවුන්ට ඉවත් කිරීමට හෝ බැඳීමට කිසිසේත් නොහැකිය. මන්ද යත් සීමාව යනු කම්මවාචාවකින් හෝ ශාසනය අතුරුදහන් වීමෙන් හෝ අහෝසි වන බැවිනි. සීමාව නොදන්නා අයට කම්මවාචා කළ නොහැක. එබැවින් සීමා ඉවත් නොකළ යුතුය. මැනවින් දැනගෙනම සීමාව ඉවත් කිරීම හා බැඳීම කළ යුතුය. මෙය මෙහි පිළිවෙතයි.

ဂါမသီမာဒိကထာ

ග්‍රාම සීමා ආදී කථාව

၁၄၇. ဧဝံ [Pg.333] ဗဒ္ဓသီမာဝသေန သမာနသံဝါသဉ္စ ဧကူပေါသထဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဗဒ္ဓသီမေသုပိ ဩကာသေသု တံ ဒဿေန္တော ‘‘အသမ္မတာယ, ဘိက္ခဝေ, သီမာယ အဋ္ဌပိတာယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဋ္ဌပိတာယာတိ အပရိစ္ဆိန္နာယ. ဂါမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ နဂရမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တတ္ထ ယတ္တကေ ပဒေသေ တဿ ဂါမဿ ဘောဇကာ ဗလိံ လဘန္တိ, သော ပဒေသော အပ္ပော ဝါ ဟောတု မဟန္တော ဝါ, ဂါမသီမာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. နဂရနိဂမသီမာသုပိ ဧသေဝ နယော. ယမ္ပိ ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမခေတ္တေ ဧကံ ပဒေသံ ‘‘အယံ ဝိသုံ ဂါမော ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇာ ကဿစိ ဒေတိ, သောပိ ဝိသုံဂါမသီမာ ဟောတိယေဝ. တသ္မာ သာ စ ဣတရာ စ ပကတိဂါမနဂရနိဂမသီမာ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာယေဝ ဟောန္တိ, ကေဝလံ ပန တိစီဝရဝိပ္ပဝါသပရိဟာရံ န လဘန္တိ.

147. මෙසේ බද්ධ සීමාවන් මගින් සමාන සංවාසය හා එක්ව උපෝසථය කිරීම පෙන්වා දී, දැන් අබද්ධ සීමා පවතින ස්ථානවලද එය පෙන්වා දීම පිණිස ‘මහණෙනි, සම්මත නොකරන ලද, පිහිටුවනු නොලැබූ සීමාවෙහි’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අට්ඨපිතාය' යනු වෙන් කර නොදක්වන ලද යන්නයි. මෙහි 'ග්‍රාමය' යන වචනයෙන් නගරයද ඇතුළත් වෙයි. එහි ඒ ඒ ගම්වල ගම් ප්‍රධානීන් යම් ප්‍රමාණයක ප්‍රදේශයකින් බදු ලබා ගන්නේද, ඒ ප්‍රදේශය කුඩා වුවද විශාල වුවද 'ග්‍රාම සීමාව' යන සංඛ්‍යාවටම ඇතුළත් වෙයි. නගර හා නියම්ගම් සීමාවලදීද මෙම ක්‍රමයම වේ. එක් ගම් කෙතකම 'මෙම ප්‍රදේශය වෙන් වූ ගමක් වේවා' යි වෙන් කොට රජු විසින් යමෙකුට ලබා දෙන්නේ නම්, එයද 'විසුංගාම සීමාවක්' වෙයි. එබැවින් එම සීමාවද, අනෙක් සාමාන්‍ය ගම්, නගර, නියම්ගම් සීමාවන්ද බද්ධ සීමා හා සමානම වේ; නමුත් තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහස (අවිප්පවාස පරිහාරය) පමණක් එහි නොලැබේ.

ဧဝံ ဂါမန္တဝါသီနံ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာရညကာနံ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘အဂါမကေ စေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဂါမကေ စေတိ ဂါမနိဂမနဂရသီမာဟိ အပရိစ္ဆိန္နေ အဋဝိပ္ပဒေသေ. အထ ဝါ အဂါမကေ စေတိ ဝိဇ္ဈာဋဝိသဒိသေ အရညေ ဘိက္ခု ဝသတိ, အထဿ ဌိတောကာသတော သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ သမာနသံဝါသကသီမာတိ အတ္ထော. အယံ သီမာ တိစီဝရဝိပ္ပဝါသပရိဟာရမ္ပိ လဘတိ. တတ္ထ ဧကံ အဗ္ဘန္တရံ အဋ္ဌဝီသတိ ဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဟောတိ. မဇ္ဈေ ဌိတဿ သမန္တာ သတ္တဗ္ဘန္တရာ ဝိနိဗ္ဗေဓေန စုဒ္ဒသ ဟောန္တိ. သစေ ဒွေ သံဃာ ဝိသုံ ဝိနယကမ္မာနိ ကရောန္တိ, ဒွိန္နံ သတ္တဗ္ဘန္တရာနံ အန္တရေ အညံ ဧကံ သတ္တဗ္ဘန္တရံ ဥပစာရတ္ထာယ ဌပေတဗ္ဗံ. သေသာ သတ္တဗ္ဘန္တရသီမကထာ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗာ.

මෙසේ ගම් ආශ්‍රිතව වසන්නන්ගේ සීමා නිර්ණයන් පෙන්වා දී, දැන් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂූන්ගේ සීමා නිර්ණයන් පෙන්වා දීම පිණිස ‘ගමක් නොමැති තැනක’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘ගමක් නොමැති තැනක’ යනු ගම්, නියම්ගම් හෝ නගර සීමාවලින් වෙන් නොකළ වනාන්තර ප්‍රදේශයයි. එසේත් නැතහොත් වින්ධ්‍යා වනය වැනි මහ වනයක භික්ෂුවක් වසයි නම්, එවිට ඔහු සිටින තැන සිට වටා අබ්භන්තර හතක ප්‍රදේශය සමානසංවාසක සීමාව බව අර්ථයයි. මෙම සීමාව තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම පිළිබඳ නිදහසද ලබයි. එහි එක් අබ්භන්තරයක් යනු රියන් විසි අටක ප්‍රමාණයකි. මධ්‍යයෙහි සිටින්නාට සතර දිසාවෙන්ම අබ්භන්තර හත බැගින් ගත් කල මුළු විෂ්කම්භය අබ්භන්තර දහහතරක් වෙයි. ඉදින් සංඝයා කණ්ඩායම් දෙකක් වෙන් වෙන්ව විනය කර්ම කරන්නේ නම්, අබ්භන්තර හතේ සීමා දෙක අතර තවත් එක් අබ්භන්තරයක ප්‍රදේශයක් උපචාර පිණිස (සීමාන්තරික වශයෙන්) තැබිය යුතුය. ඉතිරි අබ්භන්තර සීමා පිළිබඳ විස්තර මහාවිභංගයේ උදෝසිත ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි දැක්වෙන පරිදි දත යුතුය.

သဗ္ဗာ ဘိက္ခဝေ နဒီ အသီမာတိ ယာ ကာစိ နဒီလက္ခဏပ္ပတ္တာ နဒီ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ‘‘ဧတံ ဗဒ္ဓသီမံ ကရောမာ’’တိ ကတာပိ အသီမာဝ ဟောတိ, သာ ပန အတ္တနော သဘာဝေနေဝ ဗဒ္ဓသီမာသဒိသာ, သဗ္ဗမေတ္ထ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမုဒ္ဒဇာတဿရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဇာတဿရော နာမ ယေန ကေနစိ ခဏိတွာ အကတော သယံဇာတသောဗ္ဘော သမန္တတော အာဂတေန ဥဒကေန ပူရိတော တိဋ္ဌတိ.

‘මහණෙනි, සියලු ගංගා අසීමා (බද්ධ සීමා නොවන) වේ’ යනු ගංගාවක ලක්ෂණවලින් යුත් යම් ගංගාවක් ඇද්ද, එය නිමිති ප්‍රකාශ කොට ‘මෙය බද්ධ සීමාවක් කරමු’ යි කීවත් එය බද්ධ සීමාවක් නොවේ. නමුත් එය ස්වභාවයෙන්ම බද්ධ සීමාවක් හා සමාන වේ; එහි සියලුම සංඝකර්ම කිරීමට සුදුසුය. සමුද්‍රය හා ජාතස්සර විල් සම්බන්ධයෙන්ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ‘ජාතස්සර’ යනු කිසිවෙකු විසින් හාරා සාදන ලද්දක් නොව, ඉබේම හටගත් වළක සිව් දෙසින් ගලා ආ ජලයෙන් පිරී පවත්නා විලයි.

ဧဝံ [Pg.334] နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရာနံ ဗဒ္ဓသီမာဘာဝံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန တတ္ထ အဗဒ္ဓသီမာပအစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘နဒိယာ ဝါ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သမန္တာ ဥဒကုက္ခေပါတိ ယံ ဌာနံ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သမန္တတော ဥဒကုက္ခေပေန ပရိစ္ဆိန္နံ. ကထံ ပန ဥဒကံ ဥက္ခိပိတဗ္ဗံ? ယထာ အက္ခဓုတ္တာ ဒါရုဂုဠံ ခိပန္တိ, ဧဝံ ဥဒကံ ဝါ ဝါလိကံ ဝါ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန သဗ္ဗထာမေန ခိပိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ဧဝံ ခိတ္တံ ဥဒကံ ဝါ ဝါလိကာ ဝါ ပတတိ, အယမေကော ဥဒကုက္ခေပေါ. တဿ အန္တော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတော ကမ္မံ ကောပေတိ. ယာဝ ပရိသာ ဝဍ္ဎတိ, တာဝ သီမာပိ ဝဍ္ဎတိ. ပရိသပရိယန္တတော ဥဒကုက္ခေပေါယေဝ ပမာဏံ. ဇာတဿရသမုဒ္ဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

මෙසේ ගංගා, සමුද්‍ර හා ස්වභාවික විල්වල බද්ධ සීමා භාවය ප්‍රතික්ෂේප කර, නැවත එහි අබද්ධ සීමා පිරිච්ඡේදය දක්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, ගංගාවෙහි හෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "මධ්‍යම පුරුෂයෙකු විසින් හාත්පස ජලය ඉසීම" යනු යම් ස්ථානයක් මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ පුරුෂයෙකු විසින් හාත්පස ජලය ඉසීමෙන් වෙන් කරන ලද්දේ ද එයයි. කෙසේ නම් ජලය ඉසිය යුතු ද? දූත ක්‍රීඩාවෙහි නියැලෙන්නන් ලී ගුලි විසි කරන්නාක් මෙන්, ජලය හෝ වැලි හෝ අතින් ගෙන මධ්‍යම ශක්තිය ඇති පුරුෂයෙකු විසින් සියලු වෙර යොදා විසි කළ යුතුය. මෙසේ විසි කළ ජලය හෝ වැලි හෝ යම් තැනක වැටේ ද, එය එක් උදකුක්ඛේපයකි. එහි ඇතුළත හත්පස (අත්පස) අත්හැර සිටින භික්ෂුව විනය කර්මය පළුදු කරයි. පිරිස වැඩි වන විට සීමාව ද විශාල වෙයි. පිරිස කෙළවර සිට උදකුක්ඛේපයම ප්‍රමාණය වේ. ස්වභාවික විල් හා සමුද්‍රවල ද මේ ක්‍රමයම වේ.

ဧတ္ထ စ သစေ နဒီ နာတိဒီဃာ ဟောတိ, ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မုခဒွါရာ သဗ္ဗတ္ထ သံဃော နိသီဒတိ, ဥဒကုက္ခေပသီမာကမ္မံ နတ္ထိ, သကလာပိ နဒီ ဧတေသံယေဝ ဘိက္ခူနံ ပဟောတိ. ယံ ပန မဟာသုမတ္ထေရေန ဝုတ္တံ ‘‘ယောဇနံ ပဝတ္တမာနာယေဝ နဒီ, တတြာပိ ဥပရိ အဒ္ဓယောဇနံ ပဟာယ ဟေဋ္ဌာ အဒ္ဓယောဇနေ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ, တံ မဟာပဒုမတ္ထေရေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဝါသကော တေမိယတီ’’တိ ဣဒံ နဒိယာ ပမာဏံ ဝုတ္တံ, န ယောဇနံ ဝါ အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ. တသ္မာ ယာ ဣမဿ သုတ္တဿ ဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏာ နဒီ, တဿာ ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. သစေ ပနေတ္ထ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ ကမ္မံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗေဟိ အတ္တနော စ အညေသဉ္စ ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆေဒဿ အန္တရာ အညော ဥဒကုက္ခေပေါ သီမန္တရိကတ္ထာယ ဌပေတဗ္ဗော. တတော အဓိကံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, ဦနကံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. ဇာတဿရသမုဒ္ဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

මෙහිදී ඉදින් ගංගාව ඉතා දිගු නොවේ නම්, ප්‍රභව ස්ථානයේ සිට මුවදොර දක්වා සෑම තැනකම සංඝයා වැඩසිටින්නේ නම්, උදකුක්ඛේප සීමා කර්මයක් අවශ්‍ය නැත; මුළු ගංගාවම ඒ භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් වේ. මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද "යොදුනක් ගලා යන ගංගාව ගංගාවකි, එහිද ඉහළින් අඩ යොදුනක් හැර පහළ අඩ යොදුනක කර්ම කිරීම වටී" යන කරුණ මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ විසින්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මක්නිසාද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "තිමණ්ඩලය වසාගෙන යම් තැනකින් හෝ එතෙර වන මෙහෙණියගේ අඳනය තෙමෙයි ද" යනුවෙන් ගංගාව පිළිබඳ මේ ප්‍රමාණය වදාරන ලද්දේය, යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක් ලෙස නොවදාරන ලද්දේය. එබැවින් මෙම සූත්‍රයේ වසයෙන් පෙර කියන ලද ලක්ෂණ ඇති යම් ගංගාවක් වේ ද, එහි ප්‍රභවයේ සිට සංඝකර්ම කිරීම වටී. ඉදින් මෙහි බොහෝ භික්ෂූන් වෙන් වෙන්ව කර්ම කරත් නම්, සියලු දෙනාම තමන්ගේත් අන් අයගේත් උදකුක්ඛේප සීමාන්තරය සඳහා වෙනත් උදකුක්ඛේපයක් සීමාන්තරය ලෙස තැබිය යුතුය. එයට වඩා වැඩි වීම වටී, අඩු වීම නොවටී යැයි කියන ලදී. ස්වභාවික විල් හා සමුද්‍රවල ද මේ ක්‍රමයම වේ.

နဒိယာ ပန ကမ္မံ ကရိဿာမာတိ ဂတေဟိ သစေ နဒီ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ သမတိတ္တိကာ, ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေတွာပိ အန္တောနဒိယံယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ န သက္ကောန္တိ, နာဝါယပိ ဌတွာ ကာတဗ္ဗံ. ဂစ္ဆန္တိယာ ပန နာဝါယ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ဥဒကုက္ခေပမတ္တမေဝ ဟိ သီမာ, တံ နာဝါ သီဃမေဝ အတိက္ကာမေတိ. ဧဝံ သတိ အညိဿာ သီမာယ ဉတ္တိ အညိဿာ အနုသာဝနာ ဟောတိ, တသ္မာ နာဝံ အရိတ္တေန ဝါ ဌပေတွာ ပါသာဏေ ဝါ လမ္ဗိတွာ [Pg.335] အန္တောနဒိယံ ဇာတရုက္ခေ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. အန္တောနဒိယံ ဗဒ္ဓအဋ္ဋကေပိ အန္တောနဒိယံ ဇာတရုက္ခေပိ ဌိတေဟိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ගංගාවෙහි විනය කර්මයක් කරන්නෙමුයි ගිය කල්හි ඉදින් ගංගාව ඉවුරට සමව ජලයෙන් පිරී තිබේ නම්, දිය රෙද්දක් හැඳගෙන හෝ ගඟ ඇතුළතම කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් එසේ කළ නොහැකි නම්, බෝට්ටුවක සිට හෝ කළ යුතුය. ගමන් කරන බෝට්ටුවක සිට කර්මය කිරීම නොවටී. ඒ මන්ද? උදකුක්ඛේපයම සීමාව වන බැවිනි, බෝට්ටුව එය වහා ඉක්මවා යයි. එවැනි විටක එක් සීමාවක ඥත්තිය ද, තවත් සීමාවක අනුශාවනාව ද වෙයි. එබැවින් බෝට්ටුව හබලකින් නවත්වා හෝ ගල්වල එල්ලා හෝ ගඟ තුළ වැඩුණු ගසක බැඳ හෝ කර්මය කළ යුතුය. ගඟ තුළ තැනූ මැස්සක හෝ ගඟ තුළ වැඩුණු ගසක හෝ සිටින අයට කර්මය කිරීම වටී.

သစေ ပန ရုက္ခဿ သာခါ ဝါ တတော နိက္ခန္တပါရောဟော ဝါ ဗဟိနဒီတီရေ ဝိဟာရသီမာယ ဝါ ဂါမသီမာယ ဝါ ပတိဋ္ဌိတော, သီမံ ဝါ သောဓေတွာ သာခံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. ဗဟိနဒီတီရေ ဇာတရုက္ခဿ အန္တောနဒိယံ ပဝိဋ္ဌသာခါယ ဝါ ပါရောဟေ ဝါ နာဝံ ဗန္ဓိတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကရောန္တေဟိ သီမာ ဝါ သောဓေတဗ္ဗာ, ဆိန္ဒိတွာ ဝါဿ ဗဟိပတိဋ္ဌိတဘာဝေါ နာသေတဗ္ဗော. နဒီတီရေ ပန ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ ဗဒ္ဓနာဝါယ န ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ඉදින් ගසක අත්තක් හෝ එයින් නික්මුණු මුලක් ගඟ ඉවුරෙන් පිටත විහාර සීමාවක හෝ ගාම සීමාවක පිහිටා තිබේ නම්, සීමාව ශෝධනය කර හෝ අත්ත කපා හෝ කර්මය කළ යුතුය. ගඟෙන් පිටත ඉවුරේ වැඩුණු ගසක ගඟ තුළට වැදුණු අත්තක හෝ මුලක බෝට්ටුව බැඳ කර්මය කිරීම නොවටී. කර්මය කරන්නන් විසින් සීමාව ශෝධනය කළ යුතුය, නැතහොත් අත්ත කපා එහි පිටත පිහිටි බව නැති කළ යුතුය. ගඟ ඉවුරේ කණුවක් ගසා එහි බැඳි බෝට්ටුවක කර්මය කිරීම කිසිසේත් නොවටී.

နဒိယံ သေတုံ ကရောန္တိ, သစေ အန္တောနဒိယံယေဝ သေတု ဝါ သေတုပါဒါ ဝါ, သေတုမှိ ဌိတေဟိ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန သေတု ဝါ သေတုပါဒါ ဝါ ဗဟိတီရေ ပတိဋ္ဌိတာ, ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သီမံ သောဓေတွာ ကာတဗ္ဗံ. အထ သေတုပါဒါ အန္တော, သေတု ပန ဥဘိန္နမ္ပိ တီရာနံ ဥပရိအာကာသေ ဌိတော, ဝဋ္ဋတိ. အန္တောနဒိယံ ပါသာဏော ဝါ ဒီပကော ဝါ ဟောတိ, တဿ ယတ္တကံ ပဒေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ပကတိဝဿကာလေ ဝဿာနဿ စတူသု မာသေသု ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ, သော နဒီသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. အတိဝုဋ္ဌိကာလေ ပန ဩဃေန ဩတ္ထဋောကာသော န ဂဟေတဗ္ဗော, သော ဟိ ဂါမသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ.

ගංගාවක පාලමක් කරති; ඉදින් පාලම හෝ පාලම් කණු ගඟ තුළම තිබේ නම්, පාලම මත සිටින්නන්ට කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් පාලම හෝ පාලම් කණු පිටත ඉවුරේ පිහිටා තිබේ නම්, කර්මය කිරීම නොවටී; සීමාව ශෝධනය කර කළ යුතුය. ඉදින් පාලම් කණු ඇතුළත ද, පාලම දෙපස ඉවුරුවලට ඉහළින් අහසේ පිහිටා තිබේ ද, එවිට වටී. ගඟ තුළ ගලක් හෝ දූපතක් තිබේ නම්, එහි යම් ප්‍රමාණයක පෙදෙසක් පෙර කියන ලද පරිදි සාමාන්‍ය වැසි කාලයේ වැසි මාස හතරේදී ජලයෙන් යට වේ ද, එය ගංගා ගණයටම වැටේ. අධික වැසි කාලයේ සැඩ පහරින් යට වන ප්‍රදේශය නොගත යුතුය. මක්නිසාද යත් එය ගාම සීමා ගණයටම වැටෙන බැවිනි.

နဒိတော မာတိကံ နီဟရန္တာ နဒိယံ အာဝရဏံ ကရောန္တိ, တဉ္စေ ဩတ္ထရိတွာ ဝါ ဝိနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဝါ ဥဒကံ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အာဝရဏေန ဝါ ကောဋ္ဋကဗန္ဓနေန ဝါ သောတံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဥဒကံ နပ္ပဝတ္တတိ, အပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အာဝရဏမတ္ထကေပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ကောစိ အာဝရဏပ္ပဒေသော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပါသာဏဒီပကပ္ပဒေသော ဝိယ ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိယတိ, တတ္ထ ဝဋ္ဋတိ. သော ဟိ နဒီသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. နဒိံ ဝိနာသေတွာ တဠာကံ ကရောန္တိ, ဟေဋ္ဌာ ပါဠိ ဗဒ္ဓါ, ဥဒကံ အာဂန္တွာ တဠာကံ ပူရေတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဥပရိ ပဝတ္တနဋ္ဌာနေ ဟေဋ္ဌာ စ ဆဍ္ဍိတမောဒကံ နဒိံ ဩတ္ထရိတွာ သန္ဒနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋတိ. ဒေဝေ အဝဿန္တေ ဟေမန္တဂိမှေသု ဝါ သုက္ခနဒိယာပိ ဝဋ္ဋတိ. နဒိတော နီဟဋမာတိကာယ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ [Pg.336] သာ ကာလန္တရေန ဘိဇ္ဇိတွာ နဒီ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. ကာစိ နဒီ ကာလန္တရေန ဥပ္ပတိတွာ ဂါမနိဂမသီမံ ဩတ္ထရိတွာ ပဝတ္တတိ, နဒီယေဝ ဟောတိ, ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝိဟာရသီမံ ဩတ္ထရတိ, ဝိဟာရသီမာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

ගංගාවෙන් ඇළක් කපන්නෝ ගඟේ වේල්ලක් බඳිති. එය උතුරා හෝ පසාරු කරගෙන හෝ ජලය ගලා යයි නම්, ජලය ගලා යන සියලු තැන්වල කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් වේල්ලෙන් හෝ බැම්මකින් ජල පහර ඇහිරේ නම්, ජලය ගලා නොයයි නම්, ජලය ගලා නොයන තැන කර්මය කිරීම නොවටී. වේල්ල මත ද කිරීම නොවටී. ඉදින් යම් වේල්ලක කොටසක් පෙර කියන ලද ගල් හෝ දූපත් මෙන් ජලයෙන් යට වේ නම්, එහි වටී. මක්නිසාද යත් එය ගංගා ගණයටම වැටෙන බැවිනි. ගඟ නවත්වා වැවක් කරති; පහළින් වැව් බැම්ම බැඳ ඇත; ජලය පැමිණ වැව පිරී පවතී නම්, මෙහි කර්මය කිරීම නොවටී. ඉහළ ජලය ගලා එන තැන ද, පහළින් පිට කරන ලද ජලය ගඟට බැස ගලා යන තැන සිට ද වටී. වැසි නොලැබෙන හේමන්ත, ගිම්හාන කාලවල වියළුණු ගඟක ද වටී. ගඟෙන් ඉවතට ගත් ඇළක නොවටී. ඉදින් එම ඇළ කලක් ගත වී කැඩී ගොස් ගංගාවක් බවට පත් වේ නම්, එවිට වටී. යම් ගංගාවක් කලක් ගත වී පිටාර ගොස් ගම් නියම්ගම් සීමා යට කරමින් ගලා යයි නම්, එය ගංගාවක්ම වේ, එහි කර්මය කිරීම වටී. ඉදින් විහාර සීමාවක් යට කරයි නම්, එය විහාර සීමාව ලෙසම ගණන් ගැනේ.

သမုဒ္ဒေပိ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ယံ ပဒေသံ ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎနဥဒကံ ဝါ ပကတိဝီစိ ဝါ ဝေဂေန အာဂန္တွာ ဩတ္ထရတိ, တတ္ထ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မိံ ပန ပဒေသေ ပကတိဝီစိယော ဩတ္ထရိတွာ သဏ္ဌဟန္တိ, သော ဥဒကန္တတော ပဋ္ဌာယ အန္တောသမုဒ္ဒေါ နာမ, တတ္ထ ဌိတေဟိ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ ဦမိဝေဂေါ ဗာဓတိ, နာဝါယ ဝါ အဋ္ဋကေ ဝါ ဌတွာ ကာတဗ္ဗံ. တေသု ဝိနိစ္ဆယော နဒိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမုဒ္ဒေ ပိဋ္ဌိပါသာဏော ဟောတိ, တံ ကဒါစိ ဦမိယော အာဂန္တွာ ဩတ္ထရန္တိ, ကဒါစိ န ဩတ္ထရန္တိ, တတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သော ဟိ ဂါမသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. သစေ ပန ဝီစီသု အာဂတာသုပိ အနာဂတာသုပိ ပကတိဥဒကေနေဝ ဩတ္ထရိယတိ, ဝဋ္ဋတိ. ဒီပကော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ ဟောတိ, သော စေ ဒူရေ ဟောတိ မစ္ဆဗန္ဓာနံ အဂမနပထေ, အရညသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တေသံ ဂမနပရိယန္တဿ ဩရတော ပန ဂါမသီမာသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ ဂါမသီမံ အသောဓေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သမုဒ္ဒေါ ဂါမသီမံ ဝါ နိဂမသီမံ ဝါ ဩတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ, သမုဒ္ဒေါဝ ဟောတိ, တတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝိဟာရသီမံ ဩတ္ထရတိ, ဝိဟာရသီမာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

මුහුදෙහි ද (සංඝ) කර්ම කරන්නා වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින්, යම් ප්‍රදේශයකට ඉහළට මතු වන ජලය හෝ ස්වභාවික රළ වේගයෙන් පැමිණ ගලා යයි ද, එහි කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ. නමුත් යම් ප්‍රදේශයක ස්වභාවික රළ ගලා ඇවිත් රැඳී පවතී ද, එය ජල සීමාවේ සිට ඇතුළත වූ 'අන්තෝසමුද්‍රය' (මුහුද ඇතුළත) නම් වේ. එහි සිටින භික්ෂූන් විසින් කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් රළ පහර බාධා කරයි නම්, නැවක හෝ මැස්සක (මණ්ඩපයක) සිට කර්මය කළ යුතුය. ඒ පිළිබඳ විනිශ්චය ගංගාවලදී කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. මුහුදෙහි ගල්තලාවක් තිබේ නම්, එයට ඇතැම් විට රළ පැමිණ ගලා යයි, ඇතැම් විට ගලා නොයයි. එහි කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ; මන්ද යත් එය ගාම සීමා ගණයටම වැටෙන බැවිනි. නමුත් ඉදින් රළ ආවත් නාවත්, ස්වභාවික ජලයෙන්ම එය වැසී පවතී නම්, එවිට සුදුසුය. කුඩා දූපතක් හෝ පර්වතයක් තිබේ නම්, එය ධීවරයන්ට ගොස් එදිනම ආපසු පැමිණිය නොහැකි තරම් දුරක පිහිටියේ නම්, එය අරණ්‍ය සීමා ගණයට වැටේ. ඔවුන්ගේ ගමන් සීමාවට මෙපිටින් ඇති ස්ථානය ගාම සීමා ගණයට වැටේ. එහිදී ගාම සීමාව පිරිසිදු නොකර (ශෝධනය නොකර) කර්ම කිරීම සුදුසු නොවේ. මුහුද ගාම සීමාවක් හෝ නිගම සීමාවක් යටපත් කර පවතී නම්, එය මුහුදම වෙයි; එහි කර්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් විහාර සීමාවක් යටපත් කරයි නම්, එය විහාර සීමාව ලෙසම ගණන් ගැනේ.

ဇာတဿရေ ကမ္မံ ကရောန္တေဟိပိ ယတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဝဿကာလေ ဝဿေ ပစ္ဆိန္နမတ္တေ ပိဝိတုံ ဝါ ဟတ္ထပါဒေ ဝါ ဓောဝိတုံ ဥဒကံ န ဟောတိ, သုက္ခတိ, အယံ န ဇာတဿရော, ဂါမခေတ္တသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ ကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဝဿကာလေ ဥဒကံ သန္တိဋ္ဌတိ, အယမေဝ ဇာတဿရော. တဿ ယတ္တကေ ပဒေသေ ဝဿာနံ စာတုမာသေ ဥဒကံ တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကံ, အဋ္ဋကံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ဌိတေဟိပိ ဇာတဿရဿ အန္တော ဇာတရုက္ခမှိ ဗဒ္ဓအဋ္ဋကေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပိဋ္ဌိပါသာဏဒီပကေသု ပနေတ္ထ နဒိယံ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. သမဝဿဒေဝကာလေ ပဟောနကဇာတဿရော ပန သစေပိ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာလေ ဝါ ဂိမှဟေမန္တေသု ဝါ သုက္ခတိ, နိရုဒကော ဟောတိ, တတ္ထ သံဃကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗော ဇာတဿရော သုက္ခော အနောဒကော[Pg.337], ဂါမခေတ္တံယေဝ ဘဇတီ’’တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပနေတ္ထ ဥဒကတ္ထာယ အာဝါဋံ ဝါ ပေါက္ခရဏီအာဒီနိ ဝါ ခဏန္တိ, တံ ဌာနံ အဇာတဿရော ဟောတိ, ဂါမသီမာသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. လာဗုတိပုသကာဒိဝပ္ပေ ကတေပိ ဧသေဝ နယော.

ජාතස්සරයක (ස්වභාවික විලක) කර්ම කරන භික්ෂූන් විසින් ද, පෙර කියන ලද ආකාරයේ වර්ෂා කාලයකදී, වර්ෂාව නතර වූ සැනින් බීමට හෝ අත් පා සේදීමට ජලය නැතිව වියළී යන යම් තැනක් වේ ද, එය ජාතස්සරයක් නොවේ. එය ගාම සීමාවටම (ගම් කෙතටම) අයත් වන බැවින් එහි කර්ම නොකළ යුතුය. යම් තැනක පෙර කී පරිදි වර්ෂා කාලයේදී ජලය රැඳී පවතී ද, එයම ජාතස්සරය නම් වේ. එහි යම් ප්‍රදේශයක වස් කාලයේ මාස හතර පුරා ජලය පවතී ද, එහි කර්ම කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ජලය ගැඹුරු නම්, මැස්සක් බැඳ එහි සිට හෝ ජාතස්සරය තුළ පිහිටි ගසක බඳින ලද මැස්සක සිට හෝ කර්ම කිරීම සුදුසුය. මෙහිදී ගල්තලා සහ දූපත් පිළිබඳ විනිශ්චය ගංගාවලදී කියන ලද විනිශ්චයට සමානය. සාමාන්‍ය වැසි කාලයේදී ජාතස්සරයක් වීමට ප්‍රමාණවත් වන ස්ථානයක්, නියං කාලයකදී හෝ ගිම්හාන හා හේමන්ත කාලවලදී වියළී ජලය රහිත වුව ද, එහි සංඝ කර්ම කිරීම සුදුසුය. අන්ධක අටුවාවෙහි සඳහන් වන “සියලු ජාතස්සරයන් වියළී ජලය නැති වූ විට ගාම සීමාවටම අයත් වේ” යන ප්‍රකාශය පිළිගත යුතු නොවේ. ඉදින් මෙහි ජලය ලබා ගැනීම පිණිස වළවල් හෝ පොකුණු ආදිය කනින්නේ නම්, එම ස්ථානය ජාතස්සරයක් නොවේ; එය ගාම සීමා ගණයට වැටේ. ලබු, පිපිඤ්ඤා ආදිය වැපිරීමක් කළ ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

သစေ ပန တံ ပူရေတွာ ထလံ ဝါ ကရောန္တိ, ဧကသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပါဠိံ ဗန္ဓိတွာ သဗ္ဗမေဝ တံ မဟာတဠာကံ ဝါ ကရောန္တိ, သဗ္ဗောပိ အဇာတဿရော ဟောတိ, ဂါမသီမာသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. လောဏီပိ ဇာတဿရသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ ဥဒကဋ္ဌာနောကာသေ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

ඉදින් එය පුරවා ගොඩබිමක් කරන්නේ නම්, හෝ එක් දිශාවක වැටියක් බැඳ එය සම්පූර්ණයෙන්ම මහා වැවක් කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල ජාතස්සරයක් නොවන අතර ගාම සීමා ගණයටම වැටේ. ලෝණිය ද (ලුණු ජලය සහිත විල්) ජාතස්සර ගණයටම වැටේ. වර්ෂා කාලයේ මාස හතරේ ජලය පවතින ස්ථානයෙහි කර්ම කිරීම සුදුසුය.

၁၄၈. သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တီတိ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တိ. သစေ ဟိ ပေါရာဏကဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ အမ္ဗော စေဝ ဇမ္ဗူ စာတိ ဒွေ ရုက္ခာ အညမညံ သံသဋ္ဌဝိဋပါ ဟောန္တိ, တေသု အမ္ဗဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဇမ္ဗူ. ဝိဟာရသီမာ စ ဇမ္ဗုံ အန္တော ကတွာ အမ္ဗံ ကိတ္တေတွာ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အထ ပစ္ဆာ တဿ ဝိဟာရဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဝိဟာရံ ကတွာ သီမံ ဗန္ဓန္တာ တံ အမ္ဗံ အန္တော ကတွာ ဇမ္ဗုံ ကိတ္တေတွာ ဗန္ဓန္တိ, သီမာယ သီမာ သမ္ဘိန္နာ ဟောတိ. ဧဝံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ အကံသု, တေနာဟ – ‘‘သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

148. 'සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර කරති' යනු තමන්ගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ බද්ධ සීමාව මිශ්‍ර කිරීමයි. යම් හෙයකින් පැරණි විහාරයකට නැගෙනහිර දිශාවෙහි අඹ ගසක් සහ දඹ ගසක් යන ගස් දෙකක් එකිනෙකා හා අතු පතර පැටලී පවතී නම්, ඒවා අතරින් අඹ ගසට බටහිර දෙසින් දඹ ගස පිහිටා තිබේ. එම විහාරයේ සීමාව දඹ ගස සීමාව ඇතුළතට කර අඹ ගස නිමිත්තක් ලෙස හඳුන්වා (බැහැර කර) බඳින ලද්දේ නම්, පසුව එම විහාරයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් තවත් විහාරයක් කර සීමා බඳින්නෝ, එම අඹ ගස සීමාව තුළට ගෙන දඹ ගස නිමිත්තක් ලෙස හඳුන්වා සීමා බඳිත් ද, එවිට සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර වූයේ වෙයි. ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූහු මෙසේ කළහ. එබැවින් 'සීමාවෙන් සීමාව මිශ්‍ර කරති' යි වදාරන ලදී.

သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီတိ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ;

'සීමාවෙන් සීමාව යටපත් කරති' යනු තමන්ගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ බද්ධ සීමාව යටපත් කිරීමයි.

ပရေသံ ဗဒ္ဓသီမံ သကလံ ဝါ တဿာ ပဒေသံ ဝါ အန္တော ကတွာ အတ္တနော သီမံ ဗန္ဓန္တိ. သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ သီမံ သမ္မန္နိတုန္တိ ဧတ္ထ သစေ ပဌမတရံ ကတဿ ဝိဟာရဿ သီမာ အသမ္မတာ ဟောတိ, သီမာယ ဥပစာရော ဌပေတဗ္ဗော. သစေ သမ္မတာ ဟောတိ, ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဟတ္ထမတ္တာ သီမန္တရိကာ ဌပေတဗ္ဗာ. ကုရုန္ဒိယံ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ, မဟာပစ္စရိယံ စတုရင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. ဧကရုက္ခောပိ စ ဒွိန္နံ သီမာနံ နိမိတ္တံ ဟောတိ, သော ပန ဝဍ္ဎန္တော သီမာသင်္ကရံ ကရောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗော.

අනුන්ගේ බද්ධ සීමාවක් සම්පූර්ණයෙන් හෝ එහි කොටසක් හෝ සීමාව ඇතුළට ගෙන තමන්ගේ සීමාව බඳිති. 'සීමාන්තරිකයක් තබා සීමාව සම්මත කළ යුතුය' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: පළමුව කළ විහාරයේ සීමාව මෙතෙක් සම්මත කර නැති නම්, සීමා උපචාරයක් තැබිය යුතුය. ඉදින් සීමාව සම්මත කර තිබේ නම්, අවම වශයෙන් රියනක ප්‍රමාණයේ සීමාන්තරිකයක් තැබිය යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි වියතක ප්‍රමාණයක් ද, මහාපච්චරියෙහි සතරඟුලක ප්‍රමාණයක් ද සෑහෙන බව කියන ලදී. එක් ගසක් වුව ද සීමා දෙකකට නිමිත්තක් විය හැකිය. නමුත් එම ගස වැඩෙන විට සීමා මිශ්‍ර වීමට හේතු වන බැවින් එසේ නොකළ යුතුය.

ဥပေါသထဘေဒါဒိကထာ

උපෝසථ භේද ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

၁၄၉. စာတုဒ္ဒသိကော စ ပန္နရသိကော စာတိ ဧတ္ထ စာတုဒ္ဒသိကဿ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

149. 'චාතුද්දසික සහ පන්නරසික' යන මෙහිදී, චාතුද්දසික උපෝසථයේ පූර්ව කෘත්‍යයන්හිදී 'අජ්ජුපෝසථෝ චාතුද්දසෝ' (අද දහහතර වැනි දින උපෝසථයයි) යනුවෙන් පැවසිය යුතුය.

အဓမ္မေန ဝဂ္ဂန္တိအာဒီသု [Pg.338] သစေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ စတူသု ဘိက္ခူသု ဝသန္တေသု ဧကဿ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ, တီသု ဝါ ဝသန္တေသု ဧကဿ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ ဒွေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ဥပေါသထကမ္မံ ဟောတိ. သစေ ပန စတ္တာရောပိ သန္နိပတိတွာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ, တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, အဓမ္မေန သမဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ. သစေ စတူသု ဇနေသု ဧကဿ ပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ တယော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, တီသု ဝါ ဇနေသု ဧကဿ ပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ ဒွေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပန စတ္တာရော ဧကတ္ထ ဝသန္တာ သဗ္ဗေဝ သန္နိပတိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဒွေ အညမညံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဓမ္မေန သမဂ္ဂံ နာမ ဟောတီတိ.

'අධර්මයෙන් වෙන් වූ' (අධම්මේන වග්ග) යනාදියෙහි විනිශ්චය මෙසේය: එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා සතර නමක් වසන කල්හි, එක් නමකගේ ඡන්ද පාරිශුද්ධිය ගෙන තුන් නමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, හෝ තුන් නමක් වසන කල්හි එක් නමකගේ ඡන්ද පාරිශුද්ධිය ගෙන දෙනමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, එය අධර්මයෙන් වෙන් වූ උපෝසථ කර්මයකි. නමුත් ඉදින් සතර නමම රැස්ව පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, හෝ තුන් නමක් හෝ දෙනමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, එය අධර්මයෙන් යුත් සමගි කර්මයකි. ඉදින් සතර නමකගෙන් එක් නමකගේ පාරිශුද්ධිය ගෙන තුන් නමක් පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, හෝ තුන් නමකගෙන් එක් නමකගේ පාරිශුද්ධිය ගෙන දෙනමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, එය ධර්මයෙන් යුත් වෙන් වූ කර්මයකි. නමුත් ඉදින් එක් ස්ථානයක වසන සතර නමම රැස්ව පාතිමොක්ඛය උදේසත් නම්, තුන් නමක් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, දෙනමක් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරත් නම්, එය ධර්මයෙන් යුත් සමගි කර්මයකි.

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကထာ

පාතිමොක්ඛය උදේසීම පිළිබඳ කතාවයි.

၁၅၀. နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗန္တိ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော…ပေ… အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတီ’’တိ ဣမံ နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါနံ, တတ္ထာယသ္မန္တေ ပုစ္ဆာမိ – ကစ္စိတ္ထ ပရိသုဒ္ဓါ, ဒုတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ…ပေ… ဧဝမေတံ ဓာရယာမီတိ. သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟိ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ…ပေ… အဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ. ဧတေန နယေန သေသာပိ စတ္တာရော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

150. 'නිදානං උද්දිසිත්වා අවසේසං සුතේන සාවේතබ්බං' යනු 'සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ...පේ... ආවිකතා හිස්ස ඵාසු හෝති' යන මෙම නිදානය උදේසනය කර (සජ්ඣායනා කර), 'උද්දිට්ඨං ඛෝ ආයස්මන්තෝ නිදානං...පේ... ඒවමේතං ධාරයාමි' යනුවෙන් ද, 'සුතා ඛෝ පනායස්මන්තේහි චත්තාරෝ පාරාජිකා ධම්මා...පේ... අවිවදමානේහි සික්ඛිතබ්බං' යනුවෙන් ද, මෙලෙස ඉතිරි ප්‍රාතිමෝක්ෂය 'සුත' (අසන ලදී) යන පදයෙන් දැනුම් දිය යුතුය. මෙම ක්‍රමය අනුව ඉතිරි ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයන් හතර ද දත යුතුය.

သဝရဘယန္တိ အဋဝိမနုဿဘယံ. ရာဇန္တရာယောတိအာဒီသု သစေ ဘိက္ခူသု ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နေသု ရာဇာ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ရာဇန္တရာယော. စောရာ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ စောရန္တရာယော. ဒဝဒါဟော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, အာဝါသေ ဝါ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌဟတိ, အယံ အဂ္ဂန္တရာယော. မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, ဩဃော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ဥဒကန္တရာယော. ဗဟူ မနုဿာ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ မနုဿန္တရာယော. ဘိက္ခုံ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အယံ အမနုဿန္တရာယော. ဗျဂ္ဃာဒယော စဏ္ဍမိဂါ အာဂစ္ဆန္တိ, အယံ ဝါဠန္တရာယော. ဘိက္ခုံ သပ္ပာဒယော ဍံသန္တိ, အယံ သရီသပန္တရာယော. ဘိက္ခု ဂိလာနော ဝါ ဟောတိ, ကာလံ ဝါ ကရောတိ, ဝေရိနော ဝါ တံ မာရေတုကာမာ ဂဏှန္တိ, အယံ [Pg.339] ဇီဝိတန္တရာယော. မနုဿာ ဧကံ ဝါ ဗဟူ ဝါ ဘိက္ခူ ဗြဟ္မစရိယာ စာဝေတုကာမာ ဂဏှန္တိ, အယံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော. ဧဝရူပေသု အန္တရာယေသု သံခိတ္တေန ပါတိမောက္ခော ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, ပဌမော ဝါ ဥဒ္ဒေသော ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, အာဒိမှိ ဒွေ တယော စတ္တာရော ဝါ. ဧတ္ထ စ ဒုတိယာဒီသု ဥဒ္ဒေသေသု ယသ္မိံ အပရိယောသိတေ အန္တရာယော ဟောတိ, သောပိ သုတေနေဝ သာဝေတဗ္ဗော.

'සවරභයන්ති' යනු වනයේ වසන මිනිසුන්ගෙන් වන බියයි. රජුගේ අනතුර යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා 'පොහොය කරන්නෙමු'යි රැස්ව සිටින විට රජු පැමිණීමයි. සොරුන් පැමිණීම සොරුන්ගෙන් වන අනතුරයි. ලැව්ගින්නක් පැමිණීම හෝ ආරාමයේ ගින්නක් හටගැනීම ගින්නෙන් වන අනතුරයි. වැසි වැසීම හෝ ගංවතුර පැමිණීම ජලයෙන් වන අනතුරයි. බොහෝ මිනිසුන් පැමිණීම මිනිසුන්ගෙන් වන අනතුරයි. යක්ෂයකු භික්ෂුවක් අල්ලා ගැනීම අමනුෂ්‍ය අනතුරයි. ව්‍යාඝ්‍රයන් වැනි සැඩ මෘගයන් පැමිණීම වාල අනතුරයි. සර්පයන් වැනි සතුන් දෂ්ට කිරීම සරීසප අනතුරයි. භික්ෂුව ගිලන් වීම හෝ කළුරිය කිරීම හෝ සතුරන් මරනු කැමැත්තෙන් අල්ලා ගැනීම ජීවිත අනතුරයි. මිනිසුන් එක් නමක් හෝ බොහෝ භික්ෂූන් බඹසරින් චුත කරනු කැමැත්තෙන් අල්ලා ගැනීම බ්‍රහ්මචර්ය අනතුරයි. මෙවැනි අනතුරු ඇති කල්හි පාතිමොක්ඛය සංක්ෂේපයෙන් උදෙසිය යුතුය. පළමු උදේසය හෝ දෙවන, තුන්වන, හතරවන උදේසයන් දක්වා උදෙසිය යුතුය. මෙහි දෙවන ආදී උදේසයන් අවසන් වීමට පෙර අනතුරක් ඇති වුවහොත් එය 'සුත' (ඇසීම) පමණකින් හඟවා නිම කළ යුතුය.

အနဇ္ဈိဋ္ဌာတိ အနာဏတ္တာ အယာစိတာ ဝါ. အဇ္ဈေသနာ စေတ္ထ သံဃေန သမ္မတဓမ္မဇ္ဈေသကာယတ္တာ ဝါ သံဃတ္ထေရာယတ္တာ ဝါ, တသ္မိံ ဓမ္မဇ္ဈေသကေ အသတိ သံဃတ္ထေရံ အာပုစ္ဆိတွာ ဝါ တေန ယာစိတော ဝါ ဘာသိတုံ လဘတိ. သံဃတ္ထေရေနာပိ သစေ ဝိဟာရေ ဗဟူ ဓမ္မကထိကာ ဟောန္တိ, ဝါရပဋိပါဋိယာ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘တွံ ဓမ္မံ ဘဏ, ဓမ္မံ ကထေဟိ, ဓမ္မဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေန တီဟိပိ ဝိဓီဟိ ဓမ္မော ဘာသိတဗ္ဗော. ‘‘ဩသာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ပန ဩသာရေတုမေဝ လဘတိ, ‘‘ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ကထေတုမေဝ, ‘‘သရဘညံ ဘဏာဟီ’’တိ ဝုတ္တော သရဘညမေဝ. သံဃတ္ထေရောပိ စ ဥစ္စတရေ အာသနေ နိသိန္နော ယာစိတုံ န လဘတိ. သစေ ဥပဇ္ဈာယော စေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော စ ဟောန္တိ, ဥပဇ္ဈာယော စ နံ ဥစ္စာသနေ နိသိန္နော ‘‘ဘဏာဟီ’’တိ ဝဒတိ, သဇ္ဈာယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘဏိတဗ္ဗံ. သစေ ပနေတ္ထ ဒဟရာ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, တေသံ ‘‘ဘဏာမီ’’တိ ဘဏိတဗ္ဗံ.

'අනජ්ඣිට්ඨා' යනු අණ නොකළ හෝ අයැද නොසිටි බවයි. මෙහි ආරාධනය යනු සංඝයා විසින් සම්මත කළ ධර්ම දේශකයා කෙරෙහි හෝ සංඝස්ථවිරයන් කෙරෙහි පවතින්නකි. එම ධර්ම දේශකයා නොසිටින විට සංඝස්ථවිරයන්ගෙන් විමසා හෝ උන්වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් ධර්මය දේශනා කළ හැකිය. සංඝස්ථවිරයන් වුවද විහාරයේ බොහෝ ධර්මකථිකයන් සිටී නම් වාර පිළිවෙළින් "ඔබ ධර්මය දේශනා කරන්න, ධර්මය කියන්න, ධර්මදානය දෙන්න" යැයි කිව යුතුය. මෙසේ කී විට ක්‍රම තුනකින් ධර්මය දේශනා කළ යුතුය. "පාළිය කියන්න" (ඔසාරේහි) යැයි කී විට පාළිය පමණක් ද, "අර්ථය කියන්න" (කථේහි) යැයි කී විට අර්ථය පමණක් ද, "සරභඤ්ඤයෙන් කියන්න" යැයි කී විට සරභඤ්ඤය පමණක් ද කිව යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් ද උස් ආසනයක හිඳ ආරාධනා නොකළ යුතුය. උපාධ්‍යායයන් සහ සද්ධිවිහාරිකයන් සිටින විට, උපාධ්‍යායයන් උස් ආසනයක හිඳ "දේශනා කරන්න" යැයි වදාළහොත්, සජ්ඣායනයක් ලෙස අධිට්ඨානය කොට දේශනා කළ යුතුය. එහි තරුණ භික්ෂූන් සිටී නම් "ඔවුන් වෙනුවෙන් දේශනා කරමි"යි සිතා දේශනා කළ යුතුය.

သစေ ဝိဟာရေ သံဃတ္ထေရော အတ္တနောယေဝ နိဿိတကေ ဘဏာပေတိ, အညေ မဓုရဘာဏကေပိ နာဇ္ဈေသတိ, သော အညေဟိ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဘန္တေ အသုကံ နာမ ဘဏာပေမာ’’တိ. သစေ ‘‘ဘဏာပေထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, တုဏှီ ဝါ ဟောတိ, ဘဏာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပဋိဗာဟတိ, န ဘဏာပေတဗ္ဗံ. ယဒိ အနာဂတေယေဝ သံဃတ္ထေရေ ဓမ္မသဝနံ အာရဒ္ဓံ, ပုန အာဂတေ ဌပေတွာ အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ. ဩသာရေတွာ ပန ကထေန္တေန အာပုစ္ဆိတွာ ဝါ အဋ္ဌပေတွာယေဝ ဝါ ကထေတဗ္ဗံ, ကထေန္တဿ ပုန အာဂတေပိ ဧသေဝ နယော.

විහාරයක සංඝස්ථවිරයන් තමාගේම නිශ්ශිතකයන් ලවා පමණක් දේශනා කරවයි නම්, මිහිරි හඬැති අනෙක් ධර්මකථිකයන්ට ආරාධනා නොකරයි නම්, අනෙක් අය විසින් "ස්වාමීනි, අසවල් නම ලවා දේශනා කරවමු"යි කිව යුතුය. උන්වහන්සේ "දේශනා කරවන්න" යැයි කීවොත් හෝ නිශ්ශබ්ද වුවහොත් දේශනා කරවීම වටී. වැළැක්වුවහොත් දේශනා නොකරවිය යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් වැඩම කිරීමට පෙරම ධර්ම ශ්‍රවණය ආරම්භ වූයේ නම්, උන්වහන්සේ වැඩම කළ පසු නවත්වා අවසර ගැනීම අවශ්‍ය නැත. පාළිය අවසන් කර අර්ථය පවසන්නා විසින් විමසා හෝ නොනවත්වාම දේශනා කළ යුතුය. දේශනා කරද්දී නැවත සංඝස්ථවිරයන් වැඩිය ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

ဥပနိသိန္နကထာယပိ သံဃတ္ထေရောဝ သာမီ, တသ္မာ တေန သယံ ဝါ ကထေတဗ္ဗံ, အညော ဝါ ဘိက္ခု ‘‘ကထေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, နော စ ခေါ ဥစ္စတရေ အာသနေ နိသိန္နေန. မနုဿာနံ ပန ‘‘ဘဏာဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မနုဿာ အတ္တနော ဇာနနကဘိက္ခုံ အာပုစ္ဆန္တိ, တေန ထေရံ အာပုစ္ဆိတွာ ကထေတဗ္ဗံ. သစေ သံဃတ္ထေရော ‘‘ဘန္တေ ဣမေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ကထေဟီ’’တိ [Pg.340] ဝါ ဘဏတိ, တုဏှီ ဝါ ဟောတိ, ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အန္တရဃရေ အနုမောဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ သံဃတ္ထေရော ဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ‘‘မံ အနာပုစ္ဆိတွာပိ ကထေယျာသီ’’တိ အနုဇာနာတိ, လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

සමීපයේ හිඳින අයට කරන දේශනාවලදී ද සංඝස්ථවිරයන්ම ප්‍රධාන වේ. එබැවින් උන්වහන්සේ විසින්ම දේශනා කළ යුතුය, නැතහොත් වෙනත් භික්ෂුවකට "දේශනා කරන්න" යැයි කිව යුතුය. එහෙත් උස් ආසනයක හිඳ නොකිව යුතුය. මිනිසුන්ට "දේශනා කරන්න" යැයි පැවසීම වටී. මිනිසුන් තමන් දන්නා භික්ෂුවකගෙන් විමසන විට, එම භික්ෂුව ස්ථවිරයන්ගෙන් අවසර ගෙන දේශනා කළ යුතුය. "ස්වාමීනි, මොවුහු ප්‍රශ්න අසති"යි විමසූ විට සංඝස්ථවිරයන් "කියන්න" යැයි කීවොත් හෝ නිශ්ශබ්ද වුවහොත් දේශනා කිරීම වටී. ගම් මැද අනුමෝදනා ආදියේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. "මගෙන් නොවිමසා වුවද දේශනා කරන්න" යැයි සංඝස්ථවිරයන් විහාරයේදී හෝ ගම් මැදදී අවසර දී ඇත්නම් එය කප්‍ය වේ, හැම තැනකදීම දේශනා කළ හැකිය.

သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေနာပိ ထေရော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောယေဝ. ဧကံ အာပုစ္ဆိတွာ သဇ္ဈာယန္တဿ အပရော အာဂစ္ဆတိ, ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ဝိဿမိဿာမီတိ ဌပိတဿ အာဂစ္ဆတိ, ပုန အာရဘန္တေနာပိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. သံဃတ္ထေရေ အနာဂတေယေဝ အာရဒ္ဓံ သဇ္ဈာယန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဧကေန သံဃတ္ထေရေန ‘‘မံ အနာပုစ္ဆာပိ ယထာသုခံ သဇ္ဈာယာဟီ’’တိ အနုညာတေ ယထာသုခံ သဇ္ဈာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညသ္မိံ ပန အာဂတေ တံ အာပုစ္ဆိတွာဝ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗံ.

සජ්ඣායනා කරන්නා විසින් ද ස්ථවිරයන්ගෙන් අවසර ගත යුතුය. එක් ස්ථවිර නමකගෙන් විමසා සජ්ඣායනා කරද්දී වෙනත් ස්ථවිර නමක් වැඩියහොත් නැවත විමසීම අවශ්‍ය නැත. "විවේක ගනිමි"යි නවත්වා තිබියදී ස්ථවිරයන් වැඩියහොත්, නැවත ආරම්භ කරන විට විමසිය යුතුය. සංඝස්ථවිරයන් වැඩම කිරීමට පෙර සජ්ඣායනා කරන්නාට ද මෙයම වේ. එක් සංඝස්ථවිර නමක් "මගෙන් නොවිමසා කැමති පරිදි සජ්ඣායනා කරන්න" යැයි අවසර දුන් විට කැමති පරිදි කළ හැකිය. එහෙත් වෙනත් ස්ථවිර නමක් වැඩම කළ විට උන්වහන්සේගෙන් විමසාම සජ්ඣායනා කළ යුතුය.

၁၅၁. အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ သမ္မန္နိတဗ္ဗံတိ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာ သမ္မန္နိတဗ္ဗော; ပုစ္ဆန္တေန ပန ပရိသံ ဩလောကေတွာ သစေ အတ္တနော ဥပဒ္ဒဝေါ နတ္ထိ, ဝိနယော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော.

151. තමා විසින්ම තමා සම්මත කරගත යුතුය යන්නෙහි තේරුම තමා විසින් තමා පත් කරගත හැකි බවයි. විනය ප්‍රශ්න අසන්නා විසින් පිරිස දෙස බලා තමාට අනතුරක් නැති නම් විනය විමසිය යුතුය.

၁၅၃. ကတေပိ ဩကာသေ ပုဂ္ဂလံ တုလယိတွာတိ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဣတော ဥပဒ္ဒဝေါ, နတ္ထီ’’တိ ဧဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ. ပုရမှာကန္တိ ပဌမံ အမှာကံ. ပဋိကစ္စေဝါတိ ပဌမတရမေဝ. ပုဂ္ဂလံ တုလယိတွာ ဩကာသံ ကာတုန္တိ ‘‘ဘူတမေဝ နု ခေါ အာပတ္တိံ ဝဒတိ, အဘူတ’’န္တိ ဧဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဩကာသံ ကာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

153. අවසර දුන් පසුව ද පුද්ගලයා පිළිබඳ සොයා බැලිය යුතුය යන්නෙන් "මොහුගෙන් මට අනතුරක් වේද, නැද්ද?" යැයි පරීක්ෂා කිරීමයි. 'පුරම්හාකං' යනු පළමුව අපගේය. 'පටිකච්චේව' යනු පළමුවෙන්මයි. පුද්ගලයා මැන බලා අවසර දිය යුතුය යන්නෙන් "මොහු පවසන්නේ සැබෑ ඇවැත් ගැන ද, නැතහොත් අසැබෑ ඇවැත් ගැන ද?" යන්න පරීක්ෂා කර අවසර දීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

အဓမ္မကမ္မပဋိက္ကောသနာဒိကထာ

අධර්ම කර්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව.

၁၅၄. အဓမ္မကမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ. ပဋိက္ကောသိတုန္တိ ဝါရေတုံ. ဒိဋ္ဌိမ္ပိ အာဝိကာတုန္တိ ‘‘အဓမ္မကမ္မံ ဣဒံ န မေ ခမတီ’’တိ ဧဝံ အညဿ သန္တိကေ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ပကာသေတုံ. စတူဟိ ပဉ္စဟီတိအာဒိ တေသံ အနုပဒ္ဒဝတ္ထာယ ဝုတ္တံ. သဉ္စိစ္စ န သာဝေန္တီတိ ယထာ န သုဏန္တိ ဧဝံ ဘဏိဿာမာတိ သဉ္စိစ္စ သဏိကံ ဥဒ္ဒိသန္တိ.

154. අධර්ම කර්මය කලින් කී ක්‍රමයම වේ. 'පටිකොසිතුං' යනු වැළැක්වීමටයි. 'දිට්ඨිම්පි ආවිකාතුං' යනු "මෙය අධර්ම කර්මයකි, මම මෙයට අකමැත්තෙමි"යි වෙනත් අයෙකු ඉදිරියේ තමාගේ මතය ප්‍රකාශ කිරීමයි. "හතර පස් දෙනෙකුට" ආදී වශයෙන් කීවේ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහායි. "සිතාමතාම නොඇසෙන සේ කිරීම" යනු ඔවුන්ට නොඇසෙන අයුරින් දේශනා කරන්නෙමුයි සිතා හෙමින් උදෙසීමයි.

၁၅၅. ထေရာဓိကန္တိ ထေရာဓီနံ; ထေရာယတ္တံ ဘဝိတုန္တိ အတ္ထော. ‘‘ထေရာဓေယျ’’န္တိပိ ပါဌော, တသ္မာ ထေရေန သယံ ဝါ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, အညော ဝါ အဇ္ဈေသိတဗ္ဗော. အဇ္ဈေသနဝိဓာနဉ္စေတ္ထ ဓမ္မဇ္ဈေသနေ ဝုတ္တနယမေဝ. သော န [Pg.341] ဇာနာတိ ဥပေါသထံ ဝါတိအာဒီသု စာတုဒ္ဒသိကပန္နရသိကဘေဒေန ဒုဝိဓံ, သံဃဥပေါသထာဒိဘေဒေန နဝဝိဓဉ္စ ဥပေါသထံ န ဇာနာတိ, စတုဗ္ဗိဓံ ဥပေါသထကမ္မံ န ဇာနာတိ, ဒုဝိဓံ ပါတိမောက္ခံ န ဇာနာတိ, နဝဝိဓံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ န ဇာနာတိ. ယော တတ္ထ ဘိက္ခု ဗျတ္တော ပဋိဗလောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒဟရဿာပိ ဗျတ္တဿ ပါတိမောက္ခော အနုညာတော. အထ ခေါ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော. သစေ ထေရဿ ပဉ္စ ဝါ စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ နာဂစ္ဆန္တိ; ဒွေ ပန အခဏ္ဍာ သုဝိသဒါ ဝါစုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ, ထေရာယတ္တောဝ ပါတိမောက္ခာ. သစေ ပန ဧတ္တကမ္ပိ ဝိသဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဗျတ္တဿ ဘိက္ခုနော အာယတ္တော ဟောတိ.

155. "ථේරාධිකං" යනු මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට යටත් වූ, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට අයත් වූ බවයි අර්ථය. "ථේරාධෙය්‍ය" කියා ද පාඨයක් ඇත. එබැවින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේම හෝ අන්‍ය භික්ෂුවක් ලවා (ප්‍රාතිමෝක්ෂය) උද්දේශනය කරවිය යුතුය. මෙහි ආරාධනා කිරීමේ ක්‍රමය ධර්ම දේශනා කිරීමේදී කියන ලද ක්‍රමයම වේ. "සෝ න ජානාති උපෝසථං වා" යනාදී තැන්වල චාතුද්දසී සහ පණ්ණරසී වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වූ ද, සංඝ උපෝසථය ආදී වශයෙන් නවවැදෑරුම් වූ ද උපෝසථය නොදනියි, සිවුවැදෑරුම් උපෝසථ කර්මය නොදනියි, දෙවැදෑරුම් ප්‍රාතිමෝක්ෂය නොදනියි, නවවැදෑරුම් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශය නොදනියි. එහි ව්‍යක්ත වූ, ප්‍රතිබල වූ යම් භික්ෂුවක් වේද යන මෙහි තරුණ වූ ද ව්‍යක්ත භික්ෂුවකට ප්‍රාතිමෝක්ෂය (උද්දේශනය කිරීමට) අවසර දී ඇත. එහෙත් මෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇත: ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශයන් පහක් හෝ හතරක් හෝ තුනක් මතකයට නොපැමිණෙයි ද, එහෙත් උද්දේශයන් දෙකක් නොකැඩී, ඉතා පිරිසිදුව, මුඛස්ථව තිබේ නම්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය ස්ථවිරයන් වහන්සේටම අයත් වේ (උන්වහන්සේම උද්දේශනය කළ යුතුය). ඉදින් මෙපමණක්වත් පිරිසිදුව කිරීමට අපොහොසත් වන්නේ නම්, එය ව්‍යක්ත භික්ෂුවට අයත් වේ.

သာမန္တာ အာဝါသာတိ သာမန္တံ အာဝါသံ. သဇ္ဇုကန္တိ တဒဟေဝ အာဂမနတ္ထာယ. နဝံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတုန္တိ ဧတ္ထ ယော သက္ကောတိ ဥဂ္ဂဟေတုံ, ဧဝရူပေါ အာဏာပေတဗ္ဗော, န ဗာလော.

"සාමන්තෝ ආවාසා" යනු සමීපයෙහි පිහිටි ආවාසයන්ය. "සජ්ජුකං" යනු එදිනම ආපසු පැමිණීම පිණිසයි. "නවං භික්ඛුං ආණාපේතුං" යන මෙහි (උද්දේශනය) ඉගෙනීමට දක්ෂ භික්ෂුවකට නියම කළ යුතුය, අඥාන (අදක්ෂ) භික්ෂුවකට නියම නොකළ යුතුය.

ပက္ခဂဏနာဒိဥဂ္ဂဟဏာနုဇာနနကထာ

පක්ෂ ගණනය ආදිය ඉගෙනීමට අවසර දීමේ කථාව.

၁၅၆. ကတိမီ ဘန္တေတိ ဧတ္ထ ကတီနံ ပူရဏီတိ ကတိမီ. ကာလဝတောတိ ကာလဿေဝ; ပဂေဝါတိ အတ္ထော.

156. "කතිමී භන්තේ" යන මෙහි කීවැනි දවස සම්පූර්ණ කරන්නීද යන අර්ථයෙන් "කතිමී" නම් වේ. "කාලවතෝ" යනු වේලාසනින්ම, එනම් කලින්ම යන අර්ථයයි.

၁၅၈. ယံ ကာလံ သရတီတိ ဧတ္ထ သာယမ္ပိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော သမန္နာဟရထာ’’တိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

158. "යං කාලං සරති" යන්නෙහි සවස් කාලයෙහි වුවද "අද උපෝසථ දිනයයි, සිහිපත් කරගන්න" යැයි දැන්වීම වටී.

၁၅၉. ထေရေန ဘိက္ခုနာ နဝံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတုန္တိ ဧတ္ထာပိ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝါ သဒါကာလမေဝ ဧကော ဝါ ဘာရနိတ္ထရဏကော ဝါ သရဘာဏကဓမ္မကထိကာဒီသု အညတရော ဝါ န ဥပေါသထာဂါရသမ္မဇ္ဇနတ္ထံ အာဏာပေတဗ္ဗော, အဝသေသာ ပန ဝါရေန အာဏာပေတဗ္ဗာ. သစေ အာဏတ္တော သမ္မုဉ္ဇနိံ တာဝကာလိကမ္ပိ န လဘတိ, သာခါဘင်္ဂံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တမ္ပိ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ.

159. "ස්ථවිර භික්ෂුව විසින් නවක භික්ෂුවකට නියම කිරීම" යන්නෙහිදී ද, යම් වැඩක නිරතව සිටින, නිරතුරුවම තනිව වෙසෙන, සංඝයාගේ වගකීම් ඉටුකරන හෝ සරභඤ්ඤ දේශක, ධර්ම කථික ආදීන්ගෙන් අයෙකු උපෝසථ ශාලාව ඇමදීමට නියම නොකළ යුතුය. සෙසු නවක භික්ෂූන් වාර අනුව නියම කළ යුතුය. ඉදින් නියම කරනු ලැබූ නවක භික්ෂුවට ඇමදීම සඳහා තාවකාලිකවවත් කොස්සක් නොලැබේ නම්, කැප වූ අත්තක් කපාගෙන හෝ ඇමදිය යුතුය. එය ද නොලැබේ නම් පිරිසිදු කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් එය ඔහුට කැප වේ.

၁၆၀. အာသနပညာပနာဏတ္တိယမ္ပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဏာပေတဗ္ဗော. အာဏတ္တေန စ သစေ ဥပေါသထာဂါရေ အာသနာနိ နတ္ထိ, သံဃိကာဝါသတောပိ အာဟရိတွာ ပညပေတွာ ပုန အာဟရိတဗ္ဗာနိ. အာသနေသု အသတိ ကဋသာရကေပိ တဋ္ဋိကာယောပိ ပညပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဋ္ဋိကာသုပိ အသတိ သာခါဘင်္ဂါနိ ကပ္ပိယံ [Pg.342] ကာရေတွာ ပညပေတဗ္ဗာနိ, ကပ္ပိယကာရကံ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ.

160. ආසන පැනවීම සඳහා නියම කිරීමේදී ද ඉහත කී ක්‍රමයම අනුගමනය කළ යුතුය. නියම කරනු ලැබූ භික්ෂුව, උපෝසථ ශාලාවෙහි ආසන නැත්නම්, සාංඝික ආවාසයකින් හෝ ගෙනැවිත් පනවා, පසුව නැවත රැගෙන යා යුතුය. ආසන නැති කල්හි පැදුරු හෝ පැදුරු කැබලි හෝ පැනවීම වටී. පැදුරු ද නැතිනම් කැප වූ අතු කපා පැනවිය යුතුය. කැපකරු අයෙකු නොලැබෙන්නා වූ භික්ෂුවට (ඒ සඳහා උත්සාහ කිරීමෙන්) එය කැප වේ.

၁၆၁. ပဒီပကရဏေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဏာပေတဗ္ဗော. အာဏာပေန္တေန စ ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ ဩကာသေ တေလံ ဝါ ဝဋ္ဋိ ဝါ ကပလ္လိကာ ဝါ အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ တေလာဒီနိ နတ္ထိ, ပရိယေသိတဗ္ဗာနိ, ပရိယေသိတွာ အလဘန္တဿ လဒ္ဓကပ္ပိယံ ဟောတိ. အပိစ ကပါလေ အဂ္ဂိပိ ဇာလေတဗ္ဗော.

161. පහන් දැල්වීමෙහිදී ද ඉහත කී ක්‍රමයම වේ. නියම කරන තැනැත්තා විසින් "අසවල් ස්ථානයෙහි තෙල් හෝ තිර හෝ පහන් කැබලි ඇත, ඒවා ගෙන පහන් දල්වන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් තෙල් ආදිය නැත්නම් ඒවා සෙවිය යුතුය. සෙවීමෙන් පසුව ද නොලැබේ නම් එය කැප වේ. තවද මැටි කබලක ගින්නක් වුව ද දැල්විය යුතුය.

ဒိသံဂမိကာဒိဝတ္ထုကထာ

දිශාංගමික (ඈතින් පැමිණි) භික්ෂූන් පිළිබඳ වස්තු කථාව.

၁၆၃. သင်္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘သာဓု ဘန္တေ အာဂတာတ္ထ, ဣဓ ဘိက္ခာ သုလဘာ သူပဗျဉ္ဇနံ အတ္ထိ, ဝသထ အနုက္ကဏ္ဌမာနာ’’တိ ဧဝံ ပိယဝစနေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗော. ပုနပ္ပုနံ တထာကရဏဝသေန အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘အာမ ဝသိဿာမီ’’တိ ပဋိဝစနဒါပနေန ဥပလာပေတဗ္ဗော. အထ ဝါ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗော စေဝ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော စ. ပိယဝစနေန ဥပလာပေတဗ္ဗော, ကဏ္ဏသုခံ အာလပိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. စုဏ္ဏာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သစေ သကလောပိ သံဃော န ကရောတိ, သဗ္ဗေသံ ဒုက္ကဋံ. ဣဓ နေဝ ထေရာ န ဒဟရာ မုစ္စန္တိ, သဗ္ဗေဟိ ဝါရေန ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. အတ္တနော ဝါရေ အနုပဋ္ဌဟန္တဿ အာပတ္တိ. တေန ပန မဟာထေရာနံ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒီနိ န သာဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမ္ပိ သတိ မဟာထေရေဟိ သာယံပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တဗ္ဗံ. တေန ပန တေသံ အာဂမနံ ဉတွာ ပဌမတရံ မဟာထေရာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တဗ္ဗံ. သစဿ သဒ္ဓိံစရာ ဘိက္ခုဥပဋ္ဌာကာ အတ္ထိ, ‘‘မယှံ ဥပဋ္ဌာကာ အတ္ထိ, တုမှေ အပ္ပောဿုက္ကာ ဝိဟရထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အထာပိဿ သဒ္ဓိံစရာ နတ္ထိ, တသ္မိံယေဝ ပန ဝိဟာရေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နာ ဝဒန္တိ ‘‘မယံ ထေရဿ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမ, အဝသေသာ ဖာသု ဝိဟရန္တူ’’တိ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ.

163. "සංගහේතබ්බෝ" යනු "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පැමිණීම යහපත්ය, මෙහි පිණ්ඩපාතය පහසුය, ව්‍යංජන ඇත, අපහසුවක් නැතිව වැඩ වසන්න" යැයි මෙසේ ප්‍රිය වචනයෙන් සංග්‍රහ කළ යුතුය. නැවත නැවතත් එසේ කිරීමෙන් අනුග්‍රහ කළ යුතුය. "එසේය, මම මෙහි වසන්නෙමි" යි පිළිවදනක් ලැබෙන තුරු ඔහු සතුටු කළ යුතුය. එසේත් නැතිනම් සතර පසයෙන් සංග්‍රහ ද අනුග්‍රහ ද කළ යුතුය. ප්‍රිය වචනයෙන් හා කනට සුව දෙන අයුරින් කතා කළ යුතුය යනු අර්ථයයි. සුවඳ කුඩු ආදියෙන් උපස්ථාන කළ යුතුය. "ආපත්ති දුක්කටස්ස" යනු ඉදින් මුළු සංඝයාම එය නොකරන්නේ නම්, සැමටම දුක්කටාපත්ති වේ. මෙහිදී මහා ස්ථවිරයන් හෝ නවක භික්ෂූන් නිදහස් නොවේ. සැමදෙනාම වාරය අනුව උපස්ථාන කළ යුතුය. තමාගේ වාරයේදී උපස්ථාන නොකරන භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. එහෙත් ඒ (බහුශ්‍රුත) ආගන්තුක භික්ෂුව විසින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ලවා පිරිවෙන් ඇමදීම, දැහැටි දීම ආදිය පිළිනොගත යුතුය. එසේ වුවත් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් සවස් කාලයේ හා උදෑසන කාලයේ එම භික්ෂුව වෙසෙන තැනට පැමිණිය යුතුය. එවිට එම භික්ෂුව උන්වහන්සේලාගේ පැමිණීම දැන ඊට කලින්ම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා වෙත උපස්ථානය පිණිස යා යුතුය. ඉදින් එම භික්ෂුවට උපස්ථායක සහචර භික්ෂූන් සිටිත් නම්, "මට උපස්ථායකයන් සිටිති, ඔබ වහන්සේලා උත්සාහවන්ත නොවී (නිදහසේ) වසන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් සහචර උපස්ථායකයන් නැතත්, එම විහාරයෙහිම වත්සම්පන්න භික්ෂූන් එක් අයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු "අපි ස්ථවිරයන් වහන්සේට කළ යුතු දේ කරන්නෙමු, සෙසු අය සුවසේ වසත්වා" යි පවසන්නේ නම් සැමටම ඇවැත් නොවේ.

သော အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗောတိ ဥပေါသထကရဏတ္ထာယ အနွဒ္ဓမာသံ ဂန္တဗ္ဗော. သော စ ခေါ ဥတုဝဿေယေဝ, ဝဿာနေ ပန ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝဿံ ဝသန္တိ ဗာလာ အဗျတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န ဘိက္ခဝေ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗန္တိ ပုရိမိကာယ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝိနာ န ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. သစေ သော ဝဿူပဂတာနံ ပက္ကမတိ [Pg.343] ဝါ, ဝိဗ္ဘမတိ ဝါ, ကာလံ ဝါ ကရောတိ, အညသ္မိံ သတိယေဝ ပစ္ဆိမိကာယ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အသတိ အညတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ, အဂစ္ဆန္တာနံ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ပစ္ဆိမိကာယ ပက္ကမတိ ဝါ ဝိဗ္ဘမတိ ဝါ ကာလံ ဝါ ကရောတိ, မာသဒွယံ ဝသိတဗ္ဗံ.

"එම ආවාසයට යා යුතුය" යනු උපෝසථය පිණිස අඩ මසකට වරක් යා යුතුය යන්නයි. එය ද හේමන්ත හා ගිම්හාන කාලවලදීය. වස් කාලයෙහි කළ යුතු දේ දැක්වීමට "අඥාන, අදක්ෂ භික්ෂූන් වස් වසති" යනාදිය වදාළ සේක. එහි තේරුම නම්, මහණෙනි, ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේශකයෙකු නොමැතිව එම ආවාසයෙහි වස් නොවැසිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් වස් වැසූ පසු ඒ උද්දේශකයා පිටව යයි නම් හෝ, සිවුරු හරියි නම් හෝ, මියයයි නම් හෝ, වෙනත් උද්දේශකයෙකු සිටී නම් පමණක් පසුව වස් කාලයෙහි එහි විසීම වටී. වෙනත් අයෙකු නැත්නම් වෙනත් තැනකට යා යුතුය, එසේ නොයන අයට දුක්කටාපත්ති වේ. ඉදින් පශ්චිමිකා වස් කාලයෙහිදී (උද්දේශකයා) පිටව යයි නම් හෝ, සිවුරු හරියි නම් හෝ, මියයයි නම් හෝ, මාස දෙකක් එතැන විසිය හැකිය.

ပါရိသုဒ္ဓိဒါနကထာ

පාරිශුද්ධිය දීම පිළිබඳ කථාව.

၁၆၄. ကာယေန ဝိညာပေတီတိ ပါရိသုဒ္ဓိဒါနံ ယေန ကေနစိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေန ဝိညာပေတိ ဇာနာပေတိ; ဝါစံ ပန နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တော ဝါစာယ ဝိညာပေတိ; ဥဘယထာ သက္ကောန္တော ကာယဝါစာဟိ. သံဃေန တတ္ထ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ သစေ ဗဟူ တာဒိသာ ဂိလာနာ ဟောန္တိ, သံဃေန ပဋိပါဋိယာ ဌတွာ သဗ္ဗေ ဟတ္ထပါသေ ကာတဗ္ဗာ. သစေ ဒူရေ ဒူရေ ဟောန္တိ, သံဃော နပ္ပဟောတိ, တံ ဒိဝသံ ဥပေါသထော န ကာတဗ္ဗော, နတွေဝ ဝဂ္ဂေန သံဃေန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော.

164. "කයින් හඟවයි" යනු පාරිශුද්ධිය දීම යම් කිසි අවයවයකින් දැනුම් දීමයි. වචනයෙන් ප්‍රකාශ කළ හැක්කේ නම් වචනයෙන් හඟවයි. දෙයාකාරයෙන්ම හැක්කේ නම් කය හා වචනය යන දෙකින්ම හඟවයි. "සංඝයා එතැනට ගොස් උපෝසථය කළ යුතුය" යනු එබඳු ගිලන් භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම් සංඝයා පිළිවෙළින් සිට සියලු ගිලනුන් හස්තපාසයට (අතේ දුරට) ගත යුතුය. ඉදින් ඔවුන් ඉතා ඈතින් සිටිත් නම් සහ සංඝයා (පිරිස) ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, එදින උපෝසථය නොකළ යුතුය. වග වශයෙන් (කොටස් වශයෙන්) වෙන්වී සංඝ උපෝසථය නොකළ යුතුමය.

တတ္ထေဝ ပက္ကမတီတိ သံဃမဇ္ဈံ အနာဂန္တွာ တတောဝ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆတိ. သာမဏေရော ပဋိဇာနာတီတိ ‘‘သာမဏေရော အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိဇာနာတိ; ဘူတံယေဝ ဝါ သာမဏေရဘာဝံ အာရောစေတိ, ပစ္ဆာ ဝါ သာမဏေရဘူမိယံ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

"එතැනින්ම පිටව යයි" යනු සංඝ මධ්‍යයට නොපැමිණ එතැනින්ම කොහේ හෝ යෑමයි. "සාමණේරයා පිළිගනියි" යනු "මම සාමණේරයෙක්මි" යි මෙසේ පිළිගැනීමයි. එනම් සැබෑ වූ සාමණේර භාවය පැවසීම හෝ පසුව සාමණේර භූමියෙහි පිහිටීම යන අර්ථයයි. සියලු වස්තූන්හි මෙම ක්‍රමයම වේ.

သံဃပ္ပတ္တော ပက္ကမတီတိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဥပေါသထတ္ထာယ သန္နိပတိတာနံ စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထပါသံ ပတွာ ပက္ကမတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတ္ထ စ ဧကေန ဗဟူနမ္ပိ အာဟဋာ ပါရိသုဒ္ဓိ အာဟဋာဝ ဟောတိ. သစေ ပန သော အန္တရာမဂ္ဂေ အညံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ယေသံ အနေန ပါရိသုဒ္ဓိ ဂဟိတာ, တေသဉ္စ အတ္တနော စ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေတိ, တဿေဝ ပါရိသုဒ္ဓိ အာဂစ္ဆတိ, ဣတရာ ပန ဗိလာဠသင်္ခလိကပါရိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ. သာ န အာဂစ္ဆတိ.

“සංඝප්පත්තෝ පක්කමති” යනු අවම වශයෙන් උපෝසථය සඳහා රැස්වූ භික්ෂූන් සතර නමකගේ හස්තපාසයට (හත්පසට) පැමිණ ඉන් බැහැරව යාමයි. සියලු කරුණුවලදී මෙම ක්‍රමයම අදාළ වේ. මෙහිදී එක් භික්ෂුවක් විසින් බොහෝ දෙනෙකුගේ පාරිශුද්ධිය රැගෙන ආවද, එය රැගෙන ආවාම වෙයි. ඉදින් ඔහු අතරමගදී වෙනත් භික්ෂුවක දැක, ඔහු විසින් කාගේ පාරිශුද්ධියක් රැගෙන එන ලද්දේද, ඔවුන්ගේ පාරිශුද්ධිය හා තමාගේ පාරිශුද්ධියද ඒ (අලුත්) භික්ෂුවට දෙන්නේ නම්, එවිට සංඝයා වෙත ලැබෙන්නේ ඒ (අලුත්) භික්ෂුවගේ පාරිශුද්ධිය පමණි. අනෙක් පාරිශුද්ධිය 'බිළාල සංඛලික පාරිශුද්ධිය' (බළල් දම්වැලක් බඳු පාරිශුද්ධිය) නම් වේ. එය සංඝයා වෙත පැමිණියාක් නොවේ.

သုတ္တော န အာရောစေတီတိ အာဂန္တွာ သုပတိ, ‘‘အသုကေန ပါရိသုဒ္ဓိ ဒိန္နာ’’တိ န အာရောစေတိ. ပါရိသုဒ္ဓိဟာရကဿ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ သစေ သဉ္စိစ္စ နာရောစေတိ, ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, ပါရိသုဒ္ဓိ ပန အာဟဋာဝ ဟောတိ. အသဉ္စိစ္စ အနာရောစိတတ္တာ ပနဿ အနာပတ္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ စ ဥပေါသထော ကတောယေဝ ဟောတိ.

“සුත්තෝ න ආරෝචේති” යනු (සංඝයා වෙත) පැමිණ නිදාගැනීම නිසා, “අසවල් භික්ෂුව විසින් පාරිශුද්ධිය දෙන ලදී” යන්න ප්‍රකාශ නොකිරීමයි. “පාරිශුද්ධිහාරකස්ස අනාපත්ති” යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. ඉදින් දැන දැනම (චේතනාන්විතව) ප්‍රකාශ නොකරන්නේ නම්, දුක්කට ඇවැත් වේ. එහෙත් පාරිශුද්ධිය රැගෙන ආවාම වෙයි. නොදැනුවත්ව (අතපසුවීමෙන්) ප්‍රකාශ නොකළේ නම් ඔහුට ඇවතක් නැත. පාරිශුද්ධිය දුන් සහ රැගෙන ආ යන භික්ෂූන් දෙදෙනාගේම උපෝසථය සිදු වූවාම වෙයි.

ဆန္ဒဒါနကထာ

ඡන්දදාන කථා (කැමැත්ත ලබාදීම පිළිබඳ විස්තරය)

၁၆၅. ဆန္ဒဒါနေပိ [Pg.344] ပါရိသုဒ္ဓိဒါနေ ဝုတ္တသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော. ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေန္တေန ဆန္ဒမ္ပိ ဒါတုန္တိ ဧတ္ထ သစေ ပါရိသုဒ္ဓိမေဝ ဒေတိ န ဆန္ဒံ, ဥပေါသထော ကတော ဟောတိ. ယံ ပန သံဃော အညံ ကမ္မံ ကရောတိ, တံ အကတံ ဟောတိ. ဆန္ဒမေဝ ဒေတိ န ပါရိသုဒ္ဓိံ, ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထောပိ ကမ္မမ္ပိ ကတမေဝ ဟောတိ, ဆန္ဒဒါယကဿ ပန ဥပေါသထော အကတော ဟောတိ. သစေပိ ကောစိ ဘိက္ခု နဒိယာ ဝါ သီမာယ ဝါ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘ကတော မယာ ဥပေါသထော’’တိ အစ္ဆိတုံ န လဘတိ, သာမဂ္ဂီ ဝါ ဆန္ဒော ဝါ ဒါတဗ္ဗော.

165. ඡන්දය දීමේදී ද පාරිශුද්ධිය දීමේදී පවසන ලද විනිශ්චයම වේ. “පාරිශුද්ධිය දෙන තැනැත්තා විසින් ඡන්දයද දිය යුතුය” යන මෙහි, ඉදින් පාරිශුද්ධිය පමණක් දී ඡන්දය නොදෙන්නේ නම්, උපෝසථය කළා වෙයි. එහෙත් සංඝයා විසින් කරනු ලබන වෙනත් කර්මයක් වේ නම් එය (ඡන්දය නොදුන් බැවින්) සිදු නොවූවා වෙයි. ඉදින් ඡන්දය පමණක් දී පාරිශුද්ධිය නොදෙන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයාගේ උපෝසථය හා සංඝකර්මය සිදු වූවා වෙයි, නමුත් ඡන්දය දුන් භික්ෂුවගේ උපෝසථය සිදු නොවූවා වෙයි. කිසියම් භික්ෂුවක් ගඟක හෝ සීමාවක උපෝසථය අධිෂ්ඨාන කර පැමිණියේ වුවද, “මා විසින් උපෝසථය කරන ලදී” යැයි පවසා (කර්මයට සහභාගී නොවී) සිටිය නොහැක. සාමග්‍රිය (සමගිය) හෝ ඡන්දය හෝ දිය යුතුම වේ.

၁၆၇. သရတိပိ ဥပေါသထံ နပိ သရတီတိ ဧကဒါ သရတိ, ဧကဒါ န သရတိ. အတ္ထိ နေဝ သရတီတိ ယော ဧကန္တံ နေဝ သရတိ, တဿ သမ္မုတိဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အနာဂစ္ဆန္တောပိ ကမ္မံ န ကောပေတိ.

167. “සරතිපි උපෝසථං නපි සරති” යනු ඇතැම් විට උපෝසථය මතක් වෙයි, ඇතැම් විට මතක් නොවෙයි යන්නයි. “අත්ථි නේව සරති” යනු යමෙක් සම්පූර්ණයෙන්ම මතක් නොකරන්නේද, ඔහුට සම්මුතිය දීමේ කෘත්‍යයක් නැත. ඔහු (උපෝසථයට) නොපැමිණියද සංඝ කර්මයට බාධාවක් නොවේ.

သံဃုပေါသထာဒိကထာ

සංඝ උපෝසථය පිළිබඳ කථා

၁၆၈. သော ဒေသော သမ္မဇ္ဇိတွာတိ တံ ဒေသံ သမ္မဇ္ဇိတွာ, ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တံ. ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယန္တိအာဒိ ပန ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ကသ္မာ ပနေတံ ဝုတ္တံ? ဥပေါသထဿ ပုဗ္ဗကရဏာဒိဒဿနတ္ထံ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –

168. “සෝ දේසෝ සම්මජ්ජිත්වා” යනු ඒ ස්ථානය ඇමද (පිරිසිදු කර) යන්නයි. මෙහි ‘සෝ දේසෝ’ යන පදය කර්ම විභක්තියේ අර්ථයෙහි ප්‍රථමා විභක්තියෙන් යුක්තය. “පානීයං පරිභෝජනීයං” ආදී පද සමූහය ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය කුමක් සඳහා වදාළ සේක්ද? උපෝසථයේ පූර්වකරණ ආදිය දැක්වීම පිණිසයි. ඒ පිළිබඳව අටුවාචාරීන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ’’.

“මළුව ඇමදීම, පහන් දැල්වීම, පැන් තැබීම සහ ආසන පැනවීම යන මේවා උපෝසථයේ ‘පූර්වකරණ’ (පෙර කළ යුතු දෑ) යයි කියනු ලැබේ.”

ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏ’’န္တိ အက္ခာတာနိ.

මෙසේ මේ කරුණු සතර ‘පූර්වකරණ’ ලෙස හඳුන්වන ලදී.

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ;

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ.

“ඡන්දය (කැමැත්ත) දැන්වීම, පාරිශුද්ධිය දැන්වීම, ඍතුව දැන්වීම, භික්ෂූන් ගණන් කිරීම සහ භික්ෂුණී අවවාදය දැන්වීම යන මේවා උපෝසථයේ ‘පූර්වකෘත්‍ය’ යයි කියනු ලැබේ.”

ဣတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ပုဗ္ဗကရဏတော ပစ္ဆာ ကတ္တဗ္ဗာနိ ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ အက္ခာတာနိ.

මෙසේ පූර්වකරණවලට පසුව කළ යුතු වූ මේ කරුණු පහ ‘පූර්වකෘත්‍ය’ ලෙස හඳුන්වන ලදී. උපෝසථ කර්මයට පෙර කළ යුතු බැවින් හෝ සංඝයා රැස්වූ පසු පාතිමොක්ඛ දේශනාවට පෙර කළ යුතු බැවින් මේවා පූර්වකෘත්‍ය නම් වේ.

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ,သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ;

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ,ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတိ’’.

“උපෝසථ කර්මයට සුදුසු සියලු භික්ෂූන් හස්තපාසය නොතකා එකම සීමාවක රැඳී සිටීම, සභාග ඇවැත් නැති බව, සහ හස්තපාසයෙන් බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් එහි නොසිටීම යන අංග සතරින් යුක්ත වූ කර්මය ‘පත්තකල්ල’ (සුදුසු කාලයෙහි සිදුකළ යුත්ත) යයි කියනු ලැබේ.”

ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ‘‘ပတ္တကလ္လ’’န္တိ အက္ခာတာနီတိ.

මෙසේ මේ කරුණු සතර ‘පත්තකල්ල’ ලෙස හඳුන්වන ලදී.

တေဟိ [Pg.345] သဒ္ဓိန္တိ တေဟိ အာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကရဏာဒီနိ ကတွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. အဇ္ဇ မေ ဥပေါသထောတိ ဧတ္ထ သစေ ပန္နရသော ဟောတိ, ‘‘အဇ္ဇ မေ ဥပေါသထော ပန္နရသော’’တိပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ. စာတုဒ္ဒသိကေပိ ဧသေဝ နယော.

“තේහි සද්ධිං” යනු පැමිණි ඒ භික්ෂූන් සමඟ මෙම පූර්වකරණ ආදිය සිදුකර උපෝසථය කළ යුතු බවයි. “අජ්ජ මේ උපෝසථෝ” යන මෙහි, ඉදින් පසළොස්වක දිනයක් නම්, “අද මට පසළොස්වක උපෝසථයයි” කියා අධිෂ්ඨාන කිරීම සුදුසුය. තුදුස්වක (14 වන) දිනටද මෙම ක්‍රමයම වේ.

အာပတ္တိပဋိကမ္မဝိဓိကထာ

ඇවැත් පිළියම් කිරීමේ විධි පිළිබඳ කථා

၁၆၉. ဘဂဝတာ ပညတ္တံ ‘‘န သာပတ္တိကေန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိအာဒိဝစနေနေဝ ပါရိသုဒ္ဓိဒါနပညာပနေန စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထပညာပနေန စ ပညတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိန္တိ ထုလ္လစ္စယာဒီသု ဧကိဿာ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘ထုလ္လစ္စယံ အာပတ္တိံ ပါစိတ္တိယံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. တံ ပဋိဒေသေမီတိ ဣဒံ ‘‘တံ တုမှမူလေ, တံ တုယှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝုတ္တေပိ သုဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ပဿသီတိ ဣဒဉ္စ ‘‘ပဿသိ အာဝုသော တံ အာပတ္တိံ, ပဿထ ဘန္တေ တံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. အာမ ပဿာမီတိ ဣဒံ ပန ‘‘အာမ ဘန္တေ ပဿာမိ, အာမ အာဝုသော ပဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. အာယတိံ သံဝရေယျာသီတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဝုဍ္ဎတရော ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝံ ဝုတ္တေန ပန ‘‘သာဓု သုဋ္ဌု သံဝရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ.

169. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් “ඇවැත් සහිතව උපෝසථය නොකළ යුතුය” යන්න පනවන ලද්දේ “යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්නම්” යනාදී වචනයෙන්ද, පාරිශුද්ධිය දීම පැනවීමෙන්ද, පාරිශුද්ධි උපෝසථය පැනවීමෙන්ද බව දත යුතුය. “ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං” යනු ථුල්ලච්චය ආදී ඇවැත් පසෙන් එක් ඇවතක නම ගෙන “ථුල්ලච්චය ඇවතට පැමිණියෙමි”, “පාචිත්තිය ඇවතට පැමිණියෙමි” යනාදී වශයෙන් කිව යුතුය. “තං පටිදේසේමි” යන්න “එය ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි” (තං තුම්හමූලේ / තං තුය්හමූලේ පටිදේසේමි) යැයි කීමද මැනවින් දේශනා කළා වෙයි. “පස්සසි” යන මෙහි “ඇවැත්නි, ඒ ඇවත දකින්නෙහිද?” හෝ “ස්වාමීනි, ඒ ඇවත දකින සේක්ද?” යනාදී වශයෙන් කිව යුතුය. “ආම පස්සාමි” යන්න “එසේය ස්වාමීනි, දකිමි” හෝ “එසේය ඇවැත්නි, දකිමි” යැයි කීමද මැනවින් කීවා වෙයි. “ආයතිං සංවරෙය්‍යාසි” යන මෙහි, ඉදින් දේශනාව පිළිගන්නා භික්ෂුව වැඩිමහල් නම් “මතු සංවර වන්න” (ආයතිං සංවරෙය්‍යාථ) යැයි කිව යුතුය. එවිට ඇවැත් දේශනා කළ භික්ෂුව විසින් “සාධු, මැනවින් සංවර වන්නෙමි” යැයි කිව යුතුමය.

ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကောတိ ဧတ္ထ သစေ ပနေသ နိဗ္ဗေမတိကော န ဟောတိ, ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာဝ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တတြာယံ ဒေသနာဝိဓိ – သစေ မေဃစ္ဆန္နေ သူရိယေ ‘‘ကာလော နု ခေါ နော’’တိ ဝေမတိကော ဘုဉ္ဇတိ, တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဝေမတိကော ဘုဉ္ဇိံ’’, သစေ ကာလော အတ္ထိ, ‘‘သမ္ဗဟုလာ ဒုက္ကဋာ အာပတ္တိယော အာပန္နောမှိ, နော စေ အတ္ထိ, ‘‘သမ္ဗဟုလာ ပါစိတ္တိယာ အာပန္နောမှီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ယာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သမ္ဗဟုလာ ဒုက္ကဋာ ဝါ ပါစိတ္တိယာ ဝါ အာပတ္တိယော အာပန္နော, တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗာပတ္တီသု.

“යදා නිබ්බේමතිකෝ” යන මෙහි, ඉදින් ඔහු සැක රහිත නොවන්නේ නම්, සිදුවීම (වස්තුව) ප්‍රකාශ කර දේශනා කිරීම සුදුසු බව අන්ධක අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. එහි දේශනා කිරීමේ විධිය මෙසේය – වලාකුළින් හිරු වැසුණු කල්හි “කාලයද (දහවලද) නැද්ද?” කියා සැකයෙන් යුතුව වළඳන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් “ස්වාමීනි, මම සැකයෙන් යුතුව වැළඳුවෙමි, ඉදින් කාලය තිබේ නම් බොහෝ දුක්කට ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි, ඉදින් කාලය නැත්නම් බොහෝ පාචිත්තිය ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි” යැයි මෙසේ වස්තුව පවසා, “ස්වාමීනි, මම ඒ වස්තුව නිසා යම් බොහෝ දුක්කට හෝ පාචිත්තිය ඇවැත්වලට පැමිණියෙම්ද, ඒවා ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි” යැයි කිව යුතුය. සියලු ඇවැත්වලදී මේ ක්‍රමයම වේ.

န ဘိက္ခဝေ သဘာဂါ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ယံ ဒွေပိ ဇနာ ဝိကာလဘောဇနာဒိနာ သဘာဂဝတ္ထုနာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပါ ဝတ္ထုသဘာဂါ ‘‘သဘာဂါ’’တိ [Pg.346] ဝုစ္စတိ. ဝိကာလဘောဇနပ္ပစ္စယာ အာပန္နံ ပန အနတိရိတ္တဘောဇနပစ္စယာ အာပန္နဿ သန္တိကေ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာပိ စာယံ ဝတ္ထုသဘာဂါ, သာပိ ဒေသိတာ သုဒေသိတာဝ. အညံ ပန ဒေသနပစ္စယာ ဒေသကော, ပဋိဂ္ဂဟဏပ္ပစ္စယာ ပဋိဂ္ဂဟကော စာတိ ဥဘောပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တိ, တံ နာနာဝတ္ထုကံ ဟောတိ, တသ္မာ အညမညံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

“මහණෙනි, සභාග ඇවැත් (දේශනා නොකළ යුතුය)” යන මෙහි, දෙදෙනෙක්ම විකාල භෝජනය ආදී සභාග වස්තුවක් නිසා ඇවැතකට පැමිණෙත්ද, මෙබඳු වූ වස්තු සමානත්වය ‘සභාග’ යයි කියනු ලැබේ. විකාල භෝජනය නිසා ඇවැතකට පැමිණි අයෙකුට, අතිරික්ත නොවූ (අනතිරිත්ත) භෝජනය වැළඳීම නිසා ඇවැතකට පැමිණි අයෙකු ඉදිරියේ දේශනා කිරීම සුදුසුය. යම් මේ වස්තු සභාග ඇවතක් වුවද, එය දේශනා කළේ නම් මැනවින් දේශනා කළාම වෙයි. එහෙත් දේශනා කිරීම නිසා දේශකයාද, පිළිගැනීම නිසා පිළිගන්නාද යන දෙදෙනාම දුක්කට ඇවතකට පැමිණෙති. එය නානාවස්තුක (වෙනස් කරුණු නිසා වූවක්) වේ. එබැවින් එකිනෙකා ඉදිරියේ දේශනා කිරීම සුදුසුය.

၁၇၀. သာမန္တော ဘိက္ခု ဧဝမဿ ဝစနီယောတိ ဧတ္ထ သဘာဂေါယေဝ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝိသဘာဂဿ ဟိ ဝုစ္စမာနေ ဘဏ္ဍနကလဟသံဃဘေဒါဒီနိပိ ဟောန္တိ, တသ္မာ တဿ အဝတွာ ‘‘ဣတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

170. “සාමන්තෝ භික්ඛු ඒවමස්ස වචනීයෝ” යන මෙහි සභාග (එකම විනයකර්මයකට අයත්) භික්ෂුවටම කිව යුතුය. මන්ද යත්, විසභාග භික්ෂුවකට පවසන කල්හි භණ්ඩන, කලහ, සංඝභේද ආදිය පවා විය හැකි බැවිනි. එබැවින් ඔහුට නොපවසා, “මම මෙතැනින් නැගිට ගොස් පසුව පිළියම් කරමි” යැයි අදහස් (ආභෝගය) කර උපෝසථය කළ යුතු බව අන්ධක අටුවාවෙහි වදාරන ලදී.

အနာပတ္တိပန္နရသကာဒိကထာ

අනාපත්ති පන්නරසක ආදී කථා

၁၇၂. အနာပတ္တိပန္နရသကေ – တေ န ဇာနိံသူတိ သီမံ ဩက္ကန္တာတိ ဝါ ဩက္ကမန္တီတိ ဝါတိ န ဇာနိံသု. အထညေ အာဝါသိကာ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဂါမံ ဝါ အရညံ ဝါ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ တေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ. ဝဂ္ဂါ သမဂ္ဂသညိနောတိ တေသံ သီမံ ဩက္ကန္တတ္တာ ဝဂ္ဂါ; သီမံ ဩက္ကန္တဘာဝဿ အဇာနနတော သမဂ္ဂသညိနော.

172. ඇවැත් නොවීමට අදාළ පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - "ඔවුහු නොදැන සිටියහ" යනු, සීමාවට ඇතුළු වූ බව හෝ ඇතුළු වෙමින් සිටින බව හෝ ඔවුහු නොදැන සිටියහ යන්නයි. එකල්හි අනෙකුත් ආවාසික භික්ෂූහු පැමිණෙති යනු යම් කිසි කටයුත්තකට ගමකට හෝ ආරණ්‍යයකට හෝ ගොස් ඔවුන් (ආගන්තුකයන්) වාඩි වී සිටින ස්ථානයට පැමිණීමයි. "සමගි සංඥාව ඇති වෙන් වූ පිරිස" යනු ඔවුන් සීමාවට ඇතුළු වූ බැවින් වෙන් වූ පිරිසක් වුවද, සීමාවට ඇතුළු වූ බව නොදන්නා බැවින් සමගි සංඥාවෙන් පසුවන්නෝ වෙති.

၁၇၃. ဝဂ္ဂါဝဂ္ဂသညိပန္နရသကေ – တေ ဇာနန္တီတိ ပဗ္ဗတေ ဝါ ထလေ ဝါ ဌိတာ သီမံ ဩက္ကန္တေ ဝါ ဩက္ကမန္တေ ဝါ ပဿန္တိ. ဝေမတိကပန္နရသကံ ဥတ္တာနမေဝ.

173. වෙන් වූ පිරිස හා වෙන් නොවූ පිරිස පිළිබඳ සංඥාව ඇති පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - "ඔවුහු දනිති" යනු පර්වතයක් මත හෝ ගොඩබිමක හෝ සිට සීමාවට ඇතුළු වූ හෝ ඇතුළු වෙමින් පවතින හෝ භික්ෂූන් දකිති යන්නයි. විමතික (සැක සහිත) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරය ඉතා පැහැදිලිය.

၁၇၅. ကုက္ကုစ္စပကတပန္နရသကေ – ယထာ ဣစ္ဆာယ အဘိဘူတော ‘‘ဣစ္ဆာပကတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာပိ ကရဏက္ခဏေ အကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာသင်္ခါတေန ကုက္ကုစ္စေန အဘိဘူတာ ‘‘ကုက္ကုစ္စပကတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

175. කුක්කුච්චපකත (සැකයෙන් මඬනා ලද) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - යම් සේ ආශාවෙන් මඬනා ලද්දහු "ඉච්ඡාපකත" (ආශාවෙන් මඬනා ලද තැනැත්තා) යැයි කියනු ලබනවාද, එලෙසින්ම පෙර භාගයෙහි (පොහෝ කිරීමට පෙර) නිශ්චයකට පැමිණ සිටියද, පොහෝය කරන අවස්ථාවෙහි අකැප වූ දෙයෙහි අකැප සංඥාව සංඛ්‍යාත වූ කුක්කුච්චයෙන් (සැකයෙන්) මඬනා ලද්දෝ "කුක්කුච්චපකත" (කුක්කුච්චයෙන් මඬනා ලද්දෝ) ලෙස දත යුතුය.

၁၇၆. ဘေဒပုရေက္ခာရပန္နရသကေ – အကုသလဗလဝတာယ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ.

176. භේදපුරෙක්ඛාර (සංඝ භේදය පෙරදැරි කරගත්) පසළොස් වැදෑරුම් විස්තරයෙහි - අකුසලයේ බලවත් බව නිසා ථුල්ලච්චය ඇවැත් වන බව වදාරන ලදී.

သီမောက္ကန္တိကပေယျာလကထာ

සීමොක්කන්තික පෙය්‍යාල කථාව

၁၇၇. အာဝါသိကေနအာဂန္တုကပေယျာလေ – ယထာ ပုရိမေ အာဝါသိကေနအာဝါသိကပေယျာလေ ‘‘တေ န ဇာနန္တိ အထညေ အာဝါသိကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘တေ န ဇာနန္တိ အထညေ အာဂန္တုကာ’’တိအာဒိနာ နယေန [Pg.347] သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကေနအာဝါသိကပေယျာလေ ပန – ယထာ ပုရိမပေယျာလေ ‘‘အာဝါသိကာ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တီ’’တိ အာဂတံ, ဧဝံ ‘‘အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တီ’’တိ အာနေတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကေနအာဂန္တုကပေယျာလေ ပန – ဥဘယပဒေသု အာဂန္တုကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗောတိ.

177. ආවාසික භික්ෂුව හා ආගන්තුක භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි - පෙර ආවාසික භික්ෂුව හා ආවාසික භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි "ඔවුහු නොදනිති, අනෙකුත් ආවාසික භික්ෂූහු" යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද පරිද්දෙන්ම, "ඔවුහු නොදනිති, අනෙකුත් ආගන්තුක භික්ෂූහු" යනාදී ක්‍රමයෙන් සියල්ල දත යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂුව හා ආවාසික භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි නම් - පෙර පෙය්‍යාලයෙහි "ආවාසික භික්ෂූහු රැස් වෙති" යැයි පැමිණි පරිද්දෙන්ම, "ආගන්තුක භික්ෂූහු රැස් වෙති" යැයි යොදාගත යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂුව හා ආගන්තුක භික්ෂුව පිළිබඳ පෙය්‍යාලයෙහි නම් - පද දෙකෙහිම ආගන්තුක වශයෙන් යෙදිය යුතුය.

၁၇၈. အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသောတိ ဧတ္ထ ယေသံ ပန္နရသော, တေ တိရောရဋ္ဌတော ဝါ အာဂတာ, အတီတံ ဝါ ဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိကံ အကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကရိယမာနေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ. န အကာမာ ဒါတဗ္ဗာတိ န အနိစ္ဆာယ ဒါတဗ္ဗာ.

178. ආවාසික භික්ෂූන්ට තුදුස්වක වෙයි, ආගන්තුකයන්ට පසළොස්වක වෙයි යන මෙහි, යම් ආගන්තුක භික්ෂූන්ට පසළොස්වක වේද, ඔවුහු වෙනත් රටක සිට පැමිණි අය හෝ පසුගිය පෝය තුදුස්වක ලෙස කළ අය ලෙස හෝ දත යුතුය. "ආවාසිකයන් අනුව පැවතිය යුතුය" යනු ආවාසික භික්ෂූන් විසින් "අද තුදුස්වක පොහෝයයි" පූර්ව කෘත්‍යයන් කරන කල්හි එයට අනුකූල විය යුතුය, එය ප්‍රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. "අකමැත්තෙන් නොදිය යුතුය" යනු අකමැත්තෙන් සමගිය සඳහා අවසර නොදිය යුතුය යන්නයි.

လိင်္ဂါဒိဒဿနကထာ

ලිංගාදී දර්ශන කථාව

၁၇၉. အာဝါသိကာကာရန္တိ အာဝါသိကာနံ အာကာရံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အာကာရော နာမ ယေန တေသံ ဝတ္တသမ္ပန္နာ ဝါ န ဝါတိ အာစာရသဏ္ဌာနံ ဂယှတိ. လိင်္ဂံ နာမ ယံ တေ တတ္ထ တတ္ထ လီနေ ဂမယတိ; အဒိဿမာနေပိ ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. နိမိတ္တံ နာမ ယံ ဒိသွာ တေ အတ္ထီတိ ဉာယန္တိ. ဥဒ္ဒေသော နာမ ယေန တေ ဧဝရူပပရိက္ခာရာတိ ဥဒ္ဒိသန္တိ; အပဒေသံ လဘန္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗမေတံ သုပညတ္တမဉ္စပီဌာဒီနဉ္စေဝ ပဒသဒ္ဒါဒီနဉ္စ အဓိဝစနံ, ယထာယောဂံ ပန ယောဇေတဗ္ဗံ. အာဂန္တုကာကာရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အညာတကန္တိ အညေသံ သန္တကံ. ပါဒါနံ ဓောတံ ဥဒကနိဿေကန္တိ ပါဒါနံ ဓောတာနံ ဥဒကနိဿေကံ. ဗဟုဝစနဿ ဧကဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပါဒါနံ ဓောတဥဒကနိဿေက’’န္တိ ဝါ ပါဌော; ပါဒါနံ ဓောဝနဥဒကနိဿေကန္တိ အတ္ထော.

179. ආවාසිකාකාරං යනු ආවාසික භික්ෂූන්ගේ ආකාරයයි (ස්වභාවයයි). මෙම ක්‍රමය සෑම තැනකම යෙදේ. ආකාරය යනු යම් ස්වභාවයකින් ඔවුන් වත්සම්පන්නද නැද්ද යන්න පිළිබඳ ඔවුන්ගේ හැසිරීම් රටාව වටහා ගනු ලබයිද එයයි. ලිංගය යනු ඒ ඒ තැන සැඟවී සිටින ඔවුන් ගැන දැන ගැනීමට සලස්වන දෙයයි; එනම් ඇසට නොපෙනෙන විට පවා දැන ගැනීමට සලස්වයි යන අර්ථයයි. නිමිත්ත යනු යමක් දැක ඔවුන් සිටින බව දැන ගනීද එයයි. උද්දේසය යනු යම් දෙයකින් මොවුන් මෙබඳු පිරිකර ඇත්තෝ යැයි හඳුන්වා දෙයිද එයයි; එනම් හඳුනා ගැනීමට ලැබෙයි යන අර්ථයයි. මේ සියල්ල මැනවින් පනවන ලද ඇඳ පුටු ආදියට මෙන්ම පියවර හඬ (පා ශබ්ද) ආදියටද නමකි. එය සුදුසු පරිදි යෙදිය යුතුය. ආගන්තුක ආකාර ආදියෙහිද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහි අඤ්ඤාතකං යනු අන් සතු දෙයයි. පාදානං ධෝතං උදකනිස්සේකං යනු සෝදන ලද පාදවලින් වැගිරුණු ජලයයි. මෙහි බහු වචනය වෙනුවට ඒක වචනය යෙදී ඇති බව දත යුතුය. පාදානං ධෝත උදකනිස්සේකං කියාද පාඨයක් ඇත; එහි අර්ථය පාද සේදීමෙන් ඉතිරි වූ ජලය යන්නයි.

၁၈၀. နာနာသံဝါသကာဒိဝတ္ထူသု – သမာနသံဝါသကဒိဋ္ဌိန္တိ ‘‘သမာနသံဝါသကာ ဧတေ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ. န ပုစ္ဆန္တီတိ တေသံ လဒ္ဓိံ န ပုစ္ဆန္တိ; အပုစ္ဆိတွာဝ ဝတ္တပဋိဝတ္တိံ ကတွာ ဧကတော ဥပေါသထံ ကရောန္တိ. နာဘိဝိတရန္တီတိ နာနာသံဝါသကဘာဝံ မဒ္ဒိတုံ အဘိဘဝိတုံ န သက္ကောန္တိ; တံ ဒိဋ္ဌိံ န နိဿဇ္ဇာပေန္တီတိ အတ္ထော.

180. නානාසංවාසක (වෙනත් සංවාස ඇති) භික්ෂූන් පිළිබඳ වස්තූන්හි - සමානසංවාසක දිට්ඨිං යනු "මොවුහු සමාන සංවාස ඇත්තෝය" යන දෘෂ්ටියයි. නොවිමසති යනු ඔවුන්ගේ ලබ්ධිය (මතය) නොවිමසති; නොවිමසාම වත් පිළිවෙත් ඉටුකොට එක්ව පොහෝය කරති. නොඉක්මවති (නාභිවිතරන්ති) යනු නානාසංවාසක භාවය මැඩපැවැත්වීමට හෝ යටපත් කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකිය; එනම් ඒ දෘෂ්ටිය අත්හැරවීමට නොහැකිය යන අර්ථයයි.

နဂန္တဗ္ဗဂန္တဗ္ဗဝါရကထာ

නොගිය යුතු හා ගිය යුතු වාර පිළිබඳ කථාව

၁၈၁. သဘိက္ခုကာ အာဝါသာတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ ဥပေါသထကာရကာ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တမှာ အာဝါသာ ယံ န သက္ကောတိ တဒဟေဝ အာဂန္တုံ[Pg.348], သော အာဝါသော ဥပေါသထံ အကတွာ န ဂန္တဗ္ဗော. အညတြ သံဃေနာတိ သံဃပ္ပဟောနကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိနာ. အညတြ အန္တရာယာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓံ အန္တရာယံ ဝိနာ. သဗ္ဗန္တိမေန ပန ပရိစ္ဆေဒေန အတ္တစတုတ္ထေန အန္တရာယေ ဝါ သတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အနာဝါသောတိ နဝကမ္မသာလာဒိကော ယော ကောစိ ပဒေသော. ယထာ စ အာဝါသာဒယော န ဂန္တဗ္ဗာ; ဧဝံ သစေ ဝိဟာရေ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနတ္ထံ သီမာပိ နဒီပိ န ဂန္တဗ္ဗာ. သစေ ပနေတ္ထ ကောစိ ဘိက္ခု ဟောတိ, တဿ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာပိ အာဝါသာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ; ဧဝံ ဂတော အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ လဘတိ. အာရညကေနာပိ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထဒိဝသေ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အတ္တနော ဝိဟာရမေဝ အာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ အညံ ဝိဟာရံ ဩက္ကမတိ, တတ္ထ ဥပေါသထံ ကတွာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ, အကတွာ န ဝဋ္ဋတိ.

181. භික්ෂූන් සහිත ආවාස යනු යම් ආවාසයක පොහෝය කරන භික්ෂූන් සිටිත්ද, එදිනම ආපසු පැමිණීමට නොහැකි නම් එවැනි ආවාසයකට පොහෝය නොකර නොගිය යුතුය. සංඝයා කෙරෙන් අන්‍යව යනු සංඝ සම්මතය ලැබීමට ප්‍රමාණවත් භික්ෂූන් නොමැතිව යන්නයි. අන්තරායන් කෙරෙන් අන්‍යව යනු පෙර පවසන ලද දස වැදෑරුම් අන්තරායන් නොමැතිව යන්නයි. අවම වශයෙන් තමා සමඟ හතර නමක් හෝ පස් නමක් සිටී නම් හෝ අන්තරායක් ඇති කල්හි හෝ යාම කැපය. අනාවාස යනු අලුතින් වැඩ කරන ශාලා ආදී යම් කිසි ප්‍රදේශයකි. ආවාස ආදියට නොගිය යුතු සේම, ඉදින් විහාරයෙහි පොහෝය කරන්නේ නම්, පොහෝය අධිෂ්ඨාන කරනු පිණිස සීමාවකට හෝ ගඟකට හෝ නොගිය යුතුය. ඉදින් එහි යම් භික්ෂුවක් සිටී නම් ඔහු වෙත යාම කැපය. අත්හරින ලද පොහෝය ඇති ආවාසයකට යාමද කැපය; එසේ ගිය තැනැත්තාට අධිෂ්ඨාන කිරීමටද අවස්ථාව ලැබේ. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් වුවද පොහෝ දින ගමෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර තමාගේම විහාරයට පැමිණිය යුතුය. ඉදින් වෙනත් විහාරයකට ඇතුළු වන්නේ නම්, එහි පොහෝය කොටම පැමිණිය යුතුය; නොකොට පැමිණීම අකැපය.

၁၈၂. ယံ ဇညာ သက္ကောမိ အဇ္ဇေဝ ဂန္တုန္တိ ယံ ဇာနေယျ အဇ္ဇေဝ တတ္ထ ဂန္တုံ သက္ကောမီတိ; ဧဝရူပေါ အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော. တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောန္တေနာပိ ဟိ ဣမိနာ နေဝ ဥပေါသထန္တရာယော ကတော ဘဝိဿတီတိ.

182. අදම යාමට හැකි බව දන්නේ නම් යනු අදම එහි යාමට හැකි බව දන්නේ නම්, එවැනි ආවාසයකට යා යුතුය. මක්නිසාද යත්, එහි භික්ෂූන් සමඟ පොහෝය කරන්නා වූ මොහුට එමගින් තමාගේ පොහෝයට බාධාවක් (අන්තරායක්) සිදු නොවන්නේය යන බැවිනි.

ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလသန္ဒဿနကထာ

බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් දැක්වීම පිළිබඳ කථාව

၁၈၃. ဘိက္ခုနိယာ နိသိန္နပရိသာယာတိအာဒီသု ဟတ္ထပါသုပဂမနမေဝ ပမာဏံ. အညတြ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ဣဒဉှိ ပါရိဝါသိယပါရိသုဒ္ဓိဒါနံ နာမ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတိ, အဝုဋ္ဌိတာယ ပန ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ – ‘‘အညတြ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာ’’တိ. တဿ လက္ခဏံ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ပရိဝါသိယဆန္ဒဒါနဝဏ္ဏနတော ဂဟေတဗ္ဗံ. အနုပေါသထေတိ စာတုဒ္ဒသိကော စ ပန္နရသိကော စာတိ ဣမေ ဒွေ ဥပေါသထေ ဌပေတွာ အညသ္မိံ ဒိဝသေ. အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာတိ ယာ ကောသမ္ဗကဘိက္ခူနံ ဝိယ ဘိန္နေ သံဃေ ပုန သံဃသာမဂ္ဂီ ကရိယတိ, တထာရူပိံ သံဃသာမဂ္ဂိံ ဌပေတွာ. တဒါ စ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော အဇ္ဇုပေါသထော သာမဂ္ဂီ’’တိ ဝတွာ ကာတဗ္ဗော. ယေ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အပ္ပမတ္တကေ ဥပေါသထံ ဌပေတွာ ပုန သမဂ္ဂါ ဟောန္တိ, တေဟိ ဥပေါသထေယေဝ ကာတဗ္ဗောတိ.

183. භික්ෂුණියක හුන් පිරිසෙහි යනාදී තන්හි හස්තපාසයට (අතේ දුරට) පැමිණීමම ප්‍රමාණය වේ. නොනැගිටි පිරිස කෙරෙන් අන්‍යව යනු මෙම පාරිවාසික පාරිශුද්ධිය දීම පිරිස නැගිට ගිය පසු අකැපය, නොනැගිට සිටින තාක් කැපය. එබැවින් "නොනැගිටි පිරිස කෙරෙන් අන්‍යව" යැයි පවසන ලදී. එහි ලක්ෂණය භික්ෂුණී විභංගයේ පාරිවාසික ඡන්දදාන වර්ණනාවෙන් දත යුතුය. අපොහෝය දින යනු තුදුස්වක හා පසළොස්වක යන පොහෝ දින දෙක හැර වෙනත් දිනයක යන්නයි. සංඝ සමගිය කෙරෙන් අන්‍යව යනු කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ගේ මෙන් බිඳී ගිය සංඝයා නැවත සමගි වන විට යම් සංඝ සමගියක් කරනු ලබයිද, එවැනි සංඝ සමගියක් හැර යන්නයි. එවිට "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා, අද සමගි පොහෝයයි" කියා ප්‍රකාශ කර පොහෝය කළ යුතුය. යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සුළු කරුණක් නිසා පොහෝය නවත්වා නැවත සමගි වෙත්ද, ඔවුන් විසින් පොහෝ දිනකම පොහෝය කළ යුතුය.

ဥပေါသထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උපෝසථක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၃. ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကံ

3. වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකය

ဝဿူပနာယိကာနုဇာနနကထာ

වස් විසීම (වස්සූපනායිකාව) අනුදැන වදාරනු ලැබීම පිළිබඳ කථාව

၁၈၄. ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ [Pg.349] – အပညတ္တောတိ အနနုညာတော အသံဝိဟိတော ဝါ. တေ ဣဓ ဘိက္ခူတိ တေ ဘိက္ခူ, ဣဓသဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တော. သံဃာတံ အာပါဒေန္တာတိ ဝိနာသံ အာပါဒေန္တာ. သင်္ကသာယိဿန္တီတိ အပ္ပောဿုက္ကာ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိဿန္တိ. သကုန္တကာတိ သကုဏာ. ဝဿာနေ ဝဿံ ဥပဂန္တုန္တိ ဝဿာနနာမကေ တေမာသေ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ကတိ နု ခေါ ဝဿူပနာယိကာတိ ကတိ နု ခေါ ဝဿူပဂမနာနိ. အပရဇ္ဇုဂတာယာတိ ဧတ္ထ အပရဇ္ဇုဂတာယ အဿာတိ အပရဇ္ဇုဂတာ, တဿာ အပရဇ္ဇုဂတာယ; အတိက္ကန္တာယ အပရသ္မိံ ဒိဝသေတိ အတ္ထော. ဒုတိယနယေပိ မာသော ဂတာယ အဿာတိ မာသဂတာ, တဿာ မာသဂတာယ; အတိက္ကန္တာယ မာသေ ပရိပုဏ္ဏေတိ အတ္ထော. တသ္မာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ, အာသာဠှီပုဏ္ဏမိတော ဝါ အပရာယ ပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေယေဝ ဝိဟာရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သဗ္ဗံ စေတိယဝန္ဒနာဒိသာမီစိကမ္မံ နိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ သကိံ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ.

184. වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'අපඤ්ඤත්තෝ' යනු අනුදැන වදාරා නැති හෙවත් සම්මත කර නොමැති යන අර්ථයයි. 'තේ ඉධ භික්ඛූ' යන්නෙහි 'තේ භික්ඛූ' (ඒ භික්ෂූහු) යනු අර්ථයයි. මෙහි 'ඉධ' යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. 'සංඝාතං ආපාදෙන්තා' යනු විනාශයට පත්කරමින් යන අර්ථයයි. 'සංකසායිස්සන්ති' යනු උත්සාහ රහිතව (චාරිකාවේ නොවැඩ) එක් තැනක නිරන්තරව වාසය කරන්නාහුය යන අර්ථයයි. 'සකුන්තකා' යනු පක්ෂීහු ය. 'වස්සානේ වස්සං උපගන්තුං' යනු වස්සාන කාලය නමින් හැඳින්වෙන තෙමසෙහි වස් විසිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. 'කති නු ඛො වස්සූපනායිකා' යනු වස් එළඹීම් කොපමණද යන්නයි. 'අපරජ්ජුගතායා' යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඇසළ පුර පසළොස්වක දිනය ගෙවී ගිය පසු එළඹෙන ඊළඟ දිනයෙහි (අව පෑළවියෙහි) යන්නයි. දෙවන ක්‍රමයෙහි ද 'මාසගතායා' යනු (ඇසළ පුර පසළොස්වක සිට) මසක් ඉක්ම ගිය කල්හි, එනම් මසක් සම්පූර්ණ වූ පසු යන අර්ථයයි. එබැවින් ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනට පසු දින වූ අව පෑළවිය දින හෝ, ඇසළ පසළොස්වක දිනෙන් මසකට පසු එළඹෙන නිකිණි පුර පසළොස්වක දිනට පසු දින වූ අව පෑළවිය දිනම හෝ විහාරය පිරිසිදු කොට, පැන් හා පරිභෝග ජලය සපයා තබා, චෛත්‍ය වන්දනා ආදී සියලු වත්පිළිවෙත් නිමවා, "ඉමස්මිං විහාරේ ඉමං තේමාසං වස්සං උපේමි" (මේ විහාරයෙහි මේ තෙමස වස් වසමි) යි එක් වරක් හෝ දෙතුන් වරක් හෝ වාචිකව ප්‍රකාශ කොට වස් එළඹිය යුතුය.

ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ.

වචනයෙන් ප්‍රකාශ කොට වස් එළඹිය යුතුය.

ဝဿာနေစာရိကာပဋိက္ခေပါဒိကထာ

වස්සාන කාලයෙහි චාරිකාවෙහි වැඩීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කතාවයි.

၁၈၅-၆. ယော ပက္ကမေယျာတိ ဧတ္ထ အနပေက္ခဂမနေန ဝါ အညတ္ထ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပနေန ဝါ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယော အတိက္ကမေယျာတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သစေ ဟိ တံ ဒိဝသံ ဝိဟာရသတဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အတိက္ကမတိ, သတံ အာပတ္တိယော. သစေ ပန ဝိဟာရူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ အညဿ ဝိဟာရဿ ဥပစာရံ အနောက္ကမိတွာဝ နိဝတ္တတိ, ဧကာ ဧဝ အာပတ္တိ. ကေနစိ အန္တရာယေန ပုရိမိကံ အနုပဂတေန ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ.

185-6. 'යො පක්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි නැවත පැමිණීමේ අපේක්ෂාවකින් තොරව බැහැරට යාමෙන් හෝ වෙනත් ස්ථානයක අරුණෝදය උදා කරගැනීමෙන් හෝ (වස් කැඩීමේ) ඇවත සිදුවන බව දත යුතුය. 'යො අතික්කමෙය්‍ය' යන්නෙහි විහාර ගණන අනුව ඇවැත් සිදුවන බව දත යුතුය. ඉදින් යම් දිනක විහාර සියයක උපචාර සීමාවන් ඉක්මවා යයි නම්, ඇවැත් සියයක් සිදුවේ. නමුත් තමා වසන විහාරයේ උපචාර සීමාව ඉක්මවා ගොස්, වෙනත් විහාරයක උපචාර සීමාවට ඇතුළු නොවී ආපසු හැරී එන්නේ නම්, සිදුවන්නේ එකම ඇවතකි. යම් අන්තරායක් හේතුවෙන් පෙර වස් (පුරිමිකා වස්) එළඹීමට නොහැකි වූයේ නම්, පසු වස් (පච්ඡිමිකා වස්) එළඹිය යුතුය.

ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎိတုကာမောတိ ဝဿနာမကံ ပဌမမာသံ ဥက္ကဍ္ဎိတုကာမော, သာဝဏမာသံ အကတွာ ပုန အာသာဠှီမာသမေဝ ကတ္တုကာမောတိ အတ္ထော. အာဂမေ ဇုဏှေတိ အာဂမေ မာသေတိ အတ္ထော. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုန္တိ ဧတ္ထ ဝဿုက္ကဍ္ဎနေ ဘိက္ခူနံ ကာစိ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထီတိ အနုဝတ္တိတုံ [Pg.350] အနုညာတံ, တသ္မာ အညသ္မိမ္ပိ ဓမ္မိကေ ကမ္မေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ. အဓမ္မိကေ ပန န ကဿစိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ.

'වස්සං උක්කඩ්ඪිතුකාමො' යනු වස්සාන කාලයට අයත් පළමු මාසය (ඇසළ මාසය) මගහැර, නිකිණි මාසය පටන් ගැනීමට හෝ නැවත ඇසළ මාසයම කිරීමට කැමති වීමයි. 'ආගමේ ජුණ්හේ' යනු පැමිණෙන්නා වූ මාසයෙහි යන අර්ථයයි. "මහණෙනි, රජවරුන්ගේ අණට අනුව ක්‍රියා කිරීමට අනුදනිමි" යන්නෙහි අදහස මෙසේ දත යුතුය: වස් කාලය කල් දැමීම සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ට කිසිදු පිරිහීමක් සිදු නොවන බැවින් රජුට අනුකූල වීමට අනුදැන වදාරන ලදී. එබැවින් වෙනත් දැහැමි කටයුතුවලදී ද රජුගේ අණට අනුකූල විය යුතුය. අධර්ම කටයුතුවලදී නම් කිසිවෙකුටත් අනුකූල නොවිය යුතුය.

သတ္တာဟကရဏီယာနုဇာနနကထာ

සත්තාහකරණීය (සත් දිනකට අවසරය) අනුදැන වදාරන කතාවයි.

၁၈၇-၈. သတ္တာဟကရဏီယေသု – သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုန္တိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ တံ သတ္တာဟကရဏီယံ, တေန သတ္တာဟကရဏီယေန ကရဏဘူတေန ဂန္တုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ပဟိတေ ဂန္တုန္တိ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဘိက္ခုအာဒီဟိ ဒူတေ ပဟိတေယေဝ ဂန္တုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သတ္တာဟံ သန္နိဝတ္တော ကာတဗ္ဗောတိ သတ္တာဟေယေဝ သန္နိဝတ္တိတဗ္ဗော, အဋ္ဌမော အရုဏော တတ္ထေဝ န ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

187-8. සත්තාහකරණීයයන් සම්බන්ධයෙන් - 'සත්තාහකරණීයේන ගන්තුං' යනු සත් දිනක් ඇතුළත කළ යුතු යම් කටයුත්තක් වේද එය 'සත්තාහකරණීය' නම් වේ. එම සත්තාහකරණීය කටයුත්ත සඳහා බැහැරට වැඩීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'පහිතේ ගන්තුං' යනු භික්ෂූන් වහන්සේලා ආදී වූ මේ සත් දෙනා විසින් දූතයෙකු එවනු ලැබූ විට පමණක් බැහැරට වැඩීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'සත්තාහං සන්නිවත්තෝ කාතබ්බෝ' යනු සත් දිනක් ඇතුළතම පෙරළා පැමිණිය යුතුය, අටවන දින අරුණෝදය එහිදීම උදා කර නොගත යුතුය යන අර්ථයයි.

ဘိက္ခုနိသံဃံ ဥဒ္ဒိဿာတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝစ္စကုဋိ ဇန္တာဃရံ ဇန္တာဃရသာလာတိ ဣမာနိ တီဏိ ပရိဟီနာနိ.

"භික්ෂුණී සංඝයා උදෙසා" යන මෙතැන් සිට වැසිකිළි, ගිනිහල් ගෙවල් (ජන්තාඝර) සහ ගිනිහල් ශාලා යන මේ තුන අත්හරින ලදී.

၁၈၉. ဥဒေါသိတာဒီနိ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒါဒီသု ဝုတ္တာနေဝ. ရသဝတီတိ ဘတ္တဂေဟံ ဝုစ္စတိ. ဝါရေယျံ သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမေဝ. ပုရာယံ သုတ္တန္တော ပလုဇ္ဇတီတိ ယာဝ အယံ သုတ္တန္တော န ပလုဇ္ဇတိ, ယာဝ အယံ သုတ္တန္တော န ဝိနဿတိ. အညတရံ ဝါ ပနဿ ကိစ္စံ ဟောတိ ကရဏီယံ ဝါတိ ဧတေန ပရိသင်္ခတံ ယံကိဉ္စိ ကရဏီယံ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ. သဗ္ဗတ္ထ စ ‘‘ဣစ္ဆာမိ ဒါနဉ္စ ဒါတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ ဘိက္ခူ စ ပဿိတု’’န္တိ ဣမိနာဝ ကပ္ပိယဝစနေန ပေသိတေ ဂန္တဗ္ဗံ, ဧတေသံ ဝါ ဝေဝစနေန. ပေယျာလက္ကမော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော, ယထာ ‘‘ဥပါသကေန သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟာရာဒယော ကာရာပိတာ ဟောန္တိ, သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿ, ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ, ဘိက္ခုနိသံဃံ ဥဒ္ဒိဿ, သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော, ဧကံ ဘိက္ခုနိံ, သမ္ဗဟုလာ သိက္ခမာနာယော, ဧကံ သိက္ခမာနံ, သမ္ဗဟုလေ သာမဏေရေ, ဧကံ သာမဏေရံ, သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရိယော, ဧကံ သာမဏေရိံ ဥဒ္ဒိဿ အတ္တနော အတ္ထာယ နိဝေသနံ ကာရာပိတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ; ဧဝမေဝ ‘‘ဥပါသိကာယ, ဘိက္ခုနာ, ဘိက္ခုနိယာ, သိက္ခမာနာယ, သာမဏေရေန, သာမဏေရိယာ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿာ’’တိ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတေသု သတ္တပ္ပကာရေသု ကရဏီယေသု ပဟိတေ ဂန္တဗ္ဗံ.

189. උදෝසිත ආදිය උදෝසිත ශික්ෂාපදයන්හි පවසා ඇති පරිදිම වේ. 'රසවතී' යනු බත් පිසින ගෙය (මුළුතැන්ගෙය) ට කියනු ලැබේ. 'වාරෙය්‍යං' (විවාහය) යන්න සංචරිත්ත ශික්ෂාපදයෙහි පවසා ඇති පරිදිම වේ. 'පුරායං සුත්තන්තෝ පලුජ්ජතීති' යනු මේ සූත්‍ර දේශනාව විනාශ වී නොයන තාක් කල්, මෙය පිරිහී නොයන තාක් කල් (ඉගෙන ගත යුතුය) යන්නයි. 'අඤ්ඤතරං වා පනස්ස කිච්චං හෝති කරණීයං වා' යන්නෙන් අගය කළ යුතු වෙනත් ඕනෑම කළ යුතු කටයුත්තක් මෙහි සංග්‍රහ වී ඇත. සෑම අවස්ථාවකදීම "මම දන් දීමට, ධර්මය ඇසීමට සහ භික්ෂූන් දැකීමට කැමැත්තෙමි" යන මේ කැප වූ වචනයෙන් දූතයෙකු එවන ලද කල්හි වැඩිය යුතුය, එසේත් නැතිනම් එවැනි අර්ථයක් දෙන වෙනත් වචනයකින් දූතයෙකු එවූ විට වැඩිය යුතුය. පෙයියාල ක්‍රමය මෙසේ දත යුතුය: "උපාසකයෙකු විසින් සංඝයා උදෙසා විහාර ආදිය කරවන ලද්දේ වෙයි, බොහෝ භික්ෂූන් උදෙසා, එක් භික්ෂුවක උදෙසා, භික්ෂුණී සංඝයා උදෙසා, බොහෝ භික්ෂුණීන් උදෙසා, එක් භික්ෂුණියක උදෙසා, බොහෝ සික්ඛමානාවන් උදෙසා, එක් සික්ඛමානාවක උදෙසා, බොහෝ සාමණේරයන් උදෙසා, එක් සාමණේරයෙකු උදෙසා, බොහෝ සාමණේරියන් උදෙසා, එක් සාමණේරියක උදෙසා තමාගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස නිවාසයක් කරවන ලද්දේ වෙයි" යනුවෙන් පවසන ලදී. එලෙසම "උපාසිකාවක විසින්, භික්ෂුවක විසින්, භික්ෂුණියක විසින්, සික්ඛමානාවක විසින්, සාමණේරයෙකු විසින්, සාමණේරියක විසින් සංඝයා උදෙසා..." යනාදී වශයෙන් සියල්ල පැවසිය යුතුය. මෙවැනි සත් ආකාර වූ කරණීයයන්හිදී දූතයෙකු එවනු ලැබූ විට බැහැරට වැඩිය යුතුය.

ပဉ္စန္နံအပ္ပဟိတေပိအနုဇာနနကထာ

පස් දෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් දූතයෙකු නොඑවූවත් බැහැරට වැඩීමට අනුදැන වදාරන කතාවයි.

၁၉၃. ပဉ္စန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေနာတိ ဧတေသံ ဘိက္ခုအာဒီနံ သဟဓမ္မိကာနံ ‘‘ဂိလာနဘတ္တံ ဝါ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ပရိယေသိဿာမိ[Pg.351], ပုစ္ဆိဿာမိ ဝါ, ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပရတော ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတေန ကာရဏေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တဗ္ဗံ, ပဂေဝ ပဟိတေ. ဘိက္ခု ဂိလာနော ဟောတိ, အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ ပရိဝါသာရဟော, မူလာယ ပဋိကဿနာရဟော ဟောတိ, မာနတ္တာရဟော, အဗ္ဘာနာရဟော, သံဃော ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, ကတံ ဝါ သံဃေန ကမ္မံ ဟောတီတိ ဧတေဟိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနိယာ သန္တိကံ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ဂန္တဗ္ဗံ, သိက္ခမာနာယ သန္တိကံ ဆဟိ – အာဒိတော စတူဟိ, သိက္ခာ ကုပ္ပိတာ ဟောတိ, ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမာ ဟောတီတိ. သာမဏေရဿာပိ ဆဟိ – အာဒိတော စတူဟိ, ဝဿံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမော ဟောတီတိ. သာမဏေရိယာ ဥပသမ္ပဒံ အပနေတွာ သိက္ခာပဒံ ဒါတုကာမော ဟောတီတိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ပဉ္စဟိ. ပရတော မာတာပိတူနံ အနုညာတဋ္ဌာနေပိ ဧသေဝ နယော. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယေ မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာကာ ဉာတကာ ဝါ အညာတကာ ဝါ တေသမ္ပိ အပ္ပဟိတေ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ နေဝ အဋ္ဌကထာယံ, န ပါဠိယာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

193. 'පඤ්චන්නං සත්තාහකරණීයේන' යනු භික්ෂූන් ආදී වූ ඒ සහධර්මිකයන් පස් දෙනා උදෙසා "ගිලන් බතක් හෝ ගිලන් උපස්ථායක බතක් හෝ බෙහෙත් හෝ සොයන්නෙමි, ගිලන් දුක විචාරන්නෙමි, උපස්ථාන කරන්නෙමි" යනාදී වශයෙන් පසුව විස්තර කර දක්වන කරුණු නිසා දූතයෙකු නොඑවූවත් වැඩිය යුතුය, දූතයෙකු එවූ විට වැඩිය යුතු බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ. භික්ෂුවක් ගිලන් වූ විට, නොඇල්ම (අනභිරතිය) ඇති වූ විට, කුකුසක් ඇති වූ විට, මිථ්‍යා දෘෂ්ටියක් ඇති වූ විට, ගරු ඇවැතකට පත් වී පරිවාසයට සුදුසු වූ විට, මූලාය පටිකස්සනයට සුදුසු වූ විට, මානතට සුදුසු වූ විට, අබ්භානයට සුදුසු වූ විට, සංඝයා විසින් විනය කර්මයක් කිරීමට අදහස් කරන විට, හෝ සංඝයා විසින් විනය කර්මයක් කළ විට යන මේ කරුණු දසය නිසා ඒ භික්ෂුව වෙත වැඩිය හැකිය. භික්ෂුණියක් වෙත කරුණු නවයකින් වැඩිය යුතුය. සික්ඛමානාවක වෙත කරුණු හයකින් - එනම් මුලින් සඳහන් කළ කරුණු හතර ද, ශික්ෂාව පලුදු වූ විට ද, උපසම්පදා වීමට කැමති වූ විට ද වේ. සාමණේරයෙකු වෙත ද කරුණු හයකින් - එනම් මුලින් කී කරුණු හතර ද, වස් විචාරීමට කැමති වූ විට හා උපසම්පදා වීමට කැමති වූ විට ද වේ. සාමණේරියක වෙත, උපසම්පදාව ඉවත් කොට ශික්ෂාපද දීමට කැමති වූ විට යන මේ කරුණත් සමඟ කරුණු පහකින් වැඩිය යුතුය. මතු දැක්වෙන මව්පියන් සම්බන්ධයෙන් අනුදැන වදාළ තැන්හි ද මේ නයම වේ. අන්ධක අට්ඨකතාවෙහි නම් "මව්පියන්ගේ උපස්ථායකයන් වූ නෑයන් හෝ නෑ නොවන අය වෙනුවෙන් වුවද දූතයෙකු නොඑවූවත් වැඩීම සුදුසුය" යැයි පවසා ඇත. එය අට්ඨකතාවෙහි හෝ පාළියෙහි සඳහන් වී නැත, එබැවින් එය පිළිගත යුතු නොවේ.

ပဟိတေယေဝအနုဇာနနကထာ

දූතයෙකු එවන ලද කල්හිම වැඩීම පිළිබඳ අනුදැන වදාළ කතාවයි.

၁၉၉. ဘိက္ခုဂတိကောတိ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသနကပုရိသော. ဥန္ဒြိယတီတိ ပလုဇ္ဇတိ. ဘဏ္ဍံ ဆေဒါပိတန္တိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရဘဏ္ဍံ ဆေဒါပိတံ. အာဝဟာပေယျုန္တိ အာဟရာပေယျုံ. ဒဇ္ဇာဟန္တိ ဒဇ္ဇေ အဟံ. သံဃကရဏီယေနာတိ ဧတ္ထ ယံကိဉ္စိ ဥပေါသထာဂါရာဒီသု သေနာသနေသု စေတိယဆတ္တဝေဒိကာဒီသု ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ, အန္တမသော ဘိက္ခုနော ပုဂ္ဂလိကသေနာသနမ္ပိ, သဗ္ဗံ သံဃကရဏီယမေဝ. တသ္မာ တဿ နိပ္ဖာဒနတ္ထံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာဒီနိ ဝါ အာဟရိတုံ ဝဍ္ဎကီပ္ပဘုတီနံ ဘတ္တဝေတနာဒီနိ ဝါ ဒါပေတုံ ဂန္တဗ္ဗံ.

199. 'භික්ඛුගතික' යනු එකම විහාරයක භික්ෂූන් සමඟ වසන පුරුෂයායි. 'උන්ද්‍රියති' යනු දිරාපත් වීමයි. 'භණ්ඩං ඡේදාපිතං' යනු ලී දඬු ආදී උපකරණ කප්පවන ලද්දේය යන්නයි. 'ආවහාපෙය්‍යුං' යනු ගෙන එන්නේ නම් යන්නයි. 'දජ්ජාහං' යන්න 'දජ්ජේ අහං' ලෙස පද බෙදිය යුතුය. 'සංඝකරණීයේන' යන්නෙහි උපෝසථාගාර ආදී සේනාසනවල හෝ චෛත්‍යයන්හි ඡත්‍ර, වේදිකා ආදියේ කළ යුතු යම්කිසි දෙයක් වේ නම්, අවසානයේ භික්ෂුවකගේ පෞද්ගලික සේනාසනයක වුවද ඒ සියල්ල සංඝකරණීයම වේ. එබැවින් එය ඉටු කරනු පිණිස ලී දඬු ආදිය ගෙන ඒමට හෝ වඩුවන් ආදීන්ට බත් වැටුප් දීමට හෝ යා යුතුය.

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယော – ဓမ္မသဝနတ္ထာယ အနိမန္တိတေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဧကသ္မိံ မဟာဝါသေ ပဌမံယေဝ ကတိကာ ကတာ ဟောတိ – ‘‘အသုကဒိဝသံ နာမ သန္နိပတိတဗ္ဗ’’န္တိ, နိမန္တိတောယေဝ နာမ ဟောတိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဘဏ္ဍကံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန [Pg.352] အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပဟိဏန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. နာတိဒူရေ ဝိဟာရော ဟောတိ, တတ္ထ ဂန္တွာ အဇ္ဇေဝ အာဂမိဿာမီတိ သမ္ပာပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ဝဋ္ဋတိ. ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ အတ္ထာယပိ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အာစရိယံ ပဿိဿာမီ’’တိ ပန ဂန္တုံ လဘတိ. သစေ ပန နံ အာစရိယော ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. ဥပဋ္ဌာကကုလံ ဝါ ဉာတိကုလံ ဝါ ဒဿနာယ ဂန္တုံ န လဘတီတိ.

මේ පිළිබඳව පාළි ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් නොවන, රාත්‍රී ඉක්මවීමේ තීරණය (පාළිමුත්තක රත්තිච්ඡේද විනිශ්චය) මෙසේය: ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා ආරාධනා නොලද භික්ෂුවක් වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. ඉදින් යම් මහා ආවාසයක "අසවල් දින රැස් විය යුතුය" කියා කලින්ම සම්මුතියක් (කතිකාවතක්) කර ගෙන තිබේ නම්, එය ආරාධනා කළා සේම සැලකෙන බැවින් එහි වැඩම කිරීම සුදුසුය. "සිවුරු ආදිය සෝදන්නෙමි" යි සිතා (වස් කාලයේ) බැහැර වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. ඉදින් ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලා ඒ සඳහා පිටත් කරන්නේ නම්, එසේ වැඩම කිරීම සුදුසුය. විහාරය නුදුරු තැනක පිහිටා තිබේ නම්, එහි ගොස් එදිනම ආපසු ඒමට සිතා වැඩම කළ ද, එදිනම පැමිණීමට නොහැකි වුවහොත් (රාත්‍රිය ඉක්ම ගියද) එය වරදක් නොවේ. උද්දේස පරිපුච්ඡා (ධර්මය ඉගෙනීම හා විමසීම) ආදියේ ප්‍රයෝජනය සඳහා වුවද බැහැර වැඩම කිරීම සුදුසු නැත. එහෙත් "ආචාර්යයන් වහන්සේ බැහැදකින්නෙමි" යි සිතා වැඩම කිරීමට අවසර ලැබේ. ඉදින් එහිදී ආචාර්යයන් වහන්සේ "අද යන්න එපා" යි වදාළහොත්, එහි නැවතීම සුදුසුය. උපස්ථායක කුලයක් හෝ නෑ කුලයක් බැලීමට වැඩම කිරීමට අවසර නැත.

အန္တရာယေအနာပတ္တိဝဿစ္ဆေဒကထာ

අන්තරායන් නිසා වස් සිඳීමේදී ඇවැත් සිදු නොවන ආකාරය පිළිබඳ කථාව

၂၀၁. ယေန ဂါမော တေန ဂန္တုန္တိအာဒီသု သစေ ဂါမော အဝိဒူရံ ဂတော ဟောတိ, တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရမေဝ အာဂန္တွာ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ဒူရံ ဂတော, သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. န သက္ကာ စေ ဟောတိ, တတြေဝ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ မနုဿာ ယထာပဝတ္တာနိ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, ‘‘န မယံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိမှာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ‘‘မယံ ဝိဟာရဿ ဝါ ပါသာဒဿ ဝါ န ဒေမ, တုမှာကံ ဒေမ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိတွာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, တေသံယေဝ တံ ပါပုဏာတိ. ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနေ ပါပုဏာပေတွာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယတ္ထ ဝသန္တိ, တတ္ထ နေတွာ ဝဿဂ္ဂေန ပါပုဏာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

201. "ගම කොහේද එතැනට යා යුතුය" යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: යම් ගමක් නුදුරු ස්ථානයකට ගියේ නම්, එහි පිණ්ඩපාතයේ හැසිර නැවත විහාරයටම පැමිණ විසිය යුතුය. ඉදින් ගම බොහෝ දුරකට ගියේ නම්, සත් දිනක කාලයකින් (සත්තාහකරණීයයෙන්) අරුණ නැගීමට පෙර පැමිණිය යුතුය. එසේ කිරීමට නොහැකි නම්, එම ගමෙහිම සමාන ශීල ඇති භික්ෂූන් වෙසෙන තැනක විසිය යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් කලින් මෙන්ම සලාක බත් ආදිය පූජා කරන්නේ නම්, "අපි ඒ විහාරයෙහි නොවිසූවෙමු" යි ඔවුන්ට පැවසිය යුතුය. "අපි විහාරයට හෝ ප්‍රාසාදයට පූජා නොකරමු, ඔබ වහන්සේලාටම පූජා කරමු, කැමති තැනක වැඩ සිට වළඳනු මැනව" යි පැවසුවහොත් රුචි පරිදි වැළඳීම සුදුසුය. එවිට එම දානය එම භික්ෂූන්ටම හිමි වේ. "ඔබ වහන්සේලා වසන තැනටම ගෙනැවිත් දී වැළඳීමට සලස්වන්නෙමු" යි පැවසුවහොත්, වසන තැනකට ගෙන්වා ගෙන වස් පිළිවෙළ (වස්සග්ග) අනුව බෙදා වැළඳිය යුතුය.

သစေ ပဝါရိတကာလေ ဝဿာဝါသိကံ ဒေန္တိ, ယဒိ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏံ ဥဋ္ဌာပယိံသု, ဂဟေတဗ္ဗံ. ဆိန္နဝဿေဟိ ပန ‘‘န မယံ တတ္ထ ဝသိမှ, ဆိန္နဝဿာ မယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယဒိ ‘‘ယေသံ အမှာကံ သေနာသနံ ပါပိတံ, တေ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝဒန္တိ, ဂဟေတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဝိဟာရေ ဥပနိက္ခိတ္တကံ မာ ဝိနဿီတိ ဣဓ အာဟဋံ စီဝရာဒိဝေဘင်္ဂိယဘဏ္ဍံ, တံ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ အပလောကေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣတော အယျာနံ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေထာ’’တိ ကပ္ပိယကာရကာနံ ဒိန္နေ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒိကေ တတြုပ္ပာဒေပိ ဧသေဝ နယော. သံဃိကဉှိ ဝေဘင်္ဂိယဘဏ္ဍံ အန္တောဝိဟာရေ ဝါ ဗဟိသီမာယ ဝါ ဟောတု, ဗဟိသီမာယ ဌိတာနံ အပလောကေတွာ ဘာဇေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဥဘယတ္ထ ဌိတမ္ပိ ပန အန္တောသီမာယ ဌိတာနံ အပလောကေတွာ ဘာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ඉදින් පවාරණ කාලයේදී වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්නේ නම්, ඉදින් සත් දිනක කාලයකින් අරුණ නැගීම කළේ නම් (වස් ආරක්ෂා කළේ නම්), ඒවා පිළිගත යුතුය. වස් සිඳගත් භික්ෂූන් විසින් "අපි එහි (තුන් මසක්) නොවිසූවෙමු, අපි වස් සිඳගත් අය වෙමු" යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් "අපගේ සේනාසනය හිමි වූයේ යම් භික්ෂූන්ටද, ඔවුහුම මේවා ගනිත්වා" යි දායකයන් පවසන්නේ නම් ඒවා පිළිගත යුතුය. විහාරයෙහි තැන්පත් කර තිබූ, විනාශ වේ යැයි බියෙන් මෙහි (අලුත් තැනට) ගෙන ආ යම් සිවුරු ආදී බෙදිය යුතු වස්තූන් (වේභංගිය භාණ්ඩ) වේ නම්, ඒවා මුල් විහාරයටම ගොස් දන්වා බෙදාගත යුතුය. "මෙහි අස්වැන්නෙන් ස්වාමීන් වහන්සේලාට සිවුපසය දෙන්න" යි කප්පියකාරකයන්ට පවරා ඇති කුඹුරු වතුපිටි ආදියෙන් ලැබෙන ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන්ද මෙයම ක්‍රමයයි. සඟසතු වූ බෙදිය යුතු දෑ විහාරය ඇතුළත හෝ සීමාවෙන් බැහැර හෝ වේවා, සීමාවෙන් බැහැර සිටින භික්ෂූන්ට සීමාව ඇතුළත අයට නොදන්වා බෙදීම සුදුසු නැත. ස්ථාන දෙකෙහිම තිබෙන දෑ වුවද අන්තෝසීමාවෙහි සිටින භික්ෂූන්ට දන්වා බෙදීම සුදුසුමය.

သံဃဘေဒေအနာပတ္တိဝဿစ္ဆေဒကထာ

සංඝ භේදය නිසා වස් සිඳීමේදී ඇවැත් නොවන ආකාරය පිළිබඳ කථාව

၂၀၂. သံဃော [Pg.353] ဘိန္နောတိ ဧတ္ထ ဘိန္နေ သံဃေ ဂန္တွာ ကရဏီယံ နတ္ထိ, ယော ပန ‘‘ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ အာသင်္ကိတော, တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘိန္နော’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ဗဟုလာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ သံဃော ဘိန္နောတိ ဧတ္ထ န ဘိက္ခုနီဟိ သံဃော ဘိန္နောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န ခေါ ဥပါလိ ဘိက္ခုနီ သံဃံ ဘိန္ဒတီ’’တိ. ဧတာ ပန နိဿာယ အနုဗလံ ကတွာ ယံ သံဃံ ‘‘ဘိက္ခူ ဘိန္ဒေယျု’’န္တိ အာသင်္ကာ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

202. "සංඝයා භේද වේ" යන මෙහිදී, සංඝයා භේද වූ පසු එහි ගොස් කළ යුතු කටයුත්තක් නැත. යම් සංඝයෙක් "භේද වනු ඇත" කියා සැකයක් ඇත්නම්, එය අරභයා "භේද වූ" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "බොහෝ මෙහෙණින් විසින් සංඝයා භේද කරනු ලැබේ" යන මෙහිදී, මෙහෙණින් විසින් සංඝයා භේද කරනු ලබන බවක් අදහස් නොකළ යුතුය. "උපාලිය, මෙහෙණියක විසින් සංඝයා භේද කරනු නොලැබේ" යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරා ඇත. එහෙත් එම මෙහෙණින් නිශ්‍රය කරගෙන, ඔවුන්ගේ බලය උපකාර කරගෙන, යම් සංඝයෙකු "භික්ෂූන් විසින් භේද කරනු ලැබෙතැ" යි සැකයක් ඇති වේ නම්, එය අරභයා මෙය වදාරන ලදී.

ဝဇာဒီသုဝဿူပဂမနကထာ

වජ (ගව පට්ටි) ආදියෙහි වස් එළඹීම පිළිබඳ කථාව

၂၀၃. ဝဇောတိ ဂေါပါလကာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ. ယေန ဝဇောတိ ဧတ္ထ ဝဇေန သဒ္ဓိံ ဂတဿ ဝဿစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ.

203. "වජ" යනු ගොපල්ලන් වසන ස්ථානයයි. "යෙන වජෝ" යන මෙහිදී ගව පට්ටි සමඟ යන භික්ෂුවට වස් සිඳීම නිසා ඇවැත් සිදු නොවේ.

ဥပကဋ္ဌာယာတိ အာသန္နာယ. သတ္ထေ ဝဿံ ဥပဂန္တုန္တိ ဧတ္ထ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ တေန ဘိက္ခုနာ ဥပါသကာ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ကုဋိကာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သစေ ကရိတွာ ဒေန္တိ, တတ္ထ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ. နော စေ ဒေန္တိ, သာလာသင်္ခေပေန ဌိတသကဋဿ ဟေဋ္ဌာ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. တမ္ပိ အလဘန္တေန အာလယော ကာတဗ္ဗော. သတ္ထေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. အာလယော နာမ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဝသိဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တံ. သစေ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေယေဝ သတ္ထေ ပဝါရဏဒိဝသော ဟောတိ, တတ္ထေဝ ပဝါရေတဗ္ဗံ. အထ သတ္ထော အန္တောဝဿေယေဝ ဘိက္ခုနာ ပတ္ထိတဋ္ဌာနံ ပတွာ အတိက္ကမတိ, ပတ္ထိတဋ္ဌာနေ ဝသိတွာ တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ. အထာပိ သတ္ထော အန္တောဝဿေယေဝ အန္တရာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဝိပ္ပကိရတိ ဝါ, တသ္မိံယေဝ ဂါမေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ, အပဝါရေတွာ တတော ပရံ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ.

"උපකට්ඨායා" යනු කාලය ආසන්න වූ කල්හිය. ගැල් කණ්ඩායමක (සත්ථයක) වස් එළඹීම සම්බන්ධයෙන්, වස් එළඹෙන දිනයෙහි එම භික්ෂුව විසින් උපාසකවරුන්ට "කුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසුය" යි කිව යුතුය. ඉදින් ඔවුන් කුටියක් සාදා දෙන්නේ නම්, එහි ඇතුළු වී "මෙහි වස් වසමි" යි තෙවරක් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සාදා නොදෙන්නේ නම්, සාලාවක් මෙන් නතර කර ඇති ගැල් සමූහයක් යට වස් එළඹිය යුතුය. එයද නොලැබේ නම්, "මෙහි වස් වසන්නෙමි" යි සිතින් අධිෂ්ඨාන (ආලය) කළ යුතුය. ගැල් කණ්ඩායමෙහි (ගැල් මත) වස් එළඹීම සුදුසු නැත. ආලය යනු "මෙහි වස් වසන්නෙමි" යි සිත උපදවා ගැනීම පමණි. ඉදින් මගෙහි යමින් සිටියදීම පවාරණ දිනය පැමිණේ නම්, එහිදීම පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් ගැල් කණ්ඩායම වස් කාලය ඇතුළතදීම භික්ෂුව බලාපොරොත්තු වූ තැනට පැමිණ ඉන් ඔබ්බට යන්නේ නම්, එම බලාපොරොත්තු වූ ස්ථානයෙහි නැවතී එහි සිටින භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් ගැල් කණ්ඩායම වස් කාලය අතරතුර යම් ගමක නතර වන්නේ නම් හෝ විසිර යන්නේ නම්, එම ගමෙහිම භික්ෂූන් සමඟ වස් වැස පවාරණය කළ යුතුය. පවාරණය නොකොට එතැනින් ඔබ්බට යාම සුදුසු නැත.

နာဝါယံ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေနာပိ ကုဋိယံယေဝ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. ပရိယေသိတွာ အလဘန္တေန အာလယော ကာတဗ္ဗော. သစေ အန္တောတေမာသံ နာဝါ သမုဒ္ဒေယေဝ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ပဝါရေတဗ္ဗံ. အထ နာဝါ ကူလံ လဘတိ, အယဉ္စ ပရတော ဂန္တုကာမော ဟောတိ, ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာဝါယ လဒ္ဓဂါမေယေဝ ဝသိတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ. သစေပိ နာဝါ အနုတီရမေဝ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဘိက္ခု စ ပဌမံ လဒ္ဓဂါမေယေဝ ဝသိတုကာမော, နာဝါ ဂစ္ဆတု ဘိက္ခုနာ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

නෞකාවක වස් වසන භික්ෂුව විසින්ද කුටියකම වස් එළඹිය යුතුය. සොයා බලා එවැනි තැනක් නොලැබේ නම් සිතින් අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ඉදින් වස් තුන් මාසය ඇතුළත නෞකාව මුහුදේම පවතින්නේ නම්, එහිදීම පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් නෞකාව වෙරළට පැමිණි විට භික්ෂුවට ඉන් ඔබ්බට යාමට වුවමනා වුවද, එසේ යාම සුදුසු නැත. නෞකාව නතර කළ ගමෙහිම නැවතී භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් නෞකාව වෙරළ දිගේම වෙනත් තැනකට යන්නේ නම් සහ භික්ෂුව මුලින් නතර වූ ගමෙහිම විසීමට කැමති නම්, නෞකාව ගියද භික්ෂුව එම ගමෙහිම නැවතී භික්ෂූන් සමඟ පවාරණය කළ යුතුය.

ဣတိ [Pg.354] ဝဇေ သတ္ထေ နာဝါယန္တိ တီသု ဌာနေသု နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တိ, ပဝါရေတုဉ္စ လဘတိ. ပုရိမေသု ပန ‘‘ဝါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု သံဃဘေဒပရိယန္တေသု ဝတ္ထူသု ကေဝလံ အနာပတ္တိ ဟောတိ, ပဝါရေတုံ ပန န လဘတိ.

මෙසේ වජ (ගව පට්ටි), සත්ථ (ගැල් කණ්ඩායම්), නෞකා යන ස්ථාන තුනෙහිදී වස් සිඳීම නිසා ඇවැත් සිදු නොවන අතර, පවාරණය කිරීමටද අවස්ථාව ලැබේ. මීට පෙර සඳහන් කළ "වන සතුන්ගෙන් පීඩා වීම" යනාදී සංඝ භේදය දක්වා වූ කරුණු වලදී ඇවැත් සිදු නොවුණද, පවාරණය කිරීමට අවසර නොලැබේ.

၂၀၄. န ဘိက္ခဝေ ရုက္ခသုသိရေတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓေ ရုက္ခသုသိရေယေဝ န ဝဋ္ဋတိ; မဟန္တဿ ပန ရုက္ခသုသိရဿ အန္တော ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိကံ ကတွာ ပဝိသနဒွါရံ ယောဇေတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ရူက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဏုကမတ္ထကေ ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိကံ ကတွာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ရုက္ခဝိဋဘိယာတိ ဧတ္ထာပိ သုဒ္ဓေ ဝိဋပမတ္တေ န ဝဋ္ဋတိ. မဟာဝိဋပေ ပန အဋ္ဋကံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ပဒရစ္ဆဒနံ ကုဋိကံ ကတွာ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. အသေနာသနိကေနာတိ ယဿ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆန္နံ ယောဇိတဒွါရဗန္ဓနံ သေနာသနံ နတ္ထိ, တေန န ဥပဂန္တဗ္ဗံ. န ဘိက္ခဝေ ဆဝကုဋိကာယန္တိ ဆဝကုဋိကာ နာမ ဋင်္ကိတမဉ္စာဒိဘေဒါ ကုဋိ, တတ္ထ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သုသာနေ ပန အညံ ကုဋိကံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. န ဘိက္ခဝေ ဆတ္တေတိ ဧတ္ထာပိ စတူသု ထမ္ဘေသု ဆတ္တံ ဌပေတွာ အာဝရဏံ ကတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဆတ္တကုဋိကာ နာမေသာ ဟောတိ. စာဋိယာတိ ဧတ္ထာပိ မဟန္တေန ကပလ္လေန ဆတ္တေ ဝုတ္တနယေန ကုဋိံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

204. මහණෙනි, ගසක බෙනයක (වස් විසීම) නොකටයුතුය යන්නෙහි, පිරිසිදු (වහලක් රහිත) ගස් බෙනයක පමණක් වස් විසීම නුසුදුසුය. එහෙත් විශාල ගස් බෙනයක් ඇතුළත ලෑලිවලින් වහලක් සහිත කුටියක් සාදා, පිවිසෙන දොරක් සවිකර වස් විසීම සුදුසුය. ගසක් කපා කොටය මුදුනේ ලෑලි වහලක් ඇති කුටියක් සාදා වස් විසීම ද සුදුසුමය. 'රුක්ඛවිටභිය' (ගසක කරුවක) යන්නෙහි ද පිරිසිදු ගස් කරුවක පමණක් වස් විසීම නුසුදුසුය. එහෙත් විශාල ගස් කරුවක මැස්සක් බැඳ එහි ලෑලි වහලක් සහිත කුටියක් සාදා වස් විසිය යුතුය. 'අසේනාසනිකේන' යනු පංචවිධ සෙවිලි වර්ගයන්ගෙන් කිසියම් එකකින් සෙවිලි කළ, දොර පියන් සවිකළ සෙනසුනක් යමෙකුට නැත්නම් ඔහු විසින් වස් නොවිසිය යුතුය. 'මහණෙනි, මිනී මඩුවක' යන්නෙහි 'ඡවකුටිකා' යනු තට්ටු ඇඳන් ආදියෙන් යුත් කුටියකි, එහි වස් විසීම නුසුදුසුය. සොහොනෙහි වෙනත් කුටියක් සාදා වස් විසීම සුදුසුය. 'මහණෙනි, කුඩයක' යන්නෙහි ද කුළුණු හතරක් මත කුඩයක් තබා, ආවරණ යොදා, දොරක් සවිකර වස් විසීම සුදුසුය; මෙය 'ඡත්තකුටිකා' (කුඩ කුටිය) නම් වේ. 'චාටියා' යන්නෙහි ද විශාල කබලක් (අතුළත බෙනයක්) යොදාගෙන කුඩය පිළිබඳ කියන ලද ක්‍රමයටම කුටියක් සාදා වස් විසීම සුදුසුය.

အဓမ္မိကကတိကာဒိကထာ

අධාර්මික කතිකාවත් ආදිය පිළිබඳ කථාව.

၂၀၅. ဧဝရူပါ ကတိကာတိ ဧတ္ထ အညာပိ ယာ ဤဒိသီ အဓမ္မိကာ ကတိကာ ဟောတိ, သာ န ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တဿာ လက္ခဏံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ.

205. 'එබඳු කතිකාවක්' යන්නෙහි මෙවැනි වෙනත් යම් අධාර්මික කතිකාවක් වේ නම්, එය නොකටයුතුය යනු අර්ථයයි. එහි ලක්ෂණ මහා විභංගයෙහි දක්වා ඇත.

၂၀၇-၈. ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ‘‘ဣမံ တေမာသံ ဣဓ ဝဿံ ဝသထာ’’တိ ဧတဿေဝ ပဋိဿဝေ အာပတ္တိ, ‘‘ဣမံ တေမာသံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဥဘောပိ မယံ ဣဓ ဝဿံ ဝသိဿာမ, ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေဿာမာ’’တိ ဧဝမာဒိနာပိ တဿ တဿ ပဋိဿဝေ ဒုက္ကဋံ. တဉ္စ ခေါ ပဌမံ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ပစ္ဆာ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ, ပဌမမ္ပိ အသုဒ္ဓစိတ္တဿ ပန ပဋိဿဝေ ပါစိတ္တိယံ, ဝိသံဝါဒနေ ဒုက္ကဋန္တိ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတိ.

207-8. 'පොරොන්දු වීමෙහි දුක්කටාපත්ති වේ' යන්නෙහි 'මේ තෙමස මෙහි වස් වසන්න' යන මේ පොරොන්දුව කඩ කිරීමෙන් පමණක් ඇවැත් නොවේ. 'මේ තෙමස දානය පිළිගන්න, අපි දෙදෙනාම මෙහි වස් වසමු, එක්ව පෙළ හදාරමු' යනාදී වශයෙන් කරන ලද ඒ ඒ පොරොන්දු කඩ කිරීමෙන් ද දුක්කටාපත්ති වේ. එය ද මුලින් පිරිසිදු සිතින් සිට පසුව පොරොන්දුව කඩ කිරීමේ හේතුවෙන් වේ. එහෙත් මුල සිටම අපිරිසිදු සිතින් (පොරොන්දුව ඉටු නොකිරීමේ චේතනාවෙන්) පොරොන්දු වන්නහුට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ, පොරොන්දුව කඩ කිරීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ; මෙසේ පාචිත්තිය සමග දුක්කට ඇවැත යෙදේ.

သော [Pg.355] တဒဟေဝ အကရဏီယောတိအာဒီသု သစေ ဝဿံ အနုပဂန္တွာ ဝါ ပက္ကမတိ, ဥပဂန္တွာ ဝါ သတ္တာဟံ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမေတိ, ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ. ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပန အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿာပိ အန္တောသတ္တာဟေ နိဝတ္တန္တဿ အနာပတ္တိ, ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာ အန္တောသတ္တာဟေ နိဝတ္တန္တဿ. ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာတိ ဧတ္ထာပိ နိရပေက္ခေနေဝ ဥပစာရာတိက္ကမေ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သစေ ဣဓ ဝသိဿာမီတိ အာလယော အတ္ထိ, အသတိယာ ပန ဝဿံ န ဥပေတိ, ဂဟိတသေနာသနံ သုဂ္ဂဟိတံ, ဆိန္နဝဿော န ဟောတိ, ပဝါရေတုံ လဘတိယေဝ.

'ඔහු එදිනම කටයුත්තක් නැතිව' යනාදී තැන්හි, ඉදින් වස් නොඑළඹ හෝ බැහැර යයිද, වස් එළඹ හෝ සත් දිනක් පිටත ගත කරයිද, එවිට පෙර වස් සමාදන් වීමක් පැන නොනගී, පොරොන්දුව කඩ කිරීම නිසා ඇවැත් ද වේ. වස් එළඹ අරුණ නොනංවා එදිනම සත්දිනක කරණීයයක් සඳහා බැහැර යන මහණෙකු වුවද සත් දිනක් ඇතුළත ආපසු එන්නේ නම් ඇවැත් නැත; දින දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කොට සත් දිනක් ඇතුළත පෙරළා එන්නා ගැන කවර කතා ද? 'දින දෙකක් හෝ තුනක් වාසය කොට' යන්නෙහි ද (සෙනසුන කෙරෙහි) කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව සීමාව ඉක්මවා ගියහොත් වස් බිඳීම සිදුවන බව දත යුතුය. ඉදින් 'මෙහි වසන්නෙමි' යන බලාපොරොත්තුව (ආලය) තිබේ නම්, නොදැනුවත්කමින් (සිහිය ගිලිහීමෙන්) වස් නොඑළඹුණ ද, ගත් සෙනසුන නිසි පරිදි ගත්තා වේ, වස් බිඳුණෙක් නොවේ, පවාරණය කිරීමට ද අවස්ථාව ලැබේ.

သတ္တာဟံ အနာဂတာယ ပဝါရဏာယာတိ ဧတ္ထ နဝမိတော ပဋ္ဌာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အာဂစ္ဆတု ဝါ မာ ဝါ, အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'පවාරණයට සත් දිනක් තිබියදී' යන්නෙහි නවවන දිනයේ සිට බැහැර යාම සුදුසුය. ආපසු ආවත් නැතත් ඇවැත් නැත. සෙසු පද පැහැදිලිය.

ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

වස්සූපනායිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၄. ပဝါရဏာက္ခန္ဓကံ

4. පවාරණක්ඛන්ධකය

အဖာသုကဝိဟာရကထာ

අඵාසුවිහාර කථාව (අපහසු විහරණය පිළිබඳ කථාව).

၂၀၉. ပဝါရဏာက္ခန္ဓကေ [Pg.356] – နေဝ အာလပေယျာမ န သလ္လပေယျာမာတိ ဧတ္ထ အာလာပေါ နာမ ပဌမဝစနံ; သလ္လာပေါ ပစ္ဆိမဝစနံ. ဟတ္ထဝိလင်္ဃကေနာတိ ဟတ္ထုက္ခေပကေန. ပသုသံဝါသန္တိ ပသူနံ ဝိယ သံဝါသံ. ပသဝေါပိ ဟိ အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အညမညဿ န အာရောစေန္တိ, ပဋိသန္ထာရံ န ကရောန္တိ, တထာ ဧတေပိ န အကံသု; တသ္မာ နေသံ သံဝါသော ‘‘ပသုသံဝါသော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. န ဘိက္ခဝေ မူဂဗ္ဗတံ တိတ္ထိယသမာဒါနန္တိ ‘‘ဣမံ တေမာသံ န ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝရူပံ ဝတသမာဒါနံ န ကာတဗ္ဗံ; အဓမ္မကတိကာ ဟေသာ. အညမညာနုလောမတာတိ အညမညံ ဝတ္တုံ အနုလောမဘာဝေါ. ‘‘ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော’’တိ ဟိ ဝဒန္တံ သက္ကာ ဟောတိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ; န ဣတရံ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာ ဝိနယပုရေက္ခာရတာတိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝိနယံ ပုရတော ကတွာ စရဏဘာဝေါ. ‘‘ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော’’တိ ဟိ ဧဝံ ဝဒန္တော အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌဟိဿတိ, ဝိနယဉ္စ ပုရက္ခတွာ ဝိဟရိဿတီတိ ဝုစ္စတိ.

209. පවාරණක්ඛන්ධකයෙහි - 'අපි කතා බහ නොකරමු' යන්නෙහි 'ආලාප' යනු පළමු වචනයයි; 'සල්ලාප' යනු පසුව කතා කිරීමයි. 'හත්ථවිලංඝකේන' යනු දෑත් එසවීමෙන් කරන සංඥා මගිනි. 'පසුසංවාස' යනු තිරිසන් සතුන්ගේ වාසය මෙනි. තිරිසන් සත්තු ද තමන්ට ඇති වූ සැප හෝ දුක එකිනෙකාට නොකියති, පිළිසඳරෙහි නොයෙදෙති; එලෙසම මොවුහු ද නොකළහ. එබැවින් මොවුන්ගේ වාසය 'පසුසංවාස' (තිරිසන් වාසය) යැයි කියනු ලැබේ. සියලු තැන්හි ක්‍රමය මෙයයි. 'මහණෙනි, තීර්ථකයන් සමාදන් වන ගොළු වත' යනු 'මේ තෙමස කතා නොකළ යුතුය' යන මෙබඳු වතක් සමාදන් නොවිය යුතුය; මෙය අධාර්මික කතිකාවකි. 'අඤ්ඤමඤ්ඤානුලෝමතා' යනු එකිනෙකාට කතා කිරීමට අනුකූල බවයි. 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මට අවවාද කෙරෙත්වා' යැයි කියන්නාට යමක් කීමට හැකිය; අනෙකාට එසේ කළ නොහැකිය. 'ඇවැතින් නැගී සිටීම හා විනය පෙරදැරි කර ගැනීම' යනු ඇවැත්වලින් මිදෙන බවත්, විනය ඉදිරියෙහි තබාගෙන හැසිරෙන බවත්ය. 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මට අවවාද කෙරෙත්වා' යැයි මෙසේ පවසන්නා ඇවැත්වලින් නැගී සිටින්නේ යැයි ද, විනය පෙරදැරි කොට වසන්නේ යැයි ද කියනු ලැබේ.

၂၁၀. သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော အဇ္ဇ ပဝါရဏာ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ပဝါရေယျာတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ နာမ ဉတ္တိ; ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ တေဝါစိကံ ဒွေဝါစိကံ ဧကဝါစိကဉ္စ ပဝါရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမာနဝဿိကံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘တေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန တေဝါစိကမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အညံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒွေဝါစိကဉ္စ တေဝါစိကဉ္စ ဝဋ္ဋတိ, ဧကဝါစိကဉ္စ သမာနဝဿိကဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဧကဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဧကဝါစိက-ဒွေဝါစိက-တေဝါစိကာနိ ဝဋ္ဋန္တိ, သမာနဝဿိကမေဝ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သမာနဝဿိက’’န္တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ.

210. 'ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා, අද පවාරණයයි, ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කල් පැමිණියේ නම් සංඝයා පවාරණය කෙරේවා' යන මෙය සියල්ල ඇතුළත් (සබ්බසංගාහික) ඥප්තියයි; මෙසේ කී විට තෙවටක්, දෙවටක් හෝ එක් වරක් බැගින් පවාරණය කිරීමට සුදුසුය. සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය (සමානවස්සික) නුසුදුසුය. එහෙත් 'තෙවටක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට තෙවටක්ම පවාරණය කිරීම සුදුසුය, වෙනත් ක්‍රමයක් නුසුදුසුය. 'දෙවටක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට දෙවටක් හා තෙවටක් පවාරණය කිරීම සුදුසුය, එක් වරක් හා සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය නුසුදුසුය. 'එක් වරක් පවාරණය කෙරේවා' යැයි කී විට එක් වරක්, දෙවටක් හා තෙවටක් පවාරණය කිරීම සුදුසුය, සමාන වස් ඇත්තන්ගේ පවාරණය පමණක් නුසුදුසුය. 'සමානවස්සික' යැයි පවසන ලද්දේ නම් සියල්ල සුදුසුය.

၂၁၁. အစ္ဆန္တီတိ နိသိန္နာဝ ဟောန္တိ, န ဥဋ္ဌဟန္တိ. တဒမန္တရာတိ တဒန္တရာ; တာဝတကံ ကာလန္တိ အတ္ထော.

211. 'අච්ඡන්ති' යනු වාඩි වී සිටිති, නැගී නොසිටිති යන්නයි. 'තදන්තරා' යනු ඒ අතරතුර; ඒ සා කාලයක් යනු අර්ථයයි.

ပဝါရဏာဘေဒကထာ

පවාරණ ප්‍රභේද පිළිබඳ කථාව.

၂၁၂. စာတုဒ္ဒသိကာ [Pg.357] စ ပန္နရသိကာ စာတိ ဧတ္ထ စာတုဒ္ဒသိကာယ ‘‘အဇ္ဇ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, ပန္နရသိကာယ ‘‘အဇ္ဇ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ’’တိ.

212. 'තුදුස්වක හා පසළොස්වක' යන්නෙහි තුදුස්වක පවාරණයේදී 'අද තුදුස්වක පවාරණයයි' ලෙස ද, පසළොස්වක පවාරණයේදී 'අද පසළොස්වක පවාරණයයි' ලෙස ද පූර්ව කෘත්‍ය කළ යුතුය.

ပဝါရဏကမ္မေသု သစေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ပဉ္စသု ဘိက္ခူသု ဝသန္တေသု ဧကဿ ပဝါရဏံ အာဟရိတွာ စတ္တာရော ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, စတူသု တီသု ဝါ ဝသန္တေသု ဧကဿ ပဝါရဏံ အာဟရိတွာ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, သဗ္ဗမေတံ အဓမ္မေနဝဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ.

පවාරණ කර්මයන්හි ඉදින් එක් විහාරයක භික්ෂූන් පස් නමක් වසන කල්හි, එක් නමකගේ පවාරණය ගෙන එවා සතර නමක් ගණ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, භික්ෂූන් සතර නමක් හෝ තුන් නමක් වසන කල්හි එක් නමකගේ පවාරණය ගෙන එවා තිදෙනෙකු හෝ දෙදෙනෙකු සංඝ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, ඒ සියල්ල අධාර්මික වූ වර්ග (කණ්ඩායම්) පවාරණ කර්ම වේ.

သစေ ပန သဗ္ဗေပိ ပဉ္စ ဇနာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, စတ္တာရော တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဝသန္တာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, သဗ္ဗမေတံ အဓမ္မေနသမဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ.

එහෙත් ඉදින් පස් දෙනාම එකට රැස්ව ගණ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, වසන්නා වූ සතර නමක් හෝ තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් එකට රැස්ව සංඝ ඥප්තිය තබා පවාරණය කරත්ද, මේ සියල්ල අධාර්මික වූ සමග පවාරණ කර්ම වේ.

သစေ ပဉ္စသု ဇနေသု ဧကဿ ပဝါရဏံ အာဟရိတွာ စတ္တာရော သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, စတူသု တီသု ဝါ ဧကဿ ပဝါရဏံ အာဟရိတွာ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, သဗ္ဗမေတံ ဓမ္မေနဝဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မံ.

ඉදින් පස්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුගේ පවාරණය ගෙනැවිත් සතර දෙනෙක් සංඝඤත්තිය (සංඝ සම්මතය) තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, එසේම සිව් දෙනෙකුගෙන් හෝ තිදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුගේ පවාරණය ගෙනැවිත් තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් ගණඤත්තිය (ගණ සම්මතය) තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, මේ සියල්ල ධර්මානුකූල නොවන වග (වෙන් වූ) පවාරණ කර්මයෝ වෙති.

သစေ ပန သဗ္ဗေပိ ပဉ္စ ဇနာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ ဧကတော သန္နိပတိတွာ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ, ဒွေ အညမညံ ပဝါရေန္တိ, ဧကကော ဝသန္တော အဓိဋ္ဌာနပဝါရဏံ ကရောတိ, သဗ္ဗမေတံ ဓမ္မေနသမဂ္ဂံ နာမ ပဝါရဏကမ္မန္တိ.

නමුත් ඉදින් පස්දෙනාම එක්ව රැස්ව සංඝඤත්තිය තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, සතර දෙනෙක් හෝ තිදෙනෙක් හෝ එක්ව රැස්ව ගණඤත්තිය තබා පවාරණය කෙරෙත් නම්, දෙදෙනෙක් ඔවුනොවුන් පවාරණය කෙරෙත් නම්, එක් අයෙක් වසමින් අධිෂ්ඨාන පවාරණය කෙරේ නම්, මේ සියල්ල ධර්මානුකූල වූ සමග පවාරණ කර්මයෝ යැයි දත යුතුය.

ပဝါရဏာဒါနာနုဇာနနကထာ

පවාරණය දීම හා අනුදැනීම පිළිබඳ කථාව.

၂၁၃. ဒိန္နာ ဟောတိ ပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဒိန္နာယ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏာဟာရကေန သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ပဝါရေတဗ္ဗံ – ‘‘တိဿော ဘန္တေ ဘိက္ခု သံဃံ ပဝါရေတိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု တံ ဘန္တေ သံဃော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတိ. ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ ဘန္တေ တိဿော ဘိက္ခု သံဃံ ပဝါရေတိ…ပေ… ပဋိကရိဿတီ’’တိ. သစေ ပန ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ, ‘‘အာယသ္မာ ဘန္တေ တိဿော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ; ဧဝဉှိ တေန တဿတ္ထာယ ပဝါရိတံ ဟောတီတိ.

213. “පවාරණය දෙන ලද්දේ වෙයි” යන මෙහි, පවාරණය මෙසේ දෙන ලද කල්හි, පවාරණය ගෙන එන්නා වූ භික්ෂුව විසින් සංඝයා වෙත එළඹ මෙසේ පවාරණය කළ යුතුය - “ස්වාමීනි, තිස්ස භික්ෂුව දක්නා ලද දෙයකින් හෝ අසන ලද දෙයකින් හෝ සැක කරන ලද දෙයකින් හෝ සංඝයා පවාරණය කරයි. ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා ඔහුට වදාරන සේක්වා, ඔහු එය දකිමින් පිළියම් කරන්නේය. දෙවනුවත්... තෙවනුවත්... පවාරණය කරයි” යනුවෙනි. ඉදින් පවාරණය එවූ භික්ෂුව වැඩිමහලු අයෙක් නම්, “ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් තිස්ස” යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. මෙසේ කළ විට එම පවාරණය ගෙන ආ භික්ෂුව විසින් ඔහු වෙනුවෙන් පවාරණය කරන ලද්දේ වෙයි.

ပဝါရဏံ [Pg.358] ဒေန္တေန ဆန္ဒမ္ပိ ဒါတုန္တိ ဧတ္ထ ဆန္ဒဒါနံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ စ ဆန္ဒဒါနံ အဝသေသကမ္မတ္ထာယ. တသ္မာ သစေ ပဝါရဏံ ဒေန္တော ဆန္ဒံ ဒေတိ, ဝုတ္တနယေန အာဟဋာယ ပဝါရဏာယ တေန စ ဘိက္ခုနာ သံဃေန စ ပဝါရိတမေဝ ဟောတိ. အထ ပဝါရဏမေဝ ဒေတိ, န ဆန္ဒံ, တဿ စ ပဝါရဏာယ အာရောစိတာယ သံဃေန စ ပဝါရိတေ သဗ္ဗေသံ သုပ္ပဝါရိတံ ဟောတိ, အညံ ပန ကမ္မံ ကုပ္ပတိ. သစေ ဆန္ဒမေဝ ဒေတိ န ပဝါရဏံ, သံဃဿ ပဝါရဏာ စ သေသကမ္မာနိ စ န ကုပ္ပန္တိ, တေန ပန ဘိက္ခုနာ အပ္ပဝါရိတံ ဟောတိ. ပဝါရဏဒိဝသေ ပန ဗဟိသီမာယံ ပဝါရဏံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဂတေနပိ ဆန္ဒော ဒါတဗ္ဗော, တေန သံဃဿ ပဝါရဏကမ္မံ န ကုပ္ပတိ.

“පවාරණය දෙන්නා විසින් ඡන්දය ද දිය යුතුය” යන මෙහි, ඡන්දය දීම පිළිබඳව උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි කී ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙහි ද ඡන්දය දීම පවාරණ කර්මයෙන් ඉතිරි වූ අනෙකුත් කර්මයන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස වේ. එබැවින් ඉදින් පවාරණය දෙන්නා ඡන්දය ද ලබා දෙයි නම්, කී පරිදි පවාරණය ගෙන ආ කල්හි එම භික්ෂුව ද සංඝයා ද පවාරණය කළාම වෙයි. ඉදින් පවාරණය පමණක් දෙයි නම්, ඡන්දය නොදෙයි නම්, පවාරණය දැන්වූ පසු සංඝයා විසින් පවාරණය කළ විට සැමටම මැනවින් පවාරණය කළා වෙයි, නමුත් අනෙක් විනය කර්මයන් පලුදු වෙයි. ඉදින් ඡන්දය පමණක් දෙයි, පවාරණය නොදෙයි නම්, සංඝයාගේ පවාරණය හා ඉතිරි කර්මයන් පලුදු නොවේ, නමුත් එම භික්ෂුව පවාරණය නොකළ අයෙක් වෙයි. පවාරණ දිනයෙහි සීමාවෙන් පිටත පවාරණය අධිෂ්ඨාන කොට පැමිණි භික්ෂුව විසින් ද ඡන්දය දිය යුතුය, එවිට සංඝයාගේ පවාරණ කර්මය පලුදු නොවේ.

၂၁၈. အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ သစေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောတိ, ‘‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိ သစေ ပန္နရသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ’’တိ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ.

218. “අද මාගේ පවාරණයයි” යන මෙහි, ඉදින් තුදුස්වක දින පවාරණය නම් “අද මාගේ තුදුස්වක පවාරණයයි” කියා ද, පසළොස්වක නම් “අද මාගේ පසළොස්වක පවාරණයයි” කියා ද අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය.

၂၁၉. တဒဟုပဝါရဏာယ အာပတ္တိန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ.

219. “එදින පවාරණය සඳහා වූ ඇවැත” යනාදිය පෙර කී පරිදිමය.

အနာပတ္တိပန္နရသကာဒိကထာ

ඇවැත් නොවන පසළොස්වක ආදිය පිළිබඳ කථාව.

၂၂၂. ပုန ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ပုန ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ သံဃတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ ပဝါရေတဗ္ဗံ. သေသံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

222. “නැවත පවාරණය කළ යුතුය” යනු, නැවත පූර්වකෘත්‍ය කොට ඤත්තිය තබා සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ පටන් පවාරණය කළ යුතුය. ඉතිරි කරුණු උපෝසථක්ඛන්ධක වර්ණනාවෙහි කී පරිද්දෙන්ම දත යුතුය.

၂၂၈. အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိ ဧတဒေဝ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. ပန္နရသိကဝါရေပိ ဧသေဝ နယော. အာဝါသိကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ အဿာဝသာနေ အယံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – သစေ ပုရိမိကာယ ပဉ္စ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂတာ, ပစ္ဆိမိကာယပိ ပဉ္စ, ပုရိမေဟိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရိတေ ပစ္ဆိမေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, န ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဒွေ ဉတ္တိယော ဌပေတဗ္ဗာ. သစေပိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ ဟောတိ, ဧသေဝ နယော. အထ ပုရိမိကာယ စတ္တာရော ပစ္ဆိမိကာယပိ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ ဧသေဝ နယော. အထာပိ ပုရိမိကာယ တယော, ပစ္ဆိမိကာယပိ တယော ဒွေ ဝါ, ဧသေဝ နယော. ဣဒဉှေတ္ထ လက္ခဏံ – သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတေဟိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ထောကတရာ [Pg.359] စေဝ ဟောန္တိ သမသမာ စ, သံဃပဝါရဏာယ ဂဏံ ပူရေန္တိ, သံဃပဝါရဏာဝသေန ဉတ္တိ ဌပေတဗ္ဗာတိ.

228. “ආගන්තුකයන් විසින් ආවාසිකයන් අනුව පැවතිය යුතුය” යන්නෙහි “අද තුදුස්වක පවාරණයයි” යන පූර්වකෘත්‍යයම කළ යුතුය. පසළොස්වක පවාරණයේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. “ආවාසිකයන් විසින් සීමාවෙන් බැහැරට ගොස් පවාරණය කළ යුතුය” යන මෙහි අවසානයෙහි මෙම පාළිමුත්තක විනිශ්චය වේ - ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන් පස්දෙනෙක් ද, පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන් පස්දෙනෙක් ද වෙත් නම්, පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් ඤත්තිය තබා පවාරණය කළ පසු පශ්චිම වස් එළඹි අය විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය; එක් උපෝසථාගාරයක ඤත්ති දෙකක් නොතැබිය යුතුය. ඉදින් පශ්චිම වස් එළඹි අය සතර, තුන, දෙක හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය සතර දෙනෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය සතර, තුන, දෙක හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් හා පශ්චිම වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් හෝ දෙදෙනෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ලක්ෂණය මෙයයි - පූර්ව වස් එළඹි අයට වඩා පශ්චිම වස් එළඹි අය අඩුවෙන් හෝ සමානව සිටිත් නම්, ඔවුන් සංඝ පවාරණයට අවශ්‍ය ගණපූරණය කරත් නම්, සංඝ පවාරණ වශයෙන් ඤත්තිය තැබිය යුතුය.

သစေ ပန ပုရိမိကာယ တယော, ပစ္ဆိမိကာယ ဧကော ဟောတိ, တေန သဒ္ဓိံ တေ စတ္တာရော ဟောန္တိ, စတုန္နံ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂဏဉတ္တိယာ ပန သော ဂဏပူရကော ဟောတိ, တသ္မာ ဂဏဝသေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပုရိမေဟိ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ဣတရေန တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပုရိမိကာယ ဒွေ ပစ္ဆိမိကာယ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ ဟောတိ, ဧသေဝ နယော. သစေ ပုရိမိကာယ ဧကော, ပစ္ဆိမိကာယပိ ဧကော ဟောတိ, ဧကေန ဧကဿ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ, ဧကေန ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပန ပုရိမဝဿူပဂတေဟိ ပစ္ဆိမဝဿူပဂတာ ဧကေနပိ အဓိကတရာ ဟောန္တိ, ပဌမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပစ္ဆာ ထောကတရေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

නමුත් ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි අය තිදෙනෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද වෙත් නම්, ඔහු සමඟ සතර දෙනෙකු වෙති; සතර දෙනෙකු සඳහා සංඝඤත්තිය තබා පවාරණය කිරීම නුසුදුසුය. නමුත් ගණඤත්තිය සඳහා ඔහු ගණපූරකයෙක් වෙයි. එබැවින් ගණ වශයෙන් ඤත්තිය තබා පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් පවාරණය කළ යුතුය. අනෙකා විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. පූර්ව වස් එළඹි අය දෙදෙනෙක් හා පශ්චිම වස් එළඹි අය දෙදෙනෙක් හෝ එක් අයෙක් වුවද මෙම ක්‍රමයම වේ. පූර්ව වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙක් ද වුවහොත්, එක් අයෙකු විසින් අනෙකා සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය, අනෙකා පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් පූර්ව වස් එළඹි අයට වඩා පශ්චිම වස් එළඹි අය එක් අයෙකුගෙන් හෝ වැඩි වන්නේ නම්, පළමුව ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසනය කොට පසුව සුළු පිරිසක් වූ පූර්ව වස් එළඹි අය විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය.

ကတ္တိကစာတုမာသိနိယာ ပဝါရဏာယ ပန သစေ ပဌမံ ဝဿူပဂတေဟိ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတေဟိ ပစ္ဆာ ဥပဂတာ အဓိကတရာ ဝါ သမသမာ ဝါ ဟောန္တိ, ပဝါရဏာဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. တေဟိ ပဝါရိတေ ပစ္ဆာ ဣတရေဟိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. အထ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, ပစ္ဆိမဝဿူပဂတာ ထောကတရာ ဝါ ဧကော ဝါ, ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ပစ္ဆာ တေသံ သန္တိကေ တေန ပဝါရေတဗ္ဗံ.

කාර්තික චතුමාසිනී පවාරණයෙහි දී, පූර්ව වස් එළඹ මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කළ අයට වඩා පසුව වස් එළඹි අය වැඩි හෝ සමාන වන්නේ නම්, පවාරණ ඤත්තිය තබා පවාරණය කළ යුතුය. ඔවුන් පවාරණය කළ පසු අනෙක් අය විසින් පාරිශුද්ධි උපෝසථය කළ යුතුය. ඉදින් මහා පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම්, පශ්චිම වස් එළඹි අය ස්වල්ප දෙනෙක් හෝ එක් අයෙක් නම්, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසනය කළ පසු ඔහු විසින් ඔවුන් සමීපයෙහි පවාරණය කළ යුතුය. මෙය පාළිමුත්තක විනිශ්චයයි.

၂၃၃. န စ ဘိက္ခဝေ အပ္ပဝါရဏာယ ပဝါရေတဗ္ဗံ, အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာတိ ဧတ္ထ ကောသမ္ဗကသာမဂ္ဂီသဒိသာဝ သာမဂ္ဂီ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အဇ္ဇ ပဝါရဏာ သာမဂ္ဂီ’’တိ ဧဝဉ္စေတ္ထ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ. ယေ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အပ္ပမတ္တကေ ပဝါရဏံ ဌပေတွာ သမဂ္ဂါ ဟောန္တိ, တေဟိ ပဝါရဏာယမေဝ ပဝါရဏာ ကာတဗ္ဗာ. သာမဂ္ဂီပဝါရဏံ ကရောန္တေဟိ စ ပဌမပဝါရဏံ ဌပေတွာ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကတ္တိကစာတုမာသိနီ ပုဏ္ဏမာ, ဧတ္ထန္တရေ ကာတဗ္ဗာ, တတော ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ.

233. “මහණෙනි, සංඝ සමගිය ඇති කිරීම සඳහා මිස පවාරණය නොවන දිනක පවාරණය නොකළ යුතුය” යන මෙහි කෝසම්බක සමගිය වැනි සමගියක් දත යුතුය. “අද සමගි පවාරණයයි” කියා මෙහි පූර්වකෘත්‍ය කළ යුතුය. යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සුළු කරුණක් නිසා පවාරණය පසෙක තබා සමගි වෙත් නම්, ඔවුන් විසින් පවාරණ දිනයෙහිම පවාරණය කළ යුතුය. සමගි පවාරණය කරන්නවුන් විසින් පළමු පවාරණය පසෙක තබා, වප් මස පෑළවිය දින පටන් ඉල් මස පුන් පෝය දක්වා වූ කාලය තුළ එය කළ යුතුය. ඉන් පසුව හෝ පෙර හෝ කිරීම නොසැලකේ.

ဒွေဝါစိကာဒိပဝါရဏာကထာ

ද්වේවාචික ආදී පවාරණ කථාව.

၂၃၄. ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေတုန္တိ ဧတ္ထ ဉတ္တိံ ဌပေန္တေနာပိ ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သံဃော ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧကဝါစိကေ ‘‘ဧကဝါစိကံ [Pg.360] ပဝါရေယျာ’’တိ, သမာနဝဿိကေပိ ‘‘သမာနဝဿိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧတ္ထ စ ဗဟူပိ သမာနဝဿာ ဧကတော ပဝါရေတုံ လဘန္တိ.

234. ‘දෙවරක් පවාරණය කිරීම’ යන මෙහිදී ඤත්තිය තබන භික්ෂුව විසින් ද "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කල් පැමිණියේ නම්, සංඝයා දෙවරක් පවාරණය කෙරේවා" යි කිව යුතුය. එක් වරක් පවාරණය කරන කල්හි "එක් වරක් පවාරණය කෙරේවා" යි ද, සමාන වස් ඇති අයගේ පවාරණයේදී ද "සමාන වස් ඇත්තෝ පවාරණය කෙරෙත්වා" යි ද කිව යුතුය. මෙහිදී සමාන වස් ඇති බොහෝ දෙනෙකුට වුවද එක්ව පවාරණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.

ပဝါရဏာဌပနကထာ

පවාරණය නැවැත්වීම (පවාරණා ඨපන) පිළිබඳ කථාව.

၂၃၆. ဘာသိတာယ လပိတာယ အပရိယောသိတာယာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉ္စ ပုဂ္ဂလိကဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ ပဝါရဏာဌပနံ. တတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော…ပေ… သံဃော တေဝါစိကံ ပဝါရေ’’ ဣတိ သုကာရတော ယာဝ ရေကာရော, တာဝ ဘာသိတာ လပိတာ အပရိယောသိတာဝ ဟောတိ ပဝါရဏာ. ဧတ္ထန္တရေ ဧကပဒေပိ ဌပေန္တေန ဌပိတာ ဟောတိ ပဝါရဏာ. ‘ယျ’ကာရေ ပန ပတ္တေ ပရိယောသိတာ ဟောတိ, တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ ဌပေန္တေန ဌပိတာပိ အဋ္ဌပိတာ ဟောတိ. ပုဂ္ဂလိကဌပနေ ပန – ‘‘သံဃံ ဘန္တေ ပဝါရေမိ…ပေ… တတိယမ္ပိ ဘန္တေ သံဃံ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ…ပေ… ပဿန္တော ပဋီ’’တိ သင်္ကာရတော ယာဝ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမော ‘ဋိ’ကာရော တာဝ ဘာသိတာ လပိတာ အပရိယောသိတာဝ ဟောတိ ပဝါရဏာ, ဧတ္ထန္တရေ ဧကပဒေပိ ဌပေန္တေန ဌပိတာ ဟောတိ ပဝါရဏာ, ‘‘ကရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပရိယောသိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကရိဿာမီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ ပတ္တေ ဌပိတာပိ အဋ္ဌပိတာ ဟောတိ. ဧသ နယော ဒွေဝါစိကဧကဝါစိကသမာနဝဿိကာသုပိ. ဧတာသုပိ ဟိ ဋိကာရာဝသာနံယေဝ ဌပနခေတ္တန္တိ.

236. "පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද, නොනිමවන ලද" යන මෙහි පවාරණය නැවැත්වීම සබ්බසංගාහික (පොදු) සහ පුද්ගලික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී සබ්බසංගාහික පවාරණයේදී "සුණාතු මේ භන්තේ සංඝෝ...පේ... සංඝෝ තේවාචිකං පවාරේ" යනුවෙන් 'සු' අකුරේ සිට 'රේ' අකුර දක්වා පවසන කාලය තුළ පවාරණය පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද නමුත් අවසන් නොකරන ලද්දක් වේ. මේ අතරතුර එකදු පදයකදී හෝ නවත්වන්නා විසින් පවාරණය නවත්වා ඇත්තේ වෙයි. 'ය්‍ය' (yya) අකුරට පැමිණි කල්හි එය අවසන් වූයේ වෙයි. එබැවින් එතැන් සිට නවත්වන්නා විසින් නැවැත්වුව ද එය නොනැවැත්වූවාක් ම වෙයි. පුද්ගලිකව පවාරණය නැවැත්වීමේදී නම් - "සංඝං භන්තේ පවාරේමි...පේ... තතියම්පි භන්තේ සංඝං පවාරේමි දිට්ඨේන වා...පේ... පස්සන්තෝ පටී" යනුවෙන් 'සං' අකුරේ සිට අවසාන 'ටි' අකුර දක්වා පවසන කාලය තුළ පවාරණය පවසන ලද, උච්චාරණය කරන ලද නමුත් අවසන් නොකරන ලද්දක් වේ. මේ අතරතුර එකදු පදයකදී හෝ නවත්වන්නා විසින් පවාරණය නවත්වා ඇත්තේ වෙයි. "කරිස්සාමි" යැයි කී කල එය අවසන් වූයේ වෙයි. එබැවින් "කරිස්සාමි" යන පදයට පැමිණි පසු නැවැත්වුව ද එය නොනැවැත්වූවාක් ම වෙයි. ද්වේවාචික, ඒකවාචික සහ සමානවස්සික පවාරණයන්හිදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මන්ද යත්, මේවාහි ද 'ටි' අකුරෙන් අවසන් වීමම නැවැත්විය හැකි සීමාව වන බැවිනි.

၂၃၇. အနုယုဉ္ဇိယမာနောတိ ‘‘ကိမှိ နံ ဌပေသီ’’တိ ပရတော ဝုတ္တနယေန ပုစ္ဆိယမာနော. ဩမဒ္ဒိတွာတိ ဧတာနိ ‘‘အလံ ဘိက္ခု မာ ဘဏ္ဍန’’န္တိအာဒီနိ ဝစနာနိ ဝတွာ, ဝစနောမဒ္ဒနာ ဟိ ဣဓ ဩမဒ္ဒနာတိ အဓိပ္ပေတာ. အနုဒ္ဓံသိတံ ပဋိဇာနာတီတိ ‘‘အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသိတော အယံ မယာ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနာတိ. ယထာဓမ္မန္တိ သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသနေ ပါစိတ္တိယံ; ဣတရေဟိ ဒုက္ကဋံ. နာသေတွာတိ လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတွာ.

237. 'අනුයුඤ්ජියමානෝ' යනු "කුමන කරුණක් නිසා ඔහු පවාරණය නැවැත්වූයේද?" යැයි පසුව කියවෙන ක්‍රමයට විමසනු ලබන කල්හි ය. 'ඔමද්දිත්වා' යනු "මහණ, දැන් ඇති, කලහ නොකරන්න" ආදී වචන කියා වචනයෙන් මර්ධනය කිරීම මෙහි අදහසයි. 'අනුද්ධංසිතං පටිජානාති' යනු "මා විසින් මේ භික්ෂුව පදනම් විරහිත පාරාජිකා ඇවතකින් චෝදනා කර නෙරපා හරින ලදී" යැයි මෙසේ පිළිගැනීමයි. 'යථාධම්මං' යනු සංඝාදිසේස ඇවතකින් චෝදනා කිරීමේදී පාචිත්තිය ඇවතක් ද, සෙසු ඇවැත්වලින් චෝදනා කිරීමේදී දුක්කට ඇවතක් ද වේ. 'නාසෙත්වා' යනු ලිංග නාසනයෙන් (මහණකමින් නෙරපා) විනාශ කර ය.

၂၃၈. သာဿ ယထာဓမ္မံ ပဋိကတာတိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ ပဝါရေထာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ, အသုကာ နာမ အာပတ္တီတိ ဣဒံ ပန န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧတဉှိ ကလဟဿ မုခံ ဟောတိ.

238. "ඇයට (ඇවතට) ධර්මානුකූලව පිළියම් කරන ලදී" යැයි මෙපමණක්ම පවසා "පවාරණය කරන්න" යැයි කිව යුතුය. "අසවල් ඇවත" යැයි මෙය නොපැවසිය යුතුය. මන්ද යත්, එය කලහයට හේතුවක් වන බැවිනි.

ဝတ္ထုဌပနာဒိကထာ

වස්තුව නැවැත්වීම (වස්තු ඨපන) ආදී කථාව.

၂၃၉. ဣဒံ ဝတ္ထု ပညာယတိ န ပုဂ္ဂလောတိ ဧတ္ထ စောရာ ကိရ အရညဝိဟာရေ ပေါက္ခရဏိတော မစ္ဆေ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ခါဒိတွာ အဂမံသု. သော [Pg.361] တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ အာရာမေ ဝါ ကိဉ္စိ ဓုတ္တေန ကတံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ‘‘ဘိက္ခုဿ ဣမိနာ ကမ္မေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဧဝမာဟ. ဝတ္ထုံ ဌပေတွာ သံဃော ပဝါရေယျာတိ ‘‘ယဒါ တံ ပုဂ္ဂလံ ဇာနိဿာမ, တဒါ နံ စောဒေဿာမ. ဣဒါနိ ပန သံဃော ပဝါရေတူ’’တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣဒါနေဝ နံ ဝဒေဟီတိ သစေ ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ ပရိသင်္ကသိ, ဣဒါနေဝ နံ အပဒိသာဟီတိ အတ္ထော. သစေ အပဒိသတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ အနုဝိဇ္ဇိတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ; နော စေ အပဒိသတိ, ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနိဿာမာတိ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

239. "මේ වස්තුව (සිද්ධිය) ප්‍රකටව පවතී, පුද්ගලයා නොවේ" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: සොරුන් පිරිසක් ආරණ්‍ය සේනාසනයක පොකුණකින් මසුන් අල්ලා, උයා, අනුභව කොට ගියහ. පවාරණය නවත්වන භික්ෂුව එම විපර්යාසය දැක හෝ ආරාමයේ යම් ධූර්තයෙකු කළ විපර්යාසයක් දැක, "මෙය භික්ෂුවකගේ වැඩක් විය යුතුය" යි සලකා මෙසේ කීවේය. "වස්තුව නවත්වා සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යනු "යම් කලෙක ඒ පුද්ගලයා හඳුනා ගනිමු ද, එකල්හි ඔහුට චෝදනා කරන්නෙමු. දැනට සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යන්න මෙහි අදහසයි. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු ඉදින් මේ සිද්ධිය නිසා යම් පුද්ගලයෙකු ගැන සැක කරන්නේ නම්, දැන්ම ඔහු පෙන්වා දෙන්න යන අදහසයි. ඉදින් පෙන්වා දෙන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයා ගැන විමසා පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් පෙන්වා නොදෙන්නේ නම්, විමසා බලමු යයි කියා පවාරණය කළ යුතුය.

အယံ ပုဂ္ဂလော ပညာယတိ န ဝတ္ထူတိ ဧတ္ထ ဧကော ဘိက္ခု မာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ စေတိယံ ဝါ ပူဇေသိ, အရိဋ္ဌံ ဝါ ပိဝိ, တဿ တဒနုရူပေါ သရီရဂန္ဓော အဟောသိ; သော တံ ဂန္ဓံ သန္ဓာယ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဧဝရူပေါ သရီရဂန္ဓော’’တိ ဝတ္ထုံ ပကာသေန္တော ဧဝမာဟ. ပုဂ္ဂလံ ဌပေတွာ သံဃော ပဝါရေယျာတိ ဧတံ ပုဂ္ဂလံ ဌပေတွာ သံဃော ပဝါရေတု. ဣဒါနေဝ နံ ဝဒေဟီတိ ယံ တွံ ပုဂ္ဂလံ ဌပေသိ, တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣဒါနေဝ ဒေါသံ ဝဒ. သစေ အယမဿ ဒေါသောတိ ဝဒတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ သောဓေတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. အထ နာဟံ ဇာနာမီတိ ဝဒတိ, ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနိဿာမာတိ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

"මේ පුද්ගලයා ප්‍රකටව පවතී, වස්තුව නොවේ" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: එක් භික්ෂුවක් මල්, සුවඳ විලවුන් ආදියෙන් චෛත්‍යයක් පූජා කළේය, නැතහොත් අරිට්ඨ (ඖෂධීය පානයක්) පානය කළේය. ඔහුට ඒ සුවඳට අනුරූප ශරීර ගන්ධයක් ඇති විය. ඒ ගන්ධය නිමිති කරගෙන "මේ භික්ෂුවට මෙබඳු ශරීර ගන්ධයක් ඇතැ" යි වස්තුව (ඇවත) ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ පැවසීය. "පුද්ගලයා නවත්වා සංඝයා පවාරණය කෙරේවා" යනු ඒ පුද්ගලයා පවාරණයෙන් බැහැර කර සංඝයා පවාරණය කෙරේවා යන්නයි. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු ඔබ යම් පුද්ගලයෙකු පවාරණයෙන් නතර කරන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයාගේ වරද දැන්ම පවසන්න. ඉදින් "මොහුගේ වරද මෙයයි" කියා පවසන්නේ නම්, ඒ පුද්ගලයා පිරිසිදු කර (ඇවතින් මිදවා) පවාරණය කළ යුතුය. ඉදින් "මම නොදනිමි" යි පවසන්නේ නම්, විමසා බලා පසුව දැනගනිමු යයි කියා පවාරණය කළ යුතුය.

ဣဒံ ဝတ္ထု စ ပုဂ္ဂလော စ ပညာယတီတိ ပုရိမနယေနေဝ စောရေဟိ မစ္ဆေ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ပရိဘုတ္တဋ္ဌာနဉ္စ ဂန္ဓာဒီဟိ နဟာနဋ္ဌာနဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ မညမာနော သော ဧဝမာဟ. ဣဒါနေဝ နံ ဝဒေဟီတိ ဣဒါနေဝ တေန ဝတ္ထုနာ ပရိသင်္ကိတံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒေဟိ; ဣဒံ ပန ဥဘယမ္ပိ ဒိသွာ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိနိစ္ဆိနိတွာဝ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ကလ္လံ ဝစနာယာတိ ကလ္လံ စောဒနာယ; စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ပဝါရဏတော ပုဗ္ဗေ အဝိနိစ္ဆိတတ္တာ ပစ္ဆာ စ ဒိသွာ စောဒိတတ္တာတိ. ဥက္ကောဋနကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣဒဉှိ ဥဘယံ ပုဗ္ဗေ ပဝါရဏာယ ဒိသွာ ဝိနိစ္ဆိနိတွာဝ ဘိက္ခူ ပဝါရေန္တိ, တသ္မာ ပုန တံ ဥက္ကောဋေန္တဿ အာပတ္တိ.

"මේ වස්තුව ද පුද්ගලයා ද යන දෙකම ප්‍රකටව පවතී" යනු පෙර ක්‍රමයෙන් ම සොරුන් මසුන් අල්ලා උයා අනුභව කළ ස්ථානය ද, සුවඳ විලවුන් ආදියෙන් ස්නානය කළ ස්ථානය ද දැක "මෙය පැවිද්දෙකුගේ වැඩක්" යැයි සිතා ඔහු මෙසේ පැවසීය. "දැන්ම ඔහු පවසන්න" යනු දැන්ම ඒ වස්තුව (සිද්ධිය) නිසා සැක කරන පුද්ගලයා පවසන්න යන්නයි. තවද මේ දෙකම දැක, දුටු වේලාවේ සිටම විනිශ්චය කොටම පවාරණය කළ යුතුය. "චෝදනා කිරීමට සුදුසුය" යනු චෝදනා කිරීමට වටී යන අදහසයි. ඒ මන්ද? පවාරණයට පෙර විනිශ්චය නොකළ නිසාත්, පසුව දැක චෝදනා කළ නිසාත් ය. "උක්කෝටනක පාචිත්තිය" යනු මේ වස්තුව සහ පුද්ගලයා යන දෙකම පවාරණයට පෙර දැක, විනිශ්චය කොටම භික්ෂූහු පවාරණය කරති. එබැවින් නැවත එය අවුස්සන්නාට (නැවත ආරම්භ කරන්නාට) ඇවැත් වේ.

ဘဏ္ဍနကာရကဝတ္ထုကထာ

කලහකාරී භික්ෂූන් පිළිබඳ කථාව.

၂၄၀. ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုန္တိ ဧတ္ထ စတုတ္ထပဉ္စမာ ဒွေ, တတိယော ပန ပကတိယာပိ စတုဒ္ဒသိကောယေဝါတိ. တသ္မာ [Pg.362] တတိယစတုတ္ထာ ဝါ တတိယစတုတ္ထပဉ္စမာ ဝါ ဒွေ တယော စာတုဒ္ဒသိကာ ကာတဗ္ဗာ. အထ စတုတ္ထေ ကတေ သုဏန္တိ, ပဉ္စမော စာတုဒ္ဒသိကော ကာတဗ္ဗော. ဧဝမ္ပိ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တိ. ဧဝံ ကရောန္တာ ဘဏ္ဍနကာရကာနံ တေရသေ ဝါ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ဣမေ ပန္နရသီပဝါရဏံ ပဝါရေဿန္တိ. ဧဝံ ပဝါရေန္တေဟိ စ ဗဟိသီမာယ သာမဏေရေ ဌပေတွာ ‘‘တေ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ သုတွာ လဟုံ လဟုံ သန္နိပတိတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ စေ ဘိက္ခဝေ…ပေ… တထာ ကရောန္တူ’’တိ ဝုတ္တံ.

240. "උපෝසථ දෙකක් හෝ තුනක් තුදුස්වක (14 වන දින) කළ යුතුය" යන මෙහි හතරවන සහ පස්වන යන උපෝසථ දෙක ද, තුන්වන උපෝසථය ස්වභාවයෙන්ම තුදුස්වකක් වන බැවින් ද මෙසේ දත යුතුය. එබැවින් තුන්වන සහ හතරවන, නැතහොත් තුන්වන, හතරවන සහ පස්වන වශයෙන් තුදුස්වක පවාරණයන් දෙකක් හෝ තුනක් කළ යුතුය. ඉදින් හතරවැන්න කළ පසු (කලහකාරීන්) ඒ බව අසන්නේ නම්, පස්වැන්න ද තුදුස්වක කළ යුතුය. එවිට ද තුදුස්වක පවාරණ දෙකක් වෙයි. මෙසේ කිරීමෙන් කලහකාරීන්ට දහතුන් වන දිනකදී හෝ තුදුස්වක දිනකදී "මොවුන් පසළොස්වක පවාරණය කරනු ඇතැ" යි සිතෙනු ඇත. මෙසේ පවාරණය කරන විට සීමාවෙන් පිටත සාමණේරයන් නවත්වා, "ඔවුහු (කලහකාරීහු) එති" යි අසා වහා වහා රැස්ව පවාරණය කළ යුතුය. මේ අර්ථය පෙන්වීම පිණිස "මහණෙනි, ඉදින් ඔවුහු...පේ... එසේ කරත්වා" යි වදාරන ලදී.

အသံဝိဟိတာတိ သံဝိဒဟနရဟိတာ အာဂမနဇာနနတ္ထာယ အကတသံဝိဒဟိတာ; အဝိညာတာဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. တေသံ ဝိက္ခိတွာတိ ‘‘ကိလန္တတ္ထ မုဟုတ္တံ ဝိဿမထာ’’တိအာဒိနာ နယေန သမ္မောဟံ ကတွာတိ အတ္ထော. နော စေ လဘေထာတိ နော စေ ဗဟိသီမံ ဂန္တုံ လဘေယျုံ; ဘဏ္ဍနကာရကာနံ သာမဏေရေဟိ စ ဒဟရဘိက္ခူဟိ စ နိရန္တရံ အနုဗဒ္ဓါဝ ဟောန္တိ. အာဂမေ ဇုဏှေတိ ယံ သန္ဓာယ အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာတိ ဉတ္တိံ ဌပေသုံ, တသ္မိံ အာဂမေ ဇုဏှေ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာ အကာမာ ပဝါရေတဗ္ဗံ, အဝဿံ ပဝါရေတဗ္ဗံ, န ဟိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဝါရေတုံ လဗ္ဘတိ. တေဟိ စေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူဟိ ပဝါရိယမာနေတိ ဧဝံ စာတုမာသိနိယာ ပဝါရိယမာနေ.

'අසංවිහිතා' යනු සංවිධානයෙන් තොර වූ, පැමිණීම දැනගැනීම සඳහා පිළියෙළ නොකරන ලද; නොදැනුවත්වම වූයේය යන අර්ථයයි. 'තේසං වික්ඛිත්වා' යනු 'වෙහෙසට පත්ව සිටින්නාහු මොහොතක් විවේක ගන්න' යනාදී වශයෙන් පවසා මුලාවට පත්කොට යන අර්ථයයි. 'නෝ චේ ලභේථා' යනු ඉදින් සීමාවෙන් පිටතට යාමට අවස්ථාවක් නොලැබුණහොත් යන්නයි; (එවිට) කලහ කරන්නන් සාමණේරයන් හා දහම් පවසන කුඩා භික්ෂූන් විසින් නිරන්තරයෙන් ලුහුබඳින ලද්දෝ වෙති. 'ආගමේ ජුණ්හේ' යන්නෙන් අදහස් කළේ යම් කරුණක් අරමුණු කොට 'පසළොස්වක පෝය දින පවාරණය කරමු' යැයි ඤප්තිය තැබුවේද, ඒ පසළොස්වක පෝය දිනයේදී හෙවත් කාර්තික පුර පසළොස්වක දින කැමැත්තෙන් හෝ අකමැත්තෙන් වුවද අනිවාර්යයෙන්ම පවාරණය කළ යුතුය, එය ඉක්මවා පවාරණය කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බැවිනි. 'තේහි චේ භික්ඛවේ භික්ඛූහි පවාරියමානේ' යනු මෙලෙස කාර්තික පුර පසළොස්වක දිනයෙහි පවාරණය කරන කල්හිය.

ပဝါရဏာသင်္ဂဟကထာ

පවාරණා සංග්‍රහ කථාව.

၂၄၁. အညတရော ဖာသုဝိဟာရောတိ တရုဏသမထော ဝါ တရုဏဝိပဿနာ ဝါ. ပရိဗာဟိရာ ဘဝိဿာမာတိ အနိဗဒ္ဓရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒိဘာဝေန ဘာဝနာနုယောဂံ သမ္ပာဒေတုံ အသက္ကောန္တာ ဗာဟိရာ ဘဝိဿာမ. သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ဆန္ဒဒါနံ ပဋိက္ခိပတိ. ဘိန္နဿ ဟိ သံဃဿ သမဂ္ဂကရဏကာလေ တိဏဝတ္ထာရကသမထေ ဣမသ္မိဉ္စ ပဝါရဏာသင်္ဂဟေတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဆန္ဒံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပဝါရဏာသင်္ဂဟော နာမာယံ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာနံ ထာမဂတသမထဝိပဿနာနံ သောတာပန္နာဒီနဉ္စ န ဒါတဗ္ဗော. တရုဏသမထဝိပဿနာလာဘိနော ပန သဗ္ဗေ ဝါ ဟောန္တု, ဥပဍ္ဎာ ဝါ, ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ ဧကဿပိ ဝသေန ဒါတဗ္ဗောယေဝ. ဒိန္နေ ပဝါရဏာသင်္ဂဟေ [Pg.363] အန္တောဝဿေ ပရိဟာရောဝ ဟောတိ, အာဂန္တုကာ တေသံ သေနာသနံ ဂဟေတုံ န လဘန္တိ. တေဟိပိ ဆိန္နဝဿေဟိ န ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဝါရေတွာ ပန အန္တရာပိ စာရိကံ ပက္ကမိတုံ လဘန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တေဟိ စေ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

241. 'අඤ්ඤතරෝ ඵාසුවිහාරෝ' යනු තරුණ (අලුතින් උපන්) සමථය හෝ තරුණ විදර්ශනාවයි. 'පරිබාහිරා භවිස්සාමා' යනු රාත්‍රී ස්ථාන, දිවා ස්ථාන ආදියෙහි නිබද්ධව භාවනාවෙහි යෙදීමට නොහැකි වී බාහිර වන්නෙමු යන අර්ථයයි. 'සබ්බේහේව ඒකජ්ඣං සන්නිපතිතබ්බං' යන්නෙන් ඡන්දය දීම (වෙනුවට පැමිණීමම කළ යුතු බව) ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මක්නිසාද යත්, භේද වූ සංඝයා සමගි කරන කාලයෙහි ද, තිණවත්ථාරක සමථයෙහි ද සහ මෙම පවාරණා සංග්‍රහයෙහි ද යන ස්ථාන තුනෙහි ඡන්දය දීම සුදුසු නොවන බැවිනි. පවාරණා සංග්‍රහය නම් වූ මෙය කමටහන් අත්හළ අයට හෝ බලවත් සමථ විදර්ශනා ඇති සෝවාන් ආදී උතුමන්ට දිය යුතු නොවේ. තරුණ සමථ විදර්ශනා ලාභීන් සියල්ලෝම හෝ ඉන් අඩක් හෝ එකම පුද්ගලයෙකු වුවද වේවා, එක් අයෙකු උදෙසා වුවද (පවාරණා සංග්‍රහය) දිය යුතුමය. පවාරණා සංග්‍රහය දුන් කල්හි වස් කාලය ඇතුළත එය ආරක්ෂාවක් බඳු වෙයි; ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ඔවුන්ගේ සේනාසන ගැනීමට අවසර නැත. ඔවුන් ද වස් කඩ කරගත් අය නොවිය යුතුය. පවාරණය කිරීමෙන් පසු අතරතුර කාලයේදී වුවද චාරිකාවේ වැඩීමට අවසර ඇති බව දැක්වීම සඳහා 'තේහි චේ භික්ඛවේ' යනාදිය වදාළ සේක. ඉතිරි සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

ပဝါရဏာက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පවාරණා ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၅. စမ္မက္ခန္ဓကံ

5. චම්ම ඛන්ධකය

သောဏကောဠိဝိသဝတ္ထုကထာ

සෝණ කෝළිවිස වස්තු කථාව

၂၄၂. စမ္မက္ခန္ဓကေ [Pg.364] – ဣဿရိယာဓိပစ္စန္တိ ဣဿရဘာဝေန စ အဓိပတိဘာဝေန စ သမန္နာဂတံ. ရဇ္ဇန္တိ ရာဇဘာဝံ, ရညာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ဝါ. သောဏော နာမ ကောဠိဝိသောတိ ဧတ္ထ သောဏောတိ တဿ နာမံ; ကောဠိဝိသောတိ ဂေါတ္တံ. ပါဒတလေသု လောမာနီတိ ရတ္တေသု ပါဒတလေသု သုခုမာနိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာနိ ကမ္မစိတ္တီကတာနိ လောမာနိ ဇာတာနိ ဟောန္တိ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ အသီတိသဟဿာနံ ပုရိသာနံ ဇေဋ္ဌပုရိသော ဟုတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ အတ္တနော သဿိရိကံ ဥဏ္ဏပါဝါရကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပါဒေဟိ အက္ကမနဋ္ဌာနေ ပါဒပုဉ္ဆနိကံ ကတွာ ဌပေသိ. တေမာသံ ပန သဗ္ဗေဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟိံသု. အယံ တဿ စ တေသဉ္စ အသီတိယာ ဂါမိကသဟဿာနံ ပုဗ္ဗယောဂေါ.

242. චම්ම ඛන්ධකයෙහි - 'ඉස්සරියාධිපච්චං' යනු ඊශ්වර භාවයෙන් හා අධිපති භාවයෙන් යුක්ත වීමයි. 'රජ්ජං' යනු රජ බව හෝ රජු විසින් කළ යුතු කටයුතුයි. 'සෝණෝ නාම කෝළිවිසෝ' යන්නෙහි 'සෝණ' යනු ඔහුගේ නමයි; 'කෝළිවිස' යනු ගෝත්‍රයයි. 'පාදතලේසු ලෝමානි' යනු රත් පැහැති පාද තලයන්හි අඳුන් වන් ඉතා සිනිඳු කෙස් හටගෙන තිබීමයි. ඔහු පෙර ආත්මයක අසූදහසක් පුරුෂයන්ට ප්‍රධානියා වී ඔවුන් සමඟ එක්ව පසේබුදු රදුන් වැඩ සිටි තැන පන්සලක් කරවා, තමා සතු ඉතා වටිනා ලොම් ඇතිරිල්ලක් පසේබුදු රදුන් පා තබන ස්ථානයෙහි පා පිසින පිණිස එළා තැබීය. තෙමසක් මුළුල්ලේ ඔවුන් සැවොම පසේබුදු රදුන්ට උපස්ථාන කළහ. මෙය ඔහුටත් ඒ අසූදහසක් ගම්වැසියන්ටත් තිබූ පෙර පිනයි (පුබ්බයෝගයයි).

အသီတိဂါမိကသဟဿာနီတိ တေသု ဂါမေသု ဝသန္တာနံ ကုလပုတ္တာနံ အသီတိသဟဿာနိ. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ ကေနစိ ကရဏီယေန ဝိယ; န ပနဿ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ အတ္ထိ အညတြ တဿ ဒဿနာ. ရာဇာ ကိရ တာနိပိ အသီတိကုလပုတ္တသဟဿာနိ သန္နိပါတာပေန္တော ‘‘ဧဝံ အပရိသင်္ကန္တော သောဏော အာဂမိဿတီ’’တိ သန္နိပါတာပေသိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေ အတ္ထေတိ ‘‘ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီနိ ဓမ္မေန ကတ္တဗ္ဗာနိ, မာတာပိတရော ဓမ္မေန ပေါသိတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဣဓလောကဟိတေ အတ္ထေ အနုသာသိတွာ. သော နော ဘဂဝါတိ သော အမှာကံ ဘဂဝါ တုမှေ သမ္ပရာယိကေ အတ္ထေ အနုသာသိဿတီတိ အတ္ထော.

'අසීතිගාමිකසහස්සානි' යනු එම ගම්වල වසන කුලපුත්‍රයන් අසූදහසකි. 'කේනචිදේව කරණීයේන' යනු කිසියම් කටයුත්තකට මෙනි; නමුත් ඔහු දැකීම මිස වෙනත් කළ යුතු කටයුත්තක් රජුට නොවීය. රජතුමා ඒ අසූදහසක් කුලපුත්‍රයන් රැස්කරවූයේ 'සෝණ කිසිදු චකිතයකින් තොරව පැමිණෙනු ඇත' යන අදහසිනි. 'දිට්ඨධම්මිකේ අත්ථේ' යනු 'ගොවිතැන් වෙළඳාම් ආදිය ධර්මානුකූලව කළ යුතුය, මවුපියන් ධර්මානුකූලව පෝෂණය කළ යුතුය' යනාදී වශයෙන් මෙලොව යහපත පිණිස අනුශාසනා කොට යන්නයි. 'සෝ නෝ භගවා' යනු ඒ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නුඹලාට පරලොව අර්ථයන් පිළිබඳව අනුශාසනා කරනු ඇත යන අර්ථයයි.

ဘဂဝန္တံ ပဋိဝေဒေမီတိ ဘဂဝန္တံ ဇာနာပေမိ. ပါဋိကာယ နိမုဇ္ဇိတွာတိ သောပါနဿ ဟေဋ္ဌာ အဍ္ဎစန္ဒပါသာဏေ နိမုဇ္ဇိတွာ. ယဿ ဒါနိ ဘန္တေ ဘဂဝါ ကာလံ မညတီတိ ယဿ တေသံ ဟိတကိရိယတ္ထဿ ဘဂဝါ ကာလံ ဇာနာတိ. ဝိဟာရပစ္ဆာယာယန္တိ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဆာယာယံ. သမန္နာဟရန္တီတိ ပသာဒဝသေန ပုနပ္ပုနံ မနသိ ကရောန္တိ. ဘိယျောသောမတ္တာယာတိ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပုန ဝိသိဋ္ဌတရံ ဒဿေဟီတိ အတ္ထော. အန္တရဓာယတီတိ အဒဿနံ ဟောတိ.

'භගවන්තං පටිවේදේමි' යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දන්වමි යන්නයි. 'පාටිකාය නිමුජ්ජිත්වා' යනු පියගැටපෙළ පාමුල ඇති අඩසඳ පාෂාණයෙහි (සඳකඩපහණෙහි) ගිලී යන්නාක් මෙන් අතුරුදන් වී යන්නයි. 'යස්ස දානි භන්තේ භගවා කාලං මඤ්ඤති' යනු ස්වාමීනි, ඒ අර්ථය සිදුකිරීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් කාලයක් සුදුසු යැයි දන්නා සේක් ද (එය කළ මැනව) යන්නයි. 'විහාරපච්ඡායායං' යනු විහාර සීමාව කෙළවර ඇති සෙවණෙහිය. 'සමන්නාහරන්ති' යනු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව නැවත නැවතත් මෙනෙහි කරති. 'භිය්‍යෝසෝමත්තායා' යනු නැවතත් වඩාත් සුවිශේෂී ලෙස පෙන්වනු ඇත යන අර්ථයයි. 'අන්තරධායති' යනු නොපෙනී යයි.

သောဏဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ

සෝණ තෙරුන්ගේ පැවිදි කථාව

၂၄၃. လောဟိတေန [Pg.365] ဖုဋော ဟောတီတိ လောဟိတေန မက္ခိတော ဟောတိ. ဂဝါဃာတနန္တိ ယတ္ထ ဂါဝေါ ဟညန္တိ, တာဒိသောတိ အတ္ထော. ကုသလော နာမ ဝီဏာယ ဝါဒနကုသလော. ဝီဏာယ တန္တိဿရေတိ ဝီဏာယ တန္တိယာ သရေ. အစ္စာယတာတိ အတိအာယတာ ခရမုစ္ဆိတာ. သရဝတီတိ သရသမ္ပန္နာ. ကမ္မညာတိ ကမ္မက္ခမာ. အတိသိထိလာတိ မန္ဒမုစ္ဆနာ. သမေ ဂုဏေ ပတိဋ္ဌိတာတိ မဇ္ဈိမေ သရေ ဌပေတွာ မုစ္ဆိတာ. ဝီရိယသမတံ အဓိဋ္ဌဟာတိ ဝီရိယသမ္ပယုတ္တသမတံ အဓိဋ္ဌာဟိ, ဝီရိယံ သမထေန ယောဇေဟီတိ အတ္ထော. ဣန္ဒြိယာနဉ္စ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈာတိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမတံ သမဘာဝံ. တတ္ထ သဒ္ဓံ ပညာယ, ပညဉ္စ သဒ္ဓါယ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ, သမာဓိဉ္စ ဝီရိယေန ယောဇယမာနော ဣန္ဒြိယာနံ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈ. တတ္ထ စ နိမိတ္တံ ဂဏှာဟီတိ တသ္မိံ သမထေ သတိ, ယေန အာဒါသေ မုခဗိမ္ဗေနေဝ နိမိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တံ သမထနိမိတ္တံ ဝိပဿနာနိမိတ္တံ မဂ္ဂနိမိတ္တံ ဖလနိမိတ္တဉ္စ ဂဏှာဟိ, နိဗ္ဗတ္တေဟီတိ အတ္ထော.

243. 'ලෝහිතේන ඵුටෝ හෝති' යනු ලෙයින් තැවරුණේ වෙයි. 'ගවාඝාතනං' යනු හරකුන් මරන ස්ථානය වැනි යන අර්ථයයි. 'කුසලෝ' නම් වීණා වාදනයෙහි දක්ෂයායි. 'වීණාය තන්තිස්සරේ' යනු වීණා තන්තියෙන් නැගෙන ස්වරයයි. 'අච්චායතා' යනු ඉතා තදින් ඇදුණු, රළු ස්වර ඇති වූ යන්නයි. 'සරවතී' යනු මිහිරි හඬින් යුක්ත වූ යන්නයි. 'කම්මඤ්ඤා' යනු වැයීමට සුදුසු වූ යන්නයි. 'අතිසිථිලා' යනු ඉතා ලිහිල් වූ මන්ද ස්වර ඇති යන්නයි. 'සමේ ගුණේ පතිට්ඨිතා' යනු මධ්‍යම ස්වරයෙහි පිහිටුවා වයන ලද්දේය යන්නයි. 'වීරියසමතං අධිට්ඨහා' යනු වීර්යයෙන් යුක්ත වූ සමථය (සමාධිය) පිහිටුවන්න, වීර්යය සමබරතාව සමඟ ගළපන්න යන අර්ථයයි. 'ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣා' යනු ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන්ගේ සමබරතාව අවබෝධ කරගන්න යන්නයි. එහිදී ශ්‍රද්ධාව ප්‍රඥාව සමඟ ද, ප්‍රඥාව ශ්‍රද්ධාව සමඟ ද, වීර්යය සමාධිය සමඟ ද, සමාධිය වීර්යය සමඟ ද ගළපමින් ඉන්ද්‍රියයන්ගේ සමබරතාව පසක් කරන්න. 'තත්ථ ච නිමිත්තං ගණ්හාහි' යනු ඒ සමථය ඇති කල්හි, කැඩපතකින් මුහුණේ ඡායාව මතු වන්නාක් මෙන් යම් නිමිත්තක් උපදියි ද, ඒ සමථ නිමිත්ත, විදර්ශනා නිමිත්ත, මාර්ග නිමිත්ත හා ඵල නිමිත්ත ලබාගන්න, උපදවා ගන්න යන අර්ථයයි.

၂၄၄. အညံ ဗျာကရေယျန္တိ အရဟာ အဟန္တိ ဇာနာပေယျံ. ဆ ဌာနာနီတိ ဆ ကာရဏာနိ. အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဌိတော ဟောတိ. နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တောတိအာဒိ သဗ္ဗံ အရဟတ္တဝသေန ဝုတ္တံ. အရဟတ္တဉှိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ, တေဟေဝ ပဝိဝိတ္တတ္တာ ပဝိဝေကော, ဗျာပဇ္ဇာဘာဝတော အဗျာပဇ္ဇံ, ဥပါဒါနဿ ခယန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဥပါဒါနက္ခယော, တဏှာက္ခယန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ တဏှက္ခယော, သမ္မောဟာဘာဝတော အသမ္မောဟောတိ စ ဝုစ္စတိ.

244. 'අඤ්ඤං බ්‍යාකරෙය්‍යං' යනු 'මම රහතන් වහන්සේ නමකැයි' දන්වන්නෙමි යන්නයි. 'ඡ ඨානානි' යනු කරුණු සයකි. 'අධිමුත්තෝ හෝති' යනු පසක් කොට, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පිහිටා සිටියි යන්නයි. 'නෙක්ඛම්මාධිමුත්තෝ' යනාදී සියල්ල රහත් භාවයේ වශයෙන් වදාරන ලදී. මක්නිසාද යත්, රහත් බව සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් නික්මුණු බැවින් 'නෛෂ්ක්‍රම්‍යය' (නෙක්ඛම්ම) යැයි ද, ඒ කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන් වූ බැවින් 'පවිවේකය' යැයි ද, ව්‍යාපාදයක් නැති බැවින් 'අව්‍යාපාදය' (අබ්‍යාපජ්ජ) යැයි ද, උපාදානයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් පසු උපදින බැවින් 'උපාදානක්ඛය' යැයි ද, තණ්හාව ක්ෂය වීමෙන් පසු උපදින බැවින් 'තණ්හක්ඛය' යැයි ද, මෝහයක් නැති බැවින් 'අසම්මෝහය' යැයි ද කියනු ලබන බැවිනි.

ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကန္တိ ပဋိဝေဓရဟိတံ ကေဝလံ ပဋိဝေဓပညာယ အသမ္မိဿံ သဒ္ဓါမတ္တကံ. ပဋိစယန္တိ ပုနပ္ပုနံ ကရဏေန ဝုဍ္ဎိံ. ဝီတရာဂတ္တာတိ မဂ္ဂပ္ပဋိဝေဓေန ရာဂဿ ဝိဂတတ္တာယေဝ နေက္ခမ္မသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော ဟောတိ. ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရတိ, တန္နိန္နမာနသောယေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

"කේවලං සද්ධාමත්තකං" යනු අවබෝධයෙන් තොර වූ, අවබෝධ ඥානය හා මිශ්‍ර නොවූ ශ්‍රද්ධාව පමණක් ඇති බවයි. "පටිචයන්ති" යනු නැවත නැවත කිරීමෙන් වර්ධනය කිරීමයි. "වීතරාගත්තා" යනු මාර්ගාවබෝධයෙන් රාගය ප්‍රහීණ කළ බැවින්, නෙක්ඛම්ම යැයි කියනු ලබන අර්හත් ඵලයට පැමිණ සිටීමයි. ඵල සමාවත් විහරණයෙන් යුතුව වෙසෙන, ඒ කෙරෙහිම නැමුණු සිත් ඇති බව අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හිද ක්‍රමය මෙයම වේ.

လာဘသက္ကာရသိလောကန္တိ [Pg.366] စတုပစ္စယလာဘဉ္စ တေသံယေဝ သုကတဘာဝဉ္စ ဝဏ္ဏဘဏနဉ္စ. နိကာမယမာနောတိ ဣစ္ဆမာနော ပတ္ထယမာနော. ပဝိဝေကာဓိမုတ္တောတိ ဝိဝေကေ အဓိမုတ္တော အဟန္တိ ဧဝံ အရဟတ္တံ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော.

"ලාභසක්කාරසිලෝකං" යනු සිවුපසය ලැබීමත්, ඒවා ප්‍රණීත ලෙස ලැබීමත්, කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමත්ය. "නිකාමයමානෝ" යනු කැමති වන, ප්‍රාර්ථනා කරන යන අර්ථයයි. "පවිවේකාධිමුත්තෝ" යනු "මම විවේකයෙහි (කාය හා චිත්ත විවේකයෙහි) ඇලී සිටිමි" යි මෙසේ අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කිරීම අර්ථයයි.

သီလဗ္ဗတပရာမာသန္တိ သီလဉ္စ ဝတဉ္စ ပရာမသိတွာ ဂဟိတဂဟဏမတ္တံ. သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆန္တောတိ သာရဘာဝေန ဇာနန္တော. အဗျာပဇ္ဇာဓိမုတ္တောတိ အဗျာပဇ္ဇံ အရဟတ္တံ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘සීලබ්බතපරාමාසන්ති’ යනු ශීලය හා වෘතය (වැරදි ලෙස) පරාමර්ශනය කරමින් ගත් දෘෂ්ටි මාත්‍රයකි. ‘සාරතෝ පච්චාගච්ඡන්තෝ’ යනු සාරයක් වශයෙන් දැනගන්නා තැනැත්තා ය. ‘අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තෝ’ යනු අව්‍යාපාදය හෙවත් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරයි යන්න අර්ථයයි. මේ ක්‍රමයෙන්ම සියලු වාරයන්හි අර්ථය දත යුතුය.

ဘုသာတိ ဗလဝန္တော. နေဝဿ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တီတိ ဧတဿ ခီဏာသဝဿ စိတ္တံ ဂဟေတွာ ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. အမိဿီကတန္တိ အမိဿကတံ. ကိလေသာဟိ အာရမ္မဏေန သဒ္ဓိံ စိတ္တံ မိဿံ ကရောန္တိ, တေသံ အဘာဝါ အမိဿီကတံ. ဌိတန္တိ ပတိဋ္ဌိတံ. အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တန္တိ အစလနပ္ပတ္တံ. ဝယဉ္စဿာနုပဿတီတိ တဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒမ္ပိ ဝယမ္ပိ ပဿတိ.

‘භුසා’ යනු බලවත් වූවෝ ය. ‘නේවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති’ යනු ඒ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ සිත අල්ලාගෙන සිටීමට ඔවුහු අසමත් වෙති යන්නයි. ‘අමිස්සීකතන්ති’ යනු මිශ්‍ර නොකරන ලද්ද යන්නයි. කෙලෙස්හු අරමුණ සමඟ සිත මිශ්‍ර කරති, ඒ කෙලෙසුන්ගේ අභාවය නිසා සිත අමිශ්‍රිත (නොමුසු) වෙයි. ‘ඨිතං’ යනු ස්ථාවරව පිහිටි යන්නයි. ‘ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති’ යනු නොසැලෙන බවට පත් වූ යන්නයි. ‘වයඤ්චස්සානුපස්සතී’ යනු ඒ රහතන් වහන්සේ සිතෙහි උප්පාදය (හටගැනීම) මෙන්ම වය (නිරුද්ධ වීම) ද දකිති යන්නයි.

နေက္ခမ္မံ အဓိမုတ္တဿာတိ အရဟတ္တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတဿ. သေသပဒေဟိပိ အရဟတ္တမေဝ ကထိတံ. ဥပါဒါနက္ခယဿာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. အသမ္မောဟဉ္စ စေတသောတိ စိတ္တဿ စ အသမ္မောဟံ အဓိမုတ္တဿ. ဒိသွာ အာယတနုပ္ပာဒန္တိ အာယတနာနံ ဥပ္ပာဒဉ္စ ဝယဉ္စ ဒိသွာ. သမ္မာ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဣမာယ ဝိပဿနာယ ပဋိပတ္တိယာ ဖလသမာပတ္တိဝသေန စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ အဓိမုစ္စတိ. သန္တစိတ္တဿာတိ နိဗ္ဗုတစိတ္တဿ. တာဒိနောတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ အနုနယပဋိဃေဟိ အကမ္ပိယတ္တာ တာဒီ, တဿ တာဒိနော.

‘නෙක්ඛම්මං අධිමුත්තස්ස’ යනු අර්හත් ඵලය අවබෝධ කොට සිටින තැනැත්තා හටය. සෙසු පදයන්ගෙන් ද අර්හත් ඵලයම ප්‍රකාශ කරන ලදී. ‘උපාදානක්ඛයස්ස’ යනු මෙහි කර්ම විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදුණු සාමී වචනයකි (ෂෂ්ඨී විභක්තියකි). ‘අසම්මෝහඤ්ච චේතසෝ’ යනු සිතෙහි මුළා නොවීම වූ අර්හත් ඵලයට දැඩිව නැඹුරු වූ තැනැත්තා හට ද යන්නයි. ‘දිස්වා ආයතනුප්පාදං’ යනු ආයතනයන්ගේ හටගැනීම හා විනාශය දැක යන්නයි. ‘සම්මා චිත්තං විමුච්චතී’ යනු නිවැරදි හේතු ක්‍රමයෙන්, මේ විදර්ශනා පිළිවෙතින් හා ඵලසමාපත්ති වශයෙන් සිත මිදෙයි, නිවන් අරමුණෙහි බැසගනියි. ‘සන්තචිත්තස්ස’ යනු ශාන්ත වූ (නිවුණු) සිත ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. ‘තාදිනෝ’ යනු ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණුවලදී ලෝභ ද්වේෂයන්ගෙන් කම්පා නොවන බැවින් ‘තාදී’ නම් වේ, ඒ තාදී ගුණයෙන් යුත් රහතන් වහන්සේගේ සිත ස්ථාවරව පවතී.

ဒိဂုဏာဒိဥပါဟနပဋိက္ခေပကထာ

ද්විගුණාදී (දෙපට) වහන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

၂၄၅. အညံ ဗျာကရောန္တီတိ အရဟတ္တံ ဗျာကရောန္တိ. အတ္ထော စ ဝုတ္တောတိ ယေန အရဟာတိ ဉာယတိ, သော အတ္ထော ဝုတ္တော. သုတ္တတ္ထော ပန သုတ္တဝဏ္ဏနတောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. အတ္တာ စ အနုပနီတောတိ အဟံ အရဟာတိ ဧဝံ ဗျဉ္ဇနဝသေန အတ္တာ န ဥပနီတော. အထ စ ပနိဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာတိ အညေ ပန တုစ္ဆပုရိသာ ဟသမာနာ ဝိယ အသန္တမေဝ အညံ ဝစနမတ္တေန သန္တံ ကတွာ ဗျာကရောန္တိ. ဧကပလာသိကန္တိ ဧကပဋလံ[Pg.367]. အသီတိသကဋဝါဟေတိ ဧတ္ထ ဒွေ သကဋဘာရာ ဧကော ဝါဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တဟတ္ထိကဉ္စ အနီကန္တိ ဧတ္ထ ဆ ဟတ္ထိနိယော ဧကော စ ဟတ္ထီတိ ဣဒမေကံ အနီကံ. ဤဒိသာနိ သတ္တ အနီကာနိ သတ္တဟတ္ထိကံ အနီကံ နာမ. ဒိဂုဏာတိ ဒွိပဋလာ. တိဂုဏာတိ တိပဋလာ. ဂဏင်္ဂုဏူပါဟနာတိ စတုပဋလတော ပဋ္ဌာယ ဝုစ္စတိ.

245. ‘අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති’ යනු අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරති. ‘අත්ථෝ ච වුත්තෝ’ යනු යම් අර්ථයකින් රහතන් වහන්සේ නමක් බව දත හැකිද, ඒ අර්ථය පවසන ලදී. සූත්‍රයේ අර්ථය නම් සූත්‍ර වර්ණනාවෙන්ම (අටුවාවෙන්ම) ගත යුතුය. ‘අත්තා ච අනුපනීතෝ’ යනු ‘මම රහතෙක්මි’ යි මෙසේ අකුරු (වචන) වශයෙන් තමා මතු කොට නොදක්වන ලදී. ‘අථ ච පනිධේකච්චේ මෝඝපුරිසා’ යනු සැබෑ රහතන් වහන්සේලා හැර සෙසු හිස් පුද්ගලයෝ සිනාසෙන්නාක් මෙන්, නැති අර්හත් ඵලය වචනයෙන් පමණක් ඇති බව පෙන්වා ප්‍රකාශ කරති. ‘ඒකපලාසිකන්ති’ යනු එක් ස්තරයක් (පටක්) ඇති වහනයි. ‘අසීතිසකටවාහේ’ යන්නෙහි ගැල් දෙකක බරක් එක් ‘වාහයක්’ ලෙස දත යුතුය. ‘සත්තහත්ථිකඤ්ච අනීකං’ යන්නෙහි ඇතින්නියන් හය දෙනෙකු හා එක් ඇතෙකු යන මේ ඇතුන් සත් දෙනා එක් ‘අනීකයක්’ (සමූහයක්) නම් වේ. මෙබඳු අනීක හතක් ‘සත්තහත්ථික අනීකය’ නම් වේ. ‘ද්විගුණා’ යනු දෙපට ඇති වහන්ය. ‘තිගුණා’ යනු තුන්පට ඇති වහන්ය. ‘ගුණංගුණූපහනා’ යනු සිව්පටේ සිට ඉහළට ඇති වහන් සඳහා කියනු ලැබේ.

သဗ္ဗနီလိကာဒိပဋိက္ခေပကထာ

මුළුමනින්ම නිල් පැහැති වහන් ආදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

၂၄၆. သဗ္ဗနီလိကာတိ သဗ္ဗာဝ နီလိကာ. ဧသ နယော သဗ္ဗပီတိကာဒီသုပိ. တတ္ထ စ နီလိကာ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏာ ဟောတိ, ပီတိကာ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏာ, လောဟိတိကာ ဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏာ, မဉ္ဇိဋ္ဌိကာ မဉ္ဇိဋ္ဌဝဏ္ဏာ ဧဝ, ကဏှာ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာ, မဟာရင်္ဂရတ္တာ သတပဒိပိဋ္ဌိဝဏ္ဏာ, မဟာနာမရတ္တာ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာ ဟောတိ ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏာ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပဒုမပုပ္ဖဝဏ္ဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဧတာသု ယံကိဉ္စိ လဘိတွာ ရဇနံ စောဠကေန ပုဉ္ဆိတွာ ဝဏ္ဏံ ဘိန္ဒိတွာ ဓာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပမတ္တကေပိ ဘိန္နေ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

246. ‘සබ්බනීලිකා’ යනු මුළුමනින්ම නිල් පැහැති වහන්ය. ‘සබ්බපීතික’ ආදී සෙසු පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහි ‘නීලිකා’ (නිල්) වහන් හණ මලක පැහැය ගනී. ‘පීතිකා’ (කහ) වහන් කණේර මලක පැහැය ගනී. ‘ලෝහිතකා’ (රතු) වහන් වද මලක පැහැය ගනී. ‘මඤ්ජිට්ඨිකා’ (මදටිය පැහැති) වහන් මදටිය පැහැයම ගනී. ‘කණ්හා’ (කළු) වහන් අමු මියන් ලේ ගෙඩියක පැහැය ගනී. ‘මහාරංගරත්තා’ (තදින් සායම් කළ) වහන් පත්තෑයෙකුගේ පිටෙහි පැහැය ගනී. ‘මහානාමරත්තා’ (විවිධ නම් ඇති සායමින් කළ) වහන් මිශ්‍ර පැහැයක් ගනී, එනම් පඬු පැහැ ගැන්වුණු වියළි පත්‍රයක පැහැයයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙය ‘නෙළුම් මලක පැහැය’ යැයි කියන ලදී. මෙබඳු වහනක් ලැබ එහි සායම රෙදි කැබැල්ලකින් පිසදමා පැහැය වෙනස් කොට පරිහරණය කිරීම වටී. ස්වල්පයක් හෝ පැහැය වෙනස් වුවහොත් පරිහරණය කිරීම වටී.

နီလကဝဒ္ဓိကာတိ ယာသံ ဝဒ္ဓါယေဝ နီလာ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတာပိ ဝဏ္ဏဘေဒံ ကတွာ ဓာရေတဗ္ဗာ. ခလ္လကဗဒ္ဓါတိ ပဏှိပိဓာနတ္ထံ တလေ ခလ္လကံ ဗန္ဓိတွာ ကတာ. ပုဋဗဒ္ဓါတိ ယောနကဥပါဟနာ ဝုစ္စတိ, ယာ ယာဝဇင်္ဃတော သဗ္ဗပါဒံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ပါလိဂုဏ္ဌိမာတိ ပလိဂုဏ္ဌိတွာ ကတာ; ယာ ဥပရိ ပါဒမတ္တမေဝ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, န ဇင်္ဃံ. တူလပုဏ္ဏိကာတိ တူလပိစုနာ ပူရေတွာ ကတာ. တိတ္တိရပတ္တိကာတိ တိတ္တိရပတ္တသဒိသာ ဝိစိတ္တဗဒ္ဓါ. မေဏ္ဍဝိသာဏဝဒ္ဓိကာတိ ကဏ္ဏိကဋ္ဌာနေ မေဏ္ဍကသိင်္ဂသဏ္ဌာနေ ဝဒ္ဓေ ယောဇေတွာ ကတာ. အဇဝိသာဏဝဒ္ဓိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိစ္ဆိကာဠိကာပိ တတ္ထေဝ ဝိစ္ဆိကနင်္ဂုဋ္ဌသဏ္ဌာနေ ဝဒ္ဓေ ယောဇေတွာ ကတာ. မောရပိဉ္ဆပရိသိဗ္ဗိတာတိ တလေသု ဝါ ဝဒ္ဓေသု ဝါ မောရပိဉ္ဆေဟိ သုတ္တကသဒိသေဟိ ပရိသိဗ္ဗိတာ. စိတြာတိ ဝိစိတြာ; ဧတာသု ယံကိဉ္စိ လဘိတွာ, သစေ တာနိ ခလ္လကာဒီနိ အပနေတွာ သက္ကာ ဟောန္တိ ဝဠဉ္ဇိတုံ, ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ. တေသု ပန သတိ ဝဠဉ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သီဟစမ္မပရိက္ခဋာ နာမ ပရိယန္တေသု စီဝရေ အနုဝါတံ ဝိယ သီဟစမ္မံ ယောဇေတွာ ကတာ. လူဝကစမ္မပရိက္ခဋာတိ ပက္ခိဗိဠာလစမ္မပရိက္ခဋာ[Pg.368]. ဧတာသုပိ ယာ ကာစိ လဘိတွာ တံ စမ္မံ အပနေတွာ ဓာရေတဗ္ဗာ.

‘නීලකවද්ධිකා’ යනු යම් වහනක පටි පමණක් නිල් පැහැති වේද ඒ වහන්ය. සෑම තැනම මේ ක්‍රමයම වේ. මේවා ද පැහැය වෙනස් කොට පරිහරණය කළ යුතුය. ‘ඛල්ලකබද්ධා’ යනු විලුඹ වැසීම සඳහා යටි පතුලේ විලුඹ වැස්මක් බැඳ කළ වහන්ය. ‘පුටබද්ධා’ යනු යෝනක වහන්ය, ඒවා කෙණ්ඩය දක්වා මුළු පාදයම වසයි. ‘පාලිගුණ්ඨිමා’ යනු පාදය වටා ඔතා කරන ලද වහන්ය; ඒවා පාදයේ ඉහළ කොටස පමණක් වසයි, කෙණ්ඩය නොවසයි. ‘තූලපුණ්ණිකා’ යනු පුළුන් පුරවා කරන ලද වහන්ය. ‘තිත්තිරපත්තිකා’ යනු වටු පක්ෂියෙකුගේ පියාපත් බඳු විසිතුරු පටි සහිත වහන්ය. ‘මේණ්ඪවිසාණවද්ධිකා’ යනු පටි දෙක එක්වන ස්ථානයෙහි බැටළු අඟක හැඩයේ පටි යොදා කළ වහන්ය. ‘අජවිසාණවද්ධිකා’ ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ‘විච්ඡිකාලිකා’ යනු ඒ ස්ථානයෙහිම ගෝනුස්සෙකුගේ නගුටේ හැඩයට පටි යොදා කළ වහන්ය. ‘මෝරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතා’ යනු පතුල්වල හෝ පටිවල මයුර පිල්වලින් නූල් මෙන් වටා මැසූ වහන්ය. ‘චිත්‍රා’ යනු විසිතුරු වහන්ය. මේවා අතරින් යමක් ලැබ ඒ ඛල්ලක (විලුඹ වැසුම්) ආදිය ඉවත් කොට පරිහරණය කළ හැකි නම්, එසේ පරිහරණය කළ යුතුය. ඒවා තිබියදී පරිහරණය කරන්නාට දුක්කටාපත්ති වේ. ‘සීහචම්මපරික්ඛටා’ යනු සිවුරක වාටිය මෙන් වහන් වාටියේ සිංහ සමක් යොදා කළ වහන්ය. ‘ලූවකචම්මපරික්ඛටා’ යනු පක්ෂීන්ගේ හෝ බළලුන්ගේ සමින් වාටිය මසන ලද වහන්ය. මෙයින් ද යමක් ලැබ ඒ සම ඉවත් කොට පරිහරණය කළ යුතුය.

၂၄၇. ဩမုက္ကန္တိ ပဋိမုဉ္စိတွာ အပနီတံ. နဝါတိ အပရိဘုတ္တာ.

247. ‘ඕමුක්කං’ යනු පැළඳ පසුව ඉවත් කරන ලද (පාවිච්චි කළ) වහනයි. ‘නවා’ යනු පරිහරණය නොකරන ලද (අලුත්) වහන්ය.

အဇ္ဈာရာမေဥပါဟနပဋိက္ခေပကထာ

ආරාමයක් ඇතුළත වහන් පැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කතාව

၂၄၈. အဘိဇီဝနိကဿာတိ ယေန သိပ္ပေန အဘိဇီဝန္တိ, ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ, တဿ ကာရဏာတိ အတ္ထော. ဣဓ ခေါ တံ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ဣဓ ခေါ ဘိက္ခဝေ သောဘေယျာထာတိ အတ္ထော. ယံ တုမှေတိ ယေ တုမှေ. အထ ဝါ ယဒိ တုမှေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဒိသဒ္ဒဿ ဟိ အတ္ထေ အယံ နိပါတော. အာစရိယေသူတိအာဒိမှိ ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယော, ဥပသမ္ပဒါစရိယော, နိဿယာစာရိယော, ဥဒ္ဒေသာစရိယောတိ ဣမေ စတ္တာရောပိ ဣဓ အာစရိယာ ဧဝ. အဝဿိကဿ ဆဗ္ဗဿော အာစရိယမတ္တော. သော ဟိ စတုဝဿကာလေ တံ နိဿာယ ဝစ္ဆတိ; ဧဝံ ဧကဝဿဿ သတ္တဝဿော, ဒုဝဿဿ အဋ္ဌဝဿော, တိဝဿဿ နဝဝဿော, စတုဝဿဿ ဒသဝဿော. ဣမေပိ အာစရိယမတ္တာ ဧဝ. ဥပဇ္ဈာယဿ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာ ပန သဟာယဘိက္ခူ, ယေ ဝါ ပန ကေစိ ဒသဟိ ဝဿေဟိ မဟန္တတရာ တေ သဗ္ဗေပိ ဥပဇ္ဈာယမတ္တာ နာမ. ဧတ္တကေသု ဘိက္ခူသု အနုပါဟနေသု စင်္ကမန္တေသု သဥပါဟနဿ စင်္ကမတော အာပတ္တိ.

248. 'Abhijīvanikassā' යනු යම් ශිල්පයකින් දිවි පවත්වත්ද, ජීවිකාව කෙරෙත්ද, එහි හේතුවෙන් යන අර්ථයයි. 'Idha kho taṃ bhikkhaveti' යන්නෙහි 'taṃ' යනු නිපාත මාත්‍රයකි. 'මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඔබ බබළන්නාහුය' යන අර්ථයයි. 'Yaṃ tumhe' යනු 'යම් ඔබලා' යන්නයි. නැතහොත් 'yadi tumhe' (සැබැවින්ම ඔබලා) යන්නයි. 'Yadi' යන ශබ්දයේ අර්ථයෙහි මෙම 'yaṃ' යන නිපාතය වැටේ. 'Ācariyesū' යනාදියේදී - පැවිදි කළ ආචාර්ය, උපසම්පදා කළ ආචාර්ය, නිස්සය දුන් ආචාර්ය, උදේස දුන් ආචාර්ය යන මොවුහු සිව්දෙනාම මෙහි ආචාර්යවරු වෙති. වස් නැති (නවක) මහණෙකුට හය වස් ඇති මහණා ආචාර්ය මට්ටමේ (ආචාර්යවරයෙකු වැනි) වේ. ඔහු සතර වස් කාලයේදී ඔහු ඇසුරු කරමින් (නිස්සය ගෙන) වාසය කරනු ලබයි. එසේම එක් වස් ඇති මහණාට හත් වස් ඇති මහණාද, දෙවස් ඇති මහණාට අට වස් ඇති මහණාද, තෙවස් ඇති මහණාට නව වස් ඇති මහණාද, සතර වස් ඇති මහණාට දස වස් ඇති මහණාද ආචාර්ය මට්ටමේ වේ. මොවුහුද ආචාර්ය මට්ටම්ය. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ කුළුපග (හිතවත්) සහායක භික්ෂූහු හෝ දස වසකින් තමාට වඩා වැඩිමහල් වූ යම් භික්ෂූහු වෙත්ද, ඒ සියල්ලෝම උපාධ්‍යාය මට්ටමේ (උපාධ්‍යායයන් වැනි) වෙති. මෙවැනි ආචාර්ය, ආචාර්ය මට්ටම්, උපාධ්‍යාය, උපාධ්‍යාය මට්ටම් වූ භික්ෂූන් පාවහන් රහිතව සක්මන් කරන කල්හි, පාවහන් පැළඳ සක්මන් කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ.

၂၄၉. ပါဒခီလာဗာဓော နာမ ပါဒတော ခီလသဒိသံ မံသံ နိက္ခန္တံ ဟောတိ.

249. 'Pādakhīlābādho' (පාදඛීල රෝගය) යනු පාදයෙන් ඇණයකට සමාන මාංසයක් (මස් දල්ලක්) පිටතට නෙරා තිබීමයි.

၂၅၁. တိဏပါဒုကာတိ ယေန ကေနစိ တိဏေန ကတပါဒုကာ. ဟိန္တာလပါဒုကာတိ ခဇ္ဇူရီပတ္တေဟိ ကတပါဒုကာ; ဟိန္တာလပတ္တေဟိပိ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ကမလပါဒုကာတိ ကမလတိဏံ နာမ အတ္ထိ, တေန ကတပါဒုကာ; ဥသီရပါဒုကာတိပိ ဝဒန္တိ. ကမ္ဗလပါဒုကာတိ ဥဏ္ဏာဟိ ကတပါဒုကာ. အသင်္ကမနီယာတိ ဘူမိယံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ နိစ္စလာ အသံဟာရိယာ.

251. 'Tiṇapādukā' යනු යම්කිසි තණකොළ වර්ගයකින් සාදන ලද පාවහන්ය. 'Hintālapādukā' යනු ඉඳි කොළවලින් සාදන ලද පාවහන්ය; හින්තාල (කිතුල් විශේෂයක්) කොළවලින් සාදන ලද්දද අකැපමය. 'Kamalapādukā' යනු කමල තණ නම් තණකොළ වර්ගයක් ඇත, එයින් කළ පාවහන්ය; ඒවාට 'usīra' (සැවැන්න) පාවහන් කියාද කියති. 'Kambalapādukā' යනු ලොම්වලින් කළ පාවහන්ය. 'Asaṅkamanīyā' යනු පොළොවෙහි මැනවින් පිහිටි, නොසෙල්වන, වෙනත් තැනකට ගෙන යා නොහැකි (ස්ථාවර) පාවහන්ය.

၂၅၂. အင်္ဂဇာတံ ဆုပန္တီတိ အင်္ဂဇာတေနေဝ အင်္ဂဇာတံ ဆုပန္တိ. ဩဂါဟေတွာ မာရေန္တီတိ အန္တော ဥဒကေ ဒဠှံ ဂဟေတွာ မာရေန္တိ.

252. 'Aṅgajātaṃ chupantī' යනු ලිංගයෙන්ම ලිංගය ස්පර්ශ කිරීමයි. 'Ogāhetvā mārentī' යනු ජලය තුළ තදින් ගිල්වා මරා දැමීමයි.

ယာနာဒိပဋိက္ခေပကထာ

යානාදි පටික‍්ඛෙප කථා (යානාදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය).

၂၅၃. ဣတ္ထိယုတ္တေနာတိ [Pg.369] ဓေနုယုတ္တေန. ပုရိသန္တရေနာတိ ပုရိသသာရထိနာ. ပုရိသယုတ္တေနာတိ ဂေါဏယုတ္တေန. ဣတ္ထန္တရေနာတိ ဣတ္ထိသာရထိနာ. ဂင်္ဂါမဟိယာယာတိ ဂင်္ဂါမဟကီဠိကာယ. ပုရိသယုတ္တံ ဟတ္ထဝဋ္ဋကန္တိ ဧတ္ထ ပုရိသယုတ္တံ ဣတ္ထိသာရထိ ဝါ ဟောတု, ပုရိသသာရထိ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထဝဋ္ဋကံ ပန ဣတ္ထိယော ဝါ ဝဋ္ဋေန္တု ပုရိသာ ဝါ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယာနုဂ္ဃာတေနာတိ ယာနံ အဘိရုဟန္တဿ သဗ္ဗော ကာယော စလတိ တပ္ပစ္စယာ. သိဝိကန္တိ ပီဌကသိဝိကံ. ပါဋင်္ကိန္တိ ဝံသေ လဂ္ဂေတွာ ကတံ ပဋပေါတလိကံ.

253. 'Itthiyuttena' යනු එළදෙනුන් යෙදූ (රියකින්) යන්නයි. 'Purisantarena' යනු පුරුෂයෙකු රියදුරු ලෙස සිටින (රියකින්) යන්නයි. 'Purisayuttena' යනු ගොනුන් යෙදූ (රියකින්) යන්නයි. 'Itthantarena' යනු ස්ත්‍රියක රියදුරු ලෙස සිටින (රියකින්) යන්නයි. 'Gaṅgāmahiyāyā' යනු ගංගා මහා පූජා උත්සවයකදී කෙරෙන ක්‍රීඩාවන් මෙනි. 'Purisayuttaṃ hatthavaṭṭakaṃ' යන්නෙහි - ගොනුන් යෙදූ රියෙහි ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු රියදුරු වුවද කැපය. නමුත් අතින් පදවන රිය (අත් රිය) ස්ත්‍රීන් හෝ පුරුෂයන් පැදෙවුවද එය කැපමය. 'Yānugghātena' යනු වාහනයකට නගින භික්ෂුවගේ මුළු ශරීරයම සෙලවෙයි, ඒ හේතුවෙන් (ඇතිවන ආපත්තියයි). 'Sivika' යනු පීඨක සිවිකාවයි (පුටුවක් වැනි දෝලාවයි). 'Pāṭaṅki' යනු උණ බම්බුවක එල්ලා සාදන ලද රෙදි දෝලාවයි.

၂၅၄. ဥစ္စာသယနမဟာသယနနာနီတိ ဧတ္ထ ဥစ္စာသယနန္တိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ မဉ္စံ. မဟာသယနန္တိ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ, အာသန္ဒီအာဒီသု အာသန္ဒီတိ ပမာဏာတိက္ကန္တာသနံ. ပလ္လင်္ကောတိ ပါဒေသု ဝါဠရူပါနိ ဌပေတွာ ကတော. ဂေါနကောတိ ဒီဃလောမကော မဟာကောဇဝေါ; စတုရင်္ဂုလာဓိကာနိ ကိရ တဿ လောမာနိ. စိတ္တကာတိ ဝါနစိတြော ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏော. ပဋိကာတိ ဥဏ္ဏာမယော သေတတ္ထရဏော. ပဋလိကာတိ ဃနပုပ္ဖကော ဥဏ္ဏာမယလောဟိတတ္ထရဏော; ယော အာမလကပဋ္ဋောတိပိ ဝုစ္စတိ. တူလိကာတိ ပကတိတူလိကာယေဝ. ဝိကတိကာတိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိရူပဝိစိတြော ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏော. ဥဒ္ဒလောမီတိ ဧကတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ; ‘‘ဥဒ္ဓလောမီ’’တိပိ ပါဌော. ဧကန္တလောမီတိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ကဋ္ဋိဿန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ. ကောသေယျန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသိယသုတ္တမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ; သုဒ္ဓကောသေယျံ ပန ဝဋ္ဋတိ.

254. 'Uccāsayanamahāsayananānī' යන්නෙහි - 'Uccāsayana' යනු ප්‍රමාණය ඉක්මවා උස වූ පාද ඇති ඇඳයි. 'Mahāsayana' යනු අකැප වූ ඇතිරිලි වේ. 'Āsandī' යනාදියේදී 'Āsandī' යනු ප්‍රමාණය ඉක්මවා උස වූ අසුනයි. 'Pallaṅka' යනු පාදවල සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර ආදී සතුන්ගේ රූප යොදා කළ අසුනයි. 'Gonaka' යනු සතරඟුලකට වඩා දිග ලොම් ඇති විශාල ඇතිරිල්ලකි. 'Cittakā' යනු විවීමෙන් විසිතුරු කරන ලද එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Paṭikā' යනු සුදු පැහැති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Paṭalikā' යනු ඝනව මල් මෝස්තර යෙදූ, රතු පැහැති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි; මෙය 'āmalakapaṭṭa' (නෙල්ලි පත්‍ර හැඩැති ඇතිරිල්ල) කියාද කියනු ලැබේ. 'Tūlikā' යනු පුළුන් පිරවූ මෙට්ටයමයි. 'Vikatikā' යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍ර ආදී රූපවලින් විසිතුරු කළ එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Uddalomī' යනු එක් පැත්තක පමණක් දිග ලොම් ඇති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි; 'uddhalomī' කියාද පාඨයක් ඇත. 'Ekantalomī' යනු දෙපැත්තෙහිම දිග ලොම් ඇති එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Kaṭṭissa' යනු මැණික් වර්ග අල්ලා මසන ලද, රන් නූල් මිශ්‍ර පට නූලෙන් කළ ඇතිරිල්ලකි. 'Koseyya' යනු මැණික් අල්ලා මසන ලද, පට නූලෙන් කළ ඇතිරිල්ලකි; නමුත් පිරිසිදු පට ඇතිරිල්ල (කෝසෙය්‍ය) කැපය.

ကုတ္တကန္တိ သောဠသန္နံ နာဋကိတ္ထီနံ ဌတွာ နစ္စနယောဂ္ဂံ ဥဏ္ဏာမယအတ္ထရဏံ. ဟတ္ထတ္ထရအဿတ္ထရာတိ ဟတ္ထိအဿပိဋ္ဌီသု အတ္ထရဏကအတ္ထရဏာ ဧဝ. ရထတ္ထရေပိ ဧသေဝ နယော. အဇိနပ္ပဝေဏီတိ အဇိနစမ္မေဟိ မဉ္စပ္ပမာဏေန သိဗ္ဗိတွာ ကတာ ပဝေဏီ. ကဒလီမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏန္တိ ကဒလီမိဂစမ္မံ နာမ အတ္ထိ, တေန ကတံ ပဝရပစ္စတ္ထရဏံ, ဥတ္တမပစ္စတ္ထရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ကိရ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ကဒလီမိဂစမ္မံ ပတ္ထရိတွာ သိဗ္ဗိတွာ ကရောန္တိ. သဥတ္တရစ္ဆဒန္တိ သဟ ဥတ္တရစ္ဆဒနေန; ဥပရိဗဒ္ဓေန ရတ္တဝိတာနေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော[Pg.370]. သေတဝိတာနမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ အကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေ သတိ န ဝဋ္ဋတိ, အသတိ ပန ဝဋ္ဋတိ. ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနန္တိ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ မဉ္စဿ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနံ, ဧတံ န ကပ္ပတိ. ယံ ပန ဧကမေဝ ဥပဓာနံ ဥဘောသု ပဿေသု ရတ္တံ ဝါ ဟောတိ, ပဒုမဝဏ္ဏံ ဝါ စိတြံ ဝါ, သစေ ပမာဏယုတ္တံ, ဝဋ္ဋတိ. မဟာဥပဓာနံ ပန ပဋိက္ခိတ္တံ.

'Kuttaka' යනු නාට්‍ය ස්ත්‍රීන් දහසය දෙනෙකුට සිටගෙන නැටිය හැකි විශාල එළු ලොම් ඇතිරිල්ලකි. 'Hatthatthara-assattharā' යනු ඇතුන්ගේ හා අශ්වයන්ගේ පිට මත පනවන ඇතිරිලිමය. රථ ඇතිරිලි (rathatthara) සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයමය. 'Ajinappaveṇī' යනු අඳුන් දිවි සම්වලින් ඇඳක ප්‍රමාණයට මසා කළ ඇතිරිල්ලකි. 'Kadalīmigapavarapaccattharaṇa' යනු කදලීමිග (මුව විශේෂයක්) නම් සතෙකුගේ සමෙන් කළ උතුම් ඇතිරිල්ලයි. එය සුදු රෙද්දක් මතුපිට කදලීමිග සම එළා මසා සකස් කරනු ලබතැයි කියනු ලැබේ. 'Sauttaracchada' යනු උඩු වියනක් සහිත වූ යන්නයි; එනම් ඉහළින් බඳින ලද රතු පැහැති වියනක් සමඟ ඇති ඇතිරිල්ලයි. සුදු වියනක් වුවද යටින් අකැප ඇතිරිල්ලක් ඇති විට නොකැපය, එවැන්නක් නැති විට කැපය. 'Ubhatolohitakūpadhāna' යනු ඇඳෙහි දෙපසම (හිසට සහ පයට) රතු පැහැති කොට්ට තබා ඇති ඇතිරිල්ලයි, එය අකැපය. යම් කොට්ටයක් දෙපසම රතු පැහැති හෝ පියුම් පැහැති හෝ විසිතුරු පැහැති වීද, එය නියමිත ප්‍රමාණයෙන් යුක්ත නම් කැපය. නමුත් විශාල කොට්ට (මහා උපාධාන) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

သဗ္ဗစမ္မပဋိက္ခေပါဒိကထာ

සියලු සම් වර්ග ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය.

၂၅၅. ဒီပိစ္ဆာပေါတိ ဒီပိပေါတကော. ဩဂုမ္ဖိယန္တီတိ ဘိတ္တိဒဏ္ဍကာဒီသု ဝေဌေတွာ ဗန္ဓန္တိ.

255. 'Dīpicchāpo' යනු දිවි පැටියාය. 'Ogumphiyantī' යනු බිත්ති, දණ්ඩ ආදියෙහි (සම්) ඔතා බඳිති.

၂၅၆. အဘိနိသီဒိတုန္တိ အဘိနိဿာယ နိသီဒိတုံ; အပဿယံ ကတွာ နိသီဒိတုန္တိ အတ္ထော. ဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ သဥပါဟနေနာတိ ဧတ္ထ ဂိလာနော နာမ ယော န သက္ကောတိ အနုပါဟနော ဂါမံ ပဝိသိတုံ.

256. 'Abhinisīdituṃ' යනු යමක් ඇසුරු කොට (හේත්තු වී) හිඳීමයි; එනම් ඇඳි ආදිය තබාගෙන හිඳීම යන අර්ථයයි. 'Gilānena bhikkhunā saupāhanena' යන්නෙහි - පාවහන් රහිතව ගමට ඇතුළු වීමට අපොහොසත් වන යම් භික්ෂුවක් වේද, ඔහු 'ගිලාන' (රෝගී) නම් වේ.

၂၅၇. ကုရရဃရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ; ဧတေနဿ ဂေါစရဂါမော ဝုတ္တော. ပပတကေ ပဗ္ဗတေတိ ပပတနာမကေ ပဗ္ဗတေ; ဧတေနဿ နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. သောဏောတိ တဿ နာမံ. ကောဋိအဂ္ဃနကံ ပန ကဏ္ဏပိဠန္ဓနကံ ဓာရေတိ, တသ္မာ ‘‘ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝုစ္စတိ; ကောဋိကဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒဇနကံ. ပသာဒနီယန္တိ ဣဒံ တဿေဝ အတ္ထဝေဝစနံ. ဥတ္တမဒမထသမထန္တိ ဥတ္တမံ ဒမထဉ္စ သမထဉ္စ ပညဉ္စ သမာဓိဉ္စ ကာယူပသမဉ္စ စိတ္တူပသမဉ္စာတိပိ အတ္ထော. ဒန္တန္တိ သဗ္ဗေသံ ဝိသူကာယိကဝိပ္ဖန္ဒိတာနံ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ဒန္တံ; ခီဏကိလေသန္တိ အတ္ထော. ဂုတ္တန္တိ သံဝရဂုတ္တိယာ ဂုတ္တံ. သန္တိန္ဒြိယန္တိ ယတိန္ဒြိယံ. နာဂန္တိ အာဂုဝိရဟိတံ. တိဏ္ဏံ မေ ဝဿာနံ အစ္စယေနာတိ မမ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အစ္စယေန. ဥပသမ္ပဒံ အလတ္ထန္တိ အဟံ ဥပသမ္ပဒံ အလဘိံ. ကဏှုတ္တရာတိ ကဏှမတ္တိကုတ္တရာ; ဥပရိ ဝဍ္ဎိတကဏှမတ္တိကာတိ အတ္ထော. ဂေါကဏ္ဋကဟတာတိ ဂုန္နံ ခုရေဟိ အက္ကန္တဘူမိတော သမုဋ္ဌိတေဟိ ဂေါကဏ္ဋကေဟိ ဥပဟတာ. တေ ကိရ ဂေါကဏ္ဋကေ ဧကပဋလိကာ ဥပါဟနာ ရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ; ဧဝံ ခရာ ဟောန္တိ. ဧရဂူ, မောရဂူ, မဇ္ဇာရူ, ဇန္တူတိ ဣမာ စတဿောပိ တိဏဇာတိယော; ဧတေဟိ ကဋသာရကေ စ တဋ္ဋိကာယော စ ကရောန္တိ. ဧတ္ထ ဧရဂူတိ [Pg.371] ဧရကတိဏံ; တံ ဩဠာရိကံ. မောရဂူတိဏံ တမ္ဗသီသံ မုဒုကံ သုခသမ္ဖဿံ, တေန ကတတဋ္ဋိကာ နိပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌိတမတ္တေ ပုန ဥဒ္ဓုမာတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. မဇ္ဇာရုနာ သာဋကေပိ ကရောန္တိ. ဇန္တုဿ မဏိသဒိသော ဝဏ္ဏော ဟောတိ. သေနာသနံ ပညပေသီတိ ဘိသိံ ဝါ ကဋသာရကံ ဝါ ပညပေသိ; ပညပေတွာ စ ပန သောဏဿ အာရောစေတိ – ‘‘အာဝုသော သတ္ထာ တယာ သဒ္ဓိံ ဧကာဝါသေ ဝသိတုကာမော, ဂန္ဓကုဋိယံယေဝ တေ သေနာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ.

257. ‘කුරරඝරයෙහි’ යනු එම නම ඇති නගරයෙහි ය; මෙයින් ඒ (මහාකච්චායන) තෙරුන්ගේ ගෝචර ග්‍රාමය (පිඬු පිණිස වඩින ගම) පවසන ලදී. ‘පපාතක පර්වතයෙහි’ යනු පපාත නම් වූ පර්වතයෙහි ය; මෙයින් උන්වහන්සේගේ නිවාසස්ථානය පවසන ලදී. ‘සෝණ’ යනු ඒ උපාසකයාගේ නමයි. ඔහු කෝටියක් වටිනා කන් ආභරණ පැළඳි බැවින් ‘කුටිකණ්ණ’ යයි කියනු ලැබේ; කෝටියක් වටිනා කන් ආභරණ ඇත්තා යනු එහි අර්ථයයි. ‘පාසාදික’ යනු පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ යන්නයි. ‘පසාදනීය’ යන්න එහිම පර්යාය වචනයකි. ‘උත්තම දමථ සමථ’ යනු උතුම් වූ දමනය ද, සංසිඳීම ද, ප්‍රඥාව ද, සමාධිය ද, කාය වූපසමය හා චිත්ත වූපසමය ද යන්න අර්ථයයි. ‘දන්ත’ යනු සියලු ආකාරයේ මානසික නොසන්සුන්තා කපා හැර ඇති බැවින් දමනය වූ යන්නයි; ක්ෂීණාශ්‍රව වූ යනු අර්ථයයි. ‘ගුත්ත’ යනු සංවරය නමැති ආරක්ෂාවෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ‘සන්තින්ද්‍රිය’ යනු සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති යන්නයි. ‘නාග’ යනු වැරදිවලින් තොර වූ තැනැත්තා ය. ‘මගේ වර්ෂ තුනක් ඇවෑමෙන්’ යනු මාගේ පැවිදි වූ දින සිට වසර තුනක් ගත වූ පසු යන්නයි. ‘උපසම්පදාව ලත්තිමි’ යනු මම උපසම්පදාව ලැබුවෙමි යන්නයි. ‘කණ්හුත්තරා’ යනු කළු මැටි අධික වූ පොළොවයි; මතුපිට කළු මැටි වැඩී ඇති භූමිය යනු අර්ථයයි. ‘ගෝකණ්ටකහතා’ යනු ගවයන්ගේ කුරවලින් පෑගුණු පොළොවෙන් මතු වූ ගව කුර සලකුණු (වලවල්) නිසා දුෂ්කර වූ යන්නයි. එවැනි ගව කුර සලකුණු පවතින රළු භූමියෙහි එක් පටක් ඇති පාවහන්වලට ආරක්ෂාව සැලසීමට නොහැකි බව කියැවේ; ඒ තරමටම ඒවා රළු ය. ‘එරගූ, මොරගූ, මජ්ජාරූ, ජන්තූ’ යනු මේ හතර වර්ගයේම තණකොළ විශේෂයන් ය; මේවායින් පැදුරු සහ ඇතිරිලි සාදනු ලබයි. මෙහි ‘එරගූ’ යනු එරක තණකොළයි; ඒවා රළු ය. ‘මොරගූ’ තණකොළ රතු පැහැති කෙළවරක් ඇති, මෘදු වූ, ස්පර්ශයට සුවදායක ඒවා වේ; එයින් කළ පැදුරක නිදා නැගිටි සැනින් එය නැවත පිම්බී යථා තත්ත්වයට පත්වෙයි. ‘මජ්ජාරූ’ තණවලින් වස්ත්‍ර පවා සාදයි. ‘ජන්තූ’ තණවල පැහැය මැණිකක් බඳු ය. ‘සෙනසුනක් පැනවීය’ යනු මෙට්ටයක් හෝ පැදුරක් හෝ පැනවීය යන්නයි; එසේ පනවා සෝණ තෙරුන්ට මෙසේ පවසයි: “ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ සමඟ එකම වාසස්ථානයක වැඩසිටීමට කැමති සේක, ගඳකිළියෙහිම ඔබට සෙනසුනක් පනවන ලදී” යනුවෙනි.

၂၅၈. အယံ ခွဿ ကာလောတိ အယံ ခေါ ကာလော ဘဝေယျ. ပရိဒဿီတိ ပရိဒဿေသိ. ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒေယျာသီတိ ယံ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဇာနာပေသိ, တဿ အယံ ကာလော ဘဝေယျ, ဟန္ဒ ဒါနိ အာရောစေမိ တံ သာသန’’န္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

258. “මේ එයට සුදුසු කාලයයි” යනු මෙය (උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ පණිවිඩය පැවසීමට) කාලය විය හැකිය යන්නයි. ‘පරිදස්සී’ යනු පෙන්වා දුන්නේය යන්නයි. “මාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මට යම් කරුණක් දැනුම් දුන්නේ ද, එය පැවසීමට දැන් සුදුසු කාලයයි, දැන් මම ඒ පණිවිඩය සැල කරමි” යනු මෙහි අදහසයි.

၂၅၉. ဝိနယဓရပဉ္စမေနာတိ အနုဿာဝနာစရိယပဉ္စမေန. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနန္တိ ဧတ္ထ မနုဿစမ္မံ ဌပေတွာ ယေန ကေနစိ စမ္မေန ဥပါဟနာ ဝဋ္ဋတိ. ဥပါဟနကောသကသတ္ထကောသကကုဉ္စိကကောသကေသုပိ ဧသေဝ နယော. စမ္မာနိ အတ္ထရဏာနီတိ ဧတ္ထ ပန ယံကိဉ္စိ ဧဠကစမ္မံ အဇစမ္မဉ္စ အတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. မိဂစမ္မေ ဧဏီမိဂေါ ဝါတမိဂေါ ပသဒမိဂေါ ကုရင်္ဂမိဂေါ မိဂမာတုကော ရောဟိတမိဂေါတိ ဧတေသံယေဝ စမ္မာနိ ဝဋ္ဋန္တိ. အညေသံ ပန –

259. ‘විනයධර පංචම’ යනු කම්මවාචාචාර්යවරයා පස්වැන්නා කොට ඇති පංචවග්ගික සංඝයා විසිනි. “මහණෙනි, සියලුම ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයන්හි (අතිරේක වටපට පවතින) පාවහන් අනුදනිමි” යන මෙහි මිනිස් සම හැර අන් ඕනෑම සමකින් කළ පාවහන් සුදුසු වේ. පාවහන් බහාලන කවර, ආයුධ කවර සහ යතුරු කවර සඳහා ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ‘සම් ඇතිරිලි’ යන්නෙහි බැටළු සමක් හෝ එළු සමක් හෝ එළා නිදාගැනීමට හෝ වාඩිවීමට සුදුසු බව පැවසේ. මුව සම සම්බන්ධයෙන් නම්, ඒණී මුවා, වාත මුවා, පසද මුවා, කුරංග මුවා, මෘග මාතෘක මුවා සහ රෝහිත මුවා යන මේ මුව වර්ගයන්ගේ සම පමණක් සුදුසු වේ. අනෙක් සතුන්ගේ නම් —

မက္ကဋော ကာဠသီဟော စ, သရဘော ကဒလီမိဂေါ;

ယေ စ ဝါဠမိဂါ ကေစိ, တေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ.

වඳුරා, කළු සිංහයා, සරභ මුවා, කදලී මුවා සහ යම් රුදුරු මෘගයෝ වෙත් ද, ඔවුන්ගේ සම පරිභෝජනයට සුදුසු නොවේ.

တတ္ထ ဝါဠမိဂါတိ သီဟဗျဂ္ဃအစ္ဆတရစ္ဆာ; န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံယေဝ, ယေသံ ပန စမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ, တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ အန္တမသော ဂေါမဟိံသသသဗိဠာရာဒယောပိ သဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဝါဠမိဂါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေသဉှိ သဗ္ဗေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ. န တာဝ တံ ဂဏနူပဂံ ယာဝ န ဟတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယာဝ အာဟရိတွာ ဝါ န ဒိန္နံ, တုမှာကံ ဘန္တေ စီဝရံ ဥပ္ပန္နန္တိ ပဟိဏိတွာ ဝါ နာရောစိတံ, တာဝ ဂဏနံ န ဥပေတိ. သစေ အနဓိဋ္ဌိတံ, ဝဋ္ဋတိ; အဓိဋ္ဌိတဉ္စ ဂဏနံ န ဥပေတီတိ အတ္ထော. ယဒါ ပန အာနေတွာ ဝါ ဒိန္နံ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နန္တိ ဝါ သုတံ, တတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟမေဝ ပရိဟာရံ လဘတီတိ.

එහි ‘වාළමෘග’ (රුදුරු මෘගයන්) යනු සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, වලස් සහ දිවියන් ය; මේ සතුන්ගේ පමණක් නොව, යම් සතුන්ගේ සම සුදුසු යැයි පවසා ඇත් ද, ඒ සතුන් හැර ඉතිරි හරක්, මීහරක්, හාවුන්, බළලුන් ඇතුළු සියලු සතුන් මෙම ශික්ෂාපදයේ අර්ථය අනුව ‘වාළමෘග’ ගණයෙහිම ලා සැලකිය යුතුය. මේ සියලු සතුන්ගේ සම පරිභෝජනයට නුසුදුසු ය. “අතට පත්වන තෙක් එය ගණනයට (සන්තක වීමට) නොපැමිණේ” යනු ගෙනැවිත් දෙන තුරු හෝ “ස්වාමීනි, ඔබට සිවුරක් උපන්නා (ලැබුණා)” යැයි දන්වා එවන තුරු එය සන්තක වූවා සේ නොසැලකේ. ඉදින් එය අධිෂ්ඨාන නොකළේ නම් සුදුසු ය; අධිෂ්ඨාන කළ සිවුර ද (දස දිනක් ඉක්මවන තෙක්) ගණනයට නොපැමිණේ යනු අර්ථයයි. යම් දිනක එය ගෙනැවිත් දෙනු ලැබුවේ ද, නැතහොත් ලැබුණා යැයි අසන්නට ලැබුණේ ද, එතැන් සිට දස දිනක් පමණක් තබා ගැනීමට අවසර ලැබේ.

စမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චම්මක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၆. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကံ

6. භේසජ්ජක්ඛන්ධකය

ပဉ္စဘေသဇ္ဇာဒိကထာ

පංච භේසජ්ජාදි කථාව

၂၆၀. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ [Pg.372] – သာရဒိကေန အာဗာဓေနာတိ သရဒကာလေ ဥပ္ပန္နေန ပိတ္တာဗာဓေန, တသ္မိဉှိ ကာလေ ဝဿောဒကေနပိ တေမေန္တိ, ကဒ္ဒမမ္ပိ မဒ္ဒန္တိ, အန္တရန္တရာ အာတပေါပိ ခရော ဟောတိ, တေန တေသံ ပိတ္တံ ကောဋ္ဌဗ္ဘန္တရဂတံ ဟောတိ. အာဟာရတ္ထဉ္စ ဖရေယျာတိ အာဟာရတ္ထံ သာဓေယျ.

260. භේසජ්ජක්ඛන්ධකයෙහි — ‘සාරදිකේන ආබාධේනා’ යනු සරත් කාලයෙහි හටගන්නා පීත්ත (පිත) ආබාධය නිසා යන්නයි. ඒ කාලයෙහි වැසි දියෙන් තෙමෙන බැවින් ද, මඩ පාගන බැවින් ද, අතරින් පතර තද අව් රශ්මිය පවතින බැවින් ද, ඔවුන්ගේ පිත උදරය අභ්‍යන්තරයට යයි. ‘ආහාරත්ථඤ්ච ඵරෙය්‍යා’ යනු ආහාරයෙන් සිදුවන කාර්යය ඉටුකරයි යන්නයි.

၂၆၁. နစ္ဆာဒေန္တီတိ န ဇိရန္တိ, န ဝါတရောဂံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတုံ သက္ကောန္တိ. သေနေသိတာနီတိ သိနိဒ္ဓါနိ. ဘတ္တာစ္ဆာဒကေနာတိ ဘတ္တံ အရောစိကေန.

261. ‘නච්ඡාදෙන්ති’ යනු ආහාර දිරවන්නේ නැත, නැතහොත් වාත රෝගය සන්සිඳවීමට නොහැකි වේ යන්නයි. ‘සේනේසිතානි’ යනු තෙල් සහිත (ස්නිග්ධ) ආහාරයි. ‘භත්තාච්ඡාදකේන’ යනු ආහාර කෙරෙහි අරුචිය ඇති කරන ඖෂධය නිසා යන්නයි.

၂၆၂. အစ္ဆဝသန္တိအာဒီသု နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိအာဒီသု မဇ္ဈနှိကေ အဝီတိဝတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပစိတွာ ပရိဿာဝေတွာ စာတိ အတ္ထော. တေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ သတ္တာဟကာလိကတေလပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ.

262. ‘අච්ඡවසන්ති’ ආදී පාඨයන්හි නිස්සග්ගිය වර්ණනාවෙහි පැවසූ පරිදිම විනිශ්චය දත යුතුය. ‘කාලේ පටිග්ගහිතං’ ආදී තන්හි මධ්‍යාහ්නය ඉක්මවීමට පෙර පිළිගෙන, පිසගෙන සහ පෙරාගෙන යනු අර්ථයයි. ‘තේල පරිභෝගයෙන් පරිභෝජනය කිරීමට’ යනු සත් දිනක් පමණක් තබාගත හැකි තෙල් පරිභෝජනය කරන ක්‍රමයට අනුකූලව පරිභෝජනය කිරීමට යන්නයි.

၂၆၃. မူလဘေသဇ္ဇာဒိ ဝိနိစ္ဆယောပိ ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ. တသ္မာ ဣဓ ယံ ယံ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တံ တံ တဒေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဝစတ္တန္တိ သေတဝစံ. နိသဒံ နိသဒပေါတကန္တိ ပိသနသိလာ စ ပိသနပေါတော စ. ဖဂ္ဂဝန္တိ လတာဇာတိ. နတ္တမာလန္တိ ကရဉ္ဇံ. ဟိင်္ဂုဟိင်္ဂုဇတုဟိင်္ဂုသိပါဋိကာ ဟိင်္ဂုဇာတိယောယေဝ. တကတကပတ္တိတကပဏ္ဏိယော လာခါဇာတိယော.

263. මූල ඖෂධ ආදී විනිශ්චය ද ඛුද්දක වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී. එබැවින් මෙහි කලින් නොපැවසූ දෑ පමණක් විස්තර කරමු. ‘වචත්තං’ යනු සුදු වජ (ලිනේල්) හෝ සේත් වජ ය. ‘නිසදං නිසදපෝතකං’ යනු බෙහෙත් අඹරන ගල සහ බෙහෙත් අඹරන කුඩා ගල් කැබැල්ලයි. ‘ඵග්ගවං’ යනු වැල් වර්ගයකි. ‘නත්තමාලං’ යනු කරඳ ගසයි. ‘හිංගු, හිංගුජතු, හිංගුසිපාටිකා’ යනු හිංගු (පෙරුම්කායම්) වර්ගයන්මය. ‘තකටක, පත්තිතක, පණ්ණියෝ’ යනු ලාකඩ වර්ග වේ.

သာမုဒ္ဒန္တိ သမုဒ္ဒတီရေ ဝါလုကာ ဝိယ သန္တိဋ္ဌတိ. ကာဠလောဏန္တိ ပကတိလောဏံ. သိန္ဓဝန္တိ သေတဝဏ္ဏံ ပဗ္ဗတေ ဥဋ္ဌဟတိ. ဥဗ္ဘိဒန္တိ ဘူမိတော အင်္ကုရံ ဥဋ္ဌဟတိ. ဗိလန္တိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေဟိ သဒ္ဓိံ ပစိတံ, တံ ရတ္တဝဏ္ဏံ.

‘සාමුද්දං’ යනු මුහුදු වෙරළෙහි වැලි මෙන් පවතින ලුණු ය. ‘කාලලෝණං’ යනු ස්වභාවික ලුණු (කළු ලුණු) ය. ‘සින්ධවං’ යනු සින්ධු පර්වතයෙහි හටගන්නා සුදු පැහැති ලුණු ය. ‘උබ්භිදං’ යනු පොළොවෙන් අංකුරයක් මෙන් මතු වන ලුණු ය. ‘බිලං’ යනු විවිධ ද්‍රව්‍යයන් සමඟ පිසින ලද රතු පැහැති ලුණු වර්ගයකි.

၂၆၄-၆. ကာယော ဝါ ဒုဂ္ဂန္ဓောတိ ကဿစိ အဿာဒီနံ ဝိယ ကာယဂန္ဓော ဟောတိ, တဿာပိ သိရီသကောသုမ္ဗာဒိစုဏ္ဏာနိ ဝါ ဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ ဝါ သဗ္ဗာနိ ဝဋ္ဋန္တိ. ဆကဏန္တိ ဂေါမယံ. ရဇနနိပ္ပက္ကန္တိ ရဇနကသဋံ. ပါကတိကစုဏ္ဏမ္ပိ ကောဋ္ဋေတွာ ဥဒကေန တေမေတွာ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ; ဧတမ္ပိ ရဇနနိပ္ပက္ကသင်္ခေပမေဝ ဂစ္ဆတိ.

264-6. ‘කය හෝ දුගඳ වේ නම්’ යනු යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශරීරයෙන් අශ්වයෙකුගේ වැනි දුගඳක් හමන්නේ නම්, ඔහුට කුඹුක් (සිරිස), කොසුඹ ආදියෙහි කුඩු හෝ සුවඳ කුඩු වර්ග පාවිච්චි කිරීම සුදුසු ය. ‘ඡකණං’ යනු ගොම ය. ‘රජනනිප්පක්කං’ යනු සායම් පිසූ පසු ඉතිරි වන රොඩු ය. සාමාන්‍ය ඖෂධ කුඩු වුව ද කොටා දියෙන් තෙමා ස්නානය කිරීම සුදුසු ය; මෙය ද සායම් රොඩුවලටම ඇතුළත් වේ.

အာမကမံသဉ္စ [Pg.373] ခါဒိ အာမကလောဟိတဉ္စ ပိဝီတိ န တံ ဘိက္ခု ခါဒိ န ပိဝိ, အမနုဿော ခါဒိတွာ စ ပိဝိတွာ စ ပက္ကန္တော, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဿ သော အမနုဿိကာဗာဓော ပဋိပ္ပဿမ္ဘီ’’တိ.

‘අමු මස් කෑවේය, අමු ලේ බීවේය’ යනු ඒ භික්ෂුව එය කෑවේ හෝ බීවේ නැත, අමනුෂ්‍යයෙකු (ආවේශ වී) එය අනුභව කර නික්ම ගියේය; එබැවින් “ඔහුගේ ඒ අමනුෂ්‍ය ආබාධය සන්සිඳුණේය” යයි සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා වදාළහ.

အဉ္ဇနန္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစနမေတံ. ကာဠဉ္ဇနန္တိ ဧကာ အဉ္ဇနဇာတိ. ရသဉ္ဇနံ နာနာသမ္ဘာရေဟိ ကတံ. သောတဉ္ဇနန္တိ နဒီသောတာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနကံ အဉ္ဇနံ. ဂေရုကော နာမ သုဝဏ္ဏဂေရုကော. ကပလ္လန္တိ ဒီပသိခတော ဂဟိတမသိ. အဉ္ဇနူပပိံသနေဟီတိ အဉ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ပိံသိတဗ္ဗေဟိ, န ဟိ ကိဉ္စိ အညနူပပိံသနံ န ဝဋ္ဋတိ. စန္ဒနန္တိ လောဟိတစန္ဒနာဒိကံ ယံကိဉ္စိ. တဂရာဒီနိ ပါကဋာနိ, အညာနိပိ နီလုပ္ပလာဒီနိ ဝဋ္ဋန္တိယေဝ.

'අඤ්ජන' යනු සියලු වර්ගයේ අඳුන් සඳහා පොදු වූ නාමයකි. 'කාලඤ්ජන' යනු එක්තරා අඳුන් විශේෂයකි. 'රසඤ්ජන' යනු විවිධ ද්‍රව්‍යයන් එක්කොට සාදන ලද්දකි. 'සොතඤ්ජන' යනු ගංගා ඇළ දොළ ආදියෙහි උපදින අඳුන් විශේෂයකි. 'ගෙරුක' යනු රන්වන් පැහැති ගුරුගල් විශේෂයකි. 'කපල්ල' යනු පහන් දැල්ලෙන් ලබාගත් දැලි ය. 'අඤ්ජනූපපිංසන' යනු අඳුන් සමඟ එක්ව අඹරන ඖෂධ වර්ගයි. අඳුන් සමඟ ඕනෑම දෙයක් අඹරා ගැනීමට අවසර ඇත. 'චන්දන' යනු රත් සඳුන් ආදී ඕනෑම සඳුන් වර්ගයකි. තගර ආදිය ප්‍රසිද්ධ ය. නිල් මහනෙල් ආදිය ද අනුදන්නා ලද්දේමය.

အဋ္ဌိမယန္တိ မနုဿဋ္ဌိံ ဌပေတွာ အဝသေသအဋ္ဌိမယံ. ဒန္တမယန္တိ ဟတ္ထိဒန္တာဒိသဗ္ဗဒန္တမယံ. ဝိသာဏမယေပိ အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ, နဠမယာဒယော ဧကန္တကပ္ပိယာယေဝ. သလာကဋ္ဌာနိယန္တိ ယတ္ထ သလာကံ ဩဒဟန္တိ, တံ သုသိရဒဏ္ဍကံ ဝါ ထဝိကံ ဝါ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. အံသဗဒ္ဓကောတိ အဉ္ဇနိတ္ထဝိကာယ အံသဗဒ္ဓကော. ယမကနတ္ထုကရဏိန္တိ သမသောတာဟိ ဒွီဟိ ပနာဠိကာဟိ ဧကံ နတ္ထုကရဏိံ.

'අට්ඨිමය' යනු මිනිස් ඇට හැර සෙසු සතුන්ගේ ඇටවලින් කළ අඳුන් නල ආදියයි. 'දන්තමය' යනු ඇත් දළ ආදී දළවලින් කළ උපකරණයි. අං වලින් කළ (විසාණමය) උපකරණවල ද අකැප බවක් නැත. බට ආදියෙන් කළ ඒවා ඒකාන්තයෙන්ම කැප ය. 'සලාකට්ඨානිය' යනු අඳුන් කූර තබන සිදුරක් සහිත දණ්ඩක් හෝ මල්ලක් වැනි ස්ථානයක් බව අර්ථයයි. 'අංසබද්ධක' යනු අඳුන් මල්ලේ උරහිසෙහි බඳින පටියයි. 'යමකනත්ථුකරණි' යනු නාස් පුඩු දෙකටම එකවර නස්‍ය කිරීමට හැකි වන පරිදි නළ දෙකක් සහිත නස්‍ය උපකරණයකි.

၂၆၇. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ တေလပါကန္တိ ယံကိဉ္စိ ဘေသဇ္ဇပက္ခိတ္တံ သဗ္ဗံ အနုညာတမေဝ ဟောတိ. အတိပက္ခိတ္တမဇ္ဇာနီတိ အတိဝိယ ခိတ္တမဇ္ဇာနိ; ဗဟုံ မဇ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ ယောဇိတာနီတိ အတ္ထော.

267. මහණෙනි, යම්කිසි ඖෂධයක් එක්කොට පලවන තෙල් (තෛලපාකය) මම අනුදනිමි, එය සියලු ආකාරයෙන්ම අනුදන්නා ලද්දකි. 'අතිපක්ඛිත්තමජ්ජ' යනු මත්පැන් ඉතා වැඩිපුර දමා සකස් කරන ලද ඖෂධ බව අර්ථයයි.

အင်္ဂဝါတောတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝါတော. သမ္ဘာရသေဒန္တိ နာနာဝိဓပဏ္ဏဘင်္ဂသေဒံ. မဟာသေဒန္တိ မဟန္တံ သေဒံ; ပေါရိသပ္ပမာဏံ အာဝါဋံ အင်္ဂါရာနံ ပူရေတွာ ပံသုဝါလိကာဒီဟိ ပိဒဟိတွာ တတ္ထ နာနာဝိဓာနိ ဝါတဟရဏပဏ္ဏာနိ သန္ထရိတွာ တေလမက္ခိတေန ဂတ္တေန တတ္ထ နိပဇ္ဇိတွာ သမ္ပရိဝတ္တန္တေန သရီရံ သေဒေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဘင်္ဂေါဒကန္တိ နာနာပဏ္ဏဘင်္ဂကုထိတံ ဥဒကံ; တေဟိ ပဏ္ဏေဟိ စ ဥဒကေန စ သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ သေဒေတဗ္ဗော. ဥဒကကောဋ္ဌကန္တိ ဥဒကကောဋ္ဌေ စာဋိံ ဝါ ဒေါဏိံ ဝါ ဥဏှောဒကဿ ပူရေတွာ တတ္ထ ပဝိသိတွာ သေဒကမ္မကရဏံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

'අංගවාත' යනු අත් පා වල ඇති වන වාත රෝගයයි. 'සම්භාරසේද' යනු විවිධ කොළ වර්ග තම්බා හුමාලයෙන් තැවීමයි. 'මහාසේද' යනු මිනිසෙකුගේ ප්‍රමාණයට වලක් හාරා, එය ගිනි අඟුරු වලින් පුරවා, වැලි හා පස් වලින් වසා, ඒ මත වාතය නසන කොළ අතු අතුරා, තෙල් ගාගත් ශරීරයෙන් එහි සැතපී ඒ මේ අත පෙරළෙමින් ශරීරය තැවීම මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'භංගෝදක' යනු විවිධ කොළ වර්ග දමා තැම්බූ ජලයයි; එම කොළ වලින් හා ජලයෙන් ශරීරය නහවා තැවිය යුතුය. 'උදකකොට්ඨක' යනු ස්නානය කරන ස්ථානයක රත් වූ ජලය පිරවූ භාජනයක් හෝ ඔරුවක් තබා, එහි බැස දහඩිය පිට කිරීම මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

ပဗ္ဗဝါတော [Pg.374] ဟောတီတိ ပဗ္ဗေ ပဗ္ဗေ ဝါတော ဝိဇ္ဈတိ. လောဟိတံ မောစေတုန္တိ သတ္ထကေန လောဟိတံ မောစေတုံ. ပဇ္ဇံ အဘိသင်္ခရိတုန္တိ ယေန ဖာလိတပါဒါ ပါကတိကာ ဟောန္တိ; တံ နာဠိကေရာဒီသု နာနာဘေသဇ္ဇာနိ ပက္ခိပိတွာ ပဇ္ဇံ အဘိသင်္ခရိတုံ; ပါဒါနံ သပ္ပာယဘေသဇ္ဇံ ပစိတုန္တိ အတ္ထော. တိလကက္ကေန အတ္ထောတိ ပိဋ္ဌေဟိ တိလေဟိ အတ္ထော. ကဗဠိကန္တိ ဝဏမုခေ သတ္တုပိဏ္ဍံ ပက္ခိပိတုံ. သာသပကုဍ္ဍေနာတိ သာသပပိဋ္ဌေန. ဝဍ္ဎမံသန္တိ အဓိကမံသံ အာဏိ ဝိယ ဥဋ္ဌဟတိ. လောဏသက္ခရိကာယ ဆိန္ဒိတုန္တိ ခုရေန ဆိန္ဒိတုံ. ဝိကာသိကန္တိ တေလရုန္ဓနပိလောတိကံ. သဗ္ဗံ ဝဏပဋိကမ္မန္တိ ယံကိဉ္စိ ဝဏပရိကမ္မံ နာမ အတ္ထိ; သဗ္ဗံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

'පබ්බවාත' යනු හන්දිපත් වල ඇති වන විදින සුලු වාත වේදනාවයි. 'ලෝහිතං මෝචේතුං' යනු කුඩා පිහියකින් ලේ පිට කිරීමයි. 'පජ්ජං අභිසංඛරිතුං' යනු පතුල් පැලී ඇති විට, ඒ සඳහා පොල් ගෙඩි ආදියට විවිධ ඖෂධ දමා පතුල් වලට සුදුසු ඖෂධ පිස සකස් කර ගැනීමයි. 'තිලකක්ක' යනු අඹරන ලද තල ය. 'කබලිකා' යනු තුවාල මුඛයෙහි තබන පිටි ගුලියකි. 'සාසපකුඩ්ඩ' යනු අබ පිටි ය. 'වඩ්ඪමංස' යනු තුවාලය මත ඇණයක් මෙන් මතුවන වැඩුණු මස් ය. 'ලෝණසක්ඛරිකාය ඡින්දිතුං' යනු දැලි පිහියකින් එය කපා දැමීමයි. 'විකාසිකා' යනු තෙල් රඳවා තබා ගැනීමට තුවාලය මත තබන රෙදි කැබැල්ලයි. සියලු වණ පිළියම් (තුවාල වලට කරන ප්‍රතිකාර) මම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

၂၆၈. သာမံ ဂဟေတွာတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သပ္ပဒဋ္ဌဿေဝ, အညသ္မိမ္ပိ ဒဋ္ဌဝိသေ သတိ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ; အညေသု ပန ကာရဏေသု ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ကတော န ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ သစေ ဘူမိပ္ပတ္တော, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော; အပ္ပတ္တံ ပန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

268. 'සාමං ගහෙත්වා' යනු මෙම මහා විකට ඖෂධය සර්පයෙකු දෂ්ට කළ විට පමණක් නොව, වෙනත් විෂ සහිත සතෙකු දෂ්ට කළ විට ද තමන්ම ගෙන පරිභෝජනය කළ හැකි බවයි. එහෙත් සෙසු අවස්ථාවන්හිදී පිළිගන්වන ලද දෙයම කැප වේ. 'කතෝ න පුන පටිග්ගහේතබ්බෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අසූචි ආදිය භූමියට පත් වූයේ නම් එය පිළිගැන්විය යුතු බවයි. භූමියට පත් වීමට පෙර (භාජනයකට වැටීමට පෙර) ඒවා තමන්ටම ගත හැකිය.

၂၆၉. ဃရဒိန္နကာဗာဓောတိ ဝသီကရဏပါနကသမုဋ္ဌိတရောဂေါ. သီတာလောဠိန္တိ နင်္ဂလေန ကသန္တဿ ဖာလေ လဂ္ဂမတ္တိကံ ဥဒကေန အာလောဠေတွာ ပါယေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

269. 'ඝරදින්නක' යනු වශීකෘත පාන වර්ග ආදිය නිසා ඇති වන රෝගයකි. 'සීතාලෝලි' යනු සී සෑමේදී නගුල් තලයේ තැවරුණු පස් ජලයෙහි දියකර පෙවීම අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

ဒုဋ္ဌဂဟဏိကောတိ ဝိပန္နဂဟဏိကော; ကိစ္ဆေန ဥစ္စာရော နိက္ခမတီတိ အတ္ထော. အာမိသခါရန္တိ သုက္ခောဒနံ ဈာပေတွာ တာယ ဆာရိကာယ ပဂ္ဃရိတံ ခါရောဒကံ. မုတ္တဟရီတကန္တိ ဂေါမုတ္တပရိဘာဝိတံ ဟရီတကံ. အဘိသန္နကာယောတိ ဥဿန္နဒေါသကာယော. အစ္ဆကဉ္ဇိယန္တိ တဏ္ဍုလောဒကမဏ္ဍော. အကဋယုသန္တိ အသိနိဒ္ဓေါ မုဂ္ဂပစိတပါနီယော. ကဋာကဋန္တိ သောဝ ဓောတသိနိဒ္ဓေါ. ပဋိစ္ဆာဒနီယေနာတိ မံသရသေန.

'දුට්ඨගහණික' යනු අජීර්ණ රෝගයයි; එහිදී මළපහ කිරීම අපහසු වේ. 'ආමිසක්ඛාර' යනු වියළි බත් පුලුස්සා එම අළු වලින් පෙරූ ක්ෂාර දියරයයි. 'මුත්තහරීතක' යනු ගව මුත්‍රයෙන් පෙඟවූ අරළු ය. 'අභිසන්නකාය' යනු දෝෂ බහුල වූ ශරීරයයි. 'අච්ඡකඤ්ජිය' යනු බත් සේදූ පැහැදිලි දියරයයි. 'අකටයූස' යනු තෙල් රහිතව මුං ඇට තම්බා ගත් පානයයි. 'කටාකට' යනු පිරිසිදුව සකස් කළ එම මුං යුෂමයි. 'පටිච්ඡාදනීය' යනු මස් හොදියි.

ဂုဠာဒိအနုဇာနနကထာ

හකුරු ආදිය අනුදැන වදාළ කතාවයි.

၂၇၂. သစေ ဘိက္ခဝေ ပက္ကာပိ မုဂ္ဂါ ဇာယန္တီတိ ပက္ကာ မုဂ္ဂါ သစေပိ ဇာယန္တိ, ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ. ပက္ကတ္တာ ဟိ တေ ကပ္ပိယာ ဧဝ.

272. මහණෙනි, ඉදින් මුං ඇට පිසූ පසුත් ඒවා පැළ වේ නම්, කැමති පරිදි පරිභෝජනය කරන්න. පිසූ බැවින් ඒවා භික්ෂූන්ට කැපමය.

၂၇၄. အန္တောဝုတ္ထန္တိ [Pg.375] အကပ္ပိယကုဋိယံ ဝုတ္ထံ. သာမံ ပက္ကန္တိ ဧတ္ထ ယံကိဉ္စိ အာမိသံ ဘိက္ခုနော ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေပိဿ ဥဏှယာဂုယာ သုလသိပဏ္ဏာနိ ဝါ သိင်္ဂိဝေရံ ဝါ လောဏံ ဝါ ပက္ခိပန္တိ, တမ္ပိ စာလေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ယာဂုံ နိဗ္ဗာပေမီ’’တိ ပန စာလေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥတ္တဏ္ဍုလဘတ္တံ လဘိတွာပိ ပိဒဟိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မနုဿာ ပိဒဟိတွာဝ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ; ‘‘ဘတ္တံ ဝါ မာ နိဗ္ဗာယတူ’’တိ ပိဒဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ခီရတက္ကာဒီသု ပန သကိံ ကုထိတေသု အဂ္ဂိံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပုနပါကဿ အနုညာတတ္တာ. ဥက္ကပိဏ္ဍကာပိ ခါဒန္တီတိ ဗိဠာမူသိကဂေါဓာမင်္ဂုသာ ခါဒန္တိ. ဒမကာတိ ဝိဃာသာဒါ.

274. 'අන්තෝවුත්ථ' යනු අකැප කුටියක් තුළ තබා ගත් දෙයයි. භික්ෂුවක් විසින් තමන් විසින්ම කිසිදු ආමිසයක් පිසීම අකැපය. ඉදින් රත් වූ කැඳකට මිනිසුන් කොළ වර්ග, ඉඟුරු හෝ ලුණු දැමූ විට එය හැඳිගෑම අකැප ය. එහෙත් 'කැඳ නිවමි' යන අදහසින් හැඳිගෑම කැප ය. නොපිසූ සහල් සහිත බත් ලැබුණු විට පාත්‍රය වැසීම අකැප ය. එහෙත් මිනිසුන් වසා දුන්නේ නම් කැප ය. එසේම 'බත් නිවෙන්නට නොදී තබා ගනිමි' යන අදහසින් වැසීම කැප ය. කිරි සහ මෝරු ආදිය එක් වරක් රත් වූ පසු නැවත ගින්දර දීම කැප ය, මන්ද යත් නැවත පිසීමට අවසර දී ඇති බැවිනි. 'උක්කපිණ්ඩකා' යනු බළලුන්, මීයන්, තලගොයන් සහ මුගටියන් වැනි සතුන් කන දේ ය. 'දමක' යනු ඉඳුල් කන්නන් ය.

၂၇၆. တတော နီဟဋန္တိ ယတ္ထ နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တိ, တတော နီဟဋံ.

276. 'තතෝ නීහට' යනු ආරාධනා ලබා වළඳන ස්ථානයෙන් බැහැරට ගෙනෙන ලද කෑම වර්ගයි.

၂၇၈. ဝနဋ္ဌံ ပေါက္ခရဋ္ဌန္တိ ဝနေ စေဝ ပဒုမိနိဂစ္ဆေ စ ဇာတံ. အဗီဇန္တိ တရုဏဖလံ, ယဿ ဗီဇံ န အင်္ကုရံ ဇနေတိ. နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇန္တိ ဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋေတွာ အပနေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗကံ အမ္ဗပနသာဒိ.

278. 'වනට්ඨ පොක්ඛරට්ඨ' යනු වනයේ හෝ නෙළුම් පොකුණු වල වැවෙන දෑ ය. 'අබීජ' යනු පැළ නොවන බීජ සහිත ළපටි ගෙඩි ය. 'නිබ්බට්ටබීජ' යනු ඇට ඉවත් කර අනුභව කළ යුතු අඹ, කොස් ආදී පලතුරු ය.

၂၇၉. ဒုရောပယော ဝဏောတိ ဒုက္ခေန ရုဟတိ, ဒုက္ခေန ပါကတိကော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဒုပ္ပရိဟာရံ သတ္ထန္တိ သမ္ဗာဓေ ဒုက္ခေန သတ္ထံ ပရိဟရေယျံ. သတ္ထကမ္မံ ဝါ ဝတ္ထိကမ္မံ ဝါတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ဩကာသေ ယေန ကေနစိ သတ္ထေန ဝါ သူစိယာ ဝါ ကဏ္ဋကေန ဝါ သတ္တိကာယ ဝါ ပါသာဏသက္ခလိကာယ ဝါ နခေန ဝါ ဆိန္ဒနံ ဝါ ဖာလနံ ဝါ ဝိဇ္ဈနံ ဝါ လေခနံ ဝါ န ကာတဗ္ဗံ; သဗ္ဗဉှေတံ သတ္ထကမ္မမေဝ ဟောတိ. ယေန ကေနစိ ပန စမ္မေန ဝါ ဝတ္ထေန ဝါ ဝတ္ထိပီဠနမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ; သဗ္ဗဉှေတံ ဝတ္ထိကမ္မမေဝ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ သမ္ဗာဓဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလာတိ ဣဒံ သတ္ထကမ္မံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝတ္ထိကမ္မံ ပန သမ္ဗာဓေယေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ. တတ္ထ ပန ခါရံ အာဒါတုံ ယေန ကေနစိ ရဇ္ဇုကေန ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ တေန ဆိဇ္ဇတိ, သုစ္ဆိန္နံ. အဏ္ဍဝုဍ္ဎိရောဂေပိ သတ္ထကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ အဏ္ဍံ ဖာလေတွာ ဗီဇာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အရောဂံ ကရိဿာမီ’’တိ န ကတ္တဗ္ဗံ. အဂ္ဂိတာပနဘေသဇ္ဇာလိမ္ပနေသု ပန ပဋိက္ခေပေါ နတ္ထိ. ဝစ္စမဂ္ဂေ ဘေသဇ္ဇမက္ခိတာ အာဒါနဝဋ္ဋိ ဝါ ဝေဠုနာဠိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ယာယ ခါရကမ္မံ ဝါ ကရောန္တိ, တေလံ ဝါ ပဝေသေန္တိ.

279. 'දුරෝපයෝ වණෝ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දුක සේ හෙවත් අපහසුවෙන් සුවවන, අපහසුවෙන් ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්වන තුවාලය යන්නයි. 'දුප්පරිහාරං සත්ථං' යනු රහස් ප්‍රදේශයෙහි (සම්බාධයෙහි) අපහසුවෙන් ශස්ත්‍රය (සැත්) පරිහරණය කළ යුතුය යන්නයි. 'සත්ථකම්මං වා වත්ථිකම්මං වා' යනු, නියම කරන ලද ස්ථානයක යම්කිසි සැතකින්, ඉදිකටුවකින්, කටුවකින්, හෙල්ලකින්, ගල් කැටයකින් හෝ නියපොත්තකින් කැපීම, පැලීම, විදීම හෝ ඉරි ඇඳීම නොකළ යුතුය; මේ සියල්ල ශල්‍යකර්ම (සත්ථකම්ම) ගණයට වැටේ. කිසියම් සමකින් හෝ රෙදි කඩකින් වස්තිය (මුත්‍රාශය හෝ ගුද මාර්ගය ආශ්‍රිත පෙදෙස) තෙරපීම ද නොකළ යුතුය; ඒ සියල්ල වස්ති කර්ම (වත්ථිකම්ම) වේ. මෙහි 'සම්බාධයට සමීපව අඟල් දෙකක්' යන ප්‍රකාශය ශල්‍යකර්ම සම්බන්ධයෙන්ම කරන ලද්දකි. වස්ති කර්මය සම්බාධයෙහිම (රහස් පෙදෙසෙහිම) ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එහිදී ලුණුදිය (ඛාර) ගැනීමට හෝ කිසියම් ලණුවකින් බැඳීමට වටනේය. ඉදින් එයින් කැපී යයි නම්, එය මැනවින් කැපීමකි. අණ්ඩවෘද්ධි රෝගයේදී ද ශල්‍යකර්ම කිරීම නොකැපය. එබැවින් අණ්ඩය පළා බීජ ඉවත් කොට 'නිරෝගී කරමි' යි ශල්‍යකර්ම නොකළ යුතුය. ගින්නෙන් තැවීම, බෙහෙත් ආලේප කිරීම ආදියේදී තහනමක් නැත. මළ මාර්ගයෙහි බෙහෙත් ආලේප කළ රෙදි කැබැල්ලක් හෝ උණ බටයක් තැබීම වටනේය. එයින් ලුණුදිය පිරවීම හෝ තෙල් ඇතුළු කිරීම හෝ කරති.

၂၈၀. ပဝတ္တမံသန္တိ [Pg.376] မတဿ မံသံ. မာဃာတောတိ တံ ဒိဝသံ န လဗ္ဘာ ကေနစိ ကိဉ္စိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ. ပေါတ္ထနိကန္တိ မံသစ္ဆေဒနသတ္ထကံ ဝုစ္စတိ. ကိမ္ပိမာယာတိ ကိမ္ပိ ဣမာယ. န ဘဂဝါ ဥဿဟတီတိ န ဘဂဝါ သက္ကောတိ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယသ္မာ နာမ. ပဋိဝေက္ခီတိ ဝီမံသိ; ပဋိပုစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပဋိဝေက္ခိတွာတိ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာ. သစေ ပန အသုကမံသန္တိ ဇာနာတိ, ပဋိပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, အဇာနန္တေန ပန ပုစ္ဆိတွာဝ ခါဒိတဗ္ဗံ.

280. 'පවත්තමංස' යනු මළ සතෙකුගේ මස්ය. 'මාඝාත' යනු එදින කිසිවෙකු විසින් කිසිදු සතෙකු ජීවිතයෙන් තොර නොකළ යුතුය යන්නයි. මස් කපන කුඩා පිහියට 'පොත්ථනික' යයි කියනු ලැබේ. 'කිම්පිමායා' යනු 'මේ (සුප්පියා) විසින් කුමක් නම් (නොකරන ලද්දේද)' යන්නයි. 'න භගවා උස්සහති' යනු 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේට (එය අනුභව කිරීමට) නොහැකිය' යන්නයි. 'යත්‍ර හි නාම' යනු 'යම් හෙයකින්' යන්නයි. 'පටිවෙක්ඛි' යනු විමසා බැලුවේය, නැවත විචාළේය යන්නයි. 'අප්පටිවෙක්ඛිත්වා' යනු නොවිමසාය. ඉදින් 'මේ අසවල් මස්' යයි දන්නේ නම්, විමසීමක් අවශ්‍ය නැත. නොදන්නේ නම් විමසා බලාම අනුභව කළ යුතුය.

ဟတ္ထိမံသာဒိပဋိက္ခေပကထာ

හස්ති මාංශ ආදිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ කථාව.

၂၈၁. သုနခမံသန္တိ ဧတ္ထ အရညကောကာ နာမ သုနခသဒိသာ ဟောန္တိ, တေသံ မံသံ ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန ဂါမသုနခိယာ ဝါ ကောကေန ကောကသုနခိယာ ဝါ ဂါမသုနခေန သံယောဂါ ဥပ္ပန္နော, တဿ မံသံ န ဝဋ္ဋတိ, သော ဟိ ဥဘယံ ဘဇတီတိ. အဟိမံသန္တိ ကဿစိ အပါဒကဿ ဒီဃဇာတိကဿ မံသံ န ဝဋ္ဋတိ. သီဟမံသာဒီနိ ပါကဋာနေဝ.

281. 'සුනඛමංස' යන්නෙහි, වෘකයෝ (අරණ්‍ය කෝක) බල්ලන්ට සමාන වෙති, ඔවුන්ගේ මස් වැටහෙයි (කැපය). යම් සතෙකු ගම් බැල්ලකගෙන් හා වෘකයෙකුගෙන් හෝ වෘක දෙනකගෙන් හා ගම් බල්ලෙකුගෙන් හෝ උපන්නේ නම්, එම සතාගේ මස් නොකැපය. මන්දයත් ඔහු දෙපාර්ශවයටම අයත් වන බැවිනි. 'අහිමංස' යනු කිසියම් පාද රහිත දීර්ඝ ජාතිකයෙකුගේ (සර්පයෙකුගේ) මස් නොකැප බවයි. සිංහ මස් ආදිය (අකැප බව) ප්‍රකටමය.

ဧတ္ထ စ မနုဿမံသံ သဇာတိတာယ ပဋိက္ခိတ္တံ, ဟတ္ထိအဿမံသံ ရာဇင်္ဂတာယ, သုနခမံသဉ္စ အဟိမံသဉ္စ ပဋိကူလတာယ, သီဟမံသာဒီနိ ပဉ္စ အတ္တနော အနုပဒ္ဒဝတ္ထာယာတိ. ဣမေသံ မနုဿာဒီနံ ဒသန္နံ မံသမ္ပိ အဋ္ဌိပိ လောဟိတမ္ပိ စမ္မမ္ပိ လောမမ္ပိ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ, ယံကိဉ္စိ ဉတွာ ဝါ အဉတွာ ဝါ ခါဒန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. ယဒါ ဇာနာတိ, တဒါ ဒေသေတဗ္ဗာ. ‘‘အပုစ္ဆိတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, ‘‘ပုစ္ဆိတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂဏှတော အနာပတ္တိ. ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ပန ဇာနိတွာ ခါဒန္တဿေဝ အာပတ္တိ, ပစ္ဆာ ဇာနန္တော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗောတိ.

මෙහිදී මනුෂ්‍ය මාංශය ස්වජාතිකයින්ගේ මස් බැවින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඇත් සහ අස් මස් රාජකීය අංගයන් බැවින් ද, සුනඛ සහ සර්ප මස් පිළිකුල් සහගත බැවින් ද, සිංහ මස් ආදී වර්ග පහ තමාට උවදුරු නොවනු පිණිස ද ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මනුෂ්‍යයා ඇතුළු මෙම දස වැදෑරුම් මස් වර්ගයන්හි මස් ද, ඇට ද, ලේ ද, සම ද, ලොම් ද යන සියල්ලම නොකැපය. යම් කිසිවක් දැන හෝ නොදැන අනුභව කරන්නාට ඇවැත් වේ. දන්නා කල්හි දේශනා කළ යුතුය. 'නොවිමසා අනුභව කරමි' යි ගන්නා භික්ෂුවට පිළිගැනීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ. 'විමසා අනුභව කරමි' යි ගන්නා භික්ෂුවට ඇවැත් නැත. උදේසා කරන ලද මස් (උද්දිස්ස මස්) බව දැන අනුභව කරන්නාටම ඇවැත් වේ. පසුව දැනගන්නා භික්ෂුව ඇවැතට පත් නොකළ යුතුය.

ယာဂုမဓုဂေါဠကာဒိကထာ

කැඳ, මීපැණි ගුලි ආදිය පිළිබඳ කථාව.

၂၈၂. ဧကတ္တကောတိ ဧကကော, နတ္ထိ မေ ဒုတိယောတိ အတ္ထော. ပဟူတံ ယာဂုဉ္စ မဓုဂေါဠကဉ္စ ပဋိယာဒါပေတွာတိ သော ကိရ သတသဟဿံ ဝယံ ကတွာ ပဋိယာဒါပေသိ. အနုမောဒနာဂါထာပရိယောသာနေ ‘‘ပတ္ထယတံ ဣစ္ဆတ’’န္တိ ပဒါနံ ‘‘အလမေဝ ဒါတု’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. သစေ ပန ‘‘ပတ္ထယတာ ဣစ္ဆတာ’’တိ ပါဌော အတ္ထိ, သောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော.

282. 'ඒකත්තකෝ' යනු හුදකලාව වූ, මට දෙවැන්නෙකු නැත යන අර්ථයයි. 'පහූතං යාගුඤ්ච මධුගෝළකඤ්ච පටියාදාපේත්වා' යනු, ඔහු ලක්ෂයක් වියදම් කොට (කැඳ හා මීපැණි ගුලි) පිළියෙල කරවූ බවයි. අනුමෝදනා ගාථාවන්ගේ අවසානයෙහි 'පත්ථයතං ඉච්ඡතං' යන පදයන්ගේ සම්බන්ධය 'අලමේව දාතුං' යන්න සමඟ වේ. ඉදින් 'පත්ථයතා ඉච්ඡතා' යන පාඨය තිබේ නම්, එයම ගත යුතුය.

၂၈၃. ဘောဇ္ဇယာဂုန္တိ ယာ ပဝါရဏံ ဇနေတိ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယံ အာဒိံ ကတွာ. သဂ္ဂါ တေ အာရဒ္ဓါတိ သဂ္ဂနိဗ္ဗတ္တကပုညံ ဥပစိတန္တိ အတ္ထော. ယထာဓမ္မော [Pg.377] ကာရေတဗ္ဗောတိ ပရမ္ပရဘောဇနေန ကာရေတဗ္ဗော, ဘောဇ္ဇယာဂုယာ ဟိ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ.

283. 'භෝජ්ජයාගු' යනු පවාරණය ඇති කරන කැඳයි. 'යදග්ගේන' යනු යම් කලක සිට ආරම්භ කොට යන්නයි. 'සග්ගා තේ ආරද්ධා' යනු ස්වර්ගයෙහි ඉපදවීමට සමත් පින් රැස් කරන ලදී යන අර්ථයයි. 'යථාධම්මෝ කාරේතබ්බෝ' යනු පරම්පර භෝජන ශික්ෂාපදයෙන් විනය කර්ම කළ යුතුය යන්නයි. මන්දයත් භෝජ්ජයාගු නිසා පවාරණය සිදුවන බැවිනි.

၂၈၄. နာဟံ တံ ကစ္စာနာတိ တသ္မိံ ကိရ အဝသိဋ္ဌဂုဠေ ဒေဝတာ သုခုမောဇံ ပက္ခိပိံသု, သာ အညေသံ ပရိဏာမံ န ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဂိလာနဿ ဂုဠန္တိ တထာရူပေန ဗျာဓိနာ ဂိလာနဿ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂုဠံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

284. 'නාහං තං කච්චාන' යනු, එම ඉතිරි වූ දිය උක් පැනියෙහි දේවතාවෝ සියුම් දිව්‍ය ඕජසක් තැන්පත් කළ බැවින්, එය අන් අයගේ ශරීරවල පැසවීමට (ජීරණය වීමට) නොහැකි නිසා එසේ වදාළ සේක. 'ගිලානස්ස ගුළං' යනු එබඳු රෝගයකින් පෙළෙන රෝගී භික්ෂුවකට විකාලයෙහි (පස්වරු කාලයෙහි) උක් හකුරු අනුදනිමි යන්නයි.

ပါဋလိဂါမဝတ္ထုကထာ

පාටලීගාම වස්තු කථාව.

၂၈၅. သဗ္ဗသန္ထရိန္တိ ယထာ သဗ္ဗံ သန္ထတံ ဟောတိ, ဧဝံ.

285. 'සබ්බසන්ථරිං' යනු සියල්ල අතුරා ඇති පරිදි යන්නයි.

၂၈၆. သုနိဓဝဿကာရာတိ သုနိဓော စ ဝဿကာရော စ ဒွေ ဗြာဟ္မဏာ မဂဓရညော မဟာမတ္တာ မဟာမစ္စာ. ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယာတိ ဝဇ္ဇိရာဇကုလာနံ အာယမုခပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. ဝတ္ထူနီတိ ဃရဝတ္ထူနိ. စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုန္တိ တာ ကိရ ဒေဝတာ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာပါဌကာနံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဧဝံ စိတ္တာနိ နာမေန္တိ. ကသ္မာ? အမှာကံ ယထာနုရူပံ သက္ကာရံ ကရိဿန္တီတိ အတ္ထော. တာဝတိံသေဟီတိ လောကေ ကိရ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဝိဿကမ္မဉ္စ ဥပါဒါယ တာဝတိံသာ ပဏ္ဍိတာတိ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော, တေနေဝါဟ တာဝတိံသေဟီတိ, တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဝိယ မာပေန္တီတိ အတ္ထော. ယာဝတာ အရိယံ အာယတနန္တိ ယတ္တကံ အရိယမနုဿာနံ ဩသရဏဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထိ. ယာဝတာ ဝဏိပ္ပထောတိ ယတ္တကံ ဝါဏိဇာနံ အာဘတဘဏ္ဍဿ ရာသိဝသေနေဝ ကယဝိက္ကယဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထိ. ဣဒံ အဂ္ဂနဂရန္တိ တေသံ အရိယာယတနဝဏိပ္ပထာနံ ဣဒံ အဂ္ဂနဂရံ ဘဝိဿတိ. ပုဋဘေဒနန္တိ ပုဋဘေဒနဋ္ဌာနံ မောစနဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဂ္ဂိတော ဝါတိအာဒီသု သမုစ္စယတ္ထော ဝါ သဒ္ဒေါ. တတြ ဟိ ဧကဿ ကောဋ္ဌာသဿ အဂ္ဂိတော, ဧကဿ ဥဒကတော, ဧကဿ အဗ္ဘန္တရတော, အညမညဘေဒါ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ. ဥဠုမ္ပန္တိ ပါရဂမနတ္ထာယ အာဏိယော အာကောဋေတွာ ကတံ. ကုလ္လန္တိ ဝလ္လိအာဒီဟိ ဗန္ဓိတွာ ကတံ.

286. 'සුනිධවස්සකාරා' යනු සුනිධ සහ වස්සකාර යන මගධ රජුගේ මහා අමාත්‍යවරුන් වූ බ්‍රාහ්මණයන් දෙදෙනාය. 'වජ්ජීනං පටිබාහාය' යනු වජ්ජී රජ දරුවන්ගේ ආදායම් මාර්ග අවහිර කිරීම පිණිසයි. 'වත්ථූනි' යනු ගෘහ වස්තූන් (ගෙබිම්) ය. 'චිත්තානි නමන්ති නිවේසනානි මාපේතුං' යනු, එම දේවතාවෝ වාස්තු විද්‍යාව දන්නා අයගේ ශරීරවලට අරක්ගෙන ඔවුන්ගේ සිත් එලෙස නැඹුරු කරවති. ඒ මන්ද? 'අපට නිසි පරිදි සත්කාර කරනු ඇත' යන අදහසිනි. 'තාවතිංසේහි' යනු ලෝකයෙහි සක් දෙවිඳු සහ විශ්වකර්ම දිව්‍ය පුත්‍රයා ඇතුළු තව්තිසා වැසි දෙවියෝ පණ්ඩිතයෝය යන ශබ්දය (කීර්තිය) පැතිර පවතී. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'තව්තිසා වැසියන් සමඟ' යයි වදාළ සේක. තව්තිසා වැසියන් සමඟ මන්ත්‍රණය කොට මවන්නාක් මෙන් මවති යනු අර්ථයයි. 'යාවතා අරියං ආයතනං' යනු ආර්ය මනුෂ්‍යයන් ගැවසෙන යම්තාක් ස්ථාන තිබේද යන්නයි. 'යාවතා වණිප්පථෝ' යනු වෙළඳුන් විසින් රැගෙන එන ලද භාණ්ඩ සමූහය විකුණන සහ මිලදී ගන්නා යම්තාක් ස්ථාන තිබේද යන්නයි. 'ඉදං අග්ගනගරං' යනු ඒ ආර්යයන් වසන, වෙළඳාම් කෙරෙන ස්ථාන අතරින් මෙය අග්‍ර නගරය වනු ඇත යන්නයි. 'පුටභේදනං' යනු භාණ්ඩ මලු ලිහන ස්ථානය, මුදාහරින ස්ථානය වනු ඇත යන්නයි. 'අග්ගිතෝ වා' යනාදී තැන්හි 'වා' යන්න සමුච්චය අර්ථයෙහි වැටේ. එහිදී එක් කොටසකට ගින්නෙන් ද, එක් කොටසකට ජලයෙන් ද, එක් කොටසකට අභ්‍යන්තරයෙහි සිදුවන අන්‍යෝන්‍ය භේදයෙන් ද අන්තරාය වනු ඇත. 'උළුම්ප' යනු එතෙර වීම පිණිස කූඤ්ඤ ගසා සාදන ලද පහුරකි. 'කුල්ල' යනු වැල් ආදියෙන් බැඳ සාදන ලද (උණ) පහුරකි.

အဏ္ဏဝန္တိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ယောဇနမတ္တံ ဂမ္ဘီရဿ စ ပုထုလ္လဿ စ ဥဒကဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. သရန္တိ ဣဓ နဒီ အဓိပ္ပေတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေ [Pg.378] ဂမ္ဘီရံ ဝိတ္ထတံ တဏှာသရံ တရန္တိ, တေ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ သေတုံ ကတွာန ဝိသဇ္ဇ ပလ္လလာနိ အနာမသိတွာဝ ဥဒကဘရိတာနိ နိန္နဋ္ဌာနာနိ; အယံ ပန ဣဒံ အပ္ပမတ္တကံ ဥဒကံ ဥတ္တရိတုကာမောပိ ကုလ္လဉှိ ပရိဇနော ဗန္ဓတိ, ဗုဒ္ဓါ ပန ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဝိနာ ဧဝ ကုလ္လေန တိဏ္ဏာ မေဓာဝိနော ဇနာတိ.

‘අණ්ණවං’ යන මේ නාමය අවම වශයෙන් යොදුනක් පමණ ගැඹුරු වූ ද පෘථුල (පළල්) වූ ද ජලාශයකට නමකි. මෙහි ‘සරන්ති’ යන්නෙන් ගංගාව අදහස් කෙරේ. මෙහි අදහස මෙයයි: යම් ආර්ය කෙනෙක් ගැඹුරු වූ ද පෘථුල වූ ද තණ්හාව නමැති ගංගාව තරණය කරද්ද, ඔවුහු ආර්ය මාර්ගය නමැති පාලම සාදා, මඩ වගුරු හා ජලයෙන් පිරුණු පල්ලම් සහිත තැන් මඟහරිමින් එතෙර වෙති. එහෙත් මේ ලෝකවැසියා ස්වල්ප වූ ද මේ ගංගා ජලයෙන් එතෙර වීමට පහුරු බඳිති. බුදුහු ද බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝ ද ප්‍රඥාවන්තයෝ ද පහුරු රහිතවම එතෙර වූහ යන්න මෙහි අදහසයි.

၂၈၇. အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန. သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝံ ဂမနဝသေန သန္ဓာဝိတံ. သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနဝသေန သံသရိတံ. မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စ တုမှေဟိ စ. အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သံသိတန္တိ သံသရိတံ. ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာတိ ဘဝတော ဘဝဂမနာ သန္ဓာဝနာ တဏှာရဇ္ဇု သုဋ္ဌု ဟတာ ဆိန္နာ အပ္ပဝတ္တိကတာ.

287. ‘අනනුබෝධා’ යනු අවබෝධ නොකිරීම හේතුවෙනි. ‘සන්ධාවිතං’ යනු භවයෙන් භවයට යාමෙන් බොහෝ කලක් දිව ගිය බවයි. ‘සංසරිතං’ යනු නැවත නැවත යාමෙන් සංසාරයෙහි සැරිසැරූ බවයි. ‘මමඤ්චේව තුම්හාකඤ්චාති’ යනු මා විසින් ද ඔබ විසින් ද යන්නයි. නැතහොත් දිවීම හා සැරිසැරීම මගේ ද ඔබගේ ද විය යනුවෙන් මෙහි අර්ථය දත යුතුය. ‘සංසිතං’ යනු සැරිසැරූ බවයි. ‘භවනෙත්ති සමූහතා’ යනු භවයෙන් භවයට යාමට හේතු වන තණ්හාව නමැති රැහැන මැනවින් නසන ලදී, කපා දමන ලදී, නැවත හට නොගන්නා ලෙස කරන ලදී.

၂၈၉. နီလာတိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကံ. နီလဝဏ္ဏာတိအာဒိ တဿေဝ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ. တတ္ထ န တေသံ ပကတိဝဏ္ဏာ နီလာ, နီလဝိလေပနာနံ ဝိစိတ္တတာဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ပဋိဝဋ္ဋေသီတိ ပဟာရေသိ. သာဟာရံ ဒဇ္ဇေယျာထာတိ သဇနပဒံ ဒဒေယျာထ. အင်္ဂုလိံ ဖောဋေသုန္တိ အင်္ဂုလိံ စာလေသုံ. အမ္ဗကာယာတိ ဣတ္ထိကာယ. ဩလောကေထာတိ ပဿထ. အပလောကေထာတိ ပုနပ္ပုနံ ပဿထ. ဥပသံဟရထာတိ ဥပနေထ. ဣမံ လိစ္ဆဝိပရိသံ တုမှာကံ စိတ္တေန တာဝတိံသပရိသံ ဟရထ, တာဝတိံသဿ သမကံ ကတွာ ပဿထာတိ အတ္ထော.

289. "නීලා" යනු සියලුම නිල් වර්ණයන් ඇතුළත් වන පදයකි. "නීලවණ්ණා" යනාදිය එම නිල් වර්ණයේම ප්‍රභේද දැක්වීම සඳහා යොදා ඇත. එහිදී ඒ ලිච්ඡවීන්ගේ ස්වභාවික ශරීර වර්ණය නිල් පැහැති වූවක් නොවේ, නිල් පැහැති ආලේපනයන්ගේ විවිධත්වය නිසා මෙසේ පවසා ඇත. "පටිවට්ටේසි" යනු ගැටුණේය (පැහැරුවේය) යන්නයි. "සාහාරං දජ්ජෙය්‍යාථ" යනු ජනපදය ද සහිතව මුළු වේසාලි නුවරම දෙන්නාහු නම් යන්නයි. "අංගුලිං ඵෝටේසුං" යනු ඇඟිලි ගැසූහ (ඇඟිලි සැලවූහ). "අම්බකායා" යනු ස්ත්‍රියක විසිනි. "ඕලෝකේථ" යනු බලන්න. "අපලෝකේථ" යනු නැවත නැවත බලන්න. "උපසංහරථ" යනු සමීප කරන්න (සසඳන්න). මේ ලිච්ඡවී පිරිස ඔබේ සිතින් තාවතිංස දිව්‍ය පිරිස හා සමාන කොට සලකා බලන්න යනු අර්ථයයි.

သီဟသေနာပတိဝတ္ထုအာဒိကထာ

සීහ සේනාපති වස්තුව ආදී කථාව

၂၉၀. ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တကာရဏဿ အနုကာရဏံ ကထေန္တိ. သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါတိ အပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝိညုဂရဟိတဗ္ဗံ ကာရဏံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိံ န အာဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ကိံ သဗ္ဗကာရေနာပိ တုမှာကံ ဝါဒေ ဂါရယှကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ. အနဗ္ဘက္ခာတုကာမာတိ အဘိဘဝိတွာ န အာစိက္ခိတုကာမာ.

290. "ධම්මස්ස ච අනුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති" යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණට අනුකූල වූ කරුණු පවසති යන්නයි. "සහධම්මිකෝ වාදානුවාදෝ" යනු අන්‍යන් විසින් පවසන ලද කරුණු අනුව සකල කරුණු සහිතව ඔබ වහන්සේගේ වාදයෙහි නුවණැත්තන් විසින් ගර්හා කළ යුතු ඉතා සුළු වූ ද කරුණක් හමු නොවන්නේද? මෙයින් පැවසෙන්නේ "සෑම ආකාරයකින්ම ඔබ වහන්සේගේ වාදයෙහි ගැරහිය යුතු කිසිදු කරුණක් නැද්ද?" යන්නයි. "අනබ්භක්ඛාතුකාමා" යනු යටපත් කොට අභූත චෝදනා කිරීමට අකමැති වූවෝ යන්නයි.

၂၉၃. အနုဝိစ္စကာရန္တိ အနုဝိဒိတွာ စိန္တေတွာ တုလယိတွာ ကာတဗ္ဗံ ကရောဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာတမနုဿာနန္တိ လောကေ ပါကဋာနံ. သာဓု ဟောတီတိ [Pg.379] သုန္ဒရံ ဟောတိ. ပဋာကံ ပရိဟရေယျုန္တိ ပဋာကံ ဥက္ခိပိတွာ နဂရေ ဃောသန္တာ အာဟိဏ္ဍေယျုံ. ကသ္မာ? ‘‘ဧဝံ နော အမှာကံ မဟန္တဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဩပါနဘူတန္တိ ပဋိယတ္တဥဒပါနော ဝိယ ဌိတံ. ကုလန္တိ နိဝေသနံ. ဒါတဗ္ဗံ မညေယျာသီတိ မာ ဣမေသံ ဒေယျဓမ္မံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတ္ထ, သမ္ပတ္တာနဉှိ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဩဝဒတိ. ဩကာရောတိ အဝကာရော လာမကဘာဝေါ. သာမုက္ကံသိကာတိ အတ္တနာယေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ; အသာဓာရဏံ အညေသန္တိ အတ္ထော. ဥဒ္ဒိဿ ကတန္တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကတံ.

293. "අනුවිච්චකාරං" යනු මැනවින් දැන, සිතා, මැන බලා කළ යුතු දේ කරන්න යන අර්ථයයි. "ඤාතමනුස්සානං" යනු ලොව ප්‍රකට වූවන්ගේ. "සාධු හෝති" යනු යහපත් වෙයි. "පටාකං පරිහරෙය්‍යුං" යනු කොඩි ඔසවාගෙන නුවර පුරා ඝෝෂා කරමින් ඇවිදින්නාහුය. ඒ මන්ද? "මෙසේ අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඇති වන්නේය" යනුවෙනි. "ඕපානභූතං" යනු සකස් කරන ලද ලිඳක් මෙන් පවතින. "කුලං" යනු නිවසයි. "දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසි" යනු මොවුන්ට දිය යුතු දාන වස්තුව නතර නොකරන්න, පැමිණි අයට දිය යුතුම යැයි අවවාද කරයි. "ඕකාරෝ" යනු අවකැපෙන හෙවත් ලාමක ස්වභාවයයි. "සාමුක්කංසිකා" යනු තමන් විසින්ම මතු කර ගන්නා ලද, අන්‍යන්ට පොදු නොවන යන අර්ථයයි. "උද්දිස්ස කතං" යනු තමා උදෙසා කරන ලද.

၂၉၄. ပဋိစ္စကမ္မန္တိ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ကတန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပဋိစ္စကမ္မန္တိ နိမိတ္တကမ္မဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ပဋိစ္စကမ္မံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ မံသမ္ပိ ပဋိစ္စကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ. ယော ဟိ ဧဝရူပံ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သောပိ တဿ ကမ္မဿ ဒါယာဒေါ ဟောတိ, ဝဓကဿ ဝိယ တဿာပိ ပါဏဃာတကမ္မံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဇိရိဒန္တိတိ ဇိရန္တိ အဗ္ဘာစိက္ခန္တာ န ဇိရန္တိ, အဗ္ဘက္ခာနဿ အန္တံ န ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. တိကောဋိပရိသုဒ္ဓကထာ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ.

294. "පටිච්චකම්මං" යනු තමා උදෙසා කරන ලද්ද යන අර්ථයයි. නැතහොත් "පටිච්චකම්මං" යනු නිමිත්ත කර්මයට (සතුන් මැරීමට) නමකි. එම පටිච්ච කර්මය මෙහි ඇති බැවින් මස් ද "පටිච්චකම්ම" යයි කියනු ලැබේ. යමෙක් මෙබඳු මස් අනුභව කරයි ද ඔහු ද එම කර්මයට දායාද වෙයි, මරන්නාට මෙන් ඔහුට ද ප්‍රාණඝාත අකුසලය සිදුවේ යන්න නිගණ්ඨයන්ගේ අදහසයි. "ජිරිදන්ති" යනු දිරා යයි; අභූත චෝදනා කරන්නෝ නොදිරති (එනම් එම චෝදනාවල කෙළවරට පත් නොවෙති) යන අර්ථයයි. ත්‍රිකෝටි පාරිශුද්ධ කථාව සංඝභේද ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී.

ကပ္ပိယဘူမိအနုဇာနနကထာ

කැපභූමි අනුදැන වදාරණ කථාව

၂၉၅. သကဋပရိဝဋ္ဋန္တိ သကဋေဟိ ပရိက္ခေပံ ဝိယ ကတွာ အစ္ဆန္တိ. ပစ္စန္တိမန္တိ အဘိလာပမတ္တမေတံ ‘‘ယံ သံဃော အာကင်္ခတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန ဓုရဝိဟာရောပိ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ကမ္မဝါစံ အဝတွာ အပလောကနေနာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ကာကောရဝသဒ္ဒန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ အာမိသခါဒနတ္ထာယ အနုပ္ပဂေယေဝ သန္နိပတိတာနံ ကာကာနံ ဩရဝသဒ္ဒံ. ယသောဇော နာမ ကပိလသုတ္တပရိယောသာနေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ သတာနံ အဂ္ဂပုရိသော.

295. "සකටපරිවට්ටං" යනු කරත්තවලින් වට කළාක් මෙන් පෙනෙන සේ සිටිති යන්නයි. "පච්චන්තිමං" යන්න හුදු නාමික පදයක් පමණි, "සංඝයා කැමති යමක්" යැයි වදාළ බැවින් ප්‍රධාන විහාරය වුවද කැපභූමියක් ලෙස සම්මත කිරීම සුදුසුය. කම්මවාචාව නොකියා දැන්වීම් මාත්‍රයකින් (අපලෝකනයෙන්) වුවද සම්මත කිරීම සුදුසුමය. "කාකෝරවසද්දං" යනු ඒ ඒ තැනට පැමිණි, ආහාර අනුභවය සඳහා අලුයම සිට රැස්වී සිටින කපුටන්ගේ මහා හඬයි. යසෝජ යනු කපිල සූත්‍රය කෙළවර පැවිදි වූ පන්සියයක් දෙනා අතුරින් අග්‍ර පුරුෂයාය.

ဥဿာဝနန္တိကန္တိအာဒီသု ဥဿာဝနန္တိကာ တာဝ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗာ. ယော ထမ္ဘာနံ ဝါ ဥပရိ ဘိတ္တိပါဒေ ဝါ နိခနိတွာ ဝိဟာရော ကရိယတိ, တဿ ဟေဋ္ဌာ ထမ္ဘပဋိစ္ဆကာ ပါသာဏာ ဘူမိဂတိကာ ဧဝ. ပဌမထမ္ဘံ ပန ပဌမဘိတ္တိပါဒံ ဝါ ပတိဋ္ဌာပေန္တေဟိ ဗဟူဟိ သမ္ပရိဝါရေတွာ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမ, ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ’’တိ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တေဟိ မနုဿေသု ဥက္ခိပိတွာ ပတိဋ္ဌာပေန္တေသု အာမသိတွာ ဝါ သယံ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ထမ္ဘေ ဝါ ဘိတ္တိပါဒေါ ဝါ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. ကုရုန္ဒိမဟာပစ္စရီသု ပန ‘‘ကပ္ပိယကုဋိ ကပ္ပိယကုဋီ’’တိ ဝတွာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သံဃဿ ကပ္ပိယကုဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန အဝတွာပိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေန ဝုတ္တေ [Pg.380] ဒေါသော နတ္ထိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ သာဓာရဏလက္ခဏံ, ထမ္ဘပတိဋ္ဌာနဉ္စ ဝစနပရိယောသာနဉ္စ သမကာလံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဟိ အနိဋ္ဌိတေ ဝစနေ ထမ္ဘော ပတိဋ္ဌာတိ, အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝါ တသ္မိံ ဝစနံ နိဋ္ဌာတိ, အကတာ ဟောတိ ကပ္ပိယကုဋိ. တေနေဝ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဗဟူဟိ သမ္ပရိဝါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, အဝဿဉှိ ဧတ္ထ ဧကဿပိ ဝစနနိဋ္ဌာနဉ္စ ထမ္ဘပတိဋ္ဌာနဉ္စ ဧကတော ဘဝိဿတီ’’တိ.

"උස්සාවනන්තිකා" යනාදී තැන්වලදී උස්සාවනන්තිකා කුටිය මෙසේ කළ යුතුය. කණුවල හෝ බිත්ති පාදම් මත හෝ හාරා පිහිටුවා යම් විහාරයක් කරනු ලබයි ද, එහි යටින් කණු දරා සිටින ගල් පොළොව හා සමාන වූවාහුමය. පළමු කණුව හෝ පළමු බිත්ති පාදම පිහිටුවන විට බොහෝ භික්ෂූන් පිරිවරාගෙන "කප්පියකුටිං කරෝම, කප්පියකුටිං කරෝම" යනුවෙන් පවසමින්, ශිල්පීන් එය ඔසවා තබන විට අතින් ස්පර්ශ කොට හෝ තමන්ම ඔසවා තබා හෝ කණුව හෝ බිත්ති පාදම පිහිටුවිය යුතුය. කුරුන්දි සහ මහාපච්චරී අටුවාවල "කප්පියකුටි කප්පියකුටි" ලෙස පවසා පිහිටුවිය යුතු යැයි දක්වා ඇත. අන්ධක අටුවාවෙහි "සංඝයාට කැප කුටියක් අධිට්ඨාන කරමි" යනුවෙන් පවසන ලදී. එය නොකියා වුවද අටුවාවල දැක්වෙන පරිදි පැවසූ විට දෝෂයක් නැත. මෙහි පොදු ලක්ෂණය නම්, කණුව පිහිටුවීම සහ වචනය අවසන් කිරීම එකම කාලයක සිදු විය යුතුය යන්නයි. ඉදින් වචනය අවසන් වීමට පෙර කණුව පිහිටුවයි නම් හෝ කණුව පිහිටුවීමට පෙර වචනය අවසන් වෙයි නම් කැප කුටිය සිදු නොවෙයි. එබැවිනි මහාපච්චරියෙහි "බොහෝ දෙනා පිරිවරාගෙන පැවසිය යුතුය, එවිට ඒ අතරින් එක් අයෙකුගේ හෝ වචනය අවසන් වීමත් කණුව පිහිටුවීමත් එකවර සිදු වනු ඇත" යනුවෙන් වදාළේ.

ဣဋ္ဌကသိလာမတ္တိကာကုဋ္ဋိကာသု ပန ကုဋီသု ဟေဋ္ဌာ စယံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ အဗန္ဓိတွာ ဝါ ကရောန္တု, ယတော ပဋ္ဌာယ ဘိတ္တိံ ဥဋ္ဌာပေတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗပဌမံ ဣဋ္ဌကံ ဝါ သိလံ ဝါ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကပ္ပိယကုဋိ ကာတဗ္ဗာ. ဣဋ္ဌကာဒယော ဟိ ဘိတ္တိယာ ပဌမိဋ္ဌကာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ န ဝဋ္ဋန္တိ, ထမ္ဘာ ပန ဥပရိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋန္တိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ထမ္ဘေဟိ ကရိယမာနေ စတူသု ကောဏေသု စတ္တာရော ထမ္ဘာ ဣဋ္ဌကာဒိကုဋ္ဋေ စတူသု ကောဏေသု ဒွေ တိဿော ဣဋ္ဌကာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ပန အကတာယပိ ဒေါသော နတ္ထိ, အဋ္ဌကထာသု ဟိ ဝုတ္တမေဝ ပမာဏံ.

ගඩොල්, ගල් හෝ මැටි බිත්ති සහිත කුටිවල නම්, යටින් අත්තිවාරම් බැම්මක් (චය) බැඳ හෝ නොබැඳ හෝ කළ හැකිය. බිත්තිය නැංවීමට අදහස් කරන තැන සිටම, ප්‍රථමයෙන්ම ඒ ගඩොල හෝ ගල හෝ මැටි පිණ්ඩය හෝ ගෙන කලින් කී ක්‍රමයටම කප්පියකුටිය කළ යුතුය. බිත්තියේ පළමු ගඩොල් ආදියට යටින් ඇති ගඩොල් ආදිය කප්පියකුටි විනය කර්මයට ඇතුළත් නොවන නමුත්, කණු (තම්බ) පොළොවෙන් ඉහළට නැගෙන බැවින් ඒවා ඇතුළත් වේ. අන්ධක අටුවාවෙහි, 'කණුවලින් කරනු ලබන කුටියක නම් සතර කොණෙහි කණු සතරක්ද, ගඩොල් ආදී බිත්ති සහිත කුටියක නම් සතර කොණෙහි ගඩොල් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය' යි වදාරන ලදී. එසේ නොවූවත් දොසක් නැත; පැරණි අටුවාවල වදාළ කරුණුම මෙහිදී ප්‍රමාණවත් වේ.

ဂေါနိသာဒိကာ ဒုဝိဓာ – အာရာမဂေါနိသာဒိကာ, ဝိဟာရဂေါနိသာဒိကာတိ. တာသု ယတ္ထ နေဝ အာရာမော န သေနာသနာနိ ပရိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ, အယံ ‘‘အာရာမဂေါနိသာဒိကာ’’ နာမ. ယတ္ထ သေနာသနာနိ သဗ္ဗာနိ ဝါ ဧကစ္စာနိ ဝါ ပရိက္ခိတ္တာနိ, အာရာမော အပရိက္ခိတ္တော, အယံ ‘‘ဝိဟာရဂေါနိသာဒိကာ’’ နာမ. ဣတိ ဥဘယတြာပိ အာရာမဿ အပရိက္ခိတ္တဘာဝေါယေဝ ပမာဏံ. အာရာမော ပန ဥပဍ္ဎပရိက္ခိတ္တောပိ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တောပိ ပရိက္ခိတ္တောယေဝ နာမာတိ ကုရုန္ဒိမဟအာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကပ္ပိယကုဋိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ.

ගෝනිසාදිකා කුටිය 'ආරාම ගෝනිසාදිකා' සහ 'විහාර ගෝනිසාදිකා' යයි දෙවදෑරුම් වේ. ඒ අතුරින්, යම් තැනක ආරාමය හෝ සේනාසන හෝ වටකර නොමැති නම්, එය 'ආරාම ගෝනිසාදිකා' නම්‍ වේ. යම් තැනක සේනාසන සියල්ලම හෝ කොටසක් හෝ වටකර ඇති නමුත් ආරාමය වටකර නොමැති නම්, එය 'විහාර ගෝනිසාදිකා' නම්‍ වේ. මෙසේ මේ අවස්ථා දෙකේදීම ආරාමය වටකර නොතිබීමම ප්‍රමාණය වේ. කුරුන්දි සහ මහාපච්චරී ආදී අටුවාවල වදාරා ඇත්තේ, ආරාමය අඩක් වටකර තිබුණද, බොහෝ දුරට වටකර තිබුණද එය වටකරන ලද (පරික්ඛිත්ත) ස්ථානයක් ලෙසම සැලකෙන බවයි. එවැනි තැන්වලදී කප්පියකුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසු වේ.

ဂဟပတီတိ မနုဿာ အာဝါသံ ကတွာ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ဒေမ, ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧသာ ဂဟပတိ နာမ. ‘‘ကပ္ပိယကုဋိံ ကာတုံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယသ္မာ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ သေသသဟဓမ္မိကာနံ သဗ္ဗေသဉ္စ ဒေဝမနုဿာနံ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဟော စ သန္နိဓိ စ အန္တောဝုတ္ထဉ္စ တေသံ သန္တကံ ဘိက္ခုဿ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တေသံ ဂေဟာနိ ဝါ တေဟိ ဒိန္နာ ကပ္ပိယကုဋိ ဝါ ဂဟပတီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုနပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဝိဟာရံ ဌပေတွာ ဘိက္ခုနုပဿယော ဝါ အာရာမိကာနံ ဝါ တိတ္ထိယာနံ ဝါ ဒေဝတာနံ ဝါ နာဂါနံ ဝါ အပိ ဗြဟ္မာနံ ဝိမာနံ ကပ္ပိယကုဋိ ဟောတီ’’တိ, တံ သုဝုတ္တံ; သံဃသန္တကမေဝ [Pg.381] ဟိ ဘိက္ခုသန္တကံ ဝါ ဂေဟံ ဂဟပတိကုဋိကာ န ဟောတိ. သမ္မုတိကာ နာမ ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ကတာတိ.

ගහපති කුටිය යනු මිනිසුන් වාසස්ථානයක් කර, 'අපි කප්පියකුටියක් පූජා කරමු, මෙය පරිභෝජනය කරන්න' යයි පවසන්නේ නම්, එය ගහපති කුටිය නම්‍ වේ. 'කප්පියකුටියක් කිරීමට ඉඩ දෙමු' යයි කීවත් සුදුසුමය. අන්ධක අටුවාවෙහි වනාහි, 'යම් හෙයකින් භික්ෂුව හැර සෙසු සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සහ සියලු දෙවි මිනිසුන්ගේ අතින් පිළිගැනීම, තැන්පත් කිරීම සහ එහි තිබූ ආහාර පරිභෝජනය කිරීම භික්ෂුවට කැප වේද, එබැවින් ඔවුන්ගේ නිවාස හෝ ඔවුන් විසින් දෙන ලද කප්පියකුටි ගහපති කුටි යයි කියනු ලැබේ' යි වදාරන ලදී. නැවතත්, 'භික්ෂු සංඝයාගේ විහාරය හැර, භික්ෂුණී ආරාම, ආරාමිකයන්ගේ නිවාස, තීර්ථකයන්ගේ වාසස්ථාන, දෙවියන්ගේ, නාගයන්ගේ හෝ බ්‍රහ්මයන්ගේ විමාන පවා කප්පියකුටි වේ' යයි වදාරන ලදී. එය මැනවින් වදාරන ලද්දකි; මන්ද සංඝ සන්තක හෝ පුද්ගලික භික්ෂු සන්තක නිවසක් ගහපති කුටියක් නොවන බැවිනි. සම්මුති කුටිය යනු කම්මවාචා කියවා සම්මත කරන ලද්දකි.

ယံ ဣမာသု စတူသု ကပ္ပိယဘူမီသု ဝုတ္ထံ အာမိသံ, တံ သဗ္ဗံ အန္တောဝုတ္ထသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ အန္တောဝုတ္ထအန္တောပက္ကမောစနတ္ထဉှိ ကပ္ပိယကုဋိယော အနုညာတာ. ယံ ပန အကပ္ပိယဘူမိယံ သဟသေယျပ္ပဟောနကေ ဂေဟေ ဝုတ္ထံ သံဃိကံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သန္တကံ ဧကရတ္တမ္ပိ ဌပိတံ, တံ အန္တောဝုတ္ထံ; တတ္ထ ပက္ကဉ္စ အန္တောပက္ကံ နာမ ဟောတိ, ဧတံ န ကပ္ပတိ. သတ္တာဟကာလိကံ ပန ယာဝဇီဝိကဉ္စ ဝဋ္ဋတိ.

මෙම කප්පිය භූමි සතරෙහි තබන ලද යම් ආමිසයක් වේද, ඒ සියල්ල අන්තෝවුත්ථ (ඇතුළත තබාගත්) ගණයට වැටෙන්නේ නැත. භික්ෂු භික්ෂුණීන් අන්තෝවුත්ථ සහ අන්තෝපක්ක (ඇතුළත පිසූ) යන දොසින් මුදවාලීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කප්පියකුටි අනුදැන වදාරන ලදී. යම් අකප්පිය භූමියක, නිදා ගැනීමට හැකි තරම් වූ ගෘහයක තබන ලද, සංඝ සන්තක වූ හෝ පුද්ගලික වූ හෝ භික්ෂුවකට හෝ භික්ෂුණියකට අයත් වූ යම් දෙයක් එක් රැයක් හෝ තබන ලද්දේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ වේ. එහි පිසින ලද දෙය අන්තෝපක්ක නම්‍ වේ. එය වැළඳීම අකැපය. එහෙත් සත්තාහකාලික සහ යාවජීවික වස්තූන් එහි තැබීම කැප වේ.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – သာမဏေရော ဘိက္ခုဿ တဏ္ဍုလာဒိကံ အာမိသံ အာဟရိတွာ ကပ္ပိယကုဋိယံ နိက္ခိပိတွာ ပုနဒိဝသေ ပစိတွာ ဒေတိ, အန္တောဝုတ္ထံ န ဟောတိ. တတ္ထ အကပ္ပိယကုဋိယံ နိက္ခိတ္တသပ္ပိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ ပက္ခိပိတွာ ဒေတိ, မုခသန္နိဓိ နာမ ဟောတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အန္တောဝုတ္ထံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နာမမတ္တမေဝ နာနာကရဏံ. ဘိက္ခု အကပ္ပိယကုဋိယံ ဌပိတသပ္ပိဉ္စ ယာဝဇီဝိကပဏ္ဏဉ္စ ဧကတော ပစိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သတ္တာဟံ နိရာမိသံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အာမိသသံသဋ္ဌံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အန္တောဝုတ္ထဉ္စေဝ သာမံပါကဉ္စ ဟောတိ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗသံသဂ္ဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: සාමණේර නමක් භික්ෂුවකට සහල් ආදී ආමිසයක් ගෙනවිත් කප්පියකුටියක තබා, පසුදින පිස දෙන්නේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ නොවේ. එහිදී අකප්පියකුටියක තබන ලද ගිතෙල් ආදියෙන් යමක් (එම කප්පියකුටියේ පිසින දෙයට) මුසු කර දෙන්නේ නම් එය මුඛසන්නිධි වේ. මහාපච්චරී අටුවාවෙහි නම් එය අන්තෝවුත්ථ වන බව වදාරා ඇත. එහි වෙනස ඇත්තේ නාමමාත්‍රිකව පමණි. භික්ෂුවක් අකප්පියකුටියක තබන ලද ගිතෙල් සහ යාවජීවික පත්‍ර එක්ව පිස වළඳන්නේ නම්, සත් දිනක් යනතුරු ආමිසයක් මුසු නොවන්නේ නම් එය කැප වේ. ඉදින් ආමිසයක් මුසු කර වළඳන්නේ නම් එය අන්තෝවුත්ථ මෙන්ම සාමංපාක (තමන්ම පිසීම) ද වේ. මෙම ක්‍රමය අනුව සියලු මුසු වීම් (සංසග්ග) තේරුම් ගත යුතුය.

ဣမာ ပန ကပ္ပိယကုဋိယော ကဒါ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောန္တိ? ဥဿာဝနန္တိကာ တာဝ ယာ ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ဘိတ္တိပါဒေ ဝါ နိခဏိတွာ ကတာ, သာ သဗ္ဗေသု ထမ္ဘေသု စ ဘိတ္တိပါဒေသု စ အပနီတေသု ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောတိ. သစေ ပန ထမ္ဘေ ဝါ ဘိတ္တိပါဒေ ဝါ ပရိဝတ္တေန္တိ, ယော ယော ဌိတော တတ္ထ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာတိ, သဗ္ဗေသုပိ ပရိဝတ္တိတေသု အဇဟိတဝတ္ထုကာဝ ဟောတိ. ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ကတာ စယဿ ဥပရိ ဘိတ္တိအတ္ထာယ ဌပိတံ ဣဋ္ဌကံ ဝါ သိလံ ဝါ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဝါ အာဒိံကတွာ ဝိနာသိတကာလေ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောတိ. ယေဟိ ပန ဣဋ္ဌကာဒီဟိ အဓိဋ္ဌိတာ, တေသု အပနီတေသုပိ တဒညာသု ပတိဋ္ဌိတာသု အဇဟိတဝတ္ထုကာဝ ဟောတိ.

මෙම කප්පියකුටි කවදා නම් තමන්ගේ භූමි ලක්ෂණය අත්හරින්නේ (ජහිතවත්ථුකා) ද? ප්‍රථමයෙන්ම කණු මත හෝ බිත්ති පාදම මත සාදන ලද උස්සාවනන්තිකා කුටිය, එහි සියලු කණු සහ බිත්ති පාදම ඉවත් කළ විට කප්පියකුටි බවින් මිදේ. ඉදින් කණු හෝ බිත්ති පාදම මාරු කරන්නේ නම්, යම් යම් කොටසක් ඉතිරිව පවතීද ඒ ඒ තැන්හි කප්පියකුටි බව පවතී. සියල්ල මාරු කළද එය කප්පියකුටි බවින් තොර නොවේ. ගඩොල් ආදියෙන් කළ කුටියක නම්, බිත්තිය සඳහා තැබූ පළමු ගඩොල, ගල හෝ මැටි පිණ්ඩය ආදිය විනාශ වූ කල එය කප්පියකුටි බවින් මිදේ. එහෙත් යම් ගඩොල් ආදියකින් අධිෂ්ඨාන කරන ලද්දේද, ඒවා ඉවත් කළද වෙනත් ගඩොල් එහි තබා ඇති තාක් එය කප්පියකුටි බවින් තොර නොවේ.

ဂေါနိသာဒိကာ ပါကာရာဒီဟိ ပရိက္ခေပေ ကတေ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောတိ. ပုန တသ္မိံ အာရာမေ ကပ္ပိယကုဋိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပုနပိ ပါကာရာဒယော တတ္ထ တတ္ထ ခဏ္ဍာ ဟောန္တိ, တတော တတော ဂါဝေါ ပဝိသန္တိ, ပုန ကပ္ပိယကုဋိ ဟောတိ. ဣတရာ ပန ဒွေ ဂေါပါနသီမတ္တံ ဌပေတွာ [Pg.382] သဗ္ဗသ္မိံ ဆဒနေ ဝိနဋ္ဌေ ဇဟိတဝတ္ထုကာ ဟောန္တိ. သစေ ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ ဧကမ္ပိ ပက္ခပါသကမဏ္ဍလံ အတ္ထိ, ရက္ခတိ.

ගෝනිසාදිකා කුටියක් වටා තාප්ප ආදිය බැඳීමෙන් එය කප්පියකුටි බවින් මිදේ. නැවතත් එම ආරාමයෙහි කප්පියකුටියක් ලබා ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් නැවතත් ඒ තාප්ප ආදිය තැනින් තැන බිඳී ගොස්, එතැනින් ගවයන් ඇතුළු වන්නේ නම් එය නැවතත් කප්පියකුටියක් වේ. අනෙක් කුටි දෙක (ගහපති හා සම්මුති) වනාහි, පරාල (ගෝපානසී) පමණක් ඉතිරිව මුළු වහලයම විනාශ වූ විට කප්පියකුටි බවින් මිදේ. ඉදින් පරාල මත එකම පේකඩයක් (පක්ඛපාසක) හෝ තිබේ නම්, එය කප්පියකුටි බව ආරක්ෂා කරයි.

ယတြ ပနိမာ စတဿောပိ ကပ္ပိယဘူမိယော နတ္ထိ, တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗံ? အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ တဿ သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ကရဝိကတိဿတ္ထေရော ကိရ ဝိနယဓရပါမောက္ခော မဟာသီဝတ္ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သော ဒီပါလောကေန သပ္ပိကုမ္ဘံ ပဿိတွာ ‘‘ဘန္တေ ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘အာဝုသော ဂါမတော သပ္ပိကုမ္ဘော အာဘတော, လူခဒိဝသေ သပ္ပိနာ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယာ’’တိ အာဟ. တတော နံ တိဿတ္ထေရော ‘‘န ဝဋ္ဋတိ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော ပုနဒိဝသေ ပမုခေ နိက္ခိပါပေသိ. တိဿတ္ထေရော ပုန ဧကဒိဝသေ အာဂတော တံ ဒိသွာ တထေဝ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဘန္တေ သဟသေယျပ္ပဟောနကဋ္ဌာနေ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ထေရော ပုနဒိဝသေ ဗဟိ နီဟရာပေတွာ နိက္ခိပါပေသိ, တံ စောရာ ဟရိံသု. သော ပုန ဧကဒိဝသံ အာဂတံ တိဿတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော တယာ ‘န ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တော သော ကုမ္ဘော ဗဟိ နိက္ခိတ္တော စောရေဟိ အဝဟတော’’တိ. တတော နံ တိဿတ္ထေရော အာဟ – ‘‘နနု ဘန္တေ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒါတဗ္ဗော အဿ, အနုပသမ္ပန္နဿ ဟိ ဒတွာ တဿ သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

යම් ආරාමයක මේ සිව්වැදෑරුම් වූ කප්පිය භූමි (කැප ඉඩම්) නොමැති නම්, එහි කුමක් කළ යුතුද? උපසම්පන්න නොවූවෙකුට (ගිහියෙකුට හෝ සාමණේර නමකට) දී එය ඔහු සතු දෙයක් බවට පත් කර පරිභෝජනය කළ යුතුය. මේ ඒ පිළිබඳ කථා පුවතයි - විනයධරයන් අතර ප්‍රමුඛ වූ කරවිකතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළ සේක. උන්වහන්සේ පහන් එළියෙන් ගිතෙල් කළයක් දැක, “ස්වාමීනි, මේ කුමක්ද?” යි විමසූහ. තෙරුන් වහන්සේ, “ඇවැත්නි, ආහාර හිඟ දිනවලදී වැළඳීම සඳහා ගමෙන් ගිතෙල් කළයක් ගෙන එන ලදී” යි වදාළහ. එවිට තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ, “ස්වාමීනි, මෙය කැප නැත” යි පැවසූහ. තෙරුන් වහන්සේ පසුදින එය දොරකඩ මණ්ඩපයෙහි තැබවූහ. තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ නැවත දිනක පැමිණ එය දැක පෙර පරිදිම විමසා, “ස්වාමීනි, සහසෙය්‍යාවට (එක්ව සැතපීමට) සුදුසු තැනක තැබීම කැප නැත” යි පැවසූහ. තෙරුන් වහන්සේ පසුදින එය පිටත තැබවූහ. සොරුන් එය රැගෙන ගියහ. උන්වහන්සේ නැවත දිනක වැඩම කළ තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, ඔබ වහන්සේ ‘කැප නැත’ යි පැවසූ ඒ කළය පිටත තැබූ විට සොරුන් විසින් සොරා ගන්නා ලදී.” එවිට තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “ස්වාමීනි, එය උපසම්පන්න නොවූවෙකුට දිය යුතුව තිබුණා නොවේද? මන්ද, උපසම්පන්න නොවූවෙකුට දී එය ඔහු සතු දෙයක් බවට පත් කර පරිභෝජනය කිරීම කැප බැවිනි.”

၂၉၆-၉. မေဏ္ဍကဝတ္ထု ဥတ္တာနမေဝ. အပိ စေတ္ထ အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စ ဂေါရသေတိ ဣမေ ပဉ္စ ဂေါရသေ ဝိသုံ ပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ပါထေယျံ ပရိယေသိတုန္တိ ဧတ္ထ သစေ ကေစိ သယမေဝ ဉတွာ ဒေန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ ဒေန္တိ, ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝါ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. တထာ အလဘန္တေန အညာတိကအပဝါရိတဋ္ဌာနတော ယာစိတွာပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧကဒိဝသေန ဂမနီယေ မဂ္ဂေ ဧကဘတ္တတ္ထာယ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ဒီဃေ အဒ္ဓါနေ ယတ္တကေန ကန္တာရံ နိတ္ထရတိ, တတ္တကံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ.

296-9. මෙණ්ඩක වස්තුව ඉතා පැහැදිලිය. එහි විශේෂත්වය නම්, “මහණෙනි, පස්වැදෑරුම් ගෝරස අනුදනිමි” යන මෙහි අර්ථය නම්, මේ පස්වැදෑරුම් ගෝරසයන් වෙන් වෙන් වශයෙන් ද පරිභෝජනය කිරීමට අනුදැන වදාළ බවයි. “මග වියදම් (පහෙය්‍ය) සෙවිය යුතුය” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඉදින් යම් කෙනෙකු තමන්ම දැන දන් දෙත් නම් එය යහපති. ඉදින් එසේ නොදෙත් නම්, නෑයන්ගෙන් හෝ ඇරයුම් කළවුන්ගෙන් හෝ පිඬු සිඟා යන පිළිවෙළින් හෝ සෙවිය යුතුය. එසේම, නොලැබෙන්නේ නම් නොහඳුනන, ඇරයුම් නොකළවුන්ගෙන් පවා ඉල්ලා ගත යුතුය. දිනකින් යා හැකි මාර්ගයකදී එක් වේලක ආහාර සඳහා සෙවිය යුතුය. දිගු මාර්ගයකදී නම් කතර ගෙවා යාමට අවශ්‍ය පමණට සෙවිය යුතුය.

ကေဏိယဇဋိလဝတ္ထုကထာ

කේණිය ජටිල වස්තු කථාව.

၃၀၀. ကာဇေဟိ ဂါဟာပေတွာတိ ပဉ္စဟိ ကာဇသတေဟိ သုသင်္ခတဿ ဗဒရပါနဿ ကုဋသဟဿံ ဂါဟာပေတွာ. ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာတိ ‘‘သာဓု ဘိက္ခဝေ ပါနံ အပိဝန္တာ သမဏဿ ဂေါတမဿ [Pg.383] သာဝကာ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကာတိ ဝါဒံ န ဥပ္ပာဒယိတ္ထ, မယိ စ ဂါရဝံ အကတ္ထ, မမ စ တုမှေသု ဂါရဝံ ဇနယိတ္ထ, ဣတိ ဝေါ အဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန သုဋ္ဌု ပသန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အဋ္ဌ ပါနာနီတိအာဒိမာဟ.

300. “කාවාඩි (කර තබා යන බර) මගින් ගෙන්වාගෙන” යනු පන්සියයක් කාවාඩි මගින් මැනවින් පිළියෙල කරන ලද කොලොම් (ජම්බු) පානයන් අඩංගු කළ දහසක් ගෙන්වා ගැනීමයි. “මෙම කරුණෙහිදී, මෙම නිදානයෙහිදී දැහැනි කථාවක් පවත්වා” යනු, “මහණෙනි, යහපති, යහපති. මෙම පානයන් නොබොන ඔබ වහන්සේලා, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ප්‍රත්‍ය බහුල කර ගන්නෝය’ යන දෝෂාරෝපණයට ඉඩ නොතැබූහ. මා කෙරෙහි ද ගෞරවය කළහ, මා තුළ ද ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය ඇති කළහ. එබැවින් මම මේ කරුණ නිසා ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි ඉතා පැහැදුණෙමි” ආදී වශයෙන් දැහැනි කථාවක් පවත්වා “මහණෙනි, අෂ්ට විධ පානයන් අනුදනිමි” යනාදිය වදාළ සේක.

တတ္ထ အမ္ဗပါနန္တိ အာမေဟိ ဝါ ပက္ကေဟိ ဝါ အမ္ဗေဟိ ကတပါနံ. တတ္ထ အာမေဟိ ကရောန္တေန အမ္ဗတရုဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ အာတပေ အာဒိစ္စပါကေန ပစိတွာ ပရိဿာဝေတွာ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ မဓုသက္ကရကပ္ပူရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ကပ္ပတိ. အနုပသမ္ပန္နေဟိ ကတံ လဘိတွာ ပန ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသပရိဘောဂေနာပိ ဝဋ္ဋတိ, ပစ္ဆာဘတ္တံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧသ နယော သဗ္ဗပါနေသု.

එහි ‘අඹ පානය’ යනු අමු හෝ ඉදුණු අඹවලින් සාදන ලද පානයයි. එහි අමු අඹවලින් පිළියෙල කරන්නේ නම්, ලා අඹ කැබලි කර ජලයට දමා, අව්වේ තබා රශ්මියෙන් තම්බා, පෙරා, එදිනම පිළිගත් මී පැණි, සීනි, කපුරු ආදිය දමා සෑදිය යුතුය. මෙසේ සාදන ලද පානය පෙරබත් කාලයටම කැප වේ. උපසම්පන්න නොවූවන් විසින් සාදන ලද අඹ පානය ලබාගෙන, එය පෙරබත් කාලයෙහි පිළිගත්තේ නම්, පෙරබත් කාලයෙහි ආහාර සමග ද කැප වේ. පස්වරු කාලයෙහි ආහාර රහිතව අරුණෝදය තෙක් පරිභෝජනය කිරීම කැපමය. සියලු පානයන් සම්බන්ධයෙන් මේ ක්‍රමයම වේ.

တေသု ပန ဇမ္ဗုပါနန္တိ ဇမ္ဗုဖလေဟိ ကတပါနံ. စောစပါနန္တိ အဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ. မောစပါနန္တိ အနဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ. မဓုကပါနန္တိ မဓုကာနံ ဇာတိရသေန ကတပါနံ; တံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ဝဋ္ဋတိ, သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ. မုဒ္ဒိကပါနန္တိ မုဒ္ဒိကာ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ. သာလူကပါနန္တိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ သာလူကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနံ. ဖာရုသကပါနန္တိ ဖာရုသကဖလေဟိ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ပါနာနိ သီတာနိပိ အာဒိစ္စပါကာနိပိ ဝဋ္ဋန္တိ, အဂ္ဂိပါကာနိ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဓညဖလရသန္တိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ ဖလရသံ. ဍာကရသန္တိ ပက္ကဍာကရသံ. ယာဝကာလိကပတ္တာနဉှိ ပုရေဘတ္တံယေဝ ရသော ကပ္ပတိ. ယာဝဇီဝိကာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတသပ္ပိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပက္ကာနံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတိ. သစေ ပန သုဒ္ဓဥဒကေန ပစတိ, ယာဝဇီဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ခီရာဒီဟိ ပန သဒ္ဓိံ ပစိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အညေဟိ ပက္ကမ္ပိ ဍာကရသသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ယာဝကာလိကပတ္တာနမ္ပိ သီတောဒကေန မဒ္ဒိတွာ ကတရသော ဝါ အာဒိစ္စပါကော ဝါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဌပေတွာ မဓုကပုပ္ဖရသန္တိ ဧတ္ထ မဓုကပုပ္ဖရသော အဂ္ဂိပါကော ဝါ ဟောတု အာဒိစ္စပါကော ဝါ, ပစ္ဆာဘတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ. ပုရေဘတ္တမ္ပိ ယံ ပါနံ ဂဟေတွာ မဇ္ဇံ ကရောန္တိ, သော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတိ. မဓုကပုပ္ဖံ ပန အလ္လံ ဝါ သုက္ခံ ဝါ ဘဇ္ဇိတံ ဝါ တေန ကတဖာဏိတံ ဝါ ယတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ န ကရောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတိ. ဥစ္ဆုရသော နိကသဋော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.384]. ဣတိ ပါနာနိ အနုဇာနန္တေန ဣမေပိ စတ္တာရော ရသာ အနုညာတာတိ. အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါ ယညာတိအာဒီသု အဂ္ဂိဟုတံ သေဋ္ဌံ, အဂ္ဂိဟုတံ မုခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ඒ පානයන් අතුරින් ‘ජම්බු පානය’ යනු දඹගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘චෝච පානය’ යනු ඇට සහිත වල් කෙසෙල් ගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘මෝච පානය’ යනු ඇට නැති ගෙවතු කෙසෙල් ගෙඩිවලින් කළ පානයයි. ‘මධුක පානය’ යනු මී මල්වල ස්වභාවික යුෂයෙන් කළ පානයයි. එය ජලය සමග මිශ්‍ර වූ විට කැප වේ, පිරිසිදු යුෂය කැප නැත. ‘මුද්දික පානය’ යනු මිදි ගෙඩි ජලයේ පොඩි කර අඹ පානය මෙන් සාදන ලද පානයයි. ‘සාලූක පානය’ යනු රතු මානෙල්, නිල් මානෙල් ආදියේ අල පොඩි කර සාදන ලද පානයයි. ‘ඵාරුසක පානය’ යනු පලු ගෙඩිවලින් අඹ පානය මෙන් සාදන ලද පානයයි. මෙම අෂ්ට විධ පානයන් සීතල ජලයෙන් කළ ඒවා හෝ හිරු රශ්මියෙන් පිසූ ඒවා හෝ වේවා කැප වේ. ගින්නෙන් පිසූ ඒවා කැප නැත. ‘ධාන්‍ය ඵල රස’ යනු සප්තවිධ ධාන්‍ය වර්ගවල යුෂයයි. ‘ඩාක රස’ යනු පිසූ පලා යුෂයයි. යාමකාලික පත්‍රවල යුෂය පෙරබත් කාලයටම කැප වේ. යාමජීවික පත්‍ර පිළිගෙන තබා ගත් ගිතෙල් ආදිය සමග පිසූයේ නම් සතියක් කැප වේ. ඉදින් පිරිසිදු ජලයෙන් පමණක් පිසින්නේ නම් දිවි ඇති තෙක් කැප වේ. කිරි ආදිය සමග පිසීම කැප නැත. වෙනත් යාමකාලික දෑ සමග පිසූ පලා යුෂය ද ‘ඩාක රස’ ගණයටම වැටේ. කුරුන්දි අටුවාවෙහි, “යාමකාලික පත්‍ර වුවද සීතල ජලයෙන් පොඩි කර සාදන ලද යුෂය හෝ හිරු රශ්මියෙන් පිසූ යුෂය කැප වේ” යයි පවසා ඇත. ‘මී මල් යුෂය හැර’ යන මෙහි, මී මල් යුෂය ගින්නෙන් පිසූවක් වේවා, හිරු රශ්මියෙන් පිසූවක් වේවා පස්වරු කාලයෙහි කැප නැත. යම් පානයක් ගෙන මත්පැන් සාදන්නේ ද, එය ආරම්භයේ සිටම කැප නැත. අමු වූ, වියළි වූ හෝ බැදපු මී මල්වලින් කළ පැණි, මත්පැන් සඳහා යොදා නොගන්නේ නම්, ඒ සියල්ල පෙරබත් කාලයෙහි කැප වේ. උක් යුෂය රොඩු රහිත වූ විට පස්වරු කාලයෙහි කැප වේ. මෙසේ පානයන් අනුදැන වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඵල, පත්‍ර, පුෂ්ප සහ රස යන මේ සිව්වැදෑරුම් රසයන් ද අනුදැන වදාළ බව දත යුතුය. “අග්ගිහුත්තමුඛා යඤ්ඤා” යනාදී පාඨයන්හි අග්නි හෝත්‍රය ශ්‍රේෂ්ඨ බවත්, අග්නි හෝත්‍රය ප්‍රමුඛ බවත් පවසන ලදී.

ရောဇမလ္လာဒိဝတ္ထုကထာ

රෝජ මල්ල ආදීන්ගේ වස්තු කථාව.

၃၀၁-၂. ရောဇဝတ္ထု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. တတ္ထ သင်္ကရံ အကံသူတိ ကတိကံ အကံသု. ဥဠာရံ ခေါ တေ ဣဒန္တိ သုန္ဒရံ ခေါ တေ ဣဒံ. နာဟံ ဘန္တေ အာနန္ဒ ဗဟုကတောတိ နာဟံ ဗုဒ္ဓါဒိဂတပသာဒဗဟုမာနေန ဣဓာဂတောတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗဉ္စ ဍာကန္တိ သပ္ပိအာဒီဟိ ပက္ကံ ဝါ အပက္ကံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဍာကံ. ပိဋ္ဌခါဒနီယန္တိ ပိဋ္ဌမယံ ခါဒနီယံ; ရောဇော ကိရ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ သတသဟဿံ ဝယံ ကတွာ ပဋိယာဒါပေသိ.

301-2. රෝජ වස්තුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තකි. එහි ‘සංකරං අකංසු’ යනු ගිවිසුමක් (කතිකාවක්) කර ගත්හ යන්නයි. ‘උළාරං ඛො තෙ ඉදං’ යනු මෙය ඔබට ඉතා යහපත්ය යන්නයි. “ස්වාමීනි ආනන්දයෙනි, මම බහුමානයෙන් පැමිණියෙමි” යන්නෙන්, “මම බුද්ධාදීන් කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීම හෝ ගෞරවය නිසා මෙහි ආවෙමි” යන්න අදහස් නොවන බව පෙන්වයි. ‘සබ්බඤ්ච ඩාකං’ යනු ගිතෙල් ආදියෙන් පිසූ හෝ නොපිසූ ඕනෑම පලා වර්ගයකි. ‘පිට්ඨඛාදනීය’ යනු පිටිවලින් කළ කැවිලි වර්ගයකි. රෝජ මල්ල තෙමේ මේ වර්ග දෙකම ලක්ෂයක් වියදම් කර පිළියෙල කරවූ බව කියනු ලැබේ.

၃၀၃. မဉ္ဇုကာတိ မဓုရဝစနာ. ပဋိဘာနေယျကာတိ သကေ သိပ္ပေ ပဋိဘာနသမ္ပန္နာ. ဒက္ခာတိ ဆေကာ, အနလသာ ဝါ. ပရိယောဒါတသိပ္ပာတိ နိဒ္ဒေါသသိပ္ပာ. နာဠိယာဝါပကေနာတိ နာဠိယာ စ အာဝါပကေန စ. အာဝါပကော နာမ ယတ္ထ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ အာဝပန္တိ, ပက္ခိပန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န စ ဘိက္ခဝေ နဟာပိတပုဗ္ဗေန ခုရဘဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ဂဟေတွာ ပရိဟရိတုမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အညဿ သန္တကေန ကေသေ ဆေဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဝေတနံ ဂဟေတွာ ဆိန္ဒတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ယော အနဟာပိတပုဗ္ဗော တဿ ပရိဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တံ ဝါ အညံ ဝါ ဂဟေတွာ ကေသေ ဆေဒေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

303. 'මඤ්ජුකා' යනු මිහිරි වචන ඇත්තෝ ය. 'පටිභානෙය්‍යකා' යනු තමන්ගේ ශිල්පයෙහි (කරණවෑමි ශිල්පයෙහි) තැනට ඔබින නුවණින් යුක්ත වූවෝ ය. 'දක්ඛා' යනු දක්ෂ වූ හෝ අලස නොවූවෝ ය. 'පරියෝදාතසිප්පා' යනු නිදොස් ශිල්ප ඇත්තෝ ය. 'නාළියාවාපකේන' යනු නාළියෙන් (කුඩා බඳුනකින්) සහ ආවාපකයෙන් (කුඩා පෙට්ටියකින්) යන්නයි. 'ආවාපකය' යනු යම් තැනක ලත් දෙය දමන්නේ ද, බහාලන්නේ ද එයයි. "මහණෙනි, පෙර කරණවෑමියෙකු වූවෙකු විසින් දැලිපිහි ආම්පන්න (තමන් සතු කරගෙන) පරිහරණය නොකළ යුතුය" යන්නෙහි තේරුම නම්, තමන් සතු කරගෙන රැගෙන යාම පමණක් සුදුසු නොවන බවයි. අනුන් සතු දෙයකින් කෙස් කැපීම සුදුසුය. ඉදින් කුලියක් ගෙන කපන්නේ නම් එය අකැපය. යමෙක් පෙර කරණවෑමියෙකු නොවූයේ ද, ඔහුට (දැලිපිහි ආම්පන්න) පරිහරණය කිරීම ද සුදුසු ය. එය හෝ වෙනත් එකක් ගෙන කෙස් කැපීම ද සුදුසු ය.

၃၀၄. ဘာဂံ ဒတွာတိ ဒသမဘာဂံ ဒတွာ; ဣဒံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေ ပေါရာဏကစာရိတ္တံ, တသ္မာ ဒသကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကော ကောဋ္ဌာသော ဘူမိသာမိကာနံ ဒါတဗ္ဗော.

304. 'භාගං දත්වා' යනු දසයෙන් එකක් දී යන්නයි. මෙය දඹදිව පැරණි චාරිත්‍රයකි. එබැවින් කොටස් දහයකට බෙදා එක් කොටසක් ඉඩම් හිමියන්ට දිය යුතුය.

စတုမဟာပဒေသကထာ

සතර මහාපදේස කතාව

၃၀၅. ယံ ဘိက္ခဝေ မယာ ဣဒံ န ကပ္ပတီတိ ဣမေ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ နယဂ္ဂဟဏတ္ထာယ အာဟ. တတ္ထ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရာ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ပရိမဒ္ဒန္တာ ဣဒံ အဒ္ဒသံသု. ဌပေတွာ ဓညဖလရသန္တိ သတ္တဓညရသာနိ ပစ္ဆာဘတ္တံ န ကပ္ပန္တီတိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ. တာလနာဠိကေရပနသလဗုဇအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလတိပုသဖလဧဠာလုကာနိ, နဝ မဟာဖလာနိ သဗ္ဗဉ္စ အပရဏ္ဏံ, ဓညဂတိကမေဝ. တံ ကိဉ္စာပိ န ပဋိက္ခိတ္တံ, အထ ခေါ အကပ္ပိယံ အနုလောမေတိ, တသ္မာ ပစ္ဆာဘတ္တံ န ကပ္ပတိ. အဋ္ဌ [Pg.385] ပါနာနိ အနုညာတာနိ. အဝသေသာနိ ဝေတ္တတိန္တိဏိကမာတုလုင်္ဂကပိတ္ထကောသမ္ဗကရမန္ဒာဒိခုဒ္ဒကဖလပါနာနိ အဋ္ဌပါနဂတိကာနေဝ, တာနိ ကိဉ္စာပိ န အနုညာတာနိ, အထ ခေါ ကပ္ပိယံ အနုလောမေန္တိ, တသ္မာ ကပ္ပန္တိ. ဌပေတွာ ဟိ သာနုလောမံ ဓညဖလရသံ အညံ ဖလပါနံ နာမ အကပ္ပိယံ နတ္ထိ, သဗ္ဗံ ယာမကာလိကံယေဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

305. "මහණෙනි, මා විසින් යමක් අකැප යැයි පවසන ලද ද..." යනාදී වශයෙන් මෙම මහාපදේස සතර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ක්‍රමවේදයන් වටහා ගැනීම පිණිස වදාළ සේක. එහිදී ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්ථවිරයන් වහන්සේලා සූත්‍ර පාඨ ගෙන විමසා බැලීමේදී මෙය දුටුවෝ ය. ධාන්‍ය හා ඵල යුෂ හැර, සත් වැදෑරුම් ධාන්‍ය යුෂ විකාලයෙහි (පස්වරු කාලයෙහි) අකැප බව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. තල්, පොල්, කොස්, වැල, පුහුල්, ලබු, කොමඩු, පිපිඤ්ඤා, කැකිරි යන මහා ඵල නවය සහ සියලුම අපරණ්ණ (ධාන්‍ය වැනි බීජ), ධාන්‍ය ගණයටම වැටේ. එය (සෘජුව) ප්‍රතික්ෂේප කර නොතිබුණ ද, එය අකැප දෙයට අනුලෝම වේ (සමාන වේ). එබැවින් පස්වරු කාලයෙහි අකැප ය. පාන වර්ග අටක් අනුදන්නා ලදී. ඉතිරි වේවැල්, සියඹලා, නාරං, දිවුල්, කෝසඹ, කරමර්ද ආදී කුඩා ඵලවල යුෂ අෂ්ට පානයන්ටම අයත් වේ. ඒවා (සෘජුව) අනුදැන නොතිබුණ ද, කැප දෙයට අනුලෝම වන බැවින් කැප වේ. අනුලෝම සහිත වූ ධාන්‍ය හා ඵල යුෂ හැර, අකැප වූ වෙනත් ඵල යුෂයක් නැත. සියලුම ඵල යුෂ 'යාමකාලික' ම වන්නේ යැයි කුරුන්දියෙහි පවසා ඇත.

ဘဂဝတာ ဆ စီဝရာနိ အနုညာတာနိ. ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ တေသံ အနုလောမာနိ ဒုကူလံ, ပတ္တုဏ္ဏံ, စီနပဋ္ဋံ, သောမာရပဋ္ဋံ, ဣဒ္ဓိမယိကံ, ဒေဝဒတ္တိယန္တိ အပရာနိ ဆ အနုညာတာနိ. တတ္ထ ‘‘ပတ္တုဏ္ဏ’’န္တိ ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ ပါဏကေဟိ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ. ဒွေ ပဋာ ဒေသနာမေနေဝ ဝုတ္တာ. တာနိ တီဏိ ကောသေယျဿာနုလောမာနိ. ဒုကူလံ သာဏဿ, ဣတရာနိ ဒွေ ကပ္ပာသိကဿ ဝါ သဗ္ဗေသံ ဝါ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සිවුරු හයක් අනුදන්නා ලදී. ධර්ම සංගායකාචාර්ය ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඒවාට අනුලෝම වූ දුකුළ, පත්තුණ්ණ, චීනපට්ට, සෝමාරපට්ට, ඉද්ධිමය සහ දේවදත්තිය යන තවත් (වස්ත්‍ර) හයක් අනුදන්නා ලදී. එහි 'පත්තුණ්ණ' යනු පත්තුණ්ණ දේශයෙහි පණුවන්ගෙන් හටගත් වස්ත්‍රයකි. චීනපට්ට සහ සෝමාරපට්ට යන වස්ත්‍ර දෙක දේශ නාමයෙන්ම හඳුන්වා ඇත. එම තුන පට වස්ත්‍රයට (කෝසෙය්‍ය) අනුලෝම වේ. දුකුළ වස්ත්‍රය හණ වස්ත්‍රයට (සාණ) අනුලෝම වේ. ඉතිරි දෙක කපු වස්ත්‍රයට හෝ සියලු සිවුරුවලට අනුලෝම වේ.

ဘဂဝတာ ဧကာဒသ ပတ္တေ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒွေ ပတ္တာ အနုညာတာ – လောဟပတ္တော စေဝ မတ္တိကာပတ္တော စ. လောဟထာလကံ, မတ္တိကာထာလကံ, တမ္ဗလောဟထာလကန္တိ တေသံယေဝ အနုလောမာနိ. ဘဂဝတာ တယော တုမ္ဗာ အနုညာတာ – လောဟတုမ္ဗော, ကဋ္ဌတုမ္ဗော, ဖလတုမ္ဗောတိ. ကုဏ္ဍိကာ, ကဉ္စနကော, ဥဒကတုမ္ဗောတိ တေသံယေဝ အနုလောမာနိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပါနီယသင်္ခပါနီယသရာဝကာနိ ဧတေသံ အနုလောမာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋ္ဋိကာ, သူကရန္တန္တိ ဒွေ ကာယဗန္ဓနာနိ အနုညာတာနိ, ဒုဿပဋ္ဋေန ရဇ္ဇုကေန စ ကတကာယဗန္ဓနာနိ တေသံ အနုလောမာနိ. သေတစ္ဆတ္တံ, ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တံ, ပဏ္ဏစ္ဆတ္တန္တိ တီဏိ ဆတ္တာနိ အနုညာတာနိ. ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ တေသံယေဝ အနုလောမန္တိ ဣမိနာ နယေန ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ အနုပေက္ခိတွာ အညာနိပိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယာနံ အနုလောမာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පාත්‍ර එකොළසක් ප්‍රතික්ෂේප කර පාත්‍ර දෙකක් - එනම් ලෝහ පාත්‍රය සහ මැටි පාත්‍රය අනුදන්නා ලදී. ලෝහ තැටි, මැටි තැටි සහ තඹ තැටි ඒවාටම අනුලෝම වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝහ බඳුන, ලී බඳුන සහ ඵල බඳුන (ලබු කබල වැනි) යන බඳුන් තුනක් අනුදන්නා ලදී. පැන් කෙණ්ඩිය, තැටිය සහ පැන් බඳුන ඒවාටම අනුලෝම වේ. කුරුන්දියෙහි වනාහි "පැන් බොන සක් සහ පැන් බොන කෝප්ප මේවාට අනුලෝම වේ" යැයි පවසා ඇත. පටිය සහ ඌරු වල්ගය වැනි ලණුව (සූකරන්ත) යන කායබන්ධන (ඉණ පටි) දෙකක් අනුදන්නා ලදී. වස්ත්‍ර පටියෙන් සහ රොදෙන් (ලණුවෙන්) කළ කායබන්ධන ඒවාට අනුලෝම වේ. සේසත (සුදු කුඩය), පැදුරු කුඩය සහ කොළ කුඩය යන කුඩ තුන අනුදන්නා ලදී. තනි කොළ කුඩය ඒවාටම අනුලෝම වේ. මේ ක්‍රමයෙන් පාළිය සහ අටුවාව විමසා බලා කැප අකැප දේට අනුලෝම වන වෙනත් දෑ ද දත යුතුය.

တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ သမ္ဘိန္နရသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ ဆလ္လိမ္ပိ အနပနေတွာ သကလေနေဝ နာဠိကေရဖလေန သဒ္ဓိံ ပါနကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, နာဠိကေရံ အပနေတွာ တံ ဝိကာလေပိ ကပ္ပတိ. ဥပရိ သပ္ပိပိဏ္ဍံ ဌပေတွာ သီတလပါယာသံ ဒေန္တိ, ယံ ပါယာသေန အသံသဋ္ဌံ သပ္ပိ, တံ အပနေတွာ သတ္တာဟံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗဒ္ဓမဓုဖာဏိတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တက္ကောလဇာတိဖလာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တိ, တာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဓောဝိတွာ ယာဝဇီဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ. ယာဂုယံ ပက္ခိပိတွာ ဒိန္နသိင်္ဂိဝေရာဒီသုပိ တေလာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ဒိန္နလဋ္ဌိမဓုကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ယံ ယံ အသမ္ဘိန္နရသံ ဟောတိ, တံ တံ ဧကတော ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ယထာ [Pg.386] သုဒ္ဓံ ဟောတိ, တထာ ဓောဝိတွာ ဝါ တစ္ဆေတွာ ဝါ တဿ တဿ ကာလဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"එදින පිළිගන්නා ලද්දේ කාලයෙහි කැප වේ" යනාදී සියල්ල පවසන ලද්දේ රස මුසු වූ දෙය අරභයා ය. ඉදින් ලෙල්ල හෝ කබල ඉවත් නොකොට මුළු පොල් ගෙඩිය පිටින්ම පානයක් ලෙස පිළිගත්තේ නම්, පොල් කබල ඉවත් කළ පසු එම යුෂය විකාලයෙහි ද කැප වේ. ශීතල කිරිපිඬු මත ගිතෙල් පිඬක් තබා පූජා කරන විට, එම කිරිපිඬු හා නොමුසු වූ ගිතෙල් කොටස ඉවත් කර සත් දිනක් පරිභෝජනය කිරීම සුදුසුය. බැඳි මී පැණි, උක් පැණි ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. තක්කෝල, සාදික්කා ආදියෙන් සරසා පිණ්ඩපාතය පූජා කරන්නේ නම්, ඒවා ඉවත් කර සෝදා දිවි හිමියෙන් පරිභෝජනය කළ හැකිය. කැඳෙහි දැමූ ඉඟුරු ආදියෙහි ද, තෙල් ආදියෙහි දැමූ වැල්මී ආදියෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙසේ යම් දෙයක් රස මුසු නොවී පවතින්නේ ද, එය එකට පිළිගත්ත ද, පිරිසිදු වන සේ සෝදා හෝ සූරා ඉවත් කර ඒ ඒ (යාමකාලික, සත්තාහකාලික, යාවජීවික) කාල සීමාවන් අනුව පරිභෝජනය කිරීම සුදුසුය.

သစေ ပန သမ္ဘိန္နရသံ ဟောတိ သံသဋ္ဌံ, န ဝဋ္ဋတိ. ယာဝကာလိကဉှိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သမ္ဘိန္နရသာနိ တီဏိပိ ယာမကာလိကာဒီနိ အတ္တနော သဘာဝံ ဥပနေတိ, ယာမကာလိကံ ဒွေပိ သတ္တာဟကာလိကာဒီနိ အတ္တနော သဘာဝံ ဥပနေတိ, သတ္တာဟကာလိကမ္ပိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌံ ယာဝဇီဝိကံ အတ္တနော သဘာဝညေဝ ဥပနေတိ; တသ္မာ တေန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန သဒ္ဓိံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝါ ယာဝဇီဝိကံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတိ ဒွီဟပဋိဂ္ဂဟိတေန ဆာဟံ, တီဟပဋိဂ္ဂဟိတေန ပဉ္စာဟံ…ပေ… သတ္တာဟပဋိဂ္ဂဟိတေန တဒဟေဝ ကပ္ပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာယေဝ ဟိ ‘‘သတ္တာဟကာလိကေန ဘိက္ခဝေ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ඉදින් රස මුසු වී ඇත්නම් (කාල සීමාව ඉක්මවා) පරිභෝජනය සුදුසු නොවේ. යාවකාලික දෙය (ආහාර) තමන් හා රස මුසු වූ අනෙක් කාලික තුනම (යාමකාලික ආදිය) තමන්ගේ ස්වභාවයට (එනම් මධ්‍යහ්නයෙන් පසු අකැප වන තත්ත්වයට) පත් කරයි. යාමකාලික දෙය ඉතිරි කාලික දෙක තමන්ගේ ස්වභාවයට පත් කරයි. සත්තාහකාලික දෙය තමන් හා මුසු වූ යාවජීවික දෙය තමන්ගේ ස්වභාවයට (සත් දිනකට) පත් කරයි. එබැවින් එදින පිළිගත් සත්තාහකාලික දෙයක් සමඟ එදිනම හෝ කලින් පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් මුසු වූ විට එය සත් දිනක් කැප වේ. පිළිගෙන දින දෙකක් ගත වූ සත්තාහකාලික දෙයක් සමඟ මුසු වූ විට දින හයක් ද, දින තුනක් ගත වූ විට දින පහක් ද... වශයෙන් පිළිගෙන දින හතක් ගත වූ විට එදිනට පමණක් කැප වන බව දත යුතුය. ඒ නිසාම "මහණෙනි, සත්තාහකාලිකය සමඟ යාවජීවිකය එදිනම පිළිගත යුතුය" යි වදාරන්නේ නැතිව "පිළිගත් දින සිට සත් දිනක් කැප වේ" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ကာလယာမသတ္တာဟာတိက္ကမေသု စေတ္ထ ဝိကာလဘောဇနသန္နိဓိဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒါနံ ဝသေန အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမေသု စ ပန စတူသု ကာလိကေသု ယာဝကာလိကံ ယာမကာလိကန္တိ ဣဒမေဝ ဒွယံ အန္တောဝုတ္ထကဉ္စေဝ သန္နိဓိကာရကဉ္စ ဟောတိ, သတ္တာဟကာလိကဉ္စ ယာဝဇီဝိကဉ္စ အကပ္ပိယကုဋိယံ နိက္ခိပိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိမ္ပိ န ဇနေတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

මෙහිදී කාලය, යාමය සහ සත් දින ඉක්මවීමේදී විකාල භෝජන, සන්නිධි (තැන්පත් කර තැබීම) සහ භේසජ්ජ යන ශික්ෂාපදයන්ට අනුව ඇවැත් සිදු වන බව දත යුතුය. මෙම කාලික හතර අතුරින් යාවකාලික සහ යාමකාලික යන දෙවර්ගය පමණක් ගෘහය තුළ තබා ගැනීම (අන්තෝවුත්ථක) සහ තැන්පත් කර තැබීම (සන්නිධිකාරක) නිසා ඇවැත් සිදු වේ. සත්තාහකාලික සහ යාවජීවික යන දෑ අකැප කුටියක තැබීම ද සුදුසු ය, තැන්පත් කර තැබීමේ (සන්නිධි) ඇවත ද සිදු නොවේ. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකම පැහැදිලි ය.

ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

භේසජ්ජක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ලදි.

၇. ကထိနက္ခန္ဓကံ

7. කඨිනක්ඛන්ධකය

ကထိနာနုဇာနနကထာ

කඨින අනුදැනීම පිළිබඳ කතාව

၃၀၆. ကထိနက္ခန္ဓကေ [Pg.387] – ပါဝေယျကာတိ ပါဝေယျရဋ္ဌဝါသိနော. ပါဝေယျံ နာမ ကောသလေသု ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ရဋ္ဌံ; တတ္ထ ဝါသိနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောသလရညော ဧကပိတုကဘာတူနံ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယတ္ထေရာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေသု သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော အနာဂါမီ, သဗ္ဗပစ္ဆိမကော သောတာပန္နော, ဧကောပိ အရဟာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ နတ္ထိ. အာရညိကာတိ ဓုတင်္ဂသမာဒါနဝသေန အာရညိကာ; န အရညဝါသမတ္တေန. ပိဏ္ဍပါတိကာဒိဘာဝေပိ တေသံ ဧသေဝ နယော. သီသဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. ဣမေ ပန တေရသာပိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒါယေဝ ဝတ္တန္တိ. ဥဒကသင်္ဂဟေတိ ဥဒကေန သင်္ဂဟိတေ ဃဋိတေ သံသဋ္ဌေ; ထလေ စ နိန္နေ စ ဧကောဒကီဘူတေတိ အတ္ထော.

306. කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි "පාවේය්‍යකා" යනු පාවේය්‍ය රට වැසියෝය. පාවේය්‍ය යනු කෝසල ජනපදයේ බටහිර දිග පිහිටි රටකි; එහි වැසියෝ යනු අර්ථයයි. කෝසල රජුගේ එකම පියෙකුගේ පුතුන් වූ (සොහොයුරු වූ) භද්‍රවර්ගීය ස්ථවිරයන්ට මෙය නමකි. ඔවුන් අතුරින් වැඩමහල් තැනැත්තා අනාගාමී වූ අතර බාලයා සෝතාපන්න විය. ඔවුන් අතර කිසිවෙක් රහත් වූවකු හෝ පෘථග්ජනයකු හෝ නොවීය. "ආරඤ්ඤිකා" යනු ධුතාංග සමාදානයෙන් ආරණ්‍යවාසී වූවන්ය; ආරණ්‍යයක විසීමෙන් පමණක් ආරණ්‍යවාසී වූවෝ නොවෙති. පිණ්ඩපාතික ආදී භාවයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් මේ ධුතාංග හතර පවසන ලදී. එහෙත් මොවුන් ධුතාංග දහතුනම සමාදන්ව පිළිපැද්දාහ. "උදකසංගහේ" යනු ජලයෙන් ගැවසී ගත්, එකට එක් වූ; ගොඩබිම හා පල්ලම් එකම ජල කඳකින් වැසී ගිය යන අර්ථයයි.

ဥဒကစိက္ခလ္လေတိ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဥဒကစိက္ခလ္လော ဥဋ္ဌဟိတွာ ယာဝ အာနိသဒါ ပဟရတိ, ဤဒိသေ စိက္ခလ္လေတိ အတ္ထော. ဩကပုဏ္ဏေဟီတိ ဥဒကပုဏ္ဏေဟိ. တေသံ ကိရ စီဝရာနိ ဃနာနိ, တေသု ပတိတံ ဥဒကံ န ပဂ္ဃရတိ ဃနတ္တာ ပုဋဗဒ္ဓံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဩကပုဏ္ဏေဟိ စီဝရေဟီ’’တိ. ‘‘ဩဃပုဏ္ဏေဟီ’’တိပိ ပါဌော.

"උදකචික්ඛල්ලේ" යනු පය තබන තබන තැන ජලය මිශ්‍ර වූ මඩ ඉස්සී තට්ටම් දක්වා පහර දෙන, මෙබඳු මඩෙහි යන අර්ථයයි. "ඕකපුණ්ණේහි" යනු ජලයෙන් පිරී ගිය. ඔවුන්ගේ සිවුරු ඉතා ඝනකම් වූ බව කියනු ලැබේ. එම ඝනකම නිසා සිවුරට වැටුණු ජලය පහළට නොගොස් බඳුනක පිරී ඇති සේ රැඳී පවතී. එබැවින් "ඕකපුණ්ණේහි චීවරේහි" (දිය පිරුණු සිවුරෙන්) යැයි වදාරන ලදී. "ඕඝපුණ්ණේහි" කියා ද පාඨයක් ඇත.

အဝိဝဒမာနာ ဝဿံ ဝသိမှာတိ ဧတ္ထ အာဂန္တုကဋ္ဌာနေ သေနာသနဖာသုတာယ အဘာဝေန စ ဘဂဝတော ဒဿနာလာဘေန ဥက္ကဏ္ဌိတတာယ စ တေ ဘိက္ခူ ဖာသုံ န ဝသိံသု, တသ္မာ ‘‘အဝိဝဒမာနာ ဖာသုကံ ဝဿံ ဝသိမှာ’’တိ နာဝေါစုံ. ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာတိ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ အနမတဂ္ဂိယကထံ ကထေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ကထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနတောယေဝ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ အဂမံသု, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ’’တိ. တတော ဘဂဝါ ‘‘သစေ ကထိနတ္ထာရော ပညတ္တော အဘဝိဿ, ဧတေ ဘိက္ခူ ဧကံ စီဝရံ ဌပေတွာ သန္တရုတ္တရေန အာဂစ္ဆန္တာ န ဧဝံ ကိလန္တာ အဿု, ကထိနတ္ထာရော စ နာမေသ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အနုညာတော’’တိ စိန္တေတွာ ကထိနတ္ထာရံ အနုဇာနိတုကာမော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ, အာမန္တေတွာ စ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ.

“කලහයකින් තොරව වස් විසූවෙමු” යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: ආගන්තුක ස්ථානයක සේනාසනයන්හි පහසුව නොමැති වීම නිසාත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකගන්නට නොලැබීමෙන් ඇති වූ අසතුට නිසාත් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා පහසුවෙන් වස් විසුවේ නැත. එබැවින් උන්වහන්සේලා “කලහයකින් තොරව පහසුවෙන් වස් විසූවෙමු” යැයි ප්‍රකාශ නොකළහ. “ධර්ම කථාවක් කොට” යනු, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම භික්ෂූන් වහන්සේලාට අනමතග්ගිය ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූ සේක. ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා දේශනාව අවසානයේ අරහත් ඵලයට පැමිණ, වැඩසිටි තැන්වලින්ම අහසට පැනනැගී වැඩම කළහ. එය අරභයා “ධර්ම කථාවක් කොට” යන්න සඳහන් විය. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “සැබවින්ම කඨින ඇතිරීමක් පනවා තිබුණේ නම්, මෙම භික්ෂූන් වහන්සේලා එක් සිවුරක් තබා අඳනය සහ සඟල සිවුර පමණක් ගෙන වැඩම කරන විට මෙතරම් වෙහෙසට පත් නොවනු ඇත. තවද මෙම කඨින ඇතිරීම සියලු බුදුවරුන් විසින් අනුදැන වදාරන ලද්දකි” යි සිතා, කඨිනාස්තරණය අනුමත කරනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා, “මහණෙනි, මම අනුදැන වදාරමි” යනාදිය වදාළ සේක.

တတ္ထ [Pg.388] အတ္ထတကထိနာနံ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ ဝေါကာရော; အတ္ထတကထိနာနန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ သတိ ပရတော ‘‘သော နေသံ ဘဝိဿတီ’’တိ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ဝေါတိ သာမိဝစနမေဝေတံ. သော နေသန္တိ ဧတ္ထ ပန သော စီဝရုပ္ပာဒေါ ယေ အတ္ထတကထိနာ, တေသံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

එහි “අත්ථතකඨිනානං වෝ” (atthatakathinānaṃ vo) යන්නෙහි “වෝ” (vo) යනු නිපාත මාත්‍රයකි. එහි අර්ථය ‘කඨිනය අතුළ භික්ෂූන්ට’ යන්නයි. එසේ වූ විට, පසුව එන “සෝ නේසං භවිස්සති” (එය ඔවුන්ට ලැබෙනු ඇත) යන වාක්‍යය සමඟ අර්ථය ගැළපේ. එසේත් නොමැති නම් “වෝ” යනු සාමී වචනයක් (අයිතිවාසිකම හඟවන පදයක්) ලෙස ද ගත හැකිය. “සෝ නේසං” යන්නෙහි අර්ථය නම්, කඨිනය අතුළ භික්ෂූන් හට යම් සිවුරු පහළ වීමක් වේ නම්, එය ඔවුන් සියලු දෙනාටම හිමි වනු ඇති බවයි.

တတ္ထ အနာမန္တစာရောတိ ယာဝ ကထိနံ န ဥဒ္ဓရိယတိ, တာဝ အနာမန္တေတွာ စရဏံ ကပ္ပိဿတိ, စာရိတ္တသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. အသမာဒါနစာရောတိ တိစီဝရံ အသမာဒါယ စရဏံ; စီဝရဝိပ္ပဝါသော ကပ္ပိဿတီတိ အတ္ထော. ဂဏဘောဇနန္တိ ဂဏဘောဇနမ္ပိ ကပ္ပိဿတိ. ယာဝဒတ္ထစီဝရန္တိ ယာဝတ္တကေန စီဝရေန အတ္ထော, တာဝတ္တကံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ ကပ္ပိဿတီတိ အတ္ထော. ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပာဒေါတိ တတ္ထ ကထိနတ္ထတသီမာယံ မတကစီဝရံ ဝါ ဟောတု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ ဝါ သံဃိကေန တတြုပ္ပာဒေန အာဘတံ ဝါ, ယေန ကေနစိ အာကာရေန ယံ သံဃိကစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ တေသံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

එහි “අනාමන්තචාරෝ” යනු කඨිනය උදුරා දමන තෙක් (කඨින කාලය අවසන් වන තෙක්), විමසීමකින් තොරව නිවෙස් කරා වැඩම කිරීම කැපවන බවයි; එය චාරිත්ත ශික්ෂා පදයෙන් ඇවැත් නොවන බව අදහස් වේ. “අසමාදානචාරෝ” යනු තෙසිවුර සමාදන් නොවී (සිවුරක් නොමැතිව රාත්‍රිය ගත කරමින්) හැසිරීම කැපවන බවයි; එනම් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම කැපවන බවයි. “ගණභෝජනං” යනු ගණ භෝජනය අනුභව කිරීම ද කැපවන බවයි. “යාවදත්ථචීවරං” යනු යම් තාක් සිවුරුවල අවශ්‍යතාව පවතී ද, ඒ තාක් අධිට්ඨානයක් හෝ විකල්පනයක් නොකළ සිවුරු තබා ගැනීම කැපවන බවයි. “යෝ ච තත්ථ චීවරුප්පාදෝ” යනු කඨිනය අතුළ සීමාව තුළ, මළක සිවුරක් වේවා, සංඝයා උදෙසා දුන් දෙයක් වේවා, සංඝ සන්තක දෙයකින් ගෙනෙන ලද්දක් වේවා, යම් අයුරකින් සංඝ සන්තක සිවුරක් පහළ වේ නම්, එය එම කඨිනය අතුළ භික්ෂූන්ටම හිමි වන බවයි.

ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ကထိနတ္ထာရံ ကေ လဘန္တိ, ကေ န လဘန္တီတိ? ဂဏနဝသေန တာဝ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပဉ္စ ဇနာ လဘန္တိ, ဥဒ္ဓံ သတသဟဿမ္ပိ, ပဉ္စန္နံ ဟေဋ္ဌာ န လဘန္တိ. ဝုတ္ထဝဿဝသေန ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပဌမပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ လဘန္တိ, ဆိန္နဝဿာ ဝါ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ဝါ န လဘန္တိ, အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထဝဿာပိ န လဘန္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ပုရိမိကာယ ဥပဂတာနံ ပန သဗ္ဗေ ဂဏပူရကာ ဟောန္တိ, အာနိသံသံ န လဘန္တိ, အာနိသံသော ဣတရေသံယေဝ ဟောတိ. သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတာ စတ္တာရော ဝါ ဟောန္တိ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ, ဣတရေ ဂဏပူရကေ ကတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ. အထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဥပဂတာ, ဧကော ပရိပုဏ္ဏဝဿော သာမဏေရော, သော စေ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, ဂဏပူရကော စေဝ ဟောတိ, အာနိသံသဉ္စ လဘတိ. တယော ဘိက္ခူ ဒွေ သာမဏေရာ, ဒွေ ဘိက္ခူ တယော သာမဏေရာ, ဧကော ဘိက္ခု စတ္တာရော သာမဏေရာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတာ ကထိနတ္ထာရကုသလာ န ဟောန္တိ, အတ္ထာရကုသလာ ခန္ဓကဘာဏကထေရာ ပရိယေသိတွာ အာနေတဗ္ဗာ. ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ကထိနံ အတ္ထရာပေတွာ ဒါနဉ္စ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂမိဿန္တိ. အာနိသံသော ပန ဣတရေသံယေဝ ဟောတိ.

“මහණෙනි, මෙසේ කඨිනය ඇතිරිය යුතුය” යන්නෙහි, කඨිනාස්තරණය ලැබීමට සුදුසු කවුරුන්ද, නුසුදුසු කවුරුන්ද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුර මෙසේය: සංඛ්‍යාව අනුව අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් පස් දෙනෙකු සිටිය යුතුය, උපරිමය ලක්ෂයක් වුවද විය හැකිය. පස් දෙනෙකුට වඩා අඩු නම් කඨිනයක් ලැබිය නොහැක. වස් විසීම අනුව බලන කල, පූර්ව වස් එළඹ, පළමු පවාරණයෙන් පවාරණය කළ භික්ෂූන්ට කඨිනය අතුළ හැකිය. වස් කඩ වූ හෝ පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන්ට එය කළ නොහැක. වෙනත් වෙහෙරක වස් විසූ භික්ෂූන්ට ද එම විහාරයේ කඨිනාස්තරණය කළ නොහැකි බව මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ. පූර්ව වස් එළඹි සියලු භික්ෂූහු ගණ පූරකයන් (ගණ සංඛ්‍යාව සම්පූර්ණ කරන්නන්) වෙති. නමුත් කඨිනානිසංස ලැබෙන්නේ එය අතුළ භික්ෂූන්ට පමණි. පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන් හතර නමක්, තුන් නමක්, දෙනමක් හෝ එක් නමක් සිටී නම්, අනෙක් ගණ පූරකයන් සම්පූර්ණ කර කඨිනය ඇතිරිය යුතුය. යම් හෙයකින් භික්ෂූන් හතර නමක් සහ පූර්ණ වයසැති සාමණේර නමක් පූර්ව වස් එළඹ සිටියදී, පසුව එම සාමණේරයන් වහන්සේ උපසම්පදා වුවහොත්, උන්වහන්සේ ද ගණ පූරකයක් වන අතරම ආනිසංස ද ලබති. භික්ෂූන් තිදෙනෙකු හා සාමණේරවරුන් දෙදෙනෙකු ආදී වශයෙන් වස් එළඹ සිටින විට ද ක්‍රමය මෙයම වේ. ඉදින් පූර්ව වස් විසූ භික්ෂූහු කඨිනය ඇතිරීමට දක්ෂ නොවෙත් නම්, ඒ පිළිබඳ දක්ෂ ඛන්ධකභාණක ස්ථවිරයන් වහන්සේලා සොයා වැඩම කරවිය යුතුය. උන්වහන්සේලා කම්මවාචාව ශ්‍රවණය කරවා, කඨිනය අතුරවා, දානය ද වළඳා ආපසු වැඩම කරති. නමුත් එහි ආනිසංස හිමි වන්නේ අදාළ විහාරයේ වස් විසූ භික්ෂූන්ටමය.

ကထိနံ [Pg.389] ကေန ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိ? ယေန ကေနစိ ဒေဝေန ဝါ မနုဿေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝါ သဟဓမ္မိကာနံ အညတရေန ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိ. ကထိနဒါယကဿ ဝတ္တံ အတ္ထိ, သစေ သော တံ အဇာနန္တော ပုစ္ဆတိ – ‘‘ဘန္တေ ကထံ ကထိနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ တဿ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရပ္ပဟောနကံ သူရိယုဂ္ဂမနသမယေ ဝတ္ထံ ‘ကထိနစီဝရံ ဒေမာ’တိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, တဿ ပရိကမ္မတ္ထံ ဧတ္တကာ နာမ သူစိယော, ဧတ္တကံ သုတ္တံ, ဧတ္တကံ ရဇနံ, ပရိကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ယာဂုဘတ္တဉ္စ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

කඨිනය කවුරුන් විසින් පූජා කළහොත් එය සුදුසු වේද? යම් කිසි දෙවියෙකු විසින් හෝ මිනිසෙකු විසින් හෝ පස් වැදෑරුම් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාගෙන් අයෙකු විසින් හෝ පූජා කිරීම සුදුසුය. කඨින දායකයා සඳහා පිළිවෙත් පද්ධතියක් ඇත. ඉදින් ඔහු එය නොදැන “ස්වාමීනි, කඨිනයක් පූජා කරන්නේ කෙසේද?” යැයි විමසයි නම්, ඔහුට මෙසේ කියා දිය යුතුය: “තෙසිවුරෙන් ඕනෑම එකකට සරිලන රෙදි කැබැල්ලක් හිරු උදාවන අවස්ථාවේදී ‘මෙම කඨින සිවුර පූජා කරමු’ යැයි පවසා පූජා කිරීම සුදුසුය. එම කඨින රෙද්ද පිළියෙල කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන අල්පෙනෙති, නූල්, සායම් වර්ග සහ එම කටයුතුවල නිරත වන භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා කැඳ හා දන් පූජා කිරීම ද සුදුසුය” යනුවෙනි.

ကထိနတ္ထာရကေနာပိ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နံ ကထိနံ အတ္ထရန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တန္တဝါယဂေဟတော ဟိ အာဘတသန္တာနေနေဝ ခလိမက္ခိတသာဋကော န ဝဋ္ဋတိ, မလီနသာဋကောပိ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ကထိနတ္ထာရသာဋကံ လဘိတွာ သုဋ္ဌု ဓောဝိတွာ သူစိအာဒီနိ စီဝရကမ္မူပကရဏာနိ သဇ္ဇေတွာ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ တဒဟေဝ သိဗ္ဗိတွာ နိဋ္ဌိတသူစိကမ္မံ ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ. သစေ တသ္မိံ အနတ္ထတေယေဝ အညံ ကထိနသာဋကံ အာဟရတိ, အညာနိ စ ဗဟူနိ ကထိနာနိသံသဝတ္ထာနိ ဒေတိ, ယော အာနိသံသံ ဗဟုံ ဒေတိ, တဿ သန္တကေနေဝ အတ္ထရိတဗ္ဗံ. ဣတရော ယထာ တထာ ဩဝဒိတွာ သညာပေတဗ္ဗော.

කඨින ඇතිරීම සිදුකරන භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් ද ධර්මානුකූලව හා සාධාරණව (සාමූහිකව) ලැබුණු කඨිනයක් අතුරන කල්හි පිළිපැදිය යුතු වත්පිළිවෙත් දත යුතුය. මන්ද, වියන්නන්ගේ නිවසින් ගෙන ආ අයුරින්ම, කැඳ තැවරූ රෙදි කඨිනය සඳහා නුසුදුසුය. කිලිටි වූ රෙදි ද නුසුදුසුය. එබැවින් කඨින වස්ත්‍රය ලැබුණු පසු එය මැනවින් සෝදා, ඉදිකටු ආදී සිවුරු මැසීමට අවශ්‍ය උපකරණ සූදානම් කරගෙන බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ එදිනම මසා නිමවා, මැහුම් කටයුතු අවසන් කළ පසු පඬු ගසා, කප්පබින්දුව තබා කඨිනය අතුළ යුතුය. ඉදින් එම කඨිනය නොපැතිරවූයේ නම්, වෙනත් කඨින රෙදි කඩක් ගෙන එන්නේ නම් සහ තවත් බොහෝ කඨිනානිසංස රෙදිපිළි පූජා කරන්නේ නම්, යම් දායකයෙක් බොහෝ ආනිසංස රෙදි පූජා කරන්නේ ද, ඔහුගේ එම වස්ත්‍රයෙන්ම කඨිනය අතුළ යුතුය. අනෙක් දායකයාට සුදුසු පරිදි අවවාද කර කරුණු වටහා දී ඔහු පැහැදවිය යුතුය.

ကထိနံ ပန ကေန အတ္ထရိတဗ္ဗံ? ယဿ သံဃော ကထိနစီဝရံ ဒေတိ. သံဃေန ပန ကဿ ဒါတဗ္ဗံ? ယော ဇိဏ္ဏစီဝရော ဟောတိ. သစေ ဗဟူ ဇိဏ္ဏစီဝရာ ဟောန္တိ, ဝုဍ္ဎဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဝုဍ္ဎေသုပိ ယော မဟာပရိသော တဒဟေဝ စီဝရံ ကတွာ အတ္ထရိတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဝုဍ္ဎော န သက္ကောတိ နဝကတရော သက္ကောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. အပိစ သံဃေန မဟာထေရဿ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘တုမှေ ဘန္တေ ဂဏှထ, မယံ ကတွာ ဒဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တီသု စီဝရေသု ယံ ဇိဏ္ဏံ ဟောတိ, တဒတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗံ. ပကတိယာ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ ဒုပဋ္ဋတ္ထာယေဝ ဒါတဗ္ဗံ. သစေပိဿ ဧကပဋ္ဋစီဝရံ ဃနံ ဟောတိ, ကထိနသာဋကော စ ပေလဝေါ, သာရုပ္ပတ္ထာယ ဒုပဋ္ဋပ္ပဟောနကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ, ‘‘အဟံ အလဘန္တော ဧကပဋ္ဋံ ပါရုပါမီ’’တိ ဝဒန္တဿာပိ ဒုပဋ္ဋံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန လောဘပကတိကော ဟောတိ, တဿ န ဒါတဗ္ဗံ. တေနာပိ ‘‘ကထိနံ အတ္ထရိတွာ ပစ္ဆာ သိဗ္ဗိတွာ ဒွေ စီဝရာနိ ကရိဿာမီ’’တိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဒီယတိ, တဿ ယေန ဝိဓိနာ ဒါတဗ္ဗံ, တံ [Pg.390] ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗ’’န္တိ အာရဘိတွာ သုဏာတု မေ ဘန္တေတိအာဒိကာ ဒါနကမ္မဝါစာ တာဝ ဝုတ္တာ.

කඨිනය කවුරුන් විසින් අතුළ යුතු ද? සංඝයා වහන්සේ විසින් යම් භික්ෂුවකට කඨින සිවුර පූජා කරන්නේ ද, උන්වහන්සේ විසිනි. සංඝයා විසින් එය කා හට පූජා කළ යුතු ද? දිරා ගිය සිවුරු ඇති භික්ෂුවකට එය දිය යුතුය. ඉදින් දිරා ගිය සිවුරු ඇති භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත් නම්, වැඩිමහලු (ස්ථවිර) භික්ෂුවට එය දිය යුතුය. වැඩිමහලු භික්ෂූන් අතරින් ද යම් භික්ෂුවකට පිරිවර බොහෝ සිටී ද, එදිනම සිවුර සාදා නිමවා පැතිරවීමට (කඨිනය අතුිරීමට) හැකි ද, උන්වහන්සේට දිය යුතුය. ඉදින් වැඩිමහලු භික්ෂුවට එය කළ නොහැකි නම්, නවක භික්ෂුවට එය කළ හැකි නම්, උන්වහන්සේට දිය යුතුය. එසේ වුවද සංඝයා විසින් මහා තේරූන් වහන්සේට සංග්‍රහ කිරීම සුදුසුය. එබැවින්, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ මෙය පිළිගනු මැනව, අපි මෙය සිවුරක් බවට පත්කර දෙන්නෙමු" යි පැවසිය යුතුය. තුන් සිවුරෙන් යම් සිවුරක් දිරා ඇත් ද, ඒ වෙනුවෙන් (එය අලුත් කිරීමට) දිය යුතුය. ස්වභාවයෙන්ම දෙපට සිවුරක් ඇති භික්ෂුවකට, දෙපට සිවුරක් සඳහාම දිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේගේ තනිපට සිවුර ඝනකම් වූයේ ද, කඨින රෙදි කඩ සියුම් වූයේ ද, එවිට ගැළපෙන පරිදි දෙපටක් කිරීමට ප්‍රමාණවත් රෙදි දිය යුතුය. "මට දෙපට සිවුරක් නොලැබුණොත් මම තනිපට සිවුරක් පොරවන්නෙමි" යි පවසන භික්ෂුවට ද දෙපට සිවුරක් දීම සුදුසුය. ලෝභී ස්වභාවයක් ඇති භික්ෂුවකට එය නොදිය යුතුය. උන්වහන්සේ ද "කඨිනය අතුළ පසු පසුව මසා සිවුරු දෙකක් සාදා ගන්නෙමි" යන අදහසින් එය නොගත යුතුය. කා හට පූජා කරන්නේ ද, උන්වහන්සේට දිය යුතු පිළිවෙළ පෙන්වීමට "මහණෙනි, කඨිනය මෙසේ අතුළ යුතුය" යි ආරම්භ කර, "ස්වාමීනි, සංඝයා මට සවන් දෙත්වා" යනාදී දාන කර්මවාචාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

ဧဝံ ဒိန္နေ ပန ကထိနေ သစေ တံ ကထိနဒုဿံ နိဋ္ဌိတပရိကမ္မမေဝ ဟောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ နိဋ္ဌိတပရိကမ္မံ ဟောတိ, ‘‘အဟံ ထေရော’’တိ ဝါ ‘‘ဗဟုဿုတော’’တိ ဝါ ဧကေနာပိ အကာတုံ န လဗ္ဘတိ, သဗ္ဗေဟေဝ သန္နိပတိတွာ ဓောဝနသိဗ္ဗနရဇနာနိ နိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာနိ. ဣဒဉှိ ကထိနဝတ္တံ နာမ ဗုဒ္ဓပ္ပသတ္ထံ. အတီတေ ပဒုမုတ္တရောပိ ဘဂဝါ ကထိနဝတ္တံ အကာသိ. တဿ ကိရ အဂ္ဂသာဝကော သုဇာတတ္ထေရော နာမ ကထိနံ ဂဏှိ, တံ သတ္ထာ အဋ္ဌသဋ္ဌိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာ အကာသိ.

මෙසේ කඨිනය පූජා කළ පසු, ඉදින් ඒ කඨින වස්ත්‍රය පූර්ව කර්තව්‍යයන් අවසන් කළ එකක්ම නම්, එය යහපති. ඉදින් පූර්ව කර්තව්‍යයන් නිම කර නැති නම්, "මම ස්ථවිර නමකි" කියා හෝ "මම බහුශ්‍රැතයෙකි" කියා හෝ කිසිවෙකුටත් (ඒ කටයුතු) නොකර සිටිය නොහැක. සියලු දෙනාම රැස් වී සේදීම, මැසීම, පඬු ගැසීම ආදිය නිම කළ යුතුය. මක්නිසාද යත්, මේ කඨින වත්පිළිවෙත බුදුවරුන් විසින් පසසන ලද්දකි. අතීතයේ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද කඨින වත්පිළිවෙත් ඉටු කළහ. උන්වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ සුජාත තෙරුන් වහන්සේ කඨිනය පිළිගත් බව කියැවේ. ශාස්තෘන් වහන්සේ හැට අට ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩසිටිමින් එය ඉටු කළහ.

ကတပရိယောသိတံ ပန ကထိနံ ဂဟေတွာ အတ္ထာရကေန ဘိက္ခုနာ ‘‘သစေ သံဃာဋိယာ ကထိနံ အတ္ထရိတုကာမော ဟောတိ, ပေါရာဏိကာ သံဃာဋိ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ, နဝါ သံဃာဋိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ‘ဣမာယ သံဃာဋိယာ ကထိနံ အတ္ထရာမီ’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ပရိဝါရေ ဝုတ္တဝိဓာနေန ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ. အတ္ထရိတွာ စ ပန ‘‘တေန ကထိနတ္ထာရကေန ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အတ္ထတံ ဘန္တေ သံဃဿ ကထိနံ, ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော, အနုမောဒထာ’တိ တေဟိ အနုမောဒကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အတ္ထတံ အာဝုသော သံဃဿ ကထိနံ, ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော, အနုမောဒါမာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပရိဝါရေ ဝုတ္တဝိဓာနေနေဝ အနုမောဒါပေတဗ္ဗံ, ဣတရေဟိ စ အနုမောဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သဗ္ဗေသံ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရေ ‘‘ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ – အတ္ထာရကဿ စ အနုမောဒကဿ စာ’’တိ (ပရိ. ၄၀၃). ပုနပိ ဝုတ္တံ – ‘‘န သံဃော ကထိနံ အတ္ထရတိ, န ဂဏော ကထိနံ အတ္ထရတိ, ပုဂ္ဂလော ကထိနံ အတ္ထရတိ, သံဃဿ အနုမောဒနာ ဂဏဿ အနုမောဒနာ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထာရာ သံဃဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ, ဂဏဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ, ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ’’တိ (ပရိ. ၄၁၄).

සාදා නිම කළ කඨිනය ගෙන එය අතුරන භික්ෂුව විසින්: ඉදින් සංඝාටියෙන් කඨිනය අතුරනු කැමති නම්, පැරණි සංඝාටිය පච්චුද්ධරණය කළ යුතුය, අලුත් සංඝාටිය අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. "මෙම සංඝාටියෙන් කඨිනය අතුරමි" යි වචනයෙන් පැවසිය යුතුය යනාදී වශයෙන් පරිවාර පාලියෙහි දැක්වෙන විධික්‍රමයට අනුව කඨිනය අතුළ යුතුය. කඨිනය අතුළ පසු, එම කඨිනය අතුළ භික්ෂුව සංඝයා වෙත එළඹ, සිවුර ඒකාංශ කර පොරවා ගෙන, ඇඳිලි බැඳ මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ස්වාමීනි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී, කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, එය අනුමෝදන් වන්න." එවිට අනුමෝදන් වන භික්ෂූන් විසින් සිවුර ඒකාංශ කර, ඇඳිලි බැඳ මෙසේ පැවසිය යුතුය: "ඇවැත්නි, සංඝයාගේ කඨිනය අතුරන ලදී, කඨින ඇතිරීම ධර්මානුකූල වේ, අපි එය අනුමෝදන් වෙමු." මේ අයුරින් පරිවාර පාලියෙහි දැක්වෙන විධික්‍රමයට අනුවම අනුමෝදන් කරවිය යුතුය. අනෙක් භික්ෂූන් විසින් ද අනුමෝදන් විය යුතුය. මෙසේ කළ විට සැමටම කඨිනය අතුළ බව වේ. මක්නිසාද යත්, "පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුට කඨිනය අතුළ බව වේ - එනම් කඨිනය අතුරන භික්ෂුවට සහ අනුමෝදන් වන භික්ෂුවට ය" යි පරිවාර පාලියෙහි සඳහන් වේ. තවද, "සංඝයා කඨිනය අතුරන්නේ නැත, ගණය කඨිනය අතුරන්නේ නැත, පුද්ගලයෙක් කඨිනය අතුරයි; සංඝයාගේ අනුමෝදනාව නිසාත්, ගණයාගේ අනුමෝදනාව නිසාත්, පුද්ගලයාගේ ඇතිරීම නිසාත් සංඝයාට කඨිනය අතුළ බව වේ, ගණයට කඨිනය අතුළ බව වේ, පුද්ගලයාට කඨිනය අතුළ බව වේ" යි එහි දැක්වේ.

ဧဝံ အတ္ထတေ ပန ကထိနေ သစေ ကထိနစီဝရေန သဒ္ဓိံ အာဘတံ အာနိသံသံ ဒါယကာ ‘‘ယေန အမှာကံ ကထိနံ ဂဟိတံ, တဿေဝ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ[Pg.391], ဘိက္ခုသံဃော အနိဿရော. အထ အဝိစာရေတွာဝ ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုသံဃော ဣဿရော. တသ္မာ သစေ ကထိနတ္ထာရကဿ သေသစီဝရာနိပိ ဒုဗ္ဗလာနိ ဟောန္တိ, သံဃေန အပလောကေတွာ တေသမ္ပိ အတ္ထာယ ဝတ္ထာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ. ကမ္မဝါစာ ပန ဧကာယေဝ ဝဋ္ဋတိ. အဝသေသေ ကထိနာနိသံသေ ဗလဝဝတ္ထာနိ ဝဿာဝါသိကဋ္ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဌိတိကာယ အဘာဝေ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဂရုဘဏ္ဍံ န ဘာဇေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဧကသီမာယ ဗဟူ ဝိဟာရာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတေတွာ ဧကတ္ထ ကထိနံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ, ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

මෙසේ කඨිනය අතුළ පසු, ඉදින් දායකයන් කඨින සිවුර සමඟ ගෙන ආ ආනිසංස රෙදිපිළි ගැන, "අපගේ කඨිනය යම් භික්ෂුවක් පිළිගත්තේ ද, උන්වහන්සේටම මෙය පූජා කරමු" යි පවසමින් පූජා කරන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයාට එහි අයිතියක් නැත. ඉදින් කිසිවෙකුටත් නියම නොකර පූජා කර යන්නේ නම්, භික්ෂු සංඝයා එහි හිමිකරු වේ. එබැවින් ඉදින් කඨිනය අතුළ භික්ෂුවගේ ඉතිරි සිවුරු දිරා පත් වී ඇත්නම්, සංඝයාගේ අවසරය ගෙන එම සිවුරු වෙනුවෙන් ද රෙදිපිළි දිය යුතුය. කර්මවාචාව එක් වරක් පමණක් කිරීම ප්‍රමාණවත්ය. ඉතිරි කඨිනානිසංස රෙදිපිළි, වස් විසූ භික්ෂූන්ගේ පිළිවෙළට දිය යුතුය. එසේ පිළිවෙළක් නැති නම්, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට පිළිවෙළින් දිය යුතුය. ගරු භාණ්ඩ බෙදා නොගත යුතුය. ඉදින් එක් සීමාවක් තුළ විහාරස්ථාන බොහෝමයක් ඇත්නම්, සියලුම භික්ෂූන් එක තැනකට රැස් කරවා එක තැනක කඨිනය අතුළ යුතුය. වෙන වෙනම කඨිනය ඇතිරීම සුදුසු නැත.

၃၀၈. ဣဒါနိ ယထာ စ ကထိနံ အတ္ထတံ ဟောတိ, ယထာ စ အနတ္ထတံ, တံ ဝိဓိံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ ဧဝံ အနတ္ထတန္တိ ဝတွာ အကရဏီယဉ္စေဝ မဟာဘူမိကဉ္စ အနတ္ထတလက္ခဏံ တာဝ ဒဿေန္တော န ဥလ္လိခိတမတ္တေနာတိအာဒိကေ စတုဝီသတိ အာကာရေ ဒဿေသိ. တတော ပရံ အတ္ထတလက္ခဏံ ဒဿေန္တော အဟတေန အတ္ထတန္တိအာဒိကေ သတ္တရသ အာကာရေ ဒဿေသိ. ပရိဝါရေပိ ဟိ ‘‘စတုဝီသတိယာ အာကာရေဟိ အနတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ, သတ္တရသဟိ အာကာရေဟိ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ ဣဒမေဝ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ.

308. දැන් කඨිනය අතුළ බව වන්නේ කෙසේද සහ නොඅතුළ බව වන්නේ කෙසේද යන ඒ විධික්‍රමය විස්තරාත්මකව දැක්වීමට: "මහණෙනි, කඨිනය මෙසේ අතුළ බව වේ, මෙසේ අතුළ බව නොවේ" යි වදාරා, පළමුව නොකළ යුතු සහ වැදගත් වූ 'අනත්තත' (නොඅතුළ බවේ) ලක්ෂණ දක්වමින්, "රෙදි ඉරි තැලීම පමණකින් නොවේ" යනාදී ආකාර විසි හතරක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක්වූ සේක. ඉන්පසු 'අත්තත' (අතුළ බවේ) ලක්ෂණ දක්වමින්, "අලුත් රෙද්දෙන් අතුරන ලද්දේ නම්" යනාදී ආකාර දාහතක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පරිවාර පාලියෙහි ද "ආකාර විසි හතරකින් කඨිනය නොඅතුළ බව වේ, ආකාර දාහතකින් කඨිනය අතුළ බව වේ" යි මේ ලක්ෂණයම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

တတ္ထ ဥလ္လိခိတမတ္တေနာတိ ဒီဃတော စ ပုထုလတော စ ပမာဏဂ္ဂဟဏမတ္တေန. ပမာဏဉှိ ဂဏှန္တော တဿ တဿ ပဒေသဿ သဉ္ဇာနနတ္ထံ နခါဒီဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော ဥလ္လိခတိ, နလာဋာဒီသု ဝါ ဃံသတိ, တသ္မာ တံ ပမာဏဂ္ဂဟဏံ ‘‘ဥလ္လိခိတမတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဓောဝနမတ္တေနာတိ ကထိနဒုဿဓောဝနမတ္တေန. စီဝရဝိစာရဏမတ္တေနာတိ ‘‘ပဉ္စကံ ဝါ သတ္တကံ ဝါ နဝကံ ဝါ ဧကာဒသကံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ဝိစာရိတမတ္တေန. ဆေဒနမတ္တေနာတိ ယထာဝိစာရိတဿ ဝတ္ထဿ ဆေဒနမတ္တေန. ဗန္ဓနမတ္တေနာတိ မောဃသုတ္တကာရောပနမတ္တေန. ဩဝဋ္ဋိယကရဏမတ္တေနာတိ မောဃသုတ္တကာနုသာရေန ဒီဃသိဗ္ဗိတမတ္တေန. ကဏ္ဍုသကရဏမတ္တေနာတိ မုဒ္ဓိယပတ္တဗန္ဓနမတ္တေန. ဒဠှီကမ္မကရဏမတ္တေနာတိ ဒွေ စိမိလိကာယော ဧကတော ကတွာ သိဗ္ဗိတမတ္တေန. အထ ဝါ ပဌမစိမိလိကာ ဃဋေတွာ ဌပိတာ ဟောတိ, ကထိနသာဋကံ တဿာ ကုစ္ဆိစိမိလိကံ ကတွာ သိဗ္ဗိတမတ္တေနာတိပိ အတ္ထော. မဟာပစ္စရိယံ [Pg.392] ‘‘ပကတိစီဝရဿ ဥပဿယဒါနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပကတိပတ္တဗဒ္ဓစီဝရံ ဒုပဋ္ဋံ ကာတုံ ကုစ္ဆိစိမိလိကံ အလ္လိယာပနမတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုဝါတကရဏမတ္တေနာတိ ပိဋ္ဌိအနုဝါတာရောပနမတ္တေန. ပရိဘဏ္ဍကရဏမတ္တေနာတိ ကုစ္ဆိအနဥဝါတာရောပနမတ္တေန. ဩဝဒ္ဓေယျကရဏမတ္တေနာတိ အာဂန္တုကပတ္တာရောပနမတ္တေန. ကထိနစီဝရတော ဝါ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ အကထိနစီဝရေ ပတ္တာရောပနမတ္တေန.

එහි ‘ullikhitamattena’ යනු දිගින් හා පළලින් ප්‍රමාණ ගැනීම පමණකිනි. මන්දයත්, සිවුරක් කැපීමට ප්‍රමාණ ගන්නා තැනැත්තා ඒ ඒ ස්ථාන හඳුනාගැනීම පිණිස නිය ආදියෙන් ඉරි ඇඳීමෙන් සලකුණු කරයි, නැතහොත් නළල ආදියේ ඇතිල්ලීම (පිරිමැදීම) කරයි; එබැවින් එම ප්‍රමාණ ගැනීම ‘ඉරි ඇඳීම පමණක්’ (උල්ලීඛිතමත්ත) යැයි කියනු ලැබේ. ‘dhovanamattena’ යනු කඨින වස්ත්‍රය සේදීම පමණකිනි. ‘cīvaravicāraṇamattena’ යනු පස්කඩක් හෝ හත්කඩක් හෝ නවකඩක් හෝ එකොළොස්කඩක් හෝ වේවායි මෙසේ විචාරණය කිරීම (සැලසුම් කිරීම) පමණකිනි. ‘chedanamattena’ යනු සැලසුම් කළ පරිදි වස්ත්‍රය කැපීම පමණකිනි. ‘bandhanamattena’ යනු තාවකාලික නූල් (මොඝසූත්‍ර) ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘ovaṭṭiyakaraṇamattena’ යනු එම තාවකාලික නූල් අනුව දිගින් මැසීම පමණකිනි. ‘kaṇḀusakaraṇamattena’ යනු සිවුරු ගර්භයන් (අලුවා) එකට සම්බන්ධ කිරීම පමණකිනි. ‘daḷhሩkammakaraṇamattena’ යනු රෙදි ස්ථර දෙකක් එක්කොට මැසීම පමණකිනි. නැතහොත්, පළමු රෙදි ස්ථරය මසා තිබියදී, කඨින වස්ත්‍රය එහි ඇතුළු ස්ථරය (කුච්ඡිචිමිලිකා) ලෙස තබා මැසීම පමණකින් ද කඨිනය අතුළා නොවේ යනු අර්ථයයි. මහාපච්චරියෙහි ‘ප්‍රකෘති සිවුරකට (සාමාන්‍ය සිවුරකට) උඩින් තබා මැසීමෙන්’ යැයි දක්වා ඇත. කුරුන්දියෙහි නම් ‘දෙපට සිවුරක් කිරීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් මසා ඇති සිවුරකට ඇතුළු ස්ථරයක් ඇල්ලීම පමණකින්’ යැයි දක්වා ඇත. ‘anuvātakaraṇamattena’ යනු පිටපස අනුවාතය (වැටිය) ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘paribhaṇḀakaraṇamattena’ යනු ඇතුළු පැත්තේ අනුවාතය ඇල්ලීම පමණකිනි. ‘ovaddheyyakaraṇamattena’ යනු අතිරේක රෙදි කැබැල්ලක් ඇල්ලීම පමණකිනි. නැතහොත් කඨින සිවුරෙන් රෙදි කැබැල්ලක් ගෙන වෙනත් කඨින නොවන සිවුරකට ඇල්ලීම පමණකිනි.

ကမ္ဗလမဒ္ဒနမတ္တေနာတိ ဧကဝါရံယေဝ ရဇနေ ပက္ခိတ္တေန ဒန္တဝဏ္ဏေန ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏေန ဝါ. သစေ ပန သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ရတ္တမ္ပိ သာရုပ္ပံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. နိမိတ္တကတေနာတိ ‘‘ဣမိနာ ဒုဿေန ကထိနံ အတ္ထရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ နိမိတ္တကတေန. ဧတ္တကမေဝ ဟိ ပရိဝါရေ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘အယံ သာဋကော သုန္ဒရော, သက္ကာ ဣမိနာ ကထိနံ အတ္ထရိတု’န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တကမ္မံ ကတွာ လဒ္ဓေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိကထာကတေနာတိ ‘‘ကထိနံ နာမ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, ကထိနဒါယကော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတီ’’တိ ဧဝံ ပရိကထာယ ဥပ္ပာဒိတေန. ကထိနံ နာမ အတိဥက္ကဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတိ, မာတရမ္ပိ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာကာသတော ဩတိဏ္ဏသဒိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ. ကုက္ကုကတေနာတိ တာဝကာလိကေန. သန္နိဓိကတေနာတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓော သန္နိဓိ ကရဏသန္နိဓိ စ နိစယသန္နိဓိ စ. တတ္ထ တဒဟေဝ အကတွာ ဌပေတွာ ကရဏံ ကရဏသန္နိဓိ. သံဃော အဇ္ဇ ကထိနဒုဿံ လဘိတွာ ပုနဒိဝသေ ဒေတိ, အယံ နိစယသန္နိဓိ.

‘kambalamaddanamattena’ යනු එකම වරක් පමණක් සායම්හි බහාලූ ඇත්දත් පැහැති හෝ පඬුපලාවන් පැහැති වස්ත්‍රයෙනි. ඉදින් එක් වරක් හෝ දෙවරක් සායම් පෙවූ පසුත් එය ශ්‍රමණයන්ට සුදුසු පැහැයක් ගන්නේ නම්, එය කඨිනය සඳහා කැප වේ. ‘nimittakatena’ යනු ‘මම මේ වස්ත්‍රයෙන් කඨිනය අතුරන්නෙමි’ යැයි මෙසේ නිමිති කිරීමෙන් (ඉඟි කිරීමෙන්) ලැබුණු වස්ත්‍රයෙනි. පරිවාර පාලියෙහි දක්වා ඇත්තේ මේ පමණකි. අටුවාවන්හි නම් ‘මේ වස්ත්‍රය ඉතා හොඳයි, මෙයින් කඨිනය ඇතුරිය හැකියි’ යැයි මෙසේ නිමිති පහළ කර ලබාගත් වස්ත්‍රයෙනි යැයි දක්වා ඇත. ‘parikathākatena’ යනු ‘කඨින පූජාව ඉතා අගනේය, කඨින දායකයා බොහෝ පින් රැස්කර ගන්නේය’ යැයි මෙසේ වටින් ගොඩින් කළ කතාවෙන් (පරිකථාවෙන්) උපදවා ගත් වස්ත්‍රයෙනි. කඨිනය යනු ඉතා උත්කෘෂ්ට විය යුතුය, එය තමාගේ මෑණියන්ගෙන් වුවද ඉල්ලා ගැනීම නොකැපය, එය අහසින් වැටුණාක් වැනි (අසංකල්පිත) වස්ත්‍රයක්ම විය යුතුය. ‘kukkukatena’ යනු තාවකාලිකව ඉල්ලා ගත් (ණයට ගත්) වස්ත්‍රයෙනි. ‘sannidhikatena’ යන්නෙහි සන්නිධි (තැන්පත් කර තැබීම) දෙවර්ගයකි: කරණසන්නිධි හා නිචයසන්නිධි වශයෙනි. එහි, වස්ත්‍රය ලැබුණු දිනයේදීම මසා නිම නොකර තබාගෙන පසුව මැසීම ‘කරණසන්නිධි’ නම් වේ. සංඝයා අද කඨින වස්ත්‍රය ලබාගෙන පසුවදා එය (පුද්ගලිකව) පවරන්නේ නම්, එය ‘නිචයසන්නිධි’ නම් වේ.

နိဿဂ္ဂိယေနာတိ ရတ္တိနိဿဂ္ဂိယေန. ပရိဝါရေပိ ဝုတ္တံ – ‘‘နိဿဂ္ဂိယံ နာမ ကရိယမာနေ အရုဏံ ဥဋ္ဌဟတီ’’တိ. အကပ္ပကတေနာတိ အနာဒိန္နကပ္ပဗိန္ဒုနာ. အညတြ သံဃာဋိယာတိအာဒီသု ဌပေတွာ သံဃာဋိဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကေ အညေန ပစ္စတ္ထရဏာဒိနာ အတ္ထတံ အနတ္ထတံ ဟောတီတိ. အညတြ ပဉ္စကေန ဝါ အတိရေကပဉ္စကေန ဝါတိ ပဉ္စ ဝါ အတိရေကာနိ ဝါ ခဏ္ဍာနိ ကတွာ မဟာမဏ္ဍလအဍ္ဎမဏ္ဍလာနိ ဒဿေတွာ ကတေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သမဏ္ဍလိကတံ ဟောတိ, တံ ဌပေတွာ အညေန အစ္ဆိန္နကေန ဝါ ဒွတ္တိစတုခဏ္ဍေန ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. အညတြ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထာရာတိ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထာရံ ဌပေတွာ န အညေန သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ အတ္ထာရေန အတ္ထတံ ဟောတိ. နိဿီမဋ္ဌော အနုမောဒတီတိ ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတော အနုမောဒတိ.

‘nissaggiyena’ යනු රාත්‍රිය ඉක්මවීමෙන් නිස්සග්ගි වූ සිවුරෙනි. පරිවාර පාලියෙහි ද ‘සිවුර මසමින් සිටියදී අරුණ නැගුණහොත් එය නිස්සග්ගි වේ’ යයි වදාරන ලදී. ‘akappakatena’ යනු කප්බින්දුව නොතැබූ සිවුරෙනි. ‘aññatra saṄghāṭiyā’ ආදී පාඨයන්හි අදහස නම්, සඟළ සිවුර, තනිපට සිවුර සහ අඳනය යන තුන් සිවුර හැර ඇතිරිලි ආදී වෙනත් වස්ත්‍රයකින් අතුළහොත් එය කඨිනය අතුළා නොවේ යන්නයි. ‘aññatra pacakena vā atirekapacakena vā’ යනු පස්කඩක් හෝ ඊට වැඩි කැබලි ගණනක් කොට, මණ්ඩල හා අඩමඬල දක්වා නිසි පරිදි මසන ලද සිවුරකින්ම කඨිනය ඇතුරිය යුතුය. එවිට එය ‘සමණ්ඩලික’ (මඬල සහිත) වේ. එසේ නොමැතිව නොකැපූ වස්ත්‍රයකින් හෝ දෙකඩ, තුන්කඩ, සිවුකඩ වස්ත්‍රයකින් කඨිනය ඇතුරීම නොකැපය. ‘aññatra puggalassa atthārā’ යනු පුද්ගලයෙකු විසින් අතුරනු ලබන අතුළා ගැනීම හැර, සංඝයා හෝ ගණයක් විසින් පොදුවේ අතුළා ගැනීමෙන් කඨිනය සිද්ධ නොවේ. ‘nissĩmaṭṭho anumodatĩ’ යනු උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිට අනුමෝදන් වීමයි.

၃၀၉. အဟတေနာတိ [Pg.393] အပရိဘုတ္တေန. အဟတကပ္ပေနာတိ အဟတသဒိသေန ဧကဝါရံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ဓောတေန. ပိလောတိကာယာတိ ဟတဝတ္ထကသာဋကေန. ပံသုကူလေနာတိ တေဝီသတိယာ ခေတ္တေသု ဥပ္ပန္နပံသုကူလေန. ပံသုကူလိကဘိက္ခုနာ စောဠကဘိက္ခံ အာဟိဏ္ဍိတွာ လဒ္ဓစောဠကေဟိ ကတစီဝရေနာတိပိ ကုရုန္ဒိမဟာပစ္စရီသု ဝုတ္တံ. ပါပဏိကေနာတိ အာပဏဒွါရေ ပတိတပိလောတိကံ ဂဟေတွာ ကထိနတ္ထာယ ဒေတိ, တေနာပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တဝိပလ္လာသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ‘‘သဟ ကထိနဿ အတ္ထာရာ ကတိ ဓမ္မာ ဇာယန္တီ’’တိအာဒိ ဗဟုအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ပရိဝါရေ ပါဠိအာရူဠှမေဝ, တသ္မာ တတ္ထ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ တေန ဣဓ အဝုစ္စမာနေန ကထိနတ္ထာရကဿ ကိဉ္စိ ပရိဟာယတိ.

309. ‘ahatena’ යනු පාවිච්චි නොකළ අලුත් රෙද්දෙනි. ‘ahatakappena’ යනු අලුත් රෙද්දට සමාන වූ, එක් වරක් හෝ දෙවරක් සෝදන ලද රෙද්දෙනි. ‘pilotikāyā’ යනු කඩමාලු රෙදි කැබලිවලිනි. ‘paṃsukũlena’ යනු විසිතුන් වැදෑරුම් පාංශුකූල ක්ෂේත්‍රයන්ගෙන් උපන් පාංශුකූල වස්ත්‍රයෙනි. පාංශුකූලික භික්ෂුවක විසින් රෙදි කැබලි සොයා ඇවිද ලබාගත් රෙදිවලින් මසන ලද සිවුරෙන් ද කඨිනය ඇතුරිය හැකි බව කුරුන්දි හා මහාපච්චරියන්හි දක්වා ඇත. ‘pāpaṇikena’ යනු වෙළඳසැලක් අසල වැටී තිබී සොයාගත් රෙදි කැබැල්ලකින් ද කඨිනය ඇතුරීම කැප වේ යනු අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථ පෙර කී කරුණුවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ අර්ථයෙන් දත යුතුය. මෙම ස්ථානයෙහි ‘කඨිනය අතුළා ගැනීමත් සමඟ ධර්මයන් කීයක් උපදී ද?’ යනාදී බොහෝ කරුණු අටුවාවන්හි දක්වා ඇතත්, ඒ සියල්ල පරිවාර පාලියෙහි ඇතුළත් වන බැවින් එහි එන ක්‍රමයටම දත යුතුය. මෙහි සෘජුව නොදැක්වූ පමණින් කඨිනය අතුරන භික්ෂුවට දැනගත යුතු යමක අඩුවක් නොවේ.

၃၁၀. ဧဝံ ကထိနတ္ထာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဥဗ္ဘာရံ ဒဿေတုံ ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဥဗ္ဘတံ ဟောတိ ကထိနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မာတိကာတိ မာတရော; ဇနေတ္တိယောတိ အတ္ထော. ကထိနုဗ္ဘာရဉှိ ဧတာ အဋ္ဌ ဇနေတ္တိယော. တာသု ပက္ကမနံ အန္တော အဿာတိ ပက္ကမနန္တိကာ. ဧဝံ သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

310. මෙසේ කඨින අතුළා ගැනීම දක්වා, දැන් එහි උබ්භාරය (ඉවත් වීම) දැක්වීම පිණිස ‘kathaca bhikkhave ubbhataṃ hoti kathinaṃ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘mātikā’ යනු මව්වරුන් බඳු වූ කරුණුය; ජනෙත්තියෝ යනු අර්ථයයි. කඨින උබ්භාරය මේ මාතිකා අට නිසා උපදී. ඒවා අතරින් බැහැර යාම කෙළවර කොට ඇත්තේ ‘pakkamanantikā’ නම් වේ. සෙසු මාතිකා ද මෙසේම දත යුතුය.

အာဒါယသတ္တကကထာ

Ādāyasattakakathā - (සිවුරු ගෙන යාම පිළිබඳ සප්තකය පිළිබඳ කතාව)

၃၁၁. န ပစ္စေဿန္တိ န ပုန အာဂမိဿံ. ဧတသ္မိံ ပန ပက္ကမနန္တိကေ ကထိနုဒ္ဓါရေ ပဌမံ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ, ပစ္ဆာ အာဝါသပလိဗောဓော. ဧဝံ ပက္ကမတော ဟိ စီဝရပလိဗောဓော အန္တောသီမာယမေဝ ဆိဇ္ဇတိ, အာဝါသပလိဗောဓော သီမာတိက္ကမေ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ –

311. ‘na paccessanti’ යනු නැවත නොඑන්නෙමි යන්නයි. මෙම පක්කමනන්තික කඨින උබ්භාරයේදී පළමුව සිවුරු පලිබෝධය සිඳේ, පසුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. මෙසේ බැහැර යන භික්ෂුවගේ සිවුරු පලිබෝධය උපචාර සීමාව තුළදීම සිඳෙන අතර, ආවාස පලිබෝධය සීමාව ඉක්මවා ගිය විට සිඳේ. මේ බව පරිවාර පාලියෙහි ද මෙසේ දක්වා ඇත -

‘‘ပက္ကမနန္တိကော ကထိနုဒ္ဓါရော, ဝုတ္တော အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

ဧတဉ္စ တာဟံ ဝိဿဇ္ဇိဿံ, စီဝရပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ;

ပစ္ဆာ အာဝါသပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတီ’’တိ. (ပရိ. ၄၁၅);

‘බැහැර යාම කෙළවර කොට ඇති කඨින උබ්භාරය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. ඒ පිළිබඳ මම ඔබට පිළිතුරු දෙන්නෙමි; පළමුව සිවුරු පලිබෝධය සිඳෙයි, පසුව ආවාස පලිබෝධය සිඳෙයි.’

စီဝရံ အာဒါယာတိ အကတစီဝရံ အာဒါယ. ဗဟိသီမဂတဿာတိ အညံ သာမန္တဝိဟာရံ ဂတဿ. ဧဝံ ဟောတီတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနဖာသုကံ ဝါ သဟာယသမ္ပတ္တိံ ဝါ ဒိသွာ ဧဝံ ဟောတိ. ဧတသ္မိံ ပန နိဋ္ဌာနန္တိကေ ကထိနုဒ္ဓါရေ အာဝါသပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, သော ဟိ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝ ဆိဇ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘cĩvaraṃ ādāya’ යනු නොමසන ලද වස්ත්‍රය ගෙන යෑමයි. ‘bahisĩmagatassa’ යනු වෙනත් අසල විහාරයකට ගිය තැනැත්තාටයි. ‘evaṃ hoti’ යනු එම විහාරයෙහි සෙනසුන් පහසුව හෝ කල්‍යාණ මිතුරන් හෝ දැක මෙසේ සිතෙයි. මෙම නිට්ඨානන්තික කඨින උබ්භාරයේදී (සිවුර නිමවීම කෙළවර වන උබ්භාරයේදී) පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. මන්දයත්, ‘මම නැවත නොඑන්නෙමි’ යැයි සිත උපන් මාත්‍රයෙන්ම එය සිඳෙන බැවිනි. ඒ බව මෙසේ ද වදාරන ලදී –

‘‘နိဋ္ဌာနန္တိကော [Pg.394] ကထိနုဒ္ဓါရော, ဝုတ္တော အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

ဧတဉ္စ တာဟံ ဝိဿဇ္ဇိဿံ, အာဝါသပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ;

စီဝရေ နိဋ္ဌိတေ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတီ’’တိ.

“නිමවීම අවසානය කොට ඇති කඨිනුද්ධාරය (කඨින සිවුර ඉවත් වීම) ගැන ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මම ඔබට එම ප්‍රශ්නය විසඳා දෙන්නෙමි. එහිදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය (නේවාසික බාධාව) සිඳී යයි. සිවුරේ කටයුතු නිම වූ කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳී යයි.” යනුවෙන් සංගීතිකාරක හිමිවරුන් විසින් ද වදාරන ලදී.

ဧတေန နယေန သေသမာတိကာဝိဘဇနေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ‘‘သန္နိဋ္ဌာနန္တိကေ ဒွေပိ ပလိဗောဓာ နေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿံ, န ပစ္စေဿန္တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝ ဧကတော ဆိဇ္ဇန္တီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

මෙම ක්‍රමයෙන් සෙසු මාතිකා විභජනයේදී ද අර්ථය දත යුතුය. මෙහි විශේෂය නම් - ‘සන්නිට්ඨානන්තික’ (අධිෂ්ඨානය අවසන් වීමෙන්) කඨිනුද්ධාරයේදී, “මම මේ සිවුර මස්වන්නේ නැත, නැවත එන්නේ ද නැතැයි” සිත උපන් මාත්‍රයෙන් ම පලිබෝධ දෙකම එක්වරම සිඳී යයි. ඒ බව මෙසේ වදාරන ලදී -

‘‘သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော ကထိနုဒ္ဓါရော, ဝုတ္တော အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ;

ဧတဉ္စ တာဟံ ဝိဿဇ္ဇိဿံ, ဒွေ ပလိဗောဓာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ.

“සන්නිට්ඨානන්තික කඨිනුද්ධාරය ආදිත්‍ය බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මම ඔබට එම ප්‍රශ්නය විසඳා දෙන්නෙමි. එහිදී චීවර හා ආවාස යන පලිබෝධ දෙකම පෙර පසු නොවී (එක්වරම) සිඳී යයි.”

ဧဝံ သဗ္ဗကထိနုဒ္ဓါရေသု ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ပန ယသ္မာ ဣမိနာ စ ဝုတ္တနယေန ပရိဝါရေ စ အာဂတဘာဝေန သက္ကာ ဇာနိတုံ, တသ္မာ ဝိတ္ထာရတော န ဝုတ္တော. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – နာသနန္တိကေ အာဝါသပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, စီဝရေ နဋ္ဌေ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ. ယသ္မာ စီဝရေ နဋ္ဌေ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘နာသနန္တိကော’’တိ ဝုတ္တံ.

මෙසේ සියලු කඨිනුද්ධාරයන්හි පලිබෝධ සිඳී යාම දත යුතුය. එය මෙම ක්‍රමයෙන් මෙන්ම පරිවාර පාළියේ සඳහන් වන බැවින් මෙහි විස්තරාත්මකව දක්වා නැත. මෙහි සංක්ෂේපය මෙයයි - නාසනන්තික (සිවුර විනාශ වීමෙන් වන) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. සිවුර විනාශ වූ කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳේ. සිවුර විනාශ වූ විට චීවර පලිබෝධය සිඳෙන බැවින් එය ‘නාසනන්තික’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

သဝနန္တိကေ စီဝရပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ တဿ သဟ သဝနေန အာဝါသပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ.

සවනන්තික (ඇසීම අවසානය කොට ඇති) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව චීවර පලිබෝධය සිඳේ. එබැවින් ඔහුට ඇසීමත් සමඟම ආවාස පලිබෝධය ද සිඳී යයි.

အာသာဝစ္ဆေဒိကေ အာဝါသပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ. စီဝရာသာယ ဥပစ္ဆိန္နာယ စီဝရပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ. အယံ ပန ယသ္မာ ‘‘အနာသာယ လဘတိ; အာသာယ န လဘတိ; တဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘ဣဓေဝိမံ စီဝရံ ကာရေဿံ, န ပစ္စေဿ’’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဣတရေဟိ ဥဒ္ဓါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေါမိဿကဒေသနော အနေကပ္ပဘေဒေါ ဟောတိ, တသ္မာ ပရတော ဝိသုံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုတ္တော, ဣဓ န ဝုတ္တော. ဣဓ ပန သဝနန္တိကဿ အနန္တရံ သီမာတိက္ကန္တိကော ဝုတ္တော. တတ္ထ စီဝရပလိဗောဓော ပဌမံ ဆိဇ္ဇတိ, တဿ ဗဟိသီမေ အာဝါသပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ. သဟုဗ္ဘာရေ ဒွေ ပလိဗောဓာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဆိဇ္ဇန္တီတိ.

316-325. ආසාවච්ඡේදික (බලාපොරොත්තුව සිඳීමෙන් වන) කඨිනුද්ධාරයේදී පළමුව ආවාස පලිබෝධය සිඳේ. චීවරය පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව සිඳී ගිය කල්හි චීවර පලිබෝධය සිඳී යයි. මෙය “බලාපොරොත්තුවක් නැතිව ලබයි, බලාපොරොත්තුව ඇතිව නොලබයි, ඔහුට ‘මම මෙහිම මේ සිවුර මස්වන්නෙමි, නැවත නොඑන්නෙමි’ යනාදී වශයෙන් වෙනත් උද්ධාරයන් හා මිශ්‍රව දේශනා කර ඇති බැවින් බොහෝ ප්‍රභේද ඇත්තේය. එබැවින් මතු විස්තර වශයෙන් වදාරන ලදී, මෙහි නොවදාරන ලදී. මෙහිදී සවනන්තිකයට අනතුරුව සීමාතික්කන්තිකය වදාරන ලදී. එහිදී පළමුව චීවර පලිබෝධය සිඳේ, ඔහුගේ ආවාස පලිබෝධය සීමාවෙන් පිටතදී සිඳේ. සහුබ්භාරයේදී (භික්ෂූන් සමඟ එක්ව උදුරා දැමීමේදී) පලිබෝධ දෙකම පෙර පසු නොවී සිඳේ. මෙය සංක්ෂේපයයි.

၃၁၆-၃၂၅. ဧဝံ [Pg.395] အာဒါယဝါရေ သတ္တကထိနုဒ္ဓါရေ ဒဿေတွာ ပုန သမာဒါယဝါရေပိ ဝိပ္ပကတစီဝရဿ အာဒါယသမာဒါယဝါရေသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ တေယေဝ ဒဿိတာ. တတော ပရံ အန္တောသီမာယံ ‘‘ပစ္စေဿံ န ပစ္စေဿ’’န္တိ ဣမံ ဝိဓိံ အနာမသိတွာဝ ‘‘န ပစ္စေဿ’’န္တိ ဣမမေဝ အာမသိတွာ အနဓိဋ္ဌိတေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန စ ယေ ယေ ယုဇ္ဇန္တိ, တေ တေ ဒဿိတာ. တတော ပရံ ‘‘စီဝရာသာယ ပက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဣတရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေါမိဿကနယေန အနေကက္ခတ္တုံ အာသာဝစ္ဆေဒိကံ ဒဿေတွာ ပုန ဒိသံဂမိယဝသေန စ ဖာသုဝိဟာရိကဝသေန စ နိဋ္ဌာနန္တိကေသု ယုဇ္ဇမာနာ ကထိနုဒ္ဓါရာ ဒဿိတာ. ဧဝံ ပဘေဒတော ကထိနုဒ္ဓါရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ တေန တေန ကထိနုဒ္ဓါရေန ပလိဗောဓာ ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တာ, တေသံ ပဋိပက္ခေ ဒဿေန္တော ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ကထိနဿ ပလိဗောဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတ္တေနာတိ ယေန စိတ္တေန သော အာဝါသော စတ္တော ဟောတိ, တံ စတ္တံ နာမ, တေန စတ္တေန. ဝန္တမုတ္တေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

මෙසේ ආදායවාරයේදී සත් වැදෑරුම් කඨිනුද්ධාරයන් දක්වා නැවත සමාදායවාරයේදී ද, නිම නොකළ සිවුරක් ඇති විට ආදාය-සමාදාය වාරයන්හිදී ද සුදුසු පරිදි ඒ සත් වැදෑරුම් උද්ධාරයන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්වන ලදහ. ඉන්පසු සීමාව ඇතුළත සිටියදීම “එන්නෙමි, නොඑන්නෙමි” යන විධිය නොතකා “නොඑන්නෙමි” යන්න පමණක් සලකා “අනධිට්ඨිතේන” යනාදී ක්‍රමයෙන් යෝග්‍ය වන වාරයන් දක්වන ලදහ. ඉන්පසු “චීවරාසාය පක්කමති” යනාදී ක්‍රමයෙන් අනෙක් උද්ධාරයන් හා මිශ්‍ර වූ ක්‍රමයෙන් බොහෝ වර ආසාවච්ඡේදිකය දක්වා, නැවත අන් ප්‍රදේශයකට යෑමේ වශයෙන් හා පහසු විහරණය කැමති භික්ෂුවගේ වශයෙන් නිට්ඨානන්තිකයන්හි යෙදෙන කඨිනුද්ධාරයන් වදාරන ලදහ. මෙසේ ප්‍රභේද වශයෙන් කඨිනුද්ධාරය දක්වා, දැන් ඒ ඒ කඨිනුද්ධාරයෙන් පලිබෝධ සිඳෙන ආකාරය වදාළා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ඒවාට විරුද්ධ පක්ෂය දක්වනු පිණිස “මහණෙනි, කඨිනයේ පලිබෝධ දෙකකි” යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘චත්තේන’ යනු යම් සිතකින් ඒ ආවාසය අත්හරින ලද්දේ ද, එය ‘චත්ත’ නම් වේ. එම අත්හළ සිතින් යන්නයි. වන්ත-මුත්ත පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

ကထိနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

8. කඨිනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

၈. စီဝရက္ခန္ဓကံ

චීවරක්ඛන්ධකය

ဇီဝကဝတ္ထုကထာ

ජීවක වස්තු කථාව

၃၂၆. စီဝရက္ခန္ဓကေ [Pg.396] – ပဒက္ခိဏာတိ ဆေကာ ကုသလာ. အဘိသဋာတိ အဘိဂတာ. ကေဟိ အဘိဂတာတိ? အတ္ထိကေဟိ အတ္ထိကေဟိ မနုဿေဟိ; ကရဏတ္ထေ ပန သာမိဝစနံ ကတွာ ‘‘အတ္ထိကာနံ အတ္ထိကာနံ မနုဿာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပညာသာယ စ ရတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ ပညာသ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ရတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. နေဂမောတိ ကုဋုမ္ဗိယဂဏော.

326. චීවරක්ඛන්ධකයේ - ‘ප දක්ඛිණා’ යනු දක්ෂ වූ, කුසලතාව ඇති තැනැත්තියයි. ‘අභිසටා’ යනු හමුවීමට පැමිණි යන්නයි. කවුරුන් විසින් හමුවීමට පැමිණියේ ද? ප්‍රයෝජන අපේක්ෂිත මනුෂ්‍යයන් විසිනි; මෙහිදී කරණාර්ථයේ සාමී වචනය යොදා ‘අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සානං’ යැයි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ. ‘පඤ්ඤාසාය ච රත්තිං ගච්ඡති’ යනු කහාපණ පනහක් ගෙන රාත්‍රියෙහි යයි යන්නයි. ‘නේගමෝ’ යනු සිටුවරුන්ගේ සමූහයයි.

၃၂၇. သာလဝတိံ ကုမာရိံ ဂဏိကံ ဝုဋ္ဌာပေသီတိ နာဂရာ ဒွေ သတသဟဿာနိ, ရာဇာ သတသဟဿန္တိ တီဏိ သတသဟဿာနိ, အညဉ္စ အာရာမုယျာနဝါဟနာဒိပရိစ္ဆေဒံ ဒတွာ ဝုဋ္ဌာပေသုံ; ဂဏိကဋ္ဌာနေ ဌပေသုန္တိ အတ္ထော. ပဋိသတေန စ ရတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ ရတ္တိံ ပဋိသတေန ဂစ္ဆတိ. ဂိလာနံ ပဋိဝေဒေယျန္တိ ဂိလာနဘာဝံ ဇာနာပေယျံ. ကတ္တရသုပ္ပေတိ ဇိဏ္ဏသုပ္ပေ.

327. ‘සාලවතිං කුමාරිං ගණිකං වුට්ඨාපේසි’ යනු නගරවාසීන් ලක්ෂ දෙකක් ද, රජු ලක්ෂයක් ද වශයෙන් ලක්ෂ තුනක් දී, තවත් උයන්වතු හා වාහන ආදිය ලබා දී ගණිකා තනතුරේ තැබූහ යන්නයි. ‘පටිසතේන ච රත්තිං ගච්ඡති’ යනු රාත්‍රියට එක් අයෙකුගෙන් සියයක් බැගින් ගෙන යයි යන්නයි. ‘ගිලානං පටිවේදෙය්‍යං’ යනු ගිලන් බව දැනුම් දෙන්නෙමි යන්නයි. ‘කත්තරසුප්පේ’ යනු පරණ කුල්ලක යන්නයි.

၃၂၈. ကာ မေ ဒေဝ မာတာ, ကော ပိတာတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆိ? တံ ကိရ အညေ ရာဇဒါရကာ ကီဠန္တာ ကလဟေ ဥဋ္ဌိတေ ‘‘နိမ္မာတိကော နိပ္ပိတိကော’’တိ ဝဒန္တိ. ယထာ စ အညေသံ ဒါရကာနံ ဆဏာဒီသု စုဠမာတာမဟာမာတာဒယော ကိဉ္စိ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေန္တိ, တထာ တဿ န ကောစိ ကိဉ္စိ ပေသေတိ. ဣတိ သော တံ သဗ္ဗံ စိန္တေတွာ ‘‘နိမ္မာတိကောယေဝ နု ခေါ အဟ’’န္တိ ဇာနနတ္ထံ ‘‘ကာ မေ ဒေဝ မာတာ, ကော ပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ.

328. “දේවයන් වහන්ස, මගේ මව කවුද? පියා කවුද?” කියා ඔහු විමසුවේ ඇයි? අනෙක් රජකුමාරවරු සෙල්ලම් කරන විට කලහයක් ඇති වූ විට, ඔහුට “මවක් නැති එකා, පියෙක් නැති එකා” යැයි කියති. එසේම අනෙක් දරුවන්ට උත්සව කාලවලදී කුඩම්මා, කිරිඅම්මා ආදීන් යම් තෑගිබෝග එවන නමුත්, ඔහුට කිසිවෙක් කිසිවක් එවන්නේ නැත. මේ සියල්ල ගැන සිතා, “සැබවින්ම මම මවක් නැති අයෙක්දැයි” දැනගැනීම පිණිස ඔහු එසේ විමසුවේය.

ယန္နူနာဟံ သိပ္ပံ သိက္ခေယျန္တိ ယံနူန အဟံ ဝေဇ္ဇသိပ္ပံ သိက္ခေယျန္တိ စိန္တေသိ. တဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမာနိ ခေါ ဟတ္ထိအဿသိပ္ပာဒီနိ ပရူပဃာတပဋိသံယုတ္တာနိ, ဝေဇ္ဇသိပ္ပံ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂံ သတ္တာနံ ဟိတပဋိသံယုတ္တ’’န္တိ. တသ္မာ ဝေဇ္ဇသိပ္ပမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယံနူနာဟံ သိပ္ပံ သိက္ခေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. အပိစာယံ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿဿ ဥပရိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကံ ‘‘ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကော အယ’’န္တိ စတုပရိသန္တရေ ပတ္ထတဂုဏံ ဝေဇ္ဇံ ဒိသွာ ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ ဧဝရူပံ ဌာနန္တရံ ပါပုဏေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ဘဂဝါ တုမှာကံ [Pg.397] ဥပဋ္ဌာကော အသုကဝေဇ္ဇော ဝိယ အနာဂတေ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ. တာယ ပုရိမပတ္ထနာယ စောဒိယမာနောပေသ ဝေဇ္ဇသိပ္ပမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယံနူနာဟံ သိပ္ပံ သိက္ခေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ.

“මම යම් ශිල්පයක් උගන්නෙම් නම් යෙහෙකැයි” සිතා ඔහු වෙදකම උගැනීමට අදහස් කළේය. ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “මේ ඇත්, අස් ආදී ශිල්පයන් අන් අයට පීඩා කිරීම හා සම්බන්ධය, වෙදකම වනාහි මෛත්‍රිය පූර්වාංගම කරගත් සත්ත්වයන්ගේ හිතසුව පිණිස පවතින්නකි.” එබැවින් වෙදකම අරභයාම “මම ශිල්පයක් උගන්නෙම් නම් යෙහෙකැයි” සිතීය. තවද, මොහු මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථායක වූ, “මොහු බුද්ධෝපස්ථායකයෙකැයි” සිව්වනක් පිරිස මැද ගුණ පැතිර ගිය වෙදෙකු දැක, “මම ද මෙබඳු තනතුරකට පත් වෙම්වා” යැයි සිතා, සත් දිනක් බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට දන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, “ස්වාමීනි, මම ද මතු කාලයක ඔබ වහන්සේ වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට අසවල් වෙදා මෙන් බුද්ධෝපස්ථායක වෙම්වා” යැයි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඒ පූර්ව ප්‍රාර්ථනාවෙන් මෙහෙයවනු ලැබූයේ ද ඔහු වෙදකම අරභයාම ශිල්පයක් ඉගෙනීමට අදහස් කළේය.

၃၂၉. ဒိသာပါမောက္ခောတိ သဗ္ဗဒိသာသု ဝိဒိတော ပါကဋော ပဓာနော ဝါတိ အတ္ထော. တသ္မိဉ္စ သမယေ တက္ကသီလတော ဝါဏိဇာ အဘယရာဇကုမာရံ ဒဿနာယ အဂမံသု. တေ ဇီဝကော ‘‘ကုတော တုမှေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘တက္ကသီလတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အတ္ထိ တတ္ထ ဝေဇ္ဇသိပ္ပာစရိယော’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ ကုမာရ, တက္ကသီလာယံ ဒိသာပါမောက္ခော ဝေဇ္ဇော ပဋိဝသတီ’’တိ သုတွာ ‘‘တေန ဟိ ယဒါ ဂစ္ဆထ, မယှံ အာရောစေယျာထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ အကံသု. သော ပိတရံ အနာပုစ္ဆာ တေဟိ သဒ္ဓိံ တက္ကသီလံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဘယံ ရာဇကုမာရံ အနာပုစ္ဆာ’’တိအာဒိ.

329. “දිසාපාමොක්ඛ” යනු සියලු දිශාවන්හි ප්‍රසිද්ධ වූ, ප්‍රකට වූ හෝ ප්‍රධාන වූ යන අර්ථයයි. ඒ අවස්ථාවේ තක්සලා නුවර සිට පැමිණි වෙළෙන්දෝ අභය රාජකුමාරයා දැකීම පිණිස ආහ. “නුඹලා කොහේ සිට පැමිණියේද?” යැයි ජීවක ඔවුන්ගෙන් විමසීය. “තක්සලාවේ සිට” යැයි පැවසූ කල, “එහි වෙද ශිල්පය උගන්වන ගුරුවරයෙක් සිටීද?” යැයි ඔහු ඇසීය. “එසේය කුමාරය, තක්සලාවේ දිසාපාමොක්ඛ වෙදැදුරෙක් වාසය කරයි” යන්න අසා, “එසේ නම් නුඹලා ආපසු යන කල මටත් දන්වන්න” යැයි ජීවක කීවේය. ඔවුන් එසේ කළහ. ජීවක තමාගේ පියාගෙන් (අභය කුමරුගෙන්) අවසර නොගෙනම ඔවුන් සමඟ තක්සලාව බලා ගියේය. එය අරභයා “අභය රාජකුමාරයාගෙන් අවසර නොගෙන” යනාදිය සංගීතිකාරකයන් විසින් සඳහන් කරන ලදී.

ဣစ္ဆာမဟံ အာစရိယ သိပ္ပံ သိက္ခိတုန္တိ တံ ကိရ ဥပသင်္ကမန္တံ ဒိသွာ သော ဝေဇ္ဇော ‘‘ကောသိ တွံ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ နတ္တာ အဘယကုမာရဿ ပုတ္တောမှီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ ပန တွမသိ တာတ ဣဓာဂတော’’တိ, တတော သော ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ သိပ္ပံ သိက္ခိတု’’န္တိ ဝတွာ ဣစ္ဆာမဟံ အာစရိယ သိပ္ပံ သိက္ခိတုန္တိ အာဟ. ဗဟုဉ္စ ဂဏှာတီတိ ယထာ အညေ ခတ္တိယကုမာရာဒယော အာစရိယဿ ဓနံ ဒတွာ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အကတွာ သိက္ခန္တိယေဝ, န သော ဧဝံ. သော ပန ကိဉ္စိ ဓနံ အဒတွာ ဓမ္မန္တေဝါသိကောဝ ဟုတွာ ဧကံ ကာလံ ဥပဇ္ဈာယဿ ကမ္မံ ကရောတိ, ဧကံ ကာလံ သိက္ခတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော ကုလပုတ္တော အတ္တနော မေဓာဝိတာယ ဗဟုဉ္စ ဂဏှာတိ, လဟုဉ္စ ဂဏှာတိ, သုဋ္ဌု စ ဥပဓာရေတိ, ဂဟိတဉ္စဿ န သမ္မုဿတိ.

“ගුරුතුමනි, මම ශිල්පය ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි” යන්නෙහි තේරුම නම්, ඔහු තමා වෙත පැමිණෙනු දුටු ඒ වෙදැදුරා, “පුතේ, නුඹ කවුද?” යැයි විමසීය. ඔහු, “මම බිම්බිසාර මහරජුගේ මුණුබුරා වූ ද, අභය රාජකුමාරයාගේ පුතා වූ ද ජීවක වෙමි” යැයි කීවේය. “පුතේ, නුඹ කුමක් නිසා මෙහි පැමිණියේද?” යැයි ඇසූ විට, “ඔබ වහන්සේ වෙතින් ශිල්පය හැදෑරීමට පැමිණියෙමි” යැයි පවසා, “ගුරුතුමනි, මම ශිල්ප ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි” යි පැවසීය. “බොහෝ දේ උගනියි” යනු, අනෙක් ක්ෂත්‍රිය කුමාරවරුන් ආදීන් ගුරුවරයාට ධනය ලබා දී කිසිදු මෙහෙවරක් නොකර ශිල්ප උගත්තා සේ ඔහු ක්‍රියා කළේ නැත. ඔහු කිසිදු ධනයක් දීමට නොහැකිව ධර්මාන්තේවාසිකයෙකු (ශිල්පය වෙනුවෙන් සේවය කරන්නෙකු) වී, එක් කාලයක ගුරුවරයාගේ කටයුතු කරමින් අනෙක් කාලයේ ශිල්පය හැදෑරීය. එසේ වුවද, බුද්ධ උපස්ථායකයෙකු වීමේ ප්‍රාර්ථනාවෙන් යුත් මේ කුලපුත්‍රයා තමාගේ ප්‍රඥාවන්ත බව නිසා බොහෝ දේ උගනියි, ඉතා ඉක්මනින් උගනියි, මැනවින් විමසා තේරුම් ගනියි, එමෙන්ම උගත් කිසිවක් ඔහුට අමතක නොවේ.

သတ္တ စ မေ ဝဿာနိ အဓီယန္တဿ နယိမဿ သိပ္ပဿ အန္တော ပညာယတီတိ ဧတ္ထ အယံ ကိရ ဇီဝကော ယတ္တကံ အာစရိယော ဇာနာတိ, ယံ အညေ သောဠသဟိ ဝဿေဟိ ဥဂ္ဂဏှန္တိ, တံ သဗ္ဗံ သတ္တဟိ ဝဿေဟိ ဥဂ္ဂဟေသိ. သက္ကဿ ပန ဒေဝရညော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပဋ္ဌာကော အဂ္ဂဝိဿာသကော ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒ နံ ဘေသဇ္ဇယောဇနံ သိက္ခာပေမီ’’တိ အာစရိယဿ သရီရေ အဇ္ဈာဝသိတွာ ယထာ ဌပေတွာ ကမ္မဝိပါကံ အဝသေသရောဂံ ဧကေနေဝ ဘေသဇ္ဇယောဂေန တိကိစ္ဆိတုံ သက္ကောတိ, တထာ နံ ဘေသဇ္ဇယောဇနံ သိက္ခာပေသိ. သော ပန ‘‘အာစရိယဿ သန္တိကေ သိက္ခာမီ’’တိ မညတိ, တသ္မာ ‘‘သမတ္ထော ဣဒါနိ ဇီဝကော တိကိစ္ဆိတု’’န္တိ [Pg.398] သက္ကေန ဝိဿဋ္ဌမတ္တေ ဧဝံ စိန္တေတွာ အာစရိယံ ပုစ္ဆိ. အာစရိယော ပန ‘‘န ဣမိနာ မမာနုဘာဝေန ဥဂ္ဂဟိတံ, ဒေဝတာနုဘာဝေန ဥဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဉတွာဝ တေန ဟိ ဘဏေတိအာဒိမာဟ. သမန္တာ ယောဇနံ အာဟိဏ္ဍန္တောတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကေကေန ဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စတ္တာရော ဒိဝသေ အာဟိဏ္ဍန္တော. ပရိတ္တံ ပါထေယျံ ပါဒါသီတိ အပ္ပမတ္တကံ အဒါသိ. ကသ္မာ? တဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ မဟာကုလဿ ပုတ္တော ဂတမတ္တောယေဝ ပိတိပိတာမဟာနံ သန္တိကာ မဟာသက္ကာရံ လဘိဿတိ, တတော မယှံ ဝါ သိပ္ပဿ ဝါ ဂုဏံ န ဇာနိဿတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ ပန ခီဏပါထေယျော သိပ္ပံ ပယောဇေတွာ အဝဿံ မယှဉ္စ သိပ္ပဿ စ ဂုဏံ ဇာနိဿတီ’’တိ ပရိတ္တံ ဒါပေသိ.

‘සත් වසරක් මුළුල්ලෙහි මා මෙම ශිල්පය හදාරන නමුත්, මෙහි අවසානයක් නොපෙනේ’ යනු මෙහි අදහසයි. එහිදී, මෙම ජීවක තෙමේ සිය ගුරුවරයා දන්නා යම් පමණ ශිල්පයක් ඇද්ද, අන්‍යයන් විසින් වසර දහසයකින් උගන්නා ඒ සියල්ල සත් වසරකින් ඉගෙන ගත්තේය. එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙබඳු අදහසක් විය: ‘මොහු බුදුවරුන්ගේ උපස්ථායකයා ද, අග්‍ර වූ විශ්වාසවන්තයා ද වන්නේය. එබැවින් මොහුට බෙහෙත් පලඳන (සකස් කරන) ක්‍රමය උගන්වන්නෙමි.’ මෙසේ සිතා ගුරුවරයාගේ ශරීරයට අධිගෘහිත වී, කර්ම විපාකයෙන් හටගත් රෝග හැර, සෙසු රෝග එක් වරක් බෙහෙත් ගැල්වීමෙන් පමණක් සුවපත් කළ හැකි වන සේ ඔහුට බෙහෙත් සකස් කිරීමේ ක්‍රමය ඉගැන්වීය. ඔහු (ජීවක) ‘මම ගුරුවරයාගෙන් ඉගෙන ගනිමි’ යි සිතයි. එබැවින් ‘දැන් ජීවක තෙමේ ප්‍රතිකාර කිරීමට සමත්ය’ යි ශක්‍රයා විසින් අත්හළ කල්හි, ඔහු මෙසේ සිතා ගුරුවරයාගෙන් විමසීය. ගුරුවරයා ද ‘මොහු මෙය ඉගෙන ගත්තේ මගේ අනුභාවයෙන් නොව, දෙවියන්ගේ අනුභාවයෙන්’ යැයි දැන ‘එසේ නම් පුත්‍රය’ යනාදිය පැවසීය. ‘සමන්තා යොජනං ආහිණ්ඩන්තො’ යනු දිනපතා එක් එක් දොරටුවකින් පිටවී දින හතරක් මුළුල්ලෙහි ඇවිදින්නේ යන්නයි. ‘පරිත්තං පාථෙය්‍යං පාදාසි’ යනු ඉතා ස්වල්ප වූ මඟ වියදම් (අහර) දුන්නේය යන්නයි. ඒ මන්ද? ඔහුට මෙබඳු අදහසක් විය: ‘මොහු මහා කුලයක පුත්‍රයෙකි. ගිය සැණින් මව්පියන්ගෙන් හා මුතුන් මිත්තන්ගෙන් මහත් සත්කාර ලබන්නේය. එවිට මාගේ හෝ මා ඉගැන්වූ ශිල්පයේ හෝ ගුණයක් ඔහු නොදන්නේය. මඟ අතරතුරදී මඟ වියදම් අවසන් වූ විට, ශිල්පය භාවිත කොට අනිවාර්යයෙන්ම මාගේ ද ශිල්පයේ ද ගුණ දැනගනු ඇත’ යි සිතා ස්වල්ප වූ මඟ වියදම් ලබා දුන්නේය.

သေဋ္ဌိဘရိယာဒိဝတ္ထုကထာ

සිටු දේවිය ආදීන්ගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

၃၃၀. ပသတေနာတိ ဧကဟတ္ထပုဋေန. ပိစုနာတိ ကပ္ပာသပဋလေန. ယတြဟိ နာမာတိ ယာ နာမ. ကိမ္ပိမာယန္တိ ကိမ္ပိ မေ အယံ. ဥပဇာနာမေတဿ သံယမဿာတိ ကတဿ စ ရောဂူပသမဿ စ ဥပကာရံ ဇာနာမာတိ အဓိပ္ပာယော.

330. ‘පසතෙනා’ යනු එක් අතක දෝතක් පමණ වූ ප්‍රමාණයෙනි. ‘පිචුනා’ යනු පුළුන් පටලයකිනි. ‘යත්‍රහි නාමා’ යනු යම් කාන්තාවක් නම් වේද (ඇයයි). ‘කිම්පිමායන්ති’ යනු ‘ඇය මට කුමක් නම් දේවිද?’ යන්නයි. ‘උපජානාමෙතස්ස සංයමස්සා’ යනු කළා වූ ප්‍රතිකාරයට හා රෝගය සන්සිඳීමට ඇය කරන උපකාරය දනිමු යන්න අදහසයි.

၃၃၁. သဗ္ဗာလင်္ကာရံ တုယှံ ဟောတူတိ ရာဇာ ကိရ ‘‘သစေ ဣမံ ဂဏှိဿတိ, ပမာဏယုတ္တေ ဌာနေ နံ ဌပေဿာမိ. သစေ န ဂဏှိဿတိ, အဗ္ဘန္တရိကံ နံ ဝိဿာသကံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. အဘယကုမာရဿာပိ နာဋကာနမ္ပိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘အဟော ဝတ န ဂဏှေယျာ’’တိ. သောပိ တေသံ စိတ္တံ ဉတွာ ဝိယ ‘‘ဣဒံ မေ ဒေဝ အယျိကာနံ အာဘရဏံ, နယိဒံ မယှံ ဂဏှိတုံ ပတိရူပ’’န္တိ ဝတွာ အလံ ဒေဝါတိအာဒိမာဟ. အဓိကာရံ မေ ဒေဝေါ သရတူတိ ကတဿ ဥပကာရံ မေ ဒေဝေါ သရတူတိ အတ္ထော. ရာဇာ ပသန္နော သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ ဂေဟဉ္စ အမ္ဗဝနုယျာနဉ္စ အနုသံဝစ္ဆရံ သတသဟဿဥဋ္ဌာနကံ ဂါမဉ္စ မဟာသက္ကာရဉ္စ ဒတွာ တေန ဟိ ဘဏေတိအာဒိမာဟ.

331. ‘සබ්බාලංකාරං තුය්හං හොතු’ යන තැන්හි රජු මෙසේ සිතුවේය: ‘ඉදින් මොහු මෙය පිළිගන්නේ නම්, සුදුසු තනතුරක මොහුව තබන්නෙමි. ඉදින් පිළි නොගන්නේ නම්, අභ්‍යන්තරික විශ්වාසවන්තයෙකු කරගන්නෙමි’ යි සිතා මෙසේ කීවේය. අභය කුමරුට ද නළඟනන්ට ද ‘අනේ මොහු මෙය පිළි නොගන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද’ යි සිතක් ඇති විය. ඔහු ද ඔවුන්ගේ අදහස දන්නාක් මෙන්, ‘දේවයන් වහන්ස, මේ සියලු අභරණ මාගේ ආච්චිලාගේ (මිත්තණියන්ගේ) ආභරණ වේ, මෙය මා පිළිගැනීම සුදුසු නොවේ’ යැයි පවසා ‘දේවයන් වහන්ස, කම් නැත’ යනාදිය පැවසීය. ‘අධිකාරං මෙ දෙවො සරතු’ යනු ‘දේවයන් වහන්ස, මා කළ උපකාරය සිහිපත් කරනු මැනවි’ යනු අර්ථයයි. රජු පැහැදී, සියලු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ නිවසක් ද, අඹ උයනක් ද, වාර්ෂිකව ලක්ෂයක ආදායමක් ලබන ග්‍රාමයක් ද, මහත් වූ සත්කාර ද ලබා දී ‘එසේ නම් පුත්‍රය’ යනාදිය පැවසීය.

ရာဇဂဟသေဋ္ဌိဝတ္ထုကထာ

රජගහ සිටුතුමාගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

၃၃၂. သက္ခိဿသိ ပန တွံ ဂဟပတီတိ ကသ္မာ အာဟ? ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနေန ကိရ မတ္ထလုင်္ဂံ န သဏ္ဌာတိ, အဿ စ တီဟိ သတ္တာဟေဟိ နိစ္စလဿ [Pg.399] နိပန္နဿ မတ္ထလုင်္ဂံ သဏ္ဌဟိဿတီတိ ဉတွာ အပ္ပေဝ နာမ သတ္တသတ္တမာသေ ပဋိဇာနိတွာ သတ္တသတ္တဒိဝသေပိ နိပဇ္ဇေယျာတိ နံ ဧဝမာဟ. တေနေဝ ပရတော ဝုတ္တံ ‘‘အပိ စ ပဋိကစ္စေဝ မယာ ဉာတော’’တိ. သီသစ္ဆဝိံ ဥပ္ပာဋေတွာတိ သီသစမ္မံ အပနေတွာ. သိဗ္ဗိနိံ ဝိနာမေတွာတိ သိဗ္ဗိနိံ ဝိဝရိတွာ. နာဟံ အာစရိယ သက္ကောမီတိ တဿ ကိရ သရီရေ မဟာဍာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. တီဟိ သတ္တာဟေဟီတိ တီဟိ ပဿေဟိ ဧကေကေန သတ္တာဟေန.

332. ‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං ගහපති’ යි කුමක් හෙයින් කීවේද? ඉරියව් වෙනස් කිරීම නිසා මොළය නිසි පරිදි නොපිහිටන බැවින්, සති තුනක් නිශ්චලව සැතපී සිටින විට මොළය නිසි පරිදි පිහිටනු ඇතැයි දැන, ‘සමහරවිට හත් මසක් යැයි පොරොන්දු කරවා ගතහොත් දින හතක් හෝ සැතපී සිටිනු ඇතැයි’ සිතා සිටුතුමාට මෙසේ කීවේය. එබැවින් පසුව ‘මම මෙය කලින්ම දැන සිටියෙමි’ යි ජීවක විසින් පවසන ලදී. ‘සීසච්ඡවිං උප්පාටෙත්වා’ යනු හිසේ සම ඉවත් කොට යන්නයි. ‘සිබ්බිනිං විනාමෙත්වා’ යනු මැහුම් විවර කොට යන්නයි. ‘නාහං ආචරිය සක්කොමි’ යනු ඔහුගේ ශරීරයෙහි දැඩි දැවිල්ලක් හටගත් නිසා මෙසේ කීවේය. ‘තීහි සත්තාහෙහි’ යනු පැති තුනකින් (එක් එක් පැත්තකට) සතිය බැගින් වේ.

၃၃၃. ဇနံ ဥဿာရေတွာတိ ဇနံ နီဟရာပေတွာ.

333. ‘ජනං උස්සාරෙත්වා’ යනු ජනයා ඉවත් කරවා යන්නයි.

ပဇ္ဇောတရာဇဝတ္ထုကထာ

පජ්ජෝත රජුගේ වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

၃၃၄. ဇေဂုစ္ဆံ မေ သပ္ပီတိ အယံ ကိရ ရာဇာ ဝိစ္ဆိကဿ ဇာတော, ဝိစ္ဆိကဝိသပဋိဃာတာယ စ သပ္ပိ ဘေသဇ္ဇံ ဟောတိ ဝိစ္ဆိကာနံ ပဋိကူလံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဥဒ္ဒေကံ ဒဿတီတိ ဥဂ္ဂါရံ ဒဿတိ. ပညာသ ယောဇနိကာ ဟောတီတိ ပညာသ ယောဇနာနိ ဂန္တုံ သမတ္ထာ ဟောတိ. န ကေဝလဉ္စဿ ရညော ဟတ္ထိနီယေဝ, နာဠာဂိရိ နာမ ဟတ္ထီ ယောဇနသတံ ဂစ္ဆတိ, စေလကဏ္ဏော စ မုဉ္စကေသော စာတိ ဒွေ အဿာ ဝီသယောဇနသတံ ဂစ္ဆန္တိ, ကာကော ဒါသော သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂစ္ဆတိ.

334. ‘ජේගුච්ඡං මෙ සප්පි’ යනු, මේ රජු ගෝනුස්සෙකු නිසා උපන් බැවින් ද, ගෝනුස්සන්ගේ විෂ නසාලීම සඳහා ගිතෙල් ඖෂධයක් වුවද එය ගෝනුස්සන්ට පිළිකුල් සහගත බැවින් ද මෙසේ පැවසීය. ‘උද්දෙකං දස්සති’ යනු ඒඩ්ඩි (උගුරට ඒම) ඇති කරයි යන්නයි. ‘පඤ්ඤාස යොජනිකා හොති’ යනු යොදුන් පනහක් යාමට සමත්ය යන්නයි. රජුගේ එම වෙළඹ පමණක් නොව, ‘නාලාගිරි’ නම් ඇතා යොදුන් සියයක් යයි. ‘චේලකණ්ණ’ සහ ‘මුඤ්ජකේස’ නම් අශ්වයන් දෙදෙනා යොදුන් එකසිය විස්සක් යති. ‘කාක’ නම් දාසයා යොදුන් සැටක් යයි.

ဧကဿ ကိရ ကုလပုတ္တဿ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ နိသိန္နဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဒွါရေ ဌတွာ အဂမာသိ, တဿေကော ပုရိသော ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ ဂတော’’တိ အာရောစေသိ. သော သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဝေဂေန ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ အာဟရာပေတွာ အတ္တနော သဇ္ဇိတံ ဘတ္တံ သဗ္ဗံ ဒတွာ ပေသေသိ. ဣတရော တံ အာဟရိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘အဟံ ဘန္တေ တုမှာကံ ကတေန ဣမိနာ ကာယဝေယျာဝတိကေန ယတ္ထ ယတ္ထ နိဗ္ဗတ္တောပိ ဝါဟနသမ္ပန္နော ဟောမီ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သော အယံ ဧတရဟိ ပဇ္ဇောတော နာမ ရာဇာ ဇာတော, တာယ ပတ္ထနာယ အယံ ဝါဟနသမ္ပတ္တိ.

බුදුවරුන් ලොව පහළ නොවූ කාලයක, එක්තරා කුලපුත්‍රයෙකු එක් දිනක ආහාර ගැනීමට වාඩි වී සිටින කල්හි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ඔහුගේ දොරකඩට වැඩි සේක. එවිට එක් පුරුෂයෙක් ඔහුට, "පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වැඩම කර ආපසු වැඩි සේක" යි කීවේය. එය ඇසූ ඔහු, "යන්න, ඉක්මනින් පාත්‍රය රැගෙන එන්න" යි පවසා පාත්‍රය ගෙන්වාගෙන, තමා වෙනුවෙන් පිළියෙළ කර තිබූ සියලු බත් පූජා කර යැවීය. අනෙක් පුරුෂයා (සේවකයා) එම පාත්‍රය රැගෙන ගොස් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතෙහි තබා, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන් මා කළා වූ මේ කායවේය්‍යාවතී කර්මයෙන් (කය වෙහෙසා කළ උපස්ථානයෙන්) උපන් උපන් සෑම භවයකදීම මම යාන වාහන සම්පත්තියෙන් යුක්ත වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු දැන් පජ්ජෝත නම් රජු වී උපන්නේය. ඒ ප්‍රාර්ථනාව නිසාම මොහුට මේ යාන වාහන සම්පත්තිය ලැබිණි.

သပ္ပိံ ပါယေတွာတိ သပ္ပိဉ္စ ပါယေတွာ; ပရိစာရိကာနဉ္စ အာဟာရာစာရေ ဝိဓိံ အာစိက္ခိတွာ. နခေန ဘေသဇ္ဇံ ဩလုမ္ပေတွာတိ နခေန ဘေသဇ္ဇံ ဩဒဟိတွာ; ပက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော. နိစ္ဆာရေသီတိ ဝိရေစေသိ.

'සප්පිං පායෙත්වා' යනු ගිතෙල් පානය කරවා සහ උපස්ථායකයන්ට ආහාර පරිභෝජනය පිළිබඳ ක්‍රමවේදය කියා දී යන්නයි. 'නඛේන භේසජ්ජං ඔලුම්පෙත්වා' යනු නියපොත්තෙන් බෙහෙත් තබා, එහි බහාලීම යන අර්ථයයි. 'නිච්ඡාරේසී' යනු විරේක කළේය යන්නයි.

သိဝေယျကဒုဿယုဂကထာ

සිවෙය්‍යක වස්ත්‍ර යුගලය පිළිබඳ කථාව

၃၃၅. သိဝေယျကံ [Pg.400] နာမ ဥတ္တရကုရူသု သိဝထိကံ အဝမင်္ဂလဝတ္ထံ. တတ္ထ ကိရ မနုဿာ မတံ တေန ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ နိက္ခိပန္တိ, တံ ‘‘မံသပေသီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ဟတ္ထိသောဏ္ဍကသကုဏာ ဥက္ခိပိတွာ ဟိမဝန္တကူဋေ ဌပေတွာ ဝတ္ထံ အပနေတွာ ခါဒန္တိ. အထ ဝနစရကာ ဝတ္ထံ ဒိသွာ ရညော အာဟရန္တိ. ဧဝမိဒံ ပဇ္ဇောတေန လဒ္ဓံ. သိဝိရဋ္ဌေ ကုသလာ ဣတ္ထိယော တီဟိ အံသူဟိ သုတ္တံ ကန္တန္တိ, တေန သုတ္တေန ဝါယိတဝတ္ထံ ဧတန္တိပိ ဝဒန္တိ.

335. 'සිවෙය්‍යක' යනු උත්තරකුරු දිවයිනේ සොහොනෙහි දමන ලද අවමංගල වස්ත්‍රයකි. එහි මිනිසුන් මළ සිරුර එම වස්ත්‍රයෙන් ඔතා දමන බව කියනු ලැබේ. එය 'මස් වැදැල්ලක්' යැයි සලකා ඇත් සොඬක් වැනි හොටක් ඇති පක්ෂීන් (හත්ථිසොණ්ඩක පක්ෂීන්) එය ඔසවාගෙන ගොස් හිමාල පර්වත කූටයන්හි තබා, වස්ත්‍රය ඉවත් කර (මළ සිරුර) අනුභව කරති. ඉන්පසු වනයේ හැසිරෙන වැද්දන් ඒ වස්ත්‍රය දැක රජුට රැගෙන එති. මෙසේ මේ වස්ත්‍රය පජ්ජෝත රජුට ලැබුණි. සිවි රටෙහි දක්ෂ ස්ත්‍රීහු නූල් පටවල් තුනකින් නූල් කටිති, ඒ නූලෙන් වියන ලද වස්ත්‍රය ද මෙය යැයි කියති.

သမတ္တိံသဝိရေစနကထာ

තිස් වරක් විරේක කිරීම පිළිබඳ කථාව

၃၃၆. သိနေဟေထာတိ ကိံ ပန ဘဂဝတော ကာယော လူခေါတိ န လူခေါ? ဘဂဝတော ဟိ အာဟာရေ သဒါ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပန္တိ, သိနေဟပါနံ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဒေါသေ တေမေတိ, သိရာ မုဒုကာ ကရောတိ, တေနာယံ ဧဝမာဟ. တီဏိ ဥပ္ပလဟတ္ထာနီတိ ဧကံ ဩဠာရိကဒေါသဟရဏတ္ထံ, ဧကံ မဇ္ဈိမဒေါသဟရဏတ္ထံ, ဧကံ သုခုမဒေါသဟရဏတ္ထံ. နစိရဿေဝ ပကတတ္တော အဟောသီတိ ဧဝံ ပကတတ္တေ ပန ကာယေ နာဂရာ ဒါနံ သမ္ပာဒေသုံ. ဇီဝကော အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝါ အဇ္ဇ နာဂရာ တုမှာကံ ဒါနံ ဒါတုကာမာ, မာ အန္တောဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသထာ’’တိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ကုတော နု ခေါ အဇ္ဇ ဘဂဝတော ပဌမံ ပိဏ္ဍပါတော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သောဏော သေဋ္ဌိပုတ္တော ခေတ္တပရိကမ္မတော ပဋ္ဌာယ အညေဟိ အသာဓာရဏာနံ ခီရောဒကသေစနသံဝဒ္ဓါနံ ဂန္ဓသာလီနံ ဩဒနံ ဘုဉ္ဇတိ, တတော ဘဂဝတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တွာ တဿ ပါသာဒတလေ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. သော ထေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ အဒါသိ. ထေရဿ စ ဂမနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ဘုဉ္ဇထ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော တမတ္ထံ အာရောစေသိ ‘‘ဘုဉ္ဇထ ဘန္တေ, အဟံ အညံ ဘဂဝတော ဒဿာမီ’’တိ ထေရံ ဘောဇေတွာ ဂန္ဓေဟိ ပတ္တံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ အဒါသိ, တံ ထေရော အာဟရိတွာ ဘဂဝတော အဒါသိ.

336. 'සිනේහේථ' යනු කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය රළු වී තිබුණේද? නැත, රළු වී නොතිබුණි. මන්ද, දේවතාවෝ නිරන්තරයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආහාරයට දිව්‍ය ඕජාව බහති. එහෙත් ස්නේහ පානය (තෙල් පෑම) මුළු ශරීරයෙහිම දෝෂයන් තෙත් කර නහර නම්‍යශීලී කරයි, එබැවින් ඔහු මෙසේ කීවේය. 'තිණි උප්පලහත්ථානි' යනු එකක් රළු දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත්, එකක් මධ්‍යම දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත්, අනෙක සියුම් දෝෂ දුරු කිරීම සඳහාත් පූජා කළේය යන්නයි. 'නචිරස්සේව පකතත්තෝ අහෝසි' යනු, මෙසේ ශරීරය යථා තත්ත්වයට පත් වූ පසු නුවර වැසියෝ දානය සූදානම් කළහ. ජීවක පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, අද නුවර වැසියෝ ඔබ වහන්සේට දානය පූජා කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටිති, අද පිණ්ඩපාතය සඳහා ගම ඇතුළට වැඩම නොකරනු මැනවි." මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ - "අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රථම පිණ්ඩපාතය කොහෙන් ලබා ගැනීම සුදුසුද?" එවිට උන්වහන්සේ සිතූහ - "සෝණ සිටුපුත්‍රයා කෙත පිළියෙළ කරන අවස්ථාවේ සිටම, අන් අයට සාධාරණ නොවන පරිදි කිරි පැන් වත්කර වැඩූ සුවඳැල් සහල් බත් අනුභව කරයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඒ බත් පිණ්ඩපාතය ගෙන එන්නෙමි" යි සිතා සෘද්ධියෙන් වැඩම කර ඔහුගේ ප්‍රාසාද තලයේ පෙනී සිටි සේක. ඔහු තෙරුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතය පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේගේ ආපසු වැඩම කරන ආකාරය දැක, "ස්වාමීනී, අනුභව කරනු මැනවි" යි කීවේය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ කාරණය දැන්වූහ. "ස්වාමීනී, අනුභව කරනු මැනවි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වෙනත් දානයක් පූජා කරන්නෙමි" යි පවසා තෙරුන් වහන්සේට වළඳවා, පාත්‍රය සුවඳින් පිරිමැද පිණ්ඩපාතයෙන් පුරවා පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ එය රැගෙන විත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ.

ရာဇာပိ ခေါ ဗိမ္ဗိသာရော ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿတီ’’တိ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ပဝိသမာနောဝ ပိဏ္ဍပါတဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ. ဘဂဝတော [Pg.401] ဒွီသုယေဝ ပိဏ္ဍပါတေသု ဘာဇနဂတေသု ဒေဝတာ ဩဇံ ပက္ခိပိံသု – ယဉ္စ သုဇာတာ အဒါသိ; ယဉ္စ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော; အညေသု ကဗဠေ ကဗဠေ ပက္ခိပိံသု, တသ္မာ ဘဂဝါ ရညော ဣစ္ဆံ ဇာနိတွာ အပက္ခိတ္တောဇမေဝ ထောကံ ပိဏ္ဍပါတံ ရညော ဒါပေသိ. သော ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ဘန္တေ, ဥတ္တရကုရုတော အာဘတံ ဘောဇန’’န္တိ? ‘‘န မဟာရာဇ, ဥတ္တရကုရုတော; အပိစ ခေါ တဝေဝ ရဋ္ဌဝါသိနော ဂဟပတိပုတ္တဿ ဘောဇနံ ဧတ’’န္တိ ဝတွာ သောဏဿ သမ္ပတ္တိံ အာစိက္ခိ. တံ သုတွာ ရာဇာ သောဏံ ဒဋ္ဌုကာမော ဟုတွာ စမ္မက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန အသီတိယာ ကုလပုတ္တသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သောဏဿ အာဂမနံ အကာသိ. တေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သောတာပန္နာ ဇာတာ. သောဏော ပန ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော. ဘဂဝါပိ ဧတဒတ္ထမေဝ ရညော ပိဏ္ဍပါတံ ဒါပေသိ.

බිම්බිසාර රජු ද "අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් වළඳන සේක්ද?" යි සිතා විහාරයට පැමිණ, ඇතුළු වන විටම පිණ්ඩපාතයේ සුවඳ දැනී එය අනුභව කිරීමට ආශා විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිණ්ඩපාත දෙවර්ගයක් පාත්‍රයට වැටුණු කල්හි දේවතාවෝ ඕජාව දැමූහ: එනම් සුජාතාව පූජා කළ දානය සහ පිරිනිවන් පාන අවස්ථාවේදී කම්මාරපුත්ත චුන්ද පූජා කළ දානයයි; අන් දානයන්හිදී නම් එක් එක් බත් පිඬක් පාසා දේවතාවෝ ඕජාව දැමූහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජුගේ කැමැත්ත දැන දිව්‍ය ඕජාව නොදැමූ පිණ්ඩපාතයෙන් ස්වල්පයක් රජුට දීමට සැලැස්වූහ. ඔහු එය අනුභව කර, "ස්වාමීනී, මෙය උත්තරකුරු දිවයිනෙන් ගෙනා භෝජනයක්ද?" යි ඇසීය. "මහාරාජ, මෙය උත්තරකුරු දිවයිනෙන් ගෙනා එකක් නොවේ; ඔබගේම රටේ වසන සිටු පුත්‍රයෙකුගේ භෝජනයකි" යි පවසා සෝණගේ සම්පත්තිය ගැන වදාළ සේක. එය අසා රජු සෝණව දැකීමට කැමති වී චම්මක්ඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන පරිදි අසූ දහසක් කුලපුත්‍රයන් සමඟ සෝණ කැඳවීම සිදු කළේය. ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා සෝවාන් වූහ. සෝණ මහණ වී අරිහත් භාවයට පත් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද මේ අර්ථය තකාම රජුට ඒ පිණ්ඩපාතය ලබා දුන් සේක.

ဝရယာစနကထာ

වරය අයැදීම පිළිබඳ කථාව

၃၃၇. ဧဝံ ကတဘတ္တကိစ္စေ ဘဂဝတိ အထ ခေါ ဇီဝကော ကောမာရဘစ္စော တံ သိဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ အာဒါယ…ပေ… ဧတဒဝေါစ. အတိက္ကန္တဝရာတိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝါ ဘန္တေ ပံသုကူလိကော ဘိက္ခုသံဃော စာတိ ဘဂဝတော ဟိ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣဒံ ဝတ္ထံ, ဧတ္ထန္တရေ ဝီသတိ ဝဿာနိ န ကောစိ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယိ, သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာဝ အဟေသုံ. တေနာယံ ဧဝမာဟ. ဂဟပတိစီဝရန္တိ ဂဟပတီဟိ ဒိန္နစီဝရံ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဝတ္ထဒါနာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ ကထာယ. ဣတရီတရေနာပီတိ အပ္ပဂ္ဃေနပိ မဟဂ္ဃေနပိ; ယေန ကေနစီတိ အတ္ထော. ပါဝါရောတိ သလောမကော ကပ္ပာသာဒိဘေဒေါ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ကောဇဝန္တိ ဧတ္ထ ပကတိကောဇဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ, မဟာပိဋ္ဌိယကောဇဝံ န ဝဋ္ဋတိ. မဟာပိဋ္ဌိယကောဇဝန္တိ ဥဏ္ဏာမယော ပါဝါရသဒိသော ကောဇဝေါ.

337. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බත් කිස නිමවා සිටි කල්හි, කෝමාරභච්ච ජීවක ඒ සිවෙය්‍යක වස්ත්‍ර යුගලය රැගෙන...පෙ... මෙසේ කීවේය. 'අතික්කන්තවරා' යන්නෙහි විනිශ්චය මහාඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන පරිදිම දත යුතුය. 'භගවා භන්තේ පංසුකූලිකෝ භික්ඛුසංඝෝ ච' යන්නෙහි අදහස නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූ දින පටන් මේ වස්ත්‍රය ලැබෙන තෙක් ගත වූ වසර විස්සක් පුරා කිසිදු භික්ෂුවක් ගෘහපති චීවරයක් (දායකයන් දුන් සිවුරු) පිළි නොගත්හ; සියල්ලෝම පාංශුකූලිකවම සිටියහ. එබැවින් ඔහු මෙසේ කීවේය. 'ගහපතිචීවරං' යනු ගෘහපතියන් විසින් පූජා කරන ලද සිවුරුයි. 'ධම්මියා කථායා' යනු වස්ත්‍ර දානයෙහි ආනිසංස පිළිබඳ වූ කථාවෙනි. 'ඉතරීතරේනාපී' යනු අඩු මිලැති හෝ වැඩි මිලැති හෝ යම් කිසි වස්ත්‍රයකින් යන්න අර්ථයයි. 'පාවාරෝ' යනු ලොම් සහිත, කපු ආදියෙන් කළ පොරවන වස්ත්‍රයකි. 'අනුජානාමි භික්ඛවේ කොජවං' යන්නෙහි සාමාන්‍ය ඇතිරිලි (කොජව) කැප වේ; 'මහාපිට්ඨිය කොජව' (විශාල වටිනා ඇතිරිලි) කැප නොවේ. 'මහාපිට්ඨිය කොජව' යනු එළු ලොමින් කළ, පොරෝනයක් වැනි වූ ඇතිරිල්ලකි.

ကမ္ဗလာနုဇာနနာဒိကထာ

කම්බිලි අනුදැන වදාළ කථාව

၃၃၈. ကာသိရာဇာတိ ကာသီနံ ရာဇာ; ပသေနဒိဿ ဧကပိတိကဘာတာ ဧသ. အဍ္ဎကာသိယန္တိ ဧတ္ထ ကာသီတိ သဟဿံ ဝုစ္စတိ တံ အဂ္ဃနကော ကာသိယော[Pg.402]. အယံ ပန ပဉ္စသတာနိ အဂ္ဃတိ, တသ္မာ ‘‘အဍ္ဎကာသိယော’’တိ ဝုတ္တော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဥပဍ္ဎကာသီနံ ခမမာန’’န္တိ.

338. 'කාසිරාජා' යනු කාසි රටෙහි රජුයි; මොහු පසේනදී රජුගේ එකම පියෙකුගේ පුත් වූ සහෝදරයෙකි. 'අඩ්ඪකාසියං' යන්නෙහි කාසියක් යනු දහසකට (1000) කියනු ලැබේ, ඒ වටිනාකම ඇති කම්බිලිය කාසිය නම් වේ. මෙය පන්සියයක් (500) වටී, එබැවින් 'අඩ්ඪකාසික' යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් 'උපඩ්ඪකාසීනං ඛමමානං' යි සංගීතිකාරකයන් වදාළහ.

၃၃၉. ဥစ္စာဝစာနီတိ သုန္ဒရာနိ စ အသုန္ဒရာနိ စ. ဘင်္ဂံ နာမ ခေါမာဒီဟိ ပဉ္စဟိ သုတ္တေဟိ မိဿေတွာ ကတံ; ဝါကမယမေဝါတိပိ ဝဒန္တိ.

339. 'උච්චාවචානි' යනු යහපත් වූ ද අයහපත් වූ ද යන්නයි. 'භංග' නම් වන්නේ කෝම (හණ) ආදී නූල් වර්ග පහක් මිශ්‍ර කර සාදන ලද වස්ත්‍රයයි; එය නියඳ නූලෙන් කළ වස්ත්‍රය යැයි ද කියති.

၃၄၀. ဧကံယေဝ ဘဂဝတာ စီဝရံ အနုညာတံ န ဒွေတိ တေ ကိရ ဣတရီတရေန စီဝရေနာတိ ဧတဿ ‘‘ဂဟပတိကေန ဝါ ပံသုကူလေန ဝါ’’တိ ဧဝံ အတ္ထံ သလ္လက္ခိံသု. နာဂမေသုန္တိ ယာဝ တေ သုသာနတော အာဂစ္ဆန္တိ, တာဝ တေ န အစ္ဆိံသု; ပက္ကမိံသုယေဝ. နာကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ န အနိစ္ဆာယ ဒါတုံ; ယဒိ ပန ဣစ္ဆန္တိ, ဒါတဗ္ဗော. အာဂမေသုန္တိ ဥပစာရေ အစ္ဆိံသု. တေနာဟ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာဂမေန္တာနံ အကာမာ ဘာဂံ ဒါတု’’န္တိ. ယဒိ ပန မနုဿာ ‘‘ဣဓာဂတာ ဧဝ ဂဏှန္တူ’’တိ ဒေန္တိ, သညာဏံ ဝါ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဂဏှန္တူ’’တိ သမ္ပတ္တာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပါပုဏန္တိ. သစေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာ, ယေန ဂဟိတံ, သော ဧဝ သာမီ. သဒိသာ သုသာနံ ဩက္ကမိံသူတိ သဗ္ဗေ သမံ ဩက္ကမိံသု; ဧကဒိသာယ ဝါ ဩက္ကမိံသူတိပိ အတ္ထော. တေ ကတိကံ ကတွာတိ လဒ္ဓံ ပံသုကူလံ သဗ္ဗေ ဘာဇေတွာ ဂဏှိဿာမာတိ ဗဟိမေဝ ကတိကံ ကတွာ.

340. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එක් සිවුරක් ම අනුදැන වදාළ සේක, දෙකක් නොවේ. ඒ භික්ෂූහු ‘ඉතරීතරේන චීවරේන’ (යම්කිසි සිවුරකින්) යන්නෙහි අර්ථය ‘ගෘහපතියන් විසින් දෙන ලද හෝ පංසුකූල වූ හෝ’ යනුවෙන් වටහා ගත්හ. ‘නාගමේසුං’ යනු ඒ පංසුකූල සොයන භික්ෂූන් සොහොනෙන් එනතෙක් බලා නොසිටීමයි, ඔවුහු වහා නික්ම ගියහ. ‘නාකාමා භාගං දාතුං’ යනු අකමැත්තෙන් වුව ද කොටස දිය යුතුය යන්නයි; ඉදින් කැමති නම් දිය හැකිය. ‘ආගමේසුං’ යනු සොහොන් සීමාවෙහි (උපචාරයෙහි) රැඳී සිටියහ යන්නයි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, බලා සිටින්නන් හට අකමැත්තෙන් වුව ද කොටසක් දීමට අනුදනිමි” යි වදාළ සේක. ඉදින් මිනිසුන් “මෙහි පැමිණි භික්ෂූන් ම මෙය ගනිත්වා” යි පවසා දෙත් නම් හෝ, “පැමිණි අය ගනිත්වා” යි සලකුණක් තබා යත් නම්, පැමිණි සියලු භික්ෂූන්ට ම එය හිමි වේ. ඉදින් බැහැර කර ගියහොත්, ගත් තැනැත්තා ම එහි අයිතිකරු වේ. ‘සදිසා සුසානං ඔක්කමිංසු’ යනු සියල්ලෝ ම සමව බැස ගත්හ යන්නයි; නැතහොත් එක් දිසාවකින් බැස ගත්හ යනු ද අර්ථයයි. ‘තේ කතිකං කත්වා’ යනු ලැබුණු පංසුකූලය සියල්ලෝ ම බෙදා ගනිමු යි සොහොනෙන් පිටත දී ම කතිකාවක් කර ගැනීමයි.

၃၄၂. စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကန္တိ ယော ဂဟပတိကေဟိ သံဃဿ ဒီယမာနံ စီဝရံ ဂဏှာတိ. ယော န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆေယျာတိအာဒီသု စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကေသု ပစ္ဆာ အာဂတာနမ္ပိ အတ္တနော ဉာတကာဒီနံ ပဌမတရံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော ဝါ ဧကစ္စသ္မိံ ပေမံ ဒဿေတွာ ဂဏှန္တော ဝါ လောဘပကတိကတာယ အတ္တနော ပရိဏာမေန္တော ဝါ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ပဌမတရံ အာဂတဿာပိ ကောဓဝသေန ပစ္ဆာ ဂဏှန္တော ဝါ ဒုဂ္ဂတမနုဿေသု အဝမညံ ကတွာ ဂဏှန္တော ဝါ ‘‘ကိံ ဝေါ ဃရေ ဌပနောကာသော နတ္ထိ, တုမှာကံ သန္တကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဧဝံ သံဃဿ လာဘန္တရာယံ ကရောန္တော ဝါ ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ပန မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော, အယံ မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ပစ္ဆာ အာဂတာနမ္ပိ ဣဿရာနမ္ပိ ဘယေန ပဌမတရံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော ဝါ ‘‘စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကဋ္ဌာနံ နာမေတံ ဘာရိယ’’န္တိ သန္တသန္တော ဝါ ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ‘‘မယာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဟိတံ, ဣဒဉ္စိံဒဉ္စ န ဂဟိတ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနန္တော ဂဟိတာဂဟိတံ ဇာနာတိ နာမ. တသ္မာ ယော န ဆန္ဒာဂတိအာဒိဝသေန ဂစ္ဆတိ, ဉာတကအညာတကအဍ္ဎဒုဂ္ဂတေသု ဝိသေသံ အကတွာ [Pg.403] အာဂတပအပါဋိယာ ဂဏှာတိ, သီလာစာရပဋိပတ္တိယုတ္တော ဟောတိ, သတိမာ မေဓာဝီ ဗဟုဿုတော, သက္ကောတိ ဒါယကာနံ ဝိဿဋ္ဌဝါစာယ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ အနုမောဒနံ ကရောန္တော ပသာဒံ ဇနေတုံ, ဧဝရူပေါ သမ္မန္နိတဗ္ဗော.

342. ‘චීවරපටිග්ගාහක’ යනු ගෘහපතියන් විසින් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා පූජා කරනු ලබන සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුවයි. ‘යෝ න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය’ යනාදී පාඨයන්හි, පසුව පැමිණි වුව ද තමාගේ නෑයින්ට පළමුව සිවුරු දීම හෝ, ඇතැමෙකු කෙරෙහි ප්‍රේමය පෙන්වා සිවුරු පිළිගැනීම හෝ, ලෝභී ස්වභාවය නිසා තමා වෙත නතු කර ගැනීම ‘ඡන්දාගතියට’ පත්වීමයි. පළමුව පැමිණි දායකයාගේ සිවුර වුව ද ක්‍රෝධය නිසා පසුව පිළිගැනීම හෝ, දිළිඳු මිනිසුන් කෙරෙහි අවඥාවෙන් යුතුව සිවුරු පිළිගැනීම හෝ, “නුඹලාගේ ගෙවල්වල තබා ගැනීමට තැනක් නැද්ද, මේවා ආපසු රැගෙන යන්න” යනාදී වශයෙන් පවසා සංඝයාගේ ලාභයට බාධා කිරීම ‘දෝසාගතියට’ පත්වීමයි. යමෙක් මුළා වූ සිහියෙන් හා අසම්පජන්‍යයෙන් කටයුතු කරයි ද, ඔහු ‘මෝහාගතියට’ පත්වීම නම් වේ. පසුව පැමිණි බලවතුන් කෙරෙහි බියෙන් ඔවුන්ට පළමුව සිවුරු දීම හෝ, ‘මේ සිවුරු පිළිගැනීමේ තනතුර භාරදූර එකකැ’යි තැති ගැනීම ‘භයාගතියට’ පත්වීම නම් වේ. “මා විසින් මේ මේ සිවුරු ගන්නා ලදී, මේ මේ ඒවා නොගන්නා ලදී” යි දැන ගැනීම ‘ගහිතාගහිත’ දැන ගැනීමයි. එබැවින් යමෙක් ඡන්දාගති ආදියට පත් නොවේ ද, නෑ නොනෑ සහ පොහොසත් දිළිඳු භේදයකින් තොරව පැමිණි පිළිවෙළට ම සිවුරු පිළිගනී ද, ඔහු ශීලාචාර ප්‍රතිපත්තියෙන් යුක්ත වූ, සිහි බුද්ධිය ඇති, බහුශ්‍රුත භික්ෂුවක් විය යුතුය. ඔහු දායකයන්ට පැහැදිලි වචනයෙන් හා පිරිපුන් පද ව්‍යංජනයෙන් යුතුව අනුමෝදනාව කරමින් ඔවුන් තුළ පැහැදීම ඇති කිරීමට සමත් විය යුතුය. මෙබඳු ගුණ ඇති භික්ෂුවක් සිවුරු පිළිගන්නා තනතුරට සම්මත කළ යුතුය.

ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ပန ဧတာယ ယထာဝုတ္တာယ ကမ္မဝါစာယပိ အပလောကနေနာပိ အန္တောဝိဟာရေ သဗ္ဗသံဃမဇ္ဈေပိ ခဏ္ဍသီမာယပိ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧဝံ သမ္မတေန စ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝါ ပဓာနဃရေ ဝါ န အစ္ဆိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ပန အာဂတာဂတာ မနုဿာ သုခံ ပဿန္တိ, တာဒိသေ ဓုရဝိဟာရဋ္ဌာနေ ဗီဇနိံ ပဿေ ဌပေတွာ သုနိဝတ္ထေန သုပါရုတေန နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ.

“මහණෙනි, මෙසේ සම්මත කළ යුතුය” යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ඉහත කී කර්මවාක්‍යයෙන් හෝ අපලෝකන කර්මයෙන්, විහාරය ඇතුළත දී හෝ සියලු සංඝයා මධ්‍යයේ දී හෝ ඛණ්ඩ සීමාවක දී හෝ සම්මත කිරීම සුදුසු ය. මෙසේ සම්මත වූ භික්ෂුව විහාරය කෙළවරක හෝ ප්‍රධාන ගෘහයක (කමටහන් ගෙයක) නොසිටිය යුතුය. නිතර පැමිණෙන මිනිසුන්ට පහසුවෙන් පෙනෙන තැනක, ප්‍රධාන විහාරස්ථානයක, පසෙකින් වටාපතක් තබාගෙන, මැනවින් සිවුරු හැඳ පෙරවාගෙන සිටිය යුතුය.

တတ္ထေဝ ဥဇ္ဈိတွာတိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ အမှာကံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. စီဝရနိဒဟကန္တိ စီဝရပဋိသာမကံ. ယော န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆေယျာတိအာဒီသု စေတ္ထ ဣတော ပရဉ္စ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မုတိဝိနိစ္ဆယောပိ ကထိတာနုသာရေနေဝ ဇာနိတဗ္ဗော.

‘තත්ථේව උජ්ඣිත්වා’ යනු “පිළිගැනීම පමණක් අපගේ වගකීමයි” කියා පවසා, ගත් තැන ම සිවුරු දමා යෑමයි. ‘චීවරනිදහක’ යනු සිවුරු පිළිවෙළකට තැන්පත් කරන්නා ය. ‘යෝ න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය’ යනාදී පාඨයන්හි ද, මින් පසුව එන භාණ්ඩාගාරික සම්මුති ආදියේ දී ද, සියලු තන්හි පෙර කී ක්‍රමයට ම විනිශ්චය දත යුතුය. සම්මුති විනිශ්චය ද පවසා ඇති අනුපිළිවෙළට ම දත යුතුය.

ဘဏ္ဍာဂါရသမ္မုတိအာဒိကထာ

භාණ්ඩාගාර සම්මුති ආදිය පිළිබඳ කථාව

၃၄၃. ဝိဟာရံ ဝါတိအာဒီသု ယော အာရာမမဇ္ဈေ အာရာမိကသာမဏေရာဒီဟိ အဝိဝိတ္တော သဗ္ဗေသံ သမောသရဏဋ္ဌာနေ ဝိဟာရော ဝါ အဍ္ဎယောဂေါ ဝါ ဟောတိ, သော သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ပစ္စန္တသေနာသနံ ပန န သမ္မန္နိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပန ဘဏ္ဍာဂါရံ ခဏ္ဍသီမံ ဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမာယ နိသိန္နေဟိ သမ္မန္နိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝိဟာရမဇ္ဈေယေဝ သမ္မန္နိတဗ္ဗံ.

343. ‘විහාරං වා’ යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ ය: ආරාමය මධ්‍යයේ ආරාමික සාමණේරයන් ආදීන් ගැවසෙන, සියල්ලන් ම මුණගැසෙන ස්ථානයක පිහිටි විහාරයක් හෝ අඩයෝගයක් (දෙපල මෝලක්) භාණ්ඩාගාරය ලෙස සම්මත කළ යුතුය. එහෙත් ඉතා ඈත පිහිටි සේනාසන සම්මත නොකළ යුතුය. මෙම භාණ්ඩාගාර සම්මුතිය සඳහා ඛණ්ඩ සීමාවට ගොස් එහි සිටින්නන් විසින් සම්මත කිරීම නොකළ යුතුය, එය විහාර මධ්‍යයේ දී ම කළ යුතුය.

ဂုတ္တာဂုတ္တဉ္စ ဇာနေယျာတိ ဧတ္ထ ယဿ တာဝ ဆဒနာဒီသု ကောစိ ဒေါသော နတ္ထိ, တံ ဂုတ္တံ. ယဿ ပန ဆဒနတိဏံ ဝါ ဆဒနိဋ္ဌကာ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပတိတာ, ယေန ဩဝဿတိ ဝါ, မူသိကာဒီနံ ဝါ ပဝေသော ဟောတိ, ဘိတ္တိအာဒီသု ဝါ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဥပစိကာ ဝါ ဥဋ္ဌဟန္တိ, တံ သဗ္ဗံ အဂုတ္တံ နာမ. တံ သလ္လက္ခေတွာ ပဋိသင်္ခရိတဗ္ဗံ. သီတသမယေ ဒွါရဉ္စ ဝါတပါနဉ္စ သုပိဟိတံ ကာတဗ္ဗံ, သီတေန ဟိ စီဝရာနိ ကဏ္ဏကိတာနိ ဟောန္တိ. ဥဏှသမယေ အန္တရန္တရာ ဝါတပ္ပဝေသနတ္ထံ ဝိဝရိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ ဂုတ္တာဂုတ္တံ ဇာနာတိ နာမ.

‘ගුත්තාගුත්තඤ්ච ජානෙය්‍ය’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ ය: යම් විහාරයක වහලය ආදියෙහි කිසිදු දෝෂයක් නැත්නම් එය ‘ගුත්ත’ (ආරක්ෂිත) නම් වේ. යම් විහාරයක වහලයේ තණකොළ හෝ උළු යම් තැනකින් වැටී ඇත්නම්, ඒ නිසා වැසි කලට තෙමෙන්නේ නම්, මීයන් ආදීන් ඇතුළු වන්නේ නම්, බිත්තිවල සිදුරු ඇත්නම් හෝ වේයන් බඳින්නේ නම්, ඒ සියල්ල ‘අගුත්ත’ (අනාරක්ෂිත) නම් වේ. එය හඳුනාගෙන පිළිසකර කළ යුතුය. ශීත කාලයේ දී දොරවල් හා ජනෙල් මැනවින් වසා තැබිය යුතුය, මන්ද ශීතල නිසා සිවුරු පුස් කෑමට (මල බැඳීමට) ඉඩ ඇති බැවිනි. උෂ්ණ කාලයේ දී වරින් වර වාතාශ්‍රය ලැබීම සඳහා ඒවා විවෘත කළ යුතුය. මෙසේ කරන්නා ආරක්ෂිත අනාරක්ෂිත බව දන්නා භික්ෂුවක් නම් වේ.

ဣမေဟိ [Pg.404] ပန စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကာဒီဟိ တီဟိပိ အတ္တနော ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတ္ထ စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကေန တာဝ ယံ ယံ မနုဿာ ‘‘ကာလစီဝရ’’န္တိ ဝါ ‘‘အကာလစီဝရ’’န္တိ ဝါ ‘‘အစ္စေကစီဝရ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဝဿိကသာဋိက’’န္တိ ဝါ ‘‘နိသီဒန’’န္တိ ဝါ ‘‘ပစ္စတ္ထရဏ’’န္တိ ဝါ ‘‘မုခပုဉ္ဆနစောဠ’’န္တိ ဝါ ဒေန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဧကရာသိံ ကတွာ မိဿေတွာ န ဂဏှိတဗ္ဗံ, ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာဝ ဂဏှိတွာ စီဝရနိဒဟကဿ တထေဝ အာစိက္ခိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. စီဝရနိဒဟကေနာပိ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဒဒမာနေန ဣဒံ ကာလစီဝရံ…ပေ… ဣဒံ မုခပုဉ္ဆနစောဠန္တိ အာစိက္ခိတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဘဏ္ဍာဂါရိကေနာပိ တထေဝ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝိယ သညာဏံ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ. တတော သံဃေန ‘‘ကာလစီဝရံ အာဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ ကာလစီဝရမေဝ ဒါတဗ္ဗံ…ပေ… မုခပုဉ္ဆနစောဠကံ အာဟရာတိ ဝုတ္တေ တဒေဝ ဒါတဗ္ဗံ.

සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව ආදී මේ තිදෙනා ම තම තමන්ගේ වත්පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. එහිදී සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව, මිනිසුන් විසින් ‘කාල චීවරය’, ‘අකාල චීවරය’, ‘අච්චේක චීවරය’, ‘වස්සිකසාටිකය’, ‘නිසීදනය’, ‘ඇඳ ඇතිරිල්ල’ හෝ ‘මුහුණ පිසින තුවාය’ යනුවෙන් පවසා පූජා කරන සියලු සිවුරු එකට මිශ්‍ර නොකොට පිළිගත යුතුය. ඒවා වෙන් වෙන්ව පිළිගෙන, සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුවට (චීවරනිදහක) දායකයන් පැවසූ පරිදි ම දන්වා භාර දිය යුතුය. සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුව ද භාණ්ඩාගාරික භික්ෂුවට භාර දීමේදී, “මෙය කාල චීවරයකි... මෙය මුහුණ පිසින තුවායකි” යනාදී වශයෙන් පවසා ම භාර දිය යුතුය. භාණ්ඩාගාරික භික්ෂුව ද ඒ දන්වා ඇති පරිදි ම වෙන් වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි සලකුණු තබා තැන්පත් කළ යුතුය. ඉන්පසු සංඝයා වහන්සේ විසින් “කාල චීවරයක් ගෙනෙන්න” යැයි කී විට කාල චීවරය ම දිය යුතුය... “මුහුණ පිසින තුවායක් ගෙනෙන්න” යැයි කී විට එය ම දිය යුතුය.

ဣတိ ဘဂဝတာ စီဝရပဋိဂ္ဂါဟကော အနုညာတော, စီဝရနိဒဟကော အနုညာတော, ဘဏ္ဍာဂါရံ အနုညာတံ, ဘဏ္ဍာဂါရိကော အနုညာတော, န ဗာဟုလိကတာယ န အသန္တုဋ္ဌိယာ; အပိစ ခေါ သံဃဿာနုဂ္ဂဟာယ. သစေ ဟိ အာဟဋာဟဋံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူ ဘာဇေယျုံ, နေဝ အာဟဋံ န အနာဟဋံ န ဒိန္နံ နာဒိန္နံ န လဒ္ဓံ နာလဒ္ဓံ ဇာနေယျုံ, အာဟဋာဟဋံ ထေရာသနေ ဝါ ဒဒေယျုံ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှေယျုံ; ဧဝံ သတိ အယုတ္တပရိဘောဂေါ စ ဟောတိ, န စ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ. ဘဏ္ဍာဂါရေ ပန စီဝရံ ဌပေတွာ ဥဿန္နကာလေ ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရံ ဝါ ဒွေ ဒွေ ဝါ ဧကေကံ ဝါ စီဝရံ ဒဿန္တိ, လဒ္ဓါလဒ္ဓံ ဇာနိဿန္တိ, အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ သင်္ဂဟံ ကာတုံ မညိဿန္တီတိ.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුවක, සිවුරු තැන්පත් කරන භික්ෂුවක, බණ්ඩාරාගාරයක් (ගබඩාවක්) සහ බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුවක අනුදැන වදාරන ලදී. මෙය බොහෝ දේ රැස් කිරීමේ අදහසින් හෝ අසන්තෝෂය නිසා නොව, සංඝයා කෙරෙහි අනුග්‍රහය පිණිසමය. මිනිසුන් ගෙන එන ලද සිවුරු ලැබුණු වහාම භික්ෂූන් විසින් බෙදා ගන්නේ නම්, ගෙන එන ලද හෝ නොඑන ලද දේ, පූජා කළ හෝ නොකළ දේ, ලැබුණු හෝ නොලැබුණු දේ පිළිබඳව ඔවුන්ට නිසි අවබෝධයක් ඇති නොවේ. එවිට ලැබෙන සිවුරු තෙරවරුන්ගේ අසුන් මත තබනු ඇත, නැතහොත් කැබලි කර බෙදා ගනු ඇත. එවැනි විටෙක අයෝග්‍ය පරිභෝජනයක් සිදුවන අතර සියලු සංඝයාට නිසි ලෙස සංග්‍රහ කිරීමක් ද සිදු නොවේ. එහෙත් ගබඩාවේ සිවුරු තැන්පත් කර තබා, ඒවා බහුල වූ කාලයකදී එක් එක් භික්ෂුවට තුන් සිවුරු බැගින්, දෙක බැගින් හෝ එක බැගින් ලබා දෙනු ඇත. එවිට ලැබුණු සහ නොලැබුණු දේ පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇති වන අතර, නොලැබුණු අය හඳුනාගෙන ඔවුන්ට සංග්‍රහ කිරීමට හැකි බව දන්නේය.

န ဘိက္ခဝေ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ အညေပိ အဝုဋ္ဌာပနီယာ ဇာနိတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဟိ န ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ – ဝုဍ္ဎတရော, ဘဏ္ဍာဂါရိကော, ဂိလာနော, သံဃတော လဒ္ဓသေနာသနောတိ. တတ္ထ ဝုဍ္ဎတရော အတ္တနော ဝုဍ္ဎတာယ နဝကတရေန န ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗော, ဘဏ္ဍာဂါရိကော သံဃေန သမ္မန္နိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရဿ ဒိန္နတာယ, ဂိလာနော အတ္တနော ဂိလာနတာယ, သံဃော ပန ဗဟုဿုတဿ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ဗဟုပကာရဿ ဘာရနိတ္ထာရကဿ ဖာသုကံ အာဝါသံ အနုဋ္ဌာပနီယံ ကတွာ ဒေတိ, တသ္မာ သော ဥပကာရတာယ စ သံဃတော လဒ္ဓတာယ စ န ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ.

"මහණෙනි, බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව වාසස්ථානයෙන් නැගිටුවිය (පහ කළ) යුතු නොවේ" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. වාසස්ථානයෙන් පහ නොකළ යුතු පුද්ගලයන් සිවු දෙනෙකි: තමන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂුව, බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව, ගිලන් භික්ෂුව සහ සංඝයාගෙන් සේනාසනයක් ලැබූ භික්ෂුවයි. එහිදී තමන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ භික්ෂුව නවක භික්ෂුවක විසින් නැගිටුවිය යුතු නැත. සංඝයා විසින් සම්මත කොට බණ්ඩාරාගාරය පවරා දී ඇති බැවින් බණ්ඩාරාගාරික භික්ෂුව පහ නොකළ යුතුය. ගිලන් වූ භික්ෂුව ගිලන් බව නිසාම පහ නොකළ යුතුය. තවද, බහුශ්‍රැත වූ, ධර්මය ඉගැන්වීම් හා විචාරීම් ආදියෙන් සංඝයාට බෙහෙවින් උපකාරී වන, වගකීම් දරන භික්ෂුවකට සංඝයා විසින් පහ නොකළ යුතු පහසු වාසස්ථානයක් පවරා දෙයි. එබැවින් ඔහු සංඝයාට කරන උපකාරය නිසාත් සංඝයාගෙන් එම සේනාසනය ලැබුණු නිසාත් පහ නොකළ යුතුය.

ဥဿန္နံ [Pg.405] ဟောတီတိ ဗဟု ရာသိကတံ ဟောတိ, ဘဏ္ဍာဂါရံ န ဂဏှာတိ. သမ္မုခီဘူတေနာတိ အန္တောဥပစာရသီမာယံ ဌိတေန. ဘာဇေတုန္တိ ကာလံ ဃောသေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဘာဇေတုံ. ကောလာဟလံ အကာသီတိ ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ ဒေထ, ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ မဟာသဒ္ဒံ အကာသိ. စီဝရဘာဇနကင်္ဂေသု သဘာဂါနံ ဘိက္ခူနံ အပါပုဏန္တမ္ပိ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ ဒေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. အညေသံ ဝုဍ္ဎတရာနံ ပါပုဏန္တမ္ပိ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ အဒတွာ အပ္ပဂ္ဃံ ဒေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မောဟမူဠှော စီဝရဒါနဝတ္တံ အဇာနန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မုခရာနံ နဝကာနမ္ပိ ဘယေန အပါပုဏန္တမေဝ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ ဒေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ဧဝံ န ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေသံ တုလာဘူတော ပမာဏဘူတော မဇ္ဈတ္တော ဟောတိ, သော သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ဘာဇိတာဘာဇိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝတ္ထာနိ ဘာဇိတာနိ, ဧတ္တကာနိ အဘာဇိတာနီ’’တိ ဇာနန္တော ‘‘ဘာဇိတာဘာဇိတဉ္စ ဇာနေယျာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

'උස්සන්නං හෝති' යනු බොහෝ සේ ගොඩගැසී තිබීමයි, එය ගබඩාවට පවා දරාගත නොහැකි තරම්ය. 'සම්මුඛීභූතේන' යනු උපචාර සීමාව ඇතුළත සිටින සංඝයා විසිනි. 'භාජේතුං' යනු කාලය ප්‍රකාශ කර අනුපිළිවෙලින් බෙදා දීමයි. 'කෝලාහලං අකාසි' යනු "අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේට දෙන්න, අපගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේට දෙන්න" යැයි පවසමින් මහත් ඝෝෂාවක් කිරීමයි. සිවුරු බෙදන භික්ෂුවක සතු විය යුතු අංග අතර, ලැබිය යුතු භික්ෂූන්ට නොදී පක්ෂපාතීත්වය (ඡන්දය) නිසා වටිනා සිවුරු ලබා දෙන්නේ නම් ඔහු ඡන්දාගතියට යන්නේ නමුවේ. අන්‍ය වූ ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන්ට ලැබිය යුතු වටිනා සිවුරු නොදී අඩු වටිනාකමින් යුත් සිවුරු දෙන්නේ නම් ඔහු දෝෂාගතියට යන්නේ නමුවේ. මෝහයෙන් මුලා වී සිවුරු බෙදීමේ වත්පිළිවෙළ නොදැන කටයුතු කරන්නේ නම් ඔහු මෝහාගතියට යන්නේ නමුවේ. රළු බස් පවසන නවක භික්ෂූන්ට පවා බිය නිසා, ඔවුන්ට නුසුදුසු වුවත් වටිනා සිවුරු දෙන්නේ නම් ඔහු භයාගතියට යන්නේ නමුවේ. යම් භික්ෂුවක් මෙසේ අගතියට පත් නොවී, සියල්ලන් කෙරෙහි තරාදියක් මෙන් සාධාරණව හා මධ්‍යස්ථව කටයුතු කරන්නේ ද, ඔහුව සිවුරු බෙදන්නෙකු ලෙස සම්මත කළ යුතුය. "මෙපමණ වස්ත්‍ර ප්‍රමාණයක් බෙදන ලදී, මෙපමණ ප්‍රමාණයක් බෙදා නොමැත" යැයි දන්නා භික්ෂුව 'බෙදන ලද හා නොබෙදන ලද දේ දන්නා තැනැත්තා' යැයි කියනු ලැබේ.

ဥစ္စိနိတွာတိ ‘‘ဣဒံ ထူလံ, ဣဒံ သဏှံ, ဣဒံ ဃနံ, ဣဒံ တနုကံ, ဣဒံ ပရိဘုတ္တံ, ဣဒံ အပရိဘုတ္တံ, ဣဒံ ဒီဃတော ဧတ္တကံ ပုထုလတော ဧတ္တက’’န္တိ ဧဝံ ဝတ္ထာနိ ဝိစိနိတွာ. တုလယိတွာတိ ‘‘ဣဒံ ဧတ္တကံ အဂ္ဃတိ, ဣဒံ ဧတ္တက’’န္တိ ဧဝံ အဂ္ဃပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ. ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏံ ကတွာတိ သစေ သဗ္ဗေသံ ဧကေကမေဝ ဒသဂ္ဃနကံ ပါပုဏာတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ ပါပုဏာတိ, ယံ နဝ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ အဂ္ဃတိ, တံ အညေန ဧကအဂ္ဃနကေန စ ဒွိအဂ္ဃနကေန စ သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဧတေန ဥပါယေန သမေ ပဋိဝီသေ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ ဝဂ္ဂံ ဗန္ဓိတွာတိ သစေ ဧကေကဿ ဒိယမာနေ ဒိဝသော နပ္ပဟောတိ, ဒသ ဒသ ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ ဒသ ဒသ စီဝရပဋိဝီသေ ဧကဝဂ္ဂံ ဗန္ဓိတွာ ဧကံ ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ဧဝံ စီဝရပဋိဝီသံ ဌပေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဌပိတေသု စီဝရပဋိဝီသေသု ကုသော ပါတေတဗ္ဗော. တေဟိပိ ဘိက္ခူဟိ ပုန ကုသပါတံ ကတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

'උච්චිනිත්වා' යනු "මෙය රළු ය, මෙය සියුම් ය, මෙය ඝන ය, මෙය තුනී ය, මෙය පරිභෝජනය කළ එකකි, මෙය අලුත් එකකි, දිගින් මෙපමණය, පළලින් මෙපමණය" යනාදී වශයෙන් වස්ත්‍ර තෝරා බේරා ගැනීමයි. 'තුලයිත්වා' යනු "මෙය මෙපමණ අගනේය, මෙය මෙපමණ අගනේය" යැයි අගය තක්සේරු කිරීමයි. 'වණ්ණාවණ්ණං කත්වා' යනු සැමටම දහයක් වටිනා සිවුරු බැගින් ලැබෙන්නේ නම් එය යහපත්ය; එසේ නොවේ නම්, නවයක් හෝ අටක් වටිනා සිවුරකට එකක් හෝ දෙකක් වටිනා වස්ත්‍රයක් එක් කොට අගය සමාන කර පංගු වෙන් කිරීමයි. 'භික්ෂූන් ගණන් කර කණ්ඩායම් කිරීම' යනු එක් එක් භික්ෂුවට බෙදන විට මුළු දවස ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, දස නම බැගින් ගණන් කර සිවුරු පංගු දහය බැගින් එක මිටියකට බැඳ තැබීමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි. මෙසේ සිවුරු පංගු තැබූ පසු ලොතරැයි (සීට්ටු) දැමිය යුතුය. එම දස නම විසින් ද නැවත ලොතරැයි දමා තමන් අතර බෙදා ගත යුතුය.

သာမဏေရာနံ ဥပဍ္ဎပဋိဝီသန္တိ ဧတ္ထ ယေ သာမဏေရာ အတ္တိဿရာ ဘိက္ခုသံဃဿ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ န ကရောန္တိ, ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာသု ယုတ္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံယေဝ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တိ, အညေသံ န ကရောန္တိ, ဧတေသံယေဝ ဥပဍ္ဎဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. ယေ ပန ပုရေဘတ္တဉ္စ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောန္တိ, တေသံ သမကော ဒါတဗ္ဗော. ဣဒဉ္စ ပိဋ္ဌိသမယေ [Pg.406] ဥပ္ပန္နေန ဘဏ္ဍာဂါရေ ဌပိတေန အကာလစီဝရေနေဝ ကထိတံ. ကာလစီဝရံ ပန သမကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. တတြုပ္ပာဒဝဿာဝါသိကံ သမ္မုဉ္ဇနီဗန္ဓနာဒိ သံဃဿ ဖာတိကမ္မံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတဉှေတ္ထ သဗ္ဗေသံ ဝတ္တံ. ဘဏ္ဍာဂါရိကစီဝရေပိ သစေ သာမဏေရာ အာဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ မယံ ယာဂုံ ပစာမ, ဘတ္တံ ပစာမ, ခဇ္ဇကံ ပစာမ, အပ္ပဟရိတကံ ကရောမ, ဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရာမ, ရင်္ဂဆလ္လိံ ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒေမ, ကိံ အမှေဟိ န ကတံ နာမာ’’တိ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တိ, သမဘာဂေါဝ ဒါတဗ္ဗော. ဧတံ ယေ စ ဝိရဇ္ဈိတွာ ကရောန္တိ, ယေသဉ္စ ကရဏဘာဝေါ န ပညာယတိ, တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သစေ သာမဏေရာ ‘ကသ္မာ မယံ ဘန္တေ သံဃကမ္မံ န ကရောမ, ကရိဿာမာ’တိ ယာစန္တိ, သမပဋိဝီသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

'සාමණේරයන්ට අර්ධ පංගුවක්' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් සාමණේර කෙනෙක් ස්වාධීනව කටයුතු කරමින් සංඝයාගේ වැඩ නොකර, ඉගෙනීම් කටයුතුවල පමණක් නිරත වෙමින් තම ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන්ට පමණක් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ ද, අන් අයට වත්පිළිවෙත් නොකරන්නේ ද, ඔවුන්ට පමණක් අර්ධ පංගුවක් දිය යුතුය. යම් සාමණේර කෙනෙක් දහවලට පෙර සහ පසු කාලයන්හි සංඝයාගේ කටයුතු කරන්නේ ද, ඔවුන්ට භික්ෂූන් හා සමාන පංගුවක් දිය යුතුය. මෙය චීවර කාලයෙන් පසුව ලැබෙන, ගබඩාවේ තැන්පත් කරන ලද 'අකාල සිවුරු' සම්බන්ධයෙනි. 'කාල සිවුරු' නම් සැමටම සමානව දිය යුතුය. වස්සාවාසික සිවුරු (වස් වැසීමෙන් ලැබෙන) ලබා ගත යුත්තේ මළුව හැමදීම ආදී සංඝයාගේ කටයුතු කිරීමෙනි. එය සැමටම පොදු වතකි. ගබඩාවේ ඇති සිවුරු සම්බන්ධයෙන් ද සාමණේරයන් පැමිණ "ස්වාමීනි, අප කැඳ පිසුවා, බත් පිසුවා, කැවිලි පිසුවා, වත්ත පිරිසිදු කළා, දත්කැටි ගෙනාවා, සායම් පොතු සකස් කළා, අප විසින් නොකළ දෙයක් තිබේද?" යැයි හඬ නගන්නේ නම් ඔවුන්ට ද සම පංගුවක් දිය යුතුය. අර්ධ පංගුවක් ලබා දීම ගැන පවසා ඇත්තේ වත්පිළිවෙත් පැහැර හරින හෝ කළ බවක් නොපෙනෙන අය උදෙසාය. එහෙත් කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ "ස්වාමීනි, අප ඇයි සංඝයාගේ වැඩ නොකරන්නේ, අපි වැඩ කරන්නම්" යැයි ඉල්ලා සිටින්නේ නම් ඔවුන්ට ද සම පංගුවක් දිය යුතු බවයි.

ဥတ္တရိတုကာမောတိ နဒိံ ဝါ ကန္တာရံ ဝါ ဥတ္တရိတုကာမော; သတ္ထံ လဘိတွာ ဒိသာ ပက္ကမိတုကာမောတိ အတ္ထော. သကံ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ ဣဒံ ဘဏ္ဍာဂါရတော စီဝရာနိ နီဟရိတွာ ပုဉ္ဇေ ကတေ ဃဏ္ဋိယာ ပဟဋာယ ဘိက္ခုသံဃေ သန္နိပတိတေ သတ္ထံ လဘိတွာ ဂန္တုကာမော ‘‘သတ္ထတော မာ ပရိဟာယီ’’တိ ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အနီဟတေသု ဝါ စီဝရေသု အပ္ပဟဋာယ ဝါ ဃဏ္ဋိယာ အသန္နိပတိတေ ဝါ သံဃေ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. စီဝရေသု ပန နီဟတေသု ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘိက္ခုသံဃေ သန္နိပတိတေ စီဝရဘာဇကေန ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကောဋ္ဌာသေန ဧတ္တကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တက္ကေတွာ နယဂ္ဂါဟေန စီဝရံ ဒါတဗ္ဗံ. တုလာယ တုလိတမိဝ ဟိ သမသမံ ဒါတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ဦနံ ဝါ ဟောတု အဓိကံ ဝါ, ဧဝံ တက္ကေန နယေန ဒိန္နံ သုဒိန္နံ. နေဝ ဦနကံ ပုန ဒါတဗ္ဗံ, နာတိရိတ္တံ ပဋိဂ္ဂဏှိတဗ္ဗန္တိ.

"එතෙර වීමට කැමති" යනු ගඟකින් හෝ කාන්තාරයකින් (දුෂ්කර මාර්ගයකින්) එතෙර වීමට කැමති වූ; වෙළඳ පිරිසක් සමඟ එක්ව දිශාවන් කරා පිටත්ව යාමට කැමති වූ යන අර්ථයයි. "තම කොටස ලබා දීමට" යන්නෙහි අදහස නම්: ගබඩාවෙන් චීවර පිටතට ගෙන ගොඩගසා, සීනුව නාද කර භික්ෂු සංඝයා රැස් වූ කල්හි, වෙළඳ පිරිසක් සමඟ යාමට කැමති භික්ෂුව "මම පිරිසෙන් මඟ හැරී නොයෙම්වා" යන අර්ථය අරමුණු කරගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලදී. එබැවින්, චීවර පිටතට නොගෙන හෝ සීනුව නාද නොකර හෝ සංඝයා රැස් නොවී හෝ (කොටස) දීම සුදුසු නොවේ. චීවර පිටතට ගෙන සීනුව නාද කර භික්ෂු සංඝයා රැස් වූ පසු, චීවර බෙදන්නා වූ භික්ෂුව විසින් "මෙම භික්ෂුවගේ කොටස මෙපමණ විය යුතුය" යි අනුමාන කර නීතියට අනුව චීවරය දිය යුතුය. තරාදියකින් මැන්නාක් මෙන් හරියටම සමානව දීමට නොහැකි බැවින්, එය අඩු වුවත් වැඩි වුවත් මෙසේ අනුමානයෙන් දුන් දෙය නිසි ලෙස දෙන ලද්දකි. අඩු වූ කොටසක් නැවත නොදිය යුතු අතර, වැඩි වූ කොටසක් නැවත ලබා නොගත යුතුය.

အတိရေကဘာဂေနာတိ ဒသ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, သာဋကာပိ ဒသေဝ, တေသု ဧကော ဒွါဒသ အဂ္ဃတိ, သေသာ ဒသဂ္ဃနကာ. သဗ္ဗေသု ဒသဂ္ဃနကဝသေန ကုသေ ပါတိတေ ယဿ ဘိက္ခုနော ဒွါဒသဂ္ဃနကော ကုသော ပါတိတော, သော ‘‘ဧတ္တကေန မမ စီဝရံ ပဟောတီ’’တိ တေန အတိရေကဘာဂေန ဂန္တုကာမော ဟောတိ. ဘိက္ခူ ‘‘အတိရေကံ အာဝုသော သံဃဿ သန္တက’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ သုတွာ ဘဂဝါ ‘‘သံဃိကေ စ ဂဏသန္တကေ စ အပ္ပကံ နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗတ္ထ သံယမော ကာတဗ္ဗော, ဂဏှန္တေနာပိ ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အနုက္ခေပေ ဒိန္နေ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အနုက္ခေပေါ နာမ ယံကိဉ္စိ အနုက္ခိပိတဗ္ဗံ အနုပ္ပဒါတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ; ယတ္တကံ [Pg.407] တဿ ပဋိဝီသေ အဓိကံ, တတ္တကေ အဂ္ဃနကေ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေ ဒိန္နေတိ အတ္ထော.

"අතිරේක භාගයකින්" යනු: භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමකි, සාටක (සළුව) ද දසයකි. ඒ අතරින් එකක් කාසි දොළසක් වටිනා අතර ඉතිරි ඒවා දහය බැගින් වටී. සියල්ල දහයේ වටිනාකම ඇති සේ සලකා පස ඇට (කුස) දැමූ විට, යම් භික්ෂුවකට දොළසක් වටිනා චීවරයට හිමි පස ඇටය වැටුණේ නම්, උන්වහන්සේ "මට මෙපමණකින් සෑහේ" යැයි පවසා එම අතිරේක කොටස ද රැගෙන යාමට කැමති වෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා "ඇවැත්නි, අතිරික්තය සංඝයා සතු දෙයකි" යි පවසති. එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "සංඝ සතු හෝ ගණ සතු දේෙහි ස්වල්පයක් කියා දෙයක් නැත, හැම තැනකදීම සංයමය ඇති කර ගත යුතුය, ලබා ගන්නා තැනැත්තා විසින් පවා සැක (කුකුස) ඇති කර ගත යුතුය" යන්න පෙන්වා දීම සඳහා "මහණෙනි, අනුක්ඛේපය (අතිරේක වටිනාකමට හිලව් වන දෙය) දුන් කල්හි (යාමට) අනුදනිමි" යි වදාළ සේක. එහි අනුක්ඛේපය නම් පසුව එක් කළ යුතු හෝ දිය යුතු යම් කැප වස්තුවකි; එනම් උන්වහන්සේගේ කොටසට වඩා යම් අතිරික්ත වටිනාකමක් ඇත්ද, ඒ හා සමාන වටිනාකමක් ඇති යම් කැප වස්තුවක් දීම යන අර්ථයයි.

ဝိကလကေ တောသေတွာတိ ဧတ္ထ စီဝရဝိကလကံ ပုဂ္ဂလဝိကလကန္တိ ဒွေ ဝိကလကာ. စီဝရဝိကလကံ နာမ သဗ္ဗေသံ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝတ္ထာနိ ပတ္တာနိ, သေသာနိပိ အတ္ထိ, ဧကေကံ ပန န ပါပုဏာတိ, ဆိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဆိန္ဒန္တေဟိ စ အဍ္ဎမဏ္ဍလာဒီနံ ဝါ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒီနံ ဝါ ပဟောနကာနိ ခဏ္ဍာနိ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနိ, ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထာရမ္ပိ အနုဝါတပ္ပဟောနကာယာမံ ခဏ္ဍံ ကတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပရိဘောဂံ ပန န ကာတဗ္ဗန္တိ ဧဝမေတ္ထ စီဝရဿ အပ္ပဟောနကဘာဝေါ စီဝရဝိကလကံ. ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နေ ပန တံ တောသိတံ ဟောတိ, အထ ကုသပါတော ကာတဗ္ဗော. သစေပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ကောဋ္ဌာသေ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝတ္ထာနိ နပ္ပဟောန္တိ, တတ္ထ အညံ သာမဏကံ ပရိက္ခာရံ ဌပေတွာ ယော တေန တုဿတိ, တဿ တံ ဘာဂံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ကုသပါတော ကာတဗ္ဗော. ဣဒမ္ပိ စီဝရဝိကလကန္တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

"විකලක සම්පූර්ණ කර සතුටු කිරීම" යන්නෙහි: චීවර විකලකය හා පුද්ගල විකලකය යි අඩුපාඩු (විකලක) දෙවර්ගයකි. චීවර විකලකය නම්: සියලු භික්ෂූන්ට වස්ත්‍ර පහ බැගින් ලැබී, තවත් ඉතිරි වස්ත්‍ර තිබුණත්, එක බැගින් ලැබීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, ඒවා කපා බෙදා දිය යුතුය. කපන විට අඩ මණ්ඩල ආදියට හෝ පාවහන් බෑග් ආදියට සෑහෙන ලෙස කැබලි කර දිය යුතුය. අවම වශයෙන් අඟල් හතරක පළල ඇති, වාටියට සෑහෙන දිග ඇති කැබැල්ලක් වුව ද කපා දීම සුදුසුය. එහෙත් ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි වන ලෙස නොකළ යුතුය. මෙසේ චීවර ප්‍රමාණවත් නොවීම චීවර විකලකය යි. කපා දුන් විට එය සම්පූර්ණ (සතුටු) කිරීමක් වේ, ඉන්පසු පස ඇට දැමිය යුතුය. එක් භික්ෂුවකගේ කොටසකට වස්ත්‍ර එකක් හෝ දෙකක් මදි වුවහොත්, එහි වෙනත් ශ්‍රමණ පරිෂ්කාරයක් තබා, එයින් යමෙකු සතුටු වන්නේ නම්, උන්වහන්සේට එම කොටස දී පසුව පස ඇට දැමිය යුතුය. මෙය ද චීවර විකලකය බව අන්ධක අටුවාවෙහි සඳහන් වේ.

ပုဂ္ဂလဝိကလကံ နာမ ဒသ ဒသ ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ ဝဂ္ဂံ ကရောန္တာနံ ဧကော ဝဂ္ဂေါ န ပူရတိ, အဋ္ဌ ဝါ နဝ ဝါ ဟောန္တိ, တေသံ အဋ္ဌ ဝါ နဝ ဝါ ကောဋ္ဌာသာ ‘‘တုမှေ ဣမေ ဂဟေတွာ ဝိသုံ ဘာဇေထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗာ. ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလာနံ အပ္ပဟောနကဘာဝေါ ပုဂ္ဂလဝိကလကံ. ဝိသုံ ဒိန္နေ ပန တံ တောသိတံ ဟောတိ, ဧဝံ တောသေတွာ ကုသပါတော ကာတဗ္ဗောတိ. အထ ဝါ ဝိကလကေ တောသေတွာတိ ယော စီဝရဝိဘာဂေါ ဦနကော, တံ အညေန ပရိက္ခာရေန သမံ ကတွာ ကုသပါတော ကာတဗ္ဗော.

පුද්ගල විකලකය නම්: භික්ෂූන් දස නම බැගින් ගණනය කර කණ්ඩායම් කරන විට එක් කණ්ඩායමක් සම්පූර්ණ නොවී, අට නමක් හෝ නව නමක් සිටී නම්, ඔවුන්ට කොටස් අටක් හෝ නවයක් දී "ඔබ වහන්සේලා මේවා රැගෙන වෙන් වෙන්ව බෙදා ගන්න" යයි දිය යුතුය. මෙසේ පුද්ගලයන් ප්‍රමාණවත් නොවීම පුද්ගල විකලකයයි. වෙන් වෙන්ව දුන් විට එය සතුටු කිරීමක් (සම්පූර්ණ කිරීමක්) වේ. එසේ සතුටු කර පස ඇට දැමිය යුතුය. එසේ නැතහොත්, විකලක සතුටු කිරීම යනු යම් සිවුරු කොටසක් අඩු නම්, එය වෙනත් පරිෂ්කාරයකින් සමාන කර පස ඇට දැමීමයි.

စီဝရရဇနကထာ

චීවර රජන කථාව (සිවුරු සායම් කිරීම පිළිබඳ කථාව)

၃၄၄. ဆကဏေနာတိ ဂေါမယေန. ပဏ္ဍုမတ္တိကာယာတိ တမ္ဗမတ္တိကာယ. မူလရဇနာဒီသု ဟလိဒ္ဒိံ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ မူလရဇနံ ဝဋ္ဋတိ. မဉ္ဇိဋ္ဌိဉ္စ တုင်္ဂဟာရဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ခန္ဓရဇနံ ဝဋ္ဋတိ. တုင်္ဂဟာရော နာမ ဧကော သကဏ္ဋကရုက္ခော, တဿ ဟရိတာလဝဏ္ဏံ ခန္ဓရဇနံ ဟောတိ. လောဒ္ဒဉ္စ ကဏ္ဍုလဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ တစရဇနံ ဝဋ္ဋတိ. အလ္လိပတ္တံ နီလိပတ္တဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ပတ္တရဇနံ ဝဋ္ဋတိ. ဂိဟိပရိဘုတ္တံ ပန အလ္လိပတ္တေန ဧကဝါရံ ရဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကိံသုကပုပ္ဖဉ္စ ကုသုမ္ဘပုပ္ဖဉ္စ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ပုပ္ဖရဇနံ ဝဋ္ဋတိ. ဖလရဇနေ ပန န ကိဉ္စိ န ဝဋ္ဋတိ.

344. 'ඡකණ' යනු ගොම ය. 'පණ්ඩුමත්තිකා' යනු රතු මැටි ය. මුල් සායම් අතරින් කහ (නනුව) හැර ඉතිරි සියලු මුල් සායම් කැප වේ. මංජිට්ඨ හා තුංගහාර (කොස් ආදිය) හැර සියලු කඳ සායම් කැප වේ. තුංගහාර යනු කටු සහිත එක්තරා ගසකි, එහි කඳ සායම හිරියල් පැහැයට සමානය. ලොද්ද හා කණ්ඩුල (මදම) හැර සියලු පොතු සායම් කැප වේ. අල්ලිපත්ත (දෑන් පත්‍ර) හා නීලිපත්ත (අවරිය) හැර සියලු පත්‍ර සායම් කැප වේ. ගිහියන් පරිභෝග කළ වස්ත්‍රයක් වුව ද අල්ලිපත්ත සායමෙන් එක් වරක් සායම් කිරීම කැප වේ. කෑල මල් හා කුසුම් මල් හැර සියලු මල් සායම් කැප වේ. ඵල (ගෙඩි) සායම්වල කැප නොවන කිසිවක් නැත, ඒවා සියල්ල කැප වේ.

သီတုဒကာတိ [Pg.408] အပက္ကရဇနံ ဝုစ္စတိ. ဥတ္တရာဠုမ္ပန္တိ ဝဋ္ဋာဓာရကံ, ရဇနကုမ္ဘိယာ မဇ္ဈေ ဌပေတွာ တံ အာဓာရကံ ပရိက္ခိပိတွာ ရဇနံ ပက္ခိပိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ ကတေ ရဇနံ န ဥတ္တရတိ. ဥဒကေ ဝါ နခပိဋ္ဌိကာယ ဝါတိ သစေ ပရိပက္ကံ ဟောတိ, ဥဒကပါတိယာ ဒိန္နော ထေဝေါ သဟသာ န ဝိသရတိ, နခပိဋ္ဌိယမ္ပိ အဝိသရန္တော တိဋ္ဌတိ. ရဇနုဠုင်္ကန္တိ ရဇနဥဠုင်္ကံ. ဒဏ္ဍကထာလကန္တိ တမေဝ သဒဏ္ဍကံ. ရဇနကောလမ္ဗန္တိ ရဇနကုဏ္ဍံ. ဩမဒ္ဒန္တီတိ သမ္မဒ္ဒန္တိ. န စ အစ္ဆိန္နေ ထေဝေ ပက္ကမိတုန္တိ ယာဝ ရဇနဗိန္ဒု ဂဠိတံ န ဆိဇ္ဇတိ, တာဝ န အညတြ ဂန္တဗ္ဗံ. ပတ္ထိန္နန္တိ အတိရဇိတတ္တာ ထဒ္ဓံ. ဥဒကေ ဩသာရေတုန္တိ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ ဌပေတုံ. ရဇနေ ပန နိက္ခန္တေ တံ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတွာ စီဝရံ မဒ္ဒိတဗ္ဗံ. ဒန္တကာသာဝါနီတိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝါရေ ရဇိတွာ ဒန္တဝဏ္ဏာနိ ဓာရေန္တိ.

'සීතුදක' යනු නොපිසූ (නොපැසුණු) සායම් ය. 'උත්තරාළුම්ප' යනු වළලු හැඩැති ආධාරකයකි; සායම් හැළිය මැද එය තබා, එම ආධාරකය වටා සායම් දැමීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. මෙසේ කළ විට සායම උතුරා නොයයි. 'ජලයේ හෝ නියපිට හෝ' යනු: සායම හොඳින් පැසී ඇත්නම්, ජලය සහිත බඳුනකට දැමූ සායම් බිංදුව වහාම පැතිරී නොයයි; නියපිට තැබූ විට ද නොවිසිරී පවතී. 'රජනුළුංක' යනු සායම් හැන්දයි. 'දණ්ඩකථාලක' යනු මිට සහිත එම බඳුනමයි. 'රජනකොලම්බ' යනු සායම් බඳුනයි. 'ඔමද්දන්ති' යනු මැනවින් මඩති (අනති). 'සායම් බිංදු වැගිරීම නොනැවතී පිටව නොයන්න' යනු: සායම් බිංදු වැගිරී අවසන් වන තුරු වෙනත් තැනකට නොයා යුතුය යන්නයි. 'පත්ථින්න' යනු වැඩිපුර සායම් වැදී තද වූ බවයි. 'උදකේ ඕසාරේතුං' යනු ජලයේ බහා තැබීමයි. සායම් ඉවත් වූ පසු එම ජලය බැහැර කර සිවුර මිරිකිය යුතුය. 'දන්තකාසාවානි' යනු එක් වරක් හෝ දෙවරක් සායම් පොවා ඇත් දළ පැහැති සිවුරු දරති යන්නයි.

ဆိန္နကစီဝရာနုဇာနနကထာ

ඡින්නක චීවර අනුදැන වදාළ කථාව (කැපූ සිවුරු අනුදැනීම පිළිබඳ කථාව)

၃၄၅. အစ္ဆိဗဒ္ဓန္တိ စတုရဿကေဒါရကဗဒ္ဓံ. ပါဠိဗဒ္ဓန္တိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ဒီဃမရိယာဒဗဒ္ဓံ. မရိယာဒဗဒ္ဓန္တိ အန္တရန္တရာ ရဿမရိယာဒဗဒ္ဓံ. သိင်္ဃာဋကဗဒ္ဓန္တိ မရိယာဒါယ မရိယာဒံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဋ္ဌာနေ သိင်္ဃာဋကဗဒ္ဓံ; စတုက္ကသဏ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. သံဝိဒဟိတုန္တိ ကာတုံ. ဥဿဟသိ တွံ အာနန္ဒာတိ သက္ကောသိ တွံ အာနန္ဒ. ဥဿဟာမိ ဘဂဝါတိ တုမှေဟိ ဒိန္နနယေန သက္ကောမီတိ ဒဿေတိ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ. ကုသိမ္ပိ နာမာတိအာဒီသု ကုသီတိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အနုဝါတာဒီနံ ဒီဃပတ္တာနမေတံ အဓိဝစနံ. အဍ္ဎကုသီတိ အန္တရန္တရာ ရဿပတ္တာနံ နာမံ. မဏ္ဍလန္တိ ပဉ္စခဏ္ဍိကစီဝရဿ ဧကေကသ္မိံ ခဏ္ဍေ မဟာမဏ္ဍလံ. အဍ္ဎမဏ္ဍလန္တိ ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ. ဝိဝဋ္ဋန္တိ မဏ္ဍလဉ္စ အဍ္ဎမဏ္ဍလဉ္စ ဧကတော ကတွာ သိဗ္ဗိတံ မဇ္ဈိမခဏ္ဍံ.

345. "අච්ඡිබද්ධ" යනු සතරැස් ලියැදි සහිත කුඹුරක් මෙන් මසන ලද බැම්මයි. "පාලිබද්ධ" යනු දිගින් හා පළලින් දිගු නියරවල් (වැටි) ඇති වන සේ මසන ලද බැම්මයි. "මරියාදබද්ධ" යනු අතරින් පතර කෙටි නියරවල් සහිතව මසන ලද බැම්මයි. "සිංඝාටකබද්ධ" යනු එක් නියරක් තවත් නියරක් විනිවිද යන සේ මසන ලද සතරමං හන්දියක හැඩය ඇති බැම්ම යන්නයි. "සංවිදහිතුං" යනු සකස් කිරීම පිණිසයි. "උස්සහසි ත්වං ආනන්ද" යනු "ආනන්දය, ඔබ එය කිරීමට සමර්ථ වන්නේද?" යන්නයි. "උස්සහාමි භගවා" යන්නෙන් "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දුන් උපදෙස් අනුව මට එය කළ හැකිය" යන්න පෙන්වා දෙයි. "යත්‍ර හි නාම" යනු යමෙක් ද යන්නයි. "කුසිම්පි නාම" යනාදී තැන්වල "කුසි" යනු දිගින් හා පළලින් යුත් අනුවාත ආදී දිගු රෙදි පටිවලට නමකි. "අඩ්ඪකුසි" යනු අතරින් පතර තබන කෙටි රෙදි පටිවල නමයි. "මණ්ඩල" යනු පස්කඩ සිවුරක එක් එක් කඩයක ඇති විශාල වෘත්තාකාර (හෝ සතරැස්) කොටසයි. "අඩ්ඪමණ්ඩල" යනු කුඩා වෘත්තාකාර කොටසයි. "විවට්ට" යනු මණ්ඩලය හා අඩ්ඪමණ්ඩලය එකතු කර මැසූ මැද කොටසයි.

အနုဝိဝဋ္ဋန္တိ တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ဒွေ ခဏ္ဍာနိ. ဂီဝေယျကန္တိ ဂီဝါဝေဌနဋ္ဌာနေ ဒဠှီကရဏတ္ထံ အညံ သုတ္တသံသိဗ္ဗိတံ အာဂန္တုကပတ္တံ. ဇင်္ဃေယျကန္တိ ဇင်္ဃပါပုဏနဋ္ဌာနေ တထေဝ သံသိဗ္ဗိတံ ပတ္တံ. ဂီဝဋ္ဌာနေ စ ဇင်္ဃဋ္ဌာနေ စ ပတ္တာနမေဝေတံ နာမန္တိပိ ဝဒန္တိ. ဗာဟန္တန္တိ အနုဝိဝဋ္ဋာနံ ဗဟိ ဧကေကံ ခဏ္ဍံ. ဣတိ ပဉ္စခဏ္ဍိကစီဝရေနေတံ ဝိစာရိတန္တိ. အထ ဝါ အနုဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝိဝဋ္ဋဿ [Pg.409] ဧကပဿတော ဒွိန္နံ ဧကပဿတော ဒွိန္နန္တိ စတုန္နမ္ပိ ခဏ္ဍာနမေတံ နာမံ. ဗာဟန္တန္တိ သုပ္ပမာဏံ စီဝရံ ပါရုပန္တေန သံဟရိတွာ ဗာဟာယ ဥပရိ ဌပိတာ ဥဘော အန္တာ ဗဟိမုခါ တိဋ္ဌန္တိ, တေသံ ဧတံ နာမံ. အယမေဝ ဟိ နယော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောတိ.

"අනුවිවට්ට" යනු එම මැද කොටසට දෙපසින් ඇති කෑලි දෙකයි. "ගීවෙය්‍යක" යනු බෙල්ල වටා එතෙන තැන ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වෙනත් නූලකින් මසන ලද අතිරේක රෙදි පටියයි. "ජංඝෙය්‍යක" යනු කෙණ්ඩාවට වැටෙන තැන එලෙසම මසන ලද රෙදි පටියයි. බෙල්ල තිබෙන තැනට සහ කෙණ්ඩාව තිබෙන තැනට යොදන රෙදි පටිවලට ද මෙම නම් කියනු ලැබේ. "බාහන්ත" යනු අනුවිවට්ට වලට පිටතින් ඇති එක් එක් කඩයයි. මෙලෙස පස්කඩ සිවුරේ විස්තරය විමසා බැලිය යුතුය. නැතහොත්, අනුවිවට්ට යනු විවට්ටයේ එක් පැත්තක කෑලි දෙකක් හා අනෙක් පැත්තේ කෑලි දෙකක් වශයෙන් කෑලි හතරටම කියන නමකි. "බාහන්ත" යනු නිසි ප්‍රමාණ ඇති සිවුරක් පෙරවන භික්ෂුවක් විසින් සිවුර එකතු කොට බාහුව මත තැබූ විට පිටතට මුහුණ ලා ඇති අන්ත දෙකයි, එයට එම නම යෙදේ. මහා අටුවාවෙහි ද මෙම ක්‍රමයම පවසා ඇත.

တိစီဝရာနုဇာနနကထာ

තුන් සිවුරු අනුදැන වදාළ කතාවයි.

၃၄၆. စီဝရေဟိ ဥဗ္ဘဏ္ဍိကေတိ စီဝရေဟိ ဥဗ္ဘဏ္ဍေ ကတေ; ယထာ ဥက္ခိတ္တဘဏ္ဍာ ဟောန္တိ ဧဝံ ကတေ; ဥက္ခိတ္တဘဏ္ဍိကဘာဝံ အာပါဒိတေတိ အတ္ထော. စီဝရဘိသိန္တိ ဧတ္ထ ဘိသီတိ ဒွေ တီဏိ ဧကတော ကတွာ ဘိသိသင်္ခေပေန သံဟရိတစီဝရာနိ ဝုတ္တာနိ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ ‘‘ဒက္ခိဏာဂိရိတော ဘဂဝါ လဟုံ ပဋိနိဝတ္တိဿတီ’’တိ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တာ ဇီဝကဝတ္ထုသ္မိံ လဒ္ဓစီဝရာနိ ဌပေတွာ အဂမံသု. ဣဒါနိ ပန စိရေန အာဂမိဿတီတိ မညမာနာ အာဒါယ ပက္ကမိံသု. အန္တရဋ္ဌကာသူတိ မာဃဿ စ ဖဂ္ဂုဏဿ စ အန္တရာ အဋ္ဌသု. န ဘဂဝန္တံ သီတံ အဟောသီတိ ဘဂဝတော သီတံ နာဟောသိ. ဧတဒဟောသိ ယေပိ ခေါ တေ ကုလပုတ္တာတိ န ဘဂဝါ အဇ္ဈောကာသေ အနိသီဒိတွာ ဧတမတ္ထံ န ဇာနာတိ, မဟာဇနသညာပနတ္ထံ ပန ဧဝမကာသိ. သီတာလုကာတိ သီတပကတိကာ; ယေ ပကတိယာဝ သီတေန ကိလမန္တိ. ဒိဂုဏံ သံဃာဋိန္တိ ဒုပဋ္ဋံ သံဃာဋိံ. ဧကစ္စိယန္တိ ဧကပဋ္ဋံ. ဣတိ ‘‘ဘဂဝါ အတ္တနာ စတူဟိ စီဝရေဟိ ယာပေတိ, အမှာကံ ပန တိစီဝရံ အနုဇာနာတီ’’တိ ဝစနဿ ဩကာသံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ ဒိဂုဏံ သံဃာဋိံ အနုဇာနာတိ, ဧကစ္စိကေ ဣတရေ. ဧဝဉှိ နေသံ စတ္တာရိ ဘဝိဿန္တီတိ.

346. "සිවුරු පොදි බැඳගත්" (චීවරෙහි උබ්භණ්ඩිකේ) යනු සිවුරු බඩු බාහිරාදිය මෙන් ඉහළට ඔසවා තබා ගත් බවයි. "චීවරභිසි" යන්නෙහි "භිසි" යනු සිවුරු දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කොට මෙට්ටයක් මෙන් හකුළුවා ගත් සිවුරු සඳහා කියන නමකි. ඒ භික්ෂූහු "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්‍ෂිණාගිරි ජනපදයේ සිට ඉක්මනින් වැඩම කරනු ඇතැයි" සිතා, එහි යන විට ජීවක වස්තුවේදී ලැබුණු සිවුරු තබා ගියහ. දැන් වෛශාලියට වඩින විට "බොහෝ කල් ගත වී වැඩම කරනු ඇතැයි" සිතා එම සිවුරු ද රැගෙන පිටත් වූහ. "අන්තරට්ඨක" යනු මාඝ සහ ඵග්ගුණ (නවම්-මැදින්) මාස දෙක අතර මැද පවතින සීතල දින අටයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතලක් ඇති නොවූ බව පවසන්නේ, උන්වහන්සේ එළිමහනේ වැඩ නොසිට මේ කරුණ නොදන්නා නිසා නොව, මහජනයාට අවබෝධ කරවීම පිණිස මෙසේ කළ නිසාය. "සීතාලුකා" යනු ස්වභාවයෙන්ම සීතලට පීඩා විඳින අයයි. "දිගුණ සංඝාටි" යනු ද්විත්ව පටල (පොටවල් දෙකක්) ඇති සංඝාටියයි. "ඒකච්චිය" යනු තනි පටලයක් ඇති සිවුරයි. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුරු හතරකින් යැපෙන සේක, අපට තුන් සිවුරක් අනුදැන වදාළ සේක" යන කතාවට ඉඩ නොතබා උන්වහන්සේ දෙපොට සංඝාටියක් ද අනෙක් සිවුරු (තනි පොට ඇති) අන්තරාවාසක හා උත්තරාසංග ද අනුදැන වදාළ සේක. එවිට ඔවුන්ට සිවුරු හතරක් ලැබෙන්නේය.

အတိရေကစီဝရာဒိကထာ

අතිරේක සිවුරු ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

၃၄၈. အဂ္ဂဠံ အစ္ဆုပေယျန္တိ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနေ ပိလောတိကခဏ္ဍံ လဂ္ဂါပေယျံ. အဟတကပ္ပာနန္တိ ဧကဝါရံ ဓောတာနံ. ဥတုဒ္ဓဋာနန္တိ ဥတုတော ဒီဃကာလတော ဥဒ္ဓဋာနံ ဟတဝတ္ထကာနံ, ပိလောတိကာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါပဏိကေတိ အန္တရာပဏတော ပတိတပိလောတိကစီဝရေ. ဥဿာဟော ကရဏီယောတိ ပရိယေသနာ ကာတဗ္ဗာ. ပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ နတ္ထိ, ပဋ္ဋသတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗမိဒံ သာဒိယန္တဿ ဘိက္ခုနော ဝသေန ဝုတ္တံ. အဂ္ဂဠံ တုန္နန္တိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓရိတွာ အလ္လီယာပနခဏ္ဍံ အဂ္ဂဠံ, သုတ္တေန သံသိဗ္ဗိတံ တုန္နံ; ဝဋ္ဋေတွာ ကရဏံ ဩဝဋ္ဋိကံ [Pg.410] . ကဏ္ဍုသကံ ဝုစ္စတိ မုဒ္ဒိကာ. ဒဠှီကမ္မန္တိ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ဥပဿယံ ကတွာ အလ္လီယာပနကံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ.

348. "අග්ගළං අච්ඡුපෙය්‍ය" යනු සිදුරු වූ තැනට රෙදි කැබැල්ලක් අල්ලා මැසීමයි. "අහතකප්පානං" යනු එක් වරක් සෝදන ලද රෙදි සඳහායි. "උතුද්ධටානං" යනු බොහෝ කලක් පෙට්ටියක හෝ අල්මාරියක තබා පසුව පිටතට ගත් රෙදි සඳහායි. "පාපණික" යනු වෙළඳසැලකින් වැටුණු රෙදි කැබැල්ලෙන් කළ සිවුරයි. එවැනි රෙදි සෙවීම කළ යුතුය. මෙහි සීමාවක් නැත, රෙදි ස්ථර සියයක් වුවද කැප වේ. මේ සියල්ල එම සිවුරු පිළිගන්නා භික්ෂුව වෙනුවෙන් වදාරන ලදී. "අග්ගළ තුන්න" යන්නෙහි දිරූ කොටස් ඉවත් කර රෙදි කැබැල්ලක් අල්ලා මැසීම අග්ගළයකි, නූලෙන් මැසීම "තුන්න" ය. නවා මැසීම "ඔවට්ටික" ය. මුද්‍රිකා මැස්ම "කණ්ඩුසක" යැයි කියනු ලැබේ. "දළ්හීකම්ම" යනු දිරූ කොටස ඉවත් නොකරම ඒ මත රෙදි කැබැල්ලක් තබා මසා ශක්තිමත් කිරීමයි.

၃၄၉-၃၅၁. ဝိသာခါဝတ္ထု ဥတ္တာနတ္ထံ. တတော ပရံ ပုဗ္ဗေ ဝိနိစ္ဆိတမေဝ. သောဝဂ္ဂိကန္တိ သဂ္ဂပ္ပတ္တဟေတုကံ. တေနေဝါဟ ‘‘သောဝဂ္ဂိက’’န္တိ. သောကံ အပနေတီတိ သောကနုဒံ. အနာမယာတိ အရောဂါ. သဂ္ဂမှိ ကာယမှီတိ သဂ္ဂေါပပန္နာ.

349-351. විසාඛා වස්තුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය. ඉන් පසු කොටස පෙර තීරණය කළ පරිදිම වේ. "සොවග්ගික" යනු ස්වර්ගයට පැමිණීමට හේතු වන බැවිනි. එබැවින් "සොවග්ගික" යැයි වදාළ සේක. ශෝකය දුරු කරන බැවින් "සෝකනුද" නම් වේ. "අනාමයා" යනු නිරෝගී බවයි. "සග්ගම්හි කායම්හි" යනු ස්වර්ගයෙහි උපන් බවයි.

၃၅၃. ပုထုဇ္ဇနာ ကာမေသု ဝီတရာဂါတိ ဈာနလာဘိနော.

353. "කාමයන් කෙරෙහි විරාගී වූ පෘථග්ජනයෝ" යනු ධ්‍යාන ලාභීන් ය.

၃၅၆. သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တကမိတ္တော. သမ္ဘတ္တောတိ ဧကသမ္ဘောဂေါ ဒဠှမိတ္တော. အာလပိတောတိ ‘‘မမ သန္တကံ ယံ ဣစ္ဆေယျာသိ, တံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော. ဧတေသု တီသု အညတရနာမေန သဒ္ဓိံ ဇီဝတိ, ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတီတိ ဣမေဟိ ဂဟိတဝိဿာသော ရုဟတိ.

356. "සන්දිට්ඨ" යනු දුටු පමණින් හඳුනන මිතුරායි. "සම්භත්ත" යනු එක්ව පරිභෝජනය කරන දැඩි මිතුරායි. "ආලපිත" යනු "මා සතු යමක් ගැනීමට කැමති නම් එය ගන්න" යැයි පවසන ලද තැනැත්තායි. මෙම කරුණු තුනෙන් එකක් හෝ ඇති තැනැත්තා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකිය.

ပစ္ဆိမဝိကပ္ပနုပဂစီဝရာဒိကထာ

පසුකාලීනව විකල්ප වශයෙන් ලැබුණු සිවුරු ආදිය පිළිබඳ කතාවයි.

၃၅၉. ပံသုကူလကတောတိ ကတပံသုကူလော. ဂရုကော ဟောတီတိ ဇိဏ္ဏဇိဏ္ဏဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဠာရောပနေန ဂရုကော ဟောတိ. သုတ္တလူခံ ကာတုန္တိ သုတ္တေနေဝ အဂ္ဂဠံ ကာတုန္တိ အတ္ထော. ဝိကဏ္ဏော ဟောတီတိ သုတ္တံ အစ္ဆေတွာ အစ္ဆေတွာ သိဗ္ဗန္တာနံ ဧကော သံဃာဋိကောဏော ဒီဃော ဟောတိ. ဝိကဏ္ဏံ ဥဒ္ဓရိတုန္တိ ဒီဃကောဏံ ဆိန္ဒိတုံ. ဩကိရိယန္တီတိ ဆိန္နကောဏတော ဂဠန္တိ. အနုဝါတံ ပရိဘဏ္ဍန္တိ အနုဝါတဉ္စေဝ ပရိဘဏ္ဍဉ္စ. ပတ္တာ လုဇ္ဇန္တီတိ မဟန္တေသု ပတ္တမုခေသု ဒိန္နာနိ သုတ္တာနိ ဂဠန္တိ, တတော ပတ္တာ လုဇ္ဇန္တိ. အဋ္ဌပဒကံ ကာတုန္တိ အဋ္ဌပဒကစ္ဆန္နေန ပတ္တမုခံ သိဗ္ဗိတုံ.

359. "පංසුකූලකත" යනු පාංශුකූල රෙදිවලින් කරන ලද සිවුරයි. "ගරුකෝ හෝති" යනු දිරූ තැන්වල අණ්ඩ දැමීම නිසා බර වීමයි. "සුත්තලූඛං කාතුං" යනු නූලෙන් ම අණ්ඩ දැමීමයි. "විකණ්ණෝ හෝති" යනු නූල අදිමින් මසන විට සිවුරේ එක් කොණක් දික් වීමයි. "විකණ්ණං උද්ධරිතුං" යනු එම දික් වූ කොණ කපා ඉවත් කිරීමයි. "ඕකිරියන්ති" යනු කැපූ කොණෙන් නූල් ගැලවී යාමයි. "අනුවාතං පරිභණ්ඩං" යනු අනුවාතය සහ පරිභණ්ඩයයි. "පත්තා ලුජ්ජන්ති" යනු විශාල සිවුරු වාටිවල නූල් ගැලවී වාටි පලුදු වීමයි. "අට්ඨපදකං කාතුං" යනු අටපද (සතරැස්) හැඩයට වාටිය මැසීමයි.

၃၆၀. အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတုန္တိ အာဂန္တုကပတ္တမ္ပိ ဒါတုံ. ဣဒံ ပန အပ္ပဟောနကေ အာရောပေတဗ္ဗံ. သစေ ပဟောတိ, အာဂန္တုကပတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ, ဆိန္ဒိတဗ္ဗမေဝ.

360. "අන්වාධිකම්පි ආරෝපේතුං" යනු අතිරේක රෙදි පටියක් (පොටක්) තැබීමයි. මෙය කළ යුත්තේ සිවුර මදි වූ විට පමණි. සිවුර ප්‍රමාණවත් නම් අතිරේක රෙදි පටි තැබීම අකැප ය, එය කපා දැමිය යුතුය.

၃၆၁. န စ ဘိက္ခဝေ သဒ္ဓါဒေယျန္တိ ဧတ္ထ သေသဉာတီနံ ဒေန္တော ဝိနိပါတေတိယေဝ. မာတာပိတရော ပန သစေ ရဇ္ဇေ ဌိတာ ပတ္ထယန္တိ, ဒါတဗ္ဗံ.

361. "මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාදෙය්‍යය (ශ්‍රද්ධාවෙන් දුන් දෑ) විනාශ නොකළ යුතුය" යන්නෙහි අර්ථය: දෙමාපියන් හැර සෙසු ඥාතීන්ට දීම විනාශ කිරීමකි. නමුත් දෙමාපියන් රජකම දරන්නන් වුවද, ඔවුන් යමක් ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම් එය දිය යුතුය.

၃၆၂. ဂိလာနောတိ [Pg.411] ဂိလာနတာယ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ အသမတ္ထော. ဝဿိကသင်္ကေတန္တိ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ. နဒီပါရန္တိ နဒိယာ ပါရေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အဂ္ဂဠဂုတ္တိဝိဟာရောတိ သဗ္ဗေသွေဝ စေတေသု ဂိလာနဝဿိကသင်္ကေတနဒီပါရဂမနအတ္ထတကထိနဘာဝေသု အဂ္ဂဠဂုတ္တိယေဝ ပမာဏံ. ဂုတ္တေ ဧဝ ဟိ ဝိဟာရေ ဧတေသု ကာရဏေသု နိက္ခိပိတွာ ဗဟိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, န အဂုတ္တေ. အာရညကဿ ပန ဝိဟာရော န သုဂုတ္တော ဟောတိ, တေန ဘဏ္ဍုက္ခလိကာယ ပက္ခိပိတွာ ပါသာဏသုသိရ ရုက္ခသုသိရာဒီသု သုပ္ပဋိစ္ဆန္နေသု ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ.

362. "ගිලානො" යනු අසනීප බව නිසා සිවුරු ගෙන යාමට අපොහොසත් වීමයි. "වස්සිකසංකේත" යනු වස් කාලයේ මාස හතරයි. "නදීපාර" යනු ගඟෙන් එතෙර දානය වැළඳිය යුතු අවස්ථාවයි. "අග්ගළගුත්ති විහාර" යනු ගිලන් බව, වස් කාලයේ පොරොන්දුව, ගඟෙන් එතෙර යාම සහ කඨින අත්තාරය යන මේ සියලු කරුණුවලදී දොර අගුළු ලා සුරක්ෂිත කළ විහාරයම ප්‍රමාණවත් බවයි. සැබවින්ම, සුරක්ෂිත විහාරයක නම් මෙම කරුණු නිසා සිවුරු තබා බැහැර යාම සුදුසුය; සුරක්ෂිත නොවන විහාරයක එසේ නොකළ යුතුය. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකගේ විහාරය මැනවින් සුරක්ෂිත නොවන බැවින්, එබඳු භික්ෂුවක් භාණ්ඩ බහාලන බඳුනක බහා ගල් ගුහා හෝ ගස් බෙන වැනි මැනවින් වැසුණු තැන්වල තබා යා යුතුය.

သံဃိကစီဝရုပ္ပာဒကထာ

සංඝික සිවුරු පහළ වීම පිළිබඳ කථාව

၃၆၃. တုယှေဝ ဘိက္ခု တာနိ စီဝရာနီတိ အညတ္ထ ဂဟေတွာ ဟဋာနိပိ တုယှေဝ; န တေသံ အညော ကောစိ ဣဿရောတိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အနာဂတေပိ နိက္ကုက္ကုစ္စာ ဂဏှိဿန္တီတိ ဒဿေတုံ ဣဓ ပနာတိအာဒိမာဟ. တဿေဝ တာနိ စီဝရာနိ ယာဝ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာတိ သစေ ဂဏပူရကေ ဘိက္ခူ လဘိတွာ ကထိနံ အတ္ထတံ ဟောတိ, ပဉ္စမာသေ; နော စေ အတ္ထတံ ဟောတိ, ဧကံ စီဝရမာသမေဝ. ယံ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ဒေန္တိ, ‘‘သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ဒေန္တိ, ‘‘ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ဒေန္တိ, ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝါ ဒေန္တိ, သစေပိ မတကစီဝရံ အဝိဘဇိတွာ တံ ဝိဟာရံ ပဝိသန္တိ, တံ သဗ္ဗံ တဿေဝ ဘိက္ခုနော ဟောတိ. ယမ္ပိ သော ဝဿာဝါသတ္ထာယ ဝဍ္ဎိံ ပယောဇေတွာ ဌပိတဥပနိက္ခေပတော ဝါ တတြုပ္ပာဒတော ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ဂဏှာတိ, သဗ္ဗံ သုဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ, ယေန တေနာကာရေန သံဃဿ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္ထံ အတ္ထတကထိနဿ ပဉ္စမာသေ, အနတ္ထတကထိနဿ ဧကံ စီဝရမာသံ ပါပုဏာတီတိ. ယံ ပန ‘‘ဣဒံ ဣဓ ဝဿံဝုတ္ထသံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝါ ဝတွာ ဒိန္နံ, တံ အနတ္ထတကထိနဿာပိ ပဉ္စမာသေ ပါပုဏာတိ. တတော ပရံ ပန ဥပ္ပန္နံ ဝဿာဝါသိကံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ – ‘‘ကိံ အတီတဝဿေ ဣဒံ ဝဿာဝါသိကံ, ဥဒါဟု အနာဂတဝဿေ’’တိ! ကသ္မာ? ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ.

363. "මහණ, ඒ සිවුරු ඔබටම වේ" යනු වෙනත් තැනක සිට රැගෙන එන ලද ඒවා වුවද, ඒවා ඔබටම අයිති බවයි; ඒවාට වෙනත් කිසිදු භික්ෂුවකගේ අයිතියක් නැත. මෙසේ වදාරා අනාගතයෙහි ද භික්ෂූන් වහන්සේලා සැක රහිතව සිවුරු පිළිගන්නා බව පෙන්වනු පිණිස "ඉධ පන" යනාදිය වදාළ සේක. "කඨින උද්ධාරය දක්වා ඒ සිවුරු ඔහුටම වේ" යනු ඉදින් ගණපූරක භික්ෂූන් ලබා කඨිනය අතුරන ලද්දේ නම් මාස පහක් දක්වාත්; ඉදින් කඨිනය අතුරන ලද්දේ නොවේ නම් සිවුරු මාසය (එක් මාසයක්) පමණක් ඒ භික්ෂුවට අයිති වන බවයි. "සංඝයාට පූජා කරමු" කියා හෝ, "සංඝයා උදෙසා පූජා කරමු" කියා හෝ, "වස් වැසූ සංඝයාට පූජා කරමු" කියා හෝ, "වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරමු" කියා හෝ යම් සිවුරක් පූජා කරත්ද, මියගිය භික්ෂුවකගේ සිවුරු බෙදා වෙන් කිරීමට පෙර එම විහාරයට ඇතුළු වෙත්ද, ඒ සියල්ල එම විහාරයේ වෙසෙන භික්ෂුවටම අයිති වේ. එම භික්ෂුව වස්සාවාසික ප්‍රයෝජනය පිණිස යම් වර්ධනයක් (පොලියක් වැනි) යොදවා තැන්පත් කළ දෙයකින් හෝ එහිම හටගත් දෙයකින් වස්සාවාසික සිවුරු ගනීද, ඒ සියල්ල මැනවින් ගන්නා ලද්දකි. මෙහි ලක්ෂණය නම්, යම් ආකාරයකින් සංඝයාට පහළ වූ වස්ත්‍රයක් කඨිනය අතුළ භික්ෂුවකට මාස පහක් ද, කඨිනය නොඅතුළ භික්ෂුවකට එක් සිවුරු මාසයක් ද හිමි වන බවයි. එහෙත් "මෙය මෙහි වස් වැසූ සංඝයාට පූජා කරමු" හෝ "වස්සාවාසිකව පූජා කරමු" යැයි කියා දෙන ලද දෙය කඨිනය නොඅතුළ භික්ෂුවකට වුවද මාස පහක් පුරා හිමි වේ. ඉන් පසුව පහළ වන වස්සාවාසික දෑ ගැන "මෙය පසුගිය වස් කාලයේ එකක්ද නැතහොත් මතු වස් කාලයේ එකක්ද?" කියා විමසිය යුතුය. ඒ මන්ද යත්, එය සිවුරු මාසයෙන් පසුව ලැබුණු බැවිනි.

ဥတုကာလန္တိ ဝဿာနတော အညံ ကာလံ. တာနိ စီဝရာနိ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာတိ ဧတ္ထ တာနိ စီဝရာနိ ဂတဂတဋ္ဌာနေ သံဃိကာနေဝ ဟောန္တိ, ဘိက္ခူဟိ ဒိဋ္ဌမတ္တမေဝေတ္ထ ပမာဏံ. တသ္မာ သစေ ကေစိ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တာ ‘‘ကုဟိံ [Pg.412] အာဝုသော ဂစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ကိံ အာဝုသော မယံ သံဃော န ဟောမာ’’တိ တတ္ထေဝ ဘာဇေတွာ ဂဏှန္တိ, သုဂ္ဂဟိတာနိ. သစေပိ ဧသ မဂ္ဂါ ဩက္ကမိတွာ ကဉ္စိ ဝိဟာရံ ဝါ အာသနသာလံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဧကံ ဂေဟမေဝ ဝါ ပဝိသတိ, တတြ စ နံ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ ဘာဇေတွာ ဂဏှန္တိ, သုဂ္ဂဟိတာနေဝ.

"උතුකාල" යනු වස් කාලයෙන් බැහැර කාලයයි. සිවුරු රැගෙන සැවැත් නුවරට යන විට එම සිවුරු යන යන තැන සංඝිකම වේ, එහිදී භික්ෂූන් දැකීමම ප්‍රමාණවත් වේ. එබැවින් යම් භික්ෂූන් පිරිසක් මඟ ඉදිරියට පැමිණ "ඇවැත්නි, කොහි යන්නෙහිද?" කියා විමසා කරුණු අසා "ඇවැත්නි, අපි සංඝයා නොවෙමුද?" කියා එහිදීම බෙදා ගනිත් නම් එය මැනවින් ගන්නා ලද්දකි. ඉදින් එම භික්ෂුව මඟින් ඉවත්ව යම් විහාරයකට හෝ අසන ශාලාවකට හෝ පිණ්ඩපාතය සඳහා එක් නිවසකට හෝ ඇතුළු වූ විටෙක, එහි සිටින භික්ෂූන් ඔහුව දැක කරුණු විමසා බෙදා ගනිත් නම් එය ද මැනවින් ගන්නා ලද්දකි.

အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ကာလံ ဃောသေတွာ ထောကံ အာဂမေတွာ သစေ ဃဏ္ဋိသညာယ ဝါ ကာလသညာယ ဝါ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘာဇေတဗ္ဗာနိ. နော စေ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘မယှိမာနိ စီဝရာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတေ သဗ္ဗာနိ တဿေဝ ဟောန္တိ, ဌိတိကာ ပန န တိဋ္ဌတိ.

"අධිට්ඨාතුං" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: අධිෂ්ඨාන කරන භික්ෂුව වත්පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. එම භික්ෂුව ගෙඩිය (සීනුව) ගසා කාලය ප්‍රකාශ කර මඳක් රැඳී සිටිය යුතුය. සීනු හඬින් හෝ කාලය දැනගැනීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩින්නේ නම්, ඔවුන් සමඟ බෙදාගත යුතුය. ඉදින් නොවඩින්නේ නම් "මේ සිවුරු මට හිමි වේ" යැයි අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. එසේ අධිෂ්ඨාන කළ විට සියල්ල ඔහුටම අයිති වේ. එහෙත් බෙදා දීමේ නියමය (ස්ථිතිකාව) එතැනින් නොනවතී.

သစေ ဧကေကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အယံ ပဌမဘာဂေါ မယှံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယဘာဂေါ’’တိ ဧဝံ ဂဏှာတိ, ဂဟိတာနိ စ သုဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ, ဌိတိကာ စ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ပါပေတွာ ဂဏှန္တေနာပိ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ. သစေ ပန ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဝါ အပ္ပဟရိတွာ ဝါ ကာလမ္ပိ ဃောသေတွာ ဝါ အဃောသေတွာ ဝါ ‘‘အဟမေဝေတ္ထ မယှမေဝ ဣမာနိ စီဝရာနီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဒုဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. အထ ‘‘အညော ကောစိ ဣဓ နတ္ထိ, မယှံ ဧတာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, သုဂ္ဂဟိတာနိ.

ඉදින් එකිනෙක ගෙන "මෙය මට හිමි පළමු කොටසයි, මෙය දෙවන කොටසයි" වශයෙන් ගනී නම්, ගත් දෑ මැනවින් ගන්නා ලද බවට පත් වන අතර බෙදා දීමේ ක්‍රමය ද පවතී. මෙලෙස කොටස් වශයෙන් ගනිද්දී එය අධිෂ්ඨාන කළාම වේ. ඉදින් සීනුව ගසා හෝ නොගසා, කාලය ප්‍රකාශ කර හෝ නොකර "මෙහි මම පමණි, මේවා මටම අයිතිය" යන සිතිවිල්ලෙන් ගනී නම් එය නිසි ලෙස ගත්තක් නොවේ. එහෙත් "මෙහි වෙනත් අයෙක් නැත, එබැවින් මේවා මට හිමි වේ" යන සිතිවිල්ලෙන් ගනී නම් එය මැනවින් ගන්නා ලද්දකි.

ပါတိတေ ကုသေတိ ဧကကောဋ္ဌာသေ ကုသဒဏ္ဍကေ ပါတိတမတ္တေ သစေပိ ဘိက္ခုသဟဿံ ဟောတိ, ဂဟိတမေဝ နာမ စီဝရံ. နာကာမာ ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန အတ္တနော ရုစိယာ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, ဒေန္တု. အနုဘာဂေပိ ဧသေဝ နယော.

"පාතිතෙ කුසෙ" යනු එක් කොටසකට සලකුණක් (සලකක් හෝ කුසයක්) දැමූ පමණින්, එහි භික්ෂූන් දහසක් සිටියත් එම සිවුර ගන්නා ලද්දක්ම වේ. අකමැත්තෙන් වුවද කොටසක් දිය යුතු නැත. ඉදින් ස්වකීය රුචියෙන් දීමට කැමති නම් දිය හැකිය. අනු-කොටස්වලදී ද මෙයම ක්‍රමයයි.

သစီဝရာနီတိ ‘‘ကာလစီဝရမ္ပိ သံဃဿ ဣတောဝ ဒဿာမ, ဝိသုံ သဇ္ဇိယမာနေ အတိစိရံ ဟောတီ’’တိ ခိပ္ပံယေဝ သစီဝရာနိ ဘတ္တာနိ အကံသု. ထေရေ အာဂမ္မ ဥပ္ပန္နာနီတိ တုမှေသု ပသာဒေန ခိပ္ပံ ဥပ္ပန္နာနိ.

"සචීවරානි" යනු "කාල චීවරය ද සංඝයාට මෙතැනින්ම දෙන්නෙමු, වෙන් වෙන්ව පිළියෙළ කිරීමේදී බොහෝ කල් ගත වේ" යැයි සිතා වහාම සිවුරු සමඟ දානය පිළියෙළ කළහ. "තේරේ ආගම්ම උප්පන්නානි" යනු ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි පැහැදීමෙන් වහාම උපන් දෑ යන්නයි.

သံဃဿ ဒေမာတိ စီဝရာနိ ဒေန္တီတိ သကလမ္ပိ စီဝရကာလံ သဏိကံ သဏိကံ ဒေန္တိယေဝ. ပုရိမေသု ပန ဒွီသု ဝတ္ထူသု ပစ္ဆိန္နဒါနတ္တာ အဒံသူတိ ဝုတ္တံ. သမ္ဗဟုလာ ထေရာတိ ဝိနယဓရပါမောက္ခထေရာ. ဣဒံ ပန ဝတ္ထုံ သဒ္ဓိံ ပုရိမေန ဒွေဘာတိကဝတ္ထုနာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဥပ္ပန္နံ, ဣမေ စ ထေရာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ တထာဂတံ, တသ္မာ ပုရိမေသု ဝတ္ထူသု တထာဂတေန ပညတ္တနယေနေဝ ကထေသုံ.

"සංඝයාට පූජා කරමු" කියා සිවුරු දෙන්නේ මුළු සිවුරු කාලය පුරාම ක්‍රමයෙන්ය. පෙර වස්තු දෙකෙහිදී නම් පූජා කිරීම අවසන් වූ බැවින් "අදංසු" (දුන්හ) යැයි වදාරන ලදී. "සම්බහුලා ථේරා" යනු විනයධර ප්‍රමුඛ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලායි. මේ සිව්වන වස්තුව සහ පෙර ද්වේභාතික වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසුව සිදු වූ ඒවාය. මෙම තේරවරුන් තථාගතයන් වහන්සේව පෙර දැක තිබුණහ. එබැවින් පෙර වස්තුවලදී තථාගතයන් වහන්සේ පැනවූ ක්‍රමයටම ඔවුහු කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.

ဥပနန္ဒသကျပုတ္တဝတ္ထုကထာ

උපනන්ද ශාක්‍යපුත්‍ර වස්තු කථාව

၃၆၄. ဂါမကာဝါသံ [Pg.413] အဂမာသီတိ အပ္ပေဝ နာမ စီဝရာနိ ဘာဇေန္တာ မယှမ္ပိ သင်္ဂဟံ ကရေယျုန္တိ စီဝရဘာဇနကာလံ သလ္လက္ခေတွာဝ အဂမာသိ. သာဒိယိဿသီတိ ဂဏှိဿသိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ တဿ ဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ. အထ ခေါ ‘‘နဂရဝါသိကော အယံ မုခရော ဓမ္မကထိကော’’တိ တေ ဘိက္ခူ ‘‘သာဒိယိဿသီ’’တိ အာဟံသု. ယော သာဒိယေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ လဟုကာ အာပတ္တိ, အထ ခေါ ဂဟိတာနိ ဂဟိတဋ္ဌာနေ ဒါတဗ္ဗာနိ. သစေပိ နဋ္ဌာနိ ဝါ ဇိဏ္ဏာနိ ဝါ ဟောန္တိ, တဿေဝ ဂီဝါ. ဒေဟီတိ ဝုတ္တေ အဒေန္တော ဓုရနိက္ခေပေ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော.

364. "ගාමකාවාසං අගමාසි" යනු සිවුරු බෙදන විට මට ද යම් සංග්‍රහයක් කරනු ඇතැයි සිතා සිවුරු බෙදන කාලය සලකා එහි ගියේය. "සාදියිස්සසි" යනු පිළිගන්නෙහිද යන්නයි. මෙහිදී ඔහුට කිසිදු කොටසක් හිමි නොවුණත්, "මොහු නුවර වසන කථික භික්ෂුවකි, ධර්ම කථිකයෙකි" යැයි සිතා ඒ භික්ෂූන් "පිළිගන්නෙහිද?" කියා ඇසූහ. "යො සාදියෙය්ය ආපත්ති දුක්කටස්ස" යන්නෙහි වරද සුළු වුවද, ගත් දෑ ගත් තැනටම ආපසු දිය යුතුය. ඉදින් ඒවා නැති වී හෝ දිරා පත් වී ඇත්නම් එය එම භික්ෂුවගේම වගකීමකි. "ආපසු දෙන්න" කියා කී විට නොදෙන්නේ නම්, වගකීම අත්හැරීම නිසා භාණ්ඩයේ වටිනාකමට අනුව විනය කර්ම කළ යුතුය.

ဧကာဓိပ္ပာယန္တိ ဧကံ အဓိပ္ပာယံ; ဧကံ ပုဂ္ဂလပဋိဝီသမေဝ ဒေထာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ယထာ သော ဒါတဗ္ဗော, တံ ဒဿေတုံ တန္တိံ ဌပေန္တော ဣဓ ပနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစေ အမုတြ ဥပဍ္ဎံ အမုတြ ဥပဍ္ဎန္တိ ဧကေကသ္မိံ ဧကာဟမေကာဟံ ဝါ သတ္တာဟံ သတ္တာဟံ ဝါ သစေ ဝသတိ, ဧကေကသ္မိံ ဝိဟာရေ ယံ ဧကော ပုဂ္ဂလော လဘတိ, တတော တတော ဥပဍ္ဎံ ဥပဍ္ဎံ ဒါတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကာဓိပ္ပာယော ဒိန္နော ဟောတိ. ယတ္ထ ဝါ ပန ဗဟုတရန္တိ သစေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဣတရသ္မိံ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏမေဝ ဥဋ္ဌာပေတိ, ဧဝံ ပုရိမသ္မိံ ဗဟုတရံ ဝသတိ နာမ. တသ္မာ တတော ဗဟုတရံ ဝသိတဝိဟာရတော တဿ ပဋိဝီသော ဒါတဗ္ဗော. ဧဝမ္ပိ ဧကာဓိပ္ပာယော ဒိန္နော ဟောတိ. ဣဒဉ္စ နာနာလာဘေဟိ နာနူပစာရေဟိ ဧကသီမဝိဟာရေဟိ ကထိတံ, နာနာသီမဝိဟာရေ ပန သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. တသ္မာ တတ္ထ စီဝရပဋိဝီသော န ပါပုဏာတိ. သေသံ ပန အာမိသဘေသဇ္ဇာဒိ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ အန္တောသီမဂတဿ ပါပုဏာတိ.

‘ඒකාධිප්පායං’ යනු එක් අදහසක් හෙවත් එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් පමණක් ලබා දෙන්න යන අර්ථයයි. දැන් එය ලබා දිය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා ‘ඉධ පනා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘සචෙ අමුත්‍ර උපඩ්ඪං’ යනාදියෙහි, ඉදින් එක් එක් විහාරයක එක් දිනක් හෝ සත් දිනක් බැගින් වසන්නේ නම්, එක් භික්ෂුවකට ලැබෙන කොටසින් අඩක් බැගින් ඒ ඒ විහාරවලින් ලබා දිය යුතුය. එවිට එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් දුන්නා වෙයි. ‘යත්ථ වා පන බහුතරං’ යනු ඉදින් එක් විහාරයක වසමින් අනික් විහාරයෙහි සත් දිනකට වරක් අරුණ නැගීමට සලස්වන්නේ නම්, එවිට පළමු විහාරයෙහි වැඩිපුර විසූවා නම් වෙයි. එබැවින් වැඩිපුර විසූ එම විහාරයෙන් ඔහුට කොටස ලබා දිය යුතුය. එවිට ද එක් පුද්ගලයෙකුට හිමි කොටසක් දුන්නා වෙයි. මෙය විවිධ ලාභ ලැබෙන, විවිධ උපචාර ඇති, එකම සීමාවක ඇති විහාර සම්බන්ධයෙන් කියන ලද්දකි. විවිධ සීමාවන් ඇති විහාරවලදී නම් සේනාසන පිළිගැනීමක් සිදු නොවේ. එබැවින් එහිදී සිවුරු කොටසක් හිමි නොවේ. සෙසු ආමිස, ඖෂධ ආදී සියල්ල සීමාව ඇතුළත සිටින භික්ෂුවට සෑම තැනකදීම හිමි වෙයි.

ဂိလာနဝတ္ထုကထာ

ගිලන් වස්තුව පිළිබඳ කථාව.

၃၆၅. မဉ္စကေ နိပါတေသုန္တိ ဧဝံ ဓောဝိတွာ အညံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇာပေသုံ; နိပဇ္ဇာပေတွာ စ ပနာယသ္မာ အာနန္ဒော မုတ္တကရီသကိလိဋ္ဌံ ကာသာဝံ ဓောဝိတွာ ဘူမိယံ ပရိဘဏ္ဍံ အကာသိ. ယော ဘိက္ခဝေ မံ ဥပဋ္ဌဟေယျ, သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျာတိ ယော မံ ဩဝါဒါနုသာသနီကရဏေန ဥပဋ္ဌဟေယျ, သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျ; မမ ဩဝါဒကာရကေန ဂိလာနော ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗောတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. ဘဂဝတော စ ဂိလာနဿ စ ဥပဋ္ဌာနံ ဧကသဒိသန္တိ ဧဝံ ပနေတ္ထ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. သံဃေန ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗောတိ ယဿေတေ ဥပဇ္ဈာဒယော တသ္မိံ ဝိဟာရေ နတ္ထိ, အာဂန္တုကော ဟောတိ ဧကစာရိကော ဘိက္ခု, သော သံဃဿ ဘာရော, တသ္မာ သံဃေန [Pg.414] ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗော. နော စေ ဥပဋ္ဌဟေယျ, သကလဿ သံဃဿ အာပတ္တိ. ဝါရံ ဌပေတွာ ဇဂ္ဂန္တေသု ပန ယော အတ္တနော ဝါရေ န ဇဂ္ဂတိ, တဿေဝ အာပတ္တိ. သံဃတ္ထေရောပိ ဝါရကော န မုစ္စတိ. သစေ သကလော သံဃော ဧကဿ ဘာရံ ကရောတိ, ဧကော ဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု အဟမေဝ ဇဂ္ဂိဿာမီတိ ပဋိဇဂ္ဂတိ, သံဃော အာပတ္တိတော မုစ္စတိ.

365. 'ඇඳෙහි හොවා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ සෝදා පවිත්‍ර කොට වෙනත් සිවුරක් හඳවා ඇඳෙහි සැතපවූහ යන්නයි. එසේ සැතපවා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ මලමූත්‍රවලින් කිලිටි වූ සිවුර සෝදා පවිත්‍ර කොට පොළොවෙහි අතුරා වියළා ගත්හ. "මහණෙනි, යමෙක් මට උපස්ථාන කරන්නේ ද, හෙතෙම ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නේ ය" යන්නෙහි අර්ථය නම්, යමෙක් මාගේ අවවාද අනුශාසනා පිළිපැදීමෙන් මට උපස්ථාන කරන්නේ ද, හෙතෙම ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නේ ය; මාගේ අවවාද පිළිපදින්නා විසින් ගිලනාට උපස්ථාන කළ යුතු ය යන්න මෙහි අර්ථයයි. එසේ මිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමත් ගිලනාට උපස්ථාන කිරීමත් එක හා සමාන යැයි මෙහි අර්ථ නොගත යුතු ය. 'සංඝයා විසින් උපස්ථාන කළ යුතු ය' යනු, යම් ගිලන් භික්ෂුවකගේ උපාධ්‍යාය ආදීහු එම විහාරයෙහි නැත්නම්, එම භික්ෂුව ආගන්තුක වූ ද තනිව හැසිරෙන්නා වූ ද කෙනෙක් වේ නම්, එය සංඝයාගේ වගකීමකි. එබැවින් සංඝයා විසින් උපස්ථාන කළ යුතු ය. ඉදින් උපස්ථාන නොකරන්නේ නම් මුළු සංඝයාටම ඇවැත් වේ. වාරය නියම කර උපස්ථාන කරන කල්හි යම් භික්ෂුවක් තමාගේ වාරයෙහි උපස්ථාන නොකරන්නේ ද, ඔහුට පමණක් ඇවැත් වේ. සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ පවා වාරයෙන් නිදහස් නොවේ. ඉදින් මුළු සංඝයාම එක් අයෙකුගේ වගකීම භාර ගන්නේ නම් හෝ එක් වත්සම්පන්න භික්ෂුවක් "මම ම උපස්ථාන කරන්නෙමි" යි ප්‍රතිඥා දී උපස්ථාන කරන්නේ නම්, සංඝයා ඇවැතින් නිදහස් වේ.

၃၆၆. အဘိက္ကမန္တံ ဝါ အဘိက္ကမတီတိအာဒီသု ဝဍ္ဎန္တံ ဝါ အာဗာဓံ ‘‘ဣဒံ နာမ မေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဝဍ္ဎတိ, ဣဒံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပရိဟာယတိ, ဣဒံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ တိဋ္ဌတီ’’တိ ယထာဘူတံ နာဝိကရောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာလန္တိ န ပတိရူပေါ, န ယုတ္တော ဥပဋ္ဌာတုံ. ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဓာတုန္တိ ဘေသဇ္ဇံ ယောဇေတုံ အသမတ္ထော ဟောတိ. အာမိသန္တရောတိ အာမိသံ အဿ အန္တရန္တိ အာမိသန္တရော. အန္တရန္တိ ကာရဏံ ဝုစ္စတိ; အာမိသကာရဏာ ယာဂုဘတ္တပတ္တစီဝရာနိ ပတ္ထေန္တော ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော.

366. 'වැඩි වන රෝගය හෝ වැඩි වේ' යනාදී තැන්වල, වැඩි වන රෝගය පිළිබඳව "මෙය පරිභෝජනය කරන විට මාගේ රෝගය වැඩි වේ, මෙය පරිභෝජනය කරන විට රෝගය අඩු වේ, මෙය පරිභෝජනය කරන විට රෝගය නොවෙනස්ව පවතී" යනාදී වශයෙන් සත්‍යය හෙළි නොකරයි යන අර්ථය දත යුතු ය. 'නුසුදුසු ය' යනු උපස්ථාන කිරීමට නුසුදුසු ය, නොගැලපේ යන්නයි. 'බෙහෙත් පිළියෙළ කිරීමට' යනු බෙහෙත් සංයෝග කිරීමට අසමත් වීමයි. 'ආමිසය අරමුණු කොට' යනු ඔහුට ආමිසය පිළිබඳ අදහසක් තිබේ යන අර්ථයයි. මෙහි 'අන්තර' යනු හේතුවයි. ආමිසය හේතු කොට ගෙන කැඳ, බත්, පාත්‍ර, සිවුරු පතමින් උපස්ථාන කරයි යනු අර්ථයයි.

မတသန္တကကထာ

මියගිය භික්ෂුව සතු දෑ පිළිබඳ කතාව

၃၆၇. ကာလင်္ကတေတိ ကာလကိရိယာယ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကာနံ ဒါတုန္တိ ဧတ္ထ အနန္တရံ ဝုတ္တာယ ကမ္မဝါစာယ ဒိန္နမ္ပိ အပလောကေတွာ ဒိန္နမ္ပိ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ.

367. 'කාලක්‍රියා කළ කල්හි' යනු මරණයට පත් වූ කල්හි යන්නයි. 'ගිලනුපස්ථායකයන්ට දීමට' යන්නෙහි අර්ථය නම්, මින් පසුව කියවෙන කම්මවාචාවකින් දුන් දෙය ද, අපලෝකන කර්මයකින් දන්වා දුන් දෙය ද දුන්නාම වෙයි, එය කැප වේ.

၃၆၉. ယံ တတ္ထ လဟုဘဏ္ဍံ ယံ တတ္ထ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ လဟုဘဏ္ဍဂရုဘဏ္ဍာနံ နာနာကရဏံ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကလာဘေ ပန အယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိနိစ္ဆယော –

369. 'එහි යම් ලහුභාණ්ඩයක් වේ ද, යම් ගරුභාණ්ඩයක් වේ ද' යන්නෙහි ලහුභාණ්ඩ සහ ගරුභාණ්ඩවල වෙනස මතු සේනාසනක්ඛන්ධකයේදී විස්තර කරන්නෙමු. ගිලනුපස්ථායකයන්ට ලැබෙන ලාභය පිළිබඳව ආරම්භයේ සිට විනිශ්චය මෙසේ ය -

သစေ သကလေ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ကာလံ ကရောတိ, သဗ္ဗေပိ သာမိကာ. အထ ဧကစ္စေဟိ ဝါရေ ကတေ ဧကစ္စေဟိ အကတေယေဝ ကာလံ ကရောတိ, တတ္ထ ဧကစ္စေ အာစရိယာ ဝဒန္တိ – ‘‘သဗ္ဗေပိ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ကရေယျုံ, တသ္မာ သဗ္ဗေပိ သာမိနော’’တိ. ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ – ‘‘ယေဟိ ဇဂ္ဂိတော တေ ဧဝ လဘန္တိ, ဣတရေ န လဘန္တီ’’တိ. သာမဏေရေ ကာလင်္ကတေ သစေ စီဝရံ အတ္ထိ, ဂိလာနုပဋ္ဌာကာနံ ဒါတဗ္ဗံ. နော စေ အတ္ထိ ယံ အတ္ထိ, တံ ဒါတဗ္ဗံ. အညသ္မိံ ပရိက္ခာရေ သတိ စီဝရဘာဂံ ကတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

ඉදින් මුළු භික්ෂු සංඝයාම උපස්ථාන කරන කල්හි ගිලන් භික්ෂුව කළුරිය කරන්නේ නම්, සියලු දෙනාම හිමිකරුවෝ වෙති. යම් පිරිසක් වාරය අවසන් කළ පසු තවත් පිරිසකගේ වාරය පැමිණීමට පෙර කළුරිය කරන්නේ නම්, ඒ සම්බන්ධව ඇතැම් ආචාර්යවරු මෙසේ පවසති: "සියලු දෙනාම තම වාරය පැමිණි විට උපස්ථාන කිරීමට සිටි බැවින් සියලු දෙනාම හිමිකරුවෝ වෙති." ඇතැම්හු පවසනුයේ "යම් පිරිසක් උපස්ථාන කළේ ද ඔවුන්ට ම ලැබිය යුතුය, අනෙක් අයට නොලැබේ" යනුවෙනි. සාමණේර නමක කළුරිය කළ විට ඉදින් සිවුරු තිබේ නම්, ඒවා ගිලනුපස්ථායකයන්ට දිය යුතු ය. සිවුරු නැත්නම් ඇති දේ දිය යුතු ය. වෙනත් පිරිකර ඇති විට ඒවා සිවුරුවල වටිනාකමට කොටස් කර දිය යුතු ය.

ဘိက္ခု [Pg.415] စ သာမဏေရော စ သစေ သမံ ဥပဋ္ဌဟိံသု, သမကော ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. အထ သာမဏေရောဝ ဥပဋ္ဌဟတိ, ဘိက္ခုဿ သံဝိဒဟနမတ္တမေဝ ဟောတိ, သာမဏေရဿ ဇေဋ္ဌကဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ သာမဏေရော ဘိက္ခုနာ အာနီတဥဒကေန ယာဂုံ ပစိတွာ ပဋိဂ္ဂါဟာပနမတ္တမေဝ ကရောတိ, ဘိက္ခု ဥပဋ္ဌဟတိ, ဘိက္ခုဿ ဇေဋ္ဌကဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော.

භික්ෂුවක සහ සාමණේර නමක සමානව උපස්ථාන කළේ නම්, සමාන කොටස් දිය යුතු ය. ඉදින් සාමණේර නම ම උපස්ථාන කරන අතර භික්ෂුව නියම කිරීම් පමණක් කරන්නේ නම්, සාමණේර නමට වැඩි කොටසක් දිය යුතු ය. ඉදින් භික්ෂුව ගෙන ආ පැන්වලින් සාමණේර නම කැඳ පිස පිළිගැන්වීම පමණක් කරන්නේ නම් සහ භික්ෂුව උපස්ථාන කරන්නේ නම්, භික්ෂුවට වැඩි කොටසක් දිය යුතු ය.

ဗဟူ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သဗ္ဗေသံ သမကော ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. ယော ပနေတ္ထ ဝိသေသေန ဥပဋ္ဌဟတိ, တဿ ဝိသေသော ကာတဗ္ဗော. ယေန ပန ဧကဒိဝသမ္ပိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဝသေန ယာဂုဘတ္တံ ဝါ ပစိတွာ ဒိန္နံ, နဟာနံ ဝါ ပဋိယာဒိတံ, သောပိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကောဝ. ယော သမီပံ အနာဂန္တွာ ဘေသဇ္ဇတဏ္ဍုလာဒီနိ ပေသေတိ, အယံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော န ဟောတိ. ယော ပရိယေသိတွာ ဂါဟာပေတွာ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကောဝ.

භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙක් සමගිව උපස්ථාන කරන්නේ නම්, සියලු දෙනාටම සමාන කොටස් දිය යුතු ය. එහි යමෙක් විශේෂයෙන් උපස්ථාන කරන්නේ ද, ඔහුට විශේෂයක් කළ යුතු ය. යමෙක් එක දිනක් හෝ ගිලනුපස්ථායකයෙකු ලෙස කැඳ හෝ බත් පිස දුන්නේ ද, නෑමට පැන් පිළියෙළ කර දුන්නේ ද, ඔහු ද ගිලනුපස්ථායකයෙකි. යමෙක් ගිලනා අසලට නොපැමිණ බෙහෙත්, සහල් ආදිය පමණක් එවන්නේ නම් ඔහු ගිලනුපස්ථායකයෙකු නොවේ. යමෙක් ඒවා සොයා ගෙනවුත් දී යන්නේ නම් ඔහු ද ගිලනුපස්ථායකයෙකි.

ဧကော ဝတ္တသီသေန ဇဂ္ဂတိ; ဧကော ပစ္စာသာယ, မတကာလေ ဥဘောပိ ပစ္စာသီသန္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ. ဧကော ဥပဋ္ဌဟိတွာ ဂိလာနဿ ဝါ ကမ္မေန အတ္တနော ဝါ ကမ္မေန ကတ္ထစိ ဂတော ‘‘ပုန အာဂန္တွာ ဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ, ဧတဿပိ ဒါတဗ္ဗံ. ဧကော စိရံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဣဒါနိ န သက္ကောမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆတိ, သစေပိ တံဒိဝသမေဝ ဂိလာနော ကာလံကရောတိ, ဥပဋ္ဌာကဘာဂေါ န ဒါတဗ္ဗော.

එක් අයෙක් වත් පිළිවෙත් අරමුණු කරගෙන උපස්ථාන කරයි; අනෙකා ලාභ අපේක්ෂාවෙන් උපස්ථාන කරයි. මරණ මොහොතේ දෙදෙනාම ලාභය අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, දෙදෙනාටම දිය යුතු ය. එක් අයෙකු උපස්ථාන කොට ගිලනාගේ වැඩකට හෝ තමාගේ වැඩකට කොහේ හෝ ගොස් "නැවත පැමිණ උපස්ථාන කරමි" යි සිතුවේ නම්, ඔහුට ද දිය යුතු ය. එක් අයෙකු බොහෝ කලක් උපස්ථාන කොට "දැන් මට නොහැකිය" යි උත්සාහය අතහැර යන්නේ නම්, එදිනම ගිලනා කළුරිය කළ ද ඔහුට උපස්ථායක කොටස නොදිය යුතු ය.

ဂိလာနုပဋ္ဌာကော နာမ ဂိဟိ ဝါ ဟောတု ပဗ္ဗဇိတော ဝါ, အန္တမသော မာတုဂါမောပိ, သဗ္ဗေ ဘာဂံ လဘန္တိ. သစေ တဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တစီဝရမတ္တမေဝ ဟောတိ, အညံ နတ္ထိ; သဗ္ဗံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကာနံယေဝ ဒါတဗ္ဗံ. သစေပိ သဟဿံ အဂ္ဃတိ, အညံ ပန ဗဟုမ္ပိ ပရိက္ခာရံ တေ န လဘန္တိ; သံဃဿေဝ ဟောတိ. အဝသေသံ ဘဏ္ဍံ ဗဟုကဉ္စေဝ မဟဂ္ဃဉ္စ, တိစီဝရံ အပ္ပဂ္ဃံ; တတော ဂဟေတွာ တိစီဝရပရိက္ခာရော ဒါတဗ္ဗော. သဗ္ဗဉ္စေတံ သံဃိကတောဝ လဗ္ဘတိ.

ගිලනුපස්ථායකයා යනු ගිහියෙකු වේවා, පැවිද්දෙකු වේවා, අවසානයේ ස්ත්‍රියක වේවා, සියලු දෙනාටම කොටස හිමි වේ. ඉදින් එම භික්ෂුවට පාත්‍ර සහ සිවුරු පමණක් තිබේ නම්, වෙනත් කිසිවක් නැත්නම්, ඒවා සියල්ල ගිලනුපස්ථායකයන්ට ම දිය යුතු ය. එය දහසක් වටින්නේ වුව ද එසේම ය. නමුත් වෙනත් බොහෝ පිරිකර තිබේ නම් ඒවා ඔවුන්ට නොලැබේ; ඒවා සංඝයා සතු වේ. ඉතිරි භාණ්ඩ ප්‍රමාණයෙන් වැඩි සහ වටිනාකමින් වැඩි නම්, තුන් සිවුර අල්ප අගයකින් යුක්ත නම්, එවිට එම භාණ්ඩවලින් ගෙන තුන් සිවුරට අදාළ පිරිකර දිය යුතු ය. මේ සියල්ල සංඝයා සතු දේවලින් ම ලැබේ.

သစေ ပန သော ဇီဝမာနောယေဝ သဗ္ဗံ အတ္တနော ပရိက္ခာရံ နိဿဇ္ဇိတွာ ကဿစိ အဒါသိ, ကောစိ ဝါ ဝိဿာသံ အဂ္ဂဟေသိ, ယဿ ဒိန္နံ, ယေန စ ဂဟိတံ, တဿေဝ ဟောတိ. တဿ ရုစိယာ ဧဝ ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ လဘန္တိ, အညေသံ အဒတွာ ဒူရေ ဌပိတပရိက္ခာရာပိ တတ္ထ တတ္ထ သံဃဿေဝ ဟောန္တိ. ဒွိန္နံ သန္တကံ ဟောတိ အဝိဘတ္တံ, ဧကသ္မိံ ကာလင်္ကတေ ဣတရော သာမီ[Pg.416]. ဗဟူနမ္ပိ သန္တကေ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေသု မတေသု သံဃိကံ ဟောတိ. သစေပိ အဝိဘဇိတွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဒေန္တိ အဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဝိဘဇိတွာ ဒိန္နံ ပန သုဒိန္နံ. တံ တေသု မတေသုပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံယေဝ ဟောတိ, န သံဃဿ.

එහෙත් එම ස්වාමීන් වහන්සේ ජීවත්ව සිටියදීම තම සියලු පිරිකර අත්හැර කිසිවෙකුට දුන්නේ නම් හෝ යමෙකු විශ්වාසය නිසා ඒවා ගත්තේ නම්, එය කා හට දෙන ලද්දේ ද, කවරෙකු විසින් ගන්නා ලද්දේ ද, ඔහුටම හිමි වේ. ඔහුගේ අභිමතය පරිදි ගිලානුපස්ථායකයන්ට ඒවා ලැබේ. අන් අයට නොදී දුර බැහැර තබා ඇති පිරිකර වුව ද ඒ ඒ ස්ථානවලදී සංඝයාටම අයත් වේ. දෙනමකට අයත් නොබෙදන ලද වස්තුව ඇති කල්හි, එක් නමක් අපවත් වූ විට අනෙක් නම එහි හිමිකරු වේ. බොහෝ දෙනෙකුට අයත් වස්තුව සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. සියලු දෙනාම අපවත් වූ විට ඒවා සංඝික වේ. නොබෙදා සද්ධිවිහාරිකාදීන්ට දෙන්නේ නම් එය නොදුන් දෙයක්ම වේ. බෙදා දෙන ලද්දේ නම් එය මනා කොට දෙන ලද්දකි. එම වස්තුව හිමිකරුවන් අපවත් වූවත් සද්ධිවිහාරිකාදීන්ටම හිමි වන අතර සංඝයාට අයත් නොවේ. මෙය මෙහි විනිශ්චයයි.

ကုသစီရာဒိပဋိက္ခေပကထာ

කුසචීරාදි පටික්ඛේප කථාව (කුස තණ ආදියෙන් කළ සිවුරු ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිබඳ විස්තරය)

၃၇၁. ကုသစီရာဒီသု အက္ကနာဠန္တိ အက္ကနာဠမယံ. ပေါတ္ထကောတိ မကစိမယော ဝုစ္စတိ. သေသာနိ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာနိ. တေသု ပေါတ္ထကေ ဧဝ ဒုက္ကဋံ. သေသေသု ထုလ္လစ္စယာနီတိ. အက္ကဒုဿကဒလိဒုဿဧရကဒုဿာနိ ပန ပေါတ္ထကဂတိကာနေဝ.

371. කුසචීරාදීන් අතුරින් ‘අක්කනාළ’ යනු වරා කෙඳිවලින් කළ සිවුරයි. ‘පොත්ථක’ යනු හණ කෙඳිවලින් කළ සිවුරයි. සෙසු දේ පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවෙහි දක්වන ලදී. ඒවා අතුරින් පොත්ථක සිවුරක් දැරීමෙන් දුක්කට ඇවතක් වේ. සෙසු සිවුරු දැරීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ යැයි දත යුතුය. එහෙත් ‘අක්කදුස්ස’, ‘කදලිදුස්ස’, ‘එරකදුස්ස’ (වරා රෙදි, කෙසෙල් රෙදි, තෘණ රෙදි) යන මේවා ද පොත්ථක වර්ගයටම අයත් වේ.

၃၇၂. သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ရဇနံ ဓောဝိတွာ ပုန ရဇိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ. န သက္ကာ စေ ဟောန္တိ ဓောဝိတုံ, ပစ္စတ္ထရဏာနိ ဝါ ကာတဗ္ဗာနိ. ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ ဝါ မဇ္ဈေ ဒါတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဝဏ္ဏနာနတ္တံ ဥပါဟနာသု ဝုတ္တနယမေဝ. အစ္ဆိန္နဒသဒီဃဒသာနိ ဒသာ ဆိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ. ကဉ္စုကံ လဘိတွာ ဖာလေတွာ ရဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝေဌနေပိ ဧသေဝ နယော. တိရီဋကံ ပန ရုက္ခဆလ္လိမယံ; တံ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

372. සබ්බනීලකාදී (තනි නිල් ආදි) සිවුරු සායම් සෝදා හැර නැවත සායම් පොවා පරිහරණය කළ යුතුය. සේදීමට නොහැකි නම් ඇතිරිලි ලෙස හෝ භාවිත කළ යුතුය. නැතහොත් දෙපට සිවුරක මැදට දිය යුතුය. ඒවායේ වර්ණ විස්තරය උපහන් පිළිබඳව කී ක්‍රමයම වේ. නොකැපූ දාවලු ඇති සහ දිග දාවලු ඇති සිවුරුවල දාවලු කපා පරිහරණය කළ යුතුය. කඤ්චුකයක් (හැට්ටයක්) ලැබුණහොත් එය ඉරා සායම් පොවා පරිහරණය කිරීම වටී. හිස් වෙස්ටි සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. ‘තිරීටක’ යනු ගස් පට්ටාවලින් කළ සිවුරයි. එය පයට පිසිනා රෙදි ලෙස භාවිත කිරීම වටී.

၃၇၄. ပတိရူပေ ဂါဟကေတိ သစေ ကောစိ ဘိက္ခု ‘‘အဟံ တဿ ဂဏှာမီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧဝမေတေသု တေဝီသတိယာ ပုဂ္ဂလေသု သောဠသ ဇနာ န လဘန္တိ, သတ္တ ဇနာ လဘန္တီတိ.

374. ‘පතිරූපේ ගාහකේ’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, යම් මහණෙක් ‘මම ඔහු වෙනුවෙන් පිළිගනිමි’ යි කියා පිළිගන්නේ නම් එය දිය යුතු බවයි. මෙලෙස මෙම පුද්ගලයන් විසිතුන් දෙනා අතුරින් පුද්ගලයන් දහසය දෙනෙකුට (සිවුරු) නොලැබෙන අතර පුද්ගලයන් හත් දෙනෙකුට ලැබේ යැයි දත යුතුය.

သံဃေဘိန္နေစီဝရုပ္ပာဒကထာ

සංඝ භේදයේදී සිවුරු උපදින ආකාරය පිළිබඳ කථාව

၃၇၆. သံဃော ဘိဇ္ဇတီတိ ဘိဇ္ဇိတွာ ကောသမ္ဗကဘိက္ခူ ဝိယ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. ဧကသ္မိံ ပက္ခေတိ ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ဒက္ခိဏောဒကဉ္စ ဂန္ဓာဒီနိ စ ဒေန္တိ, ဧကသ္မိံ စီဝရာနိ. သံဃဿေဝေတန္တိ သကလဿ သံဃဿ ဒွိန္နမ္ပိ ကောဋ္ဌာသာနံ ဧတံ ဟောတိ, ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဒွီဟိပိ ပက္ခေဟိ ဧကတော ဘာဇေတဗ္ဗံ. ပက္ခဿေဝေတန္တိ ဧဝံ ဒိန္နေ ယဿ ကောဋ္ဌာသဿ ဥဒကံ ဒိန္နံ, တဿ ဥဒကမေဝ ဟောတိ; ယဿ စီဝရံ ဒိန္နံ, တဿေဝ စီဝရံ. ယတ္ထ ပန ဒက္ခိဏောဒကံ ပမာဏံ ဟောတိ, တတ္ထ ဧကော ပက္ခော ဒက္ခိဏောဒကဿ [Pg.417] လဒ္ဓတ္တာ စီဝရာနိ လဘတိ, ဧကော စီဝရာနမေဝ လဒ္ဓတ္တာတိ ဥဘောဟိပိ ဧကတော ဟုတွာ ယထာဝုဍ္ဎံ ဘာဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ကိရ ပရသမုဒ္ဒေ လက္ခဏန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မိံယေဝ ပက္ခေတိ ဧတ္ထ ပန ဣတရော ပက္ခော အနိဿရောယေဝ. စီဝရပေသနဝတ္ထူနိ ပါကဋာနေဝ.

376. සංඝයා භේද වන්නේ නම්, භේද වී කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන් මෙන් කොටස් දෙකක් වේ. ‘එකස්මිං පක්ඛේ’ යනු එක් පාර්ශ්වයකට පැන් හා සුවඳ ආදිය ද, අනෙක් පාර්ශ්වයකට සිවුරු ද දෙයි. ‘සංඝස්සේවේතං’ යනු එම සිවුරු මුළු සංඝයාටම හෙවත් කොටස් දෙකටම අයත් වේ. මිණිගෙඩිය ගසා පාර්ශ්ව දෙකම එක් වී බෙදාගත යුතුය. ‘පක්ඛස්සේවේතං’ යනු එලෙස දෙනු ලැබූ කල්හි යම් පාර්ශ්වයකට පැන් දෙන ලද්දේ ද එය ඔවුන්ටම වේ, යම් පාර්ශ්වයකට සිවුරු දෙන ලද්දේ ද එය ඔවුන්ටම වේ. එහෙත් යම් දේශයක දක්ෂිණෝදකය ප්‍රධාන වේ ද, එහිදී එක් පාර්ශ්වයකට දක්ෂිණෝදකය ලැබුණු බැවින් සිවුරු ලැබෙන අතර, අනෙක් පාර්ශ්වයට සිවුරු ලැබුණු බැවින් සිවුරු ලැබේ. එබැවින් දෙපාර්ශ්වයම එක්ව වැඩිහිටි පිළිවෙළට බෙදාගත යුතුය. මෙය මුහුදෙන් එතෙර (දඹදිව) ලක්ෂණය යැයි මහා අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. ‘තස්මිංයේව පක්ඛේ’ යන්නෙහි අර්ථය නම් අනෙක් පාර්ශ්වයට එහි අයිතියක් නොමැති බවයි. සිවුරු යැවීම පිළිබඳ කරුණු ප්‍රකටය.

အဋ္ဌစီဝရမာတိကာကထာ

අෂ්ට චීවර මාතිකා කථාව

၃၇၉. ဣဒါနိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တစီဝရာနံ ပဋိလာဘခေတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌိမာ ဘိက္ခဝေ မာတိကာ’’တိအာဒိမာဟ. သီမာယ ဒေတီတိအာဒိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနနယေန ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန သီမာယ ဒါနံ ဧကာ မာတိကာ, ကတိကာယ ဒါနံ ဒုတိယာ…ပေ… ပုဂ္ဂလဿ ဒါနံ အဋ္ဌမာ. တတ္ထ သီမာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေန္တော သီမာယ ဒေတိ နာမ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

379. දැන් මුල සිට පවසා ඇති සිවුරු ලැබෙන ක්ෂේත්‍ර දැක්වීමට ‘අට්ඨිමා භික්ඛවේ මාතිකා’ යනාදිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘සීමාය දේති’ යනාදිය පුද්ගලාධිෂ්ඨාන ක්‍රමයෙන් වදාරන ලදී. මෙහි සීමාවට දීම එක් මාතිකාවකි, කතිකාවට දීම දෙවන මාතිකාවකි... පෑ... පුද්ගලයාට දීම අටවන මාතිකාවකි. එහි ‘සීමාවට දෙමි’ යි මෙලෙස සීමාව සඳහන් කරමින් දෙන තැනැත්තා සීමාවට දෙන්නේ නම් වේ. සෑම මාතිකාවකදීම මේ ක්‍රමයම වේ.

သီမာယ ဒေတိ, ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ အန္တောသီမဂတာ တေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိအာဒိမှိ ပန မာတိကာနိဒ္ဒေသေ သီမာယ ဒေတီတိ ဧတ္ထ တာဝ ခဏ္ဍသီမာ, ဥပစာရသီမာ, သမာနသံဝါသသီမာ, အဝိပ္ပဝါသသီမာ, လာဘသီမာ, ဂါမသီမာ, နိဂမသီမာ, နဂရသီမာ, အဗ္ဘန္တရသီမာ, ဥဒကုက္ခေပသီမာ, ဇနပဒသီမာ, ရဋ္ဌသီမာ, ရဇ္ဇသီမာ, ဒီပသီမာ, စက္ကဝါဠသီမာတိ ပန္နရသ သီမာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘සීමාය දේති’ යනාදී මාතිකා නිද්දේසයෙහි ‘සීමාය දේති’ යන්නෙහි ඛණ්ඩ සීමාව, උපචාර සීමාව, සමාන සංවාස සීමාව, අවිප්පවාස සීමාව, ලාභ සීමාව, ගාම සීමාව, නිගම සීමාව, නගර සීමාව, අබ්භන්තර සීමාව, උදකුක්ඛේප සීමාව, ජනපද සීමාව, රට්ඨ සීමාව, රජ්ජ සීමාව, දීප සීමාව, චක්කවාළ සීමාව යැයි සීමා පහළොවක් දත යුතුය.

တတ္ထ ခဏ္ဍသီမာ သီမာကထာယံ ဝုတ္တာဝ. ဥပစာရသီမာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေန အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နာ ဟောတိ. အပိစ ဘိက္ခူနံ ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနတော ဝါ ပရိယန္တေ ဌိတဘောဇနသာလတော ဝါ နိဗဒ္ဓဝသနကအာဝါသတော ဝါ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော ဥပစာရသီမာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သာ ပန အာဝါသေသု ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတိ, ပရိဟာယန္တေသု ပရိဟာယတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဘိက္ခူသုပိ ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သစေ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ယောဇနသတမ္ပိ ပူရေတွာ နိသီဒန္တိ, ယောဇနသတမ္ပိ ဥပစာရသီမာဝ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ လာဘော ပါပုဏာတိ. သမာနသံဝါသအဝိပ္ပဝါသသီမာဒွယမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ.

එහි ඛණ්ඩ සීමාව ‘සීමා කථා’ හි දක්වන ලදී. උපචාර සීමාව යනු පවුරු බැඳි විහාරයක නම් එම පවුරෙන් ද, පවුරු රහිත විහාරයක නම් පවුරු බැඳීමට සුදුසු ස්ථානයෙන් ද වෙන් කරන ලද්දකි. තවද භික්ෂූන් නිරන්තරයෙන් රැස්වන ස්ථානයෙන් හෝ කෙළවර ඇති භෝජන ශාලාවෙන් හෝ නිබද්ධ වාසස්ථානයෙන් හෝ මධ්‍යම ශක්තිය ඇති පුරුෂයෙකු විසින් දමන ලද කැට දෙකක් වැටෙන මානය ඇතුළත උපචාර සීමාව ලෙස දත යුතුය. එම උපචාර සීමාව ආවාස වැඩිවන විට වැඩෙන අතර, ආවාස පිරිහෙන විට පිරිහෙයි. මහා පච්චරියෙහි නම් ‘භික්ෂූන් වැඩිවන විට ද වැඩේ’ යැයි පවසා ඇත. එබැවින් විහාරයෙහි රැස් වූ භික්ෂූන් හා එක්ව යොදුන් සියයක් පිරී සිටින්නේ නම්, එම යොදුන් සියයම උපචාර සීමාව වන අතර සැමටම ලාභය හිමි වේ. සමාන සංවාස හා අවිප්පවාස යන සීමා දෙක ද පෙර දක්වා ඇත.

လာဘသီမာ [Pg.418] နာမ နေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုညာတာ, န ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာ; အပိစ ခေါ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဂါဝုတံ ဝါ အဍ္ဎယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ သမန္တတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ လာဘသီမာ’’တိ နာမလိခိတကေ ထမ္ဘေ နိခဏိတွာ ‘‘ယံ ဧတ္ထန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗံ တံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ ဒေမာ’’တိ သီမံ ဌပေန္တိ, အယံ လာဘသီမာ နာမ. ဂါမနိဂမနဂရအဗ္ဘန္တရဥဒကုက္ခေပသီမာပိ ဝုတ္တာ ဧဝ. ဇနပဒသီမာ နာမ – ကာသိကောသလရဋ္ဌာဒီနံ အန္တော ဗဟူ ဇနပဒါ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဧကေကော ဇနပဒပရိစ္ဆေဒေါ ဇနပဒသီမာ. ရဋ္ဌသီမာ နာမ ကာသိကောသလာဒိရဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ရဇ္ဇသီမာ နာမ ‘‘စောဠဘောဂေါ ကေရဠဘောဂေါ’’တိ ဧဝံ ဧကေကဿ ရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဒီပသီမာ နာမ သမုဒ္ဒန္တေန ပရိစ္ဆိန္နမဟာဒီပါ စ အန္တရဒီပါ စ. စက္ကဝါဠသီမာ နာမ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နာ.

ලාභ සීමාව නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාරන ලද්දක් නොවේ, ධර්ම සංගායකාචාර්ය තෙරණුවරුන් විසින් පනවන ලද්දක් ද නොවේ. එහෙත් රජවරුන් හෝ රජ මහා ඇමතිවරුන් විහාර කරවා අවට ගාවුතක් හෝ යොදුන් භාගයක් හෝ යොදුනක් හෝ සීමා කොට, ‘මෙය අපගේ විහාරයේ ලාභ සීමාවයි’ කියා නම ලියන ලද ටැම් සිටුවා, ‘මෙහි ඇතුළත යම් පිරිකරක් උපදී ද ඒ සියල්ල අපගේ විහාරයට දෙමු’ යි සීමා පනවති. මෙය ලාභ සීමාවයි. ගාම, නිගම, නගර, අබ්භන්තර, උදකුක්ඛේප සීමාවෝ ද දක්වන ලදී. ජනපද සීමාව නම් - කාසි කෝසල ආදී රටවල් තුළ බොහෝ ජනපද ඇති අතර, එහි එක් එක් ජනපද සීමාව ජනපද සීමාවයි. රට්ඨ සීමාව නම් කාසි කෝසල ආදී රටවල සීමාවයි. රජ්ජ සීමාව නම් ‘චෝළ භෝග, කේරළ භෝග’ යනාදී වශයෙන් එක් එක් රජුගේ ආඥාව පවතින ස්ථානයයි. දීප සීමාව නම් සාගරයෙන් වට වූ මහා ද්වීප හා අන්තර ද්වීපයි. චක්කවාළ සීමාව නම් සක්වළ ගලින් වට වූ සීමාවයි.

ဧဝမေတာသု သီမာသု ခဏ္ဍသီမာယ ကေနစိ ကမ္မေန သန္နိပတိတံ သံဃံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထေဝ သီမာယ သံဃဿ ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တေ ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ အန္တောခဏ္ဍသီမဂတာ, တေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ. တေသံယေဝ ဟိ တံ ပါပုဏာတိ. အညေသံ သီမန္တရိကာယ ဝါ ဥပစာရသီမာယ ဝါ ဌိတာနမ္ပိ န ပါပုဏာတိ. ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတေ ပန ရုက္ခေ ဝါ ပဗ္ဗတေ ဝါ ဌိတဿ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ပထဝီဝေမဇ္ဈဂတဿ ပါပုဏာတိယေဝ. ‘‘ဣမိဿာ ဥပစာရသီမာယ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပန ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကာသု ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ. ‘‘သမာနသံဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပန ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကာသု ဌိတာနံ န ပါပုဏာတိ. အဝိပ္ပဝါသသီမာလာဘသီမာသု ဒိန္နံ တာသု သီမာသု အန္တောဂတာနံ ပါပုဏာတိ. ဂါမသီမာဒီသု ဒိန္နံ တာသံ သီမာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဗဒ္ဓသီမာယ ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ. အဗ္ဘန္တရသီမာဥဒကုက္ခေပသီမာသု ဒိန္နံ တတ္ထ အန္တောဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ. ဇနပဒရဋ္ဌရဇ္ဇဒီပစက္ကဝါဠသီမာသုပိ ဂါမသီမာဒီသု ဝုတ္တသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော.

මෙසේ මෙම සීමාවන් අතුරින් ඛණ්ඩ සීමාවක යම් කර්මයක් සඳහා රැස්ව සිටින සංඝයා දැක "මෙම සීමාවෙහි සිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යි පැවසූ කල්හි, ඛණ්ඩ සීමාව ඇතුළත සිටින යම් තාක් භික්ෂූහු වෙත් ද, ඔවුන් විසින් එය බෙදා ගත යුතු ය. මන්දයත් එය හිමි වන්නේ ඔවුන්ට පමණි. සීමාන්තරිකයෙහි හෝ උපචාර සීමාවෙහි සිටින අන් අයට එය හිමි නොවේ. ඛණ්ඩ සීමාවෙහි ඇති ගසක හෝ පර්වතයක හෝ සිටින අයට ද, පහළ පොළොව මධ්‍යයෙහි සිටින අයට ද එය හිමි වේ. "මෙම උපචාර සීමාවෙහි සිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යි දුන් දෙය ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සහ සීමාන්තරිකයෙහි සිටින අයට ද හිමි වේ. "සමාන සංවාස සීමාවෙහි සිටින අයට පූජා කරමි" යි දුන් දෙය ඛණ්ඩ සීමාවෙහි සහ සීමාන්තරිකයෙහි සිටින අයට හිමි නොවේ. අවිප්පවාස සීමාවෙහි සහ ලාභ සීමාවෙහි දුන් දෙය එම සීමාවන් ඇතුළත සිටින අයට හිමි වේ. ගාම සීමා ආදියෙහි දුන් දෙය එම සීමා ඇතුළත ඇති බද්ධ සීමාවෙහි සිටින අයට ද හිමි වේ. අභ්‍යන්තර සීමාව සහ උදකුක්ඛේප සීමාවෙහි දුන් දෙය එහි ඇතුළත සිටින අයට ම හිමි වේ. ජනපද, රට, රාජ්‍ය, දීප සහ චක්‍රවාළ සීමාවන්හි ද විනිශ්චය ගාම සීමා ආදියට සමාන වේ.

သစေ ပန ဇမ္ဗုဒီပေ ဌိတော ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပတော ဧကောပိ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂဏှိတုံ လဘတိ. သစေပိ တတြေဝ ဧကော သဘာဂဘိက္ခု သဘာဂါနံ ဘာဂံ ဂဏှာတိ, န ဝါရေတဗ္ဗော. ဧဝံ တာဝ ယော သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေတိ, တဿ ဒါနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ඉදින් දඹදිව සිටින දායකයෙක් "මම ලක්දිව සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි"යි පූජා කරයි නම්, ලක්දිව සිට එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් හෝ ගොස් සියල්ලන් වෙනුවෙන් එය ලබා ගැනීමට අවසර ඇත. ඉදින් එහිම සිටින සභාග භික්ෂුවක් සභාග භික්ෂූන්ගේ කොටස ලබා ගන්නේ නම්, එය වැළැක්විය යුතු නැත. යම් දායකයෙක් සීමාව නිශ්චය කර පූජා කරයි නම්, ඔහුගේ දානය පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය.

ယော [Pg.419] ပန အသုကသီမာယာတိ ဝတ္တုံ န ဇာနာတိ, ကေဝလံ သီမာတိ ဝစနမတ္တမေဝ ဇာနန္တော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘သီမဋ္ဌကသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ဘဏတိ, သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘‘သီမာ နာမ ဗဟုဝိဓာ, ကတရသီမံ သန္ဓာယ ဘဏသီ’’တိ? သစေ ဝဒတိ – ‘‘အဟံ အသုကသီမာတိ န ဇာနာမိ, သီမဋ္ဌကသံဃော ဘာဇေတွာ ဂဏှာတူ’’တိ ကတရသီမာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ? မဟာသီဝတ္ထေရော ကိရာဟ – ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယာ’’တိ. တတော နံ အာဟံသု – ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ နာမ တိယောဇနာပိ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ တိယောဇနေ ဌိတာ လာဘံ ဂဏှိဿန္တိ, တိယောဇနေ ဌတွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ ပူရေတွာ အာရာမံ ပဝိသိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဂမိကော တိယောဇနံ ဂန္တွာ သေနာသနံ အာပုစ္ဆိဿတိ, နိဿယပဋိပန္နဿ တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိဿတိ, ပါရိဝါသိကေန တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ဘိက္ခုနိယာ တိယောဇနေ ဌတွာ အာရာမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ဥပစာရသီမာယမေဝ ဘာဇေတဗ္ဗ’’န္တိ.

යම් දායකයෙක් "අසවල් සීමාවට" යැයි පැවසීමට නොදන්නේද, "සීමාව" යන වචනය පමණක් දැන විහාරයට ගොස් "සීමාවට පූජා කරමි" හෝ "සීමාවේ වැඩසිටින සංඝයාට පූජා කරමි" යැයි පවසයි නම්, ඔහුගෙන් මෙසේ විමසිය යුතුය: "සීමාවන් බොහෝ ප්‍රකාර වේ, ඔබ කිනම් සීමාවක් අදහස් කර පවසන්නේද?" කියාය. ඉදින් ඔහු "මම අසවල් සීමාව දැයි නොදනිමි, සීමාවේ වැඩසිටින සංඝයා බෙදා ගනිත්වා" යැයි පවසයි නම්, කිනම් සීමාවක ලාභ බෙදිය යුතුද? මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ "අවිප්පවාස සීමාවේ" බෙදිය යුතු යැයි වදාළ සේක. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා උන්වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "අවිප්පවාස සීමාව යනු යොදුන් තුනක් පමණ වූද විය හැකිය. එවැනි තත්ත්වයකදී යොදුන් තුනක් ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් ලාභය ලබා ගනු ඇත. එවිට යොදුන් තුනක් දුර සිට පැමිණ ආගන්තුක වත් පුරා විහාරයට ඇතුළු වීමට සිදුවනු ඇත. ගමික භික්ෂුව යොදුන් තුනක් ගොස් සේනාසනය පිළිබඳව විමසිය යුතු වනු ඇත. නිස්සය ගෙන වසන භික්ෂුවට යොදුන් තුනක් ඉක්මවූ පසු නිස්සය නැති වී යනු ඇත. පරිවාසයෙහි වසන භික්ෂුව යොදුන් තුනක් ඉක්මවා ගොස් අරුණ නැගිය යුතු වනු ඇත. භික්ෂුණියක විසින් යොදුන් තුනක් ඇතුළත සිට ආරාමයට ඇතුළු වීම පිළිබඳව විමසිය යුතු වනු ඇත. මේ සියල්ල උපචාර සීමාවේ ප්‍රමාණයට අනුවම කිරීම සුදුසුය. එබැවින් උපචාර සීමාවෙහිම ලාභ බෙදිය යුතුය" යි පැවසූහ.

ကတိကာယာတိ သမာနလာဘကတိကာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမ္ဗဟုလာ အာဝါသာ သမာနလာဘာ ဟောန္တီ’’တိ. တတြေဝံ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာ, ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယံ ဝိဟာရံ သင်္ဂဏှိတုကာမာ သမာနလာဘံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ, တဿ နာမံ ဂဟေတွာ အသုကော နာမ ဝိဟာရော ပေါရာဏကောတိ ဝါ ဗုဒ္ဓါဓိဝုတ္ထောတိ ဝါ အပ္ပလာဘောတိ ဝါ ယံကိဉ္စိ ကာရဏံ ဝတွာ တံ ဝိဟာရံ ဣမိနာ ဝိဟာရေန သဒ္ဓိံ ဧကလာဘံ ကာတုံ သံဃဿ ရုစ္စတီတိ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နောပိ ဣဓ နိသိန္နောဝ ဟောတိ, တသ္မိံ ဝိဟာရေပိ သံဃေန ဧဝမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဣဓ နိသိန္နောပိ တသ္မိံ နိသိန္နောဝ ဟောတိ. ဧကသ္မိံ လာဘေ ဘာဇိယမာနေ ဣတရသ္မိံ ဌိတဿ ဘာဂံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဧကေန ဝိဟာရေန သဒ္ဓိံ ဗဟူပိ အာဝါသာ ဧကလာဘာ ကာတဗ္ဗာ.

"කතිකාවෙන්" යනු සමාන ලාභ ඇති කර ගැනීම සඳහා වූ සම්මුතියෙනි. එබැවින් "බොහෝ ආවාස සමාන ලාභ ඇත්තෝ වෙත්" යැයි භගවත්හු වදාළහ. එහිදී කතිකාව මෙසේ කළ යුතුය: එක් විහාරයකට රැස් වූ භික්ෂූන් විසින්, යම් විහාරයකට අනුග්‍රහ කිරීමට කැමතිව සමාන ලාභ ඇති කිරීමට කැමති වෙත්ද, ඒ විහාරයේ නම සඳහන් කර "අසවල් විහාරය පැරණි එකකි" හෝ "බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනකි" හෝ "අල්ප ලාභ ඇති තැනකි" යනාදී වශයෙන් යම් කරුණක් පවසා, "මේ විහාරය මෙම විහාරය සමඟ එක් ලාභයක් (සමාන ලාභ) ඇති කිරීමට සංඝයාට රුචි වන්නේද?" යැයි තෙවරක් දැන්විය යුතුය. මෙපමණකින් ඒ විහාරයේ වැඩසිටින භික්ෂුවද මෙහිම වැඩසිටින්නෙකු වැනිය. එම විහාරයේදීද සංඝයා විසින් මේ අයුරින්ම කළ යුතුය. මෙපමණකින් මෙහි වැඩසිටින භික්ෂුවද එහි වැඩසිටින්නෙකු වැනිය. එක් විහාරයක ලාභ බෙදන කල්හි අනෙක් විහාරයේ සිටින භික්ෂුවටද කොටස ලබා ගැනීමට සුදුසුය. මෙලෙස එක් විහාරයක් සමඟ බොහෝ ආවාස සමාන ලාභ ඇති ඒවා බවට පත් කළ හැකිය.

ဘိက္ခာပညတ္တိယာတိ အတ္တနော ပရိစ္စာဂပညာပနဋ္ဌာနေ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယတ္ထ သံဃဿ ဓုဝကာရာ ကရိယန္တီ’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမဿ စီဝရဒါယကဿ သန္တကံ သံဃဿ ပါကဝဋ္ဋံ ဝါ ဝတ္တတိ, ယသ္မိံ ဝါ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ အတ္တနော ဘာရံ ကတွာ သဒါ ဂေဟေ ဘောဇေတိ, ယတ္ထ ဝါ [Pg.420] အနေန အာဝါသော ကာရိတော, သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ နိဗဒ္ဓါနိ, ယေန ပန သကလောပိ ဝိဟာရော ပတိဋ္ဌာပိတော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ဣမေ ဓုဝကာရာ နာမ. တသ္မာ သစေ သော ‘‘ယတ္ထ မယှံ ဓုဝကာရာ ကရီယန္တိ, တတ္ထ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘တတ္ထ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဘဏတိ, ဗဟူသု စေပိ ဌာနေသု ဓုဝကာရာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ.

"භික්ඛාපඤ්ඤත්තියෙන්" යනු තමන්ගේ පරිත්‍යාගයන් නියම කරන ලද ස්ථානයෙහිය. එබැවින් "සංඝයාට ස්ථිර දානයන් (ධුවකාර) කරන තැන" යැයි භගවත්හු වදාළහ. එහි අර්ථය නම් - යම් විහාරයක මෙම චීවර දායකයාගේ සංඝයා උදෙසා පිසූ දාන වත් පවතීද, නැතහොත් යම් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා තමන්ගේ වගකීමක් ලෙස සලකා නිරතුරුවම නිවසෙහි වළඳවයිද, නැතහොත් ඔහු විසින් යම් ආවාසයක් කරවන ලද්දේද, සලාක බත් ආදිය නියම කරන ලද්දේද, යමෙකු විසින් මුළු විහාරයම කරවන ලද්දේද, එහිදී ධුවකාර පවතින බව කිව යුත්තක්ම නැත. මේවා "ධුවකාර" නම් වේ. එබැවින් ඉදින් ඔහු "මාගේ ධුවකාර කෙරෙන තැන මම පූජා කරමි" හෝ "එහි දෙන්න" යැයි පවසයි නම්, ස්ථාන කිහිපයක ධුවකාර තිබුණද, ඒ සියලු තැන්හිම දෙන ලද්දක්ම වෙයි.

သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘တုမှာကံ ဓုဝကာရေ ဧကတ္ထ ဘိက္ခူ ဗဟူ ဧကတ္ထ အပ္ပကာ’’တိ. သစေ ‘‘ဘိက္ခုဂဏနာယ ဂဏှထာ’’တိ ဘဏတိ, တထာ ဘာဇေတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္ထ စ ဝတ္ထဘေသဇ္ဇာဒိ အပ္ပကမ္ပိ သုခေန ဘာဇိယတိ. ယဒိ ပန မဉ္စော ဝါ ပီဌကံ ဝါ ဧကမေဝ ဟောတိ, တံ ပုစ္ဆိတွာ ယဿ ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဝိဟာရေပိ ဝါ ယဿ သေနာသနဿ သော ဝိစာရေတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘အသုကဘိက္ခု ဂဏှာတူ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ‘‘မယှံ ဓုဝကာရေ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဝိစာရေတွာဝ ဂစ္ဆတိ, သံဃဿာပိ ဝိစာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ပန ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ‘‘သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ တဿ သေနာသနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, ယတ္ထ နပ္ပဟောတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ ဝသနဋ္ဌာနေ သေနာသနပရိဘောဂဘဏ္ဍံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ.

ඉදින් එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩිපුර සිටිත් නම්, ඒ භික්ෂූන් විසින් "ඔබගේ ධුවකාර පවතින එක් තැනක භික්ෂූන් වැඩියි, එක් තැනක අඩුයි" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් "භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව අනුව ලබා ගන්න" යැයි පවසයි නම්, එලෙස බෙදා ගැනීමට සුදුසුය. මෙහිදී වස්ත්‍ර, බෙහෙත් ආදිය ස්වල්පයක් වුවද පහසුවෙන් බෙදිය හැකිය. ඉදින් ඇඳක් හෝ පුටුවක් එකක් පමණක් තිබේ නම්, ඒ ගැන දායකයාගෙන් විමසා එක් විහාරයක හෝ එක් සේනාසනයක ඔහු පවසන පරිදි එහි දිය යුතුය. ඉදින් "අසවල් භික්ෂුව ලබා ගනීවා" යැයි පවසයි නම් එය සුදුසුය. ඉදින් "මාගේ ධුවකාර පවතින තැනට දෙන්න" යැයි පවසා කිසිවක් නිශ්චය නොකරම යන්නේ නම්, සංඝයාටද ඒ ගැන තීරණය කිරීමට අයිතිය ඇත. එය මෙසේ තීරණය කළ යුතුය: "සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට දෙන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේගේ සේනාසනය සම්පූර්ණ නම්, කොතැනක සේනාසන ප්‍රමාණවත් නැද්ද එහි දිය යුතුය. ඉදින් එක් භික්ෂුවක් "මා වැඩසිටින තැන සේනාසන පරිභෝග භාණ්ඩ නැත" යැයි පවසයි නම්, එහි දිය යුතුය.

သံဃဿ ဒေတီတိ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ. သမ္မုခီဘူတေနာတိ ဥပစာရသီမာယ ဌိတေန သံဃေန ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ကာလံ ဃောသေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ. သီမဋ္ဌဿ အသမ္ပတ္တဿာပိ ဘာဂံ ဂဏှန္တော န ဝါရေတဗ္ဗော. ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္ထေသု ဒိယျမာနေသု အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ ဝီသတိဝဿာနံ ဒိယျတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗံ.

‘සංඝයාට පූජා කරමි’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, විහාරයට ඇතුළු වී ‘‘මෙම සිවුරු සංඝයාට පූජා කරමි’’ යි පවසා පූජා කිරීමයි. ‘සම්මුඛ වූවන් විසින්’ යනු උපචාර සීමාවෙහි රැඳී සිටින සංඝයා විසින් ඝණ්ඨාව නාද කර, කාලය දැනුම් දී බෙදා දිය යුතු බවයි. සීමාව තුළ සිටියද (බෙදා දෙන ස්ථානයට) පැමිණීමට නොහැකි වූ අයෙකු වෙනුවෙන් කොටසක් ලබා ගන්නා භික්ෂුවක් වළක්වාලිය යුතු නැත. විහාරය විශාල වූ කල්හි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් වස්ත්‍ර බෙදා දෙන විට, පසුබෑමේ ස්වභාවය ඇති (ප්‍රමාද වී වැඩම කරන) මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා පසුව වැඩම කරන්නේ නම්, ‘‘ස්වාමීනි, දැන් වස් විස්සක් ඇති ස්ථවිරයන්ට බෙදා දෙනු ලැබේ, ඔබ වහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇත’’ යි නොපැවසිය යුතුය. එම වාරය නවත්වා, ඔවුන් වහන්සේලාට (පළමුව) ලබා දී පසුව ඉතිරි වාරය අනුව දිය යුතුය.

အသုကဝိဟာရေ ကိရ ဗဟုံ စီဝရံ ဥပ္ပန္နန္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရိကဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု ဒါတဗ္ဗမေဝ. ‘‘ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, န ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ ဟောတိ သီမာ[Pg.421], တသ္မာ ဒါတဗ္ဗံ. သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ.

‘අසවල් විහාරයේ බොහෝ සිවුරු ලැබී ඇතැයි’ අසා යොදුනක් පමණ දුර විහාරවල සිට ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කරති. එසේ පැමිණි පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඔවුන් වැඩ සිටින අනුපිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය. (බෙදන ස්ථානයට) පැමිණීමට නොහැකි වූවත්, උපචාර සීමාවට ඇතුළු වී සිටින භික්ෂූන් වෙනුවෙන් අතේවැසි ආදීන් (කොටස්) ලබා ගන්නේ නම් එය දිය යුතුම වේ. ‘‘උපචාර සීමාවෙන් බැහැරව සිටින අයටත් දෙන්න’’ යැයි පවසන්නේ නම්, නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූවන් හා එකට සම්බන්ධ වී තමන්ගේ විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය තුළම හෝ සිටින්නේ නම්, පිරිසේ පවතින සම්බන්ධය නිසා සීමාව විශාල වූවා සේ සැලකේ, එබැවින් දිය යුතුය. සංඝයා අතර නවක භික්ෂුවට දුන් පසුව වුවද, පසුව වැඩම කළ අයට දිය යුතුමය. දෙවන වර බෙදා දීමේදී ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුනට (වාරය) පැමිණි විට වැඩම කළ අයට පළමු කොටස හිමි නොවේ; දෙවන කොටසින් වස් පිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය.

ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, ‘‘ဒသ ဝတ္ထာနိ သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဘာဇေတဗ္ဗာနိ. သစေ ‘‘သဗ္ဗာနေဝ အမှာကံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဒုပ္ပာပိတာနိ စေဝ ဒုဂ္ဂဟိတာနိ စ ဂတဂတဋ္ဌာနေ သံဃိကာနေဝ ဟောန္တိ. ဧကံ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဒတွာ ‘‘သေသာနိ အမှာကံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් වෙසෙති, (දායකයෝ) ‘‘මෙම වස්ත්‍ර දහය සංඝයාට පූජා කරමු’’ යැයි පවසමින් පූජා කරති. ඒවා වෙන් වෙන් වශයෙන් බෙදා දිය යුතුය. ඉදින් ‘‘මේ සියල්ලම අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා (එකම පිරිසක්) රැගෙන යන්නේ නම්, ඒවා වැරදි ලෙස පමුණුවන ලද සහ වැරදි ලෙස ලබා ගන්නා ලද දෑ වේ. යන යන තැන ඒවා සංඝික දෑ ලෙසම පවතී. නමුත් (ඉන්) එක් වස්ත්‍රයක් වෙන් කර, ‘‘මෙය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට දී, ‘‘ඉතිරි ඒවා අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගැනීම සුදුසුය.

ဧကမေဝ ဝတ္ထံ သံဃဿ ဒေမာတိ အာဟရန္တိ, အဘာဇေတွာဝ အမှာကံ ပါပုဏန္တီတိ ဂဏှန္တိ, ဒုပ္ပာပိတဉ္စေဝ ဒုဂ္ဂဟိတဉ္စ. သတ္ထကေန ပန ဟလိဒ္ဒိအာဒိနာ ဝါ လေခံ ကတွာ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ‘‘ဣမံ ဌာနံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ပါပေတွာ ‘‘သေသံ အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန ဝတ္ထဿေဝ ပုပ္ဖံ ဝါ ဝလိ ဝါ, တေန ပရိစ္ဆေဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဧကံ တန္တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဒတွာ ‘‘သေသံ အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ ဘာဇိယမာနံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

එක් වස්ත්‍රයක් පමණක් සංඝයාට පූජා කරමු යැයි පවසා ගෙන එන්නේ නම්, එය නොබෙදාම ‘‘මෙය අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් එය වැරදි ලෙස පමුණුවන ලද හා වැරදි ලෙස ලබා ගන්නා ලද දෙයකි. එහෙත් කුඩා පිහියකින් හෝ කහ ආදියෙන් හෝ ලකුණක් කොට, එක් කොටසක් ‘‘මෙම ස්ථානය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට පමුණුවා, ‘‘ඉතිරි කොටස අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගැනීම සුදුසුය. වස්ත්‍රයේම පවතින මලක් හෝ රැල්ලක් හෝ මගින් සීමා වෙන් කිරීම නොකට යුතුය. ඉදින් එක් නූල් පටක් ඉවත් කර, ‘‘මෙම ස්ථානය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට දී, ‘‘ඉතිරි කොටස අපට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් එය සුදුසුය. කැබලිවලට කපා බෙදා දෙනු ලබන වස්ත්‍රය ද සුදුසුම වේ.

ဧကဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ သံဃဿ စီဝရေသု ဥပ္ပန္နေသု သစေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သော ဘိက္ခု ‘‘သဗ္ဗာနိ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, သုဂ္ဂဟိတာနိ, ဌိတိကာ ပန န တိဋ္ဌတိ. သစေ ဧကေကံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣဒံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ တိဋ္ဌတိ. တတ္ထ အဋ္ဌိတာယ ဌိတိကာယ ပုန အညသ္မိံ စီဝရေ ဥပ္ပန္နေ သစေ ဧကော ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဒွီဟိပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဌိတာယ ဌိတိကာယ ပုန အညသ္မိံ စီဝရေ ဥပ္ပန္နေ သစေ နဝကတရော အာဂစ္ဆတိ, ဌိတိကာ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတိ. သစေ ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, ဌိတိကာ ဥဒ္ဓံ အာရောဟတိ. အထညော နတ္ထိ, ပုန အတ္တနော ပါပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

එක් භික්ෂුවක් පමණක් වැඩ සිටින විහාරයක සංඝයා සතු සිවුරු ලැබුණු කල්හි, ඉදින් පෙර කී පරිද්දෙන්ම එම භික්ෂුව ‘‘මේ සියල්ලම මට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම්, ඒවා මැනවින් ලබා ගත්තා වේ, නමුත් වාරය (අනුපිළිවෙළ) ස්ථාවර නොවේ. ඉදින් එකින් එක වෙන් කොට ‘‘මෙය මට හිමි වේ’’ යැයි පවසා ලබා ගන්නේ නම් වාරය ස්ථාවර වේ. එහිදී වාරය ස්ථාවර නොවූ කල්හි නැවත වෙනත් සිවුරක් ලැබුණු විට වෙනත් භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම්, මැදින් කපා දෙදෙනාම ගත යුතුය. වාරය ස්ථාවර වූ කල්හි වෙනත් සිවුරක් ලැබී, නවක භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම් වාරය පහළට බැස යයි. ඉදින් වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වැඩම කරන්නේ නම් වාරය ඉහළට යයි. ඉදින් වෙනත් අයෙකු නැති නම් නැවත තමන් වෙත පමුණුවාගෙන ගත යුතුය.

‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သံဃံ အာမသိတွာ ဒိန္နံ ပန ပံသုကူလိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဂဟပတိစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, န ပန အကပ္ပိယတ္တာ[Pg.422]. ဘိက္ခုသံဃေန အပလောကေတွာ ဒိန္နမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဘိက္ခု အတ္တနော သန္တကံ ဒေတိ, တံ ဘိက္ခုဒတ္တိယံ နာမ ဝဋ္ဋတိ, ပံသုကူလံ ပန န ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ဓုတင်္ဂံ န ဘိဇ္ဇတိ. ‘‘ဘိက္ခူနံ ဒေမ, ထေရာနံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပံသုကူလိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထံ သံဃဿ ဒေမ, ဣမိနာ ဥပါဟနတ္ထဝိကပတ္တတ္ထဝိကအာယောဂအံသဗဒ္ဓကာဒီနိ ကရောန္တူ’’တိ ဒိန္နမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

‘‘සංඝයාට පූජා කරමු’’ හෝ ‘‘භික්ෂු සංඝයාට පූජා කරමු’’ යි කවර හෝ ආකාරයකින් සංඝයා අරභයා පූජා කරන ලද දෑ පංශුකූලික භික්ෂූන්ට නුසුදුසුය. එය ‘‘මම ගෘහපති සිවුරු ප්‍රතික්ෂේප කරමි, පංශුකූලික අංගය සමාදන් වෙමි’’ යි පැවසූ බැවිනි. එය අකැප දෙයක් නිසා නුසුදුසු වන්නේ නොවේ. භික්ෂු සංඝයා විසින් විමසා (අනුමත කර) ලබා දෙන දෑ ද පංශුකූලිකයන් විසින් නොගත යුතුය. යම් භික්ෂුවක් තමන් සතු දෙයක් දෙන්නේ නම්, එය ‘භික්ෂු දත්තිය’ (භික්ෂුවක් දුන් දෙය) ලෙස සුදුසු වේ, නමුත් එය පංශුකූල සිවුරක් නොවේ. එසේ වුවද ධුතාංගය බිඳී නොයයි. ‘‘භික්ෂූන්ට දෙමු, ස්ථවිරයන්ට දෙමු’’ යැයි පැවසූ විට පංශුකූලිකයන්ට ද එය සුදුසුය. ‘‘මෙම වස්ත්‍රය සංඝයාට දෙමු, මෙයින් පාවහන් බෑග්, පාත්‍ර බෑග්, අංශකඩ ආදිය සකස් කරත්වා’’ යි පවසා පූජා කළ විට ද (එය පංශුකූලිකයන්ට) සුදුසුය.

ပတ္တတ္ထဝိကာဒီနံ အတ္ထာယ ဒိန္နာနိ ဗဟူနိပိ ဟောန္တိ, စီဝရတ္ထာယပိ ပဟောန္တိ, တတော စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန သံဃော ဘာဇိတာတိရိတ္တာနိ ဝတ္ထာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒီနံ အတ္ထာယ ဘာဇေတိ, တတော ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာမိကေဟိ ဝိစာရိတမေဝ ဟိ ဝဋ္ဋတိ, န ဣတရံ.

පාත්‍ර බෑග් ආදිය සඳහා පූජා කරන ලද වස්ත්‍ර බොහෝ වී, සිවුරු සඳහා ද ප්‍රමාණවත් වන්නේ නම්, ඉන් සිවුරු මසා පරිහරණය කිරීම සුදුසුය. ඉදින් සංඝයා විසින් බෙදා ඉතිරි වූ වස්ත්‍ර කැබලි කොට පාවහන් බෑග් ආදිය සඳහා බෙදා දෙන්නේ නම්, එය ලබා ගැනීම පංශුකූලිකයන්ට නුසුදුසුය. දායකයන් විසින් නියම කරන ලද පිරිකරම (පංශුකූලිකයන්ට) සුදුසු වන අතර, ඉන් පරිබාහිර දෑ නුසුදුසුය.

‘‘ပံသုကူလိကသံဃဿ ဓမကရဏပဋာဒီနံ အတ္ထာယ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပရိက္ခာရော နာမ ပံသုကူလိကာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. ယံ တတ္ထ အတိရေကံ ဟောတိ, တံ စီဝရေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သုတ္တံ သံဃဿ ဒေန္တိ, ပံသုကူလိကေဟိပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အယံ တာဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နေသု ဝိနိစ္ဆယော.

‘‘පංශුකූලික සංඝයාට ධම්මකරක (පෙරහන් කඩ) ආදිය සඳහා දෙමු’’ යැයි පැවසූ විට ද එය ලබා ගැනීම සුදුසුය. පිරිකර යන දෑ පංශුකූලිකයන්ට ද අවශ්‍ය වේ. එහි යමක් ඉතිරි වන්නේ නම් එය සිවුරු සඳහා ද යෙදීම සුදුසුය. සංඝයාට නූල් පූජා කරන්නේ නම් පංශුකූලිකයන් ද ඒවා ලබා ගත යුතුය. විහාරයට ඇතුළු වී ‘‘මෙම සිවුරු සංඝයාට පූජා කරමි’’ යි පවසමින් පූජා කරන ලද දෑ පිළිබඳ විනිශ්චය මෙසේය.

သစေ ပန ဗဟိဥပစာရသီမာယံ အဒ္ဓါနပ္ပဋိပန္နေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ သံဃတ္ထေရဿ ဝါ သံဃနဝကဿ ဝါ အာရောစေတိ, သစေပိ ယောဇနံ ဖရိတွာ ပရိသာ ဌိတာ ဟောတိ, ဧကဗဒ္ဓါ စေ, သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ယေ ပန ဒွါဒသဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိသံ အသမ္ပတ္တာ, တေသံ န ပါပုဏာတိ.

ඉදින් උපචාර සීමාවෙන් බැහැර, මඟ ගමන් කරන භික්ෂූන් දැක ‘‘සංඝයාට පූජා කරමි’’ යැයි සංඝ ස්ථවිරයන්ට හෝ සංඝ නවකයාට හෝ පවසන්නේ නම්, ඉදින් යොදුනක් පුරා පැතිරී පිරිස රැඳී සිටියත්, ඔවුන් එකිනෙකාට සම්බන්ධව (නොකැඩී) සිටින්නේ නම්, ඒ සැමටම එය හිමි වේ. යම් කෙනෙක් පිරිසේ සිට රියන් දොළසකට වඩා ඈතින් සිටිත් නම්, ඔවුන්ට එය හිමි නොවේ.

ဥဘတောသံဃဿ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဘတောသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဒွိဓာ သံဃဿ ဒမ္မိ, ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဒမ္မိ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဥပဍ္ဎံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒွေဘာဂေ သမေ ကတွာ ဧကော ဒါတဗ္ဗော. ‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ သစေ ဒသ ဒသ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဟောန္တိ, ဧကဝီသတိ ပဋိဝီသေ ကတွာ ဧကော ပုဂ္ဂလဿ ဒါတဗ္ဗော, ဒသ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဒသ ဘိက္ခုနိသံဃဿ ယေန ပုဂ္ဂလိကော လဒ္ဓေါ သော သံဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတုံ လဘတိ. ကသ္မာ? ဥဘတောသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ.

"උභතෝසංඝයාට පූජා කරමි" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. "උභතෝසංඝයාට පූජා කරමි"යි කීවද, "දෙවැදෑරුම් සංඝයාට පූජා කරමි", "සංඝයන් දෙපිරිසටම පූජා කරමි", "භික්ෂු සංඝයාට සහ භික්ෂුණී සංඝයාට පූජා කරමි"යි කීවද, එය උභතෝසංඝයාටම පූජා කළා වෙයි. "අඩක් දිය යුතුය" යනු සමාන කොටස් දෙකකට බෙදා එක් කොටසක් බැගින් දිය යුතුය. "උභතෝසංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට, ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් සහ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා දස නමක් සිටිත් නම්, කොටස් විසි එකක් කොට එක් කොටසක් පුද්ගලයාට දිය යුතුය, දස කොටසක් භික්ෂු සංඝයාට ද, දස කොටසක් භික්ෂුණී සංඝයාට ද දිය යුතුය. යම් භික්ෂුවකට පුද්ගලික කොටස ලැබුණේද, උන්වහන්සේට සංඝයාගේ කොටසින්ද තමන්ගේ වස් පිළිවෙළ (මහණකමේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය) අනුව කොටසක් ලැබීමට හිමිකම ඇත. ඒ මන්ද යත්? "උභතෝසංඝ" යන වචනයට උන්වහන්සේද ඇතුළත් වන බැවිනි.

‘‘ဥဘတောသံဃဿ [Pg.423] စ စေတိယဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ပန စေတိယဿ သံဃတော ပါပုဏနကောဋ္ဌာသော နာမ နတ္ထိ, ဧကပုဂ္ဂလဿ ပတ္တကောဋ္ဌာသသမောဝ ကောဋ္ဌာသော ဟောတိ.

"උභතෝසංඝයාටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද ක්‍රමය මෙයම වේ. මෙහි විශේෂය නම්, චෛත්‍යය වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් ලැබිය යුතු වෙනම කොටසක් කියා දෙයක් නැත. චෛත්‍යයට හිමිවන්නේ එක් පුද්ගලයකුට ලැබෙන කොටසට සමාන කොටසක් පමණි.

‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒွါဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒသ ဘိက္ခူနံ, ဒသ ဘိက္ခုနီနံ, ဧကော ပုဂ္ဂလဿ, ဧကော စေတိယဿ ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ ပုဂ္ဂလော သံဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပုန ဂဟေတုံ လဘတိ, စေတိယဿ ဧကောယေဝ.

"උභතෝසංඝයාටත්, ඔබවහන්සේටත්, චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි කොටස් විසි දෙකක් කොට භික්ෂූන්ට දස කොටසක්ද, භික්ෂුණීන්ට දස කොටසක්ද, පුද්ගලයාට එක් කොටසක්ද, චෛත්‍යයට එක් කොටසක්ද දිය යුතුය. එහිදී පුද්ගලයාට සංඝයාගේ කොටසින්ද තමන්ගේ වස් පිළිවෙළ අනුව නැවත කොටසක් ලැබිය හැකිය. චෛත්‍යයට ලැබෙන්නේ එක් කොටසක් පමණි.

‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန န မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗံ, ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပုဂ္ဂလော ဝိသုံ န လဘတိ, ပါပုဏနဋ္ဌာနတော ဧကမေဝ လဘတိ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ, ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ, တသ္မာ ဧကံ စေတိယဿ ဒတွာ အဝသေသံ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

"භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි මැදින් දෙකට බෙදා නොදිය යුතුය. භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොට (පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුව) දිය යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. හිමිවන ස්ථානයෙන් එක් කොටසක් පමණක් ලැබේ. ඒ මන්ද යත්? භික්ෂු සංඝ යන වචනයට එම පුද්ගලයාද ඇතුළත් බැවිනි. "භික්ෂු සංඝයාටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද, චෛත්‍යයට එක් පුද්ගල කොටසක් ලැබේ. පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. එබැවින් එක් කොටසක් චෛත්‍යයට දී, ඉතිරිය භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොට බෙදා දිය යුතුය.

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ န ဒါတဗ္ဗံ, ပုဂ္ဂလဂဏနာယ ဧဝ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ, ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ နတ္ထိ, ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဧဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ. ယထာ စ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒိံ ကတွာ နယော နီတော, ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ နေတဗ္ဗော. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ, ဝဿဂ္ဂေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ ဝိသုံ ပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ လဗ္ဘတိ, န ပုဂ္ဂလဿ.

"භික්ෂූන්ටත් භික්ෂුණීන්ටත් පූජා කරමි"යි කී විටද මැදින් දෙකට බෙදා නොදිය යුතුය. පුද්ගල සංඛ්‍යාව අනුවම බෙදිය යුතුය. "භික්ෂූන්ටත් භික්ෂුණීන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයට එක් පුද්ගල කොටසක් ලැබේ. පුද්ගලයාට වෙන් කොටසක් නැත. භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් ගණනය කොටම බෙදා දිය යුතුය. භික්ෂු සංඝයා මුල් කොට ගෙන යම් ක්‍රමයක් පෙන්වන ලද්දේද, භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කොට ගත් විටද එම ක්‍රමයම යෙදිය යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විට පුද්ගලයාට වෙන් කොටසක් නොලැබේ, වස් පිළිවෙළ අනුවම ලබාගත යුතුය. "භික්ෂු සංඝයාටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට චෛත්‍යයට වෙන්ව කොටසක් ලැබේ. "භික්ෂු සංඝයාටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයටම වෙන් කොටසක් ලැබෙන අතර පුද්ගලයාට (වෙනම) නොලැබේ.

‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ လဗ္ဘတိ. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ ဝိသုံ လဗ္ဘတိ, န ပုဂ္ဂလဿ. ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ.

"භික්ෂූන්ටත් ඔබවහන්සේටත් පූජා කරමි"යි කී විටද වෙන් වශයෙන් කොටසක් නොලැබේ. "භික්ෂූන්ටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විට වනාහි චෛත්‍යයට කොටසක් ලැබේ. "භික්ෂූන්ටත් ඔබවහන්සේටත් චෛත්‍යයටත් පූජා කරමි"යි කී විටද චෛත්‍යයටම වෙන් වශයෙන් කොටසක් ලැබෙන අතර පුද්ගලයාට වෙන් වශයෙන් නොලැබේ. භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කොට ගත් විටද මෙසේම යෙදිය යුතුය.

ပုဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ, ဘဂဝါ မဇ္ဈေ နိသီဒတိ, ဒက္ခိဏတော ဘိက္ခူ ဝါမတော ဘိက္ခုနိယော နိသီဒန္တိ, ဘဂဝါ ဥဘိန္နံ သံဃတ္ထေရော, တဒါ ဘဂဝါ အတ္တနာ လဒ္ဓပစ္စယေ အတ္တနာပိ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဘိက္ခူနမ္ပိ [Pg.424] ဒါပေတိ. ဧတရဟိ ပန ပဏ္ဍိတမနုဿာ သဓာတုကံ ပဋိမံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ. ပဋိမာယ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုရတော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေမာတိ, တတ္ထ ယံ ပဌမံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေန္တိ, ဝိဟာရံ ဝါ အာဟရိတွာ ဣဒံ စေတိယဿ ဒေမာတိ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ မာလာဂန္ဓာဒီနိ စ ဒေန္တိ, တတ္ထ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? မာလာဂန္ဓာဒီနိ တာဝ စေတိယေ အာရောပေတဗ္ဗာနိ, ဝတ္ထေဟိ ပဋာကာ, တေလေန ပဒီပါ ကာတဗ္ဗာ, ပိဏ္ဍပါတမဓုဖာဏိတာဒီနိ ပန ယော နိဗဒ္ဓစေတိယဇဂ္ဂကော ဟောတိ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ, တဿေဝ ဒါတဗ္ဗာနိ. နိဗဒ္ဓဇဂ္ဂကေ အသတိ အာဟဋဘတ္တံ ဌပေတွာ ဝတ္တံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာပိ ဝတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

පෙර කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ උභතෝසංඝයාට දානය පූජා කරති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මැද වැඩසිටින සේක. දකුණු පසින් භික්ෂූන් වහන්සේලාද, වම් පසින් භික්ෂුණීන් වහන්සේලාද වැඩසිටිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංඝයන් දෙපිරිසටම සංඝ ස්ථවිර වන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේට ලැබුණු ප්‍රත්‍යයන් තමන් වහන්සේද පරිභෝජනය කරන සේක, භික්ෂූන්ටද ලබා දෙන සේක. දැන් කාලයෙහි වනාහි නුවණැති මනුෂ්‍යයෝ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහිත පිළිම වහන්සේ නමක් හෝ චෛත්‍යයක් වඩා හිඳුවා බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ උභතෝසංඝයාට දානය පූජා කරති. පිළිම වහන්සේ හෝ චෛත්‍යය ඉදිරියෙහි ආධාරකයක් මත පාත්‍රයක් තබා පැන් වඩා "බුදුරජාණන් වහන්සේලාට පූජා කරමු"යි පවසා පූජා කරති. එහිදී පළමුව යම් ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයක් පූජා කරද්දී, විහාරයට ගෙනවිත් "මෙය චෛත්‍යයට පූජා කරමු"යි පවසා පිණ්ඩපාතයද මල් ගඳ විලවුන් ආදියද පූජා කරති. එහිදී කෙසේ පිළිපැදිය යුතුද යත්? මල් ගඳ විලවුන් ආදිය පළමුව චෛත්‍යයට පූජා කළ යුතුය. වස්ත්‍රවලින් ධජ පතාකද, තෙල්වලින් පහන් පූජාවද කළ යුතුය. පිණ්ඩපාත, මීපැණි, සකුරු ආදිය වනාහි පැවිදි වූ හෝ ගිහි වූ හෝ යම් කෙනෙක් නිරතුරුව චෛත්‍යය ඇප උපස්ථායකව සිටිත්ද, ඔවුනටම දිය යුතුය. එබඳු නිරන්තර උපස්ථායකයෙකු නැති කල්හි, ගෙන එන ලද දානය තබා වත්පිළිවෙත් කොට පරිභෝජනය කිරීම වටී. දහවල් කාලය ආසන්න නම්, වළඳා පසුව වත්පිළිවෙත් කිරීමද වටින්නේමය.

မာလာဂန္ဓာဒီသု စ ယံ ကိဉ္စိ ‘‘ဣဒံ ဟရိတွာ စေတိယဿပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒူရမ္ပိ ဟရိတွာ ပူဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခံ သံဃဿ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟရိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဟံ ပိဏ္ဍာယ စရာမိ, အာသနသာလာယ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တေ အာဟရိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ တုယှံယေဝ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အထ ပန ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဒဿာမီ’’တိ ဟရန္တဿ ဂစ္ဆတော အန္တရာဝ ကာလော ဥပကဋ္ဌော ဟောတိ, အတ္တနော ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

මල් ගඳ විලවුන් ආදිය අතරින් යමක් "මෙය ගෙන ගොස් චෛත්‍යයට පූජා කරන්න"යි කීවොත්, දුර බැහැර වුවද ගෙන ගොස් පූජා කළ යුතුය. "මෙම දානය සංඝයා වෙත ගෙන යන්න"යි කී විටද එය ගෙන යා යුතුය. ඉදින් වනාහි "මම පිණ්ඩපාතයේ වඩිමි, අසන ශාලාවෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති, උන්වහන්සේලා මෙය ගෙන යනු ඇත"යි කී විට, "ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේටම පූජා කරමි"යි පවසන්නේ නම්, වැළඳීම වටී. එසේම, "භික්ෂු සංඝයාට පූජා කරමි"යි සිතා දානය ගෙන යද්දී, අතරමගදී ඉර හැරීමට ආසන්න වන්නේ නම්, එය තමන් සතු කරගෙන වැළඳීම වටී.

ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒေတီတိ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ. ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ တသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံဝုဋ္ဌာတိ ယတ္တကာ ဝဿစ္ဆေဒံ အကတွာ ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌာ, တေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ, အညေသံ န ပါပုဏာတိ. ဒိသာပက္ကန္တဿာပိ သတိ ပဋိဂ္ဂါဟကေ ယာဝ ကထိနဿုဗ္ဘာရာ ဒါတဗ္ဗံ, အနတ္ထတေ ပန ကထိနေ အန္တောဟေမန္တေ ဧဝဉ္စ ဝတွာ ဒိန္နံ, ပစ္ဆိမဝဿံဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတီတိ လက္ခဏညူ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာသု ပနေတံ န ဝိစာရိတံ.

"වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි" යනු විහාරයට පැමිණ "මෙම සිවුරු වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි"යි පවසා දීමයි. එම ආවාසයෙහි යම් පමණක් භික්ෂූන් වහන්සේලා වස් නොකඩා පෙර වස් වැස නිම කළාහුද, උන්වහන්සේලා විසින්ම එය බෙදාගත යුතුය, අනෙක් අයට එය හිමි නොවේ. වෙනත් දිශාවකට වැඩම කළ භික්ෂූන් සඳහාද, පිළිගැනීමට කෙනෙකු සිටී නම් කඨිනය අතහැරෙන තෙක් දිය යුතුය. ඉදින් කඨිනයක් අතුරා නැති කල්හි, හේමන්ත සෘතුව තුළදී මෙසේ කියා දෙන ලද සිවුරු, පශ්චිමවස්සික භික්ෂූන්ටද හිමි වන බව ලක්ෂණ දන්නා පණ්ඩිතයෝ පවසති. අටුවාවන්හි වනාහි මෙය විස්තර කර නැත.

သစေ ပန ဗဟိဥပစာရသီမာယံ ဌိတော ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, သမ္ပတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. အထ ‘‘အသုကဝိဟာရေ ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ ဝဿံဝုဋ္ဌာနမေဝ ယာဝ ကထိနဿုဗ္ဘာရာ ပါပုဏာတိ. သစေ ပန ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဝဒတိ, တတြ သမ္မုခီဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ကသ္မာ? ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ. အန္တောဝဿေယေဝ ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဆိန္နဝဿာ န လဘန္တိ, ဝဿံ ဝသန္တာဝ လဘန္တိ. စီဝရမာသေ [Pg.425] ပန ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, ပုရိမိကာယ ဝဿူပဂတာနဉ္စ ဆိန္နဝဿာနဉ္စ န ပါပုဏာတိ.

නමුදු ඉදින් යම් දායකයෙකු සීමාවෙන් බැහැර උපචාරයෙහි සිට 'වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය එතැනට පැමිණි සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. එසේ නොමැතිව 'අසවල් විහාරයේ වස් විසූ සංඝයාට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එම විහාරයේ වස් විසූ භික්ෂූන්ටම කඨිනය උද්ධාරය කරන තෙක් එය හිමි වේ. ඉදින් ගිම්හාන කාලයේ පළමු දිනයේ සිට මෙලෙස පවසයි නම්, එහි සම්මුඛ වී සිටින සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. ඒ මන්ද? සිවුරු කාලයට පසුව (පිටුපස කාලයේ) එය උපන් බැවිනි. වස් කාලය තුළදීම 'වස් වසන භික්ෂූන්ට පූජා කරමි' යි කී කල්හි, වස් සිඳගත් භික්ෂූන්ට එය නොලැබේ, වස් වසන්නන්ටම ලැබේ. සිවුරු මාසයෙහි 'වස් වසන්නන්ට පූජා කරමි' යි කී කල්හි, පශ්චිම වස් එළඹි භික්ෂූන්ටම එය හිමි වේ. පූර්ව වස් එළඹි භික්ෂූන්ට හා වස් සිඳගත් භික්ෂූන්ට එය හිමි නොවේ.

စီဝရမာသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဟေမန္တဿ ပစ္ဆိမော ဒိဝသော, တာဝ ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာတိ ဝုတ္တေ ကထိနံ အတ္ထတံ ဝါ ဟောတု အနတ္ထတံ ဝါ အတီတဝဿံဝုဋ္ဌာနမေဝ ပါပုဏာတိ. ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တေ ပန မာတိကာ အာရောပေတဗ္ဗာ – ‘‘အတီတဝဿာဝါသဿ ပဉ္စ မာသာ အတိက္ကန္တာ, အနာဂတော စတုမာသစ္စယေန ဘဝိဿတိ, ကတရဝဿာဝါသဿ ဒေတီ’’တိ? သစေ ‘‘အတီတဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, တံအန္တောဝဿံဝုဋ္ဌာနမေဝ ပါပုဏာတိ, ဒိသာပက္ကန္တာနမ္ပိ သဘာဂါ ဂဏှိတုံ လဘန္တိ.

සිවුරු මාසයේ පටන් හේමන්ත සෘතුවේ අවසාන දිනය දක්වා, 'වස්සාවාසික (වස් විසූ අයට දෙන සිවුරු) පූජා කරමු' යි කී කල්හි, කඨිනය අතුරා තිබුණද නැතත්, අතීත වස් විසූ භික්ෂූන්ටම එය හිමි වේ. ගිම්හාන කාලයේ පළමු දිනයේ පටන් මෙලෙස පැවසූ විට මාතෘකාවක් නැගිය යුතුය - 'අතීත වස් වාසයෙන් මාස පහක් ඉක්ම ගොස් ඇත, අනාගත වස් වාසය මාස හතරකින් පැමිණෙන්නේය, මොහු කවර වස් වාසයක භික්ෂූන්ට පූජා කරන්නේද?' කියාය. ඉදින් 'අතීත වස් විසූ අයට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය වස් තුළ විසූ අයටම හිමි වේ. වෙනත් දිශාවලට වැඩම කළද ඒ හා සමාන (සභාග) භික්ෂූන්ට එය ලබාගත හැකිය.

သစေ ‘‘အနာဂတေ ဝဿာဝါသိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, တံ ဌပေတွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟေတဗ္ဗံ. အထ ‘‘အဂုတ္တော ဝိဟာရော, စောရဘယံ အတ္ထိ, န သက္ကာ ဌပေတုံ, ဂဏှိတွာ ဝါ အာဟိဏ္ဍိတု’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သမ္ပတ္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဘာဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ဝဒတိ ‘‘ဣတော မေ ဘန္တေ တတိယေ ဝဿေ ဝဿာဝါသိကံ န ဒိန္နံ, တံ ဒမ္မီ’’တိ, တသ္မိံ အန္တောဝဿေ ဝုဋ္ဌဘိက္ခူနံ ပါပုဏာတိ. သစေ တေ ဒိသာ ပက္ကန္တာ, အညော ဝိဿာသိကော ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဧကောယေဝ အဝသိဋ္ဌော, သေသာ ကာလင်္ကတာ, သဗ္ဗံ ဧကဿေဝ ပါပုဏာတိ. သစေ ဧကောပိ နတ္ထိ, သံဃိကံ ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

ඉදින් 'මතු වස් වාසය සඳහා වස්සාවාසික පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය තබාගෙන වස් එළඹෙන දිනයේදී ගත යුතුය. ඉදින් 'විහාරය අනාරක්ෂිතය, සොරුන්ගේ බිය ඇත, තබා ගැනීමට නොහැකිය, රැගෙන හැසිරීමටද නොහැකිය' යි කී කල, 'පැමිණ සිටින අයට පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එය බෙදා ගත යුතුය. ඉදින් 'ස්වාමීනි, මවිසින් මීට තුන් වසරකට පෙර වස්සාවාසික පූජා නොකරන ලදී, එය පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, එම වස් කාලය තුළ වස් විසූ භික්ෂූන්ට එය හිමි වේ. ඉදින් ඔවුන් වෙනත් දිශාවලට වැඩම කර ඇත්නම්, වෙනත් විශ්වාසවන්ත භික්ෂුවක් එය ලබා ගනී නම්, එය දිය යුතුය. ඉදින් එක් නමක් පමණක් ඉතිරිව ඇත්නම්, සෙසු අය කළුරිය කර ඇත්නම්, සියල්ල ඒ එක් නමටම හිමි වේ. ඉදින් එක් නමක්වත් නැතිනම්, එය සංඝික වේ, සම්මුඛ වූ භික්ෂූන් විසින් එය බෙදාගත යුතුය.

အာဒိဿ ဒေတီတိ အာဒိသိတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေတိ; ယာဂုယာ ဝါတိအာဒီသု အယမတ္ထော – ယာဂုယာ ဝါ…ပေ… ဘေသဇ္ဇေ ဝါ အာဒိဿ ဒေတိ. တတြာယံ ယောဇနာ – ဘိက္ခူ အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ ယာဂုယာ နိမန္တေတွာ တေသံ ဃရံ ပဝိဋ္ဌာနံ ယာဂုံ ဒေတိ, ယာဂုံ ဒတွာ ပီတာယ ယာဂုယာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ, ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ, တေသံ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, ယေဟိ နိမန္တိတေဟိ ယာဂု ပီတာ, တေသံယေဝ ပါပုဏာတိ. ယေဟိ ပန ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဃရဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေဟိ ဝါ ဃရံ ပဝိဋ္ဌေဟိ ဝါ ယာဂု လဒ္ဓါ, ယေသံ ဝါ အာသနသာလတော ပတ္တံ အာဟရိတွာ မနုဿေဟိ နီတာ, ယေသံ ဝါ ထေရေဟိ ပေသိတာ, တေသံ န ပါပုဏာတိ. သစေ ပန နိမန္တိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အညေပိ ဗဟူ အာဂန္တွာ အန္တောဂေဟဉ္စ ဗဟိဂေဟဉ္စ ပူရေတွာ နိသိန္နာ, ဒါယကော စ ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘နိမန္တိတာ ဝါ ဟောန္တု အနိမန္တိတာ ဝါ, ယေသံ မယာ ယာဂု ဒိန္နာ, သဗ္ဗေသံ ဣမာနိ ဝတ္ထာနိ ဟောန္တူ’’တိ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏန္တိ. ယေဟိ ပန ထေရာနံ ဟတ္ထတော ယာဂု လဒ္ဓါ[Pg.426], တေသံ န ပါပုဏန္တိ. အထ သော ‘‘ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ, သဗ္ဗေသံ ဟောန္တူ’’တိ ဝဒတိ, သဗ္ဗေသံ ပါပုဏန္တိ. ဘတ္တခါဒနီယေသုပိ ဧသေဝ နယော.

'ආදිස්ස දේති' යනු නම් කර හෝ වෙන් කර දීමයි. 'යාගුයා වා' යනාදී පාඨවල අර්ථය මෙසේය - කැඳෙහි හෝ...පෙ... බෙහෙත්හි හෝ නම් කර දෙයි. එහි සම්බන්ධය මෙසේය - අද හෝ හෙට දින සඳහා කැඳ පිළිගැන්වීමට භික්ෂූන්ට ආරාධනා කොට, නිවසට වැඩම කළ එම භික්ෂූන්ට කැඳ පිළිගන්වයි, කැඳ වැළඳූ පසු 'යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා මගේ කැඳ වැළඳුවේද, ඔවුන්ට මේ සිවුරු පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, ආරාධිතව කැඳ වැළඳූ අයටම එය හිමි වේ. පිණ්ඩපාත චාරිත්‍රයෙන් නිවෙස් දොරකඩින් වඩිනා විට හෝ නිවසට වැඩම කළ විට කැඳ ලැබූ අයට හෝ අසන ශාලාවෙන් පාත්‍රය රැගෙන ගොස් මිනිසුන් විසින් කැඳ පිළිගන්වන ලද අයට හෝ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් යවන ලද අයට හෝ එය හිමි නොවේ. ඉදින් ආරාධිත භික්ෂූන් සමඟ තවත් බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කොට නිවස ඇතුළත හා පිටත පිරී යන සේ වැඩ සිටින්නේ නම්, දායකයා මෙසේ පවසයි නම් - 'ආරාධිත වුවත් නැතත්, මවිසින් යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට කැඳ පූජා කරන ලදද, ඒ සැමට මේ වස්ත්‍ර හිමි වේවා' යි කීවොත්, සැමටම හිමි වේ. ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අතින් කැඳ ලැබූ අයට එය හිමි නොවේ. ඉදින් ඔහු 'මගේ කැඳ වැළඳූ සැමටම හිමි වේවා' යි පවසයි නම්, සැමටම හිමි වේ. බත් හා කැවිලි පෙවිලි සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ.

စီဝရေ ဝါတိ ပုဗ္ဗေပိ ယေန ဝဿံ ဝါသေတွာ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ဟောတိ, သော စေ ဘိက္ခူ ဘောဇေတွာ ဝဒတိ – ‘‘ယေသံ မယာ ပုဗ္ဗေ စီဝရံ ဒိန္နံ, တေသံယေဝ ဣမံ စီဝရံ ဝါ သုတ္တံ ဝါ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ ဝါ ဟောန္တူ’’တိ, သဗ္ဗံ တေသံယေဝ ပါပုဏာတိ. သေနာသနေ ဝါတိ ယော မယာ ကာရိတေ ဝိဟာရေ ဝါ ပရိဝေဏေ ဝါ ဝသတိ, တဿိဒံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ တဿေဝ ဟောတိ. ဘေသဇ္ဇေ ဝါတိ ‘‘မယံ ကာလေန ကာလံ ထေရာနံ သပ္ပိအာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဒေမ, ယေဟိ တာနိ လဒ္ဓါနိ, တေသံယေဝိဒံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံယေဝ ဟောတိ.

'චීවරේ වා' යනු, පෙරද යම් දායකයෙකු විසින් වස් වස්වා භික්ෂූන්ට සිවුරු පූජා කර ඇත්නම්, ඔහු භික්ෂූන්ට දානය දී මෙසේ පවසයි නම් - 'මවිසින් පෙර යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු පූජා කරන ලදද, ඔවුන්ටම මේ සිවුර හෝ නූල් හෝ ගිතෙල්, මී පැණි, උක් හකුරු ආදිය හිමි වේවා' යි පවසයි නම්, ඒ සියල්ල ඔවුන්ටම හිමි වේ. 'සේනාසනේ වා' යනු, 'මවිසින් කරවන ලද විහාරයෙහි හෝ පරිවේණයෙහි යමෙක් වසන්නේද, ඔහුට මෙය හිමි වේවා' යි කී කල, ඔහුටම හිමි වේ. 'භේසජ්ජේ වා' යනු, 'අපි කලින් කලට ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට ගිතෙල් ආදී බෙහෙත් පූජා කරමු, යම් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඒවා ලැබුණේද, ඔවුන්ටම මෙය හිමි වේවා' යි කී කල, ඔවුන්ටම හිමි වේ.

ပုဂ္ဂလဿ ဒေတီတိ ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ဣမံ ဘန္တေ တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ဒေတိ. သစေ ပန ‘‘ဣဒံ တုမှာကဉ္စ တုမှာကံ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝဒတိ, ထေရဿ စ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ပါပုဏာတိ. ဥဒ္ဒေသံ ဂဟေတုံ အာဂတော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော စ အတ္ထိ, တဿာပိ ပါပုဏာတိ. ‘‘တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ နိဗဒ္ဓစာရိကဘိက္ခူနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဒေသန္တေဝါသိကာနံ ဝတ္တံ ကတွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. အယံ ပုဂ္ဂလဿ ဒေတီတိ ဣမသ္မိံ ပဒေ ဝိနိစ္ဆယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'පුද්ගලස්ස දේති' යනු 'මේ සිවුර අසවල් නම ඇති භික්ෂුවට පූජා කරමි' යි මෙසේ පසෙක සිට හෝ පාමුල තබා 'ස්වාමීනි, මෙය ඔබ වහන්සේට පූජා කරමි' යි මෙසේ ඉදිරියේ සිට හෝ පූජා කිරීමයි. ඉදින් 'මෙය ඔබ වහන්සේටත් ඔබ වහන්සේගේ අතේවාසිකයන්ටත් පූජා කරමි' යි පවසයි නම්, ස්ථවිරයන් වහන්සේටත් අතේවාසිකයන්ටත් එය හිමි වේ. උද්දේස (පාළිය) ඉගෙන ගැනීමට පැමිණි අයෙක් හෝ ඉගෙන ගෙන යන අයෙක් ඇත්නම්, ඔහුටද හිමි වේ. 'ඔබ වහන්සේලා සමඟ නිතර හැසිරෙන (නිබද්ධචාරික) භික්ෂූන්ට පූජා කරමි' යි කී කල, උද්දේස අතේවාසිකයන්ටද, වත්පිළිවෙත් කොට උද්දේස පරිපෘච්ඡා ආදිය ලබාගෙන හැසිරෙන සියලු භික්ෂූන්ටද හිමි වේ. මෙය 'පුද්ගලස්ස දේති' යන පදයෙහි විනිශ්චයයි. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

စီဝရက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චීවරක්ඛන්ධක වණ්ණනාව නිම විය.

၉. စမ္ပေယျက္ခန္ဓကံ

9. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකය

ကဿပဂေါတ္တဘိက္ခုဝတ္ထုကထာ

කස්සපගොත්ත භික්ෂු වස්තුව පිළිබඳ කතාව

၃၈၀. စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ [Pg.427] – ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေတိ ဂဂ္ဂရာနာမိကာယ ဣတ္ထိယာ ကာရိတပေါက္ခရဏိယာ တီရေ. တန္တိဗဒ္ဓေါတိ တသ္မိံ အာဝါသေ ကတ္တဗ္ဗတာတန္တိပဋိဗဒ္ဓေါ. ဥဿုက္ကမ္ပိ အကာသိ ယာဂုယာတိအာဒီသု မနုဿေဟိ အာဂန္တုကေသု အာဂတေသု အာစိက္ခေယျာထာတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ ဥဿုက္ကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ; န အဝုတ္တဋ္ဌာနေ. ဂစ္ဆ တွံ ဘိက္ခူတိ သတ္ထာ တဿ ဘိက္ခုနော တတ္ထေဝ သေနာသနံ သပ္ပာယန္တိ အဒ္ဒသ, တေနေဝမာဟ.

380. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයේ - 'ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරේ' යනු ගග්ගරා නම් දේවිය විසින් කරවන ලද පොකුණේ ඉවුරෙහි යන්නයි. 'තන්තිබද්ධෝ' යනු එම ආවාසයෙහි කළ යුතු කටයුතු කෙරෙහි උනන්දු වූ තැනැත්තා යන්නයි. 'උස්සුක්කම්පි අකාසි යාගුයා' යනාදී තැන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: මිනිසුන් විසින් 'ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩම කළ විට අපට දන්වන්න' යි පැවසූ තැනකම ඒ පිළිබඳව උනන්දු වීම වටී; එසේ නොපැවසූ තැනක උනන්දු වීම නොවටී. 'ගච්ඡ ත්වං භික්ඛු' යනු - ශාස්තෘන් වහන්සේ එම භික්ෂුවට එතැනම සේනාසනය සප්පාය බව දැක මෙසේ වදාළ සේක.

၃၈၂. အဓမ္မေန ဝဂ္ဂကမ္မံ ကရောန္တီတိအာဒီနံ ပရတော ပါဠိယံယေဝ နာနာကရဏံ အာဂမိဿတိ.

382. 'අධම්මේන වග්ගකම්මං කරොන්ති' යනාදී කර්මයන්ට පසුව පාළියෙහිම එහි වෙනස්කම් (විස්තර) පැමිණෙන්නේය.

၃၈၅. အညတြာပိ ဓမ္မာ ကမ္မံ ကရောန္တီတိ အညတြာပိ ဓမ္မံ ကမ္မံ ကရောန္တိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဘူတေန ဝတ္ထုနာ ကတံ ဓမ္မေန ကတံ နာမ ဟောတိ, တထာ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော. အညတြာပိ ဝိနယာ ကမ္မံ, အညတြာပိ သတ္ထုသာသနာ ကမ္မန္တိ ဧတေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ဝိနယောတိ စောဒနာ စ သာရဏာ စ. သတ္ထုသာသနန္တိ ဉတ္တိသမ္ပဒါ အနုဿာဝနသမ္ပဒါ စ; တာဟိ ဝိနာ ကမ္မံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ပဋိကုဋ္ဌကတန္တိ ပဋိကုဋ္ဌဉ္စေဝ ကတဉ္စ; ယံ အညေသု ပဋိက္ကောသန္တေသု ကတံ တံ ပဋိကုဋ္ဌဉ္စေဝ ဟောတိ ကတဉ္စ; တာဒိသမ္ပိ ကမ္မံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော.

385. "ධර්මයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති" යනු ධර්මය හැරදමා කර්මය කරති යන්නයි, නැතහොත් මෙයම පාඨයයි. පවතින කරුණු අනුව කරන ලද කර්මය "ධර්මයෙන් කරන ලද්දක්" නම් වේ, එසේ නොකරන බව මෙහි අර්ථයයි. "විනයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති, ශාස්තෘ ශාසනයෙන් බැහැරවද කර්මය කරති" යන පදයන්හිද ක්‍රමය මෙයමය. මෙහි "විනය" යනු චෝදනා කිරීම සහ සිහිපත් කරවීමයි. "ශාස්තෘ ශාසනය" යනු ඤත්ති සම්පත්තිය සහ අනුස්සාවන සම්පත්තියයි. ඒවායින් තොරව කර්මය කරති යනු අර්ථයයි. "පටිකුට්ඨ කත" යනු වළක්වන ලද්දක්ම කරන ලද බවයි. අන් අය වළක්වද්දී කරන ලද යම් කර්මයක් වේද, එය පටිකුට්ඨ (වළක්වන ලද) ද වෙයි, කත (කරන ලද) ද වෙයි. එවැනි කර්මයද කරති යනු අර්ථයයි.

၃၈၇. ဆယိမာနိ ဘိက္ခဝေ ကမ္မာနိ အဓမ္မကမ္မန္တိအာဒီသု ပန ‘‘ဓမ္မော’’တိ ပါဠိယာ အဓိဝစနံ. တသ္မာ ယံ ယထာဝုတ္တာယ ပါဠိယာ န ကရိယတိ, တံ အဓမ္မကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပါဠိယံယေဝ အာဂတော. သော စ ခေါ ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မာနံယေဝ ဝသေန. ယသ္မာ ပန ဉတ္တိကမ္မေ ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထေသု ဝိယ ဟာပနံ ဝါ အညထာ ကရဏံ ဝါ နတ္ထိ, အပလောကနကမ္မဉ္စ သာဝေတွာဝ ကရိယတိ, တသ္မာ တာနိ ပါဠိယံ န ဒဿိတာနိ, တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကမ္မာနံ ဝိနိစ္ဆယံ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမ.

387. "මහණෙනි, මේ අසද්ධර්ම කර්ම සයකි" යනාදී පාඨයන්හි "ධර්මය" යනු පාලි පාඨයට නමකි. එබැවින් යම් කර්මයක් ඉහත දැක්වූ පාලි පාඨයට අනුව සිදු නොකෙරේ නම්, එය "අධර්ම කර්මයක්" ලෙස දත යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි, විස්තරය පාලියෙහිම පැමිණ ඇත. එය ඤත්තිදුතිය සහ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයන්ගේ වශයෙන් පැමිණ ඇත. ඤත්ති කර්මයේදී ඤත්තිදුතිය සහ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයන්හි මෙන් අඩුවක් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් කිරීමක් නොමැති බැවින්ද, අපලෝකන කර්මයද දැන්වීමෙන් පසුව කරනු ලබන බැවින්ද, ඒවා පාලියෙහි විස්තර කර නැත. ඒ සියලු කර්මයන්ගේ විනිශ්චය පසුව විස්තර කරන්නෙමු.

စတုဝဂ္ဂကရဏာဒိကထာ

චතුවග්ගකරණාදි කථාව

၃၈၈. ဣဒါနိ [Pg.428] ယဒိဒံ ဆဋ္ဌံ ဓမ္မေန သမဂ္ဂကမ္မံ နာမ, တံ ယေဟိ သံဃေဟိ ကာတဗ္ဗံ, တေသံ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ သံဃာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကမ္မပ္ပတ္တောတိ ကမ္မံ ပတ္တော, ကမ္မယုတ္တော ကမ္မာရဟော; န ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကာတုံ နာရဟတီတိ အတ္ထော.

388. දැන් හයවැනි වූ යම් මේ "ධර්මයෙන් වූ සමග්‍ර කර්මය" නම් වේද, එය කිනම් සංඝයා විසින් කළ යුතුද යන්න පෙන්වීමට "පඤ්ච සංඝා" යනාදිය වදාරන ලදී. "කම්මප්පත්තෝ" යනු කර්මයට පැමිණි, කර්මයට සම්බන්ධ වූ, කර්මයට සුදුසු වූ යන්නයි. කිසිදු කර්මයක් කිරීමට නුසුදුසු නොවේ යනු අර්ථයයි.

၃၈၉. စတုဝဂ္ဂကရဏဉ္စေ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဘိက္ခုနိစတုတ္ထောတိအာဒိ ပရိသတော ကမ္မဝိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥက္ခိတ္တကဂ္ဂဟဏေန ကမ္မနာနာသံဝါသကော ဂဟိတော, နာနာသံဝါသကဂ္ဂဟဏေန လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော. နာနာသီမာယ ဌိတစတုတ္ထောတိ သီမန္တရိကာယ ဝါ ဗဟိသီမာယ ဝါ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေနာပိ သဒ္ဓိံ စတုဝဂ္ဂေါ ဟုတွာတိ အတ္ထော.

389. මහණෙනි, ‘සිවුනමක් ඇති කිරීමෙහි දී භික්ෂුණියක සිවුවැන්නිය කොට ඇති’ ආදී වචන, පිරිස හේතුවෙන් කර්මයේ විපත්තිය (පිරිහීම) දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘උක්ඛිත්තක’ (මහණකම අත්හිටවූ) යන වචනයෙන් විනය කර්මය හේතුවෙන් නානාසංවාසක වූ මහණා ගැනෙන අතර, ‘නානාසංවාසක’ යන වචනයෙන් ලබ්ධිය (මතය) හේතුවෙන් නානාසංවාසක වූ මහණා ගැනේ. ‘නානා සීමාවක සිටි සිවුවැන්නා’ යනු සීමාන්තරිකයක හෝ සීමාවෙන් පිටත හෝ හස්තපාසයෙහි සිටි මහණා ද සමඟ සිවුනමක් වීම යන්න අදහසයි.

၃၉၃. ပါရိဝါသိကစတုတ္ထောတိအာဒိ ပရိဝါသာဒိကမ္မာနံယေဝ ပရိသတော ဝိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, တေသံ ဝိနိစ္ဆယံ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမ.

393. ‘පාරිවාසිකයා සිවුවැන්නා කොට’ යනාදී වචන පරිවාස ආදී කර්මයන්හි ම පිරිස නිසා සිදුවන විපත්තිය දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. ඒවායේ විනිශ්චය පසුව (චුල්ලවග්ග සමුච්චයක්‍ඛන්ධකයෙහි) විස්තර කරන්නෙමු.

၃၉၄. ဧကစ္စဿ ဘိက္ခဝေ သံဃမဇ္ဈေ ပဋိက္ကောသနာ ရုဟတီတိအာဒိ ပဋိကုဋ္ဌကတကမ္မဿ ကုပ္ပာကုပ္ပဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပကတတ္တဿာတိ အဝိပန္နသီလဿ ပါရာဇိကံ အနဇ္ဈာပန္နဿ. အာနန္တရိကဿာတိ အတ္တနော အနန္တရံ နိသိန္နဿ.

394. ‘මහණෙනි, එක්තරා පුද්ගලයෙකුගේ සංඝයා මැද කරන විරෝධය වලංගු වේ’ යනාදී වචන වළක්වන ලද හා කරන ලද කර්මයක වලංගු බව හෝ නොවළංගු බව දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. ‘පකතත්ත’ යනු නොපිරිහුණු සීලය ඇති, පාරාජිකාවකට පත් නොවූ තැනැත්තායි. ‘ආනන්තරික’ යනු තමාට පසෙකින් ම වාඩි වී සිටින තැනැත්තායි.

ဒွေနိဿာရဏာဒိကထာ

නිස්සාරණ දෙවර්ගය පිළිබඳ කථාව

၃၉၅. ဒွေမာ ဘိက္ခဝေ နိဿာရဏာတိအာဒိ ဝတ္ထုတော ကမ္မာနံ ကုပ္ပာကုပ္ပဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အပ္ပတ္တော နိဿာရဏံ, တဉ္စေ သံဃော နိဿာရေတိ, သုနိဿာရိတော’’တိ ဣဒံ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မေန ဟိ ဝိဟာရတော နိဿာရေန္တိ, တသ္မာ တံ ‘‘နိဿာရဏာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဉ္စေသ ယသ္မာ ကုလဒူသကော န ဟောတိ, တသ္မာ အာဝေဏိကေန လက္ခဏေန အပ္ပတ္တော. ယသ္မာ ပနဿ အာကင်္ခမာနော သံဃော ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ ကရေယျာတိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သုနိဿာရိတော ဟောတိ. တဉ္စေ သံဃော နိဿာရေတီတိ သစေ သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝသေန နိဿာရေတိ, သော ယသ္မာ တတ္ထ ‘‘တိဏ္ဏံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူနံ အာကင်္ခမာနော သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရေယျ – ဧကော ဘဏ္ဍနကာရကော ဟောတိ ကလဟကာရကော ဝိဝါဒကာရကော ဘဿကာရကော သံဃေ အဓိကရဏကာရကော, ဧကော ဗာလော [Pg.429] ဟောတိ အဗျတ္တော အာပတ္တိဗဟုလော အနပဒါနော, ဧကော ဂိဟိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ အနနုလောမိကေဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၉၅) ဧဝံ ဧကေကေနပိ အင်္ဂေန နိဿာရဏာ အနုညာတာ, တသ္မာ သုနိဿာရိတော.

395. ‘මහණෙනි, මේ නිස්සාරණ (පිටුවහල් කිරීම්) දෙකකි’ යනාදී වචන වස්තුව (පුද්ගලයා) අනුව කර්මයන්ගේ වලංගු බව හෝ නොවළංගු බව දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘නිස්සාරණයට පත් නොවූවකු සංඝයා නිස්සාරණය කරයි නම්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකි’ යන මෙය පබ්බාජනීය කර්මය අරභයා වදාරන ලදී. මන්ද, පබ්බාජනීය කර්මයෙන් විහාරයෙන් පිටුවහල් කරනු ලබන බැවින් එයට ‘නිස්සාරණ’ යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු කුලදූෂකයෙකු නොවන බැවින්, පබ්බාජනීය කර්මයට අදාළ විශේෂ ලක්ෂණවලට ඔහු ඇතුළත් නොවේ. එසේ වුවද, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් ඔහුට පබ්බාජනීය කර්මය කළ හැකි යැයි වදාරා ඇති බැවින්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකු වේ. ‘සංඝයා ඔහු නිස්සාරණය කරයි නම්’ යනු, ඉදින් සංඝයා තජ්ජනීය කර්ම ආදියෙන් නිස්සාරණය කරයි නම්, එහි ‘මහණෙනි, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් කරුණු තුනකින් යුත් මහණෙකුට තජ්ජනීය කර්මය කළ හැකිය - එක්කෝ ඔහු කලහකාරී, දබරකාරී, විවාදකාරී, නිරර්ථක කතා බහුල, සංඝයා තුළ අධිකරණ ඇති කරන්නෙකු වේ; එක්කෝ ඔහු අඥාන, අදක්ෂ, ආපත්ති බහුල, සීමාවක් නැති වැරදි කරන්නෙකු වේ; එක්කෝ ඔහු ගිහියන් හා අනුලෝම නොවන ලෙස ඇසුරු කරන්නෙකු වේ’ යනුවෙන් මෙසේ එක් අංගයකින් වුවද නිස්සාරණය අනුදැන වදාරා ඇති බැවින්, ඔහු මැනවින් නිස්සාරණය කරන ලද්දෙකු වේ.

၃၉၆. ဩသာရဏာတိ ပဝေသနာ. တတ္ထ တဉ္စေ သံဃော ဩသာရေတီတိ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝသေန ပဝေသေတိ. ဒေါသာရိတောတိ ဒုဩသာရိတော. သဟဿက္ခတ္တုမ္ပိ ဥပသမ္ပာဒိတော အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ သာတိသာရာ, တထာ သေသော ကာရကသံဃော, န ကောစိ အာပတ္တိတော မုစ္စတိ. ဣတိ ဣမေ ဧကာဒသ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ ဒေါသာရိတာ. ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ပန ဒွတ္တိံသ သုဩသာရိတာ, ဥပသမ္ပာဒိတာ ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ, န တေ လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပန ကာရကသံဃော စ သာတိသာရာ, န ကောစိ အာပတ္တိတော မုစ္စတိ.

396. ඕසාරණ යනු ඇතුළත් කර ගැනීමයි. එහි ‘සංඝයා ඔහු ඇතුළත් කර ගනියි’ යනු උපසම්පදා කර්මය මගින් ඇතුළත් කර ගැනීමයි. ‘දෝසාරිත’ යනු වැරදි ලෙස ඇතුළත් කරන ලද්දකි. දහස් වාරයක් උපසම්පදා කළ ද ඔහු උපසම්පන්න නොවන අතර ආචාර්ය උපධ්‍යායවරු ද ඇතුළු කර්මකාරක සංඝයා වැරදි කරන්නෝ වෙති, කිසිවෙක් ඇවැතින් නිදහස් නොවේ. මෙසේ මේ අභව්‍ය පුද්ගලයන් එකොළොස් දෙනා වැරදි ලෙස ඇතුළත් කරන ලද්දෝ වෙති. අත් කැපූ ආදී තිස් දෙදෙනා මැනවින් ඇතුළත් කරන ලද්දෝ (සුඕසාරිත) වෙති. උපසම්පදා කළ පසු ඔවුහු උපසම්පන්නයෝ ම වෙති, ඔවුන්ට කිසිවක් කිව නොහැක. එහෙත් ආචාර්ය උපධ්‍යායවරු සහ කර්මකාරක සංඝයා වැරදි කරන්නෝ වෙති, කිසිවෙක් ඇවැතින් නිදහස් නොවේ.

၃၉၇. ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုဿ န ဟောတိ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိအာဒိ အဘူတဝတ္ထုဝသေန အဓမ္မကမ္မံ, ဘူတဝတ္ထုဝသေန ဓမ္မကမ္မဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိနိဿဇ္ဇိတာတိ ပဋိနိဿဇ္ဇိတဗ္ဗာ.

397. ‘මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවට ඇවතක් නැතැයි දත යුතුය’ යනාදී වචන අසත්‍ය කරුණු පදනම් කරගත් අධර්ම කර්ම සහ සත්‍ය කරුණු පදනම් කරගත් ධර්ම කර්ම දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘පටිනිස්සජ්ජිතා’ යනු අත්හළ යුතු යන්නයි.

ဥပါလိပုစ္ဆာကထာ

උපාලි හිමියන්ගේ ප්‍රශ්න පිළිබඳ කථාව

၄၀၀. ဥပါလိပဉှေသုပိ ဝတ္ထုဝသေနေဝ ဓမ္မာဓမ္မကမ္မံ ဝိဘတ္တံ. တတ္ထ ဒွေ နယာ – ဧကမူလကော စ ဒွိမူလကော စ. ဧကမူလကော ဥတ္တာနောယေဝ. ဒွိမူလကေ ယထာ သတိဝိနယော အမူဠှဝိနယေန သဒ္ဓိံ ဧကာ ပုစ္ဆာ ကတာ, ဧဝံ အမူဠှဝိနယာဒယောပိ တဿပါပိယျသိကာဒီဟိ. အဝသာနေ ပန ဥပသမ္ပဒါရဟံ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဧကမေဝ ပဒံ ဟောတိ. ပရတော ဘိက္ခူနမ္ပိ သတိဝိနယံ အာဒိံ ကတွာ ဧကေကေန သဒ္ဓိံ သေသပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

400. උපාලි ප්‍රශ්නවලදී ද වස්තුව අනුව ම ධර්ම සහ අධර්ම කර්ම බෙදා දක්වන ලදී. එහි ඒකමූලක සහ ද්විමූලක යනුවෙන් ක්‍රම දෙකකි. ඒකමූලක ක්‍රමය පැහැදිලි ය. ද්විමූලක ක්‍රමයේදී සතිවිනය, අමූළ්හවිනය සමඟ එක් ප්‍රශ්නයක් ලෙස කරන ලද්දේ යම් සේ ද, එසේ ම අමූළ්හවිනය ආදිය ද තස්සපාපිය්‍යසිකා ආදිය සමඟ එක් එක් ප්‍රශ්න ලෙස කරන ලදී. අවසානයේ දී ‘උපසම්පදාවට සුදුස්සා උපසම්පදා කරයි’ යනුවෙන් එක් පදයක් ම වේ. මින් ඉදිරියට භික්ෂූන්ගේ වාරයේදී ද සතිවිනය මුල් කරගෙන ඉතිරි පද එකිනෙක සමඟ ගැලපිය යුතුය.

တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ

තජ්ජනීය කර්මය පිළිබඳ කථාව

၄၀၇. ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဘဏ္ဍနကာရကောတိအာဒိ ‘‘အဓမ္မေနဝဂ္ဂံ, အဓမ္မေနသမဂ္ဂံ; ဓမ္မေနဝဂ္ဂံ, ဓမ္မပတိရူပကေနဝဂ္ဂံ, ဓမ္မပတိရူပကေနသမဂ္ဂ’’န္တိ ဣမေသံ ဝသေန စက္ကံ ဗန္ဓိတွာ တဇ္ဇနီယာဒီသု သတ္တသု ကမ္မေသု ပဋိပဿဒ္ဓီသု စ [Pg.430] ဝိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနပဒါနောတိ အပဒါနဝိရဟိတော. အပဒါနံ ဝုစ္စတိ ပရိစ္ဆေဒေါ; အာပတ္တိပရိစ္ဆေဒဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. တတော ပရံ ပဋိကုဋ္ဌကတကမ္မပ္ပဘေဒံ ဒဿေတုံ သာယေဝ ပါဠိ ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီဟိ သံသန္ဒိတွာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ န ကိဉ္စိ ပါဠိအနုသာရေန န သက္ကာ ဝိဒိတုံ, တသ္မာ ဝဏ္ဏနံ န ဝိတ္ထာရယိမှာတိ.

407. ‘මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් කලහකාරී වේ’ යනාදී වචන ‘අධර්මයෙන් වග්ග කර්මය, අධර්මයෙන් සමග්ග කර්මය, ධර්මයෙන් වග්ග කර්මය, ධර්ම රූපකයෙන් වග්ග කර්මය, ධර්ම රූපකයෙන් සමග්ග කර්මය’ යන මේවායේ වසයෙන් චක්‍රයක් බඳවා තජ්ජනීය ආදී කර්ම සතෙහි සහ ඒවා සංසිඳුවීමෙහි විපත්තිය දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. එහි ‘අනපදාන’ යනු සීමාවක් (අපදානයක්) නැති තැනැත්තායි. ‘අපදානය’ යනු සීමාවයි; ඇවතෙහි සීමාවක් නැති තැනැත්තා යනු අදහසයි. ඉන් පසුව වළක්වන ලද කර්ම ප්‍රභේද දැක්වීම පිණිස ඒ පාළිය ම ‘අකතං කම්මං’ ආදී පාඨයන් සමඟ සසඳා වදාරන ලදී. එහි පාළිය අනුව තේරුම් ගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් අටුවා විස්තරය වැඩි නොකළෙමු.

စမ္ပေယျက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ඇත.

၁၀. ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကံ

10. කෝසම්බකක්ඛන්ධකය

ကောသမ္ဗကဝိဝါဒကထာ

කෝසම්බක විවාද කථාව

၄၅၁. ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ [Pg.431] – တံ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိပိံသူတိ ဧတ္ထ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ဒွေ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တိ ဝိနယဓရော စ သုတ္တန္တိကော စ. တေသု သုတ္တန္တိကော ဘိက္ခု ဧကဒိဝသံ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိဋ္ဌော အာစမနဥဒကာဝသေသံ ဘာဇနေ ဌပေတွာဝ နိက္ခမိ. ဝိနယဓရော ပစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော တံ ဥဒကံ ဒိသွာ နိက္ခမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာဝုသော, တယာ ဣဒံ ဥဒကံ ဌပိတ’’န္တိ? ‘‘အာမာဝုသော’’တိ. ‘‘ကိံ တွံ ဧတ္ထ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘အာမ, န ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ဟောတိ, အာဝုသော ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ? ‘‘သစေ ဟောတိ, ဒေသိဿာမီ’’တိ. ‘‘သစေ ပန တေ, အာဝုသော, အသဉ္စိစ္စ အသတိယာ ကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တီ’’တိ. သော တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ အဟောသိ.

451. කෝසම්බකඛන්ධකයෙහි - ‘එම භික්ෂුව ඇවත නොදැකීම නිසා නෙරපා හරින ලදී’ යන්නෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය: එක්තරා ආරාමයක විනයධර සහ සුත්තන්තික යනුවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් වැඩසිටියහ. ඔවුන් අතුරින් සුත්තන්තික භික්ෂුව දිනක් වැසිකිළියට ගොස්, සෝදන පැන් බඳුනෙහි ඉතිරි කර පිටවී පැමිණියේය. පසුව එහි ගිය විනයධර භික්ෂුව එම ඉතිරි වූ පැන් දැක පිටතට පැමිණ සුත්තන්තික භික්ෂුවගෙන්, ‘ඇවැත්නි, ඔබ මෙහි පැන් ඉතිරි කළෙහිද?’ යි ඇසීය. ‘එසේය ඇවැත්නි’ යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ‘මෙහි ඇවතක් සිදුවන බව ඔබ නොදන්නෙහිද?’ යි ඇසූ විට, ‘එසේය, මම නොදනිමි’ යි පැවසීය. ‘ඇවැත්නි, මෙහි ඇවතක් සිදුවේ’ යයි විනයධර භික්ෂුව කී විට, ‘ඉදින් ඇවතක් වේ නම් මම එය දේශනා (ප්‍රකාශ) කරමි’ යි සුත්තන්තික භික්ෂුව කීය. ‘ඇවැත්නි, ඉදින් ඔබ එය නොදැනුවත්ව හෝ සිහියක් නොමැතිව කළේ නම් ඇවතක් නැත’ යි විනයධර භික්ෂුව පැවසීය. එවිට සුත්තන්තික භික්ෂුව එය ඇවතක් නොවන බවට නිගමනය කළේය.

ဝိနယဓရောပိ အတ္တနော နိဿိတကာနံ ‘‘အယံ သုတ္တန္တိကော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနောပိ န ဇာနာတီ’’တိ အာရောစေသိ. တေ တဿ နိဿိတကေ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာတီ’’တိ အာဟံသု. တေ ဂန္တွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ အာရောစေသုံ. သော ဧဝမာဟ – ‘‘အယံ ဝိနယဓရော ပုဗ္ဗေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒတိ. မုသာဝါဒီ ဧသောတိ. တေ ဂန္တွာ ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော မုသာဝါဒီ’’တိ ဧဝံ အညမညံ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု. တတော ဝိနယဓရော ဩကာသံ လဘိတွာ တဿ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိပိံသူ’’တိ.

විනයධර භික්ෂුවද තමාගේ අතේවාසිකයන්ට, ‘මේ සුත්තන්තික භික්ෂුව ඇවතට පත්වීත් ඒ බව නොදනී’ යයි පැවසීය. ඒ අතේවාසිකයෝ සුත්තන්තික භික්ෂුවගේ අතේවාසිකයන් දැක, ‘ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ඇවතට පත්වීත් ඇවතෙහි ස්වභාවය නොදනිති’ යි කීහ. ඔවුහු ගොස් තම උපාධ්‍යායයන්ට ඒ බව පැවසූහ. එවිට සුත්තන්තික භික්ෂුව මෙසේ කීය: ‘මේ විනයධර භික්ෂුව කලින් ඇවතක් නැතැයි කියා දැන් ඇවතක් ඇතැයි පවසයි. මොහු මුසාවාදියෙකි.’ ඒ ශිෂ්‍යයෝ ද ගොස්, ‘ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ මුසාවාදියෙකි’ යි කියමින් ඔවුනොවුන් අතර කලහය වැඩි කළහ. පසුව විනයධර භික්ෂුව අවස්ථාවක් ලබාගෙන, එම ඇවත පිළිගැනීමට අකමැති වීම සම්බන්ධයෙන් සුත්තන්තික භික්ෂුවට උක්ඛේපනීය කර්මය (සංඝයාගෙන් නෙරපීම) කළේය. එබැවින් සංගීතිකාරකයන් විසින් ‘එම භික්ෂුව ඇවත නොදැකීම නිසා නෙරපා හරින ලදී’ යයි වදාරන ලදී.

၄၅၃. ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃော ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃောတိ ဧတ္ထ န တာဝ ဘိန္နော; အပိစ ခေါ ယထာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ‘‘ဣဒါနိ သဿံ နိပ္ဖန္န’’န္တိ ဝုစ္စတိ, အဝဿဉှိ တံ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ, ဧဝမေဝ ဣမိနာ ကာရဏေန အာယတိံ အဝဿံ ဘိဇ္ဇိဿတိ, သော စ ခေါ ကလဟဝသေန န သံဃဘေဒဝသေန, တသ္မာ ‘‘ဘိန္နော’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ဘမအတ္ထဝသေန စေတ္ထ အာမေဍိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

453. ‘භික්ෂු සංඝයා භේද විය, භික්ෂු සංඝයා භේද විය’ යන මෙහි තාමත් සංඝයා භේද වී නැත. එසේ වුවත්, වැසි වැටුණු පසු ‘දැන් ගොවිතැන සාර්ථක විය’ යි පවසන්නා සේ (එය අනාගතයේ ඒකාන්තයෙන් සිදුවන බැවින්), මෙම හේතුව නිසා මතු ඒකාන්තයෙන්ම භේදය සිදුවේ. එම භේදයද කලහය නිසා සිදුවන්නක් මිස සංඝභේදක කර්මය නිසා සිදුවන භේදයක් නොවේ. එබැවින් ඒකාන්තයෙන් සිදුවන බව සැලකීමෙන් ‘භේද විය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මෙහි දෙවරක් පැවසීම (ආමේඩිතය) කළබලකාරී ස්වභාවය හැඟවීම පිණිස බව දත යුතුය.

၄၅၄. ဧတမတ္ထံ [Pg.432] ဘာသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ ကသ္မာ ဧဝံ ဘာသိတွာ ပက္ကာမိ? သစေ ဟိ ဘဂဝါ ဥက္ခေပကေ ဝါ ‘‘အကာရဏေ တုမှေဟိ သော ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တော’’တိ ဝဒေယျ, ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကေ ဝါ ‘‘တုမှေ အာပတ္တိံ အာပန္နာ’’တိ ဝဒေယျ, ‘‘ဧတေသံ ဘဂဝါ ပက္ခော, ဧတေသံ ဘဂဝါ ပက္ခော’’တိ ဝတွာ အာဃာတံ ဗန္ဓေယျုံ, တသ္မာ တန္တိမေဝ ဌပေတွာ ဧတမတ္ထံ ဘာသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

454. ‘මෙම කරුණ වදාරා අස්නෙන් නැගිට වැඩියහ’ යන්නෙහි, ඇයි එසේ වදාරා වැඩම කළ සේක්ද? ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නෙරපා හරින ලද භික්ෂූන්ට ‘නුඹලා හේතුවක් නොමැතිව එම භික්ෂුව නෙරපා හැරියා’ යයි පැවසුවහොත් හෝ නෙරපීමට අනුබල දුන් අයට ‘නුඹලා ඇවතට පත්වුණා’ යයි පැවසුවහොත්, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් පාර්ශ්වයකට පක්ෂග්‍රාහී ය’ යි පවසා වෛර බඳිනු ඇත. එබැවින් ධර්මය පමණක් ස්ථිරව තබා, මෙම අර්ථය වදාරා අස්නෙන් නැගිට වැඩම කළහ.

၄၅၅. အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနန္တိ ဧတ္ထ ယော သံဃေန ဥက္ခေပနီယကတာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ ပက္ခေ နိသိန္နော ‘‘တုမှေ ကိံ ဘဏထာ’’တိ တေသဉ္စ ဣတရေသဉ္စ လဒ္ဓိံ သုတွာ ‘‘ဣမေ အဓမ္မဝါဒိနော, ဣတရေ ဓမ္မဝါဒိနော’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတိ, အယံ တေသံ မဇ္ဈေ နိသိန္နောဝ တေသံ နာနာသံဝါသကော ဟောတိ, ကမ္မံ ကောပေတိ, ဣတရေသမ္ပိ ဟတ္ထပါသံ အနာဂတတ္တာ ကောပေတိ. ဧဝံ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ နာနာသံဝါသကံ ကရောတိ. သမာနသံဝါသကန္တိ ဧတ္ထာပိ ယော အဓမ္မဝါဒီနံ ပက္ခေ နိသိန္နော ‘‘အဓမ္မဝါဒိနော ဣမေ, ဣတရေ ဓမ္မဝါဒိနော’’တိ တေသံ မဇ္ဈံ ပဝိသတိ, ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ပန ပက္ခေ နိသိန္နော ‘‘ဣမေ ဓမ္မဝါဒိနော’’တိ ဂဏှာတိ, အယံ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ သမာနသံဝါသကံ ကရောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

455. ‘තමාම තමා’ යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. යම් භික්ෂුවක් සංඝයා විසින් උක්ඛේපනීය කර්මය කරන ලද අධර්මවාදීන්ගේ පාර්ශ්වයෙහි හිඳ, ‘ඔබලා කුමක් පවසන්නහුද?’ යි ඔවුන්ගේත් අන් අයගේත් මතයන් අසා, ‘මොවුහු අධර්මවාදීහුය, අනෙක් අය ධර්මවාදීහුය’ යි සිතක් උපදවයිද, ඔහු ඔවුන් මැද සිටියදීම ඔවුන්ගෙන් වෙන්වූ වාසය ඇත්තෙකු (නානාසංවාසක) වෙයි. එමගින් විනය කර්මය අවුල් කරයි. අනෙක් පාර්ශ්වයට සමීප නොවූ නිසාත් කර්මය අවුල් කරයි. මෙසේ ඔහු තමාම තමා නානාසංවාසකයෙකු බවට පත්කර ගනී. ‘සමාන සංවාසකයෙකු’ යන්නෙහිද, අධර්මවාදීන් පස හිඳ ‘මොවුහු අධර්මවාදීහුය, අනෙක් අය ධර්මවාදීහුය’ යි දැන ඔවුන් (ධර්මවාදීන්) මැදට පිවිසෙයිද, නැතහොත් යම් පාර්ශ්වයක හිඳ ‘මොවුහු ධර්මවාදීහුය’ යි පිළිගනීද, ඔහු තමාම තමා සමාන සංවාසකයෙකු කරගන්නේ යයි දත යුතුය.

၄၅၆. ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကာယေန ပဟရန္တာ ကာယကမ္မံ ဥပဒံသေန္တိ, ဖရုသံ ဝဒန္တာ ဝစီကမ္မံ ဥပဒံသေန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟတ္ထပရာမာသံ ကရောန္တီတိ ကောဓဝသေန ဟတ္ထေဟိ အညမညံ ပရာမသနံ ကရောန္တိ. အဓမ္မိယာယမာနေတိ အဓမ္မိယာနိ ကိစ္စာနိ ကုရုမာနေ. အသမ္မောဒိကာဝတ္တမာနာယာတိ အသမ္မောဒိကာယ ဝတ္တမာနာယ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သမ္မောဒနကထာယ အဝတ္တမာနာယာတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ န အညမညန္တိ ဧတ္ထ ဒွေ ပန္တိယော ကတွာ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဓမ္မိယာယမာနေ ပန သမ္မောဒိကာယ ဝတ္တမာနာယ အာသနန္တရိကာယ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဧကေကံ အာသနံ အန္တရံ ကတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

456. ‘කායකර්මය හා වචීකර්මය’ යන මෙහි, පහර දෙන භික්ෂූහු කායකර්මය දක්වති, රළු වදන් පවසන්නාහු වචීකර්මය දක්වතැයි දත යුතුය. ‘අතින් අල්ලති’ යන්නෙන් ක්‍රෝධය නිසා ඔවුනොවුන්ගේ අත් ඇල්ලීම හෝ පිරිමැදීම කරති. ‘අධාර්මික කටයුතු කරන කල්හි’ යනු ධර්මයට පටහැනි ක්‍රියාවන් කරන විටය. ‘නොසතුටින් පවතින කල්හි’ යනු ප්‍රීතිමත් නොවන වචන පවතින විටය. නැතහොත් සතුටු සාමීචි කතා නොපවතින කල්හි යනු අර්ථයයි. ‘මෙතෙක් ඔවුනොවුන් අතර නැත’ යන්නෙහි පේළි දෙකක් සාදා, සීමාව (උපචාරය) අතහැර වාඩි විය යුතුය. ධාර්මික කටයුතු කරන කල්හි සහ සතුටු සාමීචි පවතින කල්හි, ආසන දෙකක් අතර එක් ආසනයක් හිස්ව තබමින් වාඩි විය යුතුය.

၄၅၇-၄၅၈. မာ ဘဏ္ဍနန္တိအာဒီသု ‘‘အကတ္ထာ’’တိ ပါဌသေသံ ဂဟေတွာ ‘‘မာ ဘဏ္ဍနံ အကတ္ထာ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဓမ္မဝါဒီတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကေသု အညတရော. အယံ ပန ဘိက္ခု ဘဂဝတော အတ္ထကာမော, အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပာယော [Pg.433] ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ကောဓာဘိဘူတာ သတ္ထု ဝစနံ န ဂဏှန္တိ, မာ ဘဂဝါ ဧတေ ဩဝဒန္တော ကိလမိတ္ထာ’’တိ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဘဂဝါ ပန ‘‘ပစ္ဆာပိ သညံ လဘိတွာ ဩရမိဿန္တီ’’တိ တေသံ အနုကမ္ပာယ အတီတဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ ကထေသိ. တတ္ထ အနတ္ထတောတိ အနတ္ထော အတော; ဧတသ္မာ မေ ပုရိသာ အနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ အနတ္ထတောတိ အနတ္ထဒေါ. သေသံ ပါကဋမေဝ.

457-458. ‘කලහ නොකරන්න’ යනාදී තන්හි, ‘නොකළාහුය’ යන ඉතිරි පාඨය ගෙන ‘කලහයක් නොකරන්න’ යන්න අර්ථය ලෙස දත යුතුය. ‘අධර්මවාදී’ යනු නෙරපන ලද භික්ෂුව අනුගමනය කරන්නන් අතර එක් අයෙකි. මේ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට හිතවත් අයෙකි. ඔහු මෙසේ සිතූ බව කියැවේ: ‘මේ භික්ෂූහු ක්‍රෝධයෙන් මඬනා ලදහ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය නොපිළිපදිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මොවුන්ට අවවාද කරමින් වෙහෙස නොවී වැඩසිටින සේක්වා.’ එබැවින් ඔහු එසේ පැවසීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘පසුව හෝ මොවුහු සිහිය ලබා සංසිඳෙනු ඇත’ යි සිතා, ඔවුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අතීත කතාවක් ගෙන හැර දැක්වූහ. එහි ‘අනත්ථතො’ යනු මේ තැනැත්තාගෙන් අවැඩක් වේවා යන්නයි. එනම් ‘මට මොහුගෙන් අවැඩක් වේවා’ යන්නයි. නැතහොත් අවැඩක් කරන්නා යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

၄၆၄. ပုထုသဒ္ဒေါတိအာဒိဂါထာသု ပန ပုထု မဟာ သဒ္ဒေါ အဿာတိ ပုထုသဒ္ဒေါ. သမဇနောတိ သမာနော ဧကသဒိသော ဇနော; သဗ္ဗော စာယံ ဘဏ္ဍနကာရကောဇနော သမန္တတော သဒ္ဒနိစ္ဆာရဏေန ပုထုသဒ္ဒေါ စေဝ သဒိသော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ဗာလော ကောစိ မညထာတိ တတ္ထ ကောစိ ဧကောပိ ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ န မညိတ္ထ; သဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတမာနိနောယေဝ. နာညံ ဘိယျော အမညရုန္တိ ကောစိ ဧကောပိ ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ စ န မညိတ္ထ; ဘိယျော စ သံဃသ္မိံ ဘိဇ္ဇမာနေ အညမ္ပိ ဧကံ ‘‘မယှံ ကာရဏာ သံဃော ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ န မညိတ္ထာတိ အတ္ထော.

464. ‘මහත් ශබ්ද ඇත්තේය’ යනාදී ගාථාවල, විශාල ශබ්ද පවතින බැවින් ‘පුථුසද්ද’ නම් වේ. ‘සමජන’ යනු කලහ කිරීමෙහි සමාන වූ ජනයායි. කලහ කරන මේ සියලු පිරිස හැම තැනින්ම ශබ්ද පිට කිරීම නිසා විශාල ශබ්ද ඇත්තෝ සහ සමාන අදහස් ඇත්තෝ යයි කියන ලදී. ‘කිසිවෙකු තමා බාලයෙකු යයි නොසිතුවේය’ යන්නෙහි, එහි සිටි එකම භික්ෂුවකවත් ‘මම මෝඩයෙක්මි’ යි නොසිතූහ. සියල්ලෝම තමන් පණ්ඩිතයන් යයි සිතා සිටියහ. ‘වෙනත් වැඩි දෙයක් නොදත්හ’ යනු කිසිවෙකු ‘මා මෝඩයෙකි’ යි නොසිතූවා සේම, ‘සංඝයා භේද වන කල්හි මා නිසා සංඝයා භේද වේ’ යන මේ කරුණ පවා ඔවුන් නොදැන සිටි බව අර්ථයයි.

ပရိမုဋ္ဌာတိ ပရိမုဋ္ဌဿတိနော. ဝါစာဂေါစရဘာဏိနောတိ ရာကာရဿ ရဿာဒေသော ကတော, ဝါစာဂေါစရာ န သတိပဋ္ဌာနာဒိဂေါစရာ. ဘာဏိနော စ ကထံ ဘာဏိနော? ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ ယာဝ မုခံ ပသာရေတုံ ဣစ္ဆန္တိ, တာဝ ပသာရေတွာ ဘာဏိနော, ဧကောပိ သံဃဂါရဝေန မုခသင်္ကောစံ န ကရောတီတိ အတ္ထော. ယေန နီတာတိ ယေန ကလဟေန ဣမံ နိလ္လဇ္ဇဘာဝံ နီတာ. န တံ ဝိဒူတိ န တံ ဇာနန္တိ, ‘‘ဧဝံ သာဒီနဝေါ အယ’’န္တိ.

‘පරිමුට්ඨා’ යනු මුළා වූ සිහිය ඇත්තෝය. ‘වාචාගෝචරභාණිනො’ යන්නෙහි ‘රා’ අක්ෂරය කෙටි (රස්ස) කර ඇත. ඔවුන්ගේ ගෝචරය (විෂයය) වචනය මිස සතිපට්ඨානය ආදිය නොවේ. ඔවුන් කතා කරන්නෝය. කෙසේ කතා කරන්නෝද? කට ඇරීමට හැකි තාක් දුරට කට ඇරගෙන කතා කරති. සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් එකෙකු හෝ කට පියාගෙන නිහඬ නොවන බව අර්ථයයි. ‘යම් කලහයක් නිසා’ යනු යම් රණ්ඩුවක් නිසා මේ ලැජ්ජා නැති බවට පත් වූවාහුද, ‘එය නොදනිති’ යනු එම කලහයෙහි මෙතරම් ආදීනවයක් පවතින බව ඔවුහු නොදනිති යන්නයි.

ယေ စ တံ ဥပနယှန္တီတိ တံ ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ, အဝဓိ မ’’န္တိအာဒိကံ အာကာရံ ယေ စ ဥပနယှန္တိ. သနန္တနောတိ ပေါရာဏော.

"මොහු මට බැන්නේය, මට පහර දුන්නේය" යනාදී වශයෙන් වූ ඒ (වෛරී) ස්වභාවය යම් කෙනෙක් බැඳ තබා ගනිත්ද (එය මෙහි අදහසයි). 'සනන්තන' යනු පැරණි වූ ස්වභාවයයි (හෙවත් සනාතන ධර්මයයි).

ပရေတိ ပဏ္ဍိတေ ဌပေတွာ တတော အညေ ဘဏ္ဍနကာရကာ ပရေ နာမ. တေ ဧတ္ထ သံဃမဇ္ဈေ ကလဟံ ကရောန္တာ ‘‘မယံ ယမာမသေ ဥပယမာမ; သတတံ သမိတံ မစ္စုသန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ န ဇာနန္တိ. ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာ ‘‘မယံ မစ္စုသမီပံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝိဇာနန္တိ. တတော [Pg.434] သမ္မန္တိ မေဓဂါတိ ဧဝဉှိ တေ ဇာနန္တာ ယောနိသောမနသိကာရံ ဥပ္ပာဒေတွာ မေဓဂါနံ ကလဟာနံ ဝူပသမာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ.

'පරෙ' යනු පණ්ඩිතයන් හැර අන්‍ය වූ කලහ කරන්නා වූ පුද්ගලයෝය. ඔවුහු මේ සංඝයා මැද කලහ කරමින්, "අපි (වෛරයෙන්) වෙන් වෙමු, අපි නිරන්තරයෙන්ම මරණය අභියසට යන්නෙමු" යන කරුණ නොදනිති. 'යෙ ච තත්ථ විජානන්ති' යනු එහි සිටින යම් පණ්ඩිත කෙනෙක් "අපි මරණය වෙත යන්නෙමු" යැයි දනිත්ද (යන්නයි). එසේ දන්නා වූ ඒ පණ්ඩිතයෝ යෝනිසෝ මනසිකාරය උපදවාගෙන කලහයන් සංසිඳුවීම පිණිස පිළිපදිති.

အဋ္ဌိစ္ဆိန္နာတိ အယံ ဂါထာ ဗြဟ္မဒတ္တဉ္စ ဒီဃာဝုကုမာရဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တေသမ္ပိ ဟောတိ သင်္ဂတိ, ကသ္မာ တုမှာကံ န ဟောတိ, ယေသံ ဝေါ နေဝ မာတာပိတူနံ အဋ္ဌီနိ ဆိန္နာနိ, န ပါဏာ ဟတာ, န ဂဝါဿဓနာနိ ဟဋာနီတိ.

'අට්ඨිච්ඡින්නා' යන මෙම ගාථාව බ්‍රහ්මදත්ත රජු සහ දීඝාවු කුමාරයා අරභයා වදාරන ලදී. ඔවුන් අතර පවා (යළි) සමගියක් ඇති වූයේ නම්, මව්පියන්ගේ ඇට නොසිඳුණු, ප්‍රාණීන් නසනු නොලැබූ, ගව අශ්ව ධනය පැහැර නොගත් තොපට (සමගියක්) ඇති නොවන්නේ මන්ද? (යනු අර්ථයයි).

သစေ လဘေထာတိအာဒိဂါထာ ပဏ္ဍိတသဟာယဿ စ ဗာလသဟာယဿ စ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနီတိ ပါကဋပရိဿယေ စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယေ စ အဘိဘဝိတွာ တေန သဒ္ဓိံ အတ္တမနော သတိမာ စရေယျ.

'සචෙ ලභේථ' යනාදී ගාථාව පණ්ඩිත යහළුවාගේ සහ බාල (අඥාන) යහළුවාගේ ගුණ සහ අගුණ දැක්වීම පිණිස වදාරන ලදී. 'අභිභුය්ය සබ්බානි පරිස්සයානි' යනු ප්‍රකට උවදුරු මෙන්ම සැඟවුණු උවදුරු (රාගාදී කෙලෙස්) ද මැඩපවත්වා ඔහු සමඟ සතුටු සිතින් හා සිහි නුවණින් යුක්තව හැසිරිය යුතුය (යන්නයි).

ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတန္တိ ယထာ အတ္တနော ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ မဟာဇနကရာဇာ စ အရိန္ဒမမဟာရာဇာ စ ပဟာယ ဧကကာ စရိံသု; ဧဝံ စရေယျာတိ အတ္ထော. မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါတိ မာတင်္ဂေါ အရညေ နာဂေါဝ. မာတင်္ဂေါတိ ဟတ္ထီ ဝုစ္စတိ; နာဂေါတိ မဟန္တာဓိဝစနမေတံ. ယထာ ဟိ မာတုပေါသကော မာတင်္ဂနာဂေါ အရညေ ဧကော စရိ, န စ ပါပါနိ အကာသိ. ယထာ စ ပါလိလေယျကော, ဧဝံ ဧကော စရေ, န စ ပါပါနိ ကယိရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

'රාජාව රට්ඨං විජිතං' යනු මහාජනක රජු සහ අරින්දම මහාරාජයා තමන් දිනාගත් රාජ්‍යය හැරදමා හුදකලාව හැසිරුණා සේ (හැසිරිය යුතුය යනුයි). 'මාතංගරඤ්ඤේව නාගෝ' යනු වනයේ වසන මාතංග හස්තියෙකු මෙනි. 'මාතංග' යනු හස්තියාට නමකි. 'නාග' යනු ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හඟවන නාමයකි. මව්පියන් පෝෂණය කළ මාතංග හස්තියා වනයේ හුදකලාව හැසිරෙමින් පව් නොකළා සේ ද, පාලිලෙය්යක හස්තියා සේ ද, එලෙසම තනිව හැසිරිය යුතුය, පව් නොකළ යුතුය යන්න මෙහි අදහසයි.

ပါလိလေယျကဂမနကထာ

පාලිලෙය්යක වනයට වැඩම කිරීම පිළිබඳ කථාව.

၄၆၇. ပါလိလေယျကေ ဝိဟရတိ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေတိ ပါလိလေယျကံ ဥပနိဿာယ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတိ. ဟတ္ထိနာဂေါတိ မဟာဟတ္ထီ. ဟတ္ထိကလဘေဟီတိ ဟတ္ထိပေါတကေဟိ. ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟီတိ ခီရူပကေဟိ ဒဟရပေါတကေဟိ. ဆိန္နဂ္ဂါနီတိ တေဟိ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆန္တေဟိ ဆိန္နဂ္ဂါနိ ခါယိတာဝသေသာနိ ခါဏုသဒိသာနိ တိဏာနိ ခါဒတိ. ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂန္တိ တေန ဟတ္ထိနာဂေန ဥစ္စဋ္ဌာနတော ဘဉ္ဇိတွာ ဘဉ္ဇိတွာ ပါတိတံ. အဿ သာခါဘင်္ဂန္တိ ဧတဿ သန္တကံ သာခါဘင်္ဂံ တေ ခါဒန္တိ. အာဝိလာနီတိ တေဟိ ပဌမတရံ ဩတရိတွာ ပိဝန္တေဟိ အာလုလိတာနိ ကဒ္ဒမောဒကာနိ ပိဝတိ. ဩဂါဟာတိ တိတ္ထတော.

467. 'පාලිලෙය්යකෙ විහරති රක්ඛිතවනසණ්ඩෙ' යනු පාලිලෙය්යක ගම ඇසුරු කරමින් රක්ඛිත වනයෙහි වසන සේක (යන්නයි). 'හත්ථිනාගො' යනු මහා හස්තියාය. 'හත්ථිකලභෙහි' යනු ඇත් පැටවුන් සමඟය. 'හත්ථිච්ඡාපෙහි' යනු මව් කිරි බොන කුඩා ඇත් පැටවුන් සමඟය. 'ඡින්නග්ගානි' යනු උන් තමන්ට ඉදිරියෙන් යමින් අග සිඳ දැමූ, කෑ පසු ඉතිරි වූ ඉපල් වැනි තණකොළ අනුභව කරයි. 'ඔභග්ගොභග්ගං' යනු ඒ හස්තියා උස් තැන්වලින් කඩා හෙළන ලද අතුය. 'අස්ස සාඛාභංගං' යනු උන් මේ හස්තියාට අයිති අතු අනුභව කරති. 'ආවිලානි' යනු උන් පළමුව දියට බැස බීම නිසා මඩ සහිත වූ බොර ජලය බොන්නට සිදු වෙයි. 'ඕගාහා' යනු තොටුපළෙනි.

နာဂဿ နာဂေနာတိ ဟတ္ထိနာဂဿ ဗုဒ္ဓနာဂေန. ဤသာဒန္တဿာတိ ရထဤသာသဒိသဒန္တဿ. ယဒေကော ရမတီ ဝနေတိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓနာဂေါ ဝိယ အယမ္ပိ ဟတ္ထိနာဂေါ ဧကော ပဝိဝိတ္တော ဝနေ ရမတိ; တသ္မာဿ နာဂဿ [Pg.435] နာဂေန စိတ္တံ သမေတိ, ဧကီဘာဝရတိယာ ဧကသဒိသံ ဟောတီတိ အတ္ထော.

'නාගස්ස නාගෙන' යනු ඇත් රජුගේ සිත බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සිත සමඟ (සසඳයි). 'ඊසාදන්තස්ස' යනු කරත්ත රිය සකක නැගිල්ලක් වැනි දළ ඇති හස්තියාගේය. 'යදෙකො රමතී වනෙ' යනු බුදු රජාණන් වහන්සේ මෙන්ම මේ හස්තියා ද හුදකලාව වනයෙහි ඇලී වසන බැවින්, ඒ හස්තියාගේ සිත බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සිත සමඟ එක්වෙයි. ඒකාකීව විසීමේ සතුට නිසා (සිත) සමාන වේ යනු අර්ථයයි.

ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာတိ ဧတ္ထ တေမာသံ ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ကောသမ္ဗကေဟိ ကိရ ဥဗ္ဗာဠှော ဘဂဝါ တေမာသံ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝသီတိ သဗ္ဗတ္ထ ကထာ ပတ္ထဋာ အဟောသိ.

'යථාභිරන්තං විහරිත්වා' යන්නෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි තෙමසක් වැඩසිටි බව දත යුතුය. කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ගේ කරදරය නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙමසක් වනයට වැදී වැඩසිටි බව සියලු තැන පැතිර ගිය කථාව විය.

အထ ခေါ ကောသမ္ဗကာ ဥပါသကာတိ အထ ခေါ ဣမံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ ကောသမ္ဗိဝါသိနော ဥပါသကာ.

'අථ ඛො කොසම්බකා උපාසකා' යනු, එම කථාව අසා කොසඹෑ නුවර වාසී උපාසකවරු (මෙසේ කතාබහ කළහ).

အဋ္ဌာရသဝတ္ထုကထာ

කරුණු දහඅටක් පිළිබඳ කථාව.

၄၆၈. အဓမ္မံ ဓမ္မောတိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

468. අධර්මය ධර්මය යනාදී වශයෙන් වූ සංඝ භේදයට කරුණු වන කරුණු දහඅට සංඝභේදකක්ඛන්ධකයේදී විස්තර කරන්නෙමු.

၄၇၅. တံ ဥက္ခိတ္တကံ ဘိက္ခုံ ဩသာရေတွာတိ တံ ဂဟေတွာ သီမံ ဂန္တွာ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတွာ ကမ္မဝါစာယ ဩသာရေတွာ. တာဝဒေဝ ဥပေါသထောတိ တံဒိဝသမေဝ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ သာမဂ္ဂီဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော.

475. 'තං උක්ඛිත්තකං භික්ඛුං ඕසාරෙත්වා' යනු ඔහු කැඳවාගෙන සීමාවට ගොස් ඇවැත් දේශනා කරවා කම්මවාචාවෙන් (සංඝයා අතරට) පිළිගැනීමයි. 'තාවදෙව උපොසථො' යනු එදිනම උපොසථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ පරිදි සාමග්‍රී උපෝසථය කළ යුතුය.

၄၇၆. အမူလာ မူလံ ဂန္တွာတိ န မူလာ မူလံ ဂန္တွာ; တံ ဝတ္ထုံ အဝိနိစ္ဆိနိတွာတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတိ ဥပါလိ သံဃသာမဂ္ဂီ အတ္ထာပေတာ ဗျဉ္ဇနူပေတာတိ အတ္ထတော အပဂတာ, ‘‘သံဃသာမဂ္ဂီ’’တိ ဣမံ ပန ဗျဉ္ဇနမတ္တံ ဥပေတာ.

476. 'අමූලා මූලං ගන්ත්වා' යනු මුල සිට අගට නොගොස්, ඒ කරුණ විනිශ්චය නොකර (යන අර්ථයයි). උපාලිය, මෙය අර්ථයෙන් තොර වූ, එහෙත් 'සංඝ සාමග්‍රිය' යන වචනයට පමණක් සීමා වූ සාමග්‍රියක් යැයි කියනු ලැබේ.

၄၇၇. သံဃဿ ကိစ္စေသူတိ သံဃဿ ကရဏီယေသု ဥပ္ပန္နေသု. မန္တနာသူတိ ဝိနယမန္တနာသု. အတ္ထေသု ဇာတေသူတိ ဝိနယအတ္ထေသု ဥပ္ပန္နေသု. ဝိနိစ္ဆယေသူတိ တေသံယေဝ အတ္ထာနံ ဝိနိစ္ဆယေသု. မဟတ္ထိကောတိ မဟာဥပကာရော. ပဂ္ဂဟာရဟောတိ ပဂ္ဂဏှိတုံ ဝုတ္တော.

477. 'සංඝස්ස කිච්චේසු' යනු සංඝයාගේ කටයුතු ඇති වූ කල්හිය. 'මන්තනාසු' යනු විනය පිළිබඳ සාකච්ඡාවන්හිය. 'අත්ථේසු ජාතේසු' යනු විනය පිළිබඳ අර්ථයන් පැනනැඟුණු කල්හිය. 'විනිච්ඡයේසු' යනු ඒ අර්ථයන්ම විනිශ්චය කිරීමේදීය. 'මහත්ථිකො' යනු බොහෝ උපකාර ඇති තැනැත්තාය. 'පග්ගහාරහෝ' යනු ප්‍රශංසා කිරීමට සුදුසු තැනැත්තා යැයි කියන ලදී.

အနာနုဝဇ္ဇော ပဌမေန သီလတောတိအာဒိမှိယေဝ တာဝ သီလတော န ဥပဝဇ္ဇော. အဝေက္ခိတာစာရောတိ အပေက္ခိတာစာရော; အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီတိအာဒိနာ နယေန ဥပပရိက္ခိတာစာရော. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နာစာရော’’တိ ဝုတ္တံ.

'අනානුවජ්ජො පඨමෙන සීලතො' යනු මුලින්ම සීලයෙන් දොස් රහිත වූ තැනැත්තාය. 'අවෙක්ඛිතාචාරෝ' යනු මැනවින් සලකා බලන ලද හැසිරීම් ඇති, බැලීමේදී හා හැරී බැලීමේදී සම්පජානයෙන් යුතුව කටයුතු කරන ආකාරයෙන් පිරික්සන ලද හැසිරීම් ඇත්තාය. අට්ඨකතාවන්හි 'නොසැඟවුණු හැසිරීම් ඇත්තා' යැයි ද කියන ලදී.

ဝိသယှာတိ [Pg.436] အဘိဘဝိတွာ. အနုယျုတံ ဘဏန္တိ အနုညာတံ အနပဂတံ ဘဏန္တော. ယသ္မာ ဟိ သော အနုယျုတံ ဘဏတိ, ဥသူယာယ ဝါ အဂတိဂမနဝသေန ဝါ ကာရဏာပဂတံ န ဘဏတိ, တသ္မာ အတ္ထံ န ဟာပေတိ. ဥသူယာယ ပန အဂတိဂမနဝသေန ဝါ ဘဏန္တော အတ္ထံ ဟာပေတိ, ကာရဏံ န ဒေတိ, တသ္မာ သော ပရိသဂတော ဆမ္ဘတိ စေဝ ဝေဓတိ စ. ယော ဤဒိသော န ဟောတိ, အယံ ‘‘ပဂ္ဂဟာရဟော’’တိ ဒဿေတိ.

'විසය්හ' යනු අභිභවා (මැඩපවත්වා) ය. 'අනුය්යුතං භණන්ති' යනු අනුදැන වදාළ, කරුණු සහිත වූ දේ පවසන්නාය. ඔහු අනුදැන වදාළ දේ පවසන බැවින් ද, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හෝ අගතියට යාමෙන් කරුණු විරහිත දේ නොපවසන බැවින් ද, අර්ථය හානි නොකරයි. එහෙත් ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හෝ අගතියෙන් පවසන්නා අර්ථය හානි කරයි, නිවැරදි හේතු නොදක්වයි. එබැවින් ඔහු පිරිස මැදට ගිය විට තැතිගනී, වෙව්ලයි. යමෙක් එබඳු නොවේද, ඔහු 'පග්ගහාරහ' (ප්‍රශංසාවට සුදුසු) බව දක්වයි.

ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘တထေဝ ပဉှ’’န္တိ ဂါထာ, တဿတ္ထော – ယထာ စ အနုယျုတံ ဘဏန္တော အတ္ထံ န ဟာပေတိ, တထေဝ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတော သမာနော န စေဝ ပဇ္ဈာယတိ, န စ မင်္ကု ဟောတိ. ယော ဟိ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, သော ပဇ္ဈာယတိ. ယော ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ, သော မင်္ကု ဟောတိ. ယော ပန အတ္ထဉ္စ ဇာနာတိ, ဝတ္တုဉ္စ သက္ကောတိ; သော န ပဇ္ဈာယတိ, န မင်္ကု ဟောတိ. ကာလာဂတန္တိ ကထေတဗ္ဗယုတ္တကာလေ အာဂတံ. ဗျာကရဏာရဟန္တိ ပဉှဿ အတ္ထာနုလောမတာယ ဗျာကရဏာနုစ္ဆဝိကံ. ဝစောတိ ဝဒန္တော; ဧဝရူပံ ဝစနံ ဘဏန္တောတိ အတ္ထော. ရဉ္ဇေတီတိ တောသေတိ. ဝိညူပရိသန္တိ ဝိညူနံ ပရိသံ.

තවදුරටත් කිවහොත් 'තථේව පඤ්හං' යන ගාථාවයි. එහි අර්ථය නම් - අනුදැන වදාළ පරිදි පවසන්නා අර්ථය හානි නොකරන්නා සේම, පිරිස මැද ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි ඔහු මන්දෝත්සාහීව කල්පනා කරමින් නොසිටියි, මුහුණ නොමැලවෙයි. යමෙක් අර්ථය නොදනී ද ඔහු මන්දෝත්සාහීව කල්පනා කරමින් සිටියි. යමෙක් පැවසීමට නොහැකි වේ ද ඔහු මැලවුණු මුහුණැති වෙයි. යමෙක් අර්ථය දනී ද, පැවසීමට ද සමත් වේ ද, ඔහු කල්පනා කරමින් නොසිටියි, මැලවුණු මුහුණැති ද නොවේ. 'කාලාගතං' යනු කීමට සුදුසු කාලයෙහි පැමිණි (වචනයයි). 'බ්‍යාකරණාරහං' යනු ප්‍රශ්නයෙහි අර්ථයට අනුකූලව දිය යුතු පිළිතුරයි. 'වචො' යනු පවසමින් යන්නයි. 'රඤ්ජේති' යනු සතුටු කරයි. 'විඤ්ඤූපරිසං' යනු ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ පිරිසයි.

အာစေရကမှိ စ သကေတိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒေ. အလံ ပမေတုန္တိ ဝီမံသိတုံ တံ တံ ကာရဏံ ပညာယ တုလယိတုံ သမတ္ထော. ပဂုဏောတိ ကတပရိစယော လဒ္ဓါသေဝနော. ကထေတဝေတိ ကထေတဗ္ဗေ. ဝိရဒ္ဓိကောဝိဒေါတိ ဝိရဒ္ဓဋ္ဌာနကုသလော.

'ආචේරකම්හි ච සකෙ' යනු තම ආචාර්යවාදයෙහි ය. 'අලං පමේතුං' යනු විමසීමට හෝ ඒ ඒ කරුණු ප්‍රඥාවෙන් සසඳා බැලීමට සමත් බවයි. 'පගුණො' යනු පුරුදු පුහුණු කළ, නැවත නැවත සේවනය කළ (අර්ථයයි). 'කථේතවේ' යනු කිවයුතු දේ පිළිබඳවයි. 'විරද්ධිකෝවිදෝ' යනු වැරදුණු තැන් පිළිබඳ දක්ෂ වූ (වැරදි හඳුනාගැනීමට සමත්) තැනැත්තාය.

ပစ္စတ္ထိကာ ယေန ဝဇန္တီတိ အယံ ဂါထာ ယာဒိသေ ကထေတဗ္ဗေ ပဂုဏော, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယာဒိသေန ကထိတေန ပစ္စတ္ထိကာ စ နိဂ္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ, မဟာဇနော စ သညပနံ ဂစ္ဆတိ; သညတ္တိံ အဝဗောဓနံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ယဉ္စ ကထေန္တော သကံ အာဒါယံ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ န ဟာပေတိ, ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အဓိကရဏံ ဥပ္ပန္နံ, တဒနုရူပံ အနုပဃာတကရံ ပဉှံ ဗျာကရမာနော တာဒိသေ ကထေတဗ္ဗေ ပဂုဏော ဟောတီတိ.

“පච්චත්ථිකා යෙන වජන්තී” යන මෙම ගාථාව කිනම් වූ කථාවක දී දක්ෂ විය යුතු ද යන්න පෙන්වා දීම පිණිස වදාරන ලදී. මෙහි අර්ථය මෙසේ ය - යම්බඳු කථාවකින් සතුරෝ (ප්‍රතිවාදීහු) මර්දනය කරනු ලබත් ද, මහජනයා කරුණු වටහා ගනිත් ද; එනම් කරුණු වටහා ගැනීමට සහ අවබෝධ කර ගැනීමට පැමිණෙත් ද යනු අර්ථයයි. තවද යමෙක් කරුණු දක්වන කල්හි තමා ගත් ස්ථාවරය හෝ තමාගේ ආචාර්යවාදය පිරිහෙන්නට නොදී, යම් වස්තුවක් (ගැටලුවක්) හේතුවෙන් අධිකරණයක් උපන්නේ ද, ඊට අනුරූප වූ ද, කිසිවෙකුට පීඩා නොකරන්නා වූ ද පිළිතුරු සැපයීමෙහි ලා එවන් කථාවක දී ඔහු දක්ෂ වන්නේ ය යනු මෙහි අර්ථයයි.

ဒူတေယျကမ္မေသု အလန္တိ အဋ္ဌဟိ ဒူတင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သံဃဿ ဒူတေယျကမ္မေသု သမတ္ထော. သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဏှာတီတိ သမုဂ္ဂဟော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ [Pg.437] – ယထာ နာမ အာဟုနံ အာဟုတိပိဏ္ဍံ သမုဂ္ဂဏှန္တိ, ဧဝံ ပီတိသောမနဿဇာတေနေဝ စေတသာ သံဃဿ ကိစ္စေသု သမုဂ္ဂဟော, သံဃဿကိစ္စေသု တဿ တဿ ကိစ္စဿ ပဋိဂ္ဂါဟကောတိ အတ္ထော. ကရံ ဝစောတိ ဝစနံ ကရောန္တော. န တေန မညတီတိ တေန ဝစနကရဏေန ‘‘အဟံ ကရောမိ, သံဃဘာရံ နိတ္ထရာမီ’’တိ န မာနာတိမာနံ ဇပ္ပေတိ.

“දූතෙය්‍යකම්මේසු අලං” යනු දූතයෙකු සතු අංග අටකින් සමන්නාගත වීම නිසා සංඝයාගේ දූත මෙහෙවරෙහි ඔහු සමර්ථ වේ. මැනවින් උගෙන ගන්නා බැවින් “සමුග්ගහ” නම් වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි - යම් සේ ආහුනෙය්‍ය දානය (පිණ්ඩපාතය) මහත් ගෞරවයෙන් පිළිගනිත් ද, එසේම ප්‍රීති සොම්නස් සහගත සිතින්ම සංඝයාගේ කටයුතු පිළිගැනීම “සමුග්ගහ” නම් වේ. එනම් සංඝයාගේ ඒ ඒ කටයුතුවල දී එම වගකීම් භාරගන්නෙකු වේ ය යනු අර්ථයයි. “කරං වචෝ” යනු (සංඝයාගේ) වචනය පිළිපදින්නා යන්නයි. “න තේන මඤ්ඤති” යනු එසේ වචනය පිළිපැදීම නිසා “මම මෙය කරමි, මම සංඝයාගේ බර කරට ගනිමි” යි මානයක් හෝ අතිමානයක් ඇති කර නොගනී.

အာပဇ္ဇတိ ယာဝတကေသု ဝတ္ထူသူတိ ယတ္တကေသု ဝတ္ထူသု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနော အာပဇ္ဇတိ. ဟောတိ ယထာ စ ဝုဋ္ဌိတီတိ တဿာ စ အာပတ္တိယာ ယထာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဧတေ ဝိဘင်္ဂါတိ ယေသု ဝတ္ထူသု အာပဇ္ဇတိ, ယထာ စ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဣမေသံ အတ္ထာနံ ဇောတကာ ဧတေ ဝိဘင်္ဂါ. ဥဘယဿာတိ ဥဘယေ အဿ. သွာဂတာတိ သုဋ္ဌု အာဂတာ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနပဒဿ ကောဝိဒေါတိ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကာရဏကုသလော.

“ආපජ්ජති යාවතකේසු වත්ථූසූ” යනු යම් තාක් ප්‍රමාණයක් වූ වස්තූන් (කරුණු) නිසා ඇවැත්වලට පැමිණෙන්නේ ද යන්නයි. “හෝති යථා ච වුට්ඨිති” යනු එම ඇවැතින් කෙසේ නැගී සිටීම (මිදීම) සිදු වේ ද යන්නයි. “එතේ විභංගා” යනු යම් කරුණු නිසා ඇවැත් වේ ද, කෙසේ එයින් මිදෙන්නේ ද යන අර්ථයන් ප්‍රකාශ කරන විභංගයන් ය. “උභයස්ස” යනු මේ උභය විභංගයන් (මහාවිභංග සහ භික්ඛුනිවිභංග) ය. “ස්වාගතා” යනු (ඔහුගේ මුවෙහි) මැනවින් පිහිටා ඇති (ධාරණය වී ඇති) බවයි. “ආපත්තිවුට්ඨානපදස්ස කොවිදෝ” යනු ඇවැත්වලින් මිදීමේ ක්‍රමවේදයන්හි දක්ෂ වූ තැනැත්තා ය.

ယာနိ စာစရန္တိ ယာနိ စ ဘဏ္ဍနကာရဏာဒီနိ အာစရန္တော တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝသေန နိဿာရဏံ ဂစ္ဆတိ. ဩသာရဏံ တံဝုသိတဿ ဇန္တုနောတိ တံ ဝတ္တံ ဝုသိတဿ ဇန္တုနော, ယာ ဩသာရဏာ ကာတဗ္ဗာ, ဧတမ္ပိ ဇာနာတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“යානි චාචරන්ති” යනු යමෙක් කලහ කිරීම් ආදී අකුසල ක්‍රියාවන්හි නිරත වන්නේ ද, ඔහු තජ්ජනීය කර්ම ආදිය මඟින් සංඝ සමාජයෙන් නෙරපා හැරීමට (නිස්සාරණයට) පත් වේ. “ඕසාරණං තං වුසිතස්ස ජන්තුනෝ” යනු එම දඬුවම් වත් සම්පූර්ණ කළ පුද්ගලයා නැවත සංඝයාට එකතු කර ගැනීම (ඕසාරණය) කළ යුතු ආකාරය ද ඔහු දනී. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලි ය.

ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කොසම්බකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය අටුවාවෙහි;

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

මහාවග්ග පාලි වර්ණනාව සමාප්ත විය.

မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

මහාවග්ග අටුවාව නිමාවට පත් විය.