နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရား၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

ဝိနယပိဋကေ

ဝိနည်းပိဋကတ်တော်၌

ပါစိတ္တိယ-အဋ္ဌကထာ

ပါစိတ္တိယအဋ္ဌကထာ

၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍ

၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. မုသာဝါဒဝဂ်

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

ယေသံ [Pg.1] နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟိ, သင်္ဂဟော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော;

ခုဒ္ဒကာနံ အယံ ဒါနိ, တေသံ ဘဝတိ ဝဏ္ဏနာ.

ကိုးပါးသော ဝဂ်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ သိမ်းဆည်းအပ်သော ငယ်ကုန်သော (ခုဒ္ဒက) သိက္ခာပုဒ်တို့၏ ဤဖွင့်ဆိုချက် အဋ္ဌကထာသည် ယခုအခါ ဖြစ်ပေါ်လာပေတော့အံ့။

၁. တတ္ထ မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဟတ္ထကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. သကျာနံ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တော. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သကျကုလတော အသီတိ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု, တေသံ သော အညတရောတိ. ဝါဒက္ခိတ္တောတိ ‘‘ဝါဒံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကိတေန ဝါဒေန ပရဝါဒိသန္တိကံ ခိတ္တော ပက္ခိတ္တော ပဟိတော ပေသိတောတိ အတ္ထော. ဝါဒမှိ ဝါ သကေန စိတ္တေန ခိတ္တော. ယတြ ယတြ ဝါဒေါ တတြ တတြေဝ သန္ဒိဿတီတိပိ ဝါဒက္ခိတ္တော. အဝဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ အတ္တနော ဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနာတိ. ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝစနေ အာနိသံသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘အယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော တတ္ထ ဒေါသံ သလ္လက္ခေတွာ [Pg.2] ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနာတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ကာရဏေန အညံ ကာရဏံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဧတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုံ အညံ ဗဟုံ ကထေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ အဓိပ္ပာယော – ယံ တံ ပဋိဇာနနဉ္စ အဝဇာနနဉ္စ, တဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ‘‘ကော အာဟ, ကိံ အာဟ, ကိသ္မိံ အာဟာ’’တိ ဧဝမာဒိ ဗဟုံ ဘာသတီတိ. ပုန မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနန္တော ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနန္တော ဧဝ စ အညေနညံ ပဋိစရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတီတိ ဇာနန္တော မုသာ ဘာသတိ. သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေတီတိ ပုရေဘတ္တာဒီသု ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ အသုကသ္မိံ နာမ ပဒေသေ ဝါဒေါ ဟောတူ’’တိ သင်္ကေတံ ကတွာ သင်္ကေတတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဂန္တွာ ‘‘ပဿထ ဘော, တိတ္ထိယာ န အာဂတာ ပရာဇိတာ’’တိ ပက္ကမတိ.

၁. ထို (ကိုးဆယ့်နှစ်ပါးသော ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်) တို့တွင် ရှေးဦးစွာ ညွှန်ပြအပ်သော မုသာဝါဒဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ 'ဟတ္ထက' ဟူသည်မှာ ထိုထေရ်၏ အမည်တည်း။ သာကီဝင်မင်းတို့၏ သားဖြစ်သောကြောင့် 'သကျပုတ္တ' ဟု ခေါ်ဆို၏။ ကြားသိရသည်ကား မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်၌ သာကီဝင်မင်းတို့၏ အမျိုးမှ ရှစ်သောင်းသော အမျိုးသားတို့သည် ရဟန်းပြုကြကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့အနက် ထိုအရှင်ဟတ္ထကသည် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်၏။ 'ဝါဒက္ခိတ္တ' ဟူသည်မှာ 'ငါသည် ဝါဒပြိုင်အံ့' ဟု ဤသို့ ကြံစည်စိတ်ကူးအပ်သော ဝါဒဖြင့် သူတစ်ပါး (ပရဝါဒီ) တို့၏ ထံသို့ စေလွှတ်အပ်သူ၊ ပို့ဆောင်အပ်သူ ဟူ၍ အနက်ရ၏။ သို့မဟုတ် မိမိ၏ စိတ်ဖြင့် ပြောဆိုဆွေးနွေးရာ ဝါဒ၌ သက်ဆင်းစေလွှတ်အပ်သူ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အကြင်အကြင်အရပ်၌ ပြောဆိုဆွေးနွေးဖွယ် ဝါဒရှိရာ၊ ထိုထိုအရပ်၌ပင် ပါဝင်ထင်ရှားတတ်သောကြောင့်လည်း 'ဝါဒက္ခိတ္တ' ဟု ဆိုအပ်၏။ 'ငြင်းပယ်ပြီးမှ ဝန်ခံခြင်း' ဟူသည်မှာ မိမိ၏ အယူဝါဒ၌ တစ်စုံတစ်ခုသော အပြစ်ကို မြင်သော် 'ဤသည်မှာ ငါ၏ဝါဒ မဟုတ်ပါ' ဟု ငြင်းပယ်ပြီးမှ၊ တစ်ဖန် ပြောဆိုရင်း ပြောဆိုရင်းဖြင့် အပြစ်မရှိသည်ကို တွေ့မြင်ပြန်သော် 'ဤသည်မှာ ငါ၏ ဝါဒပင် ဖြစ်၏' ဟု ဝန်ခံပြန်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'ဝန်ခံပြီးမှ ငြင်းပယ်ခြင်း' ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော စကား၌ အကျိုးကို မြင်သော် 'ဤသည်မှာ ငါ၏ဝါဒ ဖြစ်၏' ဟု ဝန်ခံပြီးမှ၊ တစ်ဖန် ပြောဆိုရင်း ပြောဆိုရင်းဖြင့် ထိုစကား၌ အပြစ်ကို မြင်ပြန်သော် 'ဤသည်မှာ ငါ၏ဝါဒ မဟုတ်ပါ' ဟု ငြင်းပယ်ပြန်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'အညေနညံ ပဋိစရတိ' ဟူသည်မှာ အခြားသော အကြောင်းတစ်ခုဖြင့် အခြားသော အကြောင်းတစ်ခုကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ လွှမ်းမိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ရုပ်သည် အနိစ္စဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် သိထိုက်သောကြောင့် ဖြစ်၏' ဟု ပြောဆိုပြီးမှ၊ တစ်ဖန် 'ဖြစ်ခြင်းသဘော ရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် စကားကို လွှဲပြောင်းပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူ 'ထိုသို့ ဝန်ခံခြင်း၊ ငြင်းပယ်ခြင်းကို ဖုံးကွယ်ခြင်းအလို့ငှာ အခြားသော စကားအများအပြားကို ပြောဆိုတတ်၏' ဟု ဆိုထားသည်။ ထိုစကား၌ ကုရုန္ဒီဆရာ၏ အလိုအဓိပ္ပာယ်မှာ - အကြင် ဝန်ခံခြင်းနှင့် ငြင်းပယ်ခြင်း ရှိရာ၊ ထိုဝန်ခံခြင်းနှင့် ငြင်းပယ်ခြင်းကို ဖုံးကွယ်ရန်အလို့ငှာ 'အဘယ်သူက ပြောသနည်း၊ အဘယ်စကားကို ပြောသနည်း၊ အဘယ်အရပ်၌ ပြောသနည်း' စသည်ဖြင့် စကားအများအပြားကို လျှောက်လဲပြောဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တစ်ဖန် မဟာအဋ္ဌကထာ၌ 'ငြင်းပယ်ပြီးမှ ဝန်ခံသောသူ၊ ဝန်ခံပြီးမှ ငြင်းပယ်သောသူသည်ပင် အညေနညံ ပဋိစရတိ (အခြားစကားဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသူ) မည်၏' ဟု ဆိုထားသည်။ 'သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ' ဟူသည်မှာ သိလျက်နှင့် မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေတိ' ဟူသည်မှာ ဆွမ်းမစားမီ အစရှိသော အချိန်၌ 'ဤမည်သောအချိန်၊ ဤမည်သောနေရာ၌ စကားပြိုင်ပွဲ ပြုလုပ်ကြစို့' ဟု ချိန်းဆိုမှု (ကတိ) ပြုပြီးနောက်၊ ချိန်းဆိုထားသော အချိန်ထက် စော၍ဖြစ်စေ၊ နောက်ကျ၍ဖြစ်စေ သွားပြီးလျှင် 'အို အချင်းတို့ ကြည့်ကြလော့၊ တိတ္ထိတို့သည် မလာကြကုန်၊ ရှုံးနိမ့်ကြလေပြီ' ဟု ပြောဆိုကာ ဖဲခွာသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စ မုသာ ဘဏနေ.

၂. 'သမ္ပဇာနမုသာဝါဒ' ဟူသည်မှာ (မုသားမပြောမီ) ရှေးအဖို့၌ 'ငါ မုသားပြောမည်' ဟု သိ၍လည်းကောင်း၊ (ပြောဆဲခဏ၌) 'ငါ မုသားပြောနေသည်' ဟု သိလျက်နှင့်လည်းကောင်း မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

၃. ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿာတိ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ ပုရတော ကတွာ ဝဒန္တဿ. ဝါစာတိ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နဝစနသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. ဂိရာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒံ ဒဿေတိ. ဗျပ္ပထောတိ ဝစနပထော; ဝါစာယေဝ ဟိ အညေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိမာပဇ္ဇန္တာနံ ပထဘူတတော ဗျပ္ပထောတိ ဝုစ္စတိ. ဝစီဘေဒေါတိ ဝစီသညိတာယ ဝါစာယ ဘေဒေါ; ပဘေဒဂတာ ဝါစာ ဧဝ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီတိ ဝစီဝိညတ္တိ. ဧဝံ ပဌမပဒေန သုဒ္ဓစေတနာ, မဇ္ဈေ တီဟိ တံသမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒသဟိတာ စေတနာ, အန္တေ ဧကေန ဝိညတ္တိသဟိတာ စေတနာ ‘‘ကထိတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ဝေါဟာရာ.

၃. 'ဝိသံဝါဒနပုရက္ခာရဿ' ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးကို အယူလွဲမှားစေလိုသော (လှည့်ဖြားလိုသော) စိတ်ကို ရှေ့သွားပြု၍ ပြောဆိုသောသူ၏။ 'ဝါစာ' ဟူသည်မှာ မိစ္ဆာဝါစာ၌ အကျုံးဝင်သော စကားကို ဖြစ်စေတတ်သော စေတနာတည်း။ 'ဂိရာ' ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် ထိုစေတနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံ (စကားသံ) ကို ပြသည်။ 'ဗျပ္ပထ' ဟူသည်မှာ စကားပြောရာ လမ်းကြောင်းတည်း။ စင်စစ်သော်ကား စကားလုံး (အသံ) သည်ပင် အခြားသူများ လိုက်နာပြောဆိုရာ လမ်းကြောင်းသဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့် 'ဗျပ္ပထ' ဟု ဆိုအပ်သည်။ 'ဝစီဘေဒ' ဟူသည်မှာ စကား၏ အပြား (ကွဲပြားခြားနားခြင်း) တည်း။ အက္ခရာ၊ အသံများဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသော စကားသံကိုပင် 'ဝစီဘေဒ' ဟု ဆိုအပ်သည်။ 'ဝါစသိကာ ဝိညတ္တိ' ဟူသည်မှာ စကားအားဖြင့် မိမိအလိုကို သိစေခြင်း (ဝစီဝိညတ်) တည်း။ ဤသို့လျှင် ပထမပုဒ် (ဝါစာ) ဖြင့် သက်သက်သော စေတနာကို ပြသည်။ အလယ်၌ရှိသော သုံးပုဒ် (ဂိရာ၊ ဗျပ္ပထ၊ ဝစီဘေဒ) တို့ဖြင့် ထိုစေတနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံနှင့်တကွသော စေတနာကို ပြသည်။ အဆုံး၌ရှိသော တစ်ပုဒ် (ဝါစသိကာ ဝိညတ္တိ) ဖြင့် ဝိညတ်နှင့်တကွသော စေတနာကို ပြသည်ဟု သိအပ်၏။ 'အနရိယဝေါဟာရ' ဟူသည်မှာ အရိယာမဟုတ်သော လူမိုက်၊ ပုထုဇဉ်တို့၏ စကားအသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။

ဧဝံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အန္တေ ဝုတ္တာနံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒသင်္ခါတာနံ အနရိယဝေါဟာရာနံ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေတိ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာ ဧကော အနရိယဝေါဟာရောတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ စက္ခုဝသေန အဂ္ဂဟိတာရမ္မဏံ အဒိဋ္ဌံ, သောတဝသေန အဂ္ဂဟိတံ အသုတံ, ဃာနာဒိဝသေန မုနိတွာ တီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဧကာဗဒ္ဓံ ဝိယ ကတွာ ပတွာ အဂ္ဂဟိတံ အမုတံ, အညတြ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သုဒ္ဓေန [Pg.3] ဝိညာဏေနေဝ အဂ္ဂဟိတံ အဝိညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဒိဋ္ဌံ နာမ န စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဧဝံ ဩဠာရိကေနေဝ နယေန ဒေသနာ ကတာတိ. ဒိဋ္ဌာဒီသု စ အတ္တနာပိ ပရေနပိ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ. ဧဝံ သုတမုတဝိညာတာနီတိ အယမေကော ပရိယာယော. အပရော နယော ယံ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ တံ. ဧသ နယော သုတာဒီသု. ယံ ပန ပရေန ဒိဋ္ဌံ, တံ အတ္တနာ သုတဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ မုတာဒီနိပိ.

ဤသို့ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒကို ပြတော်မူပြီးနောက်၊ ယခုအခါ ထိုအဆုံး၌ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော သမ္ပဇာနမုသာဝါဒ ဟု ဆိုအပ်သော အနရိယဝေါဟာရတို့၏ လက္ခဏာကို ပြလိုသဖြင့် 'အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ' အစရှိသော စကားရပ်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ 'မမြင်ဖူးသည်ကို ငါမြင်ဖူး၏' ဟု ဤသို့ပြောသောသူ၏ စကားသော်လည်းကောင်း၊ ထိုစကားကို ဖြစ်စေတတ်သော စေတနာသော်လည်းကောင်း တစ်ပါးသော အနရိယဝေါဟာရ ဖြစ်၏ဟု ဤနည်းဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ စက္ခုဒွါရဖြင့် မယူအပ်သော (မမြင်အပ်သော) အာရုံသည် 'အဒိဋ္ဌ' (မမြင်အပ်သောအာရုံ) မည်၏။ သောတဒွါရဖြင့် မယူအပ်သော အာရုံသည် 'အသုတ' (မကြားအပ်သောအာရုံ) မည်၏။ ဃာနဒွါရ စသော သုံးပါးသော ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် တစ်စပ်တည်း ဖွဲ့စပ်သကဲ့သို့ ပြု၍၊ ရောက်ရှိကာ မယူအပ်သော အာရုံ (အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ) သည် 'အမုတ' မည်၏။ ငါးပါးသော ဣန္ဒြေတို့မှ တစ်ပါး၊ သက်သက်သော မနောဝိညာဉ်ဖြင့်သာ မယူအပ်သော အာရုံသည် 'အဝိညာတ' မည်၏ဟု သိအပ်၏။ သို့သော်လည်း ပါဠိတော်၌ 'အဒိဋ္ဌဟူသည် စက္ခုဒွါရဖြင့် မမြင်အပ်သော အရာတည်း' စသည်ဖြင့် ထင်ရှားသောနည်းဖြင့်သာ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဒိဋ္ဌအစရှိသည်တို့တွင် မိမိကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးဖြစ်စေ မြင်အပ်သောအာရုံသည် 'ဒိဋ္ဌ' သာ ဖြစ်၏။ သုတ၊ မုတ၊ ဝိညာတတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ပရိယာယ်တစ်မျိုးတည်း။ အခြားတစ်နည်းကား - မိမိကိုယ်တိုင် မြင်အပ်သော အာရုံသည်သာ 'ဒိဋ္ဌ' မည်၏။ သုတ စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သူတစ်ပါး မြင်အပ်သောအရာကိုမူ မိမိအတွက်မူကား 'ကြားအပ်သော (သုတ) အာရုံ' ၏ အရာ၌ တည်၏။ မုတ၊ ဝိညာတ စသည်တို့၌လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်သည်။

၄. ဣဒါနိ တေသံ အနရိယဝေါဟာရာနံ ဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ‘‘တီဟိ အာကာရေဟိ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိန္တိ သမ္ပဇာနမုသာ ဘဏန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧဝမာဒိစတုတ္ထပါရာဇိကပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဣဓ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ, တတ္ထ စ ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ‘‘ဣဓ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုမတ္တေ အာပတ္တိမတ္တေ စ ဝိသေသော, သေသံ ဧကလက္ခဏမေဝါတိ.

၄. ယခုအခါ ထိုအနရိယဝေါဟာရတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အာပတ်သို့ တင်ပြလိုသဖြင့် 'တီဟာကာရေဟိ' အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကား၏ အနက်ကို 'အခြင်းအရာ သုံးပါးတို့ဖြင့် ပထမဈာန်သို့ ရောက်၏ဟု သိလျက်နှင့် မုသားပြောသော ရဟန်းအား ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏' ဟူ၍ အစရှိသော စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ် ပါဠိတော်၏ ဖွင့်ဆိုချက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ထိုစတုထ္တပါရာဇိက၌ 'ပထမဈာန်ကို ရ၏' ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဤနေရာ၌ 'မမြင်သည်ကို ငါမြင်၏' ဟု ဆိုခြင်း၊ ထိုနေရာ၌ 'ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏' ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဤနေရာ၌ 'ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏' ဟု ဆိုခြင်းအားဖြင့် ဝတ္ထုမျှနှင့် အာပတ်မျှ၌သာ ထူးခြားမှု ရှိသည်။ ကျန်သော သရုပ်အခြင်းအရာ အစီအရင်တို့သည် တူညီသော လက္ခဏာရှိသည်သာ ဖြစ်သည်။

၉. တီဟာကာရေဟိ ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကောတိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထော ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိ ဧဝမာဒိဒုဋ္ဌဒေါသပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဝိသေသော, အတ္ထေ ပန သထေရဝါဒေ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

၉. 'အခြင်းအရာ သုံးပါးတို့ဖြင့် မြင်အပ်သောအရာ၌ ယုံမှားခြင်းရှိသူ' အစရှိသော စကားရပ်တို့၏ အနက်ကိုလည်း 'မြင်အပ်သောအရာ၌ ပါရာဇိကအာပတ်သို့ ရောက်သဖြင့် မြင်အပ်သောအရာ၌ ယုံမှားခြင်းရှိသူ' အစရှိသော ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ် ပါဠိတော်၏ ဖွင့်ဆိုချက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။ ဤနေရာ၌ ပါဠိတော်မျှသာ ထူးခြားမှုရှိသော်လည်း၊ ထေရဝါဒနှင့်တကွသော အနက်အဓိပ္ပာယ်၌မူကား တစ်စုံတစ်ခုသော ကွဲပြားခြားနားမှု မရှိပေ။

၁၁. သဟသာ ဘဏတီတိ အဝီမံသိတွာ အနုပဓာရေတွာ ဝါ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ ဘဏတိ. အညံ ဘဏိဿာမီတိ အညံ ဘဏတီတိ မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ ပက္ခလန္တော ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘စီရ’’န္တိ အာဒိံ ဘဏတိ. ယော ပန သာမဏေရေန ‘‘အပိ ဘန္တေ မယှံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တော ကေဠိံ ကုရုမာနော ‘‘တဝ ဥပဇ္ဈာယော ဒါရုသကဋံ ယောဇေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ သိင်္ဂါလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကဿာယံ ဘန္တေ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာတုယာ တေ ယာနေန ဂစ္ဆန္တိယာ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂစက္ကံ ဥဒ္ဓရန္တာနံ အယံ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ဧဝံ နေဝ ဒဝါ န ရဝါ အညံ ဘဏတိ, သော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတိ, ဧကော ဂါမေ ထောကံ တေလံ လဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂတော သာမဏေရံ ဘဏတိ – ‘‘တွံ အဇ္ဇ ကုဟိံ ဂတော, ဂါမော ဧကတေလော အဟောသီ’’တိ ဝါ ပစ္ဆိကာယ ဌပိတံ ပူဝခဏ္ဍံ လဘိတွာ [Pg.4] ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ ပစ္ဆိကာဟိ ပူဝေ စာရေသု’’န္တိ ဝါ, အယံ မုသာဝါဒေါဝ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၁. မဆင်မခြင် စောလျင်စွာ ပြောဆိုခြင်း (sahasā bhaṇati) ဟူသည်မှာ မစူးစမ်း မနှိုင်းချိန်ဘဲ လျင်မြန်စွာဖြင့် မိမိမြင်အပ်ပြီးသော အရာကိုပင် “ငါမမြင်မိပါ” ဟု ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်မျိုးကို ပြောမည်ဟု ကြံစည်ပြီး တစ်မျိုးပြောမိခြင်း (aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇati) ဟူသည်မှာ ဉာဏ်ဖျင်းခြင်း၊ ထိုင်းမှိုင်းခြင်းတို့ကြောင့် စကားချွတ်ချော်လျက် “စီဝရံ (သင်္ကန်း)” ဟု ဆိုထိုက်ရာ၌ “စီရံ” အစရှိသဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြင်ရဟန်းသည် သာမဏေက “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို မြင်တော်မူပါသလား” ဟု မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ပြက်ရယ်ပြုလိုသည်ဖြစ်၍ “သင်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် ထင်းလှည်းကို နွားဖြင့် ကပ်ယှဉ်၍ သွားလေပြီ” ဟု လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် မြေခွေးသံကို ကြားရ၍ “အရှင်ဘုရား၊ ဤအသံသည် အဘယ်သူ၏ အသံနည်း” ဟု မေးအပ်သော် “ဤအသံသည် သင်၏မယ်တော် လှည်းယာဉ်ဖြင့် သွားစဉ် ရွှံ့ညွှန်၌ ကျွံနစ်နေသော လှည်းဘီးကို ဆွဲထုတ်ပေးနေသူတို့၏ အသံတည်း” ဟု လည်းကောင်း၊ ဤသို့ဖြင့် ဒဝါ (ပြက်ရယ်ပြောဆိုခြင်း) လည်းမဟုတ်၊ ရဝါ (မိုက်မဲစွာအော်ဟစ်ခြင်း) လည်းမဟုတ်ဘဲ တစ်ပါးသော စကားကို ပြောဆိုအံ့၊ ထိုရဟန်းသည် သမ္ပဇာနမုသာဝါဒအာပတ် သင့်ရောက်သည်သာ ဖြစ်သည်။ တစ်ပါးသော စကားကို ပူရဏကထာ (ဖြည့်စွက်၍ ကြီးကျယ်အောင် ပြောသောစကား) ဟု ခေါ်သည်။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ရွာ၌ ဆီအနည်းငယ် ရရှိခဲ့၍ ကျောင်းသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ သာမဏေအား “သင် ယနေ့ အဘယ်အရပ်သို့ သွားသနည်း၊ တစ်ရွာလုံး ဆီတစ်ခဲနက် ဖြစ်နေပြီ” ဟု လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် တောင်းငယ်၌ ထားသော မုန့်အပိုင်းအစကို ရရှိသဖြင့် “ယနေ့ ရွာထဲ၌ တောင်းငယ်များဖြင့် မုန့်တို့ကို လှည့်လည်ဝေငှနေကြပြီ” ဟု လည်းကောင်း ပြောဆိုအံ့၊ ဤစကားသည်လည်း မုသာဝါဒသာ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောအရာတို့သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန် (ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သမုဋ္ဌာန်) ရှိသည်။ မပြုအပ်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းဟူသော ကိရိယ ဖြစ်သည်။ လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိပါက အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း (သညာဝိမောက္ခ) ရှိသည်။ လွန်ကျူးလိုသော စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ လောက၌ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် (လောကဝဇ္ဇ) ဖြစ်သည်။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ မြောက်သည်။ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဝေဒနာသုံးပါးလုံးနှင့် ယှဉ်သည်။

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမ မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဩမသဝါဒသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဩမသန္တီတိ ဩဝိဇ္ဈန္တိ. ခုံသေန္တီတိ အက္ကောသန္တိ. ဝမ္ဘေန္တီတိ ပဓံသေန္တိ.

၁၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ‘omasanti’ ဟူသည် နှုတ်တည်းဟူသော လှံဖြင့် ထိုးခြင်း (ထိုးနှက်ပြောဆိုခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။ ‘khuṃsenti’ ဟူသည် ဆဲရေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘vambhenti’ ဟူသည် နှိမ်ချရှုတ်ချခြင်း (လွှမ်းမိုးနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၁၃. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဝတ္ထုံ ဘဂဝါ ဩမသဝါဒဂရဟဏတ္ထံ အာဟရိ. နန္ဒိဝိသာလော နာမာတိ နန္ဒီတိ တဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ နာမံ, ဝိသာဏာနိ ပနဿ ဝိသာလာနိ, တသ္မာ ‘‘နန္ဒိဝိသာလော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗောဓိသတ္တော တေန သမယေန နန္ဒိဝိသာလော နာမ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏော တံ ယာဂုဘတ္တာဒီဟိ အတိဝိယ ပေါသေသိ. အထ သော ဗြာဟ္မဏံ အနုကမ္ပမာနော ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသီတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာလေပိ ပရခုံသနံ အမနာပတောယေဝ ပစ္စေသိ, တသ္မာ ဗြာဟ္မဏဿ ဒေါသံ ဒဿေတုကာမော အဋ္ဌာသိ. သကဋသတံ အတိဗဒ္ဓံ ပဝဋ္ဋေသီတိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌာရုက္ခေ ဒတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ မုဂ္ဂမာသဝါလုကာဒီဟိ ပုဏ္ဏံ သကဋသတံ ပဝဋ္ဋေန္တော, ကိဉ္စာပိ ပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသံ ပုန အရေ ပတ္တေ ပဝဋ္ဋိတံ ဟောတိ, ဗောဓိသတ္တော ပန ပုရိမသကဋေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ ပစ္ဆိမသကဋံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သကဋသတပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ပဝဋ္ဋေသိ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ သိထိလကရဏံ နာမ နတ္ထိ. တေန စတ္တမနော အဟူတိ တေန ဗြာဟ္မဏဿ ဓနလာဘေန အတ္တနော ကမ္မေန စ သော နန္ဒိဝိသာလော အတ္တမနော အဟောသိ.

၁၃. ‘Bhūtapubbaṃ’ အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် နှုတ်လှံထိုးခြင်း (ဩမသဝါဒ) ကို ကဲ့ရဲ့တော်မူခြင်း အကျိုးငှာ ဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ ‘Nandivisālo nāma’ ဟူရာ၌ ‘Nandī’ ဟူသည်မှာ ထိုနွားလား၏ အမည်တည်း။ ထိုနွားလား၏ ဦးချိုတို့သည် ပြန့်ကားလှကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် “နန္ဒိဝိသာလ” ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအလောင်းအစား ပြုလုပ်သော အခါ၌ ဘုရားအလောင်းသည် နန္ဒိဝိသာလ အမည်ရှိသော နွားလား ဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏားသည် ထိုနွားလားကို ယာဂု၊ ထမင်း အစရှိသော အစာတို့ဖြင့် အလွန်အကဲ ပြုစုမွေးမြူခဲ့သည်။ ထိုအခါ ထိုနွားသည် ပုဏ္ဏားကို သနားစောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် “သင်သွားလော့” အစရှိသော စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ ‘Tattheva aṭṭhāsi’ ဟူသည်မှာ အဟိတ်တိရစ္ဆာန် ပဋိသန္ဓေ တည်ရာအခါ၌သော်လည်း သူတစ်ပါးတို့၏ ဆဲရေးရှုတ်ချခြင်းကို မနှစ်သက်ဖွယ်အဖြစ် စိတ်၌ သိ၏။ ထို့ကြောင့် ပုဏ္ဏား၏ အပြစ်ကို ထင်ရှားပြလိုသဖြင့် ထိုနေရာ၌ပင် ရပ်နေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘Sakaṭasataṃ atibaddhaṃ pavaṭṭesi’ ဟူသည်မှာ လှည်းတစ်ရာကို တစ်စီးနှင့်တစ်စီး အဆက်မပြတ် သစ်သားများဖြင့် ဖွဲ့တုပ်ချိတ်ဆက်၍ ပဲနောက်၊ ပဲကြီး၊ သဲ အစရှိသည်တို့ဖြင့် အပြည့်တင်ဆောင်ကာ ဆွဲငင်စေရာ၌၊ ရှေ့ဆုံးလှည်း ရွေ့လျားသွားစဉ် နောက်ဆုံးလှည်းပါ လိုက်ပါရွေ့လျားရသဖြင့် လှည်းတစ်ရာလုံးကို လိမ့်စေအပ်ရာ ရောက်သော်လည်း၊ ဘုရားအလောင်းသည် ရှေ့ဆုံးလှည်း ရပ်တန့်ခဲ့သော နေရာသို့ နောက်ဆုံးလှည်း ရောက်ရှိသည်အထိ လှည်းတစ်ရာစာ ပမာဏရှိသော အရပ်တိုင်အောင် ဆွဲငင်လိမ့်စေခဲ့သည်။ ဘုရားအလောင်းတို့အား ပေါ့ပေါ့လျော့လျော့ ပြုလုပ်ခြင်းဟူသည် မရှိပေ။ ‘Tena cattamano ahū’ ဟူသည်မှာ ပုဏ္ဏား ဥစ္စာရရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိမိပြုလုပ်သောအလုပ်ကြောင့်လည်းကောင်း ထိုနန္ဒိဝိသာလ နွားလားသည် စိတ်နှလုံး နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၅. အက္ကောသေနပီတိ [Pg.5] ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ပရတော ‘‘ဒွေ အက္ကောသာ – ဟီနော စ အက္ကောသော ဥက္ကဋ္ဌော စ အက္ကောသော’’တိ ဝိဘဇိတုကာမော, တသ္မာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဟီနေနပိ အက္ကောသေန ခုံသေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ အဝတွာ ‘‘အက္ကောသေန’’ ဣစ္စေဝမာဟ. ဝေနဇာတီတိ တစ္ဆကဇာတိ; ဝေဏုကာရဇာတီတိပိ ဝဒန္တိ. နေသာဒဇာတီတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒိဇာတိ.

၁၅. ‘Akkosena’ ဟူသော ပုဒ်၌မူ နောက်ပိုင်းတွင် ‘ဆဲရေးခြင်း နှစ်မျိုး—ယုတ်ညံ့သော ဆဲရေးခြင်းနှင့် မြတ်သော ဆဲရေးခြင်း’ ဟု ခွဲခြားပြလိုသဖြင့်၊ ရှေ့ဝတ္ထုကြောင်း၌ ‘ယုတ်ညံ့သော ဆဲရေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဆဲရေးကြကုန်၏’ ဟု ဆိုသကဲ့သို့ မဆိုဘဲ ‘ဆဲရေးခြင်းဖြင့်’ ဟူ၍သာ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ‘Venajātī’ ဟူသည် လက်သမားမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ဝါးဖြင့် နှီးရွေလုပ်ကိုင်သော နှီးရွေသမားမျိုးစုဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။ ‘Nesādajātī’ ဟူသည် သားမုဆိုး အစရှိသူတို့၏ မျိုးစု ဖြစ်သည်။

ရထကာရဇာတီတိ စမ္မကာရဇာတိ. ပုက္ကုသဇာတီတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကဇာတိ. အဝကဏ္ဏကာဒိ ဒါသာနံ နာမံ ဟောတိ; တသ္မာ ဟီနံ. ဩညာတန္တိ အဝညာတံ; ‘‘ဥညာတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဝညာတန္တိ ဝမ္ဘေတွာ ဉာတံ. ဟီဠိတန္တိ ဇိဂုစ္ဆိတံ. ပရိဘူတန္တိ ကိမေတေနာတိတိ ပရိဘဝကတံ. အစိတ္တီကတန္တိ န ဂရုကတံ.

‘Rathakārajātī’ ဟူသည် သားရေနယ်သမား သို့မဟုတ် ဖိနပ်ချုပ်သမားတို့၏ မျိုးစု ဖြစ်သည်။ ‘Pukkusajātī’ ဟူသည် ပန်းမှိုက်သွန်သူ၊ ဘင်ကျုံးသမားတို့၏ မျိုးစု ဖြစ်သည်။ ‘Avakaṇṇaka’ အစရှိသော အမည်များသည် ကျွန်တို့၏ အမည်များဖြစ်သောကြောင့် ယုတ်ညံ့သည်။ ‘Oññāta’ ဟူသည် ရှုတ်ချ၍ အသိအမှတ်ပြုအပ်သော (avaññāta) အမည် ဖြစ်သည်။ ‘Uññāta’ ဟူ၍လည်း ဖတ်ကြသည်။ ‘Avaññāta’ ဟူသည် နှိမ်ချရှုတ်ချ၍ သိအပ်သောအမည် ဖြစ်သည်။ ‘Hīḷita’ ဟူသည် စက်ဆုပ်အပ်သော အမည် ဖြစ်သည်။ ‘Paribhūta’ ဟူသည် ‘ဤအမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း’ ဟု ကဲ့ရဲ့လွှမ်းမိုးအပ်သော အမည် ဖြစ်သည်။ ‘Acittīkata’ ဟူသည် အလေးအမြတ် မပြုအပ်သော အမည် ဖြစ်သည်။

ကောဋ္ဌကကမ္မန္တိ တစ္ဆကကမ္မံ. မုဒ္ဒါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဂဏနာ. ဂဏနာတိ အစ္ဆိဒ္ဒကာဒိအဝသေသဂဏနာ. လေခါတိ အက္ခရလေခါ. မဓုမေဟာဗာဓော ဝေဒနာယ အဘာဝတော ‘‘ဥက္ကဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တော. ပါဋိကင်္ခါတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ယကာရေန ဝါ ဘကာရေန ဝါတိ ယကာရဘကာရေ ယောဇေတွာ ယော အက္ကောသော. ကာဋကောဋစိကာယ ဝါတိ ‘‘ကာဋ’’န္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ, ‘‘ကောဋစိကာ’’တိ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ; ဧတေဟိ ဝါ ယော အက္ကောသော, ဧသော ဟီနော နာမ အက္ကောသောတိ.

‘Koṭṭhakakamma’ ဟူသည် လက်သမားအလုပ် ဖြစ်သည်။ ‘Muddā’ ဟူသည် လက်ချောင်းများ တွန့်ချိုးကာ ရေတွက်ရသော ဂဏန်းအတတ် ဖြစ်သည်။ ‘Gaṇanā’ ဟူသည် အစ္ဆိဒ္ဒက အစရှိသော အခြားသော ဂဏန်းသင်္ချာအတတ် ဖြစ်သည်။ ‘Lekhā’ ဟူသည် အက္ခရာရေးသားခြင်းဟူသော စာရေးအတတ် ဖြစ်သည်။ ဆီးချိုရောဂါ (madhumeha) သည် နာကျင်ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာ မရှိသဖြင့် ‘မြတ်သော ရောဂါ (ukkaṭṭha)’ ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ ‘Pāṭikaṅkhā’ ဟူသည် အလိုရှိအပ်၊ တောင့်တအပ်သည်။ ‘Yakārena vā bhakārena vā’ ဟူသည် ယ-အက္ခရာ၊ ဘ-အက္ခရာတို့ကို ယှဉ်တွဲ၍ ဆဲရေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘Kāṭakoṭacikāya vā’ ၌ ‘kāṭa’ ဟူသည် ယောက်ျားအင်္ဂါဇာတ်ကို ဆိုလိုပြီး ‘koṭacikā’ ဟူသည် မိန်းမအင်္ဂါဇာတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းအင်္ဂါဇာတ်တို့ဖြင့် ဆဲရေးခြင်းသည် ယုတ်ညံ့သော ဆဲရေးခြင်း မည်၏။

၁၆. ဣဒါနိ တေသံ ဇာတိအာဒီနံ ပဘေဒဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္န’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခုံသေတုကာမော ဝမ္ဘေတုကာမော မင်္ကုကတ္တုကာမောတိ အက္ကောသိတုကာမော ပဓံသိတုကာမော ဂရဟိတုကာမော နိတ္တေဇံ ကတ္တုကာမောတိ အတ္ထော. ဟီနေန ဟီနန္တိ ဟီနေန ဇာတိဝစနေန ဟီနဇာတိကံ. ဧတေန ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၆. ယခုအခါ ထိုဇာတ်စသည်တို့၏ ကွဲပြားမှုအလိုက် အာပတ်တင်၍ ပြသလိုသဖြင့် ‘upasampanno upasampannaṃ’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကား၌ ‘khuṃsetukāmo vambhetukāmo maṅkukattukāmo’ ဟူသည်မှာ ဆဲရေးလိုသောစိတ်၊ နှိပ်စက်လိုသောစိတ်၊ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၍ အရှိန်အစော် ကင်းမဲ့စေလိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘Hīnena hīnaṃ’ ဟူသည်မှာ ယုတ်ညံ့သော ဇာတ်စကားဖြင့် ယုတ်ညံ့သော ဇာတ်ရှိသူကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအတိုင်းပင် ကျန်ရှိသော ပုဒ်အားလုံး၌ အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်အပ်သည်။

ဧတ္ထ စ ဟီနေန ဟီနံ ဝဒန္တော ကိဉ္စာပိ သစ္စံ ဝဒတိ, ဩမသိတုကာမတာယ ပနဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. ဥက္ကဋ္ဌေန ဟီနံ ဝဒန္တော စ ကိဉ္စာပိ အလိကံ ဘဏတိ, ဩမသိတုကာမတာယ ပန ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ, န ပုရိမေန. ယောပိ ‘‘အတိစဏ္ဍာလောသိ, အတိဗြာဟ္မဏောသိ, ဒုဋ္ဌစဏ္ဍာလောသိ, ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ, သောပိ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော.

ဤ၌ ယုတ်ညံ့သော စကားဖြင့် ယုတ်ညံ့သောရဟန်းကို ပြောဆိုသောသူသည် အမှန်အတိုင်းပင် ပြောဆိုသော်လည်း နှုတ်လှံထိုးလိုသောစိတ် (ဆဲရေးလိုစိတ်) ကြောင့် ပြောသမျှ စကားခွန်းတိုင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်။ မြတ်သောစကားဖြင့် ယုတ်ညံ့သောရဟန်းကို ပြောဆိုသောသူသည်လည်း မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုသော်လည်း ဆဲရေးလိုသောစိတ်ကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ဖြင့်သာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်သည်။ ရှေးဦးမုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်ပေ။ ‘သင်သည် စဏ္ဍာလတို့ထက်လွန်သော စဏ္ဍာလဖြစ်သည်၊ ဗြာဟ္မဏတို့ထက်လွန်သော ဗြာဟ္မဏဖြစ်သည်၊ ဆိုးသွမ်းသော စဏ္ဍာလဖြစ်သည်၊ ပျက်စီးသော ဗြာဟ္မဏဖြစ်သည်’ ဟူ၍ ပြောဆိုသော ရဟန်းကိုလည်း ပါစိတ်အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်သည်။

၂၆. သန္တိ [Pg.6] ဣဓေကစ္စေတိ ဝါရေ ပန ပရိဟရိတွာ ဝုတ္တဘာဝေန ဒုက္ကဋံ. ဧသေဝ နယော ယေ နူန…ပေ… န မယန္တိ ဝါရေသုပိ. အနုပသမ္ပန္နေ ပန စတူသုပိ ဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. စောရောသိ ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီတိအာဒိဝစနေဟိ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. ဒဝကမျတာယ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပသမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိဟသာဓိပ္ပာယတာ. ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနီအာဒယော သဗ္ဗသတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၆. ‘Santi idhekacce’ အစရှိသော ဝါရ၌မူ တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ရှောင်လွှဲပြောဆိုခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်။ ‘Yenūna…pe… na mayaṃ’ အစရှိသော ဝါရတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရဟန်းမဟုတ်သူ (လူ၊ သာမဏေစသည်) အား ပြောဆိုရာ၌မူ ဝါရလေးပါးလုံး၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်သည်။ ‘သင်သည် သူခိုးဖြစ်သည်၊ အိမ်ဖောက်သူ ဖြစ်သည်’ စသော စကားတို့ဖြင့် ပြောဆိုရာ၌မူ ရဟန်းအား ပြောသည်ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းမဟုတ်သူအား ပြောသည်ဖြစ်စေ ဝါရအားလုံး၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်သည်။ ပြက်ရယ်ပြုလို၍ (စနောက်လိုသဖြင့်) ပြောဆိုရာ၌မူ ရဟန်းအားဖြစ်စေ၊ ရဟန်းမဟုတ်သူအားဖြစ်စေ ဝါရအားလုံး၌ ဒုဗ္ဘာသိတအာပတ် သင့်သည်။ ‘Davakamyatā (ပြက်ရယ်ပြုလိုခြင်း)’ ဟူသည် စနောက်လိုသော၊ ရယ်မြူးလိုသော ဆန္ဒရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ဘိက္ခုနီ အစရှိသော အခြားသတ္တဝါအားလုံးကို ရဟန်းမဟုတ်သူ (အနုပသမ္ပန္န) ဟု မှတ်ယူအပ်သည်။

၃၅. အတ္ထပုရေက္ခာရဿာတိအာဒီသု ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တော အတ္ထပုရေက္ခာရော; ပါဠိံ ဝါစေန္တော ဓမ္မပုရေက္ခာရော; အနုသိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ‘‘ဣဒါနိပိ စဏ္ဍာလောသိ, ပါပံ မာ အကာသိ, မာ တမော တမပရာယဏော အဟောသီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကထေန္တော အနုသာသနီပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၃၅. ‘Atthapurekkhāra’ အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ပြသော ရဟန်းကို အနက်ကိုရှေးရှုသူ (Atthapurekkhāra) ဟု ခေါ်သည်။ ပါဠိတော်ကို သင်ကြားပို့ချပေးသော ရဟန်းကို တရားကိုရှေးရှုသူ (Dhammapurekkhāra) ဟု ခေါ်သည်။ ဆုံးမသွန်သင်မှု၌ တည်လျက် ‘ယခုဘဝ၌လည်း သင်သည် စဏ္ဍာလ ဖြစ်နေ၏၊ မကောင်းမှုကို မပြုပါလင့်၊ အမိုက်မှ အမိုက်သို့ သွားသောသူ (တမောတမပရာယဏ) မဖြစ်ပါစေလင့်’ ဤသို့ အစရှိသောနည်းဖြင့် ပြောဆိုသောရဟန်းကို သွန်သင်ဆုံးမခြင်းကို ရှေးရှုသူ (Anusāsanīpurekkhāra) ဟု မှတ်ယူအပ်သည်။ ကြွင်းသောအရာတို့သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနံ သုခါ စ မဇ္ဈတ္တာ စာတိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန် (ကိုယ်စိတ်၊ နှုတ်စိတ်၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်) ရှိသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော (ကိရိယ) သိက္ခာပုဒ်၊ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသော (သညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ်၊ ဝီတိက္ကမစိတ်နှင့် တကွဖြစ်သော (သစိတ္တက) သိက္ခာပုဒ်၊ လောက၌ အပြစ်ရှိသော (လောကဝဇ္ဇ) သိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝစီကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ အကုသိုလ်စိတ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဒုဗ္ဘာသိတ္အာပတ်သည် နှုတ်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝီတိက္ကမစိတ်နှင့် တကွဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်၊ အကုသိုလ်စိတ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ သုခဝေဒနာနှင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာဟူသော ဝေဒနာနှစ်ပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ဩမသဝါဒသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃။ ပေသုညသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၆. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဘဏ္ဍနဇာတာနန္တိ သဉ္ဇာတဘဏ္ဍနာနံ. ဘဏ္ဍနန္တိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဣဒံ ကတံ; ဧဝံ ဝုတ္တေ ဧဝံ ဝက္ခာမာ’’တိအာဒိကံ သကသကပက္ခေ သမ္မန္တနံ. ကလဟောတိ အာပတ္တိဂါမိကော ကာယဝါစာဝီတိက္ကမော. ဝိဝါဒေါတိ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာ. တံ ဝိဝါဒံ အာပန္နာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ. ပေသုညန္တိ ပိသုဏဝါစံ, ပိယဘာဝဿ သုညကရဏဝါစန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၆. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ဘဏ္ဍနဇာတာနံ’ ဟူသည်ကား လွန်စွာ ဖြစ်သော ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း၏ ရှေ့အဖို့၌ မိမိတို့ဘက်တွင် တိုင်ပင်ခြင်း ရှိကုန်သောသူတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဘဏ္ဍန’ ဟူသည် ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း၏ ရှေ့အဖို့၌ ဖြစ်သော တိုင်ပင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ဤသူ ဤသူသည်လည်း ဤအမှုကို ပြုအပ်ပြီ၊ သူတို့က ဤသို့ပြောလျှင် ငါတို့က ဤသို့ ပြန်ပြောကြစို့’ စသည်ဖြင့် မိမိတို့ဘက်၌ အချင်းချင်း သဘောတူ တိုင်ပင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ‘ကလဟ’ ဟူသည် အာပတ်သို့ ရောက်စေတတ်သော ကိုယ်နှုတ်တို့၏ လွန်ကျူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ဝိဝါဒ’ ဟူသည် ဆန့်ကျင်ဘက် ပြောဆိုငြင်းခုံခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုငြင်းခုံခြင်းသို့ ရောက်သောသူတို့ကို ‘ဝိဝါဒါပန္န’ ဟု ခေါ်သည်။ ‘ပေသုည’ ဟူသည် ကုန်းတိုက်သော စကား (ချစ်သူနှစ်ဦးကို ကွဲပြားစေတတ်သောစကား သို့မဟုတ် ချစ်ခင်မှုကို ကင်းဆိတ်အောင် ပြုတတ်သောစကား) ကို ဆိုလိုသည်။

၃၇. ဘိက္ခုပေသုညေတိ [Pg.7] ဘိက္ခူနံ ပေသုညေ; ဘိက္ခုတော သုတွာ ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုဿ ဥပသံဟဋပေသုညေတိ အတ္ထော.

၃၇. ‘ဘိက္ခုပေသုညေ’ ဟူသည် ရဟန်းတို့အား ကုန်းတိုက်ခြင်း၌ ဖြစ်သည်။ ရဟန်းတစ်ပါးထံမှ ကြားသိရ၍ အခြားရဟန်းတစ်ပါးက တစ်ပါးသောရဟန်းထံသို့ သွားရောက်ကာ ချောပစ်ကုန်းတိုက်သောစကားကို ဆိုလိုသည်။

၃၈. ဒွီဟာကာရေဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ပိယကမျဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝံ အဟံ ဧတဿ ပိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပတ္ထယမာနဿ ဝါ. ဘေဒါဓိပ္ပာယဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝမယံ ဧတေန သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပရဿ ပရေန ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တဿ ဝါ. ဇာတိတောပီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဓာပိ ဘိက္ခုနိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ အနုပသမ္ပန္နာ နာမ.

၃၈. ‘ဒွီဟာကာရေဟိ’ ဟူသည် အကြောင်းနှစ်ပါးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ‘ပိယကမျဿ ဝါ’ ဟူသည် ‘ဤသို့ ပြောဆိုလိုက်လျှင် ငါသည် ဤသူ၏ အချစ်တော် ဖြစ်လိမ့်မည်’ ဟု မိမိ၏ အချစ်ခံရမှုကို တောင့်တသော ရဟန်း၏ ချစ်ခြင်းကို အလိုရှိသော အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ‘ဘေဒါဓိပ္ပါယဿ ဝါ’ ဟူသည် ‘ဤသို့ ပြောဆိုလိုက်လျှင် ဤသူသည် ထိုသူနှင့် ကွဲပြားလိမ့်မည်’ ဟု သူတစ်ပါးချင်း ကွဲပြားစေလိုသော ရဟန်း၏ ကွဲပြားခြင်းကို လိုလားသော အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ‘ဇာတိတောပိ’ စသည်ဖြင့် အလုံးစုံသော စကားရပ်တို့သည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း ဘိက္ခုနီမမှ စ၍ အလုံးစုံသောသူတို့သည် အနုပသမ္ပန္န (ရဟန်းမဟုတ်သူများ) မည်ကုန်၏။

န ပိယကမျဿ န ဘေဒါဓိပ္ပာယဿာတိ ဧကံ အက္ကောသန္တံ ဧကဉ္စ ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဟော နိလ္လဇ္ဇော, ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဘဝန္တံ ပုန ဝတ္တဗ္ဗံ မညိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကေဝလံ ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

‘န ပိယကမျဿ န ဘေဒါဓိပ္ပါယဿ’ ဟူသည် ဆဲရေးနေသော ရဟန်းတစ်ပါးနှင့် သည်းခံနေသော ရဟန်းတစ်ပါးကို မြင်၍ ‘အော် အရှက်မရှိလေစွ၊ ဤကဲ့သို့သော သည်းခံတော်မူသော အရှင်ကောင်းကို တစ်ဖန် ဆဲရေးထိုက်သေးသည်ဟု ထင်နေပါဘိ၏’ ဟု ဤသို့ ချစ်ခြင်းကို လိုလားခြင်း၊ ကွဲပြားစေလိုခြင်း မဖက်ဘဲ သက်သက် ယုတ်မာသူကို ကဲ့ရဲ့လိုသော စိတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့် (အနာပတ္တိ) ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန် (ကိုယ်စိတ်ကြောင့်၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်) ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး (တိဝေဒနာ) ရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ပေသုညသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယမြောက်ဖြစ်သော ပေသုညသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄။ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – အပ္ပတိဿာတိ အပ္ပတိဿဝါ. ဥပါသကာတိ ဝုတ္တေ ဝစနမ္ပိ န သောတုကာမာ; အနာဒရာတိ အတ္ထော. အပ္ပတိဿယာ ဝါ အနီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော. အသဘာဂဝုတ္တိကာတိ ဝိသဘာဂဇီဝိကာ, ယထာ ဘိက္ခူသု ဝတ္တိတဗ္ဗံ; ဧဝံ အပ္ပဝတ္တဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

၄၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ ‘အပ္ပတိဿာ’ ဟူသည် ရှေးရှု နားထောင်ခြင်း မရှိကြကုန်သော၊ ‘ဥပါသကာတို့’ ဟု ခေါ်သော်လည်း ထိုစကားကို နားထောင်လိုခြင်း မရှိကုန်သော၊ ရိုသေလေးစားမှု မရှိကုန်သောသူများကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မှီခိုအားထား ကိုးစားခြင်း မရှိကုန်သော၊ ရိုသေနှိမ့်ချမှု မရှိသောသူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘အသဘာဂဝုတ္တိကာ’ ဟူသည် သဘောမတူသော အသက်မွေးခြင်း ရှိကြကုန်သော၊ ရဟန်းတို့အပေါ်၌ ပြုကျင့်ထိုက်သည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံခြင်း မရှိကြကုန်သောသူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

၄၅. ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျာတိ ဧကတော ပဒံ ပဒံ ဓမ္မံ ဝါစေယျ; ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ဝါစေယျာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တံ ကောဋ္ဌာသနာမကံ ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ အနုပဒံ အနွက္ခရံ အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ အဓိပ္ပေတော. အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ. အနွက္ခရန္တိ ဧကေကမက္ခရံ. အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇနံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ဧကမက္ခရံ အနွက္ခရံ, အက္ခရသမူဟော အနုဗျဉ္ဇနံ, အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ. ပဌမပဒံ ပဒမေဝ, ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၅. ‘ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျ’ ဟူသည် တစ်ပေါင်းတည်း သံပြိုင်ဖြစ်စေ၊ အစုအစု (ကဏ္ဍအလိုက်) ဖြစ်စေ တရားတော်ကို သင်ကြားပို့ချခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဏ္ဍအမည်ရှိသော ပုဒ်သည် လေးမျိုးရှိသောကြောင့် ထိုလေးမျိုးကို ပြခြင်းငှာ ‘ပဒံ အနုပဒံ အနွက္ခရံ အနုဗျဉ္ဇနံ’ ဟူ၍ ပဒဘာဇနီကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုလေးပါးတို့တွင် ‘ပဒ’ ဟူသည် ဂါထာ၏ ပထမပါဒကို ဆိုလိုသည်။ ‘အနုပဒ’ ဟူသည် ဂါထာ၏ ဒုတိယပါဒကို ဆိုလိုသည်။ ‘အနွက္ခရ’ ဟူသည် တစ်လုံးချင်းစီသော အက္ခရာကို ဆိုလိုသည်။ ‘အနုဗျဉ္ဇန’ ဟူသည် ရှေ့ပုဒ်ဗျည်းနှင့် တူသော နောက်ပုဒ်ဗျည်းကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အမှတ်မထားဘဲ တစ်လုံးတည်းသော အက္ခရာသည် အနွက္ခရမည်၍၊ အက္ခရာအပေါင်းသည် အနုဗျဉ္ဇနမည်၏။ ဝိဘတ်အဆုံးရှိသော အက္ခရာနှင့် အနုဗျဉ္ဇနအပေါင်းသည် ပဒမည်၏။ ပထမပုဒ်သည် ပဒသာမည်၍၊ ဒုတိယပုဒ်သည် အနုပဒမည်၏။ ဤသို့လျှင် အက္ခရာ၊ အနုဗျဉ္ဇန၊ ပဒ၊ အနုပဒတို့၏ ထူးခြားချက်ကို သိအပ်၏။

ဣဒါနိ [Pg.8] ပဒံ နာမ ဧကတော ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ဂါထာဗန္ဓံ ဓမ္မံ ဝါစေန္တော ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဧကမေကံ ပဒံ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော အာရဘိတွာ ဧကတောယေဝ နိဋ္ဌာပေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿ ပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပဒံ နာမ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ထေရေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ သာမဏေရော တံ ပဒံ အပါပုဏိတွာ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ ဒုတိယပဒံ ဧကတော ဘဏတိ, ဣမေ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တိ နာမ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အနွက္ခရံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘ရူ’’တိ ဩပါတေတီတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဘဏ သာမဏေရာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ရူကာရမတ္တမေဝ ဧကတော ဝတွာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနွက္ခရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. ဂါထာဗန္ဓေပိ စ ဧသ နယော လဗ္ဘတိယေဝ. အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ဝေဒနာ အနိစ္စာတိ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေတီတိ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ ဝါစယမာနော ထေရေန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော သာမဏေရော သီဃပညတာယ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ အနိစ္စပဒံ ထေရဿ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတေန အနိစ္စပဒေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တော ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ဣမေသု ပဒါဒီသု ယံ ယံ ဧကတော ဘဏတိ တေန တေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ.

ယခုအခါ ‘ပဒ’ ဟူသည် တစ်ပြိုင်နက် စတင်၍ တစ်ပြိုင်နက် ပြီးဆုံးစေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂါထာဖြင့် ဖွဲ့စပ်အပ်သော တရားတော်ကို သင်ကြားပို့ချသောအခါ ‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’ ဟူသော တစ်ခုချင်းစီသော ပုဒ်ကို သာမဏေနှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် စတင်၍ တစ်ပြိုင်နက်ပင် ပြီးဆုံးစေသည်။ ဤသို့ သင်ကြားပေးသောဆရာအား ပုဒ်အရေအတွက်အလိုက် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ထိုက်၏။ ‘အနုပဒ’ ဟူသည် အသီးသီး စတင်၍ တစ်ပြိုင်နက် ပြီးဆုံးစေခြင်း ဖြစ်သည်။ စာချပေးသော မထေရ်က ‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’ ဟု ဆိုအပ်သော် သာမဏေသည် ထိုပါဒကို မမီလိုက်ဘဲ ‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’ ဟူသော ဒုတိယပါဒကို တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆိုသည်။ ဤသို့ ဆရာတပည့်တို့သည် အသီးသီး စတင်၍ တစ်ပြိုင်နက် ပြီးဆုံးစေကြသည်။ ဤသို့ သင်ကြားပေးသော ဆရာအားလည်း အနုပဒအရေအတွက်အလိုက် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ထိုက်၏။ ‘အနွက္ခရ’ ဟူသည် ‘သာမဏေ... ရူပံ အနိစ္စံ ဟု ဆိုလော့’ ဟု ပြောဆိုအပ်သော် ‘ရူ’ ဟူသော အက္ခရာမျှကိုသာ တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆို၍ ရပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ သင်ကြားပေးသော ရဟန်းအားလည်း အနွက္ခရအရေအတွက်အလိုက် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ထိုက်၏။ ဂါထာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ရရှိ၏။ ‘အနုဗျဉ္ဇန’ ဟူသည် ‘ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’ ဟူသော သုတ္တန်ကို ပို့ချသောအခါ မထေရ်က ‘ရူပံ အနိစ္စံ’ ဟု ဆိုသော် သာမဏေသည် ပညာလျင်မြန်သဖြင့် ‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’ ဟူသော အနိစ္စပုဒ်ကို မထေရ်၏ ‘ရူပံ အနိစ္စံ’ ဟူသော အနိစ္စပုဒ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ သင်ကြားပေးသော ရဟန်းအားလည်း အနုဗျဉ္ဇနအရေအတွက်အလိုက် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ထိုက်၏။ ဤပဒ၊ အနုပဒ၊ အနွက္ခရ၊ အနုဗျဉ္ဇနတို့၌ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤပဒစသည်တို့တွင် အကြင်အကြင်စာကို တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆို၏၊ ထိုထိုစာဖြင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်၏။

ဗုဒ္ဓဘာသိတောတိ သကလံ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဓမ္မပဒံ စရိယာပိဋကံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ သုတ္တနိပါတော ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ဗြဟ္မဇာလာဒီနိ စ သုတ္တာနိ. သာဝကဘာသိတောတိ စတုပရိသပရိယာပန္နေဟိ သာဝကေဟိ ဘာသိတော အနင်္ဂဏသမ္မာဒိဋ္ဌိအနုမာနသုတ္တစုဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လာဒိကော. ဣသိဘာသိတောတိ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကေဟိ ဘာသိတော သကလော ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ, ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသိကာနံ သောဠသန္နံ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုစ္ဆာတိ ဧဝမာဒိ. ဒေဝတာဘာသိတောတိ ဒေဝတာဟိ ဘာသိတော; သော ဒေဝတာသံယုတ္တဒေဝပုတ္တသံယုတ္တမာရသံယုတ္တဗြဟ္မသံယုတ္တသက္ကသံယုတ္တာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘ဗုဒ္ဓဘာသိတ’ (ဘုရားဟော) ဟူသည် အလုံးစုံသော ဝိနည်းပိဋကတ်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မပဒ၊ စရိယာပိဋကတ်၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်၊ သုတ္တနိပါတ်၊ ဝိမာနဝတ္ထု၊ ပေတဝတ္ထုနှင့် ဗြဟ္မဇာလသုတ် အစရှိသော သုတ်တော်များ ဖြစ်သည်။ ‘သာဝကဘာသိတ’ (သာဝကဟော) ဟူသည် ပရိသတ်လေးပါး၌ အကျုံးဝင်သော သာဝကတို့ ဟောကြားအပ်သော အနင်္ဂဏသုတ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်၊ အနုမာနသုတ်၊ စူဠဝေဒလ္လသုတ်၊ မဟာဝေဒလ္လသုတ် အစရှိသော တရားတော်များ ဖြစ်သည်။ ‘ဣသိဘာသိတ’ (ရသေ့ဟော) ဟူသည် သာသနာတော်၏ အပ၌ ဖြစ်သော ရသေ့ ပရိဗိုဇ်တို့ လျှောက်ထားအပ်သော အလုံးစုံသော ပရိဗိုဇ်ဝဂ်နှင့် ဗာဝရိယပုဏ္ဏား၏ တပည့်ဖြစ်သော ပုဏ္ဏားတစ်ကျိပ်ခြောက်ယောက်တို့၏ အမေးပုစ္ဆာ အစရှိသော တရားများ ဖြစ်သည်။ ‘ဒေဝတာဘာသိတ’ (နတ်ဟော) ဟူသည် နတ်တို့ လျှောက်ထားအပ်သော တရားတော်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုဒေဝတာဘာသိတကို ဒေဝတာသံယုတ်၊ ဒေဝပုတ္တသံယုတ်၊ မာရသံယုတ်၊ ဗြဟ္မသံယုတ်၊ သက္ကသံယုတ် အစရှိသော သံယုတ်များအားဖြင့် သိအပ်၏။

အတ္ထူပသဉှိတောတိ အဋ္ဌကထာနိဿိတော. ဓမ္မူပသဉှိတောတိ ပါဠိနိဿိတော; ဥဘယေနာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတမေဝ ဝဒတိ. ကိဉ္စာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ဝဒတိ, တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှဓမ္မံယေဝ ပန ပဒသော ဝါစေန္တဿ အာပတ္တိ[Pg.9]. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေပိ နာနာဘာသာဝသေန ဂါထာသိလောကဗန္ဓာဒီဟိ အဘိသင်္ခတေ အနာပတ္တိ. တိဿော သင်္ဂီတိယော အနာရုဠှေပိ ကုလုမ္ဗသုတ္တံ ရာဇောဝါဒသုတ္တံ တိက္ခိန္ဒြိယံ စတုပရိဝဋ္ဋံ နန္ဒောပနန္ဒန္တိ ဤဒိသေ အာပတ္တိယေဝ. အပလာလဒမနမ္ပိ ဝုတ္တံ, မဟာပစ္စရိယမ္ပန ပဋိသိဒ္ဓံ. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသု ထေရဿ သကပဋိဘာနေ အနာပတ္တိ, ယံ ရညော သညာပနတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အာပတ္တိ. ဝဏ္ဏပိဋကအင်္ဂုလိမာလပိဋကရဋ္ဌပါလဂအဇတအာဠဝကဂဇ္ဇိတဂုဠှမဂ္ဂဂုဠှဝေဿန္တရဂုဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာနိ ပန အဗုဒ္ဓဝစနာနိယေဝါတိ ဝုတ္တံ. သီလူပဒေသော နာမ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဝုတ္တောတိ ဝဒန္တိ, တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝ. အညာနိပိ မဂ္ဂကထာအာရမ္မဏကထာဗုဒ္ဓိကဒဏ္ဍက ဉာဏဝတ္ထုအသုဘကထာဒီနိ အတ္ထိ, တေသု သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဝိဘတ္တာ, ဓုတင်္ဂပဉှေ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ; တသ္မာ တေသု အာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန သင်္ဂီတိံ အနာရုဠှေသု ရာဇောဝါဒတိက္ခိန္ဒြိယစတုပရိဝဋ္ဋနန္ဒောပနန္ဒကုလုမ္ဗသုတ္တေသုယေဝ အာပတ္တီတိ ဝတွာ အဝသေသေသု ယံ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ, တဒေဝ အာပတ္တိဝတ္ထု ဟောတိ, န ဣတရန္တိ အယမတ္ထော ပရိဂ္ဂဟိတော.

'အတ္ထူပသဥှိတ' ဟူသည်ကား အဋ္ဌကထာကို မှီသော တရားတည်း။ 'ဓမ္မူပသဥှိတ' ဟူသည်ကား ပါဠိတော်ကို မှီသော တရားတည်း။ နှစ်ပါးစုံဖြင့်လည်း ဝဋ်၏ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မှီသော တရားကိုသာ ဆို၏။ နိဗ္ဗာန်ကို မှီသောတရားကို ဆိုပါသော်လည်း ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ သံဂါယနာတို့၌ တင်အပ်သော တရားတော်ကိုသာ ပုဒ်အစုအစုအားဖြင့် ပို့ချသော ရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ နိဗ္ဗာန်ကို မှီသော တရားပင်ဖြစ်သော်လည်း မဂဓဘာသာမှ ကွဲပြားသော ဘာသာတို့ဖြင့် ဂါထာ၊ သိလောက အစရှိသည်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စီအပ်သော တရား၌ ပို့ချသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ သံဂါယနာသုံးတန်တို့သို့ မတင်အပ်ပါသော်လည်း ကုလုမ္ဗသုတ်၊ ရာဇောဝါဒသုတ်၊ တိက္ခိန္ဒြိယသုတ်၊ စတုပရိဝဋ္ဋသုတ်၊ နန္ဒောပနန္ဒသုတ် ဤကဲ့သို့သော သုတ်တို့၌ ပို့ချလျှင် အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ အပလာလနဂါးမင်းကို ဆုံးမကြောင်း စကားကိုလည်း သင်ကြားပို့ချလျှင် အာပတ်သင့်သည်ဟု ဆိုအပ်ပြီ။ မဟာပစ္စရီ၌ကား အာပတ်မသင့်ဟု တားမြစ်အပ်ပြီ။ မေဏ္ဍကပဥှာနှင့် မိလိန္ဒပဥှာတို့၌ အရှင်နာဂသိန်ထေရ်၏ မိမိဉာဏ်အထင်အမြင်ဖြစ်သော တရားစကား၌ အာပတ်မသင့်၊ မိလိန္ဒမင်းအား နားလည်စေရန် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့မှ ထုတ်ဆောင်၍ ဟောကြားအပ်သော တရားစကား၌မူ အာပတ်သင့်၏။ ဝဏ္ဏပိဋက၊ အင်္ဂုလိမာလပိဋက၊ ရဋ္ဌပါလဂဇ္ဇိတ၊ အာဠာဝကဂဇ္ဇိတ၊ ဂုဠှမဂ္ဂ၊ ဂုဠှဝေဿန္တရ၊ ဂုဠှဝိနယ၊ ဝေဒလ္လပိဋကတို့သည်ကား ဘုရားစကားတော် မဟုတ်ကုန်သည်သာဟု ဆိုအပ်၏။ သီလူပဒေသမည်သည်ကား တရားစစ်သူကြီး (အရှင်သာရိပုတ္တရာ) ဟောကြားအပ်သော တရားတည်းဟု ဆိုကုန်၏၊ ထိုသီလူပဒေသ၌ ပို့ချလျှင် အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ အခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော မဂ္ဂကထာကျမ်း၊ အာရမ္မဏကထာကျမ်း၊ ဗုဒ္ဓိက၊ ဒဏ္ဍက၊ ဉာဏဝတ္ထု၊ အသုဘကထာကျမ်း အစရှိသည်တို့ ရှိကုန်၏။ ထိုကထာကျမ်းတို့၌ သုံးဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့ကို ဝေဖန်အပ်ကုန်ပြီ။ ဓုတင်္ဂပဥှာကျမ်း၌လည်း အကျင့်ပဋိပတ်ကို ဝေဖန်အပ်ပြီ။ ထို့ကြောင့် ထိုကျမ်းတို့ကို ပို့ချသော ရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏ဟု ဆိုအပ်ပြီ။ မဟာပစ္စရီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌ကား သံဂါယနာသို့ မတင်အပ်ကုန်သော ရာဇောဝါဒသုတ်၊ တိက္ခိန္ဒြိယသုတ်၊ စတုပရိဝဋ္ဋသုတ်၊ နန္ဒောပနန္ဒသုတ်၊ ကုလုမ္ဗသုတ်တို့၌သာ အာပတ်သင့်၏ဟု ဆိုပြီး၍၊ ကြွင်းသော သုတ်တို့၌ ဘုရားဟောစကားတော်မှ ထုတ်ဆောင်၍ ဆိုအပ်သော တရားစကားသည်သာ အာပတ်သင့်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်၏၊ အခြားသော တရားစကားသည် အာပတ်သင့်ခြင်း၏ အကြောင်းမဟုတ်ဟု ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုင်းခြား၍ ယူအပ်ပြီ။

၄၈. ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တောတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တောပိ ဧကတော ဝဒတိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော.

၄၈. 'ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တော' ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်မှာ—ရဟန်းမဟုတ်သော လူ၊ သာမဏေနှင့်အတူ တပေါင်းတည်း သင်ယူအပ်သော ပါဠိကို သင်ယူသော ရဟန်းသည်လည်း တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆိုလျှင် အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ. အာစရိယော နိသိန္နာနံ ဘဏာမီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝဒတိ, အာစရိယဿ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဒွေပိ ဌိတာ ဂဏှန္တိ, ဧသေဝ နယော. ဒဟရဘိက္ခု နိသိန္နော, သာမဏေရော ဌိတော, နိသိန္နဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတော အနာပတ္တိ. သစေ ဒဟရော တိဋ္ဌတိ, ဣတရော နိသီဒတိ, ဌိတဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတောပိ အနာပတ္တိ. သစေ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကော သာမဏေရော နိသိန္နော ဟောတိ, တသ္မိံ နိသိန္နေ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ အာစရိယဿ အစိတ္တကာပတ္တိ. သစေ သာမဏေရော ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဟောတိ, ယေသံ ဝါစေတိ, တေသု အပရိယာပန္နတ္တာ ဧကေန ဒိသာဘာဂေန ပလာယနကဂန္ထံ နာမ ဂဏှာတီတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အနာပတ္တိ. ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တောပိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဥပသမ္ပန္နော ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော [Pg.10] တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဘဏတိ, အနာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တဿပိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. အယမ္ပိ ဟိ ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောတိစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

ထို 'ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တော' ဟူသော ပါဌ်၌ အဆုံးအဖြတ်ကား—ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမဟုတ်သောသူ (လူ၊ သာမဏေ) တို့သည် ထိုင်၍ ပါဠိတော်ကို သင်ယူကြကုန်၏။ ဆရာက 'ထိုင်နေသော တပည့်တို့အား ရွတ်ပြအံ့' ဟု ကြံစည်၍ ၎င်းတို့နှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆိုလျှင် ဆရာ့အား အာပတ်သင့်၏။ ရဟန်းမဟုတ်သောသူနှင့်အတူ သင်ယူသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ နှစ်ဦးလုံး မတ်တတ်ရပ်လျက် သင်ယူကြသော်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ရဟန်းငယ်သည် ထိုင်နေ၍ သာမဏေသည် ရပ်နေစဉ် 'ထိုင်နေသော ရဟန်းငယ်အား ရွတ်ပြအံ့' ဟု ကြံစည်၍ ရွတ်ပြသော ဆရာအား အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ ရဟန်းငယ်က ရပ်နေပြီး သာမဏေက ထိုင်နေပါက 'ရပ်နေသော ရဟန်းငယ်အား ရွတ်ပြအံ့' ဟု ကြံစည်၍ ရွတ်ပြသော ဆရာအားလည်း အာပတ်မသင့်။ များစွာသော ရဟန်းတို့၏အလယ်၌ သာမဏေတစ်ပါး ထိုင်နေပါက၊ ထိုသာမဏေ ထိုင်နေစဉ်အတွင်း၌ ပုဒ်အစုအစုအားဖြင့် ပါဠိအဋ္ဌကထာတရားကို သင်ကြားပို့ချသော ဆရာအား အစိတ္တကအာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ သာမဏေသည် တစ်ဆယ့်နှစ်တောင် ဥပစာအရပ်ကို စွန့်ခွာ၍ ရပ်နေသော်လည်းကောင်း၊ ထိုင်နေသော်လည်းကောင်း ရှိပါက၊ ဆရာသင်ကြားပေးနေသော ရဟန်းတို့အစုတွင် အကျုံးမဝင်သဖြင့် 'သီးခြားအရပ်၌ စာသင်ယူနေသူ' ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်အပ်သောကြောင့် အာပတ်မသင့်။ 'အတူတကွ သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုသော ရဟန်း' သည်လည်း ရဟန်းမဟုတ်သောသူနှင့်အတူ တစ်ပေါင်းတည်း စာပြန်ခြင်း၊ သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုလတ်သော် ထိုသူနှင့်အတူတကွသာ ရွတ်ဆိုပါက အာပတ်မသင့်။ ရဟန်းမဟုတ်သောသူ၏ အထံ၌ သင်ယူအပ်သော ပါဠိကို သင်ယူသော ရဟန်းသည်လည်း ထိုသူနှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် ရွတ်ဆိုပါက အာပတ်မသင့်။ အကြောင်းမူကား ဤရဟန်းသည်လည်း အတူတကွ သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုသည်ဟူ၍သာ ရေတွက်အပ်သောကြောင့်တည်း။

ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတီတိ သစေ ဧကဂါထာယ ဧကော ပါဒေါ န အာဂစ္ဆတိ, သေသံ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ. ဧတေန နယေန သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ဩပါတေန္တဿ ဧဝံ ဘဏာဟီတိ ဧကတောပိ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. ဩသာရေန္တံ ဩပါတေတီတိ သုတ္တံ ဥစ္စာရေန္တံ ပရိသမဇ္ဈေ ပရိသင်္ကမာနံ ဧဝံ ဝဒေဟီတိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတောပိ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. ယံ ပန မဟာပစ္စရိယာဒီသု ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ, ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ, နတ္ထိဘာဝေါယေဝ စဿ ယုတ္တော. ကသ္မာ? ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ ကိရိယာကိရိယံ ဘဝေယျ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

'ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတိ' ဟူသည်ကား—အကယ်၍ ဂါထာတစ်ပုဒ်၌ တစ်ပါဒမျှ နှုတ်မတက်ဘဲ ကျန်ပါဒများ နှုတ်တက်နေပါက ဤကျမ်းစာကို 'ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထ' (အများအားဖြင့် နှုတ်တက်သောကျမ်း) ဟု ခေါ်၏။ ဤနည်းအတိုင်း စုဏ္ဏိယပါဠိ (သုတ်တော်) ၌လည်း သိထိုက်၏။ ထိုပဂုဏဂန္ထကို အပြီးသို့ရောက်အောင် ကူညီရွတ်ဆိုပေးသော ရဟန်းအား 'ဤသို့ ရွတ်ဆိုလော့' ဟု ပြောဆို၍ တစ်ပြိုင်နက် သံပြိုင်ရွတ်ဆိုသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ 'ဩသာရေန္တံ ဩပါတေတိ' ဟူသည်ကား—ပါဠိတော်ကို ရွတ်ဆိုစေစဉ် ပရိသတ်အလယ်၌ ရွံ့ကြောက်၍ နေသော သာမဏေအား 'ဤသို့ ပြောဆိုလော့' ဟု ဆိုကာ ထိုသာမဏေနှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် ရွတ်ဆိုသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ မဟာပစ္စရီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌မူ 'ငါနှင့်အတူ မဆိုနှင့်' ဟု ပြောဆိုထားပါလျက် သာမဏေက အကယ်၍ အတူရွတ်ဆိုခဲ့လျှင် 'အာပတ်မသင့်' ဟု ဆိုအပ်သော စကားရှိ၏။ ထိုစကားသည် မဟာအဋ္ဌကထာ၌ မရှိချေ၊ ထိုသို့မရှိခြင်းကသာ သင့်မြတ်ပေ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ—ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယသမုဋ္ဌာန် (ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အာပတ်သင့်ခြင်း) ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ သို့မဟုတ်ပါက ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယာကိရိယ ဖြစ်သွားရာ၏။ ကြွင်းသောစကားရပ်များသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော အနက်ရှိသည်သာ ဖြစ်၏။

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်သည် နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ် (ကိရိယ) တည်း။ လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိသော (နောသညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ်တည်း။ လွန်ကျူးလိုသော စိတ်မရှိသော်လည်း အာပတ်သင့်သော (အစိတ္တက) သိက္ခာပုဒ်တည်း။ လောကဝဇ္ဇမဟုတ်၊ ပညတ်ခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော (ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ) သိက္ခာပုဒ်တည်း။ ဝစီကံဖြင့် ပြီးသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ စိတ်သုံးမျိုး (ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ) ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ ဝေဒနာသုံးပါး (သုခ၊ ဒုက္ခ၊ ဥပေက္ခာ) ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

လေးခုမြောက် ဖြစ်သော ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-သဟသေယျသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၉. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သတိသမ္ပဇညဿ အကရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ, ဘဝင်္ဂေါတိဏ္ဏကာလေ ပန ကုတော သတိသမ္ပဇညန္တိ! ဝိကူဇမာနာတိ ဝိပ္ပလပမာနာ. ကာကစ္ဆမာနာတိ နာသာယ ကာကသဒ္ဒံ ဝိယ နိရတ္ထကသဒ္ဒံ မုဉ္စမာနာ. ဥပါသကာတိ ပဌမတရံ ဥဋ္ဌိတဥပါသကာ.

၄၉. ငါးခုမြောက် သဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၌— 'သတိမေ့လျော့၍ ဆင်ခြင်တုံတရားမရှိဘဲ (မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာန)' ဟူသော ဤစကားကို အိပ်မပျော်မီ ရှေ့အဖို့၌ သတိသမ္ပဇညကို မပြုခြင်းကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ အမှန်စင်စစ် ဘဝင်ကျ၍ အိပ်ပျော်နေစဉ်အခါ၌ သတိသမ္ပဇညသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း။ 'ဝိကူဇမာနာ' ဟူသည်ကား ယောင်ယမ်းမြည်တမ်းကုန်လျက်။ 'ကာကစ္ဆမာနာ' ဟူသည်ကား နှာခေါင်းမှ ကျီး၏အသံကဲ့သို့သော အနက်မရှိသောအသံကို လွှတ်ကုန်လျက် (ဟောက်ကုန်လျက်)။ 'ဥပါသကာ' ဟူသည်ကား ရဟန်းငယ်တို့ထက် အလျင်ဦးစွာ အိပ်ရာမှ ထကြသော ဥပါသကာတို့ကို ဆိုလိုသည်။

၅၀. ဧတဒဝေါစုန္တိ ‘‘ဘဂဝတာ အာဝုသော ရာဟုလ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဘိက္ခူ သိက္ခာပဒဂါရဝေနေဝ ဧတံ အဝေါစုံ. ပကတိယာ ပန တေ ဘဂဝတိ စ ဂါရဝေန အာယသ္မတော စ ရာဟုလဿ သိက္ခာကာမတာယ တဿ အာယသ္မတော ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂတဿ စူဠမဉ္စကံ ဝါ အပဿေနံ ဝါ ယံ အတ္ထိ တံ ပညပေတွာ စီဝရံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဥဿီသကရဏတ္ထာယ ဒေန္တိ[Pg.11]. တတြိဒံ တဿာယသ္မတော သိက္ခာကာမတာယ – ဘိက္ခူ ကိရ တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိဉ္စ ကစဝရဆဍ္ဍနကဉ္စ ဗဟိ ခိပန္တိ. အထညေဟိ ‘‘အာဝုသော ကေနိဒံ ပါတိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ အညေ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘန္တေ, ရာဟုလော ဣမသ္မိံ ပဒေသေ သဉ္စရိ, တေန နု ခေါ ပါတိတ’’န္တိ. သော ပနာယသ္မာ ‘‘န မယှံ ဘန္တေ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဧကဒိဝသမ္ပိ အဝတွာ တံ ပဋိသာမေတွာ ဘိက္ခူ ခမာပေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဝစ္စကုဋိယာ သေယျံ ကပ္ပေသီတိ တံယေဝ သိက္ခာကာမတံ အနုဗြူဟန္တော ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနအာနန္ဒတ္ထေရာဒီနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝဠဉ္ဇနကဝစ္စကုဋိယံ သေယျံ ကပ္ပေသိ. သာ ကိရ ကုဋိ ကဝါဋဗဒ္ဓါ ဂန္ဓပရိဘဏ္ဍကတာ သမောသရိတပုပ္ဖဒါမာ စေတိယဋ္ဌာနမိဝ တိဋ္ဌတိ, အပရိဘောဂါ အညေသံ.

၅၀. 'ဧတဒဝေါစုံ' ဟူသည်ကား—'ငါ့ရှင် ရာဟုလာ... မြတ်စွာဘုရားသည် သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူပြီ' ဟူသော ဤစကားကို ရဟန်းတို့သည် သိက္ခာပုဒ်၌ ရိုသေလေးစားသောကြောင့်သာ ပြောဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်ကိုအားဖြင့် ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၌ ရိုသေလေးစားကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရှင်ရာဟုလာ၏ သိက္ခာကို လိုလားသောကြောင့်လည်းကောင်း မိမိတို့နေရာသို့ ရောက်လာသော ထိုအရှင်ရာဟုလာအား ညောင်စောင်းငယ် သို့မဟုတ် မှီစရာပျဉ်ချပ် ရှိသမျှကို ခင်းပေး၍ သင်္ကန်းကြီး သို့မဟုတ် ဧကသီကို ခေါင်းအုံးပြုရန် ပေးကြကုန်၏။ ထိုအရှင်ရာဟုလာ၏ သိက္ခာလိုလားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သရုပ်ပြဝတ္ထုကား ဤသို့ ဖြစ်၏— ရဟန်းတို့သည် ထိုအရှင်ရာဟုလာ အဝေးမှ လာနေသည်ကို မြင်လျှင် လက်ဆုပ်တံမြက်စည်းနှင့် အမှိုက်စွန့်တောင်းကို အပြင်ဘက်၌ ပစ်ချထားကြကုန်သတတ်။ ထိုအခါ အခြားရဟန်းတို့က 'ငါ့ရှင်တို့... ဤတံမြက်စည်းနှင့်တောင်းကို အဘယ်သူ ပစ်ချထားသနည်း' ဟု မေးသော် အခြားရဟန်းတို့က 'အရှင်ဘုရားတို့... ရာဟုလာသည် ဤအရပ်၌ လှည့်လည်သွားလာခဲ့ပါသည်၊ ထိုရာဟုလာ ချထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါလိမ့်မည်' ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုအရှင်ရာဟုလာသည်ကား 'အရှင်ဘုရားတို့... ဤအမှုသည် တပည့်တော်၏အမှု မဟုတ်ပါ' ဟု တစ်ရက်မျှပင် မငြင်းဆိုဘဲ ထိုတံမြက်စည်းနှင့် အမှိုက်တောင်းကို သိမ်းဆည်းကာ၊ ထိုရဟန်းတို့ကို တောင်းပန်ပြီးမှ သွားလေသတတ်။ 'ဝစ္စကုဋိယာ သေယျံ ကပ္ပေသိ' ဟူသည်ကား— ထိုသို့ သိက္ခာကို လိုလားသောစိတ်ကိုပင် တိုးပွားစေလျက် တရားစစ်သူကြီး (အရှင်သာရိပုတ္တရာ)၊ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်၊ အရှင်အာနန္ဒာ အစရှိသော ထေရ်ကြီးများထံသို့ (နှောင့်ယှက်မည်စိုး၍) မသွားဘဲ မြတ်စွာဘုရား သုံးစွဲတော်မူအပ်သော ကျင်ကြီးအိမ် (ဝစ္စကုဋိ) ၌ အိပ်စက်ခြင်းကို ပြုလေ၏။ ထိုဝစ္စကုဋိသည်ကား တံခါးရွက်တပ်ဆင်လျက်၊ နံ့သာတို့ဖြင့် ထုံမွမ်းအပ်လျက်၊ ပန်းဆိုင်းများ တွဲလျားဆွဲထားလျက် စေတီကဲ့သို့ သန့်ရှင်းစွာ တည်ရှိပြီး အခြားသူများ မသုံးစွဲသော နေရာ ဖြစ်သတတ်။

၅၁. ဥတ္တရိဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဘဂဝါ သာမဏေရာနံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ တိရတ္တံ ပရိဟာရံ အဒါသိ. န ဟိ ယုတ္တံ ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ နာနုဂ္ဂဟေတုန္တိ. သဟသေယျန္တိ ဧကတော သေယျံ. သေယျာတိ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သယနမ္ပိ ဝုစ္စတိ, ယသ္မိံ သေနာသနေ သယန္တိ, တမ္ပိ. တတ္ထ သေနာသနံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာယပ္ပသာရဏံ ဒဿေတုံ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အယမေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ ပဝိသိတွာ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သေယျံ ကပ္ပေယျ ဝိဒဟေယျ သမ္ပာဒေယျာ’’တိ. သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိအာဒိနာ ပန တဿာ သေနာသနသင်္ခါတာယ သေယျာယ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ သေနာသနံ ဥပရိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ သဗ္ဗမေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ, အယံ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. အဋ္ဌကထာသု ပန ပါကဋဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ ဝါစုဂ္ဂတဝသေန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ ဆန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ? အထ ခေါ ဒုဿကုဋိယံ ဝသန္တဿာပိ န သက္ကာ အနာပတ္တိ ကာတုံ, တသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒနသမတ္ထံ ဣဓ ဆဒနဉ္စ ပရိစ္ဆန္နဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝ ဟိ ဂယှမာနေ ပဒရစ္ဆန္နေပိ သဟသေယျာ န ဘဝေယျ. ယံ ပန သေနာသနံ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနာပိ ပရိက္ခိတ္တံ, အယံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. ဆဒနံ အနာဟစ္စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တာပိ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာယေဝါတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ယဿာ ပန ဥပရိ ဗဟုတရံ ဌာနံ ဆန္နံ, အပ္ပံ အစ္ဆန္နံ, သမန္တတော [Pg.12] ဝါ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တံ, အပ္ပံ အပရိက္ခိတ္တံ, အယံ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ နာမ. ဣမိနာ ဟိ လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေပိ သတ္တဘူမကော ပါသာဒေါ ဧကူပစာရော ဟောတိ, သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုဿာလံ ဝါ, ဧကသေယျာဣစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ ဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိအာဒိ.

၅၁. မြတ်စွာဘုရားသည် သာမဏေများကို ချီးမြှောက်စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် သုံးညဉ့်ပတ်လုံး အစောင့်အရှောက်ကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။ အမျိုးသားတို့ကို ရှင်ပြုပေးပြီးနောက် မချီးမြှောက်ဘဲ ရှောင်လွှဲခြင်းသည် မသင့်လျော်သောကြောင့် သုံးညဉ့်ပတ်လုံး အစောင့်အရှောက်ကို ပေးတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သဟသေယျာ' ဟူသည် အတူတကွ အိပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သေယျာ' ဟူသည် ကိုယ်ကို ဆန့်တန်း၍ အိပ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အကြင်ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၌ အိပ်ကုန်၏၊ ထိုကျောင်းအိပ်ရာနေရာကိုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသေယျာနှစ်မျိုးအနက် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာတည်းဟူသော သေယျာကို ညွှန်ပြရန် 'seyyā nāma sabbacchannā' အစရှိသည်ကို မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်ကို ဆန့်တန်း၍ အိပ်ခြင်းဟူသော သေယျာကို ညွှန်ပြရန် 'anupasampanne nipanne bhikkhu nipajjati' အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဟု ဆိုအပ်သော သေယျာသို့ ဝင်၍ ကိုယ်ကို ဆန့်တန်းခြင်းဟူသော အိပ်ခြင်းကို ပြုအံ့၊ ဖြစ်စေအံ့' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ 'sabbacchannā' အစရှိသော ပါဠိတော်ဖြင့် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဟု ဆိုအပ်သော ထိုသေယျာ၏ လက္ခဏာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အကြင်ကျောင်းကို အထက်မှ အုတ်၊ ကျောက်၊ သစ်ရွက်၊ အင်္ဂတေ၊ မြက်ဟူသော ငါးမျိုးသော အမိုးတို့ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော အမိုးဖြင့် ဖြစ်စေ အလုံးစုံ အကုန်အစင် မိုးထားအပ်၏၊ ဤကျောင်းသည် 'သဗ္ဗစ္ဆန္န' မည်သော သေယျာ ဖြစ်သည်။ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌မူ ထင်ရှားသော အခေါ်အဝေါ်ကို ယူ၍ 'သဗ္ဗစ္ဆန္နမည်သည် ငါးပါးသော အမိုးတို့ဖြင့် မိုးအပ်သော ကျောင်းတည်း' ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ဆိုခဲ့သော်လည်း အဝတ်ဖြင့် မိုးကာထားသော ကျောင်းငယ် (ဒုဿကုဋီ) ၌ အိပ်သောရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်အောင် မပြုနိုင် (အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်သည်)။ ထို့ကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဖုံးလွှမ်းရန် စွမ်းနိုင်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အမိုးနှင့် အကာကို သိအပ်၏။ အဋ္ဌကထာအဆိုအတိုင်း ငါးပါးသော အမိုးကိုသာ ယူပါမူ ပျဉ်ချပ်ဖြင့် မိုးထားသော ကျောင်း၌ အိပ်သောရဟန်းအားလည်း သဟသေယျာ မဖြစ်ရာ။ အကြင်ကျောင်းကို ကြမ်းပြင်မှစ၍ အမိုးတိုင်အောင် ထိစပ်ကာ တံတိုင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော အကာ (အနည်းဆုံး အဝတ်) ဖြင့် ဖြစ်စေ ကာရံထားအပ်၏၊ ဤကျောင်းသည် 'သဗ္ဗပရိစ္ဆန္န' မည်သော သေယျာ ဖြစ်သည်။ အမိုးကို မထိစပ်ဘဲ အစွန်ဆုံးအပိုင်းအခြား၌ တစ်တောင်ထွာ (သို့မဟုတ် နှစ်တောင်) အမြင့်ရှိသော တံတိုင်းစသည်ဖြင့် ကာရံထားသော သေယျာသည်လည်း သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နပင် ဖြစ်သည်ဟု ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ အကြင်ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၏ အထက်၌ များစွာသောအရပ်ကို မိုးထားပြီး အနည်းငယ်သောအရပ်ကို မမိုးဘဲ ထားအပ်၏၊ သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်၌ များစွာသောအရပ်ကို ကာရံထားပြီး အနည်းငယ်သောအရပ်ကို မကာရံဘဲ ထားအပ်၏၊ ဤကျောင်းအိပ်ရာနေရာသည် 'ယေဘုယျေနစ္ဆန္န၊ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္န' မည်၏။ ဤလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသောကျောင်းသည် အကယ်၍ ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိသော ပြာသာဒ်ဖြစ်စေဦးတော့၊ တူသောဥပစာရှိ၏။ အခန်းတစ်ရာရှိသော လေးဘက်ပတ်လည် တန်းလျားရှည်ကျောင်းဖြစ်စေဦးတော့၊ 'တစ်မိုးတစ်ရံတည်းသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ' ဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ရည်ရွယ်၍ 'လေးရက်မြောက်သောနေ့၌ နေဝင်လတ်သော် လူသာမဏေ အိပ်သည်ရှိသော် ရဟန်းသည် အိပ်အံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏' အစရှိသည်ကို မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

တတ္ထ စ နိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရာ, ဧကော ဘိက္ခု, သာမဏေရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. တေ စေ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. ဘိက္ခုဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေ ပန ဘိက္ခုဿေဝ ပယောဂေန ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဧကော သာမဏေရော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ, တဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေနပိ ဘိက္ခူနံ အာပတ္တိယေဝ. ဥဘယေသံ သမ္ဗဟုလဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော.

ထိုပါဠိ၌ လျောင်းစက်ရုံမျှဖြင့်ပင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ သာမဏေများစွာနှင့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ပါက သာမဏေတို့၏ အရေအတွက်အတိုင်း ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။ ထိုသာမဏေတို့သည် ထ၍ ထ၍ ပြန်အိပ်ကြပါက ထိုသာမဏေတို့၏ လုံ့လပယောဂတစ်ခုစီ၌ ရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ ရဟန်းကိုယ်တိုင် ထ၍ ထ၍ ပြန်အိပ်ရာ၌မူကား ရဟန်း၏ လုံ့လပယောဂဖြင့်သာ ရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းများစွာနှင့် သာမဏေတစ်ပါး ဖြစ်ပါက ထိုသာမဏေတစ်ပါးတည်းကပင် အလုံးစုံသောရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်စေ၏။ ထိုသာမဏေ ထ၍ ထ၍ ပြန်အိပ်ခြင်းကြောင့်လည်း ရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်သည်သာတည်း။ ရဟန်းနှင့် သာမဏေ နှစ်ဦးလုံး များပြားသောအခါ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

အပိစေတ္ထ ဧကာဝါသာဒိကမ္ပိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ဟိ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ. ယောပိ ဧကသ္မိံယေဝ အာဝါသေ နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇနသတမ္ပိ ဂန္တွာ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ.

အနည်းငယ် ဆိုဖွယ်အထူးကား ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဧကာဝါသအစရှိသော လေးပါးတွဲ (စတုက္က) ကိုလည်း သိအပ်၏။ အကြင်ရဟန်းသည် တစ်ခုသောကျောင်း၌ တစ်ပါးတည်းသော သာမဏေနှင့်အတူ သုံးညဉ့်ပတ်လုံး အတူအိပ်ခြင်းကို ပြုအံ့၊ ထိုရဟန်းအား လေးရက်မြောက်နေ့မှစ၍ နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း အာပတ်သင့်၏။ အကြင်ရဟန်းသည်လည်း တစ်ခုတည်းသောကျောင်း၌ပင် အမျိုးမျိုးသော လူသာမဏေတို့နှင့်အတူ သုံးညဉ့်ပတ်လုံး အတူအိပ်ခြင်းကို ပြုအံ့၊ ထိုရဟန်းအားလည်း လေးရက်မြောက်နေ့မှစ၍ နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း အာပတ်သင့်၏။ အကြင်ရဟန်းသည်လည်း အမျိုးမျိုးသောကျောင်းတို့၌ တစ်ပါးတည်းသော သာမဏေနှင့်အတူ သုံးညဉ့်ပတ်လုံး အတူအိပ်ခြင်းကို ပြုအံ့၊ ထိုရဟန်းအားလည်း လေးရက်မြောက်နေ့မှစ၍ နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း အာပတ်သင့်၏။ အကြင်ရဟန်းသည်လည်း အမျိုးမျိုးသောကျောင်းတို့၌ အမျိုးမျိုးသော လူသာမဏေတို့နှင့်အတူ ယူဇနာတစ်ရာရှိသောအရပ်သို့ သွား၍သော်လည်း အတူအိပ်ခြင်းကို ပြုအံ့၊ ထိုရဟန်းအားလည်း လေးရက်မြောက်နေ့မှစ၍ နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း အာပတ်သင့်၏။

အယဉ္စ သဟသေယျာပတ္တိ နာမ ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နော နာမာ’’တိ ဝစနတော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ သဒ္ဓိံ ဟောတိ, တတြ တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္ဆေဒေါ မေထုနဓမ္မာပတ္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ သစေပိ ဂေါဓာဗိဠာလမင်္ဂုသာဒီသု ကောစိ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခုနော ဝသနသေနာသနေ ဧကူပစာရဋ္ဌာနေ သယတိ, သဟသေယျာဝ ဟောတိ.

ဤသဟသေယျာအာပတ်မည်သည် 'ရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ကြွင်းသောသူသည် အနုပသမ္ပန္န (လူသာမဏေ) မည်၏' ဟူသော ပါဠိတော်စကားကြောင့် တိရစ္ဆာန်နှင့်အတူ အိပ်ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏။ ထိုတိရစ္ဆာန်၏ အပိုင်းအခြားကို မေထုနဓမ္မအာပတ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ ထို့ကြောင့် ဖွတ်၊ ကြောင်၊ မြွေပါ အစရှိသည်တို့တွင် တစ်ကောင်ကောင်သော တိရစ္ဆာန်သည် ဝင်ရောက်၍ ရဟန်း၏နေရာကျောင်းဖြစ်သော တူသောဥပစာရှိသောအရပ်၌ အိပ်အံ့၊ သဟသေယျာအာပတ် သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။

ယဒိ ပန ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ကတပါသာဒဿ ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿ ဘိတ္တိယာ ဥပရိ ဌိတသုသိရတုလာသီသဿ သုသိရေန ပဝိသိတွာ တုလာယ အဗ္ဘန္တရေ သယိတွာ တေနေဝ သုသိရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ [Pg.13] သယိတဘိက္ခုဿ အနာပတ္တိ. သစေ ဆဒနေ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, တေန ပဝိသိတွာ အန္တောဆဒနေ ဝသိတွာ တေနေဝ ပက္ကမတိ, နာနူပစာရေ ဥပရိမတလေ ဆဒနဗ္ဘန္တရေ သယိတဿ အာပတ္တိ, ဟေဋ္ဌိမတလေ သယိတဿ အနာပတ္တိ. သစေ အန္တောပါသာဒေနေဝ အာရောဟိတွာ သဗ္ဗတလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကူပစာရာနိ ဟောန္တိ, တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ သယိတဿ အာပတ္တိ.

တိုင်တို့၏အထက်၌ ဆောက်လုပ်ထားသော၊ အထက်ထပ်နှင့် မဆက်စပ်သော နံရံရှိသော ပြာသာဒ်၌ အောက်ထပ်နံရံအထက်ရှိ အခေါင်းပါသော ထုတ်လျောက်ထိပ်၏ အခေါင်းမှတစ်ဆင့် ဖွတ်စသော တိရစ္ဆာန်သည် ဝင်၍ ထုတ်လျောက်၏အတွင်း၌ အိပ်ပြီးလျှင် ထိုအခေါင်းမှပင် ထွက်၍ သွားအံ့၊ ပြာသာဒ်အောက်ထပ်၌ အိပ်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ အမိုး၌ အပေါက်ရှိ၍ ထိုအပေါက်မှတစ်ဆင့် ဝင်ကာ အမိုးအတွင်း၌ နေပြီးလျှင် ထိုအပေါက်မှပင် ပြန်ထွက်သွားအံ့၊ ကွဲပြားသော ဥပစာရှိသော ကျောင်း၌ အထက်ထပ် သို့မဟုတ် အမိုးအတွင်း၌ အိပ်သောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏၊ အောက်ထပ်၌ အိပ်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ပြာသာဒ်အတွင်းမှပင် အထက်ထပ်သို့ တက်၍ အလုံးစုံသော အထပ်တို့ကို သုံးစွဲကြပါက တူသောဥပစာရှိကုန်၏။ ထိုအထပ်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော အထပ်၌ အိပ်သောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။

သဘာသင်္ခေပေန ကတေ အဍ္ဎကုဋ္ဋကသေနာသနေ သယိတဿ ဝါဠသံဃာဋာဒီသု ကပေါတာဒယော ပဝိသိတွာ သယန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. ပရိက္ခေပဿ ဗဟိဂတေ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သယန္တိ, အနာပတ္တိ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကစ္ဆဒနာယ ဂဗ္ဘမာလာယ သတဂဗ္ဘံ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တတြ စေ ဧကေန သာဓာရဏဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဝိသုံ ပါကာရေန အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေ ပဝိသန္တိ, ဧကဂဗ္ဘေပိ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေသု နိပန္နာနံ အာပတ္တိ. သစေ သပမုခါ ဂဗ္ဘာ ဟောန္တိ, ပမုခဿ ဥပရိ အစ္ဆန္နံ ဥစ္စဝတ္ထုကံ စေပိ ဟောတိ, ပမုခေ သယိတော ဂဗ္ဘေ သယိတာနံ အာပတ္တိံ န ကရောတိ. သစေ ပန ဂဗ္ဘစ္ဆဒနေနေဝ သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓစ္ဆဒနံ ဟောတိ, တတြ သယိတော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ, ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါယေဝ ဟိဿ ပရိက္ခေပေါတိ. ဧတေနေဝ ဟိ နယေန အဋ္ဌကထာသု လောဟပါသာဒပရိက္ခေပဿ စတူသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

သဘာပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထက်ဝက်နံရံရှိသော ကျောင်း၌ အိပ်သောရဟန်း၏အပေါ်၌ သားရဲရုပ် တပ်ဆင်ထားသော ထုတ်လျောက်စသည်တို့၌ ခိုစသော သတ္တဝါတို့သည် ဝင်ရောက်အိပ်ကုန်အံ့၊ အာပတ်သင့်သည်သာတည်း။ အကာအရံ၏ ပြင်ပသို့ ရောက်နေသော တံစက်မြိတ်အတွင်း၌ အိပ်ကုန်အံ့၊ အာပတ်မသင့်။ အဝိုင်းကျောင်းဖြစ်စေ၊ လေးထောင့်ကျောင်းဖြစ်စေ တစ်ခုသော အမိုးရှိသော အခန်းအစဉ်ဖြင့် အခန်းတစ်ရာရှိသော ကျောင်းဖြစ်စေဦးတော့၊ ထိုကျောင်း၌ အများနှင့် ဆက်ဆံသော တစ်ခုသော တံခါးပေါက်ဖြင့် ဝင်၍ သီးခြားအကာဖြင့် မပိုင်းခြားအပ်သော အခန်းဥပစာရှိကုန်သော အလုံးစုံသော အခန်းတို့သို့ ဝင်နိုင်ကုန်အံ့၊ တစ်ခုသော အခန်း၌ပင် လူသာမဏေ အိပ်လတ်သော် အလုံးစုံသော အခန်းတို့၌ အိပ်ကုန်သော ရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ အဦးစမုခ်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော အခန်းများ ဖြစ်အံ့၊ အဦးစမုခ်၏အထက်၌ အမိုးမရှိဘဲ မြင့်သောအကျည်ရှိသည် ဖြစ်စေဦးတော့၊ အဦးစမုခ်၌ အိပ်သောသာမဏေသည် အခန်း၌ အိပ်သောရဟန်းတို့အား အာပတ်မသင့်စေ။ အကယ်၍ အခန်း၏အမိုးနှင့် ဆက်စပ်နေသော အမိုးဖြစ်အံ့၊ ထိုအဦးစမုခ်၌ အိပ်သောသာမဏေသည် အလုံးစုံသောရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်စေ၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ အလုံးစုံ မိုးထားအပ်သည်လည်းဖြစ်၍ အလုံးစုံ ကာရံထားအပ်သည်လည်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ပြင် အခန်း၏အကာသည်ပင် ထိုအဦးစမုခ်၏ အကာဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဤနည်းဖြင့်ပင် အဋ္ဌကထာတို့၌ လောဟပြာသာဒ်အကာ၏ လေးဘက်သော တံခါးမုခ်တို့၌ အာပတ်သင့်ပုံကို ဆိုအပ်ပြီ။

ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ပမုခေ အနာပတ္တီတိ ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယ ကထိန’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ အန္ဓကရဋ္ဌေ ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာ ဧကစ္ဆဒနာ ဂဗ္ဘပါဠိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ ‘‘ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ နေဝ အဋ္ဌကထာသု အတ္ထိ; န ပါဠိယာ သမေတိ. ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပိ ဟိ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ယမ္ပိ တတ္ထ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဇဂတိယာ ပမာဏံ ဝတွာ ‘‘ဧတံ ဧကူပစာရံ ပရိစ္ဆန္နံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယေပိ ဧကသာလဒွိသာလတိသာလစတုဿာလသန္နိဝေသာ မဟာပါသာဒါ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိဋ္ဌေန သက္ကာ ဟောန္တိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂန္တုံ, တေသုပိ သဟသေယျာပတ္တိယာ န မုစ္စတိ. သစေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဥပစာရံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတာ ဟောန္တိ, ဧကူပစာရဋ္ဌာနေယေဝ အာပတ္တိ.

သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ (အန္ဓကအဋ္ဌကထာ) ၌ “အကာအရံမရှိသော အဦးစမုခ်၌ အာပတ်မရှိ” ဟု မြေခုံအကျည်နှင့်ကင်း၍ မြေ၌တည်သော အဦးစမုခ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုအပ်သောစကားကို အန္ဓကတိုင်း၌ အသီးသီး စုဝေးတည်နေကုန်သော၊ တစ်ခန်းနှင့်တစ်ခန်း အမိုးချင်းဆက်နေကုန်သော အခန်းတန်းလျားတို့ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအဋ္ဌကထာ၌ “မြေခုံအကျည်မပါဘဲ မြေ၌တည်သော” ဟု ဆိုအပ်သော စကားသည် ရှေးဟောင်းအဋ္ဌကထာတို့၌ လုံးဝမရှိ၊ ပါဠိတော်နှင့်လည်း မညီညွတ်ပေ။ အကြောင်းမူကား ဆယ်တောင်အမြင့်ရှိသော အကျည်သည်ပင်လျှင် အကာအရံဟူသော အရေအတွက်သို့ မရောက်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၌ ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၌ အကျည်၏ ပမာဏကို ပြောဆိုပြီးနောက် “ဤအကျည်သည် တစ်ခုသော ဥပစာရှိသော ဖုံးလွှမ်းအပ်သော နေရာမည်၏” ဟု ဆိုအပ်သောစကားကို မယူအပ်ပေ။ တစ်ဆောင်တည်းကျောင်း၊ နှစ်ဆောင်တွဲကျောင်း၊ သုံးဆောင်တွဲကျောင်း၊ လေးဆောင်တွဲကျောင်းအဖြစ်ဖြင့် စုဝေးတည်ရှိနေသော အကြင်ပြာသာဒ်ကြီးတို့သည်လည်း ရှိကုန်၏။ တစ်နေရာရာ၌ ခြေဆေး၍ ဝင်သွားသောရဟန်းသည် အလုံးစုံသော ပြာသာဒ်တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း လှည့်လည်သွားလာနိုင်၏။ ထိုသို့သော ပြာသာဒ်ကြီးများ၌လည်း သဟသေယျအာပတ်မှ မလွတ်ပေ။ အကယ်၍ ထိုထိုနေရာ၌ ဥပစာကို ပိုင်းခြား၍ ပြုလုပ်ထားပါက ထိုသို့ဖြစ်လသော် တူညီသော ဥပစာရှိသော အရပ်၌သာလျှင် အာပတ်သင့်၏။

ဒွီဟိ [Pg.14] ဒွါရေဟိ ယုတ္တဿ သုဓာဆဒနမဏ္ဍပဿ မဇ္ဈေ ပါကာရံ ကရောန္တိ, ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဧကသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ အနုပသမ္ပန္နော သယတိ, ဧကသ္မိံ ဘိက္ခု, အနာပတ္တိ. ပါကာရေ ဂေါဓာဒီနံ ပဝိသနမတ္တမ္ပိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဧကသ္မိဉ္စ ပရိစ္ဆေဒေ ဂေါဓာ သယန္တိ, အနာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဆိဒ္ဒေန ဂေဟံ ဧကူပစာရံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပါကာရမဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ, ဧကူပစာရတာယ အာပတ္တိ. တံ ဒွါရံ ကဝါဋေန ပိဒဟိတွာ သယန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဒွါရပိဒဟနေန ဂေဟံ နာနူပစာရံ နာမ ဟောတိ, ဒွါရံ ဝါ အဒွါရံ. ကဝါဋဉှိ သံဝရဏဝိဝရဏေဟိ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ကတံ, န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယ. သစေ ပန တံ ဒွါရံ ပုန ဣဋ္ဌကာဟိ ပိဒဟန္တိ, အဒွါရံ ဟောတိ, ပုရိမေ နာနူပစာရဘာဝေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဒီဃပမုခံ စေတိယဃရံ ဟောတိ. ဧကံ ကဝါဋံ အန္တော, ဧကံ ဗဟိ, ဒွိန္နံ ကဝါဋာနံ အန္တရေ အနုပသမ္ပန္နော အန္တောစေတိယဃရေ သယန္တဿ အာပတ္တိံ ကရောတိ, ဧကူပစာရတ္တာ.

တံခါးနှစ်ပေါက်ရှိသော အင်္ဂတေအမိုးမဏ္ဍပ်၏ အလယ်၌ နံရံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ကြကုန်အံ့၊ တစ်ဖက်သောတံခါးဖြင့် ဝင်၍ တစ်ဖက်သောအပိုင်းအခြား၌ လူသာမဏေသည် အိပ်အံ့၊ အခြားအပိုင်းအခြား၌ ရဟန်းသည် အိပ်အံ့၊ အာပတ်မရှိ။ နံရံ၌ ဖွတ်အစရှိသော သတ္တဝါတို့ ဝင်ရောက်နိုင်ရုံမျှသော အပေါက်ရှိခဲ့လျှင်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုသောအပိုင်းအခြား၌ ဖွတ်တို့ အိပ်ကုန်အံ့၊ အာပတ်မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား အပေါက်ရှိရုံမျှဖြင့် အိမ်သည် တစ်ခုသော ဥပစာရှိသည် မမည်ပေ။ အကယ်၍ နံရံအလယ်၌ ဖြတ်တောက်၍ တံခါးပေါက် တပ်ဆင်ကြကုန်အံ့၊ တစ်ခုသော ဥပစာ ဖြစ်သွားသောကြောင့် အာပတ်သင့်၏။ ထိုတံခါးပေါက်ကို တံခါးရွက်ဖြင့် ပိတ်၍ အိပ်ကြကုန်အံ့၊ အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား တံခါးပိတ်ထားရုံဖြင့် အိမ်သည် အသီးခြား ဥပစာရှိသည် မမည်သည်မဟုတ်၊ တံခါးပေါက်သည်လည်း တံခါးမဟုတ်သည် မဖြစ်ပေ။ တံခါးရွက်ကို ပိတ်ခြင်း ဖွင့်ခြင်းတို့ဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ သုံးစွဲရန် ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်၏၊ သုံးစွဲမှုကို ဖြတ်တောက်ရန် ပြုလုပ်ထားသည် မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ ထိုတံခါးပေါက်ကို အုတ်များဖြင့် တစ်ဖန် ပြန်လည် ပိတ်ဆို့လိုက်ကြကုန်အံ့၊ တံခါးမဟုတ်သည် ဖြစ်၍ ရှေးဦးဖြစ်သော သီးခြားဥပစာအဖြစ်၌သာ တည်တော့၏။ ရှည်လျားသော အဦးစမုခ်ရှိသော စေတီကျောင်းဆောင် ရှိ၏။ တံခါးရွက်တစ်ခုသည် အတွင်း၌ရှိ၍ တံခါးရွက်တစ်ခုသည် အပြင်၌ရှိ၏။ တံခါးရွက်နှစ်ခု၏ အကြား၌ လူသာမဏေသည် အိပ်အံ့၊ စေတီကျောင်းဆောင်အတွင်း၌ အိပ်သောရဟန်းအား အာပတ်သင့်စေ၏။ တစ်ခုတည်းသော ဥပစာရှိသောကြောင့်တည်း။

တတြ ယဿ ‘‘သိယာ အယံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ နာမ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန ‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, ပိဟိတဒွါရော စ ဂဗ္ဘော သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နောဝ ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ အန္တော သယိတေနေဝ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိ, ဗဟိ သယိတေန အနာပတ္တီ’’တိ. သော ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘အပိဟိတဒွါရေ ပန ကသ္မာ ဗဟိ သယိတေန အာပတ္တီ’’တိ? ပမုခဿ ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ. ‘‘ကိံ ပန ဂဗ္ဘေ ပိဟိတေ ဆဒနံ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဟောတီ’’တိ? န ဝိဒ္ဓသ္တံ, ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ ပမုခဿ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတာ န ဟောတိ. ‘‘ကိံ ပရိက္ခေပေါ ဝိဒ္ဓသ္တော’’တိ? အဒ္ဓါ ဝက္ခတိ ‘‘န ဝိဒ္ဓသ္တော, ကဝါဋေန ဥပစာရော ပရိစ္ဆန္နော’’တိ. ဧဝံ ဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ ပုန ဧကူပစာရနာနူပစာရတံယေဝ ပစ္စာဂမိဿတိ.

ထိုစကားရပ်၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ဤသို့ စောဒနာငြင်းခုံခြင်း ပြုငြားအံ့- “ဤတစ်ခုသော ဥပစာရှိခြင်း၊ သီးခြားဥပစာရှိခြင်းဟူသည်ကို ဥဒေါသိတသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤသဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၌မူကား ‘သေယျာမည်သည် အလုံးစုံ ဖုံးအုပ်အပ်သော၊ အလုံးစုံ ကာရံအပ်သော၊ များသောအားဖြင့် ဖုံးအုပ်အပ်သော၊ များသောအားဖြင့် ကာရံအပ်သော နေရာတည်း’ ဟု ဤမျှလောက်သာ ဟောတော်မူအပ်၏။ တံခါးပိတ်ထားသော အခန်းသည်လည်း အလုံးစုံ ဖုံးကွယ်ကာရံအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအိပ်ခန်းအတွင်း၌ အိပ်သော လူသာမဏေနှင့်အတူ အိပ်သောရဟန်းအားသာ အာပတ်သင့်အပ်သည် မဟုတ်လော၊ အပြင်ဘက်၌ အိပ်သော လူသာမဏေနှင့် အိပ်လျှင်ကား အာပတ်မသင့်အပ်ပါတကား” ဟု စောဒနာငြင်းခုံလာပါက။ ထိုသူအား ဤသို့ ပြန်လည်မေးမြန်းထိုက်၏ - “သို့ဖြစ်လျှင် တံခါးမပိတ်ထားသောကျောင်း၌ အပြင်ဘက်၌ အိပ်သော လူသာမဏေနှင့် အိပ်သော် အဘယ်ကြောင့် အာပတ်သင့်သနည်း” ဟု မေးရာ၊ “အဦးစမုခ်သည် အခန်းနှင့်တကွ အလုံးစုံ မိုးကာအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်” ဟု ဖြေလိမ့်မည်။ “သို့ဖြစ်လျှင် အခန်းတံခါးကို ပိတ်ထားသောအခါ အမိုးသည် ပျက်စီးသွားသလော” ဟု မေးထိုက်၏။ “မပျက်စီးပါ၊ သို့သော် အခန်းနှင့်တကွ စမုခ်၏ အလုံးစုံကာရံထားခြင်း မရှိတော့ပါ” ဟု ဖြေပါက၊ “အကာအရံသည် ပျက်စီးသွားပါသလော” ဟု မေးထိုက်၏။ ဧကန်မလွဲ သူသည် “မပျက်စီးပါ၊ တံခါးရွက်ဖြင့် ဥပစာကို ပိုင်းခြားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြောပါလိမ့်မည်။ ဤသို့လျှင် အဝေးသို့ သွားသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် တစ်ခုသောဥပစာရှိခြင်း၊ သီးခြားဥပစာရှိခြင်း အဖြစ်သို့သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်။

အပိစ ယဒိ ဗျဉ္ဇနမတ္တေယေဝ အတ္ထော သုဝိညေယျော သိယာ, သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိ ဝစနတော ပဉ္စန္နံ အညတရေန ဆဒနေန ဆန္နာ ဧဝ သေယျာ သိယာ, န အညေန. ဧဝဉ္စ သတိ ပဒရစ္ဆန္နာဒီသု အနာပတ္တိ သိယာ. တတော ယဒတ္ထံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, သွေဝ အတ္ထော ပရိဟာယေယျ. ပရိဟာယတု ဝါ မာ ဝါ, ကထံ အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ; ကော ဝါ ဝဒတိ ‘‘အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ? ဝုတ္တဉှေတံ အနိယတေသု – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နံ နာမ အာသနံ ကုဋ္ဋေန ဝါ ကဝါဋေန ဝါ ကိလဉ္ဇေန [Pg.15] ဝါ သာဏိပါကာရေန ဝါ ရုက္ခေန ဝါ ထမ္ဘေန ဝါ ကောဋ္ဌလိကာယ ဝါ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတီ’’တိ. တသ္မာ ယထာ တတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ပဋိစ္ဆန္နမေဝ, ဧဝမိဓာပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တသ္မာ သေနာသနံ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ အညေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ အသမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ ဒီဃံ ဝါ ဝဋ္ဋံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကဘူမကံ ဝါ, အနေကဘူမကံ ဝါ, ယံ ယံ ဧကူပစာရံ သဗ္ဗတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆာဒနေန သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ပရိစ္ဆန္နေ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ.

တစ်နည်းကား အကယ်၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သဒ္ဒါစကားလုံးမျှဖြင့်သာ သိအပ်ပါက “အလုံးစုံ ဖုံးအုပ်အပ်သော” ဟု ဟောတော်မူခြင်းကြောင့် ငါးပါးသော အမိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အမိုးဖြင့် မိုးအပ်သောကျောင်းသည်သာ သေယျာမည်ရာ၏၊ အခြားသော အမိုးဖြင့် မိုးအပ်သော ကျောင်းသည် မမည်ရာ။ ထိုသို့ဖြစ်သော် ပျဉ်ချပ်မိုးသောကျောင်း စသည်တို့၌ လူသာမဏေနှင့်အတူ အိပ်သော်လည်း အာပတ်မသင့်ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အကြင် လူသာမဏေနှင့် အတူမအိပ်စေရန် အကျိုးငှာ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူအပ်၏၊ ထိုအကျိုးသည်ပင် ယုတ်လျော့ရာ၏။ “ထိုအကျိုးသည်ပင် ယုတ်လျော့သည်ဖြစ်စေ၊ မယုတ်လျော့သည်ဖြစ်စေ ပါဠိတော်၌ မဟောအပ်သောစကားကို အဘယ်ကြောင့် ယူအပ်သနည်း” ဟု မေးအံ့။ “အဘယ်သူသည် မဟောအပ်သောစကားကို ယူထိုက်၏ဟု ပြောဖူးသနည်း”။ ဤသို့ အနိယတသိက္ခာပုဒ်တို့၌ “ဖုံးကွယ်အပ်သော နေရာမည်သည်ကား နံရံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တံခါးရွက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဖျာဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တင်းတိမ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တိုင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စပါးကျီဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အကာဖြင့် ဖုံးကွယ်အပ်သော နေရာတည်း” ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်ဖူးပြီ။ ထို့ကြောင့် ထိုသိက္ခာပုဒ်၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ဖုံးကွယ်စရာဖြင့် ဖုံးကွယ်အပ်သော နေရာသည် ဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်သကဲ့သို့၊ ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း ထိုနည်းတူစွာ ယူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် ကျောင်းသည် ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ အခြားသောကျောင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဆက်စပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အလျားရှည်သည်ဖြစ်စေ၊ အဝိုင်းဖြစ်စေ၊ လေးထောင့်ဖြစ်စေ၊ ဘုံတစ်ဆင့်ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ဘုံများစွာရှိသည်ဖြစ်စေ တစ်ခုတည်းသော ဥပစာရှိသော အကြင်အကြင်ကျောင်းသည် ရှိ၏။ အလုံးစုံသော ထိုကျောင်း၌ တစ်စုံတစ်ခုသော အမိုးအကာဖြင့် အလုံးစုံ မိုးအပ်၊ အလုံးစုံ ကာရံအပ်သော ကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ များသောအားဖြင့် မိုးအပ်၊ များသောအားဖြင့် ကာရံအပ်သော ကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း သဟသေယျာပတ် သင့်၏ဟု မှတ်အပ်၏။

၅၃. ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေတိ ဧဝမာဒီသုပိ မဟာပစ္စရိယံ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ပါဠိယံ ဒုက္ကဋေန သဟ ပဉ္စ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၃. “ထက်ဝက်မိုးအပ်၊ ထက်ဝက်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ “အလုံးစုံမိုးအပ်၊ ထက်ဝက်ကာရံအပ်သောကျောင်း” စသည်တို့၌လည်း မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား - “အလုံးစုံမိုးအပ်၊ များသောအားဖြင့် ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ အလုံးစုံမိုးအပ်၊ ထက်ဝက်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ များသောအားဖြင့်မိုးအပ်၊ ထက်ဝက်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ အလုံးစုံကာရံအပ်၊ များသောအားဖြင့်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ အလုံးစုံကာရံအပ်၊ ထက်ဝက်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ များသောအားဖြင့်ကာရံအပ်၊ ထက်ဝက်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ပါစိတ်အာပတ်နှင့်တကွ ခုနစ်ပါးသော ပါစိတ်အာပတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ “အလုံးစုံမိုးအပ်၊ အနည်းငယ်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ များသောအားဖြင့်မိုးအပ်၊ အနည်းငယ်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ အလုံးစုံကာရံအပ်၊ အနည်းငယ်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ များသောအားဖြင့်ကာရံအပ်၊ အနည်းငယ်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ ပါဠိတော်လာ ဒုက္ကဋ်အာပတ်နှင့်တကွ ငါးပါးသော ဒုက္ကဋ်အာပတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။

‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, စူဠကစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗအပရိစ္ဆန္နေတိ စ ဧတ္ထ သေနမ္ဗမဏ္ဍပဝဏ္ဏံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘ယထာ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ခယ န ဂစ္ဆတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

“ထက်ဝက်မိုးအပ်၊ အနည်းငယ်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ အာပတ်မရှိ။ ထက်ဝက်ကာရံအပ်၊ အနည်းငယ်မိုးအပ်သောကျောင်း၌ အာပတ်မရှိ။ အနည်းငယ်မိုးအပ်၊ အနည်းငယ်ကာရံအပ်သောကျောင်း၌ အာပတ်မရှိ။ အလုံးစုံမိုးအပ်၊ လုံးဝမကာရံအပ်သောကျောင်း” ဟူသော ဤပါဌ်၌ သေနမ္ဗမဏ္ဍပ်၏ သဏ္ဌာန်ရှိ၏ ဟု ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။ ဤစကားကြောင့်လည်း မြေခုံအကျည်သည် အကာအရံဟူသော အရေအတွက်သို့ မရောက်ပုံကို မှတ်သားအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည်ကား အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလှပေတော့၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ်တည်း။ သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ စိတ်မရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ စိတ်သုံးမျိုး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

သဟသေယျသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ငါးခုမြောက် သဟသေယျသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၅. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒေ [Pg.16] – အာဝသထာဂါရန္တိ အာဂန္တုကာနံ ဝသနာဂါရံ. ပညတ္တံ ဟောတီတိ ပုညကာမတာယ ကတွာ ဌပိတံ ဟောတိ. ယေန သာ ဣတ္ထီ တေနုပသင်္ကမီတိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ အာဝသထာဂါရံ ပညတ္တံ အတ္ထီတိ မနုဿာနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိ. ဂန္ဓဂန္ဓိနီတိ အဂရုကုင်္ကုမာဒီနံ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓော, သော အဿာ အတ္ထီတိ ဂန္ဓဂန္ဓိနီ. သာဋကံ နိက္ခိပိတွာတိ အပ္ပေဝ နာမဿ ဣမမ္ပိ ဝိပ္ပကာရံ ပဿန္တဿ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ စိန္တေတွာ ဧဝမကာသိ. ဩက္ခိပိတွာတိ အဓော ခိပိတွာ. အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – ပဌမသိက္ခာပဒေ စတုတ္ထဒိဝသေ အာပတ္တိ ဣဓ ပဌမဒိဝသေပိ. ယက္ခီပေတီဟိ ဒိဿမာနကရူပါဟိ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ စ မေထုနဓမ္မဝတ္ထုဘူတာယ ဧဝ ဒုက္ကဋံ. သေသာဟိ အနာပတ္တိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမသဒိသာနေဝါတိ.

၅၅. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၌- ‘အာဝသထာဂါရံ’ ဟူသည် ဧည့်သည်များ တည်းခိုရာအိမ် (စရပ်) ဖြစ်သည်။ ‘ပညတ္တံ ဟောတိ’ ဟူသည် ကောင်းမှုကို အလိုရှိသူ၏အဖြစ်ကြောင့် ဆောက်လုပ်၍ ထားအပ်ပြီး ဖြစ်သည်။ ‘ယေန သာ ဣတ္ထီ တေနုပသင်္ကမိ’ ဟူသည် “ထိုမည်သော အရပ်၌ တည်ထားအပ်သော ဧည့်သည်တည်းခိုရာ ဇရပ်ရှိသည်” ဟု လူတို့၏စကားကို ကြားသဖြင့် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ‘ဂန္ဓဂန္ဓိနီ’ ဟူသည် အကျော်၊ ကုင်္ကမံ အစရှိသော နံ့သာတို့၏ အနံ့သည် ထိုမိန်းမ၌ ရှိသဖြင့် ဂန္ဓဂန္ဓိနီ မည်၏။ ‘သာဋကံ နိက္ခိပိတွာ’ ဟူသည် “ဤသို့ ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာကို မြင်ရသော ဤရဟန်းအား ရာဂဖြစ်တန်ရာ၏” ဟု ကြံစည်၍ ဤသို့ ပြုခဲ့သည်။ ‘အုက္ခိပိတွာ’ ဟူသည် အောက်၌ မျက်လွှာချ၍ ဖြစ်သည်။ ‘အစ္စယော’ ဟူသည် အပြစ် ဖြစ်သည်။ ‘မံ အစ္စဂမာ’ ဟူသည် တပည့်တော်မကို ကျော်လွန်လွှမ်းမိုး၍ ဖြစ်သွားပါပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအရာကို ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ အထူးသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဤသည်ကား ထူးခြားချက် ဖြစ်၏- ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ လေးရက်မြောက်နေ့တွင် အာပတ်ဖြစ်သော်လည်း ဤသိက္ခာပုဒ်၌မူ ပထမနေ့၌ပင် အာပတ်ဖြစ်၏။ ထင်ရှားသော ရုပ်အဆင်းရှိသော ဘီလူးမ၊ ပြိတ္တာမတို့နှင့် လည်းကောင်း၊ မေထုန်အကျင့်၏ တည်ရာဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်မနှင့် လည်းကောင်း အတူအိပ်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ကြွင်းသော အမျိုးသမီးတို့နှင့် အတူအိပ်ပါက အာပတ်မသင့်။ သမုဋ္ဌာန် အစရှိသည်တို့သည် ပထမသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၆၀. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဃရဏီတိ ဃရသာမိနီ. နိဝေသနဒွါရေတိ နိဝေသနဿ မဟာဒွါရေ. ဃရသုဏှာတိ တသ္မိံ ဃရေ သုဏှာ. အာဝသထဒွါရေတိ ဩဝရကဒွါရေ. ဝိဿဋ္ဌေနာတိ သုနိဂ္ဂတေန သဒ္ဒေန. ဝိဝဋေနာတိ သုဋ္ဌု ပကာသေန အသံဝုတေန. ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ အယံ သရဏသီလာဒိဘေဒေါ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော. အညာတုန္တိ အာဇာနိတုံ. ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသေန, ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာပိ ဌိတေန န ယက္ခေန န ပေတေန န တိရစ္ဆာနဂတေန.

၆၀. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌- ‘ဃရဏီ’ ဟူသည် အိမ်ရှင်မ ဖြစ်သည်။ ‘နိဝေသနဒွါရေ’ ဟူသည် အိမ်၏ တံခါးမကြီး၌ ဖြစ်သည်။ ‘ဃရသုဏှာ’ ဟူသည် ထိုအိမ်ရှိ ချွေးမ ဖြစ်သည်။ ‘အာဝသထဒွါရေ’ ဟူသည် အခန်းတံခါးပေါက်၌ ဖြစ်သည်။ ‘ဝိဿဋ္ဌေန’ ဟူသည် ကောင်းစွာ ထွက်သော အသံဖြင့် ဖြစ်သည်။ ‘ဝိဝဋေန’ ဟူသည် ကောင်းစွာ ပွင့်လင်းထင်ရှား၍ မပိတ်ဆို့အပ်သော အသံဖြင့် ဖြစ်သည်။ ‘ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော’ ဟူသည် သရဏဂုံ သီလ အစရှိသော ပြားရှိသော ဤတရားကို ဟောရမည် ဖြစ်သည်။ ‘အညာတုံ’ ဟူသည် သိခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။ ‘ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန’ ဟူသည် ဘီလူးလည်း မဟုတ်၊ ပြိတ္တာလည်း မဟုတ်၊ တိရစ္ဆာန်လည်း မဟုတ်ဘဲ ယောက်ျား၏ ကိုယ်ဟန်ကို ဆောင်၍ တည်ရှိသော၊ အကြောင်းအကျိုးကို သိတတ်သော ယောက်ျားနှင့်တကွ ဖြစ်သည်။

၆၆. အနာပတ္တိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ ဗဟုမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ. ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဆဟိ ပဉ္စဟိ ဝါစာဟိ ယော ဒေသေတိ, တဿပိ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဧကော ဂါထာပါဒေါ ဧကဝါစာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝါစာပမာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ အဋ္ဌကထံ ဓမ္မပဒံ ဇာတကာဒိဝတ္ထုံ ဝါ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဆပ္ပဉ္စပဒမတ္တမေဝ ကထေတုံ [Pg.17] ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တေန ဧကပဒံ ပါဠိတော ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတောတိ ဧဝံ ဆ ပဒါနိ အနတိက္ကာမေတွာဝ ကထေတဗ္ဗော. ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ ဟိ ဣဓာပိ သဗ္ဗော ဓမ္မောယေဝ. တသ္မိံ ဒေသေတီတိ တသ္မိံ ခဏေ ဒေသေတိ. သမ္ပဒါနတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ. တဿာ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. အညိဿာ မာတုဂါမဿာတိ ဧကိဿာ ဒေသေတွာ ပုန အာဂတာဂတာယ အညိဿာပိ ဒေသေတီတိ ဧဝံ ဧကာသနေ နိသိန္နော မာတုဂါမသတသဟဿန္နမ္ပိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. မဟာပစ္စရိယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ သမံ နိသိန္နာနံ မာတုဂါမာနံ ‘‘တုမှာကံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထာတိ ဒေသေတိ, အနာပတ္တိ. ပဌမံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ကထေဿာမီတိ အာဘောဂံ ကတွာ ဇာနာပေတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ပစ္ဆာတိ. ပဉှံ ပုစ္ဆတိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ မာတုဂါမော ‘‘ဒီဃနိကာယော နာမ ဘန္တေ ကိမတ္ထံ ဒီပေတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ စေပိ ဒီဃနိကာယံ ကထေတိ, အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၆၆. ‘အနာပတ္တိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန’ ဟူသည် အကြောင်းအကျိုးကို သိတတ်သော ယောက်ျားနှင့်အတူ တည်နေသော မာတုဂါမအား များစွာသော တရားကို ဟောသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ‘ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ’ ဟူသည် ခြောက်ခွန်း သို့မဟုတ် ငါးခွန်းသော စကားတို့ဖြင့် ဟောသော ရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်။ ထိုစကားရပ်၌ ဂါထာတစ်ခု၏ တစ်ပါဒကို တစ်ခွန်းသော စကားဟု ယူ၍ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော စကားတို့၌ စကား၏ အတိုင်းအရှည်ကို သိအပ်၏။ အကယ်၍ အဋ္ဌကထာကို သော်လည်းကောင်း၊ ဓမ္မပဒကို သော်လည်းကောင်း၊ ဇာတ်အစရှိသော ဝတ္ထုကို သော်လည်းကောင်း ဟောလိုပါက ငါးပုဒ် ခြောက်ပုဒ်မျှကိုသာ ဟောသင့်၏။ ပါဠိတော်နှင့်တကွ ဟောသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါဠိတော်မှ တစ်ပုဒ်၊ အဋ္ဌကထာမှ ငါးပုဒ် ဤသို့ဖြင့် ခြောက်ပုဒ်ထက် မကျော်လွန်စေဘဲ ဟောရမည်။ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ပြားရှိသော တရားသည် ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း အလုံးစုံသော တရားပင် ဖြစ်၏။ ‘တသ္မိံ ဒေသေတိ’ ဟူသည် ထိုခဏ၌ ဟောခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ထို ‘တသ္မိံ’ သဒ္ဒါသည် သမ္ပဒါန်အနက်ရှိသော သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၍ ‘ထိုမာတုဂါမအား ဟောအံ့’ ဟု အနက်ရ၏။ ‘အညိဿာ မာတုဂါမဿ’ ဟူသည် တစ်ယောက်သော မာတုဂါမအား ဟောပြီး၍ နောက်ထပ် ရောက်လာသော အခြားသော မာတုဂါမအားလည်း တစ်ဖန် ဟောခြင်း ဖြစ်သည်၊ ဤနည်းဖြင့် တစ်နေရာတည်း၌ ထိုင်လျက် မာတုဂါမ တစ်သိန်းတို့အားလည်း ဟောခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရ၏။ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌မူ- ညီတူညီမျှ ထိုင်နေကြသော မာတုဂါမတို့အား “သင်တို့ တစ်ယောက်ချင်းစီအား တစ်ဂါထာစီ ဟောမည်၊ ထိုဂါထာကို နာယူကြလော့” ဟု ပြော၍ ဟောပါက အာပတ်မသင့်။ ဟောခြင်းမပြုမီ ရှေးဦးစွာ “တစ်ယောက်ချင်းစီအား တစ်ဂါထာစီ ဟောမည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ နားလည်စေပြီးမှ ဟောသင့်၏။ ဟောပြီးမှ နှလုံးသွင်း၍ နားလည်စေပြီးမှ ဟောခြင်းငှာ မအပ်ဟု ဆို၏။ ‘ပဉှံ ပုစ္ဆတိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတိ’ ဟူသည် မာတုဂါမက “အရှင်ဘုရား၊ ဒီဃနိကာယ်သည် အဘယ်အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြပါသနည်း” ဟု မေးရာ၊ ဤသို့ အမေးခံရသော ရဟန်းသည် ဒီဃနိကာယ် တစ်ခုလုံးကို ဟောသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် အနက် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှ၏။

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏။ နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်နှင့် စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ (ပြုထိုက်သောအမှုကို မပြုခြင်း၊ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ နောသညာဝိမောက္ခ (လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ အစိတ္တက (ကိလေသာစိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သည်မဟုတ်သော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ (ပညတ်တော်ကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဝစီကံ ဖြစ်သည်။ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-ဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၆၇. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – ဝတ္ထုကထာယ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အဘူတံ အာရောစေသုံ, ဣဓ ဘူတံ. ဘူတမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနာ အာရောစေသုံ, န အရိယာ. အရိယာနဉှိ ပယုတ္တဝါစာ နာမ နတ္ထိ, အတ္တနော ဂုဏေ အာရောစယမာနေ ပန အညေ န ပဋိသေဓေသုံ, တထာဥပ္ပန္နေ စ ပစ္စယေ သာဒိယိံသု, တထာဥပ္ပန္နဘာဝံ အဇာနန္တာ.

၆၇. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ ရှေးဦးစွာ ဝတ္ထုကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆိုထိုက်သော စကားရပ်အားလုံးသည် စတုတ္ထပါရာဇိကအဖွင့်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ထူးခြားချက်မှာ- ထိုစတုတ္ထပါရာဇိက၌ မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ထူးကို ပြောကြားခဲ့ကြပြီး၊ ဤသိက္ခာပုဒ်၌မူ ဟုတ်မှန်သော ဂုဏ်ထူးကို ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ဟုတ်မှန်သော ဂုဏ်ထူးကိုလည်း ပုထုဇဉ်တို့ကသာ ပြောကြားခဲ့ကြပြီး အရိယာတို့သည် မပြောကြားခဲ့ကြပေ။ အမှန်စင်စစ် အရိယာတို့အား ပစ္စည်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော စကားဟူ၍ မရှိပေ။ သို့သော် ပုထုဇဉ်တို့က မိမိတို့၏ ဂုဏ်ကို ပြောကြားစဉ်အခါက အခြားသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မတားမြစ်ခဲ့ကြပေ။ ထို့ပြင် ထိုသို့ ဂုဏ်ကို ပြောဆိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပစ္စည်းများကိုလည်း ထိုသို့ ဂုဏ်ပြောဆိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို မသိကြသဖြင့် သာယာလက်ခံခဲ့ကြသည်။

‘‘အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသု’’န္တိအာဒိမှိ ပန ယေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသု, တေ အာရောစေသုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဘူတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ ပန သဗ္ဗေပိ ‘‘ဘူတံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနိံသု. အရိယာနမ္ပိ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ ဘူတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ. အထ ဘဂဝါ [Pg.18] အရိယမိဿကတ္တာ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒရဿ ကာရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ အရိယာ အညေသံ သုတွာ ‘‘အယျော ကိရ, ဘန္တေ, သောတာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ပသန္နေဟိ မနုဿေဟိ ပုစ္ဆိယမာနာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အနာဒီနဝဒဿိနော သုဒ္ဓစိတ္တတာယ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမံ ပဋိဇာနိံသု. ဧဝံ ပဋိဇာနန္တေဟိ စ တေဟိ ယံ အညေ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပ္ပာဒေသုံ, တံ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ သာဒိယန္တေဟိပိ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေနေဝ နယေန ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒရဿ ကာရဏာ ဂိဟီနံ အညမညံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿထာ’’တိ အာဟ. သေသံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုသဒိသမေဝ. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေပိ ကေဝလံ တတ္ထ ပါရာဇိကဉ္စေဝ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဣဓ ဘူတတ္တာ ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

“ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏” အစရှိသော စကား၌ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုသော ရဟန်းတို့သည် လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်ဟု သိအပ်၏။ “ရဟန်းတို့၊ ဟုတ်မှန်ပါသလော” ဟု မေးတော်မူသောအခါ ရဟန်းအားလုံးတို့က “ဟုတ်မှန်ပါသည် မြတ်စွာဘုရား” ဟု ဝန်ခံခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ တရားထူးသည် ထင်ရှားရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အရိယာတို့နှင့် ပုထုဇဉ်တို့ ရောနှောနေကြသဖြင့် “မောဃပုရိသတို့” ဟု မိန့်တော်မမူဘဲ “ရဟန်းတို့၊ အဘယ်သို့လျှင်...” ဟု မိန့်တော်မူပြီးနောက် “ဝမ်းအကြောင်းကြောင့်” အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ အဓိပ္ပာယ်မှာ- သိက္ခာပုဒ် မပညတ်ရသေးမီက အပြစ်ကို မမြင်ကြသဖြင့် စင်ကြယ်သော စိတ်ဖြင့် မိမိ၏ လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးတို့၏ လည်းကောင်း တရားထူးရရှိမှုကို ကြည်ညိုသော လူတို့က “အရှင်ဘုရား၊ အရှင်သည် သောတာပန် ဖြစ်သည်ဟူသည် ဟုတ်ပါသလော” ဟု မေးမြန်းသောအခါ ဝန်ခံခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ဝန်ခံစဉ်က ထိုအရိယာတို့ကို အမှီပြု၍ အခြားသော ပုထုဇဉ်တို့သည် ဝမ်းရေးအတွက် ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောကြားကာ ဆွမ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကြသည်။ ထိုဆွမ်းကို စင်ကြယ်သော စိတ်ဖြင့် သာယာလက်ခံကြသော အရိယာတို့အားလည်း ဝမ်းရေးအတွက် ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ၏ ဂုဏ်ကို ပြောဆိုဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အရိယာနှင့် ပုထုဇဉ် အားလုံးကို သိမ်းကျုံးယူငင်သော နည်းဖြင့်သာလျှင် “ရဟန်းတို့၊ အဘယ်သို့လျှင် သင်တို့သည် ဝမ်းရေးအတွက် လူတို့အား အချင်းချင်း ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ၏ ဂုဏ်ကို ပြောဆိုကြကုန်ဘိသနည်း” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ကြွင်းသော အပိုင်းသည် စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုနှင့် တူလှ၏။ သိက္ခာပုဒ် ဝိဘင်း၌လည်း ထူးခြားချက်မှာ- ထိုစတုတ္ထပါရာဇိက၌ ပါရာဇိကအာပတ်နှင့် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်သော်လည်း ဤသိက္ခာပုဒ်၌မူ ဟုတ်မှန်သော ဂုဏ်ဖြစ်သောကြောင့် ပါစိတ်အာပတ်နှင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော အပိုင်းကို ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း သိအပ်၏။

၇၇. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတီ’’တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဟိ အန္တရာ ဝါ အတိကဍ္ဎိယမာနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏံ ပန အနုပသမ္ပန္နဿာပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ. ‘‘ဥမ္မတ္တကဿာ’’တိ ဣဒံ ပန ဣဓ န ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနံ ဥမ္မာဒဿ ဝါ စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါတိ. မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဟိ ဝိစာရိတံ ‘‘ဈာနလာဘီ ပန ပရိဟီနေ ဈာနေ ဥမ္မတ္တကော ဘဝေယျ, တဿပိ ဘူတာရောစနပစ္စယာ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဘူတဿေဝ အဘာဝတော’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၇. “ရဟန်းအား ဟုတ်မှန်သော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို ပြောကြားလျှင်” ဟူသော ဤစကားသည် ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကိုသာ ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုအံ့ဆဲဆဲ အချိန်၌ဖြစ်စေ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်မပြုမီ ကြားကာလ၌ဖြစ်စေ (အခြားသူများက) စကားဖြင့် အလွန်တရာ ဆွဲငင်မေးမြန်းအပ်သော ရဟန်းသည် ရဟန်းအချင်းချင်းအား ဟုတ်မှန်သော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို ပြောကြားခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ကြားနာဖူးသော သုတဂုဏ်၊ သင်ယူအပ်သော ပရိယတ္တိဂုဏ်နှင့် သီလဂုဏ်တို့ကိုမူ သာမဏေ (အနုပသမ္ပန္န) အားလည်း ပြောကြားခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ အစဦး တီထွင်ကျူးလွန်သူအား အာပတ်မသင့်။ “ရူးသွပ်သူအား အာပတ်မသင့်” ဟူသော ဤစကားကိုမူ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ မိန့်တော်မမူခဲ့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ မဂ်ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ရူးသွပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းတို့ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌လည်း ဤသို့ စိစစ်ထား၏ - “လောကီဈာန်ရရှိထားသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်လျှောကျသွားသောအခါ သို့မဟုတ် ဈာန်လျှောကျပြီးနောက် ရူးသွပ်သူ ဖြစ်သွားနိုင်၏။ ထိုဈာန်လျှောကျပြီးနောက် ရူးသွပ်သွားသူအားလည်း ဟုတ်မှန်သောတရားကို ပြောကြားခြင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်ဟု မဆိုထိုက်ပေ၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဟုတ်မှန်သော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ ကိုယ်တိုင်ပင် မရှိတော့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်” ဟု စိစစ်ထားသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ဘူတာရောစနံ နာမေတံ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတိ – ကာယတော ဝါစတော ကာယဝါစတော စာတိ. ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, ကုသလာဗျာကတစိတ္တေဟိ ဒွိစိတ္တံ, သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနာဟိ ဒွိဝေဒနန္တိ.

ဤဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်သည် ရှေးမဆိုအပ်ခဲ့ဖူးသေးသော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ ကိုယ်နှုတ်ဟူသော သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးတို့ဖြင့် ဖြစ်၏။ မပြုအပ်သည်ကို ပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ကိရိယာသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိသော (နောသညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ဝီတိက္ကမစိတ်နှင့် တကွမဖြစ်သော (အစိတ္တက) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ပညတ်တော်ကြောင့်သာ အပြစ်ဖြစ်သော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ ရှိ၏။ ကုသိုလ်စိတ်၊ အဗျာကတစိတ်တို့ဖြင့် ဖြစ်သော စိတ်နှစ်ပါး ရှိ၏။ သုခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာ (မဇ္ဈတ္တဝေဒနာ) တို့ဖြင့် ဝေဒနာနှစ်ပါး ရှိ၏။

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်သည် ရှစ်ခုမြောက် ဖြစ်၏။

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၈. နဝမသိက္ခာပဒေ [Pg.19] – ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာတိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တတြာယံ ဝိစာရဏာ – သစေ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ န ဘဝေယျ, ယထာ သမာနေပိ ဘိက္ခု-ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒေ ယတ္ထ ဘိက္ခုနီ အနဓိပ္ပေတာ ဟောတိ, တတ္ထ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ; ဧဝမိဓ သမာနေပိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒေ ယဒိ ပါရာဇိကံ အနဓိပ္ပေတံ, ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ တေရသ သံဃာဒိသေသာ’’တိ ဧတဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တတ္ထ ဘဝေယျ ‘‘ယော ပါရာဇိကံ အာပန္နော, သော ဘိက္ခုဘာဝတော စုတော, တသ္မာ တဿ အာပတ္တိံ အာရောစေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧဝံ သတိ အက္ကောသန္တောပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇေယျ, ပါစိတ္တိယမေဝ စ အာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော, တဉ္စေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပာယော ဝဒတိ, အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉). ဧဝံ ပါဠိယာ ဝိစာရိယမာနာယ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဒိဿတိ. ကိဉ္စာပိ ဒိဿတိ, အထ ခေါ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာစရိယာဝ ဧတ္ထ ပမာဏံ, န အညာ ဝိစာရဏာ. ပုဗ္ဗေပိ စ အာဝေါစုမှ – ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော, ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ). အဋ္ဌကထာစရိယာ ဟိ ဗုဒ္ဓဿ အဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တိ.

၇၈. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ “ဒုဋ္ဌုလ္လမည်သော အာပတ်ဟူသည် ပါရာဇိက လေးပါးနှင့် သံဃာဒိသေသ် တစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့ ဖြစ်သည်” ဟူသော ဤပါဠိတော်၌ “ပါရာဇိကတို့ကို ဒုဋ္ဌုလ္လဟူသော စကားလုံး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြရန်အတွက်သာ မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ သံဃာဒိသေသ်ကိုသာ အလိုရှိအပ်၏” ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။ ထိုပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌ စိစစ်ချက်မှာ - အကယ်၍ ပါရာဇိကအာပတ်ကို ပြောကြားသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် မဖြစ်ခဲ့ပါလျှင်၊ ရဟန်း၊ ရဟန်းမတို့၏အပေါ်၌ “ဥပသမ္ပန္န” ဟူသော စကားလုံးသည် ဟောနက်အဖြစ် တူညီသော်လည်း ရဟန်းမကို အလိုမရှိသော သိက္ခာပုဒ်မျိုး၌ ရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ကျန်သောသူကို “အနုပသမ္ပန္န” ဟု ခေါ်ဆိုရသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထို့အတူ ပါရာဇိကနှင့် သံဃာဒိသေသ်တို့၏အပေါ်၌ “ဒုဋ္ဌုလ္လ” ဟူသော စကားလုံးသည် ဟောနက်အဖြစ် တူညီသော်လည်း အကယ်၍ ပါရာဇိကကို အလိုမရှိအပ်ပါမူ “ဒုဋ္ဌုလ္လမည်သော အာပတ်ဟူသည် သံဃာဒိသေသ် တစ်ဆယ့်သုံးပါး ဖြစ်သည်” ဟူ၍သာ ဟောတော်မူအပ်ရာ၏။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ “ပါရာဇိကကျပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းအဖြစ်မှ ရွေ့လျောသွားပြီဖြစ်၍ ၎င်း၏အာပတ်ကို ပြောကြားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု တစ်စုံတစ်ဦး၏ တွေးတောယုံမှားမှု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ပါရာဇိကကျပြီးသူအား ဆဲရေးသောရဟန်းသည်လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်ရာ၏။ စင်စစ်သော်ကား ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်ပေသည်။ အမှန်စင်စစ် ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်သည်မဟုတ်လော - “တစ်စုံတစ်ခုသော ပါရာဇိကတရားသို့ ရောက်သဖြင့် မစင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မစင်ကြယ်သောသူဟု အယူရှိလျက် အခွင့်တောင်းစေပြီးလျှင် ဆဲရေးလိုသော အလိုဆန္ဒဖြင့် ပြောဆိုငြားအံ့၊ ဥမသဝါဒ (ဆဲရေးခြင်း) ကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသို့လျှင် ပါဠိတော်ကို စိစစ်ကြည့်သောအခါ ပါရာဇိကအာပတ်ကို ပြောဆိုသော ရဟန်းအားလည်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်ကြောင်းကိုသာ တွေ့မြင်ရ၏။ အကယ်၍ ထိုသို့တွေ့မြင်ရပါသော်လည်း အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့၌ (သံဃာဒိသေသ်ကိုသာ အလိုရှိအပ်၏ဟု) ဆိုအပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာတို့၏ စကားသည်သာ လိုရင်းပမာဏဖြစ်၏၊ အခြားသော စိစစ်ချက်သည် လိုရင်းပမာဏမဟုတ်ပေ။ ငါတို့သည် ရှေး၌လည်း “မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကို ဘုရားရှင်၏ သားတော် (အဋ္ဌကထာဆရာ) တို့သည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် သိတော်မူကြကုန်၏” စသည်ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ အဋ္ဌကထာဆရာတို့သည်သာ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကို သိကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဣမိနာပိ စေတံ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ စ အာရောစနံ အာယတိံ သံဝရတ္ထာယ ပုန တထာရူပံ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဘဂဝတာ အနုညာတံ, န တဿ ဘိက္ခုနော အဝဏ္ဏမတ္တပ္ပကာသနတ္ထာယ, သာသနေ စဿ ပတိဋ္ဌာနိသေဓနတ္ထာယ, န စ ပါရာဇိကံ အာပန္နဿ ပုန တထာရူပါယ အာပတ္တိယာ အနာပဇ္ဇနေန ဘိက္ခုဘာဝေါ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတ’’န္တိ ယံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ, တံ သုဝုတ္တမေဝ.

ဤဆိုလတံ့သော အကြောင်းပြချက်ဖြင့်လည်း ဤအဋ္ဌကထာဆရာတို့၏ စကားသည်သာ ပမာဏဖြစ်ကြောင်း သိအပ်၏။ အမှန်စင်စစ် “ရဟန်းတို့၏ သမ္မုတိကို ချန်လှပ်၍” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ ဘိက္ခုသမ္မုတိအရ ဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်ကို ပြောကြားခြင်းကို နောင်အခါ၌ စောင့်စည်းခြင်းအကျိုးငှာ လည်းကောင်း၊ ထိုကဲ့သို့သော အာပတ်မျိုးသို့ တစ်ဖန် မရောက်စေခြင်းအကျိုးငှာ လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရဟန်း၏ အသရေပျက်စေရန် ကျေးဇူးမဲ့ကို ထင်ရှားပြခြင်းငှာ လည်းကောင်း၊ သာသနာတော်၌ ထိုရဟန်း၏ တည်ရှိမှုကို တားမြစ်ခြင်းငှာ လည်းကောင်း ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ပါရာဇိကကျပြီးသော ရဟန်းအား ထိုကဲ့သို့သော ပါရာဇိကအာပတ်သို့ တစ်ဖန်မရောက်အောင် စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် ရဟန်းအဖြစ် ဟူသည် မရှိနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် “ပါရာဇိကတို့သည် ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒါ၏ အနက်ကိုပြရန် ဟောကြားအပ်ခြင်း ဖြစ်၍၊ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ သံဃာဒိသေသ်ကိုသာ အလိုရှိအပ်၏” ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်သောစကားသည် ကောင်းစွာဆိုအပ်သောစကားသာ ဖြစ်သည်။

၈၀. အတ္ထိ [Pg.20] ဘိက္ခုသမ္မုတိ အာပတ္တိပရိယန္တာတိအာဒီသု ပန ယာ အယံ ဘိက္ခုသမ္မုတိ ဝုတ္တာ, သာ န ကတ္ထစိ အာဂတာ, ဣဓ ဝုတ္တတ္တာယေဝ ပန အဘိဏှာပတ္တိကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဧဝမေသ ပရေသု ဟိရောတ္တပ္ပေနာပိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဟိတေသိတာယ တိက္ခတ္တုံ အပလောကေတွာ သံဃေန ကာတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

၈၀. “ရဟန်းအား ပေးအပ်သော သမ္မုတိရှိ၏” စသော ပါဠိတို့၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဘိက္ခုသမ္မုတိသည် အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော ပါဠိတော်၌ မပါရှိပေ။ သို့သော်လည်း ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဘိက္ခုသမ္မုတိကို မိန့်တော်မူအပ်သည်ဖြစ်၍၊ မကြာခဏ အာပတ်သင့်လေ့ရှိသော (အဘိဏှာပတ္တိက) ရဟန်းကို တွေ့မြင်သောအခါ “ဤသို့ ပြောကြားလျှင် ဤရဟန်းသည် သူတစ်ပါးတို့အပေါ်၌ အရှက်အကြောက် (ဟိရိဩတ္တပ္ပ) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် နောင်အခါ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည်” ဟု ထိုရဟန်း၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသောအားဖြင့် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပန်ကြား၍ (အပလောကနကံပြု၍) သံဃာက ပြုလုပ်ပေးအပ်သည်ဟု သိအပ်မှတ်အပ်၏။

၈၂. အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ အာရောစေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာရောစေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ ဧတ္ထ အာဒိတော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဒုဋ္ဌုလ္လော နာမ အဇ္ဈာစာရော, သေသာနိ အဒုဋ္ဌုလ္လော. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကာယသံသဂ္ဂဒုဋ္ဌုလ္လအတ္တကာမာ ပနဿ အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ ဝုတ္တံ.

၈၂. “ဒုဋ္ဌုလ္လမဟုတ်သော အာပတ်ကို ပြောကြားလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏” ဟူသည် ကျန်ရှိသော အာပတ်အစု ငါးပါးတို့ကို (အနုပသမ္ပန္နအား) ပြောကြားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌မူ ပါရာဇိကအာပတ်ကို ပြောကြားသော ရဟန်းအားလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်သည်ဟု ဆိုထား၏။ “သာမဏေ၏ ဒုဋ္ဌုလ္လ သို့မဟုတ် အဒုဋ္ဌုလ္လ လွန်ကျူးမှု (အဇ္ဈာစာရ)” ဟု ဆိုရာ၌ အစဦး သိက္ခာပုဒ်ငါးပါးသည် ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရ (လွန်ကျူးမှု) မည်ပြီး၊ ကြွင်းသောသိက္ခာပုဒ်တို့သည် အဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရ မည်၏။ သာမဏေ၏အဖို့ သုက္ကဝိသဋ္ဌိ၊ ကာယသံသဂ္ဂ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ၊ အတ္တကာမ တို့သည် ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရမည်၏ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။

၈၃. ဝတ္ထုံ အာရောစေတီတိ ‘‘အယံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပန္နော, ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပန္နော, အတ္တကာမံ အာပန္နော’’ ကာယသံသဂ္ဂံ အာပန္နောတိ ဧဝံ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အာပတ္တိံ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နော, သံဃာဒိသေသံ ထုလ္လစ္စယံ ပါစိတ္တိယံ ပါဋိဒေသနီယံ ဒုက္ကဋံ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ အနာပတ္တိ. ‘‘အယံ အသုစိံ မောစေတွာ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ ပန နယေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ ဃဋေတွာ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၃. “ဝတ္ထုကိုသာ ပြောကြားခြင်း” ဟူသည်မှာ “ဤရဟန်းသည် သုက္ကဝိသဋ္ဌိသို့ ရောက်၏၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသို့ ရောက်၏၊ အတ္တကာမသို့ ရောက်၏၊ ကာယသံသဂ္ဂသို့ ရောက်၏” ဟု ဤသို့သာ ပြောဆိုသူအား အာပတ်မသင့်။ “အာပတ်ကို ပြောကြားခြင်း” ဟူသော ဤစကား၌ “ဤရဟန်းသည် ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏၊ သံဃာဒိသေသ်၊ ထုလ္လစ္စည်၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဘာသိတ အာပတ် သင့်၏” ဟု ပြောဆိုလျှင် အာပတ်မသင့်။ စင်စစ်သော်ကား “ဤရဟန်းသည် သုက်ကို လွှတ်စေ၍ သံဃာဒိသေသ်အာပတ် သင့်၏” စသည်ဖြင့် ဝတ္ထုနှင့်တကွ အာပတ်ကို ဆက်စပ်၍ ပြောကြားသော ရဟန်းအားသာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏ - ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ မပြုအပ်သည်ကို ပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ကိရိယာသိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသော (သညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ဝီတိက္ကမစိတ်နှင့် တကွဖြစ်သော (သစိတ္တက) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ ရှိ၏။ အကုသိုလ်စိတ် ရှိ၏။ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပုဒ်သည် ကိုးခုမြောက် ဖြစ်၏။

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၆. ဒသမသိက္ခာပဒေ – ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီတိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဇာတပထဝိဉ္စ အဇာတပထဝိဉ္စ ဒဿေတိ. အပ္ပပါသာဏာဒီသု အပ္ပာ ပါသာဏာ ဧတ္ထာတိ အပ္ပပါသာဏာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော [Pg.21] ဥပရိ ပါသာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ. ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာနိ. မရုမ္ဗာတိ ကဋသက္ခရာ. ဝါလိကာတိ ဝါလုကာယေဝ. ယေဘုယျေန ပံသုကာတိ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု, ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရော. အဒဍ္ဎာပီတိ ဥဒ္ဓနပတ္တပစနကုမ္ဘကာရာဝါပါဒိဝသေန တထာ တထာ အဒဍ္ဎာ. သာ ပန ဝိသုံ နတ္ထိ, သုဒ္ဓပံသုအာဒီသု အညတရာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဘုယျေနသက္ခရာတိ ဗဟုတရာ သက္ခရာ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယံ ကိရ ဧကပစ္ဆိပူရံ အာဟရာပေတွာ ဒေါဏိယံ ဓောဝိတွာ ပထဝိယာ ယေဘုယျေန သက္ခရဘာဝံ ဉတွာ သယံ ဘိက္ခူ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိံသု. ယာနိ ပန မဇ္ဈေ ‘‘အပ္ပပံသု အပ္ပမတ္တိကာ’’တိ ဒွေ ပဒါနိ, တာနိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကမေဝ ပဝိသန္တိ တေသံယေဝ ဟိ ဒွိန္နံ ပဘေဒဒဿနမေတံ. သယံ ခဏတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟာရေ ပဟာရေ ပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကမ္ပိ ခဏတီတိ သစေပိ သကလဒိဝသံ ခဏတိ, အာဏာပကဿ ဧကံယေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ကုသိတော ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေတဗ္ဗော. တံ အာဏာပေတွာ ခဏာပေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.

၈၆. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ 'ဇာတာ စ ပထဝီ' ဟူသော ဤပုဒ်တို့ဖြင့် ဇာတပထဝီ (မြေအစစ်) ကိုလည်းကောင်း၊ အဇာတပထဝီ (အစစ်မဟုတ်သော မြေ) ကိုလည်းကောင်း ပြ၏။ 'အပ္ပပါသာဏ' အစရှိသော ပုဒ်တို့၌ ဤမြေ၌ ကျောက်ခဲ အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် 'အပ္ပပါသာဏ' ဟု ခေါ်၏၊ ဤသို့ အနက်ကို မှတ်အပ်၏။ ထိုအပ္ပပါသာဏ အစရှိသည်တို့တွင် လက်ဆုပ်ပမာဏထက် ကြီးသော ကျောက်ခဲတို့ကို 'ပါသာဏ' (ကျောက်ခဲ) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လက်ဆုပ်ပမာဏရှိသော ကျောက်ခဲတို့ကို 'သက္ခရ' (ကျောက်စရစ်) ဟူ၍လည်းကောင်း သိအပ်၏။ 'ကထလာ' ဟူသည်ကား အိုးခြမ်းကွဲ အစိတ်အပိုင်းတို့တည်း။ 'မရုမ္ဗာ' ဟူသည်ကား ကျောက်ပြုတ်တည်း။ 'ဝါလိကာ' ဟူသည်ကား သဲတို့ပင်တည်း။ 'ယေဘုယျေန ပံသုကာ' ဟူသည်ကား သုံးစုတွင် နှစ်စုမှာ မြေမှုန့်ဖြစ်၍ တစ်စုမှာ ကျောက်ခဲအစရှိသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြစ်သော မြေတည်း။ 'အဒဍ္ဎာပိ' ဟူသည်ကား ဖိုခုံလောက်လုပ်ခြင်း၊ သပိတ်ဖုတ်ခြင်း၊ အိုးထိန်းသည်တို့ အိုးဖုတ်ခြင်း အစရှိသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုထိုအခြင်းအရာအားဖြင့် မီးမလောင်အပ်သော မြေတည်း။ ထိုအဒဍ္ဎမြေသည် သီးခြားမရှိ၊ သုဒ္ဓပံသု (မြေမှုန့် သက်သက်) အစရှိသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော မြေသာ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ 'ယေဘုယျေန သက္ခရာ' ဟူသည်ကား ကျောက်စရစ် အလွန်များသော မြေတည်း။ ဟတ္ထိကုစ္ဆိအရပ်၌ တောင်းတစ်လုံးပြည့်အောင် မြေကို ယူဆောင်စေ၍ စကျင်း၌ ဆေးကြောပြီးလျှင် မြေ၏ အလွန်များသော ကျောက်စရစ်ရှိသော အဖြစ်ကို သိသဖြင့် ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်တိုင် ရေကန်ကို တူးကြကုန်ဖူးသတတ်။ အလယ်၌ရှိသော 'အပ္ပပံသု၊ အပ္ပမတ္တိကာ' ဟူသော ပုဒ်နှစ်ခုတို့သည် 'ယေဘုယျေန ပါသာဏ' အစရှိသော ငါးပါးအပေါင်းသို့သာ ဝင်ကုန်၏။ အမှန်အားဖြင့် ထိုငါးပါးအပေါင်းသည် ထိုနှစ်ပုဒ်တို့၏ အထူးအပြားကို ပြခြင်းသာ ဖြစ်၏။ 'ကိုယ်တိုင်တူးလျှင် ပါစိတ္တိအာပတ် သင့်၏' ဟူရာ၌ ပေါက်တူးစသည်ဖြင့် ပေါက်တိုင်း ပေါက်တိုင်း၌ ပါစိတ္တိအာပတ် သင့်ကြောင်း သိအပ်၏။ တစ်ကြိမ် စေခိုင်းအပ်သူသည် တစ်နေ့ပတ်လုံးပင် အကယ်၍ တူးစေဦးတော့၊ စေခိုင်းသော ရဟန်းအား ပါစိတ္တိအာပတ် တစ်ချက်သာ သင့်၏။ အကယ်၍ စေခိုင်းခံရသူသည် ပျင်းရိပါက ထပ်ခါတလဲလဲ စေခိုင်းထိုက်၏။ ထိုပျင်းရိသူကို စေခိုင်း၍ တူးစေသော ရဟန်းအား စကားခွန်းတိုင်း ပါစိတ္တိအာပတ် သင့်၏။ ဤသည်ကား ပါဠိတော်၏ အဖွင့်တည်း။

အယံ ပန ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. ခတာယေဝ ဟိ ပေါက္ခရဏီ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အယံ ကပ္ပိယဝေါဟာရော. ဧသ နယော ‘‘ဝါပိံ တဠာကံ အာဝါဋံ ခဏာ’’တိအာဒီသုပိ. ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကန္ဒံ ခဏ, မူလံ ခဏာ’’တိ အနိယာမေတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပေါက္ခရဏိံ သောဓေန္တေဟိ ယော ကုဋေဟိ ဥဿိဉ္စိတုံ သက္ကာ ဟောတိ တနုကကဒ္ဒမော, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဗဟလံ န ဝဋ္ဋတိ. အာတပေန သုက္ခကဒ္ဒမော ဖလတိ, တတြ ယော ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗဒ္ဓေါ, တမေဝ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန ဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဟောတိ, ဝါတပ္ပဟာရေန စလတိ, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဤသည်ကား ပါဠိတော်မှ အလွတ်ဖြစ်သော အဆုံးအဖြတ်တည်း။ 'ရေကန်ကို တူးလော့' ဟု ပြောဆိုလျှင် အပ်၏။ အမှန်စင်စစ် ရေကန်ဟူသည် တူးအပ်သည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ဤပြောဆိုခြင်းသည် အပ်စပ်သော အသုံးအနှုန်း (ကပ္ပိယဝေါဟာရ) ဖြစ်၏။ 'ရေကန်ကို တူးလော့၊ တစ်ဖက်ဆည်ကန်ကို တူးလော့၊ တွင်းကို တူးလော့' ဟု အစရှိသဖြင့် စေခိုင်းခြင်းတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း 'ဤနေရာကို တူးလော့၊ ဤနေရာ၌ ရေကန်ကို တူးလော့' ဟု ပြောဆိုခြင်းငှာ မအပ်။ မည်သည့် သစ်ဥသစ်မြစ်ဟု မသတ်မှတ်ဘဲ 'သစ်ဥကို တူးလော့၊ သစ်မြစ်ကို တူးလော့' ဟု ပြောဆိုလျှင် အပ်၏။ 'ဤနွယ်ကို တူးလော့၊ ဤနေရာ၌ သစ်ဥ သို့မဟုတ် သစ်မြစ်ကို တူးလော့' ဟု သတ်မှတ်၍ ပြောဆိုခြင်းငှာ မအပ်။ ရေကန်ကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းသော ရဟန်းတို့သည် အိုးတို့ဖြင့် ခပ်ယူနိုင်သော ကျဲသောညွန်ကို ဖယ်ရှားလျှင် အပ်၏။ ပျစ်သောညွန်ကိုမူ ဖယ်ရှားခြင်းငှာ မအပ်။ နေပူရှိန်ကြောင့် ခြောက်သွေ့၍ ကွဲအက်သော ညွန်၌ အောက်မြေကြီးနှင့် မဆက်စပ်ဘဲ ကွာနေသော ညွန်ကိုသာ ဖယ်ရှားလျှင် အပ်၏။ ရေစီးသွားရာအရပ်၌ ရေလွှာ (ရေပပ်ပတက) မည်သည် ရှိတတ်၏။ လေတိုက်၍ လှုပ်ရှားနေသော ထိုရေလွှာကို ဖယ်ရှားလျှင် အပ်၏။

ပေါက္ခရဏီအာဒီနံ တဋံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဒကသာမန္တာ ပတတိ, သစေ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ, ဆိန္ဒိတုံ ဝါ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ န [Pg.22] ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဥဒကေယေဝ ပတတိ, ဒေဝေ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကဿ ပတိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ သောဏ္ဍိံ ခဏန္တိ, သစေ တတ္ထ ပဌမမေဝ သုခုမရဇံ ပတတိ, တဉ္စေ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌံ ဟောတိ, စာတုမာသစ္စယေန အကပ္ပိယပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဥဒကေ ပရိယာဒိဏ္ဏေ သောဏ္ဍိံ သောဓေန္တေဟိ တံ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပဌမမေဝ ဥဒကေန ပူရတိ, ပစ္ဆာ ရဇံ ပတတိ, တံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ ဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကံ ပတတီတိ. ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သုခုမရဇံ ဟောတိ, ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ အလ္လီယတိ, တမ္ပိ စာတုမာသစ္စယေန ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အကတပဗ္ဘာရေ ဝမ္မိကော ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အဗ္ဘောကာသေ ဥဋ္ဌဟတိ, ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌောယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ရုက္ခာဒီသု အာရုဠှဥပစိကာမတ္တိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ဂဏ္ဍုပ္ပာဒဂူထမူသိကုက္ကရဂေါကဏ္ဋကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ရေကန်အစရှိသည်တို့၏ ကမ်းပါးသည် ပြိုပျက်၍ ရေ၏အနီး၌ ကျအံ့၊ အကယ်၍ မိုးစွတ်အပ်ပြီး၍ လေးလအောက် လျော့နည်းသော ကာလရှိပါက ၎င်းမြေကို ဖြတ်ခြင်း၊ ခွဲခြင်းပြုလျှင် အပ်၏။ လေးလထက် ကျော်လွန်ပါက မအပ်။ အကယ်၍ ကမ်းပါးသည် ရေထဲသို့ တိုက်ရိုက် ပြိုကျပါက လေးလထက်ကျော်လွန်သော ကာလပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းခဲ့သော်လည်း ရေပြင်ပေါ်သို့သာ မိုးရေကျရောက်သောကြောင့် ၎င်းကို ဖယ်ရှားခြင်း ပြုလျှင် အပ်၏။ ကျောက်ပြင်ပေါ်၌ ရေကန်ကို တူးကြရာ ထိုရေကန်၌ မိုးမရွာမီ ရှေးဦးစွာ သိမ်မွေ့သော မြူမှုန်များ ကျရောက်နေပြီး ၎င်းကို မိုးရေ စိုစွတ်အပ်သည် ဖြစ်ပါက လေးလလွန်သောအခါ အကပ္ပိယပထဝီ (မအပ်သောမြေ) အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ရေကုန်ခမ်းသွားသဖြင့် ရေကန်ကို သုတ်သင်သော ရဟန်းတို့သည် ထိုမြေကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ မအပ်။ အကယ်၍ မိုးမရွာမီ ရေဖြင့် ပြည့်နေပြီးမှ နောက်မှ မြူမှုန်များ ကျရောက်ပါက ၎င်းမြေကို ဖျက်ဆီးလျှင် အပ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုသို့ ရေပြည့်နေသော ရေကန်၌ မိုးရွာသော်လည်း ရေအပေါ်၌သာ မိုးရေကျရောက်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကျောက်ဖျာအပြင်ပေါ်၌ သိမ်မွေ့သော မြူမှုန်များရှိ၍ မိုးဖွဲဖွဲရွာသဖြင့် မြူမှုန်များ စိုစွတ်ငြိကပ်သွားပါက ထိုမြူမှုန်ကိုလည်း လေးလလွန်သောအခါ ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ မအပ်။ သို့သော်လည်း မပြုပြင်အပ်သော တောင်ဝှမ်း၌ တောင်ပို့ပေါက်ပါက အလိုရှိသလို ဖျက်ဆီးလျှင် အပ်၏။ အကယ်၍ လွင်တီးခေါင်၌ တောင်ပို့ပေါက်ပါက မိုးစွတ်အပ်ပြီး၍ လေးလအောက် လျော့နည်းသော ကာလရှိမှသာ ဖျက်ဆီးလျှင် အပ်၏။ သစ်ပင်အစရှိသည်တို့၌ တက်နေသော ခြမြေညက်၌လည်းကောင်း၊ တီချေး၊ ကြွက်ကျစ်စာ၊ နွားခွာဖြင့် ဖြတ်အပ်သောဆူး အစရှိသည်တို့၌လည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

ဂေါကဏ္ဋကော နာမ ဂါဝီနံ ခုရစ္ဆိန္နကဒ္ဒမော ဝုစ္စတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌိမတလေန ဘူမိသမ္ဗန္ဓော ဟောတိ, ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ကသိတဋ္ဌာနေပိ နင်္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတိ အစ္ဆဒနံ ဝါ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝါ, အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ ဇာတပထဝီသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တတော အဝသေသံ ဆဒနိဋ္ဌကံ ဝါ ဂေါပါနသီအာဒိကံ ဥပကရဏံ ဝါ ‘‘ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမိ ဂေါပနသိံ ဘိတ္တိပါဒံ ပဒရတ္ထရဏံ ပါသာဏတ္ထမ္ဘံ ဂဏှာမီ’’တိ သညာယ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေန သဒ္ဓိံ မတ္တိကာ ပတတိ, အနာပတ္တိ. ဘိတ္တိမတ္တိကံ ဂဏှန္တဿ ပန အာပတ္တိ. သစေ ယာ ယာ အတိန္တာ တံ တံ ဂဏှာတိ, အနာပတ္တိ.

နွားမတို့၏ ခွာဖြင့် ဖြတ်အပ်သော ညွန်ကို 'ဂေါကဏ္ဋက' ဟု ခေါ်၏။ အကယ်၍ ထိုဂေါကဏ္ဋကသည် အောက်မျက်နှာပြင်ဖြင့် မြေကြီးနှင့် ဆက်စပ်နေပါက တစ်ရက်မျှရှိသော်လည်း ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ မအပ်။ ထွန်အပ်သော အရပ်၌လည်း ထွန်သွားဖြင့် ဖြတ်အပ်သော မြေစိုင်ကို ယူသော ရဟန်းအား ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အမိုးမရှိသော သို့မဟုတ် ပျက်စီးနေသော အမိုးရှိသော ကျောင်းဟောင်းသည် လေးလထက်ကျော်လွန်၍ မိုးစွတ်အပ်ပြီးပါက ဇာတပထဝီ (မြေအစစ်) အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ထိုကျောင်းဟောင်းမှ ကြွင်းကျန်သော အမိုးအုတ် သို့မဟုတ် အခြင်၊ ရနယ် အစရှိသော အဆောက်အအုံပစ္စည်းကို 'အုတ်ကို ယူ၏၊ အခြင်ကို ယူ၏၊ နံရံခြေကို ယူ၏၊ ပျဉ်ချပ်အခင်းကို ယူ၏၊ ကျောက်တိုင်ကို ယူ၏' ဟု အမှတ်သညာဖြင့် ယူလျှင် အပ်၏။ ထိုပစ္စည်းများနှင့်အတူ မြေညက် ပြိုကျလာပါက အာပတ်မသင့်။ သို့သော်လည်း နံရံမြေညက်ကို တိုက်ရိုက်ယူသော ရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ မိုးမစွတ်အပ်သော ထိုထိုမြေညက်ကို ယူပါက အာပတ်မသင့်။

အန္တောဂေဟေ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဟောတိ, တသ္မိံ ဧကဒိဝသံ ဩဝဋ္ဌေ ဂေဟံ ဆာဒေန္တိ, သစေ သဗ္ဗော တိန္တော စာတုမာသစ္စယေန ဇာတပထဝီယေဝ. အထဿ ဥပရိဘာဂေါယေဝ တိန္တော, အန္တော အတိန္တော, ယတ္တကံ တိန္တံ တံ ကပ္ပိယကာရကေဟိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အပနာမေတွာ သေသံ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန တေမေတွာ ဧကာဗဒ္ဓါယေဝ ဟိ ဇာတပထဝီ ဟောတိ, န ဣတရာတိ.

အိမ်တွင်း၌ မြေညက်ပုံရှိရာ ထိုမြေညက်ပုံကို တစ်ရက်မျှ မိုးစွတ်ပြီးမှ အိမ်ကို မိုးကြကုန်၏။ အကယ်၍ မြေညက်ပုံတစ်ခုလုံး စိုစွတ်သွားပါက လေးလလွန်သောအခါ ဇာတပထဝီပင် ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းသာ စိုစွတ်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ မစိုစွတ်ပါက စိုစွတ်သောအပိုင်းကို ကပ္ပိယကာရကတို့အား အပ်စပ်သော စကားဖြင့် ဖယ်ရှားစေပြီးလျှင် ကြွင်းသောမြေညက်ကို စိတ်တိုင်းကျ သုံးစွဲလျှင် အပ်၏။ အမှန်စင်စစ် ရေဖြင့် စိုစွတ်၍ တစ်စပ်တည်း စည်းနှောင်မိသော မြေသည်သာ ဇာတပထဝီ ဖြစ်၍ အခြား ရေမစိုဘဲ တစ်စပ်တည်း မရှိသောမြေသည် ဇာတပထဝီ မဟုတ်ဟု မှတ်အပ်၏။

အဗ္ဘောကာသေ [Pg.23] မတ္တိကာပါကာရော ဟောတိ, အတိရေကစာတုမာသံ စေ ဩဝဋ္ဌော ဇာတပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ လဂ္ဂပံသုံ ပန အလ္လဟတ္ထေန ဆုပိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဣဋ္ဌကပါကာရော ဟောတိ, ယေဘုယျေနကထလဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဗ္ဘောကာသေ ဌိတမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာလေတွာ ပထဝိံ ဝိကောပေန္တေန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဇုကမေဝ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညမ္ပိ သုက္ခရုက္ခံ ဝါ သုက္ခခါဏုကံ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. နဝကမ္မတ္ထံ ပါသာဏံ ဝါ ရုက္ခံ ဝါ ဒဏ္ဍကေဟိ ဥစ္စာလေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ, သစေ သုဒ္ဓစိတ္တာ ပဝဋ္ဋေန္တိ, အနာပတ္တိ. အထ ပန တေန အပဒေသေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိတုကာမာယေဝ ဟောန္တိ, အာပတ္တိ. သာခါဒီနိ ကဍ္ဎန္တာနမ္ပိ ပထဝိယံ ဒါရူနိ ဖာလေန္တာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

လွင်တီးခေါင်၌ မြေညက်တံတိုင်း ရှိရာ၊ အကယ်၍ လေးလထက်ကျော်လွန်၍ မိုးစွတ်အပ်ပြီးပါက ဇာတပထဝီအဖြစ်သို့ ရောက်၏။ သို့သော်လည်း ထိုတံတိုင်း၌ ကပ်ငြိနေသော မြေမှုန့်ကို စိုသောလက်ဖြင့် တို့၍ယူလျှင် အပ်၏။ အကယ်၍ အုတ်တံတိုင်းဖြစ်ပါက များသောအားဖြင့် အိုးခြမ်းကွဲ (ကထလ) နေရာ၌ တည်သောကြောင့် စိတ်တိုင်းကျ ဖျက်ဆီးလျှင် အပ်၏။ လွင်တီးခေါင်၌ တည်ရှိသော မဏ္ဍပ်တိုင်ကို ဟိုမှသည်မှ လှုပ်ရှားစေ၍ မြေကို ဖျက်ဆီးလျက် နုတ်ယူခြင်းငှာ မအပ်၊ ဖြောင့်ဖြောင့်သာ နုတ်ယူလျှင် အပ်၏။ ထိုမှတစ်ပါး ခြောက်သွေ့သော သစ်ပင် သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့သော သစ်ငုတ်ကို ယူသော ရဟန်းအားလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အလုပ်အသစ်အတွက် ကျောက်တုံး သို့မဟုတ် သစ်တုံးကို တုတ်တို့ဖြင့် မြှောက်ကော်၍ လှိမ့်လျက် သွားကြရာ၌ မြေကြီး ပြိုပျက်သွားသော်လည်း၊ အကယ်၍ သန့်ရှင်းသော စိတ်ဖြင့်သာ လှိမ့်ကြပါက အာပတ်မသင့်။ သို့မဟုတ်ဘဲ ထိုအကြောင်းပြချက်ဖြင့် မြေကို ဖျက်ဆီးလိုသော စိတ်သက်သက်ဖြင့်သာ ဖြစ်ပါက အာပတ်သင့်၏။ သစ်ခက်အစရှိသည်တို့ကို ဆွဲငင်သော ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း၊ မြေပေါ်၌ ထင်းခွဲသော ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

ပထဝိယံ အဋ္ဌိသူစိကဏ္ဋကာဒီသုပိ ယံကိဉ္စိ အာကောဋေတုံ ဝါ ပဝေသေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ပဿာဝဓာရာယ ဝေဂေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ ပဿာဝမ္ပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ. ဝိသမဘူမိံ သမံ ကရိဿာမီတိ သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဃံသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, ဝတ္တသီသေနေဝ ဟိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ကေစိ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ ကောဋ္ဋေန္တိ, ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝိလိခန္တိ, ‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တာ စင်္ကမန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟတ္ထံ ပန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေန သုဒ္ဓစိတ္တေန စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဟတ္ထံ ဓောဝိဿာမာ’’တိ ပထဝိယံ ဃံသန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. အဃံသန္တေန ပန အလ္လဟတ္ထံ ပထဝိယံ ဌပေတွာ ရဇံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒီဟိ အာဗာဓိကာ ဆိန္နတဋာဒီသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဃံသန္တိ န ဝဋ္ဋတိ.

မြေ၌ အရိုး၊ အပ်၊ ဆူး အစရှိသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုကို စိုက်နှက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွင်းခြင်း မပြုအပ်။ “ကျင်ငယ်အယဉ်၏ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြေကို ဖျက်ဆီးအံ့” ဟု ကြံ၍ ဤသို့ အဟုန်ပြင်းပြင်း ကျင်ငယ်စွန့်ခြင်းကိုသော်လည်း မပြုအပ်၊ ထိုသို့ ပြုစဉ် မြေပျက်ပါက အာပတ်သင့်၏။ “မညီညွတ်သော မြေကို ညီညွတ်အောင် ပြုအံ့” ဟု ကြံ၍ တံမြက်စည်းဖြင့် ပွတ်တိုက်ခြင်းကိုလည်း မပြုအပ်၊ စင်စစ် ဝတ်ပြုခြင်းကို ဦးစားပေးသောအားဖြင့်သာ တံမြက်လှည်းအပ်၏။ အချို့သည် တောင်ဝှေးဖြင့် မြေကို ရိုက်နှက် (သို့မဟုတ် နာနာထောက်) တတ်ကြကုန်၏၊ ခြေမဖြင့် ခြစ်တတ်ကြကုန်၏။ “စင်္ကြံသွားရာအရပ်ကို ပြအံ့” ဟု ကြံ၍ ထပ်ခါတလဲလဲ မြေကို ဖျက်ဆီးလျက် စင်္ကြံသွားတတ်ကြကုန်၏၊ ထိုအလုံးစုံသော အမှုသည် မအပ်။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်ရန် ရဟန်းတရားကို ပွားများလျက် သန့်ရှင်းသောစိတ်ဖြင့်မူ စင်္ကြံသွားအပ်၏။ “လက်ကို ဆေးအံ့” ဟု ကြံ၍ မြေ၌ ပွတ်တိုက်ကြခြင်းသည် မအပ်။ မပွတ်တိုက်ဘဲ စိုသောလက်ကို မြေ၌တင်၍ ဖုန်မှုန့်ကို ယူခြင်းငှာမူကား အပ်၏။ အချို့ ရောဂါသည်တို့သည် ယားနာ၊ ဝဲနာ စသည်တို့ရှိသဖြင့် ပြတ်သော ကမ်းပါးစသော အရပ်တို့၌ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို ပွတ်တိုက်တတ်ကြကုန်၏၊ ထိုသို့ပြုခြင်းသည် မအပ်။ ဤကား ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ ဖြစ်သည်။

၈၇. ခဏတိ ဝါ ခဏာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ သမ္မဇ္ဇနီသလာကာယပိ သယံ ဝါ ခဏတိ, အညေန ဝါ ခဏာပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ဥဒကမ္ပိ ဆဍ္ဍေန္တော သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဘိန္ဒာပေတိ. ဒဟတိ ဝါ ဒဟာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော သယံ ဝါ ဒဟတိ, အညေန ဝါ ဒဟာပေတိ. ယတ္တကေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိံ ဒေတိ ဝါ ဒါပေတိ ဝါ တတ္တကာနိ ပါစိတ္တိယာနိ. ပတ္တံ ပစန္တေနပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ ပက္ကဋ္ဌာနေယေဝ ဟိ ပစိတဗ္ဗော. အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တပစနကပါလဿ ပန ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပေတိ[Pg.24], သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒဟန္တော ဂန္တွာ ပထဝိံ ဒဟတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ဣဋ္ဌကကပါလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၈၇. “တူးသော်လည်းကောင်း၊ တူးစေသော်လည်းကောင်း (Khaṇati vā khaṇāpeti vā)” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး ခြေမဖြင့်ဖြစ်စေ၊ တံမြက်စည်းတံဖြင့်ဖြစ်စေ ကိုယ်တိုင် တူးခြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို တူးခြစ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဖျက်ဆီးသော်လည်းကောင်း၊ ဖျက်ဆီးစေသော်လည်းကောင်း (Bhindati vā bhedāpeti vā)” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး ရေသွန်စွန့်လျက် ကိုယ်တိုင် မြေကိုဖျက်ဆီးခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးစေခြင်း ဖြစ်သည်။ “မီးရှို့သော်လည်းကောင်း၊ မီးရှို့စေသော်လည်းကောင်း (Dahati vā dahāpeti vā)” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး သပိတ်ဖုတ်စဉ် ကိုယ်တိုင် မီးတိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို မီးတိုက်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြင်မျှလောက်သော နေရာတို့၌ မီးကို ကိုယ်တိုင်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ပေးစေခြင်း ပြုအံ့၊ ထိုမျှလောက်သော ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။ မှန်၏၊ သပိတ်ကို ဖုတ်သောရဟန်းသည်လည်း ရှေးက သပိတ်ဖုတ်ဖူးသော နေရာ၌သာ ဖုတ်အပ်၏။ မီးမလောင်ဖူးသော မြေပေါ်၌ မီးကို မထားအပ်။ သပိတ်ဖုတ်ရာ အိုးကင်း၏ အထက်၌မူ မီးကို ထားအပ်၏။ ထင်းတို့၏အထက်၌ မီးကို ထားရာ၊ ထိုမီးသည် ထိုထင်းတို့ကို လောင်လျက် မြေကြီးသို့ရောက်၍ မြေကို လောင်ပါက မအပ်။ အုတ်ဖုတ်ရာခွက် (အုတ်ကျင်း) အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

တတြာပိ ဟိ ဣဋ္ဌကာဒီနံယေဝ ဥပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? တေသံ အနုပါဒါနတ္တာ. န ဟိ တာနိ အဂ္ဂိဿ ဥပါဒါနသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. သုက္ခခါဏုသုက္ခရုက္ခာဒီသုပိ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပထဝိံ အပ္ပတ္တမေဝ နိဗ္ဗာပေတွာ ဂမိဿာမီတိ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိ, အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ. တိဏုက္ကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ဘူမိယံ ပါတေတိ, အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ ဥပါဒါနံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဒဍ္ဎပထဝိယာ စ ယတ္တကံ ဌာနံ ဥသုမာယ အနုဂတံ, သဗ္ဗံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ. ယော ပန အဇာနနကော ဘိက္ခု အရဏီသဟိတေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ဇာလေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, ‘‘ဟတ္ထော ဍယှတီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ယထာ န ဍယှတိ တထာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဘူမိယံ ပါတေဟီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ပါတေတိ ‘‘ပထဝိံ ဒဟိဿာမီ’’တိ အပါတိတတ္တာ အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေ ပန အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

ထိုအုတ်ကျင်းစသည်တို့၌လည်း အုတ်စသည်တို့၏ အထက်၌သာ မီးကို ထားအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုအုတ်စသည်တို့သည် လောင်စာမဟုတ်သောကြောင့်တည်း။ စင်စစ် ထိုအုတ်စသည်တို့သည် မီး၏ လောင်စာစာရင်းထဲသို့ မဝင်ကုန်။ သစ်ငုတ်ခြောက်၊ သစ်ပင်ခြောက် စသည်တို့၌လည်း မီးပေးခြင်းငှာ မအပ်။ သို့သော် “မြေသို့ မရောက်မီသာလျှင် ငြှိမ်းသတ်၍ သွားအံ့” ဟု ကြံ၍ မီးကို ပေးပါက အပ်၏။ နောင်မှ ငြှိမ်းသတ်ရန် မတတ်နိုင်ပါက မစွမ်းသာသောကြောင့် အာပတ်မသင့်။ မြက်မီးရှူးကို ကိုင်၍ သွားသော ရဟန်းသည် လက်ကို မီးလောင်သဖြင့် မြေပေါ်သို့ ချပစ်ပါက အာပတ်မသင့်။ မီးကျရာအရပ်၌ပင် လောင်စာကို ထည့်၍ မီးမွေးခြင်းငှာ အပ်၏ဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ မိန့်တော်မူ၏။ မီးလောင်ပြီးသော မြေ၏ အကြင်မျှလောက်သောအရပ်သို့ မီးအရှိန် (အငွေ့) သည် ရောက်ရှိသွားပြီ၊ ထိုအလုံးစုံသောအရပ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ အပ်၏ဟု ထိုမဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ပင် မိန့်တော်မူ၏။ မီးလုပ်နည်းကို နားမလည်သော ရဟန်းတစ်ပါးသည် မီးပွတ်ခုံနှင့်တကွဖြစ်သော မီးပွတ်ကျည်ဖြင့် မီးကို ဖြစ်စေပြီး၍ လက်ဖြင့် မြှောက်ကိုင်လျက် “အဘယ်သို့ ပြုရမည်နည်း” ဟု မေးအံ့၊ အခြားရဟန်းက “မီးတောက်အောင် ပြုလော့” ဟု ပြောအပ်၏။ “လက်ကို မီးလောင်ပါသည်” ဟု ပြောပြန်အံ့၊ “လက်ကို မီးမလောင်နိုင်သော နည်းလမ်းဖြင့် ပြုလော့” ဟု ပြောအပ်၏။ “မြေပေါ်သို့ ပစ်ချလော့” ဟုမူ မပြောအပ်။ လက်ကို မီးလောင်သဖြင့် အကယ်၍ မီးကို မြေပေါ်သို့ ချပစ်လိုက်ပါက “မြေကို မီးရှို့အံ့” ဟု ကြံ၍ ချခြင်းမဟုတ်သောကြောင့် အာပတ်မသင့်။ မီးကျရာအရပ်၌ မီးမွေးခြင်းငှာ အပ်၏ဟု ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ မိန့်တော်မူ၏။

၈၈. အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဇာန, ထုသမတ္တိကံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဒေဟိ, ထုသမတ္တိကံ ဒေဟိ, မတ္တိကံ အာဟရ, ပံသုံ အာဟရ, မတ္တိကာယ အတ္ထော, ပံသုနာ အတ္ထော, ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ မတ္တိကံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ ပံသုံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၈၈. “Anāpatti imaṃ jānāti” အစရှိသော ပါဠိတော်တို့၌ - “ဤတိုင်၏ တွင်းကို သိလော့၊ မြေညက်စိုင်ကြီးကို သိလော့၊ ဖွဲနှင့်ရောသော မြေညက်ကို သိလော့၊ မြေညက်စိုင်ကြီးကို ပေးလော့၊ ဖွဲနှင့်ရောသော မြေညက်ကို ပေးလော့၊ မြေညက်ကို ယူခဲ့လော့၊ မြေမှုန့်ကို ယူခဲ့လော့၊ မြေညက်ကို အလိုရှိ၏၊ မြေမှုန့်ကို အလိုရှိ၏၊ ဤတိုင်၏ တွင်းကို အပ်အောင် ပြုလော့၊ ဤမြေညက်ကို အပ်အောင် ပြုလော့၊ ဤမြေမှုန့်ကို အပ်အောင် ပြုလော့” ဟူ၍ ဤသို့သော အဓိပ္ပာယ်ကို သိအပ်၏။

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ အာဟစ္စ အာဟစ္စ ဂစ္ဆန္တဿ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ, သာ ‘‘တေန ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အဘိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္နာ နာမ ဟောတိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဝါ ပထဝိံ ဝိလိခန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အသတိယာ ဝိလိခန္တဿ ဝါ ဘိန္ဒန္တဿ ဝါ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ အန္တောဂေဟေ ဩဝဋ္ဌံ ဆန္နံ ပထဝိံ ‘‘အကပ္ပိယပထဝီ’’တိ န ဇာနာတိ, ‘‘ကပ္ပိယပထဝီ’’တိ သညာယ ဝိကောပေတိ, ‘‘ခဏာမိ ဘိန္ဒာမိ ဒဟာမီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ[Pg.25], ကေဝလံ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ခဏိတ္တာဒီနိ ဝါ ဌပေတိ, ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ, ဧဝံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

“မရည်ရွယ်ဘဲ (Asañcicca)” ဟူသည်မှာ ကျောက်တုံး၊ သစ်တုံး အစရှိသည်တို့ကို လှိမ့်စဉ် သို့မဟုတ် တောင်ဝှေးဖြင့် ထောက်၍ထောက်၍ သွားစဉ် မြေကြီးသည် ပျက်အံ့၊ ထိုမြေကြီးကို “ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ဖျက်ဆီးအံ့” ဟု သညာစေ့ဆော်မှုရှိလျက် မဖျက်ဆီးသောကြောင့် အသဉ္စိစ္စဘိန္န (မရည်ရွယ်ဘဲ ပျက်စီးခြင်း) မည်၏။ ဤသို့ မရည်ရွယ်ဘဲ ဖျက်ဆီးမိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ “သတိမမူဘဲ (Asatiyā)” ဟူသည်မှာ အခြားအာရုံသို့ စိတ်ရောက်နေသဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်နှင့် စကားပြောဆိုနေစဉ် ခြေမဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တောင်ဝှေးဖြင့်သော်လည်းကောင်း မြေကို ခြစ်လျက် ရပ်နေအံ့၊ ဤသို့ သတိမမူဘဲ ခြစ်မိသော သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးမိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ “မသိဘဲ (Ajānantassa)” ဟူသည်မှာ အိမ်တွင်း၌ မိုးစွတ်၍ မိုးထားသော မြေကို “မအပ်သောမြေ” ဟု မသိဘဲ၊ “အပ်သောမြေ” ဟု မှတ်ထင်ကာ ဖျက်ဆီးအံ့။ သို့မဟုတ် “ငါ တူး၏၊ ဖျက်ဆီး၏၊ မီးရှို့၏” ဟု မသိဘဲ လုံခြုံစေရန် သက်သက်ဖြင့် တူရွင်းစသည်တို့ကို ချထားအံ့၊ သို့မဟုတ် လက်မီးလောင်သဖြင့် မီးကို ကျစေအံ့၊ ဤသို့ မသိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကိုယ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သောကြောင့် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်း (ကိရိယ) ရှိ၏။ လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိသော် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း (သညာဝိမောက္ခ) ရှိ၏။ လွန်ကျူးလိုသော စိတ်နှင့်တကွဖြစ်ခြင်း (သစိတ္တက) ရှိ၏။ ပညတ်ခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်ရှိခြင်း (ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ) ရှိ၏။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ပထဝီခဏနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ဖွင့်ဆိုချက်အစဉ်အားဖြင့် ပထမဖြစ်သော မုသာဝါဒဝဂ် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၂. ၂။ ဘူတဂါမဝဂ်

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁။ ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၉. သေနာသနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အနာဒိယန္တောတိ တဿာ ဝစနံ အဂဏှန္တော. ဒါရကဿ ဗာဟုံ အာကောဋေသီတိ ဥက္ခိတ္တံ ဖရသုံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော မနုဿာနံ စက္ခုဝိသယာတီတေ မဟာရာဇသန္တိကာ လဒ္ဓေ ရုက္ခဋ္ဌကဒိဗ္ဗဝိမာနေ နိပန္နဿ ဒါရကဿ ဗာဟုံ ထနမူလေယေဝ ဆိန္ဒိ. န ခေါ မေတံ ပတိရူပန္တိအာဒိမှိ အယံ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – ဟိမဝန္တေ ကိရ ပက္ခဒိဝသေသု ဒေဝတာသန္နိပါတော ဟောတိ, တတ္ထ ရုက္ခဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘တွံ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ န ဌိတာ’’တိ? ရုက္ခဓမ္မော နာမ ရုက္ခေ ဆိဇ္ဇမာနေ ရုက္ခဒေဝတာယ မနောပဒေါသဿ အကရဏံ. တတ္ထ ယာ ဒေဝတာ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သာ ဒေဝတာသန္နိပါတံ ပဝိသိတုံ န လဘတိ. ဣတိ သာ ဒေဝတာ ဣမဉ္စ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌာနပစ္စယံ အာဒီနဝံ အဒ္ဒသ, ဘဂဝတော စ သမ္မုခါ သုတပုဗ္ဗဓမ္မဒေသနာနုသာရေန တထာဂတဿ ဆဒ္ဒန္တာဒိကာလေ ပုဗ္ဗစရိတံ အနုဿရိ. တေနဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ…ပေ… ဝေါရောပေယျ’’န္တိ. ယံနူနာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေယျန္တိ ဣဒံ ပနဿာ ‘‘အယံ ဘိက္ခု သပိတိကော ပုတ္တော, အဒ္ဓါ ဘဂဝါ ဣမံ ဣမဿ အဇ္ဈာစာရံ သုတွာ မရိယာဒံ ဗန္ဓိဿတိ, သိက္ခာပဒံ ပညပေဿတီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တိယာ အဟောသိ. သစဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေတိ သစေ အဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေ. ပသဝေယျာသီတိ ဇနေယျာသိ ဥပ္ပာဒေယျာသိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘဂဝါ တံ ဒေဝတံ သညာပေန္တော –

၈၉. သေနာသနဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ‘အနာဒိယန္တော’ ဟူသည်မှာ ထိုနတ်သမီး၏ စကားကို ဂရုမစိုက်ခြင်း (နားမထောင်ခြင်း) ဖြစ်သည်။ ‘ဒါရကဿ ဗာဟုံ အာကောဋေသိ’ ဟူသည်မှာ မြှောက်ချီထားသော ပုဆိန်ကို မခုတ်မိအောင် ကောင်းစွာ မထိန်းထားနိုင်သဖြင့်၊ လူတို့၏ မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးထံမှ ရအပ်သော သစ်ပင်၌ တည်သော နတ်ဗိမာန်၌ အိပ်ပျော်နေသော နတ်ကလေး၏ လက်မောင်းကို ရင်သားရင်း၌ပင် ဖြတ်မိခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ’ အစရှိသော ပါဠိ၏ အကျဉ်းချုပ်အဖွင့်ကား - ဟိမဝန္တာ၌ လဆန်းပက္ခ လဆုတ်ပက္ခ နေ့တို့၌ နတ်တို့ စည်းဝေးကြကုန်၏။ ထိုအစည်းအဝေး၌ ‘သင်သည် ရုက္ခဓမ်၌ တည်သလော၊ မတည်သလော’ ဟု ရုက္ခဓမ် (သစ်ပင်၏ သဘောတရား) ကို မေးကြကုန်၏။ ရုက္ခဓမ်ဟူသည် လူတို့က သစ်ပင်ကို ဖြတ်တောက်စဉ် ရုက္ခစိုးနတ်က ဒေါသ မဖြစ်ခြင်း (စိတ်မပျက်စီးခြင်း) ဖြစ်သည်။ ထိုရုက္ခဓမ်ကို မေးရာ၌ အကြင်နတ်သမီးသည် ရုက္ခဓမ်၌ မတည်လျှင် ထိုနတ်အစည်းအဝေးသို့ ဝင်ခွင့်မရပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုနတ်သမီးသည် ရုက္ခဓမ်၌ မတည်ခြင်းဟူသော ဤအပြစ်ကို မြင်၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော်၌ ကြားနာဖူးသော တရားဒေသနာတော်နှင့်အညီ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း ဖြစ်စဉ်အခါ စသည်တို့က ဘုရားရှင်၏ ရှေး၌ ကျင့်အပ်ဖူးသော အကျင့်ကို ပြန်လည်အောက်မေ့မိ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုနတ်သမီးအား ‘ငါ့အား ဤသို့ပြုခြင်းသည် မလျောက်ပတ်... အသက်မှ မချွေချအပ်’ ဟူသော ဤအကြံ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ‘ယန္နူနာဟံ... အာရောစေယျံ’ ဟူသော အကြံသည်ကား ‘ဤရဟန်းသည် ဖခင်ရှိသော သားဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်သည် ဤရဟန်း၏ ဤသို့လွန်ကျူးမှုကို ကြားတော်မူ၍ စည်းကမ်းကို ဖွဲ့တော်မူလတံ့၊ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူလတံ့’ ဟု စဉ်းစားသော ထိုနတ်သမီး၏ စိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘သစေဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေ’ ဟူသည် ‘နတ်သမီး၊ ယနေ့ သင်သည် ထိုရဟန်းအား အသက်မှ အကယ်၍ ချွေချလိုက်အံ့ (သတ်လိုက်အံ့)’ ဟူလို။ ‘ပသဝေယျာသိ’ ဟူသည် ‘ဖြစ်စေရာ၏ (ဥပဒ်ဖြစ်စေရာ၏)’ ဟူလို။ ဤသို့ မိန့်တော်မူပြီး၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုနတ်သမီးကို နားလည်စေလိုသဖြင့် -

‘‘ယော [Pg.26] ဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ, ရထံ ဘန္တံဝ ဝါရယေ;

တမဟံ သာရထိံ ဗြူမိ, ရသ္မိဂ္ဂါဟော ဣတရော ဇနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၂);

‘အကြင်သူသည် စင်စစ် လှုပ်ရှားနေသော ရထားကို မလိုရာမသွားအောင် တားမြစ်သကဲ့သို့ အထက်အထက်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို တားမြစ်နိုင်၏။ ထိုသူကို ငါဘုရားသည် ရထားထိန်းဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ ထိုမှတစ်ပါးသော ရထားမောင်းသူ လူအပေါင်းသည်ကား ဇက်ကြိုးကို ကိုင်ထားသူမျှသာ ဖြစ်သည်။’

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ သာ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ပုန ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

ဤဂါထာကို ဟောတော်မူ၏။ ဂါထာ၏အဆုံး၌ ထိုနတ်သမီးသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။ တစ်ဖန် မြတ်စွာဘုရားသည် ရောက်လာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူလိုသဖြင့် -

‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ, ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁);

‘မြွေဆေးဆရာသည် မြွေကိုက်ခံရ၍ ပျံ့နှံ့နေသော မြွေဆိပ်ကို အဆိပ်ဖြေဆေးများဖြင့် ပယ်ဖျောက်သကဲ့သို့ အကြင်ရဟန်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်နိုင်၏။ ထိုရဟန်းသည် ဆွေးမြည့်ဟောင်းနွမ်းသော အရေဟောင်းကို စွန့်ပစ်သော မြွေကဲ့သို့ ဩရပါရမည်သော ငါးပါးသော သံယောဇဉ်တို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။’

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. တတြ ပဌမဂါထာ ဓမ္မပဒေ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ဒုတိယာ သုတ္တနိပါတေ, ဝတ္ထု ပန ဝိနယေတိ. အထ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောယေဝ တဿာ ဒေဝတာယ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇန္တော ပတိရူပံ ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဒေဝတေ, အသုကသ္မိံ ဩကာသေ ရုက္ခော ဝိဝိတ္တော, တသ္မိံ ဥပဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သော ကိရ ရုက္ခော န အာဠဝိရဋ္ဌေ, ဇေတဝနဿ အန္တောပရိက္ခေပေ, ယဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပရိဂ္ဂဟော အဟောသိ, သော စုတော; တသ္မာ ‘‘ဝိဝိတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန သာ ဒေဝတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော လဒ္ဓပရိဟာရာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ အဟောသိ. ယဒါ ဒေဝတာသမာဂမော ဟောတိ, တဒါ မဟေသက္ခဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု အညာ အပ္ပေသက္ခာ ဒေဝတာ ယာဝ မဟာသမုဒ္ဒစက္ကဝါဠပဗ္ဗတာ တာဝ ပဋိက္ကမန္တိ. အယံ ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ. ယမ္ပိ ပဌမယာမေ ဘိက္ခူ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒေဝတာ, တံ သဗ္ဗံ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ သုဏာတိ. စတ္တာရော စ မဟာရာဇာနောပိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဂစ္ဆန္တာ တံ ဒေဝတံ ဒိသွာဝ ဂစ္ဆန္တိ.

ဤဂါထာကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုဂါထာနှစ်ပုဒ်တွင် ပထမဂါထာကို ဓမ္မပဒ၌ သင်္ဂါယနာတင်အပ်၏။ ဒုတိယဂါထာကို သုတ္တနိပါတ်၌ သင်္ဂါယနာတင်အပ်၏။ ဝတ္ထုကြောင်းကိုမူ ဝိနည်း၌ သင်္ဂါယနာတင်အပ်၏ဟု မှတ်အပ်၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဟောတော်မူရင်း ထိုနတ်သမီး၏ နေစရာအရပ်ကို ဆင်ခြင်တော်မူလတ်သော် သင့်တော်သော အရပ်ကို မြင်၍ ‘နတ်သမီး၊ သွားချေ၊ ထိုမည်သောအရပ်၌ သစ်ပင်သည် ပိုင်ရှင်မရှိဘဲ ဆိတ်ငြိမ်၏၊ ထိုသစ်ပင်သို့ ချဉ်းကပ်၍ နေလော့’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသစ်ပင်သည် အာဠဝီတိုင်း၌ ရှိသည်မဟုတ်၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၏ အကာအရံအတွင်းရှိ သစ်ပင်ဖြစ်၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ပိုင်ဆိုင်သော နတ်သားသည် စုတေသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် ‘ဆိတ်ငြိမ်၏’ ဟု မိန့်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခါမှစ၍ ထိုနတ်သမီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ရအပ်သော အဆောင်အယောင်ရှိသည့် ဘုရားကို ဆည်းကပ်လုပ်ကျွေးသော နတ်သမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နတ်အစည်းအဝေး ရှိသောအခါ တန်ခိုးကြီးသော နတ်တို့ လာကြကုန်သော် အခြား တန်ခိုးနည်းသော နတ်တို့သည် မဟာသမုဒ္ဒရာ စကြဝဠာတောင်တိုင်အောင် နောက်ဆုတ်ကြရကုန်၏။ သို့သော် ဤနတ်သမီးကား မိမိနေရာ၌ ထိုင်လျက်ပင် တရားနာနိုင်၏။ ပထမယာမ်၌ ရဟန်းတို့ မေးအပ်သော ပြဿနာ၊ မဇ္ဈိမယာမ်၌ နတ်တို့ မေးအပ်သော ပြဿနာ အလုံးစုံကိုလည်း မိမိဗိမာန်၌ ထိုင်လျက်ပင် ကြားနာနိုင်၏။ နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့သော်လည်း မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် လာရောက်ပြီး ပြန်ကြသောအခါ ထိုနတ်သမီးကို ဖူးတွေ့ပြီးမှသာ ပြန်ကြကုန်၏။

၉၀. ဘူတဂါမပါတဗျတာယာတိ ဧတ္ထ ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဘူတာ; ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ စာတိ အတ္ထော. ဂါမောတိ ရာသိ; ဘူတာနံ ဂါမောတိ ဘူတဂါမော; ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော ဘူတဂါမော; ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. ပါတဗျဿ ဘာဝေါ ပါတဗျတာ; ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော. တဿာ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ; နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ, ဘူတဂါမပါတဗျတာဟေတု, ဘူတဂါမဿ ဆေဒနာဒိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

၉၀. ‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ’ ဟူသော ပုဒ်၌ အစိတ်အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - ဖြစ်ပွားဆဲ၊ ဖြစ်ပွားပြီးသောကြောင့် ‘ဘူတ’ မည်၏။ ပေါက်ပွား ကြီးပွားဆဲ၊ ပေါက်ပွား ကြီးပွားပြီးသော သစ်ပင်မြက်ပင်တို့ ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရ၏။ ‘ဂါမ’ ဟူသည် အစုအပေါင်းတည်း။ ဘူတတို့၏ အပေါင်းသည် ဘူတဂါမ မည်၏။ သို့မဟုတ် ဘူတတို့သည်ပင် အစုအပေါင်းဖြစ်၍ ဘူတဂါမ မည်၏။ ဤသည်ကား မြေ၌ တည်သော စိမ်းစိုသော မြက်သစ်ပင် အစရှိသည်တို့၏ အမည်တည်း။ သုံးစွဲအပ်သော သစ်ပင်တို့၏ သုံးစွဲခြင်း အလေ့သည် ‘ပါတဗျတာ’ မည်၏။ ဖြတ်ခြင်း၊ ခွဲခြင်း စသည်ဖြင့် မိမိအလိုရှိတိုင်း သုံးစွဲခြင်း ဟူလို။ ထိုဘူတဂါမ်ကို ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဤ၌ သတ္တမီဝိဘတ်သည် အကြောင်းအနက်၌ ရှိ၏။ ဘူတဂါမ်ကို ဖြတ်တောက်ခြင်း စသောအကြောင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု အနက်ရသည်။

၉၁. ဣဒါနိ [Pg.27] တံ ဘူတဂါမံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတဂါမော နာမာတိ ဘူတဂါမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယသ္မိံ သတိ ဘူတဂါမော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီ’’တိ အာဟာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီနိ န သမေန္တိ. န ဟိ မူလဗီဇာဒီနိ မူလာဒီသု ဇာယန္တိ, မူလာဒီသု ဇာယမာနာနိ ပန တာနိ ဗီဇာကတာနိ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဘူတဂါမော နာမာတိ ဝိဘဇိတဗ္ဗပဒံ. ပဉ္စာတိ တဿ ဝိဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဗီဇဇာတာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တဿတ္ထော – ဗီဇေဟိ ဇာတာနိ ဗီဇဇာတာနိ; ရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. အပရော နယော – ဗီဇာနိ စ တာနိ ဝိဇာတာနိ စ ပသူတာနိ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနီတိ ဗီဇဇာတာနိ. ဧတေန အလ္လဝါလိကာဒီသု ဌပိတာနံ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနံ သိင်္ဂိဝေရာဒီနံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ.

၉၁. ယခုအခါ ထိုဘူတဂါမ်ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ပြလိုသဖြင့် ‘ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနိ’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုပါဠိ၌ ‘ဘူတဂါမော နာမ’ ဟု ဘူတဂါမ်ကို ထုတ်ပြပြီးနောက် အကြင်မျိုးစေ့ရှိလျှင် ဘူတဂါမ် ဖြစ်၏၊ ထိုမျိုးစေ့ကို ပြခြင်းငှာ ‘ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနိ’ ဟု မိန့်တော်မူသည်ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဆိုသော်လည်း ‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တိ’ အစရှိသော ပါဠိတော်စကားတို့နှင့် မညီညွတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အမြစ်မျိုးစေ့ စသည်တို့သည် အမြစ် စသည်တို့၌ ဖြစ်ထွန်းသည် မဟုတ်ဘဲ၊ အမြစ် စသည်တို့၌ ပေါက်ပွားလာသော ထိုသစ်ပင်တို့ကိုသာ မျိုးစေ့ဟု ခေါ်ဆိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ ဤသို့ အဖွင့်ကို သိအပ်၏ - ‘ဘူတဂါမော နာမ’ ဟူသည် ဝေဖန်အပ်သော ပုဒ်တည်း။ ‘ပဉ္စ’ ဟူသည် ၎င်းကို ပိုင်းခြားပြသော သဒ္ဒါတည်း။ ‘ဗီဇဇာတာနိ’ ဟူသည် ပိုင်းခြားအပ်သော တရားကို ညွှန်ပြသော သဒ္ဒါတည်း။ ၎င်း၏ အနက်မှာ - မျိုးစေ့တို့မှ ဖြစ်သော သစ်ပင်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ သစ်ပင် အစရှိသည်တို့၏ အမည်တည်း။ တစ်နည်းကား - မျိုးစေ့လည်းဖြစ်၍ ပေါက်ဖွားပြီးသော အရွက်အမြစ် ထွက်လာသော တရားတို့ ဖြစ်သောကြောင့် ‘ဗီဇဇာတ’ မည်၏။ ဤဒုတိယနည်းဖြင့် စိုစွတ်သော သဲစသည်တို့၌ ထားအပ်သော အရွက်အမြစ် ထွက်လာသော ချင်း (ဂျင်း) အစရှိသည်တို့ကို သိမ်းယူခြင်း ပြုရာရောက်သည်။

ဣဒါနိ ယေဟိ ဗီဇေဟိ ဇာတတ္တာ ရုက္ခာဒီနိ ဗီဇဇာတာနီတိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ဒဿေန္တော ‘‘မူလဗီဇ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေသံ ဥဒ္ဒေသော ပါကဋော ဧဝ. နိဒ္ဒေသေ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တီတိ ဧတ္ထ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ အာလုဝကသေရုကမလုပ္ပလပုဏ္ဍရီကကုဝလယကန္ဒပါဋလိမူလာဒိဘေဒေ မူလေ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ ဇာယန္တိ သဉ္ဇာယန္တိ, တာနိ ယမှိ မူလေ ဇာယန္တိ စေဝ သဉ္ဇာယန္တိ စ တဉ္စ, ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဟလိဒ္ဒါဒိ စ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ မူလဗီဇံ နာမ. ဧသေဝ နယော ခန္ဓဗီဇာဒီသု. ယေဝါပနကခန္ဓဗီဇေသု ပနေတ္ထ အမ္ဗာဋကဣန္ဒသာလနုဟီပါဠိဘဒ္ဒကဏိကာရာဒီနိ ခန္ဓဗီဇာနိ, အမူလဝလ္လိ စတုရဿဝလ္လိကဏဝီရာဒီနိ ဖဠုဗီဇာနိ မကစိသုမနဇယသုမနာဒီနိ အဂ္ဂဗီဇာနိ, အမ္ဗဇမ္ဗူပနသဋ္ဌိအာဒီနိ ဗီဇဗီဇာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

ယခုအခါ အကြင်မျိုးစေ့တို့ကြောင့် သစ်ပင်တို့ကို ‘ဗီဇဇာတ’ ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သနည်း၊ ထိုမျိုးစေ့တို့ကို ပြလိုသဖြင့် ‘မူလဗီဇံ’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုမျိုးစေ့တို့၏ အကျဉ်းပြချက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ နိဒ္ဒေသ၌ ‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တိ’ ဟူသော ပါဠိ၌ မျိုးစေ့မှ ဖြစ်သော သစ်ပင်ဖြင့် မျိုးစေ့ကို ပြတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ ဤသို့ အနက်ကို မှတ်အပ်၏ - ပြိန်းပင်၊ ဝက်မြေဥပင်၊ ကြာနီကြာညို၊ ကြာပုဏ္ဍရိက်၊ ကြာဖြူပင်၊ သင်းခွေပင်၊ သခွတ်ပင်၏ အမြစ် အစရှိသော အပြားရှိသော အမြစ်၌ ပေါက်ပွား၍ ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသော အကြင် ချုံနွယ်သစ်ပင် အစရှိသည်တို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုခြုံနွယ်သစ်ပင်တို့ ပေါက်ပွား ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသော ထိုအမြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ဟောတော်မူအပ်သော နနွင်း စသည်တို့သည်လည်းကောင်း အလုံးစုံသော ထိုအမြစ်သည် ‘မြစ်ပွားမျိုးစေ့ (မူလဗီဇ)’ မည်၏။ ဤနည်းတူစွာပင် ခန္ဓဗီဇ (ပင်စည်မျိုးစေ့) အစရှိသည်တို့၌လည်း သိအပ်၏။ ‘ယေဝါပန’ သဒ္ဒါဖြင့် ပြအပ်သော ပင်စည်မျိုးစေ့ (ခန္ဓဗီဇ) တို့တွင်မူ - အိမ်ဂွေး၊ နှံပဲ၊ ရှားစောင်းကြီး၊ ပင်လယ်ကသစ်၊ မဟာလှေခါး အစရှိသည်တို့သည် ပင်စည်မျိုးစေ့ (ခန္ဓဗီဇ) တို့တည်း။ ဇီးဆောက်နွယ်၊ ကြာဟင်းနွယ်၊ ကုလားဇလပ် အစရှိသည်တို့သည် အဆစ်မျိုးစေ့ (ဖဠုဗီဇ) တို့တည်း။ သင်ပန်းလျှော်၊ မြတ်လေး၊ လယ်ခေါင်ရမ်း အစရှိသည်တို့သည် အညွန့်မျိုးစေ့ (အဂ္ဂဗီဇ) တို့တည်း။ သရက်စေ့၊ သပြေသီးစေ့၊ ပိန္နဲစေ့ အစရှိသည်တို့သည် အစေ့မျိုးစေ့ (ဗီဇဗီဇ) တို့တည်းဟု သိမှတ်အပ်ကုန်၏။

၉၂. ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ တတ္ထ သညာဝသေန အာပတ္တာနာပတ္တိဘေဒံ ပါတဗျတာဘေဒဉ္စ ဒဿေန္တော ဗီဇေ ဗီဇသညီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ‘‘သာလီနံ စေပိ ဩဒနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၆) သာလိတဏ္ဍုလာနံ ဩဒနော ‘‘သာလီနံ ဩဒနော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗီဇတော သမ္ဘူတော ဘူတဂါမော ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ [Pg.28] ပန ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀) ဝုတ္တံ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတွာ ဌပိတံ ဗီဇံ, တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. အထ ဝါ ယဒေတံ ‘‘ဘူတဂါမော နာမာ’’တိ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂဿ အာဒိပဒံ, တေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ ဗီဇေ ဗီဇသညီ သတ္ထကာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ, ပါသာဏာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ, အဂ္ဂိံ ဥပသံဟရိတွာ သယံ ဝါ ပစတိ အညေန ဝါ ပစာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာရုတံ ပန ဂဟေတွာ ဘူတဂါမဝိနိမုတ္တဿ ဗီဇဿ ဆိန္ဒနာဒိဘေဒါယ ပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

၉၂. ယခုအခါ “ဘူတဂါမ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်သော ထိုသိက္ခာပုဒ်၌ သညာ၏ အပြားအားဖြင့် (ဗီဇသညာ ရှိ၊ မရှိ အပြားအားဖြင့်) အာပတ်နှင့် အနာပတ် အခွဲကိုလည်းကောင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း (ပါတဗျတာ) အပြားကိုလည်းကောင်း ပြလိုသဖြင့် “မျိုးစေ့၌ မျိုးစေ့ဟု အမှတ်ရှိသူ” အစရှိသော ပါဠိတော်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုပါဠိ၌ “သလေးထမင်းကို စား၏” ဟူသော စကားများတွင် သလေးဆန်မှချက်သော ထမင်းကို “သလေးထမင်း” ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့၊ ဤအတူ မျိုးစေ့မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဘူတဂါမ်သစ်ပင်ကိုလည်း “ဗီဇ (မျိုးစေ့)” ဟု ဟောတော်မူကြောင်း သိအပ်၏။ သို့သော် “ဗီဇဂါမ်၊ ဘူတဂါမ်တို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်၏” အစရှိသော သုတ္တန်ပါဠိတော်တို့၌ ဟောတော်မူအပ်သည့်အတိုင်း ဘူတဂါမ်အဖြစ်မှ လွတ်ကင်းအောင် ပြုလုပ်ထားသော မျိုးစေ့သည်ကား ဒုက္ကဋ်အာပတ်၏ တည်ရာသာ ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် တစ်နည်းကား သိက္ခာပုဒ်ဝိဘင်း၏ “ဘူတဂါမ်မည်သည်” ဟူသော အစဦးပုဒ်နှင့် တွဲစပ်၍ “ဘူတဂါမ်မည်သော ထိုမျိုးစေ့၌ မျိုးစေ့ဟု သညာရှိလျက် ဓားစသည်တို့ကို ကိုင်ဆောင်၍ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ ဖြတ်တောက်အံ့၊ သူတစ်ပါးကိုဖြစ်စေ ဖြတ်တောက်စေအံ့၊ ကျောက်ခဲစသည်တို့ကို ကိုင်ဆောင်၍ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ ထုခွဲအံ့၊ သူတစ်ပါးကိုဖြစ်စေ ထုခွဲစေအံ့၊ မီးကိုကပ်၍ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ ဖုတ်အံ့၊ သူတစ်ပါးကိုဖြစ်စေ ဖုတ်စေအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟု ဤသို့ ဤနေရာ၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိအပ်၏။ သို့သော် စာသားအတိုင်း တိုက်ရိုက်ယူ၍ ဘူတဂါမ်အဖြစ်မှ ကင်းလွတ်သော မျိုးစေ့ကို ဖြတ်တောက်ခြင်းစသော ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏ဟု မဆိုထိုက်ပေ။

အယဉှေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဘူတဂါမပရိမောစိတံ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဗီဇဂါမဘူတဂါမော နာမေသ အတ္ထိ ဥဒကဋ္ဌော, အတ္ထိ ထလဋ္ဌော. တတ္ထ ဥဒကဋ္ဌော သာသပမတ္တိကာ တိလဗီဇကာဒိဘေဒါ သပဏ္ဏိကာ အပဏ္ဏိကာ စ သဗ္ဗာ သေဝါလဇာတိ အန္တမသော ဥဒကပပ္ပဋကံ ဥပါဒါယ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဥပရိ ထဒ္ဓေါ ဖရုသဝဏ္ဏော, ဟေဋ္ဌာ မုဒု နီလဝဏ္ဏော ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ သေဝါလဿ မူလံ ဩရူဟိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ, တဿ ပထဝီ ဌာနံ. ယော ဥဒကေ သဉ္စရတိ, တဿ ဥဒကံ. ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိကောပေန္တဿ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဥဒကေ သဉ္စရန္တံ ဝိကောပေန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဟတ္ထေဟိ ပန ဣတော စိတော စ ဝိယူဟိတွာ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သကလဉှိ ဥဒကံ တဿ ဌာနံ. တသ္မာ န သော ဧတ္တာဝတာ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမိတော ဟောတိ. ဥဒကတော ပန ဥဒကေန ဝိနာ သဉ္စိစ္စ ဥက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဒကေန သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ ပုန ဥဒကေ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဿာဝနန္တရေန နိက္ခမတိ, ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာဝ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပလိနီပဒုမိနီအာဒီနိ ဇလဇဝလ္လိတိဏာနိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ တတ္ထေဝ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ပရေဟိ ဥပ္ပာဋိတာနိ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. တာနိ ဟိ ဗီဇဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တိလဗီဇကသာသပမတ္တကသေဝါလောပိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓတော အမိလာတော အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု [Pg.29] ‘‘အနန္တကတိလဗီဇကဥဒကပပ္ပဋကာဒီနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော န ဟောတိ, တသ္မာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ န သမေတိ, ဘူတဂါမေ ဟိ ပါစိတ္တိယံ, ဗီဇဂါမေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမ တတိယော ကောဋ္ဌာသော နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာသု အာဂတော. အထ ဧတံ ဗီဇဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆိဿတီတိ, တမ္ပိ န ယုတ္တံ, အဘူတဂါမမူလတ္တာ တာဒိသဿ ဗီဇဂါမဿာတိ. အပိစ ‘‘ဂရုကလဟုကေသု ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ ဝိနယလက္ခဏံ.

ဤနေရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်စကားမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဘူတဂါမ်ကို ဖျက်ဆီးသောရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ ဘူတဂါမ်အဖြစ်မှ ကင်းလွတ်စေအပ်ပြီးသော ငါးပါးအပြားရှိသော ဗီဇဂါမ် (မျိုးစေ့) ကို ဖျက်ဆီးသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ ဤဗီဇဂါမ်၊ ဘူတဂါမ်ဟူသည် ရေ၌တည်သော ဗီဇဂါမ်၊ ဘူတဂါမ်လည်းရှိ၏၊ ကုန်း၌တည်သော ဗီဇဂါမ်၊ ဘူတဂါမ်လည်းရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ရေ၌တည်သော ဘူတဂါမ်ဟူသည် မုန်ညင်းစေ့ခန့်ရှိသော မှော်ညင်း၊ နှမ်းစေ့ခန့်ရှိသော မှော်နှမ်းအစရှိသော အပြားရှိသော၊ အရွက်ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ အရွက်မရှိသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော မှော်မျိုးကို အောက်ထစ်ဆုံး ရေလွှာမှစ၍ “ဘူတဂါမ်” ဟု သိအပ်၏။ ရေလွှာမည်သည် အထက်မျက်နှာပြင်တွင် တင်းမာ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆင်းရှိပြီး၊ အောက်မျက်နှာပြင်တွင် နူးညံ့၍ ညိုသော အဆင်းရှိ၏။ ထိုမှော်တို့တွင် အကြင်မှော်၏အမြစ်သည် အောက်သို့သက်ဆင်း၍ မြေကြီးပေါ်၌ တည်နေပါက ထိုမှော်၏တည်ရာသည် မြေကြီးဖြစ်၏။ အကြင်မှော်သည် ရေပေါ်၌ လှည့်လည်မျောပါနေပါက ထိုမှော်၏တည်ရာသည် ရေဖြစ်၏။ မြေကြီးပေါ်၌ တည်သောမှော်ကို တစ်နေရာရာ၌ ဖျက်ဆီးသော်လည်းကောင်း၊ နုတ်ယူ၍ အခြားတစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သော်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ ရေထဲ၌ မျောပါနေသောမှော်ကို ဖျက်ဆီးသူအားသာလျှင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ သို့သော် လက်တို့ဖြင့် ဤမှထိုမှ ဖယ်ရှား၍ ရေချိုးခြင်းငှာ အပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလုံးစုံသောရေသည် ထိုမှော်၏တည်ရာဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် လက်ဖြင့် ဤသို့ဖယ်ရှားရုံမျှဖြင့် ထိုမှော်ကို အခြားတစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရာမရောက်ပေ။ သို့သော် ရေမှ ရေမပါဘဲ သေချာစွာ ကြံရွယ်လျက် ဆယ်ယူခြင်းငှာ မအပ်၊ ရေနှင့်တကွ ဆယ်ယူပြီးမှသာ အခြားရေထဲသို့ ပြန်ထည့်ခြင်းငှာ အပ်၏။ ရေစစ်၏ အပေါက်အကြားဖြင့် မှော်သည် ထွက်ကျလာပါက အပ်စပ်အောင် (ကပ္ပိယ) ပြုလုပ်စေပြီးမှသာ ရေကို သုံးဆောင်အပ်၏။ အပြာရောင်ကြာ၊ ပဒုမ္မာကြာ အစရှိသော ရေ၌ပေါက်သော နွယ်၊ မြက်တို့ကို ရေမှ ဆယ်ယူသူအားသော်လည်းကောင်း၊ ထိုရေ၌ပင် ဖျက်ဆီးသူအားသော်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ သူတစ်ပါးတို့ နုတ်ယူပြီးသော နွယ်၊ မြက်တို့ကို ဖျက်ဆီးသူအားမူကား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ ထိုနွယ်မြက်တို့သည် ဗီဇဂါမ်၌ အကျုံးဝင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ နှမ်းစေ့ခန့်၊ မုန်ညင်းစေ့ခန့်ရှိသော မှော်သည်လည်း ရေမှဆယ်ယူပြီး၍ မညှိုးနွမ်းသေးပါက အညွန့်ဟူသော မျိုးစေ့ (အဂ္ဂဗီဇ) ၌ အကျုံးဝင်၏။ မဟာပစ္စရီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌ “အနန္တကမှော်၊ နှမ်းစေ့ခန့်ရှိသော မှော်နှင့် ရေလွှာအစရှိသည်တို့သည် ဒုက္ကဋ်အာပတ်၏ တည်ရာများဖြစ်ကုန်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ဆိုခြင်း၌ အကြောင်းရင်းကို မတွေ့မြင်ရပေ။ အန္ဓကအဋ္ဌကထာ၌မူ “ပြည့်စုံသော ဘူတဂါမ်မဟုတ်သောကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏” ဟု ဆို၏။ ထိုစကားသည်လည်း ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာတို့နှင့် မညီပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘူတဂါမ်၌ ပါစိတ်၊ ဗီဇဂါမ်၌ ဒုက္ကဋ်ဟုသာ ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ မပြည့်စုံသော ဘူတဂါမ်ဟူသော သုံးခုမြောက်အဖို့အစုသည် ပါဠိတော်၌လည်း မလာ၊ အဋ္ဌကထာတို့၌လည်း မလာပေ။ အကယ်၍ ထိုအရာကို ဗီဇဂါမ်၌ အကျုံးဝင်လိမ့်မည်ဟု ဆိုပါမူ ထိုစကားသည်လည်း မသင့်လျော်ပေ။ ထိုကဲ့သို့သော ဗီဇဂါမ်သည် ဘူတဂါမ်၏ အရင်းခံမဟုတ်သောကြောင့်တည်း။ ၎င်းပြင် “အပြစ်ကြီးလေးသော အရာနှင့် ပေါ့ပါးသောအရာတို့တွင် ကြီးလေးသောအရာ၌ တည်ရမည်” ဟူသော ဤစည်းကမ်းသည် ဝိနည်း၏ လက္ခဏာဖြစ်၏။

ထလဋ္ဌေ – ဆိန္နရုက္ခာနံ အဝသိဋ္ဌော ဟရိတခါဏု နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကကုဓကရဉ္ဇပိယင်္ဂုပနသာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎတိ, သော ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော. တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ န ဝဍ္ဎတိ, သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတော. ကဒလိယာ ပန အဖလိတာယ ခါဏု ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော, ဖလိတာယ ဗီဇဂါမေန. ကဒလီ ပန ဖလိတာ ယာဝ နီလပဏ္ဏာ, တာဝ ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟိတာ, တထာ ဖလိတော ဝေဠု. ယဒါ ပန အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သုဿတိ, တဒါ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ကတရဗီဇဂါမေန? ဖဠုဗီဇဂါမေန. ကိံ တတော နိဗ္ဗတ္တတိ? န ကိဉ္စိ. ယဒိ ဟိ နိဗ္ဗတ္တေယျ, ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆေယျ. ဣန္ဒသာလာဒိရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ, ကိဉ္စာပိ ရာသိကတဒဏ္ဍကေဟိ ရတနပ္ပမာဏာပိ သာခါ နိက္ခမန္တိ, ဗီဇဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ မဏ္ဍပတ္ထာယ ဝါ ဝတိအတ္ထာယ ဝါ ဝလ္လိအာရောပနတ္ထာယ ဝါ ဘူမိယံ နိခဏန္တိ, မူလေသု စေဝ ပဏ္ဏေသု စ နိဂ္ဂတေသု ပုန ဘူတဂါမသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. မူလမတ္တေသု ပန ပဏ္ဏမတ္တေသု ဝါ နိဂ္ဂတေသု ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတာ ဧဝ.

ကုန်း၌တည်သော ဗီဇဂါမ်၊ ဘူတဂါမ်တို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့သိအပ်၏။ ဖြတ်တောက်ပြီးသော သစ်ပင်တို့၏ ကြွင်းကျန်သော သစ်ငုတ်စို (စိမ်းစိုသော သစ်ငုတ်) ဟူသည် ရှိ၏။ ထိုသစ်ငုတ်တို့တွင် ရေခံတက်ပင်၊ သင်းဝင်ပင်၊ ပြင်းပင်၊ ပိန္နဲပင် အစရှိသည်တို့၏ အငုတ်သည် အထက်သို့ ကြီးပွားတတ်၏။ ထိုအငုတ်ကို ဘူတဂါမ်၌ သွင်းယူအပ်၏ (ဘူတဂါမ်၌ အကျုံးဝင်၏)။ ထန်းပင်၊ အုန်းပင် အစရှိသည်တို့၏ အငုတ်သည် အထက်သို့ မကြီးပွားတတ်ပေ။ ထိုအငုတ်ကို ဗီဇဂါမ်၌ သွင်းယူအပ်၏။ အသီးမသီးသေးသော ငှက်ပျောပင်၏ ငုတ်ကို ဘူတဂါမ်၌ သွင်းယူအပ်ပြီး၊ အသီးသီးပြီးသော ငှက်ပျောပင်၏ ငုတ်ကိုမူ ဗီဇဂါမ်၌ သွင်းယူအပ်၏။ သို့သော် အသီးသီးပြီးသော ငှက်ပျောပင်သည် စိမ်းညိုသောအရွက် ရှိသရွေ့ကာလပတ်လုံး ဘူတဂါမ်၌သာ သွင်းယူအပ်၏။ ထို့အတူ အသီးသီးသော ဝါးပင်သည်လည်း ဘူတဂါမ်၌ သွင်းယူအပ်၏။ သို့သော် အကြင်အခါ၌ အဖျားမှစ၍ ခြောက်သွေ့လာပါက ထိုအခါ၌ ဗီဇဂါမ်၌ အကျုံးဝင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဘယ်ဗီဇဂါမ်မျိုးဖြင့် အကျုံးဝင်သနည်း။ ဖဠုဗီဇဂါမ် (အဆစ်ရှိသောမျိုးစေ့) ဖြင့် အကျုံးဝင်၏။ ထိုခြောက်သွေ့လာသော ငှက်ပျောပင်၊ ဝါးပင်မှ တစ်စုံတစ်ခု ပေါက်ဖွားနိုင်သေးသလော။ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပေါက်ဖွားနိုင်တော့ပေ။ အကယ်၍ ပေါက်ဖွားနိုင်ပါက ဘူတဂါမ်၌သာ အကျုံးဝင်ရာ၏။ နှံပဲအစရှိသော သစ်ပင်တို့ကို ဖြတ်တောက်၍ အစုအပုံပြုလုပ်တတ်ကြကုန်၏။ ထိုသို့စုပုံထားသော သစ်တုံးများမှ တစ်တောင်ခန့်ရှိသော အကိုင်းအခက်များ အကယ်၍ ထွက်လာစေကာမူ ထိုအကိုင်းအခက်များသည် ဗီဇဂါမ်၌သာ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ ထိုသစ်တုံးတို့ကို မဏ္ဍပ်တိုင်အလို့ငှာသော်လည်းကောင်း၊ ခြံစည်းရိုးအလို့ငှာသော်လည်းကောင်း၊ နွယ်ပင်တင်ရန်တိုင်အလို့ငှာသော်လည်းကောင်း မြေ၌ စိုက်ထူကြအံ့၊ အမြစ်နှင့် အရွက်များ ထွက်လာသောအခါ တစ်ဖန် ဘူတဂါမ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကုန်၏။ သို့သော် အမြစ်မျှ သို့မဟုတ် အရွက်မျှသာ ထွက်လာသေးပါက ဗီဇဂါမ်၌သာ အကျုံးဝင်မြဲ ဝင်ကုန်၏။

ယာနိ ကာနိစိ ဗီဇာနိ ပထဝိယံ ဝါ ဥဒကေန သိဉ္စိတွာ ဌပိတာနိ, ကပါလာဒီသု ဝါ အလ္လပံသုံ ပက္ခိပိတွာ နိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာနိ မူလမတ္တေ ပဏ္ဏမတ္တေ ဝါ နိဂ္ဂတေပိ ဗီဇာနိယေဝ. သစေပိ မူလာနိ စ ဥပရိ အင်္ကုရော စ နိဂ္ဂစ္ဆတိ, ယာဝ အင်္ကုရော ဟရိတော န ဟောတိ, တာဝ ဗီဇာနိယေဝ. မုဂ္ဂါဒီနံ ပန ပဏ္ဏေသု ဥဋ္ဌိတေသု ဝီဟိအာဒီနံ ဝါ အင်္ကုရေ ဟရိတေ နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏေ ဇာတေ ဘူတဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တာလဋ္ဌီနံ ပဌမံ သူကရဒါဌာ ဝိယ မူလံ နိဂ္ဂစ္ဆတိ. နိဂ္ဂတေပိ ယာဝ ဥပရိ ပတ္တဝဋ္ဋိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. နာဠိကေရဿ တစံ ဘိန္ဒိတွာ ဒန္တသူစိ ဝိယ အင်္ကုရော နိဂ္ဂစ္ဆတိ[Pg.30], ယာဝ မိဂသိင်္ဂသဒိသာ နီလပတ္တဝဋ္ဋိ န ဟောတိ, တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. မူလေ အနိဂ္ဂတေပိ တာဒိသာယ ပတ္တဝဋ္ဋိယာ ဇာတာယ အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ.

မြေကြီး၌ဖြစ်စေ၊ ရေလောင်း၍ ထားအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အိုးကင်းစသည်တို့၌ မြေစိုထည့်၍ စိုက်ပျိုးထားအပ်သည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော မျိုးစေ့တို့သည် အမြစ်မျှ သို့မဟုတ် အရွက်မျှ ထွက်လာပြီးဖြစ်စေကာမူ မျိုးစေ့ (ဗီဇ) မျှသာ ဖြစ်ကုန်သေး၏။ အမြစ်လည်းထွက်, အထက်သို့ အညွန့်လည်း ပေါက်လာစေကာမူ ထိုအညွန့်သည် စိမ်းစိုသောအရောင် မရှိသရွေ့ကာလပတ်လုံး မျိုးစေ့မျှသာ ဖြစ်ကုန်သေး၏။ သို့သော် ပဲနောက်အစရှိသည်တို့၌ အရွက်များ ပေါက်လာသောအခါ၌လည်းကောင်း၊ စပါးအစရှိသည်တို့၏ အညွန့်သည် စိမ်းစို၍ ညိုသောအရွက်၏ အဆင်းကဲ့သို့ ဖြစ်လာသောအခါ၌လည်းကောင်း ဘူတဂါမ်၌ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ ထန်းစေ့တို့၌ ရှေးဦးစွာ ဝက်စွယ်ကဲ့သို့သော အမြစ်သည် ထွက်လာ၏။ ထိုအမြစ်ထွက်လာသော်လည်း အထက်သို့ အရွက်လုံး (ဖူးတိုင်) မထွက်လာသရွေ့ကာလပတ်လုံး ဗီဇဂါမ်မျှသာ ဖြစ်သေး၏။ အုန်းသီး၏ အခွံကိုခွဲ၍ ဆင်စွယ်ဆံထိုးကဲ့သို့ အညွန့်ထွက်လာ၏။ ထိုအညွန့်သည် သမင်ဦးချိုနှင့်တူသော ညိုသောအရွက်လုံး မဖြစ်သရွေ့ကာလပတ်လုံး ဗီဇဂါမ်မျှသာ ဖြစ်သေး၏။ အမြစ်မထွက်သေးသော်လည်း ထိုကဲ့သို့သော အရွက်လုံး ဖြစ်ပေါ်လာပါက အမြစ်မရှိသော ဘူတဂါမ်၌ အကျုံးဝင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

အမ္ဗဋ္ဌိအာဒီနိ ဝီဟိအာဒီဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗာနိ. ဝန္ဒာကာ ဝါ အညာ ဝါ ယာ ကာစိ ရုက္ခေ ဇာယိတွာ ရုက္ခံ ဩတ္ထရတိ, ရုက္ခောဝ တဿာ ဌာနံ, တံ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ တတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ဧကာ အမူလိကာ လတာ ဟောတိ, အင်္ဂုလိဝေဌကော ဝိယ ဝနပ္ပဂုမ္ဗဒဏ္ဍကေ ဝေဌေတိ, တဿာပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော. ဂေဟမုခပါကာရဝေဒိကာစေတိယာဒီသု နီလဝဏ္ဏော သေဝါလော ဟောတိ, ယာဝ ဒွေ တီဏိ ပတ္တာနိ န သဉ္ဇာယန္တိ တာဝ အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ပတ္တေသု ဇာတေသု ပါစိတ္တိယဝတ္ထု. တသ္မာ တာဒိသေသု ဌာနေသု သုဓာလေပမ္ပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အနုပသမ္ပန္နေန လိတ္တဿ ဥပရိသ္နေဟလေပေါ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ နိဒါဃသမယေ သုက္ခသေဝါလော တိဋ္ဌတိ, တံ သမ္မုဉ္ဇနီအာဒီဟိ ဃံသိတွာ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဒုက္ကဋဝတ္ထု, အန္တော အဗ္ဗောဟာရိကော. ဒန္တကဋ္ဌပူဝါဒီသု ကဏ္ဏကမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သစေ ဂေရုကပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တိ ကဏ္ဏကိတာ ဟောတိ, စောဠကံ တေမေတွာ ပီဠေတွာ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ. ၆၆).

သရက်စေ့ အစရှိသည်တို့ကို ကောက်ပင် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်ကုန်၏။ ကျီးပေါင်းသည် ဖြစ်စေ၊ အခြား အမှတ်မထားသော တစ်ပါးပါးသော အပင်သည် ဖြစ်စေ သစ်ပင်ပေါ်၌ ပေါက်၍ သစ်ပင်ကို လွှမ်းမိုးထားရာတွင် ထိုသစ်ပင်သည်သာလျှင် ထိုကျီးပေါင်းစသည်တို့၏ တည်ရာ ဖြစ်၏။ ထိုကျီးပေါင်းစသည်တို့ကို ဖျက်ဆီးသော သို့မဟုတ် ထိုသစ်ပင်မှ ဖယ်ရှားထုတ်ဆောင်သော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ လက်စွပ်ကဲ့သို့ တောချုံ၏ အကိုင်းအခက်တို့ကို ရစ်ပတ်တတ်သော အမြစ်မရှိသော နွယ်တစ်မျိုး ရှိ၏။ ထိုနွယ်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဤဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အိမ်ဦးစမုခ်၊ တံတိုင်း၊ ပွတ်တိုင်၊ စေတီ အစရှိသော နေရာတို့၌ စိမ်းညိုသော မှော်ညှိများ ရှိတတ်၏။ ထိုမှော်ညှိသည် နှစ်ရွက် သုံးရွက်မျှ မဖြစ်ပေါ်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး အဂ္ဂဗီဇ (အဖျားမျိုးစေ့) ၌ သွင်းယူအပ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ အရွက်များ ထွက်လာသောအခါ ပါစိတ်အာပတ် သင့်စေတတ်သော ဘူတဂါမ် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော နေရာများ၌ (ရဟန်းကိုယ်တိုင်) အင်္ဂတေကို သုတ်လိမ်းခြင်းငှာ မအပ်။ လူ သို့မဟုတ် သာမဏေက သုတ်လိမ်းထားသော အင်္ဂတေပေါ်၌ အစေးကို သုတ်လိမ်းခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ နွေရာသီတွင် ခြောက်သွေ့သော မှော်ညှိများ ရှိနေပါက ထိုမှော်ခြောက်များကို တံမြက်စည်း စသည်တို့ဖြင့် ပွတ်တိုက်၍ ဖယ်ရှားခြင်းငှာ အပ်၏။ သောက်ရေအိုး စသည်တို့၏ အပြင်ဘက်၌ ရှိသော မှော်ညှိသည် ဒုက္ကဋ်အာပတ်၏ တည်ရာ ဖြစ်၏။ အတွင်း၌ ရှိသော မှော်ညှိသည် အမှုမထားအပ် (အာပတ်မသင့်စရာ မရှိ)။ ဒန်ပူ၊ မုန့် စသည်တို့၌ တက်သော မှိုသည်လည်း အမှုမထားအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့လည်း ဟောတော်မူအပ်၏— “အကယ်၍ မြေနီဆေး သုတ်လိမ်း အချောကိုင်ထားသော နံရံသည် မှိုတက်ပါက အဝတ်ကြမ်းကို ရေဆွတ်၊ ညှစ်၍ သာသာယာယာ ပွတ်တိုက်အပ်၏။”

ပါသာဏဇာတိပါသာဏဒဒ္ဒုသေဝါလသေလေယျကာဒီနိ အဟရိတဝဏ္ဏာနိ အပတ္တကာနိ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနိ. အဟိစ္ဆတ္တကံ ယာဝ မကုဠံ ဟောတိ, တာဝ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. ပုပ္ဖိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဗ္ဗောဟာရိကံ. အလ္လရုက္ခတော ပန အဟိစ္ဆတ္တကံ ဂဏှန္တော ရုက္ခတ္တစံ ဝိကောပေတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပါစိတ္တိယံ. ရုက္ခပပ္ပဋိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ယာ ပန ဣန္ဒသာလကကုဓာဒီနံ ပပ္ပဋိကာ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ, တံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. နိယျာသမ္ပိ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ ဌိတံ သုက္ခရုက္ခေ ဝါ လဂ္ဂံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အလ္လရုက္ခတော န ဝဋ္ဋတိ. လာခါယပိ ဧသေဝ နယော. ရုက္ခံ စာလေတွာ ပဏ္ဍုပလာသံ ဝါ ပရိဏတကဏိကာရာဒိပုပ္ဖံ ဝါ ပါတေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေန မုဒုကေသု ဣန္ဒသာလနုဟီခန္ဓာဒီသု ဝါ တတ္ထဇာတကတာလပဏ္ဏာဒီသု ဝါ အက္ခရံ ဆိန္ဒန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

ကျောက်မှ ဖြစ်သော ကျောက်အပွေး၊ ကျောက်မှော်၊ ကျောက်ချဉ် အစရှိသည်တို့သည် စိမ်းစိုသော အဆင်း မရှိကုန်သော်လည်းကောင်း၊ အရွက် မရှိကုန်သော်လည်းကောင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်၏ တည်ရာ ဖြစ်၏။ မှိုသည် ငုံနေသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ဒုက္ကဋ်အာပတ်၏ တည်ရာ ဖြစ်၏။ ပွင့်သောအချိန်မှ စ၍ကား အမှုမထားအပ်။ သို့သော် စိုစွတ်သော သစ်ပင်မှ မှိုကို ဆွတ်ယူသော ရဟန်းသည် သစ်ခွံကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်သောကြောင့် ထိုသို့ ယူခြင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ သစ်ပင်၏ အပွေးကို ခွာရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ နှံပဲပင်၊ ရေခံတက်ပင် အစရှိသည်တို့မှ သစ်ပင်မှ ကွာကျွတ်၍ တည်ရှိသော အပွေးကို ယူသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ သစ်ပင်မှ ကွာကျွတ်၍ တည်နေသော သစ်စေးကိုလည်းကောင်း၊ သစ်ခြောက်ပင်၌ ကပ်နေသော သစ်စေးကိုလည်းကောင်း ယူခြင်းငှာ အပ်၏။ စိုစွတ်သော သစ်ပင်မှ ယူခြင်းငှာ မအပ်။ ချိပ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သစ်ပင်ကို လှုပ်၍ သစ်ရွက်ဝါကို ဖြစ်စေ၊ ရင့်ပြီးသော မဟာလှေကားပွင့် စသည်တို့ကို ဖြစ်စေ ကြွေကျစေသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်သာတည်း။ လက်ဆော့သဖြင့် နူးညံ့သော နှံပဲပင်စည်၊ ရှားစောင်းကြီးပင်စည် စသည်တို့၌ သော်လည်းကောင်း၊ ထိုသစ်ပင်တို့၌ ဖြစ်သော ထန်းရွက် စသည်တို့၌ သော်လည်းကောင်း စာလုံး အက္ခရာကို ဖြတ်ထွင်းရေးသားသော ရဟန်းအားလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

သာမဏေရာနံ [Pg.31] ပုပ္ဖံ ဩစိနန္တာနံ သာခံ ဩနာမေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေဟိ ပန ပုပ္ဖေဟိ ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗံ. ပါနီယဝါသတ္ထိကေန သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဩစိနာပေတဗ္ဗာနိ. ဖလသာခါပိ အတ္တနာ ခါဒိတုကာမေန န ဩနာမေတဗ္ဗာ. သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဖလံ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ ဂစ္ဆံ ဝါ လတံ ဝါ ဥပ္ပာဋေန္တေဟိ သာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေသံ ပန ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အနာကဍ္ဎန္တေန ကဍ္ဎနာကာရံ ဒဿေန္တေန ဝိယ အဂ္ဂေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတိ, တေသံ သာခံ မက္ခိကာဗီဇနာဒီနံ အတ္ထာယ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ ဂဟိတံ တစေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ အန္တမသော နခေနပိ ဝိလိခန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အလ္လသိင်္ဂိဝေရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ သီတလေ ပဒေသေ ဌပိတဿ မူလံ သဉ္ဇာယတိ, ဥပရိဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အင်္ကုရော ဇာယတိ, ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မူလေ စ နီလင်္ကုရေ စ ဇာတေ န ဝဋ္ဋတိ.

သာမဏေများ ပန်းဆွတ်ခူးနေစဉ် သစ်ကိုင်းကို ညွှတ်ပေးခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့သော် ထိုပန်းတို့ဖြင့် သောက်ရေကို သင်းပျံ့အောင် မပြုအပ်။ သောက်ရေကို သင်းပျံ့စေလိုသော ရဟန်းသည် သာမဏေကို မြှောက်ပင့်ပေး၍ ဆွတ်ခူးစေအပ်၏။ အသီးရှိသော သစ်ကိုင်းကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင် စားလိုပါက (သာမဏေအား) မညွှတ်ပေးအပ်။ သာမဏေကို မြှောက်ပင့်ပေး၍သာ အသီးကို ယူစေအပ်၏။ တစ်စုံတစ်ခုသော ချုံ သို့မဟုတ် နွယ်ကို နုတ်နေကြသော သာမဏေတို့နှင့်အတူ ကိုင်ဆွဲ၍ ဆွဲငင်ခြင်းငှာ မအပ်။ သို့သော် ထိုသာမဏေများ အားတက်သရော ရှိစေရန် ကိုယ်တိုင် မဆွဲဘဲ ဆွဲနေသည့် အမူအရာ ပြသကဲ့သို့ ထိပ်ဖျားမှ ကိုင်ပေးခြင်းငှာ အပ်၏။ အကိုင်းအခက် စိုက်လျှင် အပင်ပေါက်လွယ်သော သစ်ပင်တို့၏ သစ်ကိုင်းများကို ယင်နှင်ယပ် စသည်တို့အတွက် ကပ္ပိမပြုဘဲ ယူထားပါက အခွံ၌ ဖြစ်စေ၊ အရွက်၌ ဖြစ်စေ အနည်းဆုံး လက်သည်းဖြင့် ရေးခြစ်မိသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ စိုစွတ်သော ချင်း အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ကပ္ပိပြုပြီး အေးမြသော အရပ်၌ ထားရှိသော ချင်းတွင် အကယ်၍ အမြစ်ပေါက်လာပါက အထက်ပိုင်းမှ ဖြတ်တောက်ရန် အပ်၏။ အညွန့် ပေါက်လာပါက အောက်ပိုင်းမှ ဖြတ်တောက်ရန် အပ်၏။ အမြစ်နှင့် အညွန့် စိမ်းစို စုံလင်စွာ ထွက်လာပြီးသောအခါ၌မူ ဖြတ်တောက်ရန် မအပ်တော့ပေ။

ဆိန္ဒတိ ဝါ ဆေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနောသလာကာယပိ တိဏာနိ ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဘူမိံ သမ္မဇ္ဇန္တော သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော စင်္ကမန္တောပိ ဆိဇ္ဇနကံ ဆိဇ္ဇတု, ဘိဇ္ဇနကံ ဘိဇ္ဇတု, စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီတိ သဉ္စိစ္စ ပါဒေဟိ အက္ကမန္တော တိဏဝလ္လိအာဒီနိ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ. သစေပိ ဟိ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဂဏ္ဌိံ ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, ဂဏ္ဌိပိ န ကာတဗ္ဗော. တာလရုက္ခာဒီသု ပန စောရာနံ အနာရုဟနတ္ထာယ ဒါရုမက္ကဋကံ အာကောဋေန္တိ, ကဏ္ဋကေ ဗန္ဓန္တိ, ဘိက္ခုဿ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဒါရုမက္ကဋကော ရုက္ခေ အလ္လီနမတ္တောဝ ဟောတိ, ရုက္ခံ န ပီဠေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ရုက္ခံ ဆိန္ဒ, လတံ ဆိန္ဒ, ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ဥပ္ပာဋေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, အနိယာမိတတ္တာ. နိယာမေတွာ ပန ‘‘ဣမံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာမံ ဂဟေတွာပိ ‘‘အမ္ဗရုက္ခံ စတုရဿဝလ္လိံ အာလုဝကန္ဒံ မုဉ္ဇတိဏံ အသုကရုက္ခစ္ဆလ္လိံ ဆိန္ဒ ဘိန္ဒ ဥပ္ပာဋေဟီ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ အနိယာမိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဣမံ အမ္ဗရုက္ခ’’န္တိအာဒိဝစနမေဝ ဟိ နိယာမိတံ နာမ, တံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ဖြတ်၏ သို့မဟုတ် ဖြတ်စေ၏” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး တံမြက်စည်းညှာဖြင့်ပင် ဖြစ်စေ မြက်တို့ကို ဖြတ်မည်ဟု ကြံ၍ မြေကြီးကို တံမြက်လှည်းရင်း ကိုယ်တိုင် ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ဖြတ်စေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဖျက်ဆီး၏ သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးစေ၏” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး စင်္ကြံလျှောက်ရင်း ပြတ်လွယ်သော မြက်စသည် ပြတ်ပါစေ၊ ပျက်လွယ်သော မြေစသည် ပျက်ပါစေ၊ စင်္ကြံလျှောက်ရာလမ်းကို ပြသအံ့ဟု သညာနှင့်တကွ စေ့ဆော်လျက် ခြေတို့ဖြင့် နင်းကာ မြက်၊ နွယ် အစရှိသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင် ဖျက်ဆီးခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ မြက် သို့မဟုတ် နွယ်ကို အထုံးပြုလုပ်စဉ် ပျက်စီးသွားပါက ထိုအထုံးကိုပင် မပြုလုပ်အပ်ပေ။ ထန်းပင် စသည်တို့၌ သူခိုးများ မတက်နိုင်ရန် သစ်သားမျောက်လက်ကို ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ဆူးများကို ချည်နှောင်ခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြ၏။ ရဟန်းအား ထိုသို့ ပြုလုပ်ရန် မအပ်။ အကယ်၍ ထိုသစ်သားမျောက်လက်သည် သစ်ပင်၌ ကပ်ရုံမျှသာ ဖြစ်၍ သစ်ပင်ကို မထိခိုက်ပါက ပြုလုပ်ရန် အပ်၏။ “သစ်ပင်ကို ဖြတ်စမ်း၊ နွယ်ကို ဖြတ်စမ်း၊ သစ်ဥ သို့မဟုတ် သစ်မြစ်ကို နုတ်စမ်း” ဟု အညွှန်းမပါဘဲ ပြောဆိုခြင်းသည်လည်း အပ်၏၊ အပင်ကို သီးခြား သတ်မှတ်၍ ပြောဆိုခြင်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ သတ်မှတ်ညွှန်းဆို၍မူ “ဤသစ်ပင်ကို ဖြတ်ပါ” စသည်ဖြင့် ပြောဆိုရန် မအပ်။ အမည်ကို ယူ၍လည်း “သရက်ပင်ကို ဖြတ်ပါ၊ ကြာဟင်းနွယ်ကို ဖျက်ဆီးပါ၊ ပိန်းဥကို နုတ်ပါ၊ ဖြူဆံမြက်ကို နုတ်ပါ၊ ထိုသစ်ပင်၏ အခွံကို ဖြတ်ပါ၊ ဖျက်ဆီးပါ၊ ခွာပါ” ဟု ပြောဆိုခြင်းသည်လည်း သတ်မှတ်ချက်မပါသော စကားသာ ဖြစ်သဖြင့် အပ်၏။ “ဤသရက်ပင်” စသည်ဖြင့် အညွှန်းပြ၍ ပြောဆိုခြင်းသာလျှင် သတ်မှတ်သော စကားမည်၏၊ ထိုသို့ ပြောဆိုရန် မအပ်ပေ။

ပစတိ ဝါ ပစာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစိတုကာမော တိဏာဒီနံ ဥပရိ သဉ္စိစ္စ အဂ္ဂိံ ကရောန္တော သယံ ဝါ ပစတိ, အညေန ဝါ ပစာပေတီတိ [Pg.32] သဗ္ဗံ ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယာမေတွာ ပန ‘‘မုဂ္ဂေ ပစ, မာသေ ပစာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမေ မုဂ္ဂေ ပစ, ဣမေ မာသေ ပစာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ.

“ချက်၏ (ဖုတ်၏) သို့မဟုတ် ချက်စေ၏ (ဖုတ်စေ၏)” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံး သပိတ်ကို ဖုတ်လို၍ မြက် စသည်တို့၏ အထက်၌ သိလျက်နှင့် မီးထည့်ကာ ကိုယ်တိုင် မီးတိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို မီးတိုက်စေခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုပြီး၊ ၎င်းအလုံးစုံကို ပထဝီခဏနသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်း သိအပ်၏။ အညွှန်းမပြဘဲ “ပဲနောက်ကို ချက်စမ်း၊ ပဲကြီးကို ချက်စမ်း” စသည်ဖြင့် ပြောဆိုရန် အပ်၏။ “ဤပဲနောက်ကို ချက်စမ်း၊ ဤပဲကြီးကို ချက်စမ်း” ဟု ဤသို့ ညွှန်းဆို၍ ပြောဆိုရန် မအပ်ပေ။

အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမံ မူလဘေသဇ္ဇံ ဇာန, ဣမံ မူလံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ဒေဟိ, ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ အာဟရ, ဣမိနာ ပုပ္ဖေန ဝါ ဖလေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အတ္ထော, ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ ဖလံ ဝါ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတံ ဟောတိ. ပရိဘုဉ္ဇန္တေန ပန ဗီဇဂါမပရိမောစနတ္ထံ ပုန ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံ.

“ဤအရာကို သိလော့” စသည်ဖြင့် အာပတ်မသင့်သော နေရာတို့၌ “ဤမြစ်ဆေးကို သိလော့၊ ဤသစ်မြစ် သို့မဟုတ် အရွက်ကို ပေးလော့၊ ဤသစ်ပင် သို့မဟုတ် နွယ်ကို ယူခဲ့လော့၊ ဤပန်း သို့မဟုတ် အသီး သို့မဟုတ် အရွက်ဖြင့် အလိုရှိ၏၊ ဤသစ်ပင် သို့မဟုတ် နွယ် သို့မဟုတ် အသီးကို ကပ္ပိပြုလော့” စသည်ဖြင့် အနက်အဓိပ္ပာယ် ယူအပ်၏။ ဤမျှ ပြောဆိုရုံဖြင့် ဘူတဂါမ်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်စေပြီး ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း သုံးဆောင်လိုသော ရဟန်းသည် ဗီဇဂါမ်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်စေရန်အတွက် တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ ကပ္ပိပြုစေအပ်၏။

ကပ္ပိယကရဏဉ္စေတ္ထ ဣမိနာ သုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဂ္ဂိပရိဇိတံ သတ္ထပရိဇိတံ နခပရိဇိတံ အဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇမေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ. တတ္ထ ‘‘အဂ္ဂိပရိဇိတ’’န္တိ အဂ္ဂိနာ ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဒဍ္ဎံ ဖုဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ‘‘သတ္ထပရိဇိတ’’န္တိ သတ္ထေန ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဆိန္နံ ဝိဒ္ဓံ ဝါတိ အတ္ထော. ဧသ နယော နခပရိဇိတေ. အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိ သယမေဝ ကပ္ပိယာနိ. အဂ္ဂိနာ ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ကဋ္ဌဂ္ဂိဂေါမယဂ္ဂိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အန္တမသော လောဟခဏ္ဍေနပိ အာဒိတ္တေန ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသေ ဖုသန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. သတ္ထေန ကရောန္တေန ယဿ ကဿစိ လောဟမယသတ္ထဿ အန္တမသော သူစိနခစ္ဆေဒနာနမ္ပိ တုဏ္ဍေန ဝါ ဓာရာယ ဝါ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. နခေန ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ပူတိနခေန န ကာတဗ္ဗံ. မနုဿာနံ ပန သီဟဗျဂ္ဃဒီပိမက္ကဋာဒီနံ သကုန္တာနဉ္စ နခါ တိခိဏာ ဟောန္တိ, တေဟိ ကာတဗ္ဗံ. အဿမဟိံသသူကရမိဂဂေါရူပါဒီနံ ခုရာ အတိခိဏာ, တေဟိ န ကာတဗ္ဗံ, ကတမ္ပိ အကတံ ဟောတိ. ဟတ္ထိနခါ ပန ခုရာ န ဟောန္တိ, တေဟိ ဝဋ္ဋတိ. ယေဟိ ပန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တေဟိ တတ္ထဇာတကေဟိပိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတကေဟိပိ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ.

ဤကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံဟူသော စကားရပ်၌ အပ်အောင်ပြုခြင်း (ကပ္ပိယပြုခြင်း) ကို ဤပါဠိတော် အစဉ်အတိုင်း သိအပ်၏။ 'ရဟန်းတို့၊ (၁) မီးဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ် (ကပ္ပိအပ်) သော အသီး၊ (၂) ဓားဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ် (ကပ္ပိအပ်) သော အသီး၊ (၃) လက်သည်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ် (ကပ္ပိအပ်) သော အသီး၊ (၄) အစေ့မရှိသော (ဗီဇမဟုတ်သော) အသီး၊ (၅) ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ထုတ်ပြီးသား အစေ့ရှိသော အသီး ဟူသော ရဟန်းတို့၏ အပ်စပ်သော အသုံးအနှုန်း (သမဏကပ္ပ) ငါးပါးတို့ဖြင့် အသီးကို သုံးဆောင်ခြင်းငှာ ငါးဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟု သိအပ်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် 'အဂ္ဂိပရိဇိတ' ဟူသည်မှာ အပ်အောင်ပြုသူက မီးဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ်သော၊ လွှမ်းမိုးအပ်သော၊ မီးလောင်အပ်သော သို့မဟုတ် မီးထိအပ်သော အသီးဟု အနက်ရှိ၏။ 'သတ္ထပရိဇိတ' ဟူသည်မှာ ဓားဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ်သော၊ လွှမ်းမိုးအပ်သော၊ ဖြတ်အပ်သော သို့မဟုတ် ထိုးဖောက်အပ်သော အသီးဟု အနက်ရှိ၏။ လက်သည်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညှဉ်းဆဲအပ်သော အသီး၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အစေ့မရှိသော အသီးနှင့် အစေ့ထုတ်ပြီးသား အသီးတို့သည် အလိုလိုပင် (မကပ္ပိဘဲလျက်) အပ်စပ်ကုန်၏။ မီးဖြင့် အပ်အောင် ပြုလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ် (လူ သို့မဟုတ် သာမဏေ) သည် ထင်းမီး၊ နွားချေးမီး စသော မီးတို့တွင် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ရဲရဲညီးသော သံအပိုင်းအစဖြင့်သော်လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ခုသော မီးဖြင့် ကပ္ပိမှုကို ပြုနိုင်သည်။ ထိုသို့ ကပ္ပိရာတွင်လည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ ထိလျက် 'ကပ္ပိယံ' ဟု ဆိုပြီးမှသာ ပြုလုပ်အပ်၏။ ဓားစသော လက်နက်ဖြင့် ကပ္ပိမှုကို ပြုသောသူသည် ကြေး သို့မဟုတ် သံဖြင့် ပြုလုပ်သော လက်နက်တစ်ခုခု၏ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် အပ် သို့မဟုတ် လက်သည်းညှပ်ငယ်တို့၏ အဦး သို့မဟုတ် အသွားဖြင့် ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုးဖောက်ခြင်းကို ပြသလျက် 'ကပ္ပိယံ' ဟု ဆိုပြီးမှသာ ပြုလုပ်အပ်၏။ လက်သည်းဖြင့် ကပ္ပိမှုကို ပြုလုပ်ရာတွင် ပုပ်သော လက်သည်းဖြင့် မပြုလုပ်အပ်။ လူတို့၏ လက်သည်း၊ ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ သစ်၊ မျောက်စသည်တို့၏ ခြေသည်းလက်သည်းနှင့် ငှက်တို့၏ ခြေသည်းလက်သည်းများသည် ထက်မြက်ကုန်၏၊ ထိုခြေသည်းလက်သည်းတို့ဖြင့် ကပ္ပိမှုကို ပြုအပ်၏။ မြင်း၊ ကျွဲ၊ ဝက်၊ သမင်၊ နွားစသော သတ္တဝါတို့၏ ခွာများသည် မထက်မြက်ကုန်၊ ထိုခွာတို့ဖြင့် ကပ္ပိမှုကို မပြုအပ်၊ ပြုခဲ့သော်လည်း ကပ္ပိရာမရောက်ပေ။ ဆင်တို့၏ ခြေသည်းလက်သည်းတို့သည်ကား ခွာမဟုတ်ကုန်၊ ထိုဆင်ခြေသည်းလက်သည်းတို့ဖြင့် ကပ္ပိခြင်းငှာ အပ်၏။ ကပ္ပိခြင်းငှာ အပ်သော ထိုခြေသည်းလက်သည်းတို့သည် ကိုယ်၌ ရှိရင်းစွဲ ခြေသည်းလက်သည်းများ ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် နုတ်ယူထားသော ခြေသည်းလက်သည်းများ ဖြစ်စေ ဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုးဖောက်ခြင်းကို ပြလျက် 'ကပ္ပိယံ' ဟု ဆိုပြီးမှသာ ကပ္ပိမှုကို ပြုလုပ်အပ်၏။

တတ္ထ သစေပိ ဗီဇာနံ ပဗ္ဗတမတ္တော ရာသိ ရုက္ခသဟဿံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဥစ္ဆူနံ ဝါ မဟာဘာရော ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ဗီဇေ ဝါ ရုက္ခသာခါယ ဝါ ဥစ္ဆုမှိ ဝါ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတံ ဟောတိ. ဥစ္ဆူ စ ဒါရူနိ စ ဧကတော ဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီတိ ဒါရုံ [Pg.33] ဝိဇ္ဈတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန ယာယ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဗဒ္ဓါနိ, တံ ဝိဇ္ဈတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ဥစ္ဆုခဏ္ဍာနံ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ အာဟရန္တိ, ဧကသ္မိံ ခဏ္ဍေ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ. မရိစပက္ကာဒီဟိ မိဿေတွာ ဘတ္တံ အာဟရန္တိ, ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သစေပိ ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. တိလတဏ္ဍုလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယာဂုယာ ပက္ခိတ္တာနိ ပန ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ န သန္တိဋ္ဌန္တိ, တတ္ထ ဧကမေကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ကပိတ္ထဖလာဒီနံ အန္တော မိဉ္ဇံ ကဋာဟံ မုဉ္စိတွာ သဉ္စရတိ, ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, ကဋာဟေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ထိုသို့ ကပ္ပိရာ၌ မျိုးစေ့ပုံသည် တောင်တမျှ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် သစ်ပင်တစ်ထောင်ကို ခုတ်ဖြတ်၍ တစ်စပ်တည်းဖြစ်အောင် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဖြစ်စေ၊ ကြံတို့ကို ကြီးစွာသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးအဖြစ် စည်းနှောင်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ ထိုအစုအပုံတို့တွင် တစ်ခုသော မျိုးစေ့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုသော သစ်ကိုင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ချောင်းသော ကြံကိုသော်လည်းကောင်း ကပ္ပိအပ်သည်ရှိသော် အလုံးစုံကို ကပ္ပိပြီး ဖြစ်၏။ ကြံနှင့် သစ်သားတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း စည်းနှောင်ထားရာတွင် 'ကြံကို ကပ္ပိပြုအံ့' ဟု စိတ်ရည်သန်၍ သစ်သားကို ထိုးဖောက်မိသော်လည်း ကပ္ပိရာရောက်၍ အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို ချည်နှောင်ထားသော ကြိုး သို့မဟုတ် နွယ်ကို ထိုးဖောက်မိပါက မအပ်စပ်ပေ။ ကြံအပိုင်းအစတို့ကို တောင်းတွင် အပြည့်ထည့်၍ ဆောင်ယူလာရာ၌ တစ်ခုသော ကြံအပိုင်းကို ကပ္ပိပြုအပ်သော် အလုံးစုံကို ကပ္ပိပြီး ဖြစ်၏။ ငရုတ်သီးမှည့် စသည်တို့ဖြင့် ရောနှော၍ ဆွမ်းကို ဆောင်ယူလာရာ၌ 'ကပ္ပိယံ ကရောဟိ' ဟု ဆိုအပ်သဖြင့် ဆွမ်းလုံးကို ထိုးဖောက်မိသော်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ နှမ်းနှင့် ဆန်စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ယာဂု၌ ထည့်အပ်သော ငရုတ်သီးမှည့် စသည်တို့သည်ကား တစ်စပ်တည်း စပ်လျက် မတည်ရှိကုန်၊ ထိုယာဂု၌ တစ်စေ့ချင်းကို ထိုးဖောက်၍ ကပ္ပိမှုကို ပြုရမည်သာ ဖြစ်၏။ သီးသီးစသည်တို့၏ အတွင်းအနှစ်သည် အခွံမှ ကွာလျက် လှည့်လည်နေပါက ခွဲစေပြီးမှ ကပ္ပိမှုကို ပြုစေအပ်၏။ အကယ်၍ အနှစ်နှင့် အခွံသည် တစ်စပ်တည်း စပ်နေပါက အခွံ၌ ကပ္ပိမှုကို ပြုသော်လည်း အပ်စပ်၏။

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ သာခံ ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ ဘူမိံ ပဟရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ, တာနိ တေန ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အစ္ဆိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္နာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

'အသဉ္စိစ္စ' (မရည်ရွယ်ဘဲ) ဟူသည်ကား ကျောက်တုံး၊ သစ်တုံး စသည်တို့ကို လှိမ့်စဉ်သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်းကို ဆွဲငင်စဉ်သော်လည်းကောင်း၊ တောင်ဝှေးဖြင့် မြေကို ပုတ်ခတ်၍ သွားစဉ်သော်လည်းကောင်း မြက်ပင်တို့သည် ပြတ်ကုန်၏။ ထိုမြက်ပင်တို့ကို ထိုရဟန်းသည် 'ဖြတ်အံ့' ဟု သညာဖြင့် စေ့ဆော်၍ ဖြတ်သည်မဟုတ်သောကြောင့် 'အသဉ္စိစ္စ ဆိန္န' (မရည်ရွယ်ဘဲ ဖြတ်မိခြင်း) မည်ကုန်၏။ ဤသို့ မရည်ရွယ်ဘဲ မတော်တဆ ဖြတ်မိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။

အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဆိန္ဒန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အသတိယာ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

'အသတိယာ' (သတိမမူမိဘဲ) ဟူသည်ကား စိတ်အာရုံ အခြားသို့ ရောက်နေလျက် တစ်စုံတစ်ယောက်နှင့် တစ်စုံတစ်ခုသော စကားကို ပြောဆိုစဉ် ခြေမဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း မြက် သို့မဟုတ် နွယ်ကို ဖြတ်လျက် ရပ်နေအံ့၊ ဤသို့ သတိကင်းကွာ၍ အမှတ်တမဲ့ ဖြတ်မိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။

အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဗီဇဂါမောတိ ဝါ ဘူတဂါမောတိ ဝါ န ဇာနာတိ, ဆိန္ဒာမီတိပိ န ဇာနာတိ, ကေဝလံ ဝတိယာ ဝါ ပလာလပုဉ္ဇေ ဝါ နိခါဒနံ ဝါ ခဏိတ္တိံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ဌပေတိ, ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ, တတြ စေ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ ဝါ ဍယှန္တိ ဝါ အနာပတ္တိ. မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ပန သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ‘‘သစေ ဘိက္ခု ရုက္ခေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဟောတိ, ဩပါတေ ဝါ ပတိတော သက္ကာ စ ဟောတိ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ နိက္ခမိတုံ, ဇီဝိတဟေတုပိ အတ္တနာ န ကာတဗ္ဗံ. အညေန ပန ဘိက္ခုနာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အလ္လရုက္ခတော ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဆိန္ဒိတွာ တံ ရုက္ခံ ပဝဋ္ဋေတွာ နိက္ခာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဝဍာဟေ ဍယှမာနေ ပဋဂ္ဂိံ ဒါတုံ, ပရိတ္တံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၈၃) ဣဒံ ပန ဧကမေဝ သုတ္တံ ဒိဿတိ. သစေ ဧတဿ အနုလောမံ ‘‘အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ, အညဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ [Pg.34] ဣဒံ နာနာကရဏံ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တော အတ္တသိနေဟေန အကုသလစိတ္တေနေဝ ကရောတိ, ပရော ပန ကာရုညေန, တသ္မာ အနာပတ္တီတိ စေ. ဧတမ္ပိ အကာရဏံ. ကုသလစိတ္တေနာပိ ဟိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုံ. ဂဝေသိတဗ္ဗာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝါ သဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

'အဇာနန္တဿ' (မသိဘဲ) ဟူသည်ကား ဤစည်းရိုးအတွင်း သို့မဟုတ် ကောက်ရိုးပုံအတွင်း၌ ဗီဇဂါမ် သို့မဟုတ် ဘူတဂါမ် ရှိသည်ကို မသိ၊ ငါဖြတ်နေ၏ ဟုလည်း မသိဘဲ သက်သက် စည်းရိုး၌သော်လည်းကောင်း၊ ကောက်ရိုးပုံ၌သော်လည်းကောင်း ဆောက်၊ တူရွင်း၊ ပေါက်တူးကို လုံခြုံစေရန် ထားအံ့၊ သို့မဟုတ် မီးလောင်သော လက်ရှိသည်ဖြစ်၍ မီးကို ကျစေအံ့၊ ထိုသို့ ပြုရာ၌ မြက်ပင်တို့သည် ပြတ်ကုန်အံ့ သို့မဟုတ် မီးလောင်ကုန်အံ့၊ ထိုသို့ ဖြစ်သော် အာပတ်မသင့်။ မနုဿဝိဂ္ဂဟ ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာအားလုံးတို့၌ 'အကယ်၍ ရဟန်းကို သစ်ပင်သည် လွှမ်းဖိအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တွင်း၌ ကျနေသည်ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ကို ဖြတ်၍ သော်လည်းကောင်း၊ မြေကို တူး၍ သော်လည်းကောင်း ထွက်မြောက်ခြင်းငှာ တတ်ကောင်းအံ့၊ ထိုသို့ ဖြစ်သော် အသက်ဘေးကြောင့်ပင် ဖြစ်စေဦးတော့ မိမိကိုယ်တိုင် မပြုအပ်။ အခြားရဟန်းတစ်ပါးသည် မြေကို တူး၍လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ကို ဖြတ်၍လည်းကောင်း၊ စိုသောသစ်ပင်မှ တုတ်ကို ဖြတ်၍ ထိုသစ်ပင်ကို လှိမ့်စေလျက် ဖြစ်စေ ထွက်မြောက်စေခြင်းငှာ အပ်၏၊ အာပတ်မသင့်' ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ ဆိုရာ၌ အကြောင်းရင်းကို မတွေ့မြင်ရပေ။ 'ရဟန်းတို့၊ တောမီးလောင်သည်ရှိသော် မီးကြိုပေးခြင်းငှာ၊ အရံအတား ပြုခြင်းငှာ ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟူသော ဤတစ်သုတ်ကိုသာ တွေ့ရ၏။ အကယ်၍ ဤသုတ်နှင့် လျော်ညီစွာ 'မိမိအား မအပ်၊ အခြားသူအား အပ်၏' ဟူသော ဤသို့ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်ကို ရနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ မိမိအကျိုးအတွက် ပြုလုပ်သော ရဟန်းသည် မိမိ၌ ချစ်ခင်ခြင်းဟူသော အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်၏၊ အခြားသူသည်ကား သနားခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုပါက၊ ဤအကြောင်းသည်လည်း မသင့်လျော်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်ပင် ဖြစ်စေဦးတော့ ဤဘူတဂါမ်ဖျက်ဆီးမှု အာပတ်သို့ ရောက်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း အဋ္ဌကထာအားလုံးတို့၌ တညီတညွတ်တည်း ဆိုအပ်သောကြောင့် တားမြစ်ခြင်းငှာ မတတ်ကောင်းပေ။ ဤနေရာ၌ သင့်လျော်သော အကြောင်းပြချက်ကို ရှာဖွေအပ်၏။ သို့မဟုတ် အဋ္ဌကထာဆရာတို့အပေါ် ယုံကြည်မှုဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချအပ်၏။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်လှပေ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကိုယ်နှင့်စိတ်၊ နှုတ်နှင့်စိတ်၊ ကိုယ်နှုတ်နှင့်စိတ် ဟူသော သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန်ကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယာ (မပြုအပ်သည်ကို ပြုခြင်း)၊ သညာဝိမောက္ခ (လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိက အာပတ်မှ လွတ်ခြင်း)၊ သစိတ္တက (အပြစ်ပြုလိုသော စိတ်ရှိခြင်း)၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ (ပညတ်ချက်ကို လွန်ကျူး၍ အပြစ်ဖြစ်ခြင်း)၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးမျိုး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမ ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၉၄. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – အနာစာရံ အာစရိတွာတိ အကာတဗ္ဗံ ကတွာ; ကာယဝစီဒွါရေသု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ဝစနေန အညံ ဝစနံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ; ဣဒါနိ တံ ပဋိစရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ ဝစနသမ္ဗန္ဓော – သော ကိရ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော, အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. ‘‘တတော တွ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. အထ ‘‘ပါစိတ္တိယံ ဝါ ဒုက္ကဋံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ဝတ္ထုံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အဟံ ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကထံ အာပန္နော, ကိံ ကရောန္တော အာပန္နောမှီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရောန္တော အာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘တံ ဘဏာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ.

၉၄. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ‘အနာစာရံ အာစရိတွာ’ ဟူသည်မှာ မပြုထိုက်သောအမှုကို ပြုလုပ်၍၊ ‘ကာယဝစီဒွါရေသု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ’ ဟု ဆိုခြင်းကြောင့် ကာယဒွါရ၊ ဝစီဒွါရတို့၌ အာပတ်သို့ ရောက်ပြီးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘အညေနညံ ပဋိစရတိ’ ဟူသည်မှာ မေးအပ်သော စကားမှတစ်ပါး အခြားသော စကားဖြင့် မေးမြန်းချက်ကို လွှဲဖယ်ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ လွှမ်းမိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ထိုကဲ့သို့ ဖုံးကွယ်လွှဲဖယ်ပုံ အစီအရင်ကို ပြလိုသဖြင့် သံဂါယနာတင် ထေရ်မြတ်တို့သည် ‘ကော အာပန္နော’ အစရှိသော စကားရပ်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၏ သဒ္ဒါအစပ်အဟပ်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— ထိုရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော လွန်ကျူးမှုကို မြင်၍ ‘ငါ့ရှင်... သင်သည် အာပတ်သင့်ပြီ’ ဟု သံဃာ့အလယ်၌ အာပတ်ဖြင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရသောအခါ ‘ဘယ်သူ အာပတ်သင့်လို့လဲ’ ဟု ပြောဆို၏။ ထိုသို့ပြောသဖြင့် ‘သင် အာပတ်သင့်တာပေါ့’ ဟု ဆိုလျှင် ‘ကျွန်ုပ် ဘာအာပတ်သင့်လို့လဲ’ ဟု ပြန်ပြော၏။ ထိုအခါ ‘ပါစိတ်အာပတ် သို့မဟုတ် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်တာပေါ့’ ဟု ဆိုလျှင် ဝတ္ထုအကြောင်းအရာကို သိလိုသဖြင့် ‘ကျွန်ုပ် ဘာဝတ္ထုကြောင့် အာပတ်သင့်တာလဲ’ ဟု မေးပြန်၏။ ထိုသို့ပြောသဖြင့် ‘ဤမည်သော ဝတ္ထုကြောင့်ပေါ့’ ဟု ဆိုလျှင် ‘ကျွန်ုပ် ဘယ်လိုဖြစ်ပြီး အာပတ်သင့်တာလဲ၊ ဘာလုပ်ရင်းနဲ့ အာပတ်သင့်တာလဲ’ ဟု မေးမြန်း၏။ ထိုအခါ ‘ဤမည်သောအမှုကို ပြုလုပ်ရင်းနဲ့ အာပတ်သင့်တာပေါ့’ ဟု ဆိုလျှင် ‘ဘယ်သူ့ကို ပြောနေကြတာလဲ’ ဟု မေး၏။ ထိုသို့ပြောသဖြင့် ‘သင့်ကို ပြောနေတာပေါ့’ ဟု ဆိုလျှင် ‘ဘာကို ပြောနေကြတာလဲ’ ဟု ဆက်လက်မေးမြန်း၏။

အပိစေတ္ထ အယံ ပါဠိမုတ္တကောပိ အညေနညံ ပဋိစရဏဝိဓိ – ဘိက္ခူဟိ ‘‘တဝ သိပါဋိကာယ ကဟာပဏော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သုဒိဋ္ဌံ, ဘန္တေ, န ပနေသော ကဟာပဏော; တိပုမဏ္ဍလံ ဧတ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ သုရံ ပိဝန္တော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော [Pg.35] ‘‘သုဒိဋ္ဌော, ဘန္တေ, န ပနေသာ သုရာ, ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သမ္ပာဒိတံ အရိဋ္ဌ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ယေန ဒိဋ္ဌံ သုဒိဋ္ဌံ, ဝိညူ ပနေတ္ထ ဒုတိယော အတ္ထိ, သော ကိဿ န ဒိဋ္ဌော’’တိ ဘဏန္တော ဝါ, ‘‘ဤဒိသံ တယာ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတမုပနေန္တော ဝါ, သောတဒွါရေ ပုစ္ဆန္တာနံ စက္ခုံ ဥပနေန္တော ဝါ, အညေနညံ ပဋိစရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညဝါဒကံ ရောပေတူတိ အညဝါဒကံ အာရောပေတု; ပတိဋ္ဌာပေတူတိ အတ္ထော. ဝိဟေသကံ ရောပေတူတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

ထို့ပြင် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ပါဠိတော်တွင် တိုက်ရိုက်မပါရှိသော်လည်း အောက်ပါအတိုင်း အညေနညပဋိစရဏ (တစ်ခြားစကားဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း) အစီအရင်ကိုလည်း သိအပ်၏။ ရဟန်းတို့က ‘သင့်အိတ်ထဲတွင် အသပြာကို တွေ့ရပြီ၊ ဘာဖြစ်လို့ ဒီလိုမလျောက်ပတ်တဲ့အမှုကို ပြုလုပ်ရသလဲ’ ဟု မေးမြန်းသောအခါ ‘အရှင်ဘုရားတို့... ကောင်းစွာ မြင်ရပါပေ၏။ သို့သော်လည်း ဤအရာသည် အသပြာမဟုတ်ပါ၊ သလွဲဖြူဝိုင်း (သို့မဟုတ် ခဲဖြူဝိုင်း) ကလေးသာ ဖြစ်ပါသည်’ ဟု ပြောဆိုသူသော်လည်းကောင်း၊ ‘သင့်ကို သေရည်သောက်နေတာ မြင်ရပြီ၊ ဘာဖြစ်လို့ ဒီလိုလုပ်ရသလဲ’ ဟု ပြောဆိုခံရသောအခါ ‘အရှင်ဘုရားတို့... ကောင်းစွာ မြင်ရပါပေ၏။ သို့သော်လည်း ဤအရည်သည် သေရည်မဟုတ်ပါ၊ ဆေးအလို့ငှာ စီမံထားသော အရိဋ္ဌဆေးရည်သာ ဖြစ်ပါသည်’ ဟု ပြောဆိုသူသော်လည်းကောင်း၊ ‘သင့်ကို ဖုံးကွယ်သောအရပ်၌ အမျိုးသမီးနှင့်အတူ ထိုင်နေသည်ကို မြင်ရပြီ၊ ဘာဖြစ်လို့ ဒီလိုမလျောက်ပတ်တဲ့အမှုကို ပြုလုပ်ရသလဲ’ ဟု ပြောဆိုခံရသောအခါ ‘မြင်တဲ့သူသည် ကောင်းကောင်းမြင်ခဲ့တာပါပဲ။ သို့သော်လည်း ဤနေရာတွင် တတ်သိနားလည်သည့် ဒုတိယအဖော်တစ်ဦး ရှိပါသေးသည်၊ သူ့ကိုကျတော့ ဘာဖြစ်လို့ မမြင်ရပါသလဲ’ ဟု ပြောဆိုသူသော်လည်းကောင်း၊ ‘သင့်အနေနဲ့ ဒီလိုမျိုး တစ်စုံတစ်ခုကို မြင်ခဲ့သလား’ ဟု မေးမြန်းခံရသောအခါ ‘မကြားရပါဘူး’ ဟု နားကို ကပ်ပြသူသော်လည်းကောင်း၊ နားပေါက်ဝ၌ မေးမြန်းနေသူတို့အား မျက်စိကို ကပ်ပြသူသော်လည်းကောင်း ဤသူအားလုံးကို အညေနညပဋိစရဏ (တစ်ခြားစကားဖြင့် လွှဲဖယ်ဖုံးကွယ်သူ) ဟု သိအပ်၏။ ‘အညဝါဒကံ ရောပေတု’ ဟူသည်မှာ အညဝါဒကကံကို တင်စမ်းလော့၊ တည်စေလော့ဟု အနက်ရသည်။ ‘ဝိဟေသကံ ရောပေတု’ ဟူသော ပါဌ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၉၈. အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ; အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမံ. ဝိဟေသေတီတိ ဝိဟေသကံ; တုဏှီဘူတဿေတံ နာမံ, တသ္မိံ အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

၉၈. ‘အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယံ’ ဟူသော ပါဌ်၌ သဒ္ဒါနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏— မေးမြန်းအပ်သော အကြောင်းအရာမှတစ်ပါး အခြားစကားကို ပြောဆိုတတ်သောကြောင့် ‘အညဝါဒက’ ဟု ဆိုသည်။ ဤသည်မှာ တစ်ပါးသောစကားဖြင့် တစ်ပါးသောစကားကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း (အညေနညပဋိစရဏ) ၏ အမည်ဖြစ်သည်။ သံဃာကို ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် ‘ဝိဟေသက’ ဟု ဆိုသည်။ ဤသည်မှာ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်း၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအညဝါဒကအမှု၊ ထိုဝိဟေသကအမှုတို့ကြောင့် ‘ပါစိတ္တိယံ’ ဟူသည်မှာ ဝတ္ထုနှစ်ပါးလုံးအတွက် ပါစိတ်အာပတ်နှစ်ပါး ဟောတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၀၀. အရောပိတေ အညဝါဒကေတိ ကမ္မဝါစာယ အနာရောပိတေ အညဝါဒကေ. အရောပိတေ ဝိဟေသကေတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

၁၀၀. ‘အရောပိတေ အညဝါဒကေ’ ဟူသည်မှာ ကမ္မဝါစာဖြင့် အညဝါဒကကံသို့ မတင်ရသေးမီကို ဆိုလိုသည်။ ‘အရောပိတေ ဝိဟေသကေ’ ဟူသော ပါဌ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၁၀၁. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တံ အညဝါဒကဝိဟေသကရောပနကမ္မံ ကတံ, တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ အညဝါဒကဉ္စ ဝိဟေသကဉ္စ ကရောတိ, အထဿ တသ္မိံ အညဝါဒကေ စ ဝိဟေသကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀၁. ‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိ’ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ပြုအပ်သော အညဝါဒကကံ၊ ဝိဟေသကကံသို့ တင်မြှောက်ခြင်းကံသည် တရားနှင့်ညီသော ဓမ္မကံ ဖြစ်ခဲ့အံ့၊ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုကံ၌ ‘ဓမ္မကံ’ ဟု အမှတ်ရှိလျက် အညဝါဒကအမှု (တစ်ခြားစကားဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း) ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိဟေသကအမှု (ဆိတ်ဆိတ်နေ၍ ညှဉ်းဆဲခြင်း) ကိုလည်းကောင်း ပြုလုပ်ခဲ့အံ့၊ ထိုအခါ ထိုရဟန်းအား ထိုအညဝါဒကအမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝိဟေသကအမှုကြောင့်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်၏ဟု ဤနည်းဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။

၁၀၂. အဇာနန္တော ပုစ္ဆတီတိ အာပတ္တိံ ဝါ အာပန္နဘာဝံ အဇာနန္တောယေဝ ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ, အဟံ န ဇာနာမီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဂိလာနော ဝါ န ကထေတီတိ မုခေ တာဒိသော ဗျာဓိ ဟောတိ, ယေန ကထေတုံ န သက္ကောတိ. သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါတိအာဒီသု သံဃမဇ္ဈေ ကထိတေ တပ္ပစ္စယာ သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါ ကလဟော ဝါ ဝိဝါဒေါ ဝါ ဘဝိဿတိ, သော မာ အဟောသီတိ မညမာနော န ကထေတီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၀၂. ‘အဇာနန္တော ပုစ္ဆတိ’ ဟူသည်မှာ အာပတ်သင့်သည်ဖြစ်စေ၊ အာပတ်သို့ ရောက်ပြီးသည်ဖြစ်စေ မသိသည်သာ ဖြစ်၍ ‘အရှင်ဘုရားတို့ ဘာတွေ ပြောနေကြတာလဲ၊ တပည့်တော် မသိပါဘူး’ ဟု မေးမြန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဂိလာနော ဝါ န ကထေတိ’ ဟူသည်မှာ နှုတ်ဖြင့် ဖြေကြားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်လောက်အောင် ထိုကဲ့သို့သော ပါးစပ်နာစသည့် အနာရောဂါ ခံစားနေရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါ’ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ သံဃာ့အလယ်၌ ဖြေကြားလိုက်လျှင် ထိုစကားကြောင့် သံဃာ၌ ငြင်းခုံခြင်း၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အငြင်းပွားခြင်းတို့ ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်၊ ထိုသို့ မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု နှလုံးသွင်းလျက် မဖြေဆိုဘဲ နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် အလွန်ထင်ရှား ပေါ်လွင်လှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, သိယာ ကိရိယံ, သိယာ အကိရိယံ, အညေနညံ ပဋိစရန္တဿ ဟိ ကိရိယံ [Pg.36] ဟောတိ, တုဏှီဘာဝေန ဝိဟေသန္တဿ အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိပြီး ကာယစိတ်၊ ဝစီစိတ်၊ ကာယဝစီစိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကိရိယာ (မပြုအပ်သောအမှုကို ပြုခြင်း) ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ အကိရိယာ (ပြုအပ်သောအမှုကို မပြုခြင်း) ကြောင့်လည်းကောင်း အာပတ်သင့်၏။ အမှန်သော်လည်းကောင်း အကြောင်းတစ်ခုကို အခြားတစ်ခုဖြင့် ဖုံးကွယ်သောရဟန်းအား ကိရိယာကြောင့် အာပတ်သင့်ပြီး၊ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် သံဃာကို ညှဉ်းဆဲသောရဟန်းအား အကိရိယာကြောင့် အာပတ်သင့်၏။ ဝီတိက္ကမသညာ မရှိလျှင် အာပတ်မှ လွတ်ကင်းသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်ပြီး၊ လွန်ကျူးလိုသောစိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်သော (သစိတ္တက)၊ လောက၌ အပြစ်ရှိသော (လောကဝဇ္ဇ)၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။

အညဝါဒကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယမြောက် အညဝါဒကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၃. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ တံ အာယသ္မန္တံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အဝဇာနာပေန္တိ, အဝညာယ ဩလောကာပေန္တိ, လာမကတော ဝါ စိန္တာပေန္တီ’’တိ အတ္ထော. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩဇ္ဈာပေန္တီတိပိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော. ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒေန ပက္ခပါတေန; အတ္တနော အတ္တနော သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ ပဏီတာနိ ပညပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ခိယျန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ပကာသေန္တိ.

၁၀၃. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဘိက္ခု ဥဇ္ဈာပေန္တိ’ ဟူသည်မှာ ‘အရှင်ဒဗ္ဗသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် ဘက်လိုက်တတ်၏’ စသည်ဖြင့် ပြောဆိုလျက် ထိုအရှင်ဒဗ္ဗကို ထိုရဟန်းတို့အား အထင်သေးစေခြင်း၊ အောက်တန်းစားဟု မြင်စေခြင်း သို့မဟုတ် ယုတ်ညံ့သူအဖြစ် ကြံစည်ထင်မြင်စေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာ၌ သဒ္ဒါကျမ်းနှင့်အညီ သဒ္ဒါလက္ခဏာကို သိအပ်၏။ ‘အုဇ္ဈာပေန္တိ’ ဟုလည်း ပါဠိတော်မူကွဲ ရှိပြီး အနက်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ‘ဆန္ဒာယ’ ဟူသည်မှာ ချစ်ခင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဘက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မိမိ၏ မိတ်ဆွေ ရင်းနှီးသူများအတွက် ကောင်းမွန်သော အိပ်ရာနေရာများကို ခင်းကျင်းပေးတတ်သည်ဟု စွပ်စွဲလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ခိယျန္တိ’ ဟူသည်မှာ ‘အရှင်ဒဗ္ဗသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် ဘက်လိုက်တတ်၏’ စသည်ဖြင့် အပြစ်များကို ထုတ်ဖော်ပြသ (ရှုတ်ချ) ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၁၀၅. ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ယေန ဝစနေန ဥဇ္ဈာပေန္တိ, တံ ဥဇ္ဈာပနကံ. ယေန စ ခိယျန္တိ တံ ခိယျနကံ. တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

၁၀၅. ‘ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယံ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ အကြင်စကားဖြင့် အခြားသူအား အောက်တန်းစားဟု အထင်သေးစေရန် ပြုလုပ်၏၊ ထိုစကားသည် ‘ဥဇ္ဈာပနက’ မည်၏။ အကြင်စကားဖြင့် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၏၊ ထိုစကားသည် ‘ခိယျနက’ မည်၏။ ထိုဥဇ္ဈာပနကအမှုနှင့် ခိယျနကအမှုတို့ကြောင့် ‘ပါစိတ္တိယံ’ ဟူသည်မှာ ဝတ္ထုနှစ်ပါးလုံးအတွက် ပါစိတ်အာပတ်နှစ်ပါး ဟောတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၀၆. ဥဇ္ဈာပနကံ နာမ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ သေနာသနပညာပကံ ဝါ…ပေ… အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကံ ဝါတိ ဧတေသံ ပဒါနံ ‘‘မင်္ကုကတ္တုကာမော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော အယသံ ကတ္တုကာမောတိ ဣမေသံ ပန ဝသေန ဥပသမ္ပန္နန္တိအာဒီသု ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော. ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ‘‘ခိယျနကံ နာမာ’’တိ ဧဝံ မာတိကာပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာပိ ‘‘ဥဇ္ဈာပနကံ နာမာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဝုတ္တဝိဘင်္ဂေါယေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ, အညဝါဒကသိက္ခာပဒေ ဝိယ အညော ဝိသေသော နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ဝိသုံ အနုဒ္ဓရိတွာ အဝိဘဇိတွာ နိဂမနမေဝ ဧကတော ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ သမ္မုတိကမ္မံ ကတံ တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ ဥဇ္ဈာပနကဉ္စ ခိယျနကဉ္စ ကရောတိ, အထဿ တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ စ ခိယျနကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀၆. ‘ဥဇ္ဈာပနကံ နာမ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ သေနာသနပညာပကံ ဝါ ...ပ... အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကံ ဝါ’ ဟူသော ပုဒ်တို့အား ‘မက္ကုကတ္တုကာမော’ (မျက်နှာပျက်စေလိုသော စိတ်ရှိသူ) ဟူသော ပုဒ်နှင့် ဆက်စပ်မှု ပြုရမည်။ ‘အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော’ (အသရေပျက်စေလိုသူ)၊ ‘အယသံ ကတ္တုကာမော’ (ဂုဏ်သတင်းဖျက်လိုသူ) ဟူသော ပုဒ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ‘ဥပသမ္ပန္နံ’ အစရှိသော စကားတို့၌ ‘ဥပသမ္ပန္နဿ’ ဟု ဝိဘတ်ပြောင်းလဲ၍ ဖတ်ရမည်။ ‘ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ‘ခိယျနကံ နာမ’ ဟု မာတိကာပုဒ်ကို သီးခြားထုတ်သော်လည်း ‘ဥဇ္ဈာပနကံ နာမ’ ဟူသော ပုဒ်၏ ဝိဘင်းအကျယ်အတိုင်းသာ ထပ်မံဟောတော်မူရမည် ဖြစ်သောကြောင့် အညဝါဒကသိက္ခာပုဒ်၌ ကဲ့သို့ ထူးခြားမှု မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုမာတိကာပုဒ်ကို သီးသန့်မထုတ်ဘဲ၊ အကျယ်ဝေဖန်မှု မပြုဘဲ နိဂုံးကိုသာ တစ်ပေါင်းတည်း ပြုတော်မူခဲ့ကြောင်း သိအပ်၏။ ‘ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိ’ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ထိုရဟန်းအပေါ်၌ ပြုအပ်သော သမ္မုတိကံသည် တရားနှင့်ညီသော ဓမ္မကံ ဖြစ်ခဲ့အံ့၊ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုကံ၌ ‘ဓမ္မကံ’ ဟု အမှတ်ရှိလျက် အထင်သေးစေတတ်သော စကား၊ ရှုတ်ချတတ်သော စကားတို့ကို ပြောဆိုအံ့၊ ထိုအခါ ထိုရဟန်းအား ထိုဥဇ္ဈာပနကအမှု၊ ခိယျနကအမှုတို့ကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်၏ဟု ဤနည်းဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။

အနုပသမ္ပန္နံ [Pg.37] ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ အညံ အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ အဝဇာနာပေတိ, တဿ ဝါ တံ သန္တိကေ ခိယျတီတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတန္တိ ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတံ ကေဝလံ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ သံဃေန အာရောပိတဘာရံ ဘိက္ခူနံ ဝါ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ သယမေဝ တံ ဘာရံ ဝဟန္တံ, ယတြ ဝါ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ, တတြ ဝါ တာဒိသံ ကမ္မံ ကရောန္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. အနုပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ ဝါ အသမ္မတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ အနုပသမ္ပန္နဿ တေရသ သမ္မုတိယော ဒါတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. အထ ခေါ ဥပသမ္ပန္နကာလေ လဒ္ဓသမ္မုတိကော ပစ္ဆာ အနုပသမ္ပန္နဘာဝေ ဌိတော, တံ သန္ဓာယ ‘‘သံဃေန သမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဿ ပန ဗျတ္တဿ သာမဏေရဿ ကေဝလံ သံဃေန ဝါ သမ္မတေန ဝါ ဘိက္ခုနာ ‘‘တွံ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဘာရော ကတော, တာဒိသံ သန္ဓာယ ‘‘အသမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

‘လူမပြည့်စုံသူအား ကဲ့ရဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် ရှုတ်ချခြင်း’ ဟူရာ၌ သံဃာက သမုတ်အပ်သော ရဟန်းကို အခြားသော လူသာမဏေတို့အား အထင်သေး အမြင်သေးအောင် ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုလူသာမဏေ၏ ထံ၌ ထိုသံဃသမ္မတရဟန်းကို ရှုတ်ချခြင်း ဟု အနက်ရသည်။ ‘သံဃာက မသမုတ်အပ်သော ရဟန်း’ ဟူသည်မှာ ကမ္မဝါစာဖြင့် သမုတ်ခြင်းမရှိဘဲ သက်သက် ‘ဤတာဝန်သည် သင့်တာဝန်ဖြစ်သည်’ ဟု သံဃာက ပေးအပ်ထားသော တာဝန်ရှိသူကို ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းတို့၏ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းအကျိုးငှာ မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင် ထိုတာဝန်ကို ရွက်ဆောင်နေသူကို ဖြစ်စေ၊ နှစ်ပါး သုံးပါးသော ရဟန်းတို့ သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းတိုက်၌ ထိုကဲ့သို့သော တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်နေသူကို ဖြစ်စေ ဆိုလိုသည်။ ‘လူမပြည့်စုံသူ သံဃာက သမုတ်အပ်သည်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် မသမုတ်အပ်သည်ဖြစ်စေ’ ဟူရာ၌မူကား လူမပြည့်စုံသူအား တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော သမ္မုတိတို့ကို ပေးရန် မအပ်စပ်သော်လည်း ရဟန်းဖြစ်စဉ်အခါက သမ္မုတိရရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လူမပြည့်စုံသူ (သာမဏေ သို့မဟုတ် လူ) အဖြစ်၌ တည်နေသူကို ရည်ရွယ်၍ ‘သံဃာက သမုတ်အပ်သော’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဝိနည်းအရာ၌ ထက်မြက်သော သာမဏေတစ်ပါးအား သံဃာက ဖြစ်စေ၊ သမ္မုတိရ ရဟန်းက ဖြစ်စေ ‘သင် ဤအလုပ်ကို လုပ်လော့’ ဟု သက်သက် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသော သာမဏေကို ရည်ရွယ်၍ ‘မသမုတ်အပ်သော’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကျန်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှပေသည်။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ် နှုတ် စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ မပြုအပ်သည်ကို ပြုလုပ်ခြင်း (ကိရိယ) ရှိသည်။ သညာရှိက လွတ်ငြိမ်းခွင့်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် (သညာဝိမောက္ခ) ဖြစ်သည်။ စိတ်ရှိမှ အာပတ်သင့်သော သိက္ခာပုဒ် (သစိတ္တက) ဖြစ်သည်။ လောက၌ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် (လောကဝဇ္ဇ) ဖြစ်သည်။ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝစီကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ အကုသိုလ်စိတ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယမြောက် ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄။ ပထမသေနာသနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၈. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – ဟေမန္တိကေ ကာလေတိ ဟေမန္တကာလေ ဟိမပါတသမယေ. ကာယံ ဩတာပေန္တာတိ မဉ္စပီဌာဒီသု နိသိန္နာ ဗာလာတပေန ကာယံ ဩတာပေန္တာ. ကာလေ အာရောစိတေတိ ယာဂုဘတ္တာဒီသု ယဿ ကဿစိ ကာလေ အာရောစိတေ. ဩဝဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဟိမဝဿေန ဩဝဋ္ဌံ တိန္တံ ဟောတိ.

၁၀၈. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ဟေမန္တိကေ ကာလေ’ ဟူသည် ဆောင်းအခါ နှင်းကျသည့်အချိန်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ကာယံ ဩတာပေန္တာ’ ဟူသည် ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့၌ ထိုင်လျက် နေပူလှုံကြကုန်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ကာလေ အာရောစိတေ’ ဟူသည် ယာဂု ထမင်း အစရှိသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော အချိန် ရောက်ပြီဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားအပ်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဩဝဋ္ဌံ ဟောတိ’ ဟူသည် ဆီးနှင်းမိုးစွတ်သဖြင့် စိုစွတ်သည် ဖြစ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

၁၁၀. အဝဿိကသင်္ကေတေတိ ဝဿိကဝဿာနမာသာတိ ဧဝံ အပညတ္တေ စတ္တာရော ဟေမန္တိကေ စတ္တာရော စ ဂိမှိကေ အဋ္ဌ မာသေတိ အတ္ထော. မဏ္ဍပေ ဝါတိ သာခါမဏ္ဍပေ ဝါ ပဒရမဏ္ဍပေ ဝါ. ရုက္ခမူလေ ဝါတိ [Pg.38] ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ယတ္ထ ကာကာ ဝါ ကုလလာ ဝါ န ဦဟဒန္တီတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသမာနာ ဧတေ ကာကကုလလာ ဝါ အညေ ဝါ သကုန္တာ တံ သေနာသနံ န ဦဟဒန္တိ, တာဒိသေ ရုက္ခမူလေ နိက္ခိပိတုံ အနုဇာနာမီတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ဂေါစရပ္ပသုတာ သကုန္တာ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မိံ ပန ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တိ, တဿ ရုက္ခဿ မူလေ န နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ ဝစနတော ယေသု ဇနပဒေသု ဝဿကာလေ န ဝဿတိ, တေသုပိ စတ္တာရော မာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ ဝစနတော ယတ္ထ ဟေမန္တေ ဒေဝေါ ဝဿတိ, တတ္ထ ဟေမန္တေပိ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂိမှေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဝိဂတဝလာဟကံ ဝိသုဒ္ဓံ နဘံ ဟောတိ, ဧဝရူပေ ကာလေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အဇ္ဈောကာသေ မဉ္စပီဌံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၁၁၀. ‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’ ဟူသည် မိုးရာသီ မိုးလများ ဟု မသတ်မှတ်ရသေးသော ဆောင်းရာသီ လေးလနှင့် နွေရာသီ လေးလ ပေါင်း ရှစ်လပတ်လုံးကို ဆိုလိုသည်။ ‘မဏ္ဍပေ ဝါ’ ဟူသည် သစ်ခက်မဏ္ဍပ်၌ ဖြစ်စေ၊ ပျဉ်ချပ်မိုးထားသော မဏ္ဍပ်၌ ဖြစ်စေ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ရုက္ခမူလေ ဝါ’ ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော သစ်ပင်၏ အောက်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ယတ္ထ ကာကာ ဝါ ကုလလာ ဝါ န ဦဟဒန္တိ’ ဟူသည် အမြဲတစေ အသိုက်ပြုလုပ်ကာ နေထိုင်ကြကုန်သော ကျီး၊ စွန် သတ္တဝါတို့ ဖြစ်စေ၊ အခြားသော ငှက်တို့ ဖြစ်စေ ထိုအိပ်ရာနေရာသို့ ကျင်ကြီး စွန့်မချသော ထိုကဲ့သို့သော သစ်ပင်အောက်၌ ထားခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် အစာရှာထွက်သော ငှက်တို့သည် ခေတ္တနား၍ သွားတတ်သော သစ်ပင်၏ အောက်၌ ထားပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ အမြဲတစေ အသိုက်ပြုလုပ်ကာ နေထိုင်ကြသော သစ်ပင်၏ အောက်၌မူ မထားရပေ။ ‘အဋ္ဌ မာသေ’ ဟု ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူသောကြောင့် မိုးရာသီတွင် မိုးမရွာသော အရပ်ဒေသတို့၌လည်း မိုးလေးလပတ်လုံး ထားခြင်းငှာ မအပ်စပ်ပေ။ ‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’ ဟု ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူသောကြောင့် ဆောင်းရာသီတွင် မိုးရွာသော အရပ်ဒေသတို့၌ ဆောင်းရာသီ၌လည်း လွင်တီးခေါင်၌ ထားခြင်းငှာ မအပ်စပ်ပေ။ နွေရာသီ၌မူ ကောင်းကင်ပြင်သည် တိမ်တိုက်ကင်းစင်ပြီး ကြည်လင်နေသောကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော အခါ၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကြောင့် လွင်တီးခေါင်၌ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့ကို ထားခြင်းငှာ အပ်စပ်ပေသည်။

အဗ္ဘောကာသိကေနာပိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, တဿ ဟိ သစေ ပုဂ္ဂလိကမဉ္စကော အတ္ထိ, တတ္ထေဝ သယိတဗ္ဗံ. သံဃိကံ ဂဏှန္တေန ဝေတ္တေန ဝါ ဝါကေန ဝါ ဝီတမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိံ အသတိ ပုရာဏမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ နဝဝါယိမော ဝါ ဩနဒ္ဓကော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဂဟေတွာ စ ပန ‘‘အဟံ ဥက္ကဋ္ဌရုက္ခမူလိကော ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ စီဝရကုဋိမ္ပိ အကတွာ အသမယေ အဇ္ဈောကာသေ ရုက္ခမူလေ ဝါ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတကုဋိ အတေမေန္တံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ, သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ, ဘိက္ခုနော ကာယာနုဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

လွင်တီးခေါင်၌ နေလေ့ရှိသော (အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင်) ရဟန်းသည်လည်း ကျင့်ဝတ်ကို သိအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းအား မိမိပိုင် ညောင်စောင်း ရှိပါက ထိုညောင်စောင်း၌သာ အိပ်စက်အပ်၏။ သံဃိကပစ္စည်းကို ယူလိုပါက ကြိမ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လျှော်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရက်လုပ်အပ်သော ညောင်စောင်းငယ်ကို ယူအပ်၏။ ထိုညောင်စောင်းငယ် မရှိပါက အဟောင်းဖြစ်သော ညောင်စောင်းကို ယူအပ်၏။ ထိုအဟောင်းလည်း မရှိပါက အသစ်ရက်လုပ်ထားသော ညောင်စောင်းကို ဖြစ်စေ၊ သားရေဖြင့် ရက်လုပ်အပ်သော ညောင်စောင်းကို ဖြစ်စေ ယူအပ်၏။ ယူပြီးနောက်လည်း ‘ငါသည် အမြတ်ဆုံး ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင်သူတည်း၊ အမြတ်ဆုံး အဗ္ဘောကာသဓုတင်ဆောင်သူတည်း’ ဟု အကြောင်းပြကာ သင်္ကန်းဖြင့် ကျောင်းငယ်ကိုမျှ မပြုလုပ်ဘဲ မသင့်တော်သောအခါ၌ လွင်တီးခေါင်၌ ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်အောက်၌ ဖြစ်စေ ခင်း၍ အိပ်စက်ခြင်းငှာ မအပ်စပ်ပေ။ အကယ်၍ လေးထပ်ရှိသော သင်္ကန်းဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကျောင်းငယ်သည် မိုးစိုခြင်းမှ မကာကွယ်နိုင်ဘဲ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မိုးစွေခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ရဟန်း၏ ကိုယ်ခန္ဓာကျန်းမာရေးကို ငဲ့ညှာသောအားဖြင့် အပ်စပ်ပေသည်။

အရညေ ပဏ္ဏကုဋီသု ဝသန္တာနံ သီလသမ္ပဒါယ ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ နဝံ မဉ္စပီဌံ ဒေန္တိ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝသိတွာ ဂစ္ဆန္တေဟိ သာမန္တဝိဟာရေ သဘာဂဘိက္ခူနံ ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, သဘာဂါနံ အဘာဝေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, အနောဝဿကေ အသတိ ရုက္ခေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. စေတိယင်္ဂဏေ သမ္မဇ္ဇနိံ ဂဟေတွာ ဘောဇနသာလင်္ဂဏံ ဝါ ဥပေါသထာဂါရင်္ဂဏံ ဝါ ပရိဝေဏဒိဝါဋ္ဌာနအဂ္ဂိသာလာဒီသု ဝါ အညတရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဓောဝိတွာ ပုန သမ္မဇ္ဇနီမာဠကေယေဝ ဌပေတဗ္ဗာ. ဥပေါသထာဂါရာဒီသု အညတရသ္မိံ ဂဟေတွာ အဝသေသာနိ သမ္မဇ္ဇန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

တောကျောင်း သစ်ရွက်မိုးကျောင်းတို့၌ သီတင်းသုံးနေကြကုန်သော ရဟန်းတို့၏ သီလဆောက်တည်ပုံကို ကြည်ညိုကြကုန်သော လူတို့သည် ‘သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲတော်မူကြပါ’ ဟု လျှောက်ထား၍ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်အသစ်တို့ကို လှူဒါန်းတတ်ကြကုန်၏။ ထိုကျောင်း၌ နေထိုင်ပြီး၍ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားကြသောအခါ အနီးရှိကျောင်းရှိ သဘာဂ (သဘောတူ) ရဟန်းတို့ထံသို့ ပေးပို့၍ သွားအပ်၏။ သဘာဂရဟန်းတို့ မရှိပါက မိုးမစိုသောနေရာ၌ သိမ်းဆည်းထားခဲ့၍ သွားအပ်၏။ မိုးမစိုသောနေရာ မရှိပါက သစ်ပင်၌ ချိတ်ဆွဲထားခဲ့၍ သွားအပ်၏။ စေတီယင်ပြင်၌ တံမြက်စည်းကို ယူ၍ ဆွမ်းစားဇရပ်အပြင်၊ ဥပုသ်သိမ်ပြင်၊ ပရိဝုဏ်၊ နေ့သီတင်းသုံးရာနေရာ၊ မီးတင်းကုတ် စသော အရပ်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသောနေရာကို တံမြက်လှည်း သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်၍ ဆေးကြောပြီးနောက် တစ်ဖန် တံမြက်စည်းစင်၌သာ ပြန်လည်ထားရှိအပ်၏။ ဥပုသ်သိမ် စသောနေရာတစ်ခုခုမှ တံမြက်စည်းကို ယူ၍ ကျန်သော ဆွမ်းစားဇရပ် စသည်တို့ကို တံမြက်လှည်းသော ရဟန်းအတွက်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ယော [Pg.39] ပန ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇန္တောဝ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, တေန သမ္မဇ္ဇိတွာ သစေ အန္တရာမဂ္ဂေ သာလာ အတ္ထိ, တတ္ထ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ နတ္ထိ, ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ယာဝါဟံ ဂါမတော နိက္ခမာမိ, တာဝ န ဝဿိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိက္ခိပိတွာ ပုန ပစ္စာဂစ္ဆန္တေန ပါကတိကဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ ဝဿိဿတီတိ ဇာနန္တော အဇ္ဈောကာသေ ဌပေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန တတြ တတြေဝ သမ္မဇ္ဇနတ္ထာယ သမ္မဇ္ဇနီ နိက္ခိတ္တာ ဟောတိ, တံ တံ ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတြ တတြေဝ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာသနသာလံ သမ္မဇ္ဇန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတြိဒံ ဝတ္တံ – မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာ. ကစဝရံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ.

ဆွမ်းခံလမ်းကို တံမြက်လှည်းရင်း သွားလိုသော ရဟန်းသည် လမ်းခရီးအကြား၌ ဇရပ်ရှိပါက တံမြက်လှည်းပြီးနောက် ထိုဇရပ်၌ တံမြက်စည်းကို ထားအပ်၏။ အကယ်၍ ဇရပ်မရှိပါက တိမ်တိုက်များ မတက်လာသည်ကို ကြည့်ရှုမှတ်သားပြီး ‘ငါ ရွာမှ ပြန်ထွက်လာသည့်တိုင်အောင် မိုးရွာလိမ့်မည်မဟုတ်’ ဟု သိရှိပါက သင့်တော်ရာတစ်နေရာ၌ ထားခဲ့ပြီး ပြန်လာသောအခါ မူလနေရာ၌ ပြန်လည်ထားရှိအပ်၏။ မိုးရွာတော့မည်ဟု သိလျက်နှင့် လွင်တီးခေါင်၌ ထားခဲ့ပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏ ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ အကယ်၍ ထိုထို စေတီယင်ပြင် စသော အရပ်တို့၌ပင် တံမြက်လှည်းရန်အတွက် တံမြက်စည်းကို အသင့်ထားရှိပြီးဖြစ်ပါက ထိုထိုနေရာကို တံမြက်လှည်းပြီးနောက် ထိုနေရာ၌ပင် ပြန်လည်ထားရှိခြင်းငှာ အပ်စပ်ပေသည်။ နေရာဇရပ် (ဆွမ်းစားဇရပ်) ကို တံမြက်လှည်းသော ရဟန်းသည် ကျင့်ဝတ်ကို သိရှိအပ်၏။ ထိုကျင့်ဝတ်၌ ဤသို့ဖြစ်သည်— အလယ်မှစတင်၍ ခြေချရာအရပ်သို့ ဦးတည်နေသော သဲတို့ကို ဖယ်ရှားအပ်၏။ အမှိုက်ကို လက်ဖြင့်ကောက်ယူ၍ ပြင်ပ၌ စွန့်ပစ်အပ်၏။

၁၁၁. မသာရကောတိ မဉ္စပါဒေ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ အဋနိယော ပဝေသေတွာ ကတော. ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါတိ အဋနီဟိ မဉ္စပါဒေ ဍံသာပေတွာ ပလ္လင်္ကသင်္ခေပေန ကတော. ကုဠီရပါဒကောတိ အဿမေဏ္ဍကာဒီနံ ပါဒသဒိသေဟိ ပါဒေဟိ ကတော. ယော ဝါ ပန ကောစိ ဝင်္ကပါဒကော, အယံ ဝုစ္စတိ ကုဠီရပါဒကော. အာဟစ္စပါဒကောတိ အယံ ပန ‘‘အာဟစ္စပါဒကော နာမ မဉ္စော အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ ကတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပရတော ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တော, တသ္မာ အဋနိယော ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပါဒသိခံ ပဝေသေတွာ ဥပရိ အာဏိံ ဒတွာ ကတမဉ္စော ‘‘အာဟစ္စပါဒကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပီဌေပိ ဧသေဝ နယော. အန္တော သံဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝိတ္ထတံ မဇ္ဈေ သင်္ခိတ္တံ ပဏဝသဏ္ဌာနံ ကတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတိ, တံ ကိရ မဇ္ဈေ သီဟဗျဂ္ဃစမ္မပရိက္ခိတ္တမ္ပိ ကရောန္တိ. အကပ္ပိယစမ္မံ နာမေတ္ထ နတ္ထိ. သေနာသနဉှိ သောဝဏ္ဏမယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ. အနုပသမ္ပန္နံ သန္ထရာပေတိ တဿ ပလိဗောဓောတိ ယေန သန္ထရာပိတံ, တဿ ပလိဗောဓော. လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ ပါစိတ္တိယံ.

၁၁၁. မသာရကညောင်စောင်း ဟူသည်မှာ ညောင်စောင်းခြေတို့ကို ထွင်းဖောက်၍ ထိုအပေါက်၌ အပေါင် (ဘောင်) တို့ကို သွင်း၍ ပြုအပ်သော ညောင်စောင်း ဖြစ်သည်။ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓညောင်စောင်း ဟူသည်မှာ အပေါင်တို့ဖြင့် ညောင်စောင်းခြေတို့ကို ကိုက်ညှပ်စေ၍ ပလ္လင်အသွင်ဖြင့် ပြုအပ်သော ညောင်စောင်း ဖြစ်သည်။ ကုဠီရပါဒကညောင်စောင်း ဟူသည်မှာ မြင်း၊ သိုး အစရှိသော သတ္တဝါတို့၏ ခြေနှင့်တူသော ခြေတို့ဖြင့် ပြုအပ်သော ညောင်စောင်း ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ကောက်သော ခြေရှိသော ညောင်စောင်းတစ်မျိုးမျိုးကိုလည်း ကုဠီရပါဒကညောင်စောင်းဟု ဆိုအပ်၏။ အာဟစ္စပါဒကညောင်စောင်း ဟူသော ဤပုဒ်ကိုမူ “အာဟစ္စပါဒကမည်သော ညောင်စောင်းသည် အပေါင်၌ ထွင်းဖောက်၍ ပြုအပ်၏” ဟု နောက်ပိုင်းပါဠိတော်၌ပင် တိုက်ရိုက် ဖွင့်ဆိုအပ်ပြီး ဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် အပေါင်တို့ကို ထိုးဖောက်၍ ထိုအပေါက်၌ ခြေဖျားကို သွင်းလျက် အထက်မှ မယ်န (သို့မဟုတ်) စို့ကို ရိုက်နှက်၍ ပြုအပ်သော ညောင်စောင်းကို “အာဟစ္စပါဒက” ဟု သိအပ်၏။ အင်းပျဉ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ “အတွင်း၌ ရစ်ပတ်ဖွဲ့ချည်အပ်၏” ဟူသည်မှာ အောက်အပြင်နှင့် အထက်အပြင်၌ ကျယ်ပြန့်၍ အလယ်၌ ချုံ့ထားသော ထက်စည်သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်၍ ရစ်ပတ်ချည်နှောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုခုံ (ကောစ္ဆ) ကို အလယ်၌ ခြင်္သေ့ရေ၊ ကျားရေတို့ဖြင့် မွမ်းမံကာရံ၍လည်း ပြုလုပ်ကြကုန်သတတ်။ ဤနေရာ၌ မအပ်စပ်သော အရေဟူ၍ မရှိပေ။ စင်စစ်သော်ကား ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အိပ်ရာနေရာပင် ဖြစ်သော်လည်း အပ်စပ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုခုံခင်းသည် များစွာသော အဖိုးထိုက်တန်၏။ “ရဟန်းမဟုတ်သူ (လူ သာမဏေ) အား ခင်းစေအပ်ပြီး ထိုရဟန်း၌ တာဝန်ရှိ၏” ဟူသည်မှာ အကြင်ရဟန်းသည် လူ သာမဏေကို ခင်းခိုင်းအပ်၏၊ ထိုရဟန်း၌သာ တာဝန် (ပလိဗောဓ) ရှိ၏။ “ခဲတစ်ကျကျော်လွန်သွားသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟူသည်မှာ အလယ်အလတ် အားအစွမ်းရှိသော ယောက်ျားတစ်ဦး၏ ခဲတစ်ကျအရပ်ကို ကျော်လွန်သွားသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ထေရော ဘောဇနသာလာယံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒဟရံ အာဏာပေတိ ‘‘ဂစ္ဆ ဒိဝါဋ္ဌာနေ မဉ္စပီဌံ ပညပေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ နိသိန္နော. ထေရော ယထာရုစိံ ဝိစရိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဌပေတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ထေရဿ ပလိဗောဓော. နိသီဒိတွာ သယံ [Pg.40] ဂစ္ဆန္တော နေဝ ဥဒ္ဓရတိ, န ဥဒ္ဓရာပေတိ, လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ထေရော တတ္ထ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ အဋ္ဌပေတွာ စင်္ကမန္တောဝ ဒဟရံ ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဘဏတိ, တေန ‘‘ဣဒံ ဘန္တေ မဉ္စပီဌ’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ ထေရော ဝတ္တံ ဇာနာတိ ‘‘တွံ ဂစ္ဆ, အဟံ ပါကတိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဗာလော ဟောတိ အနုဂ္ဂဟိတဝတ္တော ‘‘ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌ, နေဝ နိသီဒိတုံ န နိပဇ္ဇိတုံ ဒေမီ’’တိ ဒဟရံ တဇ္ဇေတိယေဝ. ဒဟရေန ‘‘ဘန္တေ သုခံ သယထာ’’တိ ကပ္ပံ လဘိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂတေ ထေရဿေဝ ပလိဗောဓော. ပုရိမနယေနေဝ စဿ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဤခဲတစ်ကျကျော်လွန်ရာ၌ အာပတ်သင့်ခြင်း အဆုံးအဖြတ်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ ထေရ်ကြီးသည် ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ဆွမ်းကိစ္စပြီး၍ “သွားချေ၊ နေ့သန့်ရာအရပ်၌ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခင်းထားချေလော့” ဟု ရဟန်းငယ်အား စေခိုင်း၏။ ထိုရဟန်းငယ်သည် ခိုင်းသည့်အတိုင်း ခင်းကျင်းပြီးနောက် ထိုင်နေ၏။ ထေရ်ကြီးသည် အလိုရှိတိုင်း လှည့်လည်သွားလာပြီးမှ ထိုညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ခင်းထားရာသို့ သွား၍ အိတ်သော်လည်းကောင်း၊ ဧကသီသော်လည်းကောင်း ထားခဲ့အံ့၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ထေရ်ကြီး၌ တာဝန် (ပလိဗောဓ) ရှိ၏။ ထိုင်နေပြီးနောက် ညနေချမ်းအချိန် သွားသောအခါ ကိုယ်တိုင်လည်း မရုပ်သိမ်း၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မရုပ်သိမ်းစေဘဲ ခဲတစ်ကျအရပ်ကို ကျော်လွန်သွားလျှင် ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထေရ်ကြီးသည် ထိုညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ရှိရာ၌ အိတ်၊ ဧကသီတို့ကို မထားခဲ့ဘဲ စင်္ကြန်လျှောက်ရင်းသာ ရဟန်းငယ်အား “သင်သွားတော့” ဟု ပြောပါက၊ ထိုရဟန်းငယ်သည် “အရှင်ဘုရား၊ ဤသည်မှာ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် ဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ ထေရ်ကြီးသည် ကျင့်ဝတ်ကို နားလည်ပါက “သင်သွားတော့၊ ငါ နဂိုနေရာအတိုင်း ပြန်ထားလိုက်မည်” ဟု ပြောအပ်၏။ အကယ်၍ ထေရ်ကြီးသည် ကျင့်ဝတ်၌ မကျွမ်းကျင်၊ ကျင့်ဝတ်ကို မသင်ယူဖူးသူ ဖြစ်ပါက “သွားတော့၊ ဒီမှာ ရပ်မနေနဲ့၊ ထိုင်ဖို့လည်း ခွင့်မပေးဘူး၊ လျောင်းဖို့လည်း ခွင့်မပေးဘူး” ဟု ရဟန်းငယ်အား ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုအံ့။ ထိုအခါ ရဟန်းငယ်သည် “အရှင်ဘုရား ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်တော်မူပါ” ဟု အပ်သောအခွင့်ကို တောင်းခံရယူ၍ ရှိခိုးပြီး သွားအပ်၏။ ထိုရဟန်းငယ် သွားပြီးသောအခါ ထေရ်ကြီး၌သာ တာဝန်ရှိ၏။ ရှေးနည်းအတိုင်းပင် ထိုထေရ်ကြီး၌ အာပတ်ကို သိအပ်၏။

အထ ပန အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ဒဟရော ‘‘မယှံ ဘန္တေ ဘဏ္ဍကဓောဝနာဒိ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ အတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, ထေရော စ နံ ‘‘တွံ ပညပေတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဝတွာ ဘောဇနသာလတော နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော. သစေ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ နိသီဒတိ ပုရိမနယေနေဝ စဿ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိ. သစေ ပန ထေရော သာမဏေရံ အာဏာပေတိ, သာမဏေရေ တတ္ထ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ နိသိန္နေပိ ဘောဇနသာလတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော. ဂန္တွာ နိသိန္နော ပုန ဂမနကာလေ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ပန အာဏာပေန္တော မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ တတ္ထေဝ နိသီဒါတိ အာဏာပေတိ, ယတြိစ္ဆတိ တတြ ဂန္တွာ အာဂန္တုံ လဘတိ. သယံ ပန ပါကတိကံ အကတွာ ဂစ္ဆန္တဿ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. အန္တရသန္နိပါတေ မဉ္စပီဌာနိ ပညပေတွာ နိသိန္နေဟိ ဂမနကာလေ အာရာမိကာနံ ဣမံ ပဋိသာမေထာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အဝတွာ ဂစ္ဆန္တာနံ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိ.

တစ်နည်းကား၊ စေခိုင်းအပ်သော ခဏ၌ပင် ရဟန်းငယ်က “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်၌ အသုံးအဆောင် ဖွပ်လျှော်ခြင်း စသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စ ရှိပါသည်” ဟု လျှောက်ထားအံ့၊ ထေရ်ကြီးကလည်း “ခင်းကျင်းပြီးမှ သွားလော့” ဟု ပြော၍ ဆွမ်းစားဇရပ်မှ ထွက်ကာ အခြားအရပ်သို့ သွားအံ့၊ ခြေလှမ်းလှမ်းသည်မှ စ၍ အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ ထိုခင်းထားရာသို့ သွား၍ ထိုင်နေပါကလည်း ရှေးနည်းအတိုင်းပင် ခဲတစ်ကျကျော်လွန်သောအခါ အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ ထေရ်ကြီးသည် သာမဏေကို စေခိုင်းအံ့၊ သာမဏေသည် ထိုအရပ်၌ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခင်းကျင်းပြီး ထိုင်နေသော်လည်း၊ ဆွမ်းစားဇရပ်မှ အခြားအရပ်သို့ သွားသော ထေရ်ကြီးကို ခြေလှမ်းလှမ်းသည်မှစ၍ ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ သွား၍ ထိုင်နေပြီးမှ တစ်ဖန် ပြန်သွားသောအခါ၌ ခဲတစ်ကျကျော်လွန်လျှင် ပါစိတ်အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ အကယ်၍ စေခိုင်းစဉ်က “ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခင်းပြီး ထိုအရပ်၌ပင် ထိုင်နေဦးလော့” ဟု ပြော၍ စေခိုင်းပါက၊ အလိုရှိရာအရပ်သို့ သွား၍ ပြန်လာခွင့် ရ၏။ မိမိကိုယ်တိုင် နဂိုအတိုင်း ပြန်မသိမ်းဆည်းဘဲ သွားသော ထေရ်အား ခဲတစ်ကျကျော်လွန်လျှင် ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။ အကြားအကြား အစည်းအဝေးများ၌ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်များကို ခင်းကျင်း၍ ထိုင်နေကြသော ရဟန်းတို့သည် ပြန်သွားသောအခါ၌ အာရာမ်စောင့်တို့အား “ဤညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို သိမ်းထားလိုက်ပါဦး” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ မပြောဘဲ သွားကြသော ရဟန်းတို့အား ခဲတစ်ကျကျော်လွန်လျှင် ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။

မဟာဓမ္မသဝနံ နာမ ဟောတိ တတ္ထ ဥပေါသထာဂါရတောပိ ဘောဇနသာလတောပိ အာဟရိတွာ မဉ္စပီဌာနိ ပညပေန္တိ. အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓော. သစေ အာဂန္တုကာ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယဿ ဣဒံ အာစရိယဿာ’’တိ ဂဏှန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ တေသံယေဝ ပလိဗောဓော. ဂမနကာလေ ပါကတိကံ အကတွာ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တာနံ အာပတ္တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပုန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ အညေ န နိသီဒန္တိ, တာဝ ယေဟိ ပညတ္တံ, တေသံ ဘာရော. အညေသု အာဂန္တွာ နိသိန္နေသု နိသိန္နကာနံ ဘာရော. သစေ တေ အနုဒ္ဓရိတွာ ဝါ အနုဒ္ဓရာပေတွာ ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, ဒုက္ကဋံ. ကသ္မာ? အနာဏတ္တိယာ ပညပိတတ္တာ’’တိ. ဓမ္မာသနေ ပညတ္တေ ယာဝ ဥဿာရကော ဝါ [Pg.41] ဓမ္မကထိကော ဝါ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ ပညာပကာနံ ပလိဗောဓော, တသ္မိံ အာဂန္တွာ နိသိန္နေ တဿ ပလိဗောဓော. သကလံ အဟောရတ္တံ ဓမ္မသဝနံ ဟောတိ, အညော ဥဿာရကော ဝါ ဓမ္မကထိကော ဝါ ဥဋ္ဌဟတိ, အညော နိသီဒတိ, ယော ယော အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, တဿ တဿ ဘာရော. ဥဋ္ဌဟန္တေန ပန ‘‘ဣဒမာသနံ တုမှာကံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေပိ ဣတရသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပဌမံ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိဉ္စ အန္တောဥပစာရဋ္ဌေယေဝ ဣတရော အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, ဥဋ္ဌာယ ဂတော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ပန ဣတရသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပဌမံ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာယာသနာ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမတိ, အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထ စ ‘‘လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အယံ နယော မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တော.

ကြီးကျယ်သော တရားပွဲကြီး ဖြစ်ရှိရာ၌ ဥပုသ်ကျောင်းဆောင်မှလည်းကောင်း၊ ဆွမ်းစားဇရပ်မှလည်းကောင်း ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်များကို ဆောင်ယူ၍ ခင်းကြကုန်၏။ ထိုအခါ ကျောင်းနေရဟန်းတို့၌သာ တာဝန်ရှိ၏။ အကယ်၍ အာဂန္တုကရဟန်းတို့က “ဤညောင်စောင်းအင်းပျဉ်သည် ငါတို့၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာအတွက် ဖြစ်၏၊ ဤသည်ကား ငါတို့၏ ဆရာအတွက် ဖြစ်၏” ဟု ယူငင်ကြအံ့၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအာဂန္တုကတို့၌သာ တာဝန်ရှိ၏။ ပြန်သွားသောအခါ နဂိုအတိုင်း သိမ်းဆည်းခြင်းမပြုဘဲ ခဲတစ်ကျကျော်လွန်သွားကြသော အာဂန္တုကရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ တစ်မျိုး ဆိုအပ်ပြန်၏။ “အခြားရဟန်းတို့ မထိုင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ခင်းကျင်းသော ရဟန်းတို့၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ အခြားရဟန်းတို့ လာ၍ ထိုင်ပြီးသောအခါ ထိုင်သောရဟန်းတို့၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ ထိုထိုင်သောရဟန်းတို့သည် ကိုယ်တိုင်မသိမ်းဘဲ သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို မသိမ်းစေဘဲ သော်လည်းကောင်း သွားကြပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း ဟူမူ မစေခိုင်းဘဲ ခင်းကျင်းအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ တရားဟောပလ္လင် ခင်းကျင်းပြီးသောအခါ ဥဿာရကသော်လည်းကောင်း၊ ဓမ္မကထိကသော်လည်းကောင်း မလာသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ခင်းကျင်းသော ရဟန်းတို့၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် လာရောက်ထိုင်နေသောအခါ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ တစ်နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး တရားနာပွဲ ဖြစ်ရှိ၍ အခြားဥဿာရက သို့မဟုတ် ဓမ္မကထိကသည် ထသွားပြီး အခြားတစ်ဦး လာထိုင်အံ့၊ ထိုသို့ လာရောက်ထိုင်နေသော ရဟန်းတို့၏ တာဝန် အသီးသီး ဖြစ်၏။ ထသွားသော ရဟန်းသည်လည်း “ဤနေရာသည် အရှင်ဘုရားတို့၏ တာဝန် ဖြစ်ပါသည်” ဟု နောက်လာသောရဟန်းအား ပြောကြား၍ သွားအပ်၏။ အခြားရဟန်း မလာသေးမီပင် ရှေးဦးစွာ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် ထသွားအံ့၊ ထိုထသွားသော ရဟန်းသည် ကျောင်းဥပစာအတွင်း၌ ရှိနေစဉ်ပင် အခြားရဟန်း လာရောက်ထိုင်နေပါက၊ ထသွားသောရဟန်းအား အာပတ်ဖြင့် မဆုံးဖြတ်ထိုက်ပေ။ အကယ်၍ အခြားရဟန်း မလာမီပင် ရှေးဦးစွာ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် ထသွား၍ ခဲတစ်ကျကျော်လွန်သွားပါကမူ အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ အလုံးစုံသော အဆုံးအဖြတ်တို့၌ “ခဲတစ်ကျကျော်လွန်ရာတွင် ပထမခြေလှမ်း၌ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုတိယခြေလှမ်း၌ ပါစိတ်” ဟူသော ဤနည်းကို မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကား ဤ၌ အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်၏။

၁၁၂. စိမိလိကံ ဝါတိအာဒီသု စိမိလိကာ နာမ သုဓာဒိပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဝဏ္ဏာနုရက္ခဏတ္ထံ ကတာ ဟောတိ, တံ ဟေဋ္ဌာ ပတ္ထရိတွာ ဥပရိ ကဋသာရကံ ပတ္ထရန္တိ. ဥတ္တရတ္ထရဏံ နာမ မဉ္စပီဌာနံ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗကံ ပစ္စတ္ထရဏံ. ဘူမတ္ထရဏံ နာမ ဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ ကဋသာရကာဒိဝိကတိ. တဋ္ဋိကံ နာမ တာလပဏ္ဏေဟိ ဝါ ဝါကေဟိ ဝါ ကတတဋ္ဋိကာ. စမ္မခဏ္ဍော နာမ သီဟဗျဂ္ဃဒီပိတရစ္ဆစမ္မာဒီသုပိ ယံကိဉ္စိ စမ္မံ. အဋ္ဌကထာသု ဟိ သေနာသနပရိဘောဂေ ပဋိက္ခိတ္တစမ္မံ နာမ န ဒိဿတိ, တသ္မာ သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒပုဉ္ဆနီ နာမ ရဇ္ဇုကေဟိ ဝါ ပိလောတိကာဟိ ဝါ ပါဒပုဉ္ဆနတ္ထံ ကတာ. ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌံ. အထ ဝါ ဖလကဉ္စေဝ ဒါရုမယပီဌဉ္စ; ဧတေန သဗ္ဗမ္ပိ ဒါရုဘဏ္ဍာဒိ သင်္ဂဟိတံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝိတ္ထာရေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဓာရကံ ပတ္တပိဓာနံ ပါဒကထလိကံ တာလဝဏ္ဋံ ဗီဇနီပတ္တကံ ယံကိဉ္စိ ဒါရုဘဏ္ဍံ အန္တမသော ပါနီယဥဠုင်္ကံ ပါနီယသင်္ခံ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဧသ နယော ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဒဿိတော. အဇ္ဈောကာသေ ရဇနံ ပစိတွာ ရဇနဘာဇနံ ရဇနဥဠုင်္ကော ရဇနဒေါဏိကာတိ သဗ္ဗံ အဂ္ဂိသာလာယ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. သစေ အဂ္ဂိသာလာ နတ္ထိ, အနောဝဿကေ ပဗ္ဘာရေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တသ္မိမ္ပိ အသတိ ယတ္ထ ဩလောကေန္တာ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ, တာဒိသေ ဌာနေ ဌပေတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၁၁၂. စိမိလိကာ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ စိမိလိကာ မည်သည်ကား အင်္ဂတေ အစရှိသည်တို့ဖြင့် သုတ်လိမ်းအပ်သော မြေ၏ အဆင်းကို စောင့်ရှောက်ရန် ပြုအပ်သော အခင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခင်းကို အောက်က ဖြန့်ခင်း၍ အပေါ်မှ သင်ဖြူးကို ဖြန့်ခင်းကြကုန်၏။ ဥတ္တရတ္ထရဏ (အပေါ်လွှမ်းအခင်း) မည်သည်ကား ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့၏ အထက်၌ ခင်းထိုက်သော အပေါ်လွှမ်းအခင်း ဖြစ်သည်။ ဘူမတ္ထရဏ (မြေခင်း) မည်သည်ကား မြေပေါ်၌ ခင်းထိုက်သော သင်ဖြူး အစရှိသော အထူးပြုအပ်သော အခင်းဖြစ်သည်။ တတ္တိကာ (သပေါ့ဖျာ) မည်သည်ကား ထန်းရွက်တို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လျှော်တို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပြုအပ်သော ဖျာဖြစ်သည်။ စမ္မခဏ် မည်သည်ကား ခြင်္သေ့ရေ၊ ကျားရေ၊ သစ်ရေ၊ အောင်းရေ အစရှိသော အရေတို့တွင် အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော အရေဖြစ်သည်။ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ ကျောင်းအသုံးအဆောင်တွင် ပယ်မြစ်အပ်သော အရေဟူ၍ မတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ခြင်္သေ့ရေ အစရှိသည်တို့ကို သွားလေရာ ဆောင်ယူခြင်း၌သာ ပယ်မြစ်ခြင်းကို သိအပ်၏။ ခြေသုတ် မည်သည်ကား ကြိုးငယ်တို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အဝတ်ပိုင်းတို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခြေသုတ်ရန် ပြုအပ်သော အရာဖြစ်သည်။ ဖလကပီဌ မည်သည်ကား ပျဉ်ချပ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ထိုင်ခုံ (အင်းပျဉ်) ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် ပျဉ်ချပ်နှင့် သစ်သားဖြင့် ပြုအပ်သော ထိုင်ခုံ ဖြစ်သည်။ ဤပါဌ်ဖြင့် အလုံးစုံသော သစ်ဘဏ္ဍာ အစရှိသည်ကို သိမ်းယူအပ်ပြီ။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူကား "သပိတ်ခြေ၊ သပိတ်ဖုံး၊ ခြေပွတ်အိုးခြမ်း၊ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်း၊ ယပ်အပြား၊ အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော သစ်ဘဏ္ဍာ၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် သောက်ရေမှုတ်၊ သောက်ရေခရုသင်းတို့ကို လွင်တီးခေါင်၌ ထား၍ သွားသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏" ဟု အကျယ်အားဖြင့် ဆိုအပ်ပြီ။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူ ဤနည်းကို ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ပြအပ်ပြီ။ လွင်တီးခေါင်၌ ဆိုးရည်ကို ကျိုပြီးလျှင် ဆိုးရည်အိုး၊ ဆိုးရည်မှုတ်၊ ဆိုးရည်ထည့်စရာ ဇလား အစရှိသော အားလုံးကို မီးတင်းကုတ်၌ သိုမှီးသိမ်းဆည်းအပ်၏။ အကယ်၍ မီးတင်းကုတ် မရှိပါက မိုးမစွတ်သော တောင်ဝှမ်း၌ ထားအပ်၏။ ထိုတောင်ဝှမ်းလည်း မရှိပါက သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်းတို့ လှမ်းကြည့်လျှင် မြင်နိုင်သော အရပ်၌ ထား၍ သွားခြင်းငှာ အပ်၏။

အညဿ [Pg.42] ပုဂ္ဂလိကေတိ ယသ္မိံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော န ရုဟတိ, တဿ သန္တကေ ဒုက္ကဋံ. ယသ္မိံ ပန ဝိဿာသော ရုဟတိ, တဿ သန္တကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကမိဝ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ.

"သူတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂလိကဥစ္စာ၌" ဟူသည်ကား အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အကျွမ်းဝင်မှု မရှိသဖြင့် (ခွင့်မပန်ဘဲ) ယူခြင်း မထမြောက်ပါက ထိုသူ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းကို မသိမ်းဆည်းဘဲ သွားသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အကျွမ်းဝင်မှု ရှိသဖြင့် ယူခြင်း ထမြောက်ပါက ထိုသူ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းသည် မိမိ၏ ပုဂ္ဂလိကဥစ္စာကဲ့သို့ ဖြစ်၏ဟု မဟာပစ္စရီ အစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်ပြီ။

၁၁၃. အာပုစ္ဆံ ဂစ္ဆတီတိ ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတိ, အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတိ, ယော တထာရူပံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿ အနာပတ္တိ. ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီတိ အာတပေ ဩတာပေန္တော အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီတိ ဂစ္ဆတိ; ဧဝံ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ သေနာသနံ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သစေပိ ဟိ ဝုဍ္ဎတရော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာပေတွာ ဂဏှာတိ, သစေပိ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, ကောစိ ဝါ ဣဿရော အာဂန္တွာ ဂဏှာတိ, သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိ, သီဟဗျဂ္ဃာဒီသု ဝါ ပန တံ ပဒေသံ အာဂန္တွာ ဌိတေသုပိ သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိယေဝ. ဧဝံ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေ အနုဒ္ဓရိတွာပိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၁၃. "ပန်ကြား၍ သွားအံ့" ဟူသည်ကား အကြင်ရဟန်း၊ သာမဏေ သို့မဟုတ် အာရာမ်စောင့်သည် အရှက်ရှိသူ ဖြစ်၍ (အိပ်ရာနေရာကို) မိမိ၏ တာဝန်ကဲ့သို့ မှတ်ထင်တတ်၏။ ထိုသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပန်ကြားပြောဆို၍ သွားပါက အာပတ်မသင့်။ "နေလှန်းလျက် သွားအံ့" ဟူသည်ကား နေပူ၌ နေလှန်းလျက် "ပြန်လာမှ ရုပ်သိမ်းအံ့" ဟု ကြံ၍ သွားအံ့၊ ဤသို့ သွားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ "တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူ နှောင့်ယှက်အပ်သည် ဖြစ်အံ့" ဟူသည်ကား ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို တစ်စုံတစ်ဦးက လာရောက်နှောင့်ယှက်အပ်သည်ဟု အနက်ရ၏။ မိမိထက် ဝါကြီးသော ရဟန်းက ထစေ၍ ယူသော်လည်းကောင်း၊ ဘီလူး သို့မဟုတ် ပြိတ္တာသည် လာ၍ ထိုင်နေသော်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော အစိုးရသူက လာ၍ ယူသော်လည်းကောင်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို နှောင့်ယှက်အပ်သည် မည်၏။ သို့မဟုတ် ခြင်္သေ့၊ ကျား အစရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ထိုအရပ်သို့ လာရောက် တည်နေသော်လည်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို နှောင့်ယှက်အပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ တစ်စုံတစ်ဦးက နှောင့်ယှက်သဖြင့် မသိမ်းဆည်းဘဲ သွားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ "ဘေးအန္တရာယ်တို့၌" ဟူသည်ကား အသက်အန္တရာယ်၊ ဗြဟ္မစရိယအန္တရာယ်တို့ ကြောင့် မသိမ်းဆည်းဘဲ သွားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားအစီအရင်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကထိနသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပြုထိုက်သောအမှုကို မပြုခြင်း၊ မပြုထိုက်သောအမှုကို ပြုခြင်းရှိ၏။ သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိ။ စိတ်မရှိဘဲလည်း အာပတ်သင့်၏။ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ ရှိ၏။ စိတ်သုံးမျိုး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

ပထမသေနာသနသိက္ခာပုဒ်ပြီး၏။ (စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်)

၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅ - ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၆. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒေ – ဘိသီတိ မဉ္စကဘိသိ ဝါ ပီဌကဘိသိ ဝါ. စိမိလိကာဒီနိပိ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိယေဝ. နိသီဒနန္တိ သဒသံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စတ္ထရဏန္တိ ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. တိဏသန္ထာရောတိ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏာနံ သန္ထာရော. ဧသ နယော ပဏ္ဏသန္ထာရေ. ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တဿာတိ ဧတ္ထ ပဌမပါဒံ အတိက္ကာမေန္တဿ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရော နာမ သေနာသနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ.

၁၁၆. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပုဒ်၌— "မှို့ကတ် (ဘုံလျှို)" ဟူသည်ကား ညောင်စောင်းငယ်၏ ဘုံလျှို သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ငယ်၏ ဘုံလျှိုတည်း။ စိမိလိကာ အစရှိသော အိပ်ရာနေရာတို့သည်လည်း ရှေးသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကုန်၏။ "နိသီဒိုင်" ဟူသည် အဆာနှင့်တကွ ဖြစ်သော အခင်းဟု သိအပ်၏။ "အပေါ်လွှမ်းအခင်း" ဟူသည်ကား အပေါ်ခြုံတဘက်နှင့် ကော်ဇောတည်းဟု ဤမျှလောက်ကိုသာ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။ "မြက်ခင်း" ဟူသည်ကား အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော မြက်တို့၏ အခင်းတည်း။ သစ်ရွက်အခင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ "အကာအရံကို ကျော်လွန်သောရဟန်းအား" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပထမခြေလှမ်းကို ကျော်လွန်သောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယခြေလှမ်းကို ကျော်လွန်သောအခါ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ မကာရံအပ်သော ကျောင်း၏ ဥပစာမည်သည်ကား ကျောင်းမှ ခဲနှစ်ကျအရပ်တည်း။

အနာပုစ္ဆံ [Pg.43] ဝါ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မိံ အသတိ သာမဏေရော, တသ္မိံ အသတိ အာရာမိကော, တသ္မိမ္ပိ အသတိ ယေန ဝိဟာရော ကာရိတော သော ဝိဟာရသာမိကော, တဿ ဝါ ကုလေ ယော ကောစိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ စတူသု ပါသာဏေသု မဉ္စံ ဌပေတွာ မဉ္စေ အဝသေသမဉ္စပီဌာနိ အာရောပေတွာ ဥပရိ ဘိသိအာဒိကံ ဒသဝိဓမ္ပိ သေယျံ ရာသိံ ကရိတွာ ဒါရုဘဏ္ဍံ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ပိဒဟိတွာ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန သေနာသနံ ဩဝဿတိ, ဆဒနတ္ထဉ္စ တိဏံ ဝါ ဣဋ္ဌကာ ဝါ အာနီတာ ဟောန္တိ, သစေ ဥဿဟတိ, ဆာဒေတဗ္ဗံ. နော စေ သက္ကောတိ, ယော ဩကာသော အနောဝဿကော, တတ္ထ မဉ္စပီဌာဒီနိ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗမ္ပိ ဩဝဿတိ, ဥဿဟန္တေန အန္တောဂါမေ ဥပါသကာနံ ဃရေ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ တေပိ ‘‘သံဃိကံ နာမ ဘန္တေ ဘာရိယံ, အဂ္ဂိဒါဟာဒီနံ ဘာယာမာ’’တိ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, အဇ္ဈောကာသေပိ ပါသာဏာနံ ဥပရိ မဉ္စံ ဌပေတွာ သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ နိက္ခိပိတွာ တိဏေဟိ စ ပဏ္ဏေဟိ စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဉှိ တတ္ထ အင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဝသိဿတိ, တံ အညေသံ တတ္ထ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပကာရံ ဘဝိဿတီတိ.

"မပန်ကြားဘဲ သွားအံ့" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏— ရဟန်းရှိပါက ရဟန်းကို ပန်ကြားအပ်၏။ ထိုရဟန်း မရှိပါက သာမဏေကို ပန်ကြားအပ်၏။ သာမဏေ မရှိပါက အာရာမ်စောင့်ကို ပန်ကြားအပ်၏။ ထိုအာရာမ်စောင့်လည်း မရှိပါက ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ကျောင်းဒါယကာကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိုကျောင်းဒါယကာ၏ အိမ်ရှိ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူကိုသော်လည်းကောင်း ပန်ကြားအပ်၏။ ထိုကျောင်းဒါယကာ၏ အိမ်၌လည်း မည်သူမျှ မရှိပါက ကျောက်ခဲလေးလုံးတို့၏အပေါ်၌ ညောင်စောင်းကို တင်ထား၍၊ ထိုညောင်စောင်းပေါ်၌ ကြွင်းကျန်သော ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့ကို တင်ကာ၊ အထက်၌ ဘုံလျှိုအစရှိသော ဆယ်ပါးသော အိပ်ရာနေရာတို့ကို စုပုံပြီးလျှင် သစ်ဘဏ္ဍာနှင့် မြေညက်ဘဏ္ဍာတို့ကို သိုမှီးသိမ်းဆည်းကာ၊ တံခါးမနှင့် ပြတင်းပေါက်တို့ကို ပိတ်ပြီးလျှင် ခရီးသွားမည့် ရဟန်း၏ ကျင့်ဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်၍ သွားအပ်၏။ အကယ်၍ ကျောင်းသည် မိုးယိုစိမ့်ပါက မိုးရန်အတွက် မြက် သို့မဟုတ် အုတ်တို့ကို ဆောင်ယူထားသည်ရှိသော်၊ အကယ်၍ မိုးနိုင်စွမ်းပါက မိုးရမည်။ အကယ်၍ မမိုးနိုင်ပါက မိုးမစွတ်သော အရပ်၌ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် စသည်တို့ကို ထား၍ သွားအပ်၏။ ကျောင်းတစ်ခုလုံး မိုးယိုစိမ့်ပါက တတ်နိုင်သောရဟန်းသည် ရွာတွင်းရှိ ဥပါသကာတို့၏ အိမ်၌ သိမ်းဆည်းထားအပ်၏။ ထိုဥပါသကာတို့ကလည်း "အရှင်ဘုရား၊ သံဃာ့ဥစ္စာပစ္စည်းသည် ဝန်လေးလှပါ၏၊ မီးလောင်ခြင်း စသည်တို့ကို ကြောက်ရွံ့ပါကုန်၏" ဟု လျှောက်၍ လက်မခံပါက လွင်တီးခေါင်၌ပင် ကျောက်ခဲတို့၏အပေါ်၌ ညောင်စောင်းကို တင်၍၊ ကြွင်းသောအရာများကို ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း ထားပြီးလျှင် မြက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သစ်ရွက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဖုံးအုပ်၍ သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ ထိုသို့ ဖုံးအုပ်ထားသော အိပ်ရာနေရာတို့တွင် အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ကြွင်းကျန်ရစ်သော်လည်း ထိုကြွင်းကျန်သော အစိတ်အပိုင်းသည် နောက်မှ ရောက်လာကြကုန်သော အခြားရဟန်းတို့အတွက် အထောက်အကူ ရပေလိမ့်မည်။

၁၁၇. ဝိဟာရဿ ဥပစာရေတိအာဒီသု ဝိဟာရဿူပစာရော နာမ ပရိဝေဏံ. ဥပဋ္ဌာနသာလာတိ ပရိဝေဏဘောဇနသာလာ. မဏ္ဍပေါတိ ပရိဝေဏမဏ္ဍပေါ. ရုက္ခမူလန္တိ ပရိဝေဏရုက္ခမူလံ. အယံ တာဝ နယော ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တော, အထ ခေါ ဝိဟာရောတိ အန္တောဂဗ္ဘော ဝါ အညံ ဝါ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ ဂုတ္တသေနာသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဟာရဿ ဥပစာရေတိ တဿ ဗဟိ အာသန္နေ ဩကာသေ. ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝါတိ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ. မဏ္ဍပေ ဝါတိ အပရိစ္ဆန္နေ ပရိစ္ဆန္နေ ဝါပိ ဗဟူနံ သန္နိပါတမဏ္ဍပေ. ရုက္ခမူလေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဉှိ ဒသဝိဓံ သေယျံ အန္တောဂဗ္ဘာဒိမှိ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ယသ္မာ သေယျာပိ သေနာသနမ္ပိ ဥပစိကာဟိ ပလုဇ္ဇတိ, ဝမ္မိကရာသိယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ဗဟိ ပန ဥပဋ္ဌာနသာလာဒီသု ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ သေယျာမတ္တမေဝ နဿေယျ, ဌာနဿ အဂုတ္တတာယ [Pg.44] န သေနာသနံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ န သက္ကာ မဉ္စပီဌံ သဟသာ ဥပစိကာဟိ ခါယိတုံ, တသ္မာ တံ ဝိဟာရေပိ သန္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ဝိဟာရူပစာရေ ပန တံ ဝိဟာရစာရိကံ အာဟိဏ္ဍန္တာပိ ဒိသွာ ပဋိသာမေဿန္တိ.

၁၁၇. ‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရေ’ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရော’ (ကျောင်း၏ဥပစာ) မည်သည်ကား ပရိဝုဏ်တည်း။ ‘ဥပဋ္ဌာနသာလာ’ ဟူသည်ကား ပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ ဆွမ်းစားဇရပ်တည်း။ ‘မဏ္ဍပေါ’ ဟူသည်ကား ပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ မဏ္ဍပ်တည်း။ ‘ရုက္ခမူလံ’ ဟူသည်ကား ပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ သစ်ပင်ရင်းတည်း။ ဤနည်းကို ရှေးဦးစွာ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီ။ အကယ်၍ ထိုသို့ ဆိုအပ်သော်လည်း ‘ဝိဟာရော’ (ကျောင်း) ဟူသည်ကား အတွင်းခန်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံ မိုးကာအပ်သော အခြားလုံခြုံသော ကျောင်းကိုသော်လည်းကောင်း သိအပ်၏။ ‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရေ’ ဟူသည်ကား ထိုကျောင်း၏ ပြင်ပ အနီးအပါးဖြစ်သော အရပ်၌တည်း။ ‘ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝါ’ ဟူသည်ကား ဆွမ်းစားဇရပ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ‘မဏ္ဍပေ ဝါ’ ဟူသည်ကား ထက်ဝန်းကျင် ကာရံအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ မကာရံအပ်သည်ဖြစ်စေ များစွာသောရဟန်းတို့၏ စုဝေးရာမဏ္ဍပ်၌သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘ရုက္ခမူလေ’ ဟူသော ပုဒ်၌ အထူးဖွင့်ဆိုဖွယ် မရှိပေ။ ‘အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ’ ဟူသော ပါဌ်၌ လျှို့ဝှက်သောအနက်ကို ထုတ်ဆောင်၍ ပြဦးအံ့။ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော ဆယ်ပါးသော အိပ်ရာနေရာကို အတွင်းခန်းစသော လုံခြုံရာအရပ်၌ ခင်းကျင်း၍ သွားသောရဟန်းအား အိပ်ရာနေရာသည်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းသည်လည်းကောင်း ခြတို့ကြောင့် ပျက်စီးတတ်သောကြောင့် တောင်ပို့စုသာ ဖြစ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ပြင်ပဖြစ်သော ဆွမ်းစားဇရပ်စသော အရပ်တို့၌မူကား ခင်းကျင်း၍ သွားသောရဟန်းအား အိပ်ရာနေရာမျှသာ ပျက်စီးရာ၏၊ တည်ရာအရပ် မလုံခြုံသောကြောင့် ကျောင်းသည် မပျက်စီးနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဟောတော်မူအပ်၏။ ‘မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ’ ဟူသော ပါဌ်၌ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခြတို့သည် ချက်ချင်း မကိုက်ခဲနိုင်သောကြောင့် ထိုညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ကျောင်းတွင်း၌ ခင်းကျင်း၍ သွားသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ကျောင်း၏ ဥပစာ၌မူကား ထိုညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ကျောင်းစဉ်လှည့်လည်သော ရဟန်းတို့သည် မြင်၍ သိုမှီးသိမ်းဆည်းကြကုန်လတံ့။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်ကိုသာ ဟောတော်မူအပ်၏။

၁၁၈. ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆန္တေန မဉ္စပီဌကဝါဋံ သဗ္ဗံ အပနေတွာ သံဟရိတွာ စီဝရဝံသေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဝသနကဘိက္ခုနာပိ ပုန မဉ္စပီဌံ ဝါ ပညပေတွာ သယိတွာ ဂစ္ဆန္တေန တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. အန္တောကုဋ္ဋတော သေယျံ ဗဟိကုဋ္ဋေ ပညပေတွာ ဝသန္တေန ဂမနကာလေ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ဥပရိပါသာဒတော ဩရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ဝသန္တဿပိ ဧသေဝ နယော. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာပိ ဂမနကာလေ ပုန ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ.

၁၁၈. ‘ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆတိ’ ဟူသော ပါဌ်၌ သိမ်းဆည်း၍ သွားသောရဟန်းသည် ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ တံခါး စသည်တို့ကို အလုံးစုံ ဖယ်ရှား၍၊ ခေါက်လိပ်ကာ သင်္ကန်းတန်း၌ ချိတ်ဆွဲ၍ သွားအပ်၏။ နောက်မှ လာ၍ နေသောရဟန်းသည်လည်း တစ်ဖန် ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ကို ခင်းကျင်း၍ အိပ်စက်ပြီးနောက် သွားသောအခါ၌ ထိုနည်းတူစွာပင် ပြုလုပ်အပ်၏။ နံရံအတွင်းမှ အိပ်ရာနေရာကို နံရံပြင်ပ၌ ခင်းကျင်း၍ နေသောရဟန်းသည် ပြန်သွားသောအခါ၌ ယူခဲ့သောနေရာ၌သာလျှင် ပြန်၍ သိုမှီးသိမ်းဆည်းအပ်၏။ ပြာသာဒ်အထက်ထပ်မှ အောက်သို့ချ၍ အောက်ထပ်၌ နေသောရဟန်းအားလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ညဉ့်နေရာ နေ့နေရာတို့၌ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခင်းကျင်းထားသော်လည်း သွားသောအခါ၌ တစ်ဖန် ယူခဲ့သောနေရာ၌သာလျှင် ပြန်လည်ထားရှိအပ်၏။

အာပုစ္ဆံ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထာယံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာနာပုစ္ဆိတဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော – ယာ တာဝ ဘူမိယံ ဒီဃသာလာ ဝါ ပဏ္ဏသာလာ ဝါ ဟောတိ, ယံ ဝါ ရုက္ခတ္ထမ္ဘေသု, ကတဂေဟံ ဥပစိကာနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တတော ပက္ကမန္တေန တာဝ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. တသ္မိဉှိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အဇဂ္ဂိယမာနေ ဝမ္မိကာဝ သန္တိဋ္ဌန္တိ. ယံ ပန ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ သိလုစ္စယလေဏံ ဝါ သုဓာလိတ္တသေနာသနံ ဝါ ယတ္ထ ဥပစိကာသင်္ကာ နတ္ထိ, တတော ပက္ကမန္တဿ အာပုစ္ဆိတွာပိ အနာပုစ္ဆိတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တံ. သစေ တာဒိသေပိ သေနာသနေ ဧကေန ပဿေန ဥပစိကာ အာရောဟန္တိ, အာပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ. ယော ပန အာဂန္တုကော ဘိက္ခု သံဃိကံ သေနာသနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တံ ဘိက္ခုံ အနုဝတ္တန္တော အတ္တနော သေနာသနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝသတိ, ယာဝ သော န ဂဏှာတိ, တာဝ တံ သေနာသနံ ပုရိမဘိက္ခုဿေဝ ပလိဗောဓော. ယဒါ ပန သော သေနာသနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဣဿရိယေန ဝသတိ, တတော ပဋ္ဌာယ အာဂန္တုကဿေဝ ပလိဗောဓော. သစေ ဥဘောပိ ဝိဘဇိတွာ ဂဏှန္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ပလိဗောဓော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘သစေ ဒွေ တယော ဧကတော ဟုတွာ ပညပေန္တိ, ဂမနကာလေ သဗ္ဗေဟိပိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တေသု စေ ပဌမံ ဂစ္ဆန္တော ‘ပစ္ဆိမော ဇဂ္ဂိဿတီ’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆိမဿ အာဘောဂေန မုတ္တိ နတ္ထိ. ဗဟူ ဧကံ ပေသေတွာ သန္ထရာပေန္တိ, ဂမနကာလေ သဗ္ဗေဟိ ဝါ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ[Pg.45], ဧကံ ဝါ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. အညတော မဉ္စပီဌာဒီနိ အာနေတွာ အညတြ ဝသိတွာပိ ဂမနကာလေ တတ္ထေဝ နေတဗ္ဗာနိ. သစေ အညာဝါသတော အာနေတွာ ဝသမာနဿ အညော ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော, ‘မယာ ဘန္တေ အညာဝါသတော အာနီတံ, ပါကတိကံ ကရေယျာထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေန ‘ဧဝံ ကရိဿာမီ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ဣတရဿ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမညတ္ထ ဟရိတွာပိ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဝါ ဇိဏ္ဏံ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဟဋံ ဂီဝါ န ဟောတိ, ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပန ဂီဝါ ဟောတိ. အညဿ မဉ္စပီဌံ ပန သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဂီဝါယေဝ’’.

‘အာပုစ္ဆာ ဂစ္ဆတိ’ ဟူသော ပါဌ်၌ ဤသည်ကား ပန်ကြားထိုက် မပန်ကြားထိုက်သော အဆုံးအဖြတ်တည်း။ ရှေးဦးစွာ ကျောက်ပြင်စသည်တို့မှ ပြင်ပ မြေပေါ်၌ ဆောက်လုပ်အပ်သော တန်းလျားရှည် ဇရပ်ဖြစ်စေ၊ သစ်ရွက်မိုး ဇရပ်ဖြစ်စေ၊ သစ်သားတိုင်တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်းဖြစ်စေ၊ ခြတို့ ပေါ်ထွက်ရာအရပ်၌ ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်းဖြစ်စေ ရှိအံ့။ ထိုကျောင်းမှ ဖဲသွားသောရဟန်းသည် ပန်ကြား၍သာလျှင် ဖဲသွားအပ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုကျောင်းကို အနည်းငယ်သော ရက်တို့ပတ်လုံး မသုတ်သင် မသိမ်းဆည်းအပ်သော် တောင်ပို့တို့သည်သာလျှင် တည်ရှိတတ်ကုန်၏။ ကျောက်ဖျာပေါ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တိုင်တို့၌သော်လည်းကောင်း ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်း၊ ကျောက်တောင်လိုဏ်ဂူ၊ အင်္ဂတေလိမ်းကျံအပ်သော ကျောင်းဖြစ်စေ ရှိအံ့။ ထိုသို့သော ခြဘေးမရှိသော ကျောင်းမှ ဖဲသွားသော ရဟန်းသည် ပန်ကြား၍ဖြစ်စေ၊ မပန်ကြားဘဲဖြစ်စေ သွားအပ်၏။ ထိုသို့ သွားအပ်သော်လည်း ပန်ကြားခြင်းသည် ကျင့်ဝတ်တည်း။ ထိုကဲ့သို့သော ကျောင်း၌ပင် တစ်ဖက်တစ်ချက်မှ ခြတို့ တက်လာပါမူ ပန်ကြား၍သာ သွားအပ်၏။ အာဂန္တုကဖြစ်သော ရဟန်းသည် သံဃိကကျောင်း၌ နေသောရဟန်းကို အစဉ်လိုက်၍ မိမိဖို့ ကျောင်းကို သီးခြားမယူဘဲ နေ၏။ ထိုအာဂန္တုကရဟန်းသည် ကျောင်းကို သီးခြားမယူသေးသရွေ့ ကာလပတ်လုံး ထိုကျောင်းသည် ရှေးရဟန်း၏ တာဝန်သာ ဖြစ်၏။ အကြင်အခါ၌ ထိုအာဂန္တုကရဟန်းသည် ကျောင်းကို သီးခြားယူ၍ မိမိအစိုးရသူအဖြစ်ဖြင့် နေအံ့။ ထိုအခါမှစ၍ အာဂန္တုကရဟန်း၏ တာဝန်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းနှစ်ပါးလုံး ကျောင်းကို ခွဲခြား၍ ယူကြအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် နှစ်ပါးလုံး၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူကား ဆိုအပ်ပြီ— ‘အကယ်၍ ရဟန်းနှစ်ပါး သုံးပါးတို့သည် တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်၍ ခင်းကျင်းကြအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် ပြန်သွားသောအခါ၌ အားလုံးသော ရဟန်းတို့သည် ပန်ကြားအပ်၏။ ထိုရဟန်းတို့တွင် ရှေးဦးစွာ သွားသောရဟန်းသည် «နောက်ကျန်သောရဟန်းသည် စောင့်ရှောက်လိမ့်မည်» ဟု နှလုံးသွင်းကာ သွားအံ့၊ ထိုသို့ သွားခြင်းသည် အပ်၏။ နောက်ကျန်သောရဟန်း၏ နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့်မူ အာပတ်မှ လွတ်ခြင်းမရှိပေ။ ရဟန်းအများတို့သည် ရဟန်းတစ်ပါးကို စေလွှတ်၍ ခင်းစေကုန်အံ့။ ပြန်သွားသောအခါ၌ အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့သည်သော်လည်းကောင်း ပန်ကြားအပ်၏၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းတစ်ပါးကို စေလွှတ်၍သော်လည်းကောင်း ပန်ကြားအပ်၏။ အခြားကျောင်းမှ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်စသည်တို့ကို ယူဆောင်၍ အခြားတစ်နေရာ၌ နေပြီးနောက် ပြန်သွားသောအခါ၌ မူလကျောင်းသို့သာ ပြန်လည်ပို့ဆောင်အပ်ကုန်၏။ အခြားကျောင်းမှ ယူဆောင်၍ နေစဉ်အတွင်း မိမိထက် ဝါကြီးသော ရဟန်းတစ်ပါး ရောက်လာအံ့၊ ထိုရဟန်းကို မတားမြစ်အပ်။ «အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် အခြားကျောင်းမှ ယူဆောင်ခဲ့ပါသည်၊ ပကတိအတိုင်း ပြုတော်မူပါ» ဟု လျှောက်အပ်၏။ ထိုဝါကြီးရဟန်းက «ထိုသို့ ပြုပါအံ့» ဟု ဝန်ခံသော် အခြားသီတင်းငယ်ရဟန်းအား သွားအပ်၏။ ဤသို့ အခြားတစ်နေရာသို့ ဆောင်ယူ၍ သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးဆောင်စဉ်အတွင်း ပျောက်ပျက်ခြင်း၊ ဆွေးမြည့်ခြင်း၊ သူခိုးခိုးယူခြင်း ဖြစ်သော်လည်း လျော်ရမည်မဟုတ်ပေ။ ပုဂ္ဂလိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးဆောင်စဉ်အတွင်း၌မူ ပျောက်ပျက်ခြင်း၊ ဆွေးမြည့်ခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း ဖြစ်သော် လျော်ရမည် ဖြစ်၏။ အခြားသူ၏ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို သံဃိကအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ်သော်လည်းကောင်း သုံးဆောင်စဉ် ပျောက်ပျက်အံ့၊ လျော်ရမည်သာ ဖြစ်၏’ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝုဍ္ဎတရဘိက္ခူဣဿရိယယက္ခသီဟဝါဠမိဂကဏှသပ္ပာဒီသု ယေန ကေနစိ သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိ. သာပေက္ခော ဂန္တွာ တတ္ထ ဌိတော အာပုစ္ဆတိ, ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အဇ္ဇေဝ အာဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီတိ ဧဝံ သာပေက္ခော နဒီပါရံ ဝါ ဂါမန္တရံ ဝါ ဂန္တွာ ယတ္ထဿ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတ္ထေဝ ဌိတော ကဉ္စိ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆတိ, နဒီပူရရာဇစောရာဒီသု ဝါ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဥပဒ္ဒုတော, န သက္ကောတိ ပစ္စာဂန္တုံ, ဧဝံဘူတဿပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

‘ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိ’ ဟူသည်ကား ဝါကြီးသောရဟန်း၊ အစိုးရသူ၊ ဘီလူး၊ ခြင်္သေ့၊ သားရဲ၊ မြွေဟောက် အစရှိသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးရန်ကြောင့် ကျောင်း၌ နှောက်ယှက်ခြင်းဖြစ်အံ့။ ‘သာပေက္ခော’ ဟူသည်ကား ‘ယနေ့ပင် ပြန်လာ၍ သုတ်သင်အံ့၊ သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းအံ့’ ဟု ငဲ့ကွက်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းသို့သော်လည်းကောင်း၊ ရွာတစ်ပါးသို့သော်လည်းကောင်း သွားပြီးနောက် မိမိ၏ ဆက်လက်ခရီးသွားလိုသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်ရာအရပ်၌ ရပ်တည်လျက် တစ်စုံတစ်ယောက်ကို စေလွှတ်၍ ပန်ကြားအံ့။ သို့မဟုတ် မြစ်ရေလျှံခြင်း၊ မင်းဘေး၊ ခိုးသူဘေး အစရှိသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးကြောင့် နှိပ်စက်ခြင်းခံရသဖြင့် ပြန်မလာနိုင်အံ့။ ဤသို့သော ဘေးရန်ကြောင့် မပြန်လာနိုင်သော ရဟန်းအားလည်း အာပတ်မရှိပေ။ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့နှင့်တကွ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၉. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – ပလိဗုန္ဓေန္တီတိ ပဌမတရံ ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရံ အတိဟရိတွာ ရုမ္ဘိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရာ ဘိက္ခူ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ‘‘အမှာကံ အာဝုသော ပါပုဏာတီ’’တိ ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ. အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေန္တီတိ ‘‘တုမှာကံ ဘန္တေ မဉ္စဋ္ဌာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, န သဗ္ဗော ဝိဟာရော. အမှာကံ ဒါနိ ဣဒံ ဌာနံ ပါပုဏာတီ’’တိ အနုပဝိသိတွာ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ နိသီဒန္တိပိ နိပဇ္ဇန္တိပိ သဇ္ဈာယမ္ပိ ကရောန္တိ.

၁၁၉. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ပလိဗုန္ဓန္တိ’ ဟူသည်ကား ရှေးဦးစွာ သွားနှင့်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ရှေးရှုဆောင်ယူကာ ပိတ်ဆို့၍ နေကြကုန်၏။ ‘ထေရာ ဘိက္ခူ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ’ ဟူသည်ကား «ငါ့ရှင်တို့၊ ငါတို့အား ဝါစဉ်အရ အိပ်ရာနေရာ ရောက်၏» ဟု ပြောဆို၍ ဝါစဉ်အပိုင်းအခြားဖြင့် ထစေကြကုန်၏။ ‘အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေန္တိ’ ဟူသည်ကား «အရှင်ဘုရားတို့၊ အရှင်ဘုရားတို့အား ညောင်စောင်းတည်ရာအရပ်သာ ရောက်ပါသည်၊ ကျောင်းတစ်ကျောင်းလုံး မရောက်ပါ။ ယခုအခါ၌ တပည့်တော်တို့အား ဤကြွင်းကျန်သောအရပ် ရောက်ပါသည်» ဟု ပြောဆိုကာ အနီးသို့ ကပ်ဝင်၍ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ကို ခင်းကျင်းကာ ထိုင်လည်း ထိုင်ကြကုန်၏၊ လျောင်းလည်း လျောင်းကြကုန်၏၊ စာအံခြင်းကိုလည်း ပြုကြကုန်၏။

၁၂၀. ဇာနန္တိ ‘‘အနုဋ္ဌာပနီယော အယ’’န္တိ ဇာနန္တော; တေနေဝဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဝုဍ္ဎောတိ ဇာနာတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝုဍ္ဎော ဟိ အတ္တနော ဝုဍ္ဎတာယ အနုဋ္ဌာပနီယော[Pg.46], ဂိလာနော ဂိလာနတာယ, သံဃော ပန ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဝါ ဓမ္မကထိကဝိနယဓရာဒီနံ ဝါ ဂဏဝါစကအာစရိယဿ ဝါ ဗဟူပကာရတံ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတဉ္စ သလ္လက္ခေန္တော ဓုဝဝါသတ္ထာယ ဝိဟာရံ သမ္မန္နိတွာ ဒေတိ, တသ္မာ ယဿ သံဃေန ဒိန္နော, သောပိ အနုဋ္ဌာပနီယော. ကာမဉ္စေတ္ထ ဂိလာနဿာပိ သံဃောယေဝ အနုစ္ဆဝိကံ သေနာသနံ ဒေတိ, ဂိလာနော ပန ‘‘အပလောကေတွာ သံဃေန အဒိန္နသေနာသနောပိ န ပီဠေတဗ္ဗော အနုကမ္ပိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေတုံ ဝိသုံ ဝုတ္တော.

၁၂၀. “သိလျက်” ဟူသည် “ဤရဟန်းကို အိပ်ရာနေရာမှ မထစေထိုက်” ဟု သိလျက်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ မထစေထိုက်ဟု သိသူကို “သိလျက်” ဟု ဆိုလိုခြင်းကြောင့်သာလျှင် ထိုပုဒ်၏ အကျယ်ဝေဖန်ရာ ပဒဘာဇနီ၌ “သီတင်းကြီးသူဟု သိ၏” အစရှိသော စကားကို မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ စင်စစ်သော်ကား သီတင်းကြီးသော ရဟန်းသည် မိမိထက် ကြီးသည်ဖြစ်၍ အိပ်ရာနေရာမှ မထစေထိုက် (ထ၍ မသွားစေထိုက်)၊ ဂိလာနရဟန်းသည်လည်း မကျန်းမမာ သနားစရာဖြစ်၍ မထစေထိုက်ပေ။ သံဃာတော်သည် ဘဏ္ဍာတိုက်စိုးရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ဓမ္မကထိကရဟန်း ဝိနည်းဓိုရ်ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း၊ ဂိုဏ်းစာချဆရာရဟန်းအားလည်းကောင်း ကျေးဇူးများသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ထူးရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း မှတ်သားလျက် အမြဲနေထိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ ကျောင်းကို သမ္မုတိပြု၍ ပေးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် သံဃာက ကျောင်းပေးအပ်သော ထိုရဟန်းကိုလည်း အိပ်ရာနေရာမှ မထစေထိုက်ပေ။ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဂိလာနရဟန်းအားလည်း သံဃာကပင် လျောက်ပတ်သောကျောင်းကို အကယ်စင်စစ် ပေးပါ၏။ သို့သော်လည်း (ဘဏ္ဍာစိုးစသည်နှင့် ဂိလာနတို့ သံဃဒိန္နချင်းတူသော်လည်း) “ဂိလာနရဟန်းကို သံဃာက ပန်ကြား၍ မပေးအပ်သောကျောင်း ရှိသော်လည်း မနှိပ်စက်အပ်၊ သနားစောင့်ရှောက်အပ်၏” ဟု ပြသခြင်းငှာ သံဃဒိန္နမှ သီးခြားခွဲ၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။

၁၂၁. ဥပစာရေတိ ဧတ္ထ မဉ္စပီဌာနံ တာဝ မဟလ္လကေ ဝိဟာရေ သမန္တာ ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော ဥပစာရော, ခုဒ္ဒကေ ယတော ပဟောတိ တတော ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော, ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသန္တဿ ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ စ ယာဝ ဒွါရေ နိက္ခိတ္တပါဒဓောဝနပါသာဏတော ပဿာဝဋ္ဌာနတော စ မဉ္စပီဌံ, တာဝ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထဝိတ္ထာရော မဂ္ဂေါ ဥပစာရော နာမ. တသ္မိံ မဉ္စဿ ဝါ ပီဌဿ ဝါ ဥပစာရေ ဌိတဿ ဝါ ဘိက္ခုနော ပဝိသန္တဿ ဝါ နိက္ခမန္တဿ ဝါ ဥပစာရေ ယော အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေတုကာမော သေယျံ သန္ထရတိ ဝါ သန္ထရာပေတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ.

၁၂၁. “ဥပစာ၌” ဟူသည် ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်တို့၏ ဥပစာကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးဦးစွာ ကြီးသောကျောင်း၌ ပတ်ဝန်းကျင် တစ်တောင့်ထွာ (တစ်တောင်ခွဲ) သည် ဥပစာ ဖြစ်သည်။ ငယ်သောကျောင်း၌မူ အကြင်ဘက်မှ တစ်တောင့်ထွာ လောက်၏၊ ထိုဘက်၌ တစ်တောင့်ထွာသည် ဥပစာ ဖြစ်သည်။ ခြေဆေး၍ ဝင်သောရဟန်း၏လည်းကောင်း၊ ကျင်ငယ်စွန့်ရန် ထွက်သောရဟန်း၏လည်းကောင်း တံခါးဝ၌ ထားအပ်သော ခြေဆေးကျောက်ဖျာမှလည်းကောင်း၊ ကျင်ငယ်စွန့်ရာအရပ်မှလည်းကောင်း ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် ရှိရာတိုင်အောင် တစ်တောင့်ထွာအနံရှိသော လမ်းသည် ဥပစာမည်၏။ ထိုညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်၏ ဥပစာ၌ ရပ်နေသော၊ သို့မဟုတ် ဝင်လာသော၊ သို့မဟုတ် ထွက်သွားသော ရဟန်း၏အနီးသို့ ကပ်ဝင်၍ အိပ်ရာနေရာ ပြုလိုသဖြင့် အိပ်ရာနေရာကို ကိုယ်တိုင် ခင်းအံ့၊ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ခင်းစေအံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါတိ ဧတ္ထ အဘိနိသီဒနမတ္တေန အဘိနိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ဒွေပိ ကရောတိ, ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိသီဒတော ဝါ နိပဇ္ဇတော ဝါ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ.

“ထိုင်မူလည်း ထိုင်အံ့၊ လျောင်းမူလည်း လျောင်းအံ့” ဟူသော ပုဒ်၌ ထိုင်ခြင်းမျှကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ လျောင်းခြင်းမျှကြောင့် သော်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ ထိုင်ခြင်း၊ လျောင်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို ပြုအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ခု သင့်၏။ ထ၍ ထ၍ ထိုင်သော သို့မဟုတ် လျောင်းသော ရဟန်းအား ပယောဂတိုင်း ပယောဂတိုင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

၁၂၂. ဥပစာရံ ဌပေတွာ သေယျံ သန္ထရတိ ဝါ သန္ထရာပေတိ ဝါတိ ဣမသ္မိံ ဣတော ပရေ စ ‘‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရေ’’တိအာဒိကေ ဒုက္ကဋဝါရေပိ ယထာ ဣဓ အဘိနိသီဒနမတ္တေ အဘိနိပဇ္ဇနမတ္တေ ဥဘယကရဏေ ပယောဂဘေဒေ စ ပါစိတ္တိယပ္ပဘေဒေါ ဝုတ္တော, ဧဝံ ဒုက္ကဋပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝရူပေန ဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေန ဧကဝိဟာရေ ဝါ ဧကပရိဝေဏေ ဝါ ဝသန္တေန အတ္ထော နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထေဝဿ နိဝါသော ဝါရိတော. အညဿ ပုဂ္ဂလိကေတိ ဣဓာပိ ဝိဿာသိကဿ ပုဂ္ဂလိကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကသဒိသမေဝ, တတ္ထ အနာပတ္တိ.

၁၂၂. “ဥပစာကို ချန်လှပ်၍ အိပ်ရာနေရာကို ခင်းလည်းခင်းအံ့၊ ခင်းလည်း ခင်းစေအံ့” ဟူသော ဤဒုက္ကဋ်ဝါရ၌လည်းကောင်း၊ ဤဝါရ၏နောက်၌ ဖြစ်သော “ကျောင်း၏ဥပစာ၌” အစရှိသော ဒုက္ကဋ်ဝါရအားလုံး၌လည်းကောင်း ဤပါစိတ်ဝါရ၌ ထိုင်ခြင်းမျှကြောင့်လည်းကောင်း၊ လျောင်းခြင်းမျှကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးစုံ ပြုခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပယောဂအပြားကြောင့်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ်အပြားကို ဟောတော်မူသကဲ့သို့ ဒုက္ကဋ်အပြားကိုလည်း ထို့အတူပင် သိအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ဤသို့ သဘောရှိသော ဝိသဘာဂပုဂ္ဂိုလ် (မသင့်မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်) နှင့်အတူ တစ်ကျောင်းတည်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ ပရိဝုဏ်တစ်ခုတည်း၌ သော်လည်းကောင်း အတူနေခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိပေ၊ ထို့ကြောင့် ထိုဝိသဘာဂရဟန်း၏ အလုံးစုံသော နေရာတို့၌ နေခြင်းကို တားမြစ်တော်မူအပ်ပြီ။ “သူတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၌” ဟူသည် ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း အကျွမ်းဝင်သော (ဝိဿာသက) ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပုဂ္ဂလိကအိပ်ရာနေရာသည် မိမိ၏ ပုဂ္ဂလိကအိပ်ရာနေရာနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၍ ထိုအရပ်၌ အာပတ်မသင့်ပေ။

၁၂၃. အာပဒါသူတိ [Pg.47] သစေ ဗဟိ ဝသန္တဿ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယော ပဝိသတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၂၃. “ဘေးအန္တရာယ်ရှိလတ်သော်” ဟူသည် အပြင်ဘက်၌ နေသောရဟန်းအား အသက်အန္တရာယ်၊ ဗြဟ္မစရိယအန္တရာယ် အကယ်၍ ဖြစ်အံ့၊ ဤသို့သော ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဝင်လာသောရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေပြီ။ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ဆဋ္ဌမြောက်ဖြစ်သော အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-ခုမြောက် နိကဍ္ဎနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၂၆. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဧကေန ပယောဂေန ဗဟုကေပိ ဒွါရေ အတိက္ကာမေတီတိ ယေ စတုဘူမကပဉ္စဘူမကာ ပါသာဒါ ဆသတ္တကောဋ္ဌကာနိ ဝါ စတုဿာလာနိ, တာဒိသေသု သေနာသနေသု ဟတ္ထေသု ဝါ ဂီဝါယ ဝါ ဂဟေတွာ အန္တရာ အဋ္ဌပေန္တော ဧကေန ပယောဂေန အတိက္ကာမေတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဌပေတွာ ဌပေတွာ နာနာပယောဂေဟိ အတိက္ကာမေန္တဿ ဒွါရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဟတ္ထေန အနာမသိတွာ ‘‘နိက္ခမာ’’တိ ဝတွာ ဝါစာယ နိက္ကဍ္ဎန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

၁၂၆. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - “တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် တံခါးများစွာကို လွန်စေအံ့” ဟူသည် ဘုံလေးဆင့် ဘုံငါးဆင့်ရှိသော ပြာသာဒ်များ၌သော်လည်းကောင်း၊ ခြောက်ခု ခုနစ်ခုသော တံခါးမုခ်ရှိသော လေးဘက်ကျောင်း တန်းလျားရှည်များ၌သော်လည်းကောင်း ထိုကဲ့သို့သော ကျောင်းများ၌ လက်၌သော်လည်းကောင်း၊ လည်ပင်း၌သော်လည်းကောင်း ကိုင်ဆွဲ၍ အကြား၌ ရပ်မတန့်စေဘဲ တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် ကျောင်းတံခါးပေါက်ကို ကျော်လွန်စေအံ့၊ တစ်ကြိမ်သာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ရပ်တန့်စေပြီးမှ အမျိုးမျိုးသော ပယောဂတို့ဖြင့် ကျော်လွန်စေသော ရဟန်းအား တံခါးပေါက် အရေအတွက်အတိုင်း ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။ လက်ဖြင့် မကိုင်တွယ်ဘဲ “ထွက်သွားလော့” ဟု နှုတ်ဖြင့် နှင်ထုတ်သောရဟန်းအားလည်း ဤနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။

အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ နိက္ကဍ္ဎာ’’တိ အာဏတ္တိမတ္တေ ဒုက္ကဋံ. သစေ သော သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကေပိ ဒွါရေ အတိက္ကာမေတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ‘‘ဧတ္တကာနိ ဒွါရာနိ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘ယာဝ မဟာဒွါရံ တာဝ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ ဝါ ဧဝံ နိယာမေတွာ အာဏတ္တော ဟောတိ, ဒွါရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ.

“သူတစ်ပါးကို စေခိုင်းအံ့” ဟူသောပုဒ်၌ “ဤရဟန်းကို ဆွဲထုတ်လော့” ဟု စေခိုင်းရုံမျှဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ထိုစေခိုင်းခံရသော ရဟန်းသည် တစ်ကြိမ် စေခိုင်းအပ်သည်ဖြစ်၍ တံခါးများစွာကို ကျော်လွန်စေအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်တစ်ခု သင့်၏။ အကယ်၍ “ဤမျှသော တံခါးတို့တိုင်အောင် ဆွဲထုတ်လော့” ဟု ဖြစ်စေ၊ “တံခါးမကြီးရှိရာတိုင်အောင် ဆွဲထုတ်လော့” ဟု ဖြစ်စေ ဤသို့ သတ်မှတ်၍ စေခိုင်းအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ တံခါးအရေအတွက်အတိုင်း ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။

တဿ ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ တဿ သန္တကံ ပတ္တစီဝရပရိဿာဝနဓမကရဏမဉ္စပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာဒိဘေဒံ, အန္တမသော ရဇနဆလ္လိမ္ပိ; ယော နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါ နိက္ကဍ္ဎာပေတိ ဝါ; တဿ ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနိ. ဂါဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

“ထိုရဟန်း၏ ပရိက္ခရာကို” ဟူသည် ထိုရဟန်း၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သပိတ်၊ သင်္ကန်း၊ ရေစစ်၊ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ ဘုံလျှို၊ ခေါင်းအုံး အစရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိက္ခရာကို အနည်းဆုံး ဆိုးရည်ခေါက်ကိုသော်လည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် ဆွဲထုတ်အံ့၊ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ဆွဲထုတ်စေအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ဝတ္ထုအရေအတွက်အတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်များ သင့်၏။ သို့သော်လည်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စုစည်းချည်နှောင်၍ ထားအပ်သော ပရိက္ခရာတို့၌ တစ်ကြိမ်သာ အာပတ်သင့်၏ဟု မဟာပစ္စရီ၌ မိန့်ဆိုထားသည်။

၁၂၇. အညဿ ပုဂ္ဂလိကေတိ ဣဓာပိ ဝိဿာသိကပုဂ္ဂလိကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကသဒိသမေဝ. ယထာ စ ဣဓ; ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ယတြ ပန ဝိသေသော ဘဝိဿတိ, တတြ ဝက္ခာမ.

၁၂၇. “သူတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂလိက၌” ဟူသည် ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း အကျွမ်းဝင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပရိက္ခရာသည် မိမိ၏ ပုဂ္ဂလိကပရိက္ခရာနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အကျွမ်းဝင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပုဂ္ဂလိကပရိက္ခရာသည် မိမိ၏ ပုဂ္ဂလိကပရိက္ခရာနှင့် တူသကဲ့သို့ အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌လည်း အကျွမ်းဝင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပုဂ္ဂလိကပရိက္ခရာသည် မိမိ၏ ပရိက္ခရာနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်သည်။ အထူးရှိလတံ့သော သိက္ခာပုဒ်၌မူ ထိုထိုသိက္ခာပုဒ်၌ ရှင်းပြပါအံ့။

၁၂၈. အလဇ္ဇိံ နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါတိအာဒီသု ဘဏ္ဍနကာရကကလဟကာရကမေဝ သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ လဘတိ, သော ဟိ ပက္ခံ လဘိတွာ သံဃမ္ပိ [Pg.48] ဘိန္ဒေယျ. အလဇ္ဇီအာဒယော ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတောယေဝ နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗာ, သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဥမ္မတ္တကဿာတိ သယံ ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၂၈. “အလဇ္ဇီရဟန်းကို ဆွဲထုတ်အံ့” အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ ရန်ဖြစ်တတ်သူ၊ ခိုက်ရန်ပြုတတ်သူကိုသာ အလုံးစုံသော သံဃာ့အာရာမ်မှ ဆွဲထုတ်ခွင့် ရှိ၏။ အကြောင်းမူကား ထိုရဟန်းသည် အသင်းအပင်းရလျှင် သံဃာကိုသော်လည်း ခွဲခြားတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အလဇ္ဇီရဟန်း အစရှိသူတို့ကိုမူ မိမိတို့ နေထိုင်ရာ အရပ်မှသာ ဆွဲထုတ်အပ်၏၊ အလုံးစုံသော သံဃာ့အာရာမ်မှ ဆွဲထုတ်ခြင်းငှာ မအပ်ပေ။ “အရူးအား” ဟူသည် ဆွဲထုတ်သောရဟန်း ကိုယ်တိုင် အရူးဖြစ်၍ ဆွဲထုတ်လျှင် အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသော စီရင်ချက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏ (ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏)၊ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော နိကဍ္ဎနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-ခုမြောက် ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၂၉. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – ဥပရိဝေဟာသကုဋိယာတိ ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာယ ဒွိဘူမိကကုဋိယာ ဝါ တိဘူမိကာဒိကုဋိယာ ဝါ. မဉ္စံ သဟသာ အဘိနိသီဒီတိ မဉ္စံ သဟသာ အဘိဘဝိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ; မဉ္စေ နိသီဒီတိ အတ္ထော. အဘီတိ ဣဒံ ပန ပဒသောဘနတ္ထံ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ. နိပ္ပတိတွာတိ နိပတိတွာ နိက္ခမိတွာ ဝါ. တဿ ဟိ ဥပရိ အာဏီပိ န ဒိန္နာ, တသ္မာ နိက္ခန္တော. ဝိဿရမကာသီတိ ဝိရူပံ အာတုရဿရမကာသိ.

၁၂၉. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ - “အထက်ဖြစ်သော ဝေဟာသကုဋိ၌” ဟူသည် အထက်ထပ်၌ အခင်းမခင်းရသေးသော (မဖုံးရသေးသော အပြင်ရှိသော) နှစ်ထပ်ကျောင်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ သုံးထပ်အစရှိသော ကျောင်း၌ သော်လည်းကောင်း ဟု ဆိုလိုသည်။ “ညောင်စောင်းကို အဆောတလျင် ထိုင်၏” ဟူသည် ညောင်စောင်းကို အလျင်အမြန် လွှမ်းမိုး၍ ထိုင်လိုက်၏။ သို့မဟုတ် ဤ “မဉ္စံ” ဟူသော ဒုတိယာဝိဘတ်ရှိသောပုဒ်သည် သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ရှိသောကြောင့် “ညောင်စောင်း၌ ထိုင်၏” ဟု အနက်ရသည်။ “အဘိ” ဟူသော သဒ္ဒါသည်ကား ပုဒ်တင့်တယ်စေရန် သုံးသော ဥပသာရမျှသာ ဖြစ်သည်။ “ကျွတ်ကျ၍” ဟူသည် ကျွတ်ကျ၍ သို့မဟုတ် ပြုတ်ထွက်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုညောင်စောင်းခြေ၏ အထက်၌ မယ်န သို့မဟုတ် စို့ကို မရိုက်ရသေးသောကြောင့် ပေါင်မှ ထွက်ပြီးလျှင် ပြုတ်ကျခြင်း ဖြစ်သည်။ “စူးစူးဝါးဝါး အော်ဟစ်၏” ဟူသည် ဖောက်ပြန်ဆိုးဝါးသော နာကျင်သူ၏ အသံကို ပြု၏။

၁၃၁. ဝေဟာသကုဋိ နာမ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ အသီသဃဋ္ဋာတိ ယာ ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမာဟိ တုလာဟိ သီသံ န ဃဋ္ဋေတိ, ဧတေန ဣဓ အဓိပ္ပေတာ ဝေဟာသကုဋိ ဒဿိတာ ဟောတိ, န ဝေဟာသကုဋိလက္ခဏံ. ယာ ဟိ ကာစိ ဥပရိ အစ္ဆိန္နတလာ ဒွိဘူမိကာ ကုဋိ တိဘူမိကာဒိကုဋိ ဝါ ‘‘ဝေဟာသကုဋီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အသီသဃဋ္ဋာ အဓိပ္ပေတာ. အဘိနိသီဒနာဒီသု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပယောဂဝသေန အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၃၁. “ဝေဟာသကုဋိမည်သည်... ဦးခေါင်းမထိခိုက်သော ကျောင်းတည်း” ဟူသည် အရပ်အမောင်း အလယ်အလတ်ရှိသော ယောက်ျား၏ ဦးခေါင်းကို အောက်ဆုံးဖြစ်သော ထုတ်၊ လျောက်တို့ဖြင့် မထိခိုက်သော ကျောင်းသည် ဝေဟာသကုဋိ မည်၏။ ဤပါဠိဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အလိုရှိအပ်သော ဝေဟာသကုဋိကို ပြတော်မူသည်ဖြစ်၏၊ ဝေဟာသကုဋိ၏ လက္ခဏာစစ်စစ်ကို ပြသည်မဟုတ်ပေ။ အထက်ထပ်၌ အခင်းမခင်းရသေးသော နှစ်ထပ်ကျောင်း၊ သုံးထပ်ကျောင်း အစရှိသည်တို့ကိုလည်း “ဝေဟာသကုဋိ” ဟူ၍ပင် ဆိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဦးခေါင်းမထိခိုက်သော (ဦးခေါင်းလွတ်သော) ကျောင်းကို အလိုရှိအပ်သည်။ ထိုင်ခြင်းအစရှိသည်တို့၌ ရှေ့သိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း ပယောဂအပြားအားဖြင့် အာပတ်အပြားကို သိအပ်၏။

၁၃၃. အဝေဟာသကုဋိယာတိ ဘူမိယံ ကတပဏ္ဏသာလာဒီသု အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ပရဿ ပီဠာ ကာတုံ. သီသဃဋ္ဋာယာတိ ယာယံ သီသဃဋ္ဋာ ဟောတိ, တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ အနောဏတေန ဝိစရိတုံ, တသ္မာ အသဉ္စရဏဋ္ဌာနတ္တာ ပရပီဠာ န ဘဝိဿတိ[Pg.49]. ဟေဋ္ဌာ အပရိဘောဂံ ဟောတီတိ ယဿာ ဟေဋ္ဌာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာဒီနံ နိက္ခိတ္တတ္တာ အပရိဘောဂံ ဟောတိ, တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. ပဒရသဉ္စိတံ ဟောတီတိ ယဿာ ဥပရိမတလံ ဒါရုဖလကေဟိ ဝါ ဃနသန္ထတံ ဟောတိ, သုဓာဒိပရိကမ္မကတံ ဝါ တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. ပဋာဏိ ဒိန္နာ ဟောတီတိ မဉ္စပီဌာနံ ပါဒသိခါသု အာဏီ ဒိန္နာ ဟောတိ, ယတ္ထ နိသီဒန္တေပိ န နိပ္ပတန္တိ, တာဒိသေ မဉ္စပီဌေ နိသီဒတောပိ အနာပတ္တိ. တသ္မိံ ဌိတောတိ အာဟစ္စပါဒကေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဌိတော ဥပရိ နာဂဒန္တကာဒီသု လဂ္ဂိတကံ စီဝရံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ ဂဏှာတိ ဝါ, အညံ ဝါ လဂ္ဂေတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၃၃. "Avehāsakuṭiyāti" ဟူသည်မှာ မြေပေါ်တွင် ဆောက်လုပ်ထားသော သစ်ရွက်ကျောင်း စသည်တို့၌ (ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ပေါ်၌) ထိုင်သော သို့မဟုတ် အိပ်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုမြေပေါ်ရှိ သစ်ရွက်ကျောင်း စသည်တို့၌ သူတစ်ပါးအား နှိပ်စက်ခြင်းကို မပြုနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ "Sīsaghaṭṭāyāti" ဟူသည်မှာ ဦးခေါင်းနှင့် ထိခိုက်မိလောက်သော ကုဋိကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ကုဋိ၌လည်း ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ပေါ်၌ ထိုင်သော သို့မဟုတ် အိပ်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုပြာသာဒ်အောက်ထပ်၌ ခန္ဓာကိုယ်ကို မကိုင်းညွတ်ဘဲ မလှည့်လည်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ လှည့်လည်သွားလာရာ အရပ်မဟုတ်သည့်အတွက် သူတစ်ပါးကို နှိပ်စက်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ "Heṭṭhā aparibhogaṃ hotīti" ဟူသည်မှာ အကြင်ကုဋိ၏အောက်၌ သစ်ဝါး စသော အဆောက်အဦပစ္စည်းများကို သိုလှောင်ထားသောကြောင့် မသုံးစွဲအပ်သော ကုဋိမျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ကုဋိ၌လည်း ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ပေါ်၌ ထိုင်သော သို့မဟုတ် အိပ်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ "Padarasañcitaṃ hotīti" ဟူသည်မှာ အကြင်ကုဋိ၏ အထက်မျက်နှာပြင်ကို သစ်သားပျဉ်ချပ်များဖြင့် စေ့စပ်သေချာစွာ ခင်းထားခြင်း သို့မဟုတ် အင်္ဂတေစသည်တို့ဖြင့် ပရိကံပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ကုဋိ၌လည်း ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ပေါ်၌ ထိုင်သော သို့မဟုတ် အိပ်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ "Paṭāṇi dinnā hotīti" ဟူသည်မှာ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့၏ ခြေထောက်ဖျားတို့၌ စို့ (မယ်န) ကို ရိုက်နှက်တပ်ဆင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်သော်လည်း ခြေထောက်များ ကျွတ်မကျနိုင်သော ထိုကဲ့သို့သော ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၌ ထိုင်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ "Tasmiṃ ṭhitoti" ဟူသည်မှာ အပေါင်၌ စွပ်ထားသော ခြေထောက်ရှိသည့် ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ပေါ်၌ ရပ်လျက် အထက်ရှိ ဆင်စွယ်ကောက် စသည်တို့၌ ချိတ်ဆွဲထားသော သင်္ကန်း သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိက္ခရာကို ယူငြားအံ့ သို့မဟုတ် အခြားပရိက္ခရာကို ချိတ်ဆွဲငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၏ အနက်သည် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ သညာမဲ့သော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ စိတ်မရှိဘဲလည်း ဖြစ်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ပညတ်တော်ကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ကာယကံ၌ ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ရှစ်ခုမြောက် ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၁၃၅. နဝမသိက္ခာပဒေ – ယာဝ ဒွါရကောသာတိ ဧတ္ထ ဒွါရကောသော နာမ ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဒွါရဗာဟတော ပဋ္ဌာယ ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဒွါရဿ ဥဘောသု ပဿေသု ကဝါဋပ္ပမာဏ’’န္တိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကဝါဋံ နာမ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထမ္ပိ ဟောတိ ဒွိဟတ္ထမ္ပိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သုဝုတ္တံ. တဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဘဂဝတာပိ ‘‘ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ’’တိ အယံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ကတော. အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာတိ သကဝါဋကဒွါရဗန္ဓဋ္ဌပနာယ; သကဝါဋကဿ ဒွါရဗန္ဓဿ နိစ္စလဘာဝတ္ထာယာတိ အတ္ထော. ဒွါရဋ္ဌပနာယာတိ ဣဒမ္ပိ ဟိ ပဒဘာဇနံ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ကဝါဋဉှိ လဟုပရိဝဋ္ဋကံ ဝိဝရဏကာလေ ဘိတ္တိံ အာဟနတိ, ပိဒဟနကာလေ ဒွါရဗန္ဓံ. တေန အာဟနနေန ဘိတ္တိ ကမ္ပတိ, တတော မတ္တိကာ စလတိ, စလိတွာ သိထိလာ ဝါ ဟောတိ ပတတိ ဝါ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ နေဝ မာတိကာယံ န ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ပန ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေသိ ပုနပ္ပုနံ လေပါပေသီ’’တိ အဓိကာရတော ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယ ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၃၅. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌— "yāva dvārakosā" ဟူသော စကားရပ်၌ "ဒွါရကောသ" မည်သည် တံခါးပေါင်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ တံခါးရွက်၏ အကျယ်ပမာဏရှိသော နေရာ ဖြစ်သည်။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူကား "တံခါးတိုင်မှ စ၍ တစ်တောင်ခွဲအရပ်" ဟု ဆိုသည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူကား "တံခါးပေါက်၏ ဘေးနှစ်ဖက်၌ တံခါးရွက်ပမာဏရှိသော နေရာသည် ဒွါရကောသမည်၏" ဟု ဆိုသည်။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌ "တံခါးရွက်မည်သည် တစ်တောင်ခွဲလည်း ရှိတတ်၏၊ နှစ်တောင်လည်း ရှိတတ်၏၊ နှစ်တောင်ခွဲလည်း ရှိတတ်၏" ဟု ဆိုသည်။ ထိုစကားသည် ကောင်းစွာ ဆိုအပ်သော စကား ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်တောင်ခွဲပမာဏကိုသာ ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း "တံခါးပေါင်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ တစ်တောင်နှင့် တစ်ထွာ (ဟတ္ထပါသ်) အရပ်" ဟု ဤအလွန်ဆုံးပမာဏကို ညွှန်ပြတော်မူခဲ့သည်။ "aggaḷaṭṭhapanāya" ဟူသည် တံခါးရွက်နှင့်တကွသော တံခါးပေါင်ကို ခိုင်ခံ့စေရန် (တံခါးရွက်နှင့်တကွသော တံခါးပေါင် မလှုပ်မရှား တည်တံ့စေရန်) ဟု အနက်ရသည်။ "dvāraṭṭhapanāya" ဟူသော ဤပဒဘာဇနီ စကားရပ်သည်လည်း ဤမလှုပ်မရှား တည်တံ့စေရန်ဟူသော အနက်ကိုပင် ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ အလိုတော်ကား— တံခါးရွက်သည် လျင်မြန်စွာ လှည့်လည်တတ်သည်ဖြစ်၍ ဖွင့်သောအခါ နံရံကို ထိခိုက်မိတတ်၏၊ ပိတ်သောအခါ တံခါးပေါင်ကို ထိခိုက်မိတတ်၏။ ထိုသို့ ထိခိုက်မိခြင်းကြောင့် နံရံရှိ မြေညက် (အင်္ဂတေ) သည် လှုပ်ရှားတတ်၏၊ လှုပ်ရှားသဖြင့် လျော့ရဲခြင်း သို့မဟုတ် ကွာကျခြင်း ဖြစ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက "yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya (တံခါးပေါင်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် တံခါးရွက်အကျယ် တိုင်အောင် တံခါးပေါင်ကို ခိုင်ခံ့စေရန်)" ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်နှင့် ပတ်သက်၍ "ဤမည်သော ကိစ္စကို ပြုလုပ်ရမည်" ဟု မာတိကာ၌လည်းကောင်း၊ ပဒဘာဇနီ၌လည်းကောင်း အတိအကျ ဟောတော်မမူသော်လည်း အကြောင်းဝတ္ထု ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၌ "အထပ်ထပ် မိုးစေ၏၊ အထပ်ထပ် လိမ်းကျံစေ၏" ဟူသော စကားရပ်၏ အခွင့်အာဏာအရ တံခါးပေါင်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် နှစ်တောင်ခွဲအရပ်တိုင်အောင် တံခါးရွက် တံခါးပေါင်တို့ မလှုပ်ရှားစေရန် အထပ်ထပ် ကိုယ်တိုင် လိမ်းကျံအပ် သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို လိမ်းကျံစေအပ်၏ဟု ဤသို့ အနက်ကို မှတ်ယူအပ်သည်။

ယံ [Pg.50] ပန ပဒဘာဇနေ ‘‘ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဿ ဝေမဇ္ဈေ ဒွါရံ ဟောတိ, ဥပရိဘာဂေ ဥစ္စာ ဘိတ္တိ, တဿ တီသု ဒိသာသု သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ ဥပစာရော ဟောတိ, ခုဒ္ဒကဿ ဝိဟာရဿ ဒွီသု ဒိသာသု ဥပစာရော ဟောတိ. တတြာပိ ယံ ဘိတ္တိံ ဝိဝရိယမာနံ ကဝါဋံ အာဟနတိ, သာ အပရိပူရဥပစာရာပိ ဟောတိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန တီသု ဒိသာသု သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ ဒွါရဿ နိစ္စလဘာဝတ္ထာယ လေပေါ အနုညာတော. သစေ ပနဿ ဒွါရဿ အဓောဘာဂေပိ လေပေါကာသော အတ္ထိ, တမ္ပိ လိမ္ပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာလောကသန္ဓိပရိကမ္မာယာတိ ဧတ္ထ အာလောကသန္ဓီတိ ဝါတပါနကဝါဋကာ ဝုစ္စန္တိ, တေပိ ဝိဝရဏကာလေ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ အတိရေကမ္ပိ ဘိတ္တိပ္ပဒေသံ ပဟရန္တိ. ဥပစာရော ပနေတ္ထ သဗ္ဗဒိသာသု လဗ္ဘတိ, တသ္မာ သဗ္ဗဒိသာသု ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော အာလောကသန္ဓိပရိကမ္မတ္ထာယ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

ပဒဘာဇနီ၌ "တံခါးပေါင်၏ ပတ်ဝန်းကျင် ဟတ္ထပါသ် (တစ်တောင်နှင့် တစ်ထွာ) အရပ်" ဟု ဆိုအပ်သော စကားနှင့် ပတ်သက်၍— အကြင်ကျောင်း၏ အလယ်၌ တံခါးပေါက်ရှိပြီး အထက်ပိုင်း၌ မြင့်သော နံရံရှိပါက ထိုကျောင်း၏ သုံးဘက်သော အရပ်တို့၌ ပတ်ဝန်းကျင် ဟတ္ထပါသ်သည် ဥပစာ ဖြစ်၏။ ကျောင်းငယ်ဖြစ်ပါက နှစ်ဘက်သော အရပ်တို့၌ ဥပစာ ဖြစ်၏။ ထိုကျောင်းငယ်၌လည်း ဖွင့်အပ်သော တံခါးရွက်က ရိုက်ခတ်မိသော နံရံသည် ဟတ္ထပါသ်ဥပစာ မပြည့်သော်လည်း အလွန်ဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် သုံးဘက်သော အရပ်တို့၌ ပတ်ဝန်းကျင် ဟတ္ထပါသ်တိုင်အောင် တံခါးမလှုပ်မရှား ခိုင်ခံ့စေရန် လိမ်းကျံခြင်းကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတံခါး၏ အောက်ဘက်၌လည်း လိမ်းကျံရမည့်နေရာ ရှိပါက ထိုနေရာကိုလည်း လိမ်းကျံအပ်၏။ "ālokasandhiparikammāya" ဟူသော ပါဌ်၌ "အာလောကသန္ဓိ" ဟု လေသောက်ပြူတင်းတံခါးရွက်ငယ်များကို ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုတံခါးရွက်ငယ်များသည်လည်း ဖွင့်သောအခါ တစ်ထွာခန့် သို့မဟုတ် တစ်ထွာထက် ပိုသော နံရံအရပ်ကို ရိုက်ခတ်တတ်သည်။ ဤလေသောက်ပြူတင်း၌ ဥပစာကို အရပ်အားလုံး၌ ရရှိနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် အရပ်အားလုံး၌ တံခါးရွက်၏ အကျယ်ပမာဏရှိသော နေရာကို လေသောက်ပြူတင်း တံခါးရွက်များ ခိုင်ခံ့စေရန် ကိုယ်တိုင် လိမ်းကျံအပ် သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို လိမ်းကျံစေအပ်၏ဟု ဤပါဌ်၌ အလိုတော် ရှိသည်။

သေတဝဏ္ဏန္တိအာဒိကံ န မာတိကာယ ပဒဘာဇနံ. ဣမိနာ ဟိ ဝိဟာရဿ ဘာရိကတ္တံ နာမ နတ္ထီတိ ပဒဘာဇနေယေဝ အနုညာတံ, တသ္မာ သဗ္ဗမေတံ ယထာသုခံ ကတ္တဗ္ဗံ.

"setavaṇṇaṃ (အင်္ဂတေအဖြူသုတ်ခြင်း)" အစရှိသော စကားသည် မာတိကာ၏ ပဒဘာဇနီ မဟုတ်ပေ။ ဤသို့ အဖြူသုတ်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ကျောင်းအား ဝန်လေးခြင်း မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ပဒဘာဇနီ၌ပင် ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဖြူသုတ်ခြင်း စသည်တို့အားလုံးကို အဆင်ပြေသလို (အလိုရှိသလို) ပြုလုပ်နိုင်သည်။

ဧဝံ လေပကမ္မေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတွာ ပုန ဆဒနေ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွတ္တိစ္ဆဒနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒွတ္တိစ္ဆဒနဿ ပရိယာယန္တိ ဆဒနဿ ဒွတ္တိပရိယာယံ; ပရိယာယော ဝုစ္စတိ ပရိက္ခေပေါ, ပရိက္ခေပဒွယံ ဝါ ပရိက္ခေပတ္တယံ ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အပ္ပဟရိတေ ဌိတေနာတိ အဟရိတေ ဌိတေန. ဟရိတန္တိ စေတ္ထ သတ္တဓညဘေဒံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ မုဂ္ဂမာသတိလကုလတ္ထအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒိဘေဒဉ္စ အပရဏ္ဏံ အဓိပ္ပေတံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဟရိတံ နာမ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ အပရဏ္ဏ’’န္တိ.

ဤသို့ လိမ်းကျံခြင်းကိစ္စ၌ ပြုလုပ်ရမည့်အရာကို ပြသပြီးနောက် တစ်ဖန် အမိုးမိုးခြင်း၌ ပြုလုပ်ရမည့်အရာကို ပြသရန် "dvatticchadanassa" အစရှိသော စကားကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကား၌ "dvatticchadanassa pariyāyaṃ" ဟူသည် အမိုးကို နှစ်ထပ် သို့မဟုတ် သုံးထပ် ပတ်ပတ်လည် မိုးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပရိယာယဟူသည် ပတ်ပတ်လည် မိုးခြင်း (ပရိက္ခေပ) ကို ခေါ်သည်။ ပတ်ပတ်လည် နှစ်ထပ် သို့မဟုတ် ပတ်ပတ်လည် သုံးထပ်တိုင်အောင် စီမံမိုးအပ်၏ဟု အနက်ရသည်။ "appaharite ṭhitena" ဟူသည် စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲသီးနှံ မရှိသော အရပ်၌ ရပ်လျက်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာ၌ "ဟရိတ" ဟူသည် စပါးမျိုးခုနစ်ပါးတည်းဟူသော ပုဗ္ဗဏ္ဏကောက်ပဲနှင့် ပဲနောက်၊ ပဲကြီး၊ နှမ်း၊ ပဲပိစပ်၊ ဗူး၊ ဖရုံ အစရှိသော အပရဏ္ဏပဲမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် "ဟရိတမည်သည် ပုဗ္ဗဏ္ဏနှင့် အပရဏ္ဏ ဖြစ်သည်" ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

သစေ ဟရိတေ ဌိတော အဓိဋ္ဌာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မိမ္ပိ ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဗီဇံ န တာဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဝဿေ ဝါ ပန ပတိတေ သမ္ပဇ္ဇိဿတိ, တမ္ပိ ဟရိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝရူပေ ခေတ္တေပိ ဌိတေန န အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, အဟရိတေယေဝ ဌိတေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တတြာပိ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ, ပိဋ္ဌိဝံသဿ ဝါ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာယ ဝါ ဥပရိ ထုပိကာယ ဝါ ပဿေ နိသိန္နော ဆဒနမုခဝဋ္ဋိအန္တေန ဩလောကေန္တော ယသ္မိံ ဘူမိဘာဂေ ဌိတံ ပဿတိ, ယသ္မိဉ္စ ဘူမိဘာဂေ ဌိတော, တံ ဥပရိ နိသိန္နကံ ပဿတိ, တသ္မိံ [Pg.51] ဌာနေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တဿ အန္တော အဟရိတေပိ ဌတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ? ဝိဟာရဿ ဟိ ပတန္တဿ အယံ ပတနောကာသောတိ.

"စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲရှိရာ၌ ရပ်၍ စီမံပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏" ဟူသော စကား၌— အကြင်လယ်ကွင်း၌ စိုက်ပျိုးထားသော မျိုးစေ့သည် မပြည့်စုံသေးသော်လည်း မိုးရွာချပါက ပြည့်စုံလန်းဆန်းလာမည် ဖြစ်သောကြောင့် ထိုမျိုးစေ့ရှိရာ မြေသည်လည်း "ဟရိတ (စိမ်းစိုသော အရပ်)" အုပ်စုထဲသို့သာ ဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော လယ်ကွင်း၌ ရပ်လျက် မစီမံအပ်ပေ။ စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲမရှိရာ အရပ်၌သာ ရပ်လျက် စီမံအပ်၏။ ထိုသို့ စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲမရှိရာအရပ်၌ ရပ်၍ စီမံရာ၌လည်း အပိုင်းအခြားကား ဤသို့ ဖြစ်၏— ခေါင်လျှောက်ဝါး၏ အထက်၌ဖြစ်စေ၊ စုလစ်မွန်းချွန် အထွတ်တပ်ထားသော အချက်၏ အထက်၌ဖြစ်စေ၊ ထုပိကာ (အထွတ်တုပိကာ) ဘေး၌ဖြစ်စေ ထိုင်နေသော ယောကျ်ားသည် အမိုးစွန်းခြင်ပိတ်ဖြင့် ငုံ့ကြည့်သောအခါ အကြင်မြေအရပ်၌ ရပ်နေသော ရဟန်းကို မြင်နိုင်၏၊ ရပ်နေသော ရဟန်းကလည်း အထက်တွင် ထိုင်နေသော ထိုယောကျ်ားကို မြင်နိုင်၏။ ထိုသို့ အချင်းချင်း မြင်သာသော နေရာမျိုး၌ ရပ်၍ စီမံအပ်၏။ ထိုအပိုင်းအခြား၏ အတွင်း၌ စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲမရှိသော်လည်း ရပ်၍ စီမံခွင့် မရနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— ကျောင်းပြိုကျလာပါက ထိုနေရာသည် ပြိုကျရာအရပ် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

၁၃၆. မဂ္ဂေန ဆာဒေန္တဿာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေန ဆာဒနံ နာမ အပရိက္ခိပိတွာ ဥဇုကမေဝ ဆာဒနံ; တံ ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာဟိ လဗ္ဘတိ. ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ဒွေ မဂ္ဂါ သစေ ဒုစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ, အပနေတွာပိ ပုနပ္ပုနံ ဆာဒေတုံ လဗ္ဘတိ, တသ္မာ ယထာ ဣစ္ဆတိ; တထာ ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယံမဂ္ဂံ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝံ ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. ပရိယာယေနာတိ ပရိက္ခေပေန. ဧဝံဆဒနံ ပန တိဏပဏ္ဏေဟိ လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ဣဓာပိ ယထာ ဣစ္ဆတိ တထာ ဒွေ ပရိယာယေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယံ ပရိယာယံ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝံ ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. သစေ န ပက္ကမတိ, တုဏှီဘူတေန ဌာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ဆဒနံ ဆဒနူပရိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပရူပရိစ္ဆန္နော ဟိ ဝိဟာရော စိရံ အနောဝဿကော ဟောတီတိ မညမာနာ ဧဝံ ဆာဒေန္တိ. တတော စေ ဥတ္တရိန္တိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝါ ပရိယာယာနံ ဝါ ဥပရိ စတုတ္ထေ မဂ္ဂေ ဝါ ပရိယာယေ ဝါ.

၁၃၆. ‘Maggena chādentassa’ ဟူသော ပုဒ်၌ ‘လမ်းစဉ်အားဖြင့် မိုးခြင်း’ (maggena chādanaṃ) မည်သည်မှာ ပတ်ပတ်လည် မလှည့်ပတ်ဘဲ တိုက်ရိုက် ဖြောင့်ဖြောင့်သာ မိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အမိုးမျိုးကို အုတ်၊ ကျောက်၊ အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရာ၌ ရရှိနိုင်သည်။ ‘အစဉ်အတန်း နှစ်ခုကို စီမံ၍’ (dve magge adhiṭṭhahitvā) ဟူသည်မှာ အစဉ်အတန်း နှစ်ခုတို့သည် မကောင်းသဖြင့် မိုးအပ်ပါက ဖယ်ရှားဖျက်ဆီး၍ ဖြစ်စေ၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်စေ မိုးရန် အခွင့်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိအလိုရှိသည့်အတိုင်း အစဉ်အတန်း နှစ်ခုကို စီမံပြီးနောက် သုံးခုမြောက် အစဉ်အတန်းကို ‘ယခုအခါတွင် ဤကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ဤအတိုင်း မိုးပါတော့’ ဟု ခိုင်းစေကာ ဖဲသွားရမည်။ ‘Pariyāyena’ ဟူသည်မှာ ပတ်ပတ်လည် လှည့်ပတ်၍ မိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လှည့်ပတ်မိုးခြင်းမျိုးကိုမူ မြက်၊ သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရာ၌ ရရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤပရိယာယမိုးခြင်း၌လည်း မိမိအလိုရှိသည့်အတိုင်း လှည့်ပတ်မိုးခြင်း အစီအရင် နှစ်ခုကို စီမံပြီးနောက် သုံးခုမြောက် လှည့်ပတ်မိုးခြင်းကို ‘ယခုအခါတွင် ဤကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ဤအတိုင်း မိုးပါတော့’ ဟု စေခိုင်းကာ ဖဲသွားရမည်။ အကယ်၍ မဖဲသွားလိုသေးပါက ဆိတ်ဆိတ်နေလျက် ရပ်တည်ရမည်။ ဤအမိုးအလုံးစုံကိုလည်း အမိုး၏ အထက်၌ အဆင့်ဆင့် မိုးခြင်းဟု သိအပ်၏။ အထက်အထက်၌ အဆင့်ဆင့် မိုးအပ်သော ကျောင်းသည် ကြာမြင့်စွာ မိုးမစွတ်နိုင်ဟု ယူဆမှတ်ထင်ကြသဖြင့် ဤသို့ အထပ်ထပ် မိုးကြကုန်၏။ ‘ထိုထက် အလွန်ဖြစ်အံ့’ (tato ce uttari) ဟူသည်မှာ သုံးခုသော အစဉ်အတန်းတို့၏ သို့မဟုတ် လှည့်ပတ်မိုးခြင်းတို့၏ အထက် လေးခုမြောက် အစဉ်အတန်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ လှည့်ပတ်မိုးခြင်း၌ သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

၁၃၇. ကရဠေ ကရဠေတိ တိဏမုဋ္ဌိယံ တိဏမုဋ္ဌိယံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၃၇. ‘Karaḷe karaḷe’ ဟူသည်မှာ မြက်တစ်ဆုပ်စီ တစ်ဆုပ်စီ၌ ဟူလို။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၍ ကိရိယသိက္ခာပုဒ်၊ နောသညာဝိမောက္ခသိက္ခာပုဒ်၊ အစိတ္တကသိက္ခာပုဒ်၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံ ဝစီကံ၌ ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝေဒနာသုံးပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၁၄၀. ဒသမသိက္ခာပဒေ – ဇာနံ သပ္ပာဏကန္တိ သပ္ပာဏကံ ဧတန္တိ ယထာ တထာ ဝါ ဇာနန္တော. သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါတိ တေန ဥဒကေန သယံ ဝါ သိဉ္စေယျ, အညံ ဝါ အာဏာပေတွာ သိဉ္စာပေယျ. ပါဠိယံ ပန ‘‘သိဉ္စေယျာတိ သယံ သိဉ္စတီ’’တိ ဤဒိသာနံ ဝစနာနံ အတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၄၀. ဆယ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ ‘ပိုးရှိသည်ဟု သိလျက်’ (jānaṃ sappāṇakaṃ) ဟူသည်မှာ ‘ဤရေ၌ ပိုးရှိ၏’ ဟု မည်သို့မဆို တစ်နည်းနည်းဖြင့် သိလျက် ဟူလို။ ‘သွန်းလောင်းသော်လည်းကောင်း၊ သွန်းလောင်းစေသော်လည်းကောင်း’ (siñceyya vā siñcāpeyya vā) ဟူသည်ကား ထိုရေဖြင့် ကိုယ်တိုင်သော်လည်းကောင်း သွန်းလောင်းအံ့၊ အခြားသူကို စေခိုင်း၍သော်လည်းကောင်း သွန်းလောင်းစေအံ့။ ပါဠိတော်၌လာသော ‘သွန်းလောင်းအံ့ဟူသည်မှာ ကိုယ်တိုင်သွန်းလောင်းခြင်းတည်း’ ဟူသော ဤသို့သော စကားတို့၏ အနက်ကို ရှေးပထဝီခဏနသိက္ခာပုဒ် စသည်တို့၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။

တတ္ထ ဓာရံ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ သိဉ္စန္တဿ ဧကသ္မိံ ဥဒကဃဋေ ဧကာဝ အာပတ္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗဘာဇနေသု. ဓာရံ ဝိစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပန ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ[Pg.52]. မာတိကံ သမ္မုခံ ကရောတိ, ဒိဝသမ္ပိ သန္ဒတု, ဧကာဝ အာပတ္တိ. သစေ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓိတွာ အညတော အညတော နေတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ. သကဋဘာရမတ္တဉ္စေပိ တိဏံ ဧကပယောဂေန ဥဒကေ ပက္ခိပတိ, ဧကာဝ အာပတ္တိ. ဧကေကံ တိဏံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပက္ခိပန္တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ. မတ္တိကာယပိ အညေသုပိ ကဋ္ဌဂေါမယာဒီသု ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ပန မဟာဥဒကံ သန္ဓာယ န ဝုတ္တံ, ယံ တိဏေ ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ ပက္ခိတ္တာယ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, အာဝိလံ ဝါ ဟောတိ, ယတ္ထ ပါဏကာ မရန္တိ, တာဒိသံ ဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ထိုသွန်းလောင်းခြင်း စသည်တို့တွင် ရေအလျဉ်ကို မပြတ်စေဘဲ တစ်ဆက်တည်း သွန်းလောင်းသော ရဟန်းအား ရေအိုးတစ်လုံးလျှင် အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏။ ခွက်အမျိုးမျိုးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေအလျဉ်ကို ဖြတ်၍ သွန်းလောင်းသော ရဟန်းအားမူကား လုံ့လ (ပယောဂ) တိုင်း၌ အာပတ်သင့်၏။ ပိုးရှိသော ရေမြောင်းကို မိမိလိုရာဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ စီးဆင်းစေအံ့၊ တစ်နေ့လုံး စီးသွားစေကာမူ အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏။ အကယ်၍ ထိုထိုအရပ်၌ ဆီးတားကာ အခြားတစ်ပါးသော အရပ်တို့သို့ လွှဲပြောင်းသယ်ဆောင်အံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ပယောဂတိုင်း၌ အာပတ်သင့်၏။ လှည်းတစ်စီးတိုက်လောက်သော မြက်ကို တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် ရေ၌ ပစ်ချပါက အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏။ မြက်တစ်ပင်ချင်း သို့မဟုတ် သစ်ရွက်တစ်ရွက်ချင်းစီကို ပစ်ချသော ရဟန်းအား ပယောဂတိုင်း၌ အာပတ်သင့်၏။ မြေညက်၊ အခြားသော ထင်း၊ နွားချေး စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤစကားကို ရေထုကြီးကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူသည်မဟုတ်။ မြက် သို့မဟုတ် မြေညက်ကို ထည့်လိုက်သောအခါ ကုန်ခန်းသွားနိုင်သော သို့မဟုတ် နောက်ကျုသွားနိုင်သော၊ ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန်များ သေကျေနိုင်သော ထိုသို့သော ရေနည်းနည်းကိုသာ ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူကြောင်း သိအပ်၏။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အနက်သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည်သာ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏။ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ်၊ သညာဝိမောက္ခသိက္ခာပုဒ် (ဝီတိက္ကမသညာမရှိလျှင် အာပတ်မှ လွတ်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်)၊ သစိတ္တကသိက္ခာပုဒ်၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံ ဝစီကံ၌ ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိသည်။

သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သေနာသနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက် အစဉ်အတိုင်း ဒုတိယမြောက် သေနာသနဝဂ် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

၃. ၃-ဩဝါဒဝဂ်။

၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ဩဝါဒသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၁၄၁-၁၄၄. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – လာဘိနော ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ န တေသံ ဘိက္ခုနိယော ဒေန္တိ, န ဒါပေန္တိ, မဟာကုလေဟိ ပဗ္ဗဇိတာ ပန ကုလဓီတရော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတာနံ ဉာတိမနုဿာနံ ‘‘ကုတော အယျေ ဩဝါဒံ ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ လဘထာ’’တိ ပုစ္ဆန္တာနံ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ ထေရော ဩဝဒတီ’’တိ အသီတိမဟာသာဝကေ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကထာနုသာရေန တေသံ သီလသုတာစာရဇာတိဂေါတ္တာဒိဘေဒံ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏံ ကထယန္တိ. ဧဝရူပါ ဟိ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. တတော ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ ထေရာနံ စီဝရာဒိဘေဒံ မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ အဘိဟရိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘိနော ဟောန္တိ စီဝရ…ပေ… ပရိက္ခာရာန’’န္တိ.

၁၄၁-၁၄၄. ဘိက္ခုနီဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ‘လာဘ်ရရှိကြကုန်၏’ (lābhino honti) ဟူသော စကားရပ်၌ ထိုမထေရ်တို့အား ဘိက္ခုနီတို့က ကိုယ်တိုင်လည်း လှူဒါန်းခြင်းမပြု၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မလှူစေကြပေ။ သို့သော် အမျိုးကောင်း၊ အနွယ်ကောင်းကြီးများမှ ထွက်၍ ရဟန်းပြုကြသော အမျိုးသမီး (ဘိက္ခုနီ) တို့သည် မိမိတို့ထံ လာရောက်ကြသော ဆွေမျိုးသားချင်းများက ‘အရှင်မတို့... မည်သည့်မထေရ်ထံမှ ဩဝါဒ (အဆုံးအမ)၊ ဥဒ္ဒေသ (သင်ယူအပ်သောပါဠိ) နှင့် ပရိပုစ္ဆာ (အဖန်ဖန် မေးမြန်းအပ်သော အဋ္ဌကထာ) တို့ကို ရရှိကြပါသနည်း’ ဟု မေးမြန်းကြသောအခါ ‘ထိုမည်သော မထေရ်၊ ဤမည်သော မထေရ် ဆုံးမပါသည်’ ဟု ရှစ်ကျိပ်သော မဟာသာဝကတို့ကို ရည်ညွှန်း၍ မေးခွန်းအလိုက် ထိုမထေရ်တို့၏ သီလ၊ သုတ၊ အကျင့်၊ အမျိုးအနွယ် အစရှိသော လက်ရှိထင်ရှားရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ပြောကြားကြကုန်၏။ ဤသို့ ထင်ရှားရှိသော ဂုဏ်များကို ပြောကြားခြင်းမှာ အပ်စပ်လှပေသည်။ ထိုစကားကို ကြားရ၍ ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိကြသော လူတို့သည် မထေရ်တို့အား သင်္ကန်း အစရှိသော များပြားလှစွာသော လာဘ်သက္ကာရ အသုံးအဆောင်များကို ဆောင်ယူလှူဒါန်းကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သင်္ဂီတိကာရဆရာတို့က ‘မထေရ်တို့သည် သင်္ကန်း...ပ... အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း လာဘ်ရရှိကြကုန်၏’ (lābhino honti cīvara...pe... parikkhārānaṃ) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ကြသည်။

ဘိက္ခုနိယော [Pg.53] ဥပသင်္ကမိတွာတိ တေသံ ကိရ သန္တိကေ တာသု ဧကာ ဘိက္ခုနီပိ န အာဂစ္ဆတိ, လာဘတဏှာယ ပန အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယာ တာသံ ဥပဿယံ အဂမံသု. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘိက္ခုနိယော ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ. တာပိ ဘိက္ခုနိယော စလစိတ္တတာယ တေသံ ဝစနံ အကံသုယေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ တာ ဘိက္ခုနိယော…ပေ… နိသီဒိံသူ’’တိ. တိရစ္ဆာနကထန္တိ သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပိ တိရစ္ဆာနဘူတံ ရာဇကထာဒိမနေကဝိဓံ နိရတ္ထကကထံ. ဣဒ္ဓေါတိ သမိဒ္ဓေါ, သဟိတတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဗဟုရသော လက္ခဏပဋိဝေဓသံယုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော.

‘ဘိက္ခုနီတို့ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍’ (bhikkhuniyo upasaṅkamitvā) ဟူသော ပုဒ်၌ လျှို့ဝှက်သောအနက်ကို ဖော်ပြရသော် ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ထံသို့ ထိုဘိက္ခုနီတို့တွင် တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ လာရောက်ခြင်းမရှိပေ။ စင်စစ်မူကား လာဘ်လာဘကို တပ်မက်သော တဏှာဆွဲငင်ရာသို့ ပါသွားသော စိတ်နှလုံးရှိကြသဖြင့် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကိုယ်တိုင် ထိုဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းသို့ သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ သွားခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ ‘ဘိက္ခုနီတို့ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍’ ဟု သင်္ဂီတိကာရဆရာတို့ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည်လည်း စိတ်မတည်ကြည် လှုပ်ရှားတတ်သော သဘာဝကြောင့် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့၏ စကားကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ‘ထိုအခါ၌ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည်...ပ... ထိုင်ကြကုန်၏’ (atha kho tā bhikkhuniyo...pe... nisīdiṃsu) ဟု မိန့်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ဖီလာစကား’ (tiracchānakatha) မည်သည်မှာ နတ်ပြည် ရောက်ကြောင်း လမ်းခရီး၌ပင် ကန့်လန့် ဖီလာဖြစ်စေသော ရာဇကထာ (မင်းတို့အကြောင်း) စသည့် များပြားလှသော အကျိုးမရှိသော စကားများ ဖြစ်သည်။ ‘ပြည့်စုံသလော’ (iddho) ဟူသည်မှာ ပြည့်စုံပါသလော၊ အကျိုးစီးပွားနှင့် စပ်ယှဉ်သလော၊ နက်နဲပါသလော၊ များပြားသော အရသာရှိပါသလော၊ ลက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်ပါသလော ဟူ၍ အလိုတော်ရှိသည်။

၁၄၅-၁၄၇. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ တေ ဘိက္ခူ ‘‘မာ တုမှေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတ္ထာ’’တိ ဝုစ္စမာနာ အဒိဋ္ဌသစ္စတ္တာ တထာဂတေ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ အပါယုပဂါ ဘဝေယျုံ, တသ္မာ နေသံ တံ အပါယုပဂတံ ပရိဟရန္တော ဘဂဝါ အညေနေဝ ဥပါယေန တေ ဘိက္ခုနောဝါဒတော ပရိဗာဟိရေ ကတ္တုကာမော ဣမံ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိံ အနုဇာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဣဓ ပရိဗာဟိရေ ကတ္တုကာမတာယ အနုဇာနိတွာ ပရတော ကရောန္တောဝ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဣမာနိ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ သုပိနန္တေနပိ န ဘူတပုဗ္ဗာနီတိ.

၁၄၅-၁၄၇. ‘ရဟန်းတို့... ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏’ (anujānāmi bhikkhave) ဟူသော စကား၌၊ အကြင်ကြောင့် ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့အား ‘ရဟန်းတို့... သင်တို့သည် ဘိက္ခုနီတို့ကို မဆုံးမကြကုန်လင့်’ ဟု မိန့်တော်မူခဲ့လျှင် သစ္စာလေးပါးကို မမြင်ကြသေးသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားအပေါ် ရန်ငြိုးဒေါသဖွဲ့ကာ အပါယ်ဘဝသို့ ကပ်ရောက်သွားနိုင်ကြပေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းတို့ အပါယ်ဘဝသို့ ကျရောက်မည့်အရေးကို ကာကွယ်လိုတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အခြားသော နည်းလမ်းဖြင့် ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့အား ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမခြင်းအမှုမှ ဖယ်ထုတ်လိုတော်မူသဖြင့် ဤဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိကို ခွင့်ပြုတော်မူကြောင်း သိအပ်၏။ ဤသို့ ပထမဝတ္ထု၌ ဆုံးမခြင်းအမှုမှ ဖယ်ထုတ်လိုသော အလိုတော်ဖြင့် ခွင့်ပြုတော်မူပြီးနောက် ဒုတိယဝတ္ထု၌ ဖယ်ထုတ်ခြင်းကို ပြုလိုသည်ဖြစ်၍ ‘ရဟန်းတို့... အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်းကို...’ စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤအင်္ဂါရှစ်ပါးတို့သည် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့၌ အိပ်မက်အားဖြင့်သော်မှလည်း တစ်ခါမျှ မဖြစ်ပေါ်ဖူးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ. ဣဒါနိ ယဉ္စ တံ သီလံ, ယထာ စ တံ တဿ အတ္ထိ နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခောဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော. ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတော သမန္နာဂတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော.

ထိုပါဌ်၌ ထိုရဟန်းအား သီလရှိသောကြောင့် ‘သီလဝန္တ’ (sīlavā - သီလရှိသူ) မည်၏။ ယခုအခါတွင် ထိုသီလသည် အဘယ်သို့သော သီလမျိုးဖြစ်သည်၊ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ထိုရဟန်း၌ သီလရှိသည်မည်သည်ကို ပြလိုသဖြင့် ‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’ (pātimokkhasaṃvarasaṃvuto) စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ ပါတိမောက်သည်ပင်လျှင် စောင့်စည်းကြောင်းသီလ ဖြစ်၍ ပါတိမောက္ခသံဝရ (ပါတိမောက်သီလ) မည်၏။ ထိုပါတိမောက္ခသံဝရဖြင့် ကောင်းစွာစောင့်စည်းအပ်သော ကိုယ်နှုတ်ရှိသူ၊ ထိုပါတိမောက်စောင့်စည်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သောကြောင့် ‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတ’ မည်၏။

ဝိဟရတီတိ ဝတ္တတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိဘင်္ဂေ –

‘နေ၏’ (viharati) ဟူသည်မှာ အတ္တဘောကို ဖြစ်စေ၏ (မျှတစွာ နေထိုင်၏) ဟူလို။ ဝိဘင်းပါဠိတော်၌ ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူအပ်၏။

‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မောက္ခံ ပမောက္ခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ; သံဝရောတိ ကာယိကော အဝီတိက္ကမော ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော. သံဝုတောတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ ‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’တိ. ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ စရတိ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘ဝိဟရတီ’’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁-၅၁၂).

"ပါတိမောက်" ဟူသည်မှာ သီလ၊ တည်ရာ၊ (နိဗ္ဗာန်သို့ သွားကြောင်းဖြစ်သော) ကောင်းသော ခြေထောက်၊ (ကိုယ်နှုတ်ကို) စောင့်စည်းကြောင်းတရား၊ (ကာယဒွါရ၊ ဝစီဒွါရတို့ကို) ပိတ်ဆို့ကြောင်းတရား ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကောင်းစွာ ရရှိခြင်း၏ မြတ်သောတရား (သို့မဟုတ် ခံတွင်းသဖွယ် ဖြစ်သောတရား သို့မဟုတ် အဦးအထိပ်ဖြစ်သော တရား) ဖြစ်သည်။ "သံဝရ" (စောင့်စည်းခြင်း) ဟူသည်မှာ ကာယဒွါရ၌ ဖြစ်သော မလွန်ကျူးခြင်း (ကာယသီလ)၊ ဝစီဒွါရ၌ ဖြစ်သော မလွန်ကျူးခြင်း (ဝစီသီလ)၊ ကာယဒွါရနှင့် ဝစီဒွါရတို့၌ ဖြစ်သော မလွန်ကျူးခြင်း ဖြစ်သည်။ "စောင့်စည်းအပ်သူ (သံဝုတ)" ဟူသည်မှာ ဤပါတိမောက္ခသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံသူ၊ ဆည်းကပ်သူ၊ ကပ်ရောက်သူ၊ ကောင်းစွာ ရောက်ရှိသူ၊ ထက်သန်စွာ ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဖြင့် စောင့်စည်းအပ်သူ" ဟု ဆိုရသည်။ "နေ၏ (ဝိဟရတိ)" ဟူသည်မှာ ဣရိယာပုဒ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ အတ္တဘောတည်းဟူသော စက်ကို လည်စေ၏၊ အတ္တဘောကို စောင့်ရှောက်၏၊ အသက်ကို ရှည်စေ၏၊ လှည့်လည် သွားလာ၏၊ ဣရိယာပုဒ် ညောင်းညာမှုများကို တစ်ပါးဖြင့် မျှတအောင် အသက်ကို ဆောင်၏။ ထို့ကြောင့် "နေ၏" ဟု ဆိုအပ်သည်။

အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ [Pg.54] မိစ္ဆာဇီဝပဋိသေဓကေန န ဝေဠုဒါနာဒိနာ အာစာရေန, ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ပဟာယ သဒ္ဓါသမ္ပန္နကုလာဒိနာ စ ဂေါစရေန သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိဘာဝေန တိဓာ ဌိတေသု သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒါယ သမ္မာ အာဒါယ သာဓုကံ ဂဟေတွာ အဝိဇဟန္တော သိက္ခတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ယော ဣစ္ဆတိ, တေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော.

"အကျင့်သီလနှင့် ကျက်စားရာအရပ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း (အာစာရဂေါစရသမ္ပန္န)" ဟူသည်မှာ မိစ္ဆာဇီဝကို တားမြစ်တတ်သော၊ (ဝါးပေးခြင်း စသည်တို့ မဟုတ်သော) အကျင့်သီလနှင့် လည်းကောင်း၊ ပြည့်တန်ဆာမ စသော ကျက်စားရာ မဟုတ်သော အရပ်တို့ကို ပယ်စွန့်၍ သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသော အမျိုးစသော ကျက်စားရာ အရပ်နှင့်လည်းကောင်း ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်သည်။ "အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌ ဘေးဟု ရှုလေ့ရှိခြင်း (အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ)" ဟူသည်မှာ အလွန်နည်းပါးသော အပြစ်တို့၌ပင် ဘေးဟု ရှုမြင်လေ့ရှိခြင်း၊ ထိုအပြစ်တို့ကို ဘေးအန္တရာယ်ဟု မြင်တတ်သော အလေ့ရှိသူဖြစ်၍ နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "ဆောက်တည်၍ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ကျင့်၏ (သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု)" ဟူသည်မှာ အဓိသီလသိက္ခာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သုံးပါးသော အပြားအားဖြင့် တည်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တို့တွင် ထိုထိုသိက္ခာပုဒ်ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်၍၊ ကောင်းစွာ ယူဆောင်ကာ မစွန့်လွှတ်ဘဲ ကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဤသမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ လာသော အကျဉ်းချုပ်မျှသာ ဖြစ်ပြီး အကျယ်ကိုမူ အလိုရှိပါက ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းမှ ယူထိုက်သည်။

ဗဟု သုတမဿာတိ ဗဟုဿုတော. သုတံ ဓာရေတီတိ သုတဓရော; ယဒဿ တံ ဗဟု သုတံ နာမ, တံ န သုတမတ္တမေဝ; အထ ခေါ နံ ဓာရေတီတိ အတ္ထော. မဉ္ဇူသာယံ ဝိယ ရတနံ သုတံ သန္နိစိတမသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော. ဧတေန ယံ သော သုတံ ဓာရေတိ, တဿ မဉ္ဇူသာယ ဂေါပေတွာ သန္နိစိတရတနဿေဝ စိရကာလေနာပိ အဝိနာသနံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ သုတံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိမာဟ, တံ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဂမနံ – တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗဟုဿုတော. ဓာတာ, တသ္မာ သုတဓရော. ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ, ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ; တသ္မာ သုတသန္နိစယော. တတ္ထ ဝစသာ ပရိစိတာတိ ဝါစာယ ပဂုဏာ ကတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ မနသာ အနုပေက္ခိတာ, အာဝဇ္ဇန္တဿ ဒီပသဟဿေန ဩဘာသိတာ ဝိယ ဟောန္တိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓါ သုပစ္စက္ခကတာ ဟောန္တိ.

ထိုရဟန်း၌ များစွာသော ကြားနာအပ်သော ပရိယတ် (သုတ) ရှိသောကြောင့် "ဗဟုဿုတ" မည်၏။ ကြားနာအပ်သော သုတကို ဆောင်ရွက်မှတ်သားနိုင်သောကြောင့် "သုတဓရ" မည်၏။ ထိုရဟန်း၌ ရှိသော များစွာသော သုတဟူသည်မှာ ကြားနာရုံမျှသာ မဟုတ်ဘဲ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုသုတကို ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက် မှတ်သားထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သေတ္တာထဲတွင် ကောင်းစွာ သိမ်းဆည်းထားသော ရတနာကဲ့သို့ ထိုရဟန်း၌ ကောင်းစွာ ဆည်းပူးအပ်သော သုတရှိသောကြောင့် "သုတသန္နိစယ" မည်၏။ ဤ "သုတသန္နိစယ" ဟူသော စကားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် မိမိဆောင်ထားသော သုတကို သေတ္တာထဲတွင် လုံခြုံစွာ သိမ်းဆည်းထားသော ရတနာကဲ့သို့ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ပုံကို ပြသည်။ ယခုအခါ ထိုသုတကို သရုပ်အားဖြင့် ပြလိုသဖြင့် "ယေ တေ ဓမ္မာ" အစရှိသော စကားရပ်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်၊ ထိုစကားရပ်သည် ဝေရဉ္ဇကဏ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ နိဂုံးချုပ်ကား - ထိုရဟန်းသည် ထိုသို့သော တရားတို့ကို များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ထို့ကြောင့် "ဗဟုဿုတ" မည်၏။ ကောင်းစွာ မှတ်သားဆောင်ရွက်ထား၏၊ ထို့ကြောင့် "သုတဓရ" မည်၏။ နှုတ်ဖြင့် အဖန်ဖန် လေ့ကျက်အပ်၏၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန် ကြံစည်သုံးသပ်အပ်၏၊ ပညာဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် "သုတသန္နicယ" မည်၏။ ထိုနိဂုံးစကား၌ "နှုတ်ဖြင့် အဖန်ဖန် လေ့ကျက်အပ်၏ (ဝစသာ ပရိစိတာ)" ဟူသည်မှာ နှုတ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် လေ့ကျင့်သဖြင့် နှုတ်တက် ရွတ်ဆိုနိုင်အောင် ပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ "စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန် ကြံစည်သုံးသပ်အပ်၏ (မနသာနုပေက္ခိတာ)" ဟူသည်မှာ စိတ်ဖြင့် ထပ်လဲလဲ ကြံစည်ဆင်ခြင်ရာ၌ ဆီမီးတစ်ထောင်ဖြင့် ထွန်းလင်းပြသသကဲ့သို့ (အလွန်ထင်ရှားစွာ) ရှိနေခြင်းကို ဆိုသည်။ "ပညာဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်၏ (ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ)" ဟူသည်မှာ အနက်အဓိပ္ပာယ် အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြောင်းရင်း အားဖြင့်လည်းကောင်း ပညာဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီး ကောင်းစွာ မျက်မှောက်ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

အယံ ပန ဗဟုဿုတော နာမ တိဝိဓော ဟောတိ – နိဿယမုစ္စနကော, ပရိသုပဋ္ဌာပကော, ဘိက္ခုနောဝါဒကောတိ. တတ္ထ နိဿယမုစ္စနကေန ဥပသမ္ပဒါယ ပဉ္စဝဿေန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ ပက္ခဒိဝသေသု ဓမ္မသာဝနတ္ထာယ သုတ္တန္တတော စတ္တာရော ဘာဏဝါရာ, သမ္ပတ္တာနံ ပရိကထနတ္ထာယ အန္ဓကဝိန္ဒမဟာရာဟုလောဝါဒအမ္ဗဋ္ဌသဒိသော ဧကော ကထာမဂ္ဂေါ, သံဃဘတ္တမင်္ဂလာမင်္ဂလေသု အနုမောဒနတ္ထာယ တိဿော အနုမောဒနာ, ဥပေါသထပဝါရဏာဒိဇာနနတ္ထံ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယော[Pg.55], သမဏဓမ္မကရဏတ္ထံ သမာဓိဝသေန ဝါ ဝိပဿနာဝသေန ဝါ အရဟတ္တပရိယောသာနမေကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ အယံ ဗဟုဿုတော ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော, ယတ္ထ ကတ္ထစိ အတ္တနော ဣဿရိယေန ဝသိတုံ လဘတိ.

ထို့ပြင် ဤဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ်သည် နိဿယမုစ္စနက ဗဟုဿုတ (နိဿယမှ လွတ်သော ဗဟုဿုတ)၊ ပရိသုပဋ္ဌာပက ဗဟုဿုတ (ပရိသတ်ကို ပြုစုနိုင်သော ဗဟုဿုတ)၊ ဘိက္ခုနောဝါဒက ဗဟုဿုတ (ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမနိုင်သော ဗဟုဿုတ) ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် နိဿယမှလွတ်သော ဗဟုဿုတဖြစ်ရန် ရဟန်းပြုပြီး ငါးဝါရရှိ၍ အနည်းဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ဘိက္ခုပါတိမောက်၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက် ဟူသော မာတိကာနှစ်ပါးကို နှုတ်တက်ရ၍ ကျွမ်းကျင်စွာ လေ့လာထားရမည်။ လဆန်းပက္ခ၊ လဆုတ်ပက္ခ ဥပုသ်နေ့တို့၌ တရားဟောရန် သုတ္တန်ကျမ်းတို့မှ လေးဘာဏဝါရ (တရားတော်) ကို လည်းကောင်း၊ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား စပ်ရာစပ်ရာ ဟောပြောရန် အန္ဓကဝိန္ဒသုတ်၊ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်တို့နှင့် အလားတူသော စကားအစဉ် (တရားဒေသနာ) တစ်ခုကို လည်းကောင်း၊ သံဃာ့ဆွမ်းကျွေး ကိစ္စ၊ မင်္ဂလာနှင့် အမင်္ဂလာ ကိစ္စတို့၌ အနုမောဒနာပြုရန် (တရားဟောရန်) အနုမောဒနာတရား သုံးပုဒ်ကို လည်းကောင်း၊ ဥပုသ်၊ ပဝါရဏာ စသော ကိစ္စရပ်တို့ကို သိရှိရန် ကံကြီးကံငယ် အဆုံးအဖြတ်ကို လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတရားပွားများရန် သမာဓိလမ်းစဉ် သို့မဟုတ် ဝိပဿနာလမ်းစဉ်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင် ရောက်စေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားတစ်ခုကို လည်းကောင်း ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော သုတကို သင်ယူရမည်။ ဤမျှသော သုတရှိပါက ထိုရဟန်းသည် ဗဟုဿုတရှိသူ၊ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်သူ ဖြစ်ပြီး၊ မည်သည့်အရပ်၌မဆို နိဿယဆရာမရှိဘဲ မိမိဖတ်သတ် အစိုးရခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့် ရရှိနိုင်သည်။

ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ဥပသမ္ပဒါယ ဒသဝဿေန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ပရိသံ အဘိဝိနယေ ဝိနေတုံ ဒွေ ဝိဘင်္ဂါ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ, အသက္ကောန္တေန တီဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝတ္တနက္ခမာ ကာတဗ္ဗာ, ကမ္မာကမ္မဉ္စ ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရိသာယ ပန အဘိဓမ္မေ ဝိနယနတ္ထံ သစေ မဇ္ဈိမဘာဏကော ဟောတိ မူလပဏ္ဏာသကော ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗော, ဒီဃဘာဏကေန မဟာဝဂ္ဂေါ, သံယုတ္တဘာဏကေန ဟေဋ္ဌိမာ ဝါ တယော ဝဂ္ဂါ မဟာဝဂ္ဂေါ ဝါ, အင်္ဂုတ္တရဘာဏကေန ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ဥပဍ္ဎနိကာယော ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗော, အသက္ကောန္တေန တိကနိပါတတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဥဂ္ဂဟေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဧကံ ဥဂ္ဂဏှန္တေန စတုက္ကနိပါတံ ဝါ ပဉ္စကနိပါတံ ဝါ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာတကဘာဏကေန သာဋ္ဌကထံ ဇာတကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ. ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. တတော တတော သမုစ္စယံ ကတွာ မူလပဏ္ဏာသကမတ္တံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ? ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ဣတရာသု ဝိစာရဏာယေဝ နတ္ထိ. အဘိဓမ္မေ ကိဉ္စိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ. ယဿ ပန သာဋ္ဌကထမ္ပိ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကဉ္စ ပဂုဏံ, သုတ္တန္တေ စ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဂန္ထော နတ္ထိ, ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ န လဘတိ. ယေန ပန သုတ္တန္တတော ဝိနယတော စ ဝုတ္တပ္ပမာဏော ဂန္ထော ဥဂ္ဂဟိတော, အယံ ပရိသုပဋ္ဌာပကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ ဒိသာပါမောက္ခော ယေနကာမင်္ဂမော, ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ လဘတိ.

ပရိသတ်ကို ပြုစုလုပ်ကျွေးနိုင်သော ရဟန်းသည် ဆယ်ဝါရရှိ၍ အနည်းဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် မိမိပရိသတ်အား ဝိနည်းတရား သွန်သင်ဆုံးမရန် (ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခုနီ) ဝိဘင်းနှစ်ပါးကို နှုတ်တက်ရ၍ ကျွမ်းကျင်စွာ ဆောင်ထားရမည်။ ထိုသို့ မစွမ်းနိုင်ပါက အခြားရဟန်းသုံးပါးနှင့်အတူ စာပြန်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ရမည်။ ကံကြီးကံငယ် ကိစ္စနှင့် ခန္ဓကကျင့်ဝတ်တို့ကိုလည်း သင်ယူရမည်။ ပရိသတ်အား အဘိဓမ္မာတရား သွန်သင်ဆုံးမရန်အတွက်မူ မဇ္ဈိမနိကာယ်ဆောင် ရဟန်းဖြစ်ပါက မူလပဏ္ဏာသကကို သင်ယူရမည်၊ ဒီဃနိကာယ်ဆောင် ရဟန်းဖြစ်ပါက သုတ်မဟာဝါကို သင်ယူရမည်၊ သံယုတ္တနိကာယ်ဆောင် ရဟန်းဖြစ်ပါက အောက်ပိုင်းသုံးဝဂ် သို့မဟုတ် မဟာဝဂ္ဂကို သင်ယူရမည်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဆောင် ရဟန်းဖြစ်ပါက အောက်ပိုင်း သို့မဟုတ် အထက်ပိုင်းမှ နိကာယ်တစ်ဝက်ကို သင်ယူရမည်။ ထိုသို့မစွမ်းနိုင်ပါက တိကနိပါတ်မှ စ၍ အောက်ပိုင်းကို သင်ယူလျှင်လည်း သင့်၏။ မဟာပစ္စရီ အဋ္ဌကထာ၌မူ "အင်္ဂုတ္တိုရ်ကျမ်းမှ တစ်ခုသော နိပါတ်ကို သင်ယူရာတွင် စတုက္ကနိပါတ် သို့မဟုတ် ပဉ္စကနိပါတ်ကို သင်ယူထိုက်၏" ဟု ဆိုသည်။ ဇာတ်ဆောင်ရဟန်းဖြစ်ပါက အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ဇာတ်တော်ကြီးများကို သင်ယူရမည်၊ ယင်းထက် လျှော့၍ မသင်ယူအပ်။ ဓမ္မပဒကိုလည်း ဝတ္ထုကြောင်းနှင့်တကွ သင်ယူအပ်၏ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆိုသည်။ ထိုထိုသုတ္တန်တို့မှ စုပေါင်း၍ မူလပဏ္ဏာသကမျှလောက်ကို သင်ယူထိုက်သလောဟု မေးသော် မသင်ယူထိုက်ဟု ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ တားမြစ်ထားသည်။ အခြားအဋ္ဌကထာတို့၌ စိစစ်ချက်ပင် မရှိပေ။ အဘိဓမ္မာ၌ မည်သည့်အရာကို သင်ယူရမည်ဟု အထူးပြဆိုထားခြင်း မရှိပေ။ အကြင်ရဟန်းသည် အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တို့ကို တတ်ကျွမ်းသော်လည်း သုတ္တန်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ကျမ်းဂန်မရှိပါက ပရိသတ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခွင့် မရနိုင်ပေ။ အကြင်ရဟန်းသည် သုတ္တန်မှလည်းကောင်း၊ ဝိနည်းမှလည်းကောင်း ဆိုအပ်ပြီးသော ပမာဏရှိသော ကျမ်းစာကို သင်ယူပြီး ဖြစ်ပါက ဤရဟန်းသည် ပရိသတ်ကို ပြုစုနိုင်သော ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ် မည်၏၊ အရပ်မျက်နှာတို့၌ ထင်ရှားသော အကြီးအမှူးဖြစ်ပြီး အလိုရှိရာသို့ လွတ်လပ်စွာ ကြွချီကာ ပရိသတ်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခွင့် ရရှိနိုင်သည်။

ဘိက္ခုနောဝါဒကေန ပန သာဋ္ဌကထာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနိ, အသက္ကောန္တေန စတူသု နိကာယေသု ဧကဿ အဋ္ဌကထာ ပဂုဏာ ကာတဗ္ဗာ, ဧကနိကာယေန ဟိ သေသနိကာယေသုပိ ပဉှံ ကထေတုံ သက္ခိဿတိ. သတ္တသု ပကရဏေသု စတုပ္ပကရဏဿ အဋ္ဌကထာ ပဂုဏာ ကာတဗ္ဗာ, တတ္ထ လဒ္ဓနယေန ဟိ သေသပကရဏေသု ပဉှံ ကထေတုံ သက္ခိဿတိ. ဝိနယပိဋကံ ပန နာနတ္ထံ နာနာကာရဏံ, တသ္မာ တံ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ ပဂုဏံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဗဟုဿုတော နာမ ဟောတီတိ.

ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမတတ်သော (ဘိက္ခုနောဝါဒက) ရဟန်းသည် အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကတ်သုံးပုံကို သင်ယူရမည်။ ထိုသို့ သင်ယူရန် မစွမ်းနိုင်ပါက နိကာယ်လေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးသော နိကာယ်၏ အဋ္ဌကထာကို ကျွမ်းကျင်အောင် လေ့လာရမည်။ အကြောင်းမူကား တစ်ပါးသော နိကာယ်ကို တတ်ကျွမ်းခြင်းဖြင့် ကြွင်းသော နိကာယ်တို့၌လည်း ပြဿနာကို ဖြေဆိုနိုင်စွမ်း ရှိလိမ့်မည်။ အဘိဓမ္မာ ခုနစ်ကျမ်းတို့တွင်လည်း လေးကျမ်း၏ အဋ္ဌကထာတို့ကို ကျွမ်းကျင်အောင် လေ့လာရမည်။ ထိုအဋ္ဌကထာလေးကျမ်းမှ ရရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ကြွင်းသော ကျမ်းတို့၌လည်း ပြဿနာကို ဖြေဆိုနိုင်စွမ်း ရှိလိမ့်မည်။ ဝိနည်းပိဋကတ်သည်ကား အမျိုးမျိုးသော အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းဝတ္ထုများ ရှိသောကြောင့် ယင်းဝိနည်းပိဋကတ်ကို အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ကျွမ်းကျင်အောင် သင်ယူရမည်သာ ဖြစ်သည်။ ဤမျှသော သုတနှင့် ပြည့်စုံပါက ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမတတ်သော ရဟန်းသည် ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ် မည်၏ဟု မှတ်အပ်သည်။

ဥဘယာနိ [Pg.56] ခေါ ပနဿာတိအာဒိ ပန ယသ္မာ အညသ္မိံ သကလေ နဝင်္ဂေပိ ဗာဟုဿစ္စေ သတိ သာဋ္ဌကထံ ဝိနယပိဋကံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိယေဝ, တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေန သဒ္ဓိံ. သွာဂတာနီတိ သုဋ္ဌု အာဂတာနိ. ယထာ အာဂတာနိ ပန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဝိဘတ္တာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုဝိဘတ္တာနီတိ သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာနိ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဒေါသဝိရဟိတာနိ. သုပ္ပဝတ္တီနီတိ ပဂုဏာနိ ဝါစုဂ္ဂတာနိ. သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသောတိ ခန္ဓကပရိဝါရတော အာဟရိတဗ္ဗသုတ္တဝသေန သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတာနိ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ အက္ခရပဒပါရိပူရိယာ စ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ အခဏ္ဍာနိ အဝိပရီတက္ခရာနိ. ဧတေန အဋ္ဌကထာ ဒီပိတာ, အဋ္ဌကထာတော ဟိ ဧသ ဝိနိစ္ဆယော ဟောတီတိ.

ထိုမှတစ်ပါး ‘Ubhayāni kho panassa’ အစရှိသော စကားကို အဘယ်ကြောင့် သီးခြားဟောကြားတော်မူသနည်းဟူမူ - ဝိနည်းပိဋကတ်မှတစ်ပါး အလုံးစုံသော ကိုးပါးသောအင်္ဂါရှိသော (နဝင်္ဂသုတု) ဗဟုသုတများစွာ ရှိစေကာမူ၊ အဋ္ဌကထာနှင့်တကွဖြစ်သော ဝိနည်းပိဋကတ်ကို ကြဉ်၍ (ဘိက္ခုနီတို့ကို) ဆုံးမရန် မသင့်လျော်သည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် သီးခြားဟောကြားတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ ‘vitthārena’ ဟူသည်မှာ - ဥဘတောဝိဘင်းနှင့်တကွ (ဟု ဆိုလိုသည်)။ ‘svāgatāni’ ဟူသည်မှာ - ကောင်းစွာ နှုတ်တက် ရွတ်ဆိုနိုင်သည်။ သို့သော် မည်သို့ နှုတ်တက်ရွတ်ဆိုနိုင်သော် 'ကောင်းစွာနှုတ်တက်ရွတ်ဆိုနိုင်သည်' မည်သနည်းဟူမူ ထိုအချက်ကို ပြသရန် ‘suvibhattāni’ စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ ‘suvibhattāni’ ဟူသည်မှာ - ကောင်းစွာ ခွဲခြားဝေဖန်အပ်ကုန်သော၊ ရှေးဦးပုဒ်တို့ကို ထပ်ကာတလဲလဲ ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုဒ်များ ရောယှက်ခြင်းဟူသော အပြစ်တို့မှ ကင်းဝေးကုန်သော (ပါဠိများဖြစ်သည်)။ ‘suppavattīni’ ဟူသည်မှာ - နှုတ်၌ ကျွမ်းကျင်စွာ ဆောင်ထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘suvinicchitāni suttaso’ ဟူသည်မှာ - မဟာဝါ၊ စူဠဝါ ခန္ဓကနှင့် ပရိဝါပါဠိတော်မှ ဆောင်ယူပြသအပ်သော ပါဠိ၏အစွမ်းဖြင့် ကောင်းစွာ ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်သော တရားများ ဖြစ်သည်။ ‘anubyañjanaso’ ဟူသည်မှာ - အက္ခရာပုဒ်တို့ ပြည့်စုံခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မကျိုးမပြတ် မဖောက်ပြန်သော အက္ခရာရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ကောင်းစွာ ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်သည်။ ဤအနုဗျဉ္ဇနသောဟူသော စကားဖြင့် အဋ္ဌကထာကို ပြသတော်မူသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤသို့သော အနုဗျဉ္ဇနအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် အဋ္ဌကထာအားဖြင့်သာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ကလျာဏဝါစောတိ သိထိလဓနိတာဒီနံ ယထာဝိဓာနဝစနေန ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာယ ပေါရိယာ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ. ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ မဓုရဿရော, မာတုဂါမော ဟိ သရသမ္ပတ္တိရတော, တသ္မာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနမ္ပိ ဝစနံ သရသမ္ပတ္တိရဟိတံ ဟီဠေတိ. ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါတိ သဗ္ဗာသံ ပိယော နာမ ဒုလ္လဘော, ဗဟုတရာနံ ပန ပဏ္ဍိတာနံ ဘိက္ခုနီနံ သီလာစာရသမ္ပတ္တိယာ ပိယော ဟောတိ မနဝဍ္ဎနကော. ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုန္တိ သုတ္တဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဒဿေန္တော ဝဋ္ဋဘယေန တဇ္ဇေတွာ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ တာဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. ကာသာယဝတ္ထဝသနာယာတိ ကာသာယဝတ္ထနိဝတ္ထာယ. ဂရုဓမ္မန္တိ ဂိဟိကာလေ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ ဝါ သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု မေထုနဓမ္မံ ဝါ အနဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ဟောတိ. မာတုဂါမော ဟိ ပုဗ္ဗေ ကတမနုဿရန္တော သံဝရေ ဌိတဿာပိ ဓမ္မဒေသနာယ ဂါရဝံ န ကရောတိ. အထ ဝါ တသ္မိယေဝ အသဒ္ဓမ္မေ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝီသတိဝဿော ဝါတိ ဥပသမ္ပဒါယ ဝီသတိဝဿော တတော အတိရေကဝဿော ဝါ. ဧဝရူပေါ ဟိ ဝိသဘာဂေဟိ ဝတ္ထူဟိ ပုနပ္ပုနံ သမာဂစ္ဆန္တောပိ ဒဟရော ဝိယ သဟသာ သီလဝိနာသံ န ပါပုဏာတိ, အတ္တနော ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ဆန္ဒရာဂံ ဝိနေတုံ ပဋိဗလော ဟောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝီသတိဝဿော ဝါ ဟောတိ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါ’’တိ.

‘Kalyāṇavāco’ ဟူသည်မှာ - သိထိလ၊ ဓနိတ အစရှိသော အက္ခရာတို့ကို သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းစနစ်အတိုင်း အဖြတ်အတောက် အသံမှန်ကန်စွာ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံဝန်းဝိုင်းသော ပုဒ်ဗျည်းရှိသော၊ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော၊ သလိပ်နှင့် သွားရည်မယိုဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိစေနိုင်သော စကားနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သည်။ ‘Kalyāṇavākkaraṇo’ ဟူသည်မှာ - သာယာချိုမြိန်သော အသံရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား မိန်းမတို့သည် ကောင်းသော အသံ၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံသော ပုဒ်ဗျည်းရှိသော စကားပင် ဖြစ်သော်လည်း အသံသာယာခြင်းမရှိလျှင် ရှုတ်ချတတ်ကြသည်။ ‘Yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’ ဟူသည်မှာ - ဘိက္ခုနီအားလုံးတို့၏ ချစ်ခင်ကြည်ညိုမှုကို ရရှိသောရဟန်းဟူသည် ရနိုင်ခဲ၏။ စင်စစ်မူကား ပညာရှိ လိမ္မာသော ဘိက္ခုနီအများစု၏ သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော၊ စိတ်ကို တိုးပွားစေတတ်သောသူ ဖြစ်သည်။ ‘Paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovadituṃ’ ဟူသည်မှာ - ပါဠိကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းပြချက်ကိုလည်းကောင်း ပြသလျက် ဝဋ်ဆင်းရဲဘေးဖြင့် ခြိမ်းခြောက်၍ ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမရန်၊ ထိုကဲ့သို့သော တရားကို ဟောကြားရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ‘Kāsāyavatthavasanāya’ ဟူသည်မှာ - ဖန်ရည်ဆိုးအဝတ်ကို ဝတ်သော (ဘိက္ခုနီ၊ သိက္ခမာန်၊ သာမဏေမတို့၌)။ ‘Garudhammaṃ’ ဟူသည်မှာ - လူဖြစ်စဉ်အခါကသော်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီတို့၌ ကိုယ်လက်နှီးနှောခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ သိက္ခမာန် သာမဏေမတို့၌ မေထုန်မှုကိုသော်လည်းကောင်း မလွန်ကျူးဖူးသူ ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား မိန်းမဟူသည် ရှေးက ပြုဖူးသောအမှုကို ပြန်လည်အောက်မေ့တတ်သဖြင့် သီလစောင့်ထိန်းနေသော မထေရ်၏ တရားဒေသနာအပေါ်၌ ရိုသေလေးစားမှု မရှိတတ်ပေ။ သို့မဟုတ် ထိုမသူတော်တရား၌ပင် စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်၏။ ‘Vīsativasso vā’ ဟူသည်မှာ - ရဟန်းခံပြီးနောက် ဝါနှစ်ဆယ် သို့မဟုတ် ဝါနှစ်ဆယ်ထက် ပိုလွန်သော ဝါရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော မထေရ်သည် သဘောမတူသော မာတုဂါမဟူသော ဝတ္ထုတို့နှင့် အဖန်ဖန် တွေ့ဆုံရသော်လည်း ရဟန်းငယ်ကဲ့သို့ အဆောတလျင် သီလပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်ပေ။ မိမိ၏ အရွယ်ကို ဆင်ခြင်၍ မသင့်လျော်သောနေရာ၌ ဆန္ဒရာဂကို ပယ်ဖျောက်ရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် 'ဝါနှစ်ဆယ် သို့မဟုတ် ဝါနှစ်ဆယ်ထက် ပိုလွန်သော ဝါရှိသူ' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

ဧတ္ထ [Pg.57] စ ‘‘သီလဝါ’’တိအာဒိ ဧကမင်္ဂံ, ‘‘ဗဟုဿုတော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဒုတိယံ, ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ တတိယံ, ‘‘ကလျာဏဝါစော ဟောတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော’’တိ စတုတ္ထံ, ‘‘ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ’’တိ ပဉ္စမံ, ‘‘ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိ ဆဋ္ဌံ, ‘‘န ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိ သတ္တမံ, ‘‘ဝီသတိဝဿော’’တိအာဒိ အဋ္ဌမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဤသီလဝါအစရှိသော စကားတို့တွင် ‘sīlavā’ အစရှိသော စကားသည် ပထမအင်္ဂါ၊ ‘bahussuto hoti’ အစရှိသော စကားသည် ဒုတိယအင်္ဂါ၊ ‘ubhayāni kho panassa’ အစရှိသော စကားသည် တတိယအင်္ဂါ၊ ‘kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo’ ဟူသော စကားသည် စတုတ္ထအင်္ဂါ၊ ‘yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’ ဟူသော စကားသည် ပဉ္စမအင်္ဂါ၊ ‘paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovadituṃ’ ဟူသော စကားသည် ဆဋ္ဌမအင်္ဂါ၊ ‘na kho panetaṃ’ အစရှိသော စကားသည် သတ္တမအင်္ဂါ၊ ‘vīsativasso’ အစရှိသော စကားသည် အဋ္ဌမအင်္ဂါ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။

၁၄၈. ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တေနေဝ. ဂရုဓမ္မေဟီတိ ဂရုကေဟိ ဓမ္မေဟိ, တေ ဟိ ဂါရဝံ ကတွာ ဘိက္ခုနီဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဂရုဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ, ယော ဂရုဓမ္မေန ဩဝဒတိ, တဿ ဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝ.

၁၄၈. ၁၄၈။ ‘Ñatticatutthena’ ဟူသည်မှာ - ရှေးဝတ္ထုကြောင်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာဖြင့် ပြုအပ်သော ကံဖြင့် (ဟု ဆိုလိုသည်)။ ‘Garudhammehi’ ဟူသည်မှာ - အလေးဂရုပြုထိုက်သော တရားတို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထိုတရားတို့ကို ဘိက္ခုနီတို့သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ခံယူရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ‘ဂရုဓမ်တရားများ’ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ‘Ekatoupasampannāya’ ဟူသော စကားရပ်၌ - ဘိက္ခုနီသံဃာ့အထံ၌ တစ်ဖက်တည်းဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော ရဟန်းမအား အကြင်ရဟန်းသည် ဂရုဓမ်တရားဖြင့် ဆုံးမအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ရဟန်းသံဃာ့အထံ၌ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသော ဘိက္ခုနီမအား ဆုံးမသော ရဟန်းအားမူကား ဝတ္ထုကြောင်းအလိုက်သာ အာပတ်သင့်၏။

၁၄၉. ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာတိ သစေ ပါတော အသမ္မဋ္ဌံ သမ္မဋ္ဌမ္ပိ ဝါ ပုန တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ဥက္လာပံ ပါဒပ္ပဟာရေဟိ စ ဝိကိဏ္ဏဝါလိကံ ဇာတံ, သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အသမ္မဋ္ဌဉှိ တံ ဒိသွာ ‘‘အယျော အတ္တနော နိဿိတကေ ဒဟရဘိက္ခူပိ ဝတ္တပဋိပတ္တိယံ န ယောဇေတိ, ဓမ္မံယေဝ ကထေတီ’’တိ တာ ဘိက္ခုနိယော အသောတုကာမာ ဝိယ ဘဝေယျုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ’’တိ. အန္တောဂါမတော ပန ဘိက္ခုနိယော အာဂစ္ဆန္တိယော ပိပါသိတာ စ ကိလန္တာ စ ဟောန္တိ, တာ ပါနီယဉ္စ ဟတ္ထပါဒမုခသီတလကရဏဉ္စ ပစ္စာသီသန္တိ, တသ္မိဉ္စ အသတိ ပုရိမနယေနေဝ အဂါရဝံ ဇနေတွာ အသောတုကာမာပိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ.

၁၄၉. ၁၄၉။ ‘Pariveṇaṃ sammajjitvā’ ဟူသည်မှာ - နံနက်စောစော၌ တံမြက်မလှည်းရသေးသော နေရာကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် တံမြက်လှည်းပြီးဖြစ်သော်လည်း မြက်သစ်ရွက်တို့ဖြင့် တစ်ဖန် အမှိုက်ရှုပ်ပွနေသော နေရာ၊ သို့မဟုတ် ခြေဖြင့် နင်းနယ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် သဲများ ဖရိုဖရဲပျံ့ကြဲနေသော နေရာကို တံမြက်လှည်းအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တံမြက်မလှည်းရသေးသော ထိုနေရာကိုမြင်လျှင် 'အရှင်ဘုရားသည် မိမိကို မှီတင်းနေထိုင်သော ရဟန်းငယ်တို့ကို ဝတ်အကျင့်တို့၌ပင် မတိုက်တွန်းဘဲ တရားကိုသာ ဟောနေသည်' ဟု တွေးတောကာ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် တရားမနာယူလိုသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် 'ကျောင်းရင်ပြင်ကို တံမြက်လှည်း၍' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ရွာတွင်းမှ လာကြသော ဘိက္ခုနီတို့သည် မွတ်သိပ်ပင်ပန်းလျက် ရှိတတ်ကြရာ ၎င်းတို့သည် သောက်ရေနှင့် လက်၊ ခြေ၊ မျက်နှာတို့ သန့်စင်အေးမြစေရန် သုံးရေတို့ကို တောင့်တတတ်ကြသည်။ ထိုသောက်ရေသုံးရေ မရှိပါကလည်း ရှေ့နည်းတူပင် မရိုသေမလေးစားခြင်းကို ဖြစ်စေကာ တရားမနာယူလိုဘဲ ရှိတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် 'သောက်ရေ သုံးရေတို့ကို တည်ထား၍' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

အာသနန္တိ နီစပီဌကဖလကတဋ္ဋိကကဋသာရကာဒိဘေဒံ အန္တမသော သာခါဘင်္ဂမ္ပိ ‘‘ဣဒံ တာသံ အာသနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ အာသနံ ပညပေတွာ. ဓမ္မဒေသနာပတ္တိမောစနတ္ထံ ပန ဒုတိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုတိယံ ဂဟေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ န ဝိဟာရပစ္စန္တေ, အထ ခေါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဥပေါသထာဂါရဿ ဝါ ဘောဇနသာလာယ ဝါ ဒွါရေ သဗ္ဗေသံ ဩသရဏဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သမဂ္ဂါတ္ထာတိ သဗ္ဗာ အာဂတတ္ထာတိ အတ္ထော. ဝတ္တန္တီတိ အာဂစ္ဆန္တိ; ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာတိ အတ္ထော. နိယျာဒေတဗ္ဗောတိ အပ္ပေတဗ္ဗော. ဩသာရေတဗ္ဗောတိ ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝဿသတူပသမ္ပန္နာယာတိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗပါဠိဒဿနံ.

‘Āsanaṃ’ ဟူသည်ကား - နိမ့်သော အင်းပျဉ်၊ ပျဉ်ချပ်၊ သပေါ့ဖျာ၊ သင်ဖြူးဖျာ အစရှိသည်တို့မှစ၍ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ချိုးထားသော သစ်ခက်ကိုသော်လည်း 'ဤနေရာသည် ထိုဘိက္ခုနီတို့၏ နေရာဖြစ်လိမ့်မည်' ဟု ကြံစည်ကာ နေရာပြင်ဆင်ထားရမည်။ ထို့ပြင် တရားဟောရာ၌ အာပတ်မှ လွတ်ကင်းစေရန် ဒုတိယမြောက် ရဟန်းတစ်ပါးကို အဖော်အဖြစ် ထားရှိရမည်။ ထို့ကြောင့် 'အဖော်ကိုခေါ်၍ ထိုင်နေရမည်' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ‘Nisīditabbaṃ’ ဟု မိန့်တော်မူအပ်သောကြောင့် ကျောင်းတိုက်၏အစွန်၌ မထိုင်ရ။ စင်စစ်မူကား ကျောင်းတိုက်၏အလယ်၊ ဥပုသ်ကျောင်းဆောင် သို့မဟုတ် ဆွမ်းစားဇရပ် တံခါးဝကဲ့သို့ သံဃာအားလုံး သွားလာရာအရပ်၌ ထိုင်ရမည်။ ‘Samaggāttha’ ဟူသည်မှာ - ဘိက္ခုနီအားလုံး စုံညီစွာ လာကြပြီလောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘Vattanti’ ဟူသည်မှာ - နှုတ်၌ ဆောင်ထားနိုင်ကြပြီလော သို့မဟုတ် နှုတ်တက်ရွတ်ဆိုနိုင်ကြပြီလောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘Niyyādetabbo’ ဟူသည်မှာ - အပ်နှင်းရမည် (နိဂုံးအုပ်ရမည်)။ ‘Osāretabbo’ ဟူသည်မှာ - ဂရုဓမ်ပါဠိတော်ကို ရွတ်ဆိုပြရမည်။ ‘Vassasatūpasampannāya’ အစရှိသော စကားသည် ရွတ်ဆိုပြရမည့် ဂရုဓမ်ပါဠိတော်ကို ပြသသော စကားဖြစ်သည်။

တတ္ထ [Pg.58] သာမီစိကမ္မန္တိ မဂ္ဂသမ္ပဒါနဗီဇနပါနီယာပုစ္ဆနာဒိကံ အနုစ္ဆဝိကဝတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုဿ အဘိဝါဒနံ နာမ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေ ဝါ ဗဟိဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ရထိကာယ ဝါ အန္တမသော ရာဇုဿာရဏာယပိ ဝတ္တမာနာယ ဒေဝေ ဝဿမာနေ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ ဆတ္တပတ္တဟတ္ထာယပိ ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓါယပိ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧကာဗဒ္ဓါယ ပါဠိယာ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တေ ဒိသွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ ဝန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အန္တရန္တရာ ဒွါဒသဟတ္ထေ မုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိသုံ ဝိသုံ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. မဟာသန္နိပါတေ နိသိန္နေ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော အဉ္ဇလိကမ္မေပိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နာယ ပန ပစ္စုဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ, တဿ တဿ သာမီစိကမ္မဿ အနုရူပေ ပဒေသေ စ ကာလေ စ တံ တံ ကာတဗ္ဗံ.

ထိုစကားရပ်၌ ‘Sāmīcikamma’ ဟူသည်မှာ - လမ်းဖယ်ပေးခြင်း၊ ယပ်ခတ်ပေးခြင်း၊ သောက်ရေတောင်းခြင်း အစရှိသော သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော ကျင့်ဝတ်ကို ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ ဘိက္ခုနီမက ရဟန်းအား ရှိခိုးခြင်းဟူသည်ကို ရွာတွင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ရွာပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းတွင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်တွင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ လမ်းမပေါ်၌သော်လည်းကောင်း၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် မင်း၏ထွက်တော်မူမှုကြောင့် လမ်းရှင်းလင်းနေစဉ်အခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ မိုးရွာ၍ ညွန်ထူနေသော မြေပြင်ပေါ်၌သော်လည်းကောင်း၊ လက်၌ ထီးနှင့် သပိတ်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသော်လည်းကောင်း၊ ဆင်မြင်းစသည့် တိရစ္ဆာန်တို့ နောက်မှ လိုက်ပါနှောင့်ယှက်နေသော်လည်းကောင်း ပြုအပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ တစ်ဆက်တည်း စီတန်း၍ ဆွမ်းခံဝင်ကြွလာသော ရဟန်းတို့ကို မြင်လျှင် တစ်နေရာတည်း၌ 'အရှင်ဘုရားတို့ကို ရှိခိုးပါ၏' ဟု ရှိခိုးအပ်၏။ အကယ်၍ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါးအကြား တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်ထက် ကျော်လွန်ကွာခြား၍ ကြွလာကြပါက တစ်ပါးစီ သီးခြားရှိခိုးအပ်၏။ သံဃာ့အစည်းအဝေးကြီး၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းတို့ကိုမူ တစ်နေရာတည်း၌ပင် ရှိခိုးအပ်၏။ လက်အုပ်ချီမှုပြုခြင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမှတ်မထင် တစ်နေရာရာ၌ ထိုင်နေသော ဘိက္ခုနီမသည် ရှေ့ရှုထခြင်းကို ပြုရမည်။ ထိုထို အရိုအသေပြုခြင်းကို လျောက်ပတ်သော အရပ်နှင့် လျောက်ပတ်သော အခါ၌ ထိုထိုအတိုင်း ပြုလုပ်အပ်၏။

သက္ကတွာတိ ယထာ ကတော သုကတော ဟောတိ, ဧဝံ ကတွာ. ဂရုံကတွာတိ တတ္ထ ဂါရဝံ ဇနေတွာ. မာနေတွာတိ မနေန ပိယံ ကတွာ. ပူဇေတွာတိ ဣမေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ကိစ္စာနံ ကရဏေန ပူဇေတွာ. အနတိက္ကမနီယောတိ န အတိက္ကမိတဗ္ဗော.

သက္ကတွာဟူသည်မှာ ပြုလုပ်သောအခါ ကောင်းမွန်စွာပြုလုပ်သည်ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်၍ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ဂရုကတွာဟူသည်မှာ ထိုအရိုအသေပြုခြင်း စသည်၌ ရိုသေလေးစားမှုကို ဖြစ်စေ၍ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ မာနေတွာဟူသည်မှာ စိတ်ဖြင့် ချစ်မြတ်နိုးတန်ဖိုးထား၍ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ပူဇေတွာဟူသည်မှာ ဖော်ပြပါ သက္ကာရ၊ ဂရုကာရ၊ မာနန ကိစ္စသုံးပါးလုံးကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်၍ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ အနတိက္ကမနီယောဟူသည်မှာ မလွန်ဆန်အပ်၊ မလွန်ဆန်ထိုက်သော ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

အဘိက္ခုကေ အာဝါသေတိ ဧတ္ထ သစေ ဘိက္ခုနုပဿယတော အဍ္ဎယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဩဝါဒဒါယကာ ဘိက္ခူ န ဝသန္တိ, အယံ အဘိက္ခုကော အာဝါသော နာမ. ဧတ္ထ ဝဿံ န ဝသိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဘိက္ခုကော နာမ အာဝါသော န သက္ကာ ဟောတိ ဩဝါဒါယ ဝါ သံဝါသာယ ဝါ ဂန္တု’’န္တိ (ပါစိ. ၁၀၄၈). န စ သက္ကာ တတော ပရံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂန္တုံ. သစေ တတ္ထ ဝဿံ ဝသိတုံ အနိစ္ဆမာနာ ဘိက္ခုနိယော ဉာတကာ ဝါ ဥပဋ္ဌာကာ ဝါ ဧဝံဝဒန္တိ – ‘‘ဝသထ, အယျေ, မယံ ဘိက္ခူ အာနေဿာမာ’’တိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝုတ္တပ္ပမာဏေ ပဒေသေ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ သာခါမဏ္ဍပေပိ ဧကရတ္တံ ဝုတ္ထာ ဟောန္တိ; န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာ. ဧတ္တာဝတာပိ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ, ဧတ္ထ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥပဂစ္ဆန္တီဟိ စ ပက္ခဿ တေရသိယံယေဝ ဘိက္ခူ ယာစိတဗ္ဗာ – ‘‘မယံ အယျာ တုမှာကံ ဩဝါဒေန ဝသိဿာမာ’’တိ. ယတော ပန ဥဇုနာ မဂ္ဂေန အဍ္ဎယောဇနေ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ, တေန ပန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီနံ ဇီဝိတန္တရာယော ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဝါ ဟောတိ, အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီနံ [Pg.59] အတိရေကဍ္ဎယောဇနံ ဟောတိ, အယံ အဘိက္ခုကာဝါသဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ. သစေ ပန တတော ဂါဝုတမတ္တေ အညော ဘိက္ခုနုပဿယော ခေမဋ္ဌာနေ ဟောတိ, တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ တာ ဘိက္ခုနိယော ယာစိတွာ ပုန ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ယာစိတဗ္ဗာ ‘‘အယျာ အမှာကံ ဥဇုမဂ္ဂေ အန္တရာယော အတ္ထိ, အညေန မဂ္ဂေန အတိရေကဍ္ဎယောဇနံ ဟောတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ပန အမှာကံ ဥပဿယတော ဂါဝုတမတ္တေ အညော ဘိက္ခုနုပဿယော အတ္ထိ, အယျာနံ သန္တိကာ တတ္ထ အာဂတဩဝါဒေန ဝသိဿာမာ’’တိ. တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. တတော တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ တံ ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, တာ ဝါ ဘိက္ခုနိယော ဒိသွာ အတ္တနော ဥပဿယမေဝ ဂန္တွာ ကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ရဟန်းယောက်ျားမရှိသော ကျောင်းတိုက်၌ ဟူသော ပါဌ်၌—ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းမှ ယူဇနာဝက်အတွင်း၌ ဩဝါဒပေးမည့် ရဟန်းတို့သည် အကယ်၍ မနေထိုင်ကြပါက ဤကျောင်းသည် ရဟန်းယောက်ျားမရှိသော 'အဘိက္ခုကအာဝါသ' မည်၏။ ထိုကျောင်း၌ ဝါမဆိုအပ်ပေ။ ထိုသို့မဆိုအပ်ပုံကို မြတ်စွာဘုရားက 'ရဟန်းယောက်ျားမရှိသော ကျောင်းဟူသည် ဩဝါဒခံယူရန် သော်လည်းကောင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်း စသော သံဝါသကိစ္စအတွက် သော်လည်းကောင်း သွားရောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုယူဇနာဝက်ထက် ပိုမိုဝေးကွာသော အရပ်သို့ ဆွမ်းစားပြီးနောက် သွားရောက်ကာ တရားနာပြီး ပြန်လာရန်လည်း မတတ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းယောက်ျားမရှိသော ကျောင်း၌ ဝါဆိုရန် အလိုမရှိကြသော ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆွေမျိုးများ သို့မဟုတ် အလုပ်အကျွေးဒါယကာတို့က 'အရှင်မတို့ ဝါဆိုတော်မူကြပါ၊ တပည့်တော်တို့ ဩဝါဒပေးမည့် ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်ပါမည်' ဟု လျှောက်ထားပါက ဝါဆိုရန် သင့်လျော်၏။ သို့ရာတွင် ဆိုအပ်ပြီးသော ယူဇနာဝက်အတိုင်းအရှည်ရှိသော အရပ်၌ ဝါဆိုလိုကြသော ရဟန်းတို့သည် ရောက်ရှိလာပြီး သစ်ခက်မိုးမဏ္ဍပ်၌ပင် တစ်ညဉ့်မျှ နေထိုင်ဖူးပါက (ဒါယကာတို့ ပင့်ဖိတ်ထားသဖြင့် ဆွမ်းစားပြီး ပြန်သွားလိုသည် မဟုတ်ဘဲ) ဤမျှမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့်လည်း ရဟန်းယောက်ျားရှိသော ကျောင်း (သဘိက္ခုကအာဝါသ) ဖြစ်၏။ ဤကျောင်း၌ ဝါဆိုရန် သင့်လျော်၏။ ဝါဆိုကြမည့် ဘိက္ခုနီတို့သည် လဆန်း၊ လဆုတ် တစ်ဆယ့်သုံးရက်မြောက်နေ့၌ပင် ရဟန်းတို့အား 'အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်မတို့သည် အရှင်ဘုရားတို့၏ ဩဝါဒကို ခံယူ၍ နေထိုင်ပါမည်' ဟု တောင်းပန်အပ်၏။ အကြင်ဘိက္ခုနီကျောင်းမှ ဖြောင့်တန်းသော လမ်းဖြင့် ယူဇနာဝက်ခရီး၌ ရဟန်းတို့၏ သီတင်းသုံးရာအရပ် ရှိသော်လည်း၊ ထိုလမ်းဖြင့် သွားပါက အသက်အန္တရာယ် သို့မဟုတ် ဗြဟ္မစရိယအန္တရာယ် ရှိနိုင်သဖြင့် အခြားကောက်သောလမ်းဖြင့် သွားရပါက ယူဇနာဝက်ထက် ကျော်လွန်သွားပါက ဤကျောင်းသည် ရဟန်းယောက်ျားမရှိသော အဘိက္ခုကအာဝါသ အဖြစ်၌သာ တည်၏။ သို့ရာတွင် ထိုကျောင်းမှ တစ်ဂါဝုတ်ခန့် အကွာအဝေးရှိသော ဘေးကင်းရာအရပ်၌ အခြားဘိက္ခုနီကျောင်း ရှိပါက ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ထိုအခြားကျောင်းမှ ဘိက္ခုနီတို့ကို တောင်းပန်ကာ တစ်ဖန်သွားရောက်၍ ရဟန်းတို့အား 'အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်မတို့၏ ဖြောင့်တန်းသော လမ်း၌ အန္တရာယ်ရှိနေပါသည်၊ အခြားလမ်းဖြင့် သွားလျှင်လည်း ယူဇနာဝက်ထက် ပိုနေပါသည်။ သို့သော် လမ်းခုလတ်ဖြစ်သော တပည့်တော်မတို့၏ ကျောင်းမှ တစ်ဂါဝုတ်ခန့်အကွာ၌ အခြားဘိက္ခုနီကျောင်း ရှိပါသည်။ အရှင်ဘုရားတို့ထံမှ ထိုဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ ရောက်လာသော ဩဝါဒကို ခံယူကာ နေထိုင်ပါမည်' ဟု တောင်းပန်အပ်၏။ ထိုရဟန်းတို့ကလည်း လက်ခံရမည်။ ထို့နောက် ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ထိုဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ သွား၍ ဥပုသ်ပြုရမည်၊ သို့မဟုတ် ထိုဘိက္ခုနီတို့ကို တွေ့ဆုံပြီးနောက် မိမိတို့ကျောင်းသို့ ပြန်လာ၍ ဥပုသ်ပြုခြင်းငှာလည်း သင့်လျော်၏။

သစေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ စာတုဒ္ဒသေ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုနီဟိ စ ‘‘ဣဓ အယျာ ဝဿံ ဝသိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘အာမာ’’တိ ဝတွာ ပုန တာဟိ ‘‘တေနဟိ အယျာ မယမ္ပိ တုမှာကံ ဩဝါဒံ အနုဇီဝန္တိယော ဝသိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ဒုတိယဒိဝသေ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရသမ္ပဒံ အပဿန္တာ ‘‘န သက္ကာ ဣဓ ဝသိတု’’န္တိ ပက္ကမန္တိ. အထ တာ ဘိက္ခုနိယော ဥပေါသထဒိဝသေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ န ပဿန္တိ, ဧတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ယတ္ထ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ အာဂမိဿန္တီ’’တိ ဝါ အာဘောဂံ ကတွာ အာဂတာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒေန ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပစ္ဆိမိကာယပိ န ကေစိ အာဂစ္ဆန္တိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ ရာဇဘယံ ဝါ စောရဘယံ ဝါ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဝါ ဟောတိ, အဘိက္ခုကာဝါသေ ဝသန္တိယာ အာပတ္တိ, ဝဿစ္ဆေဒံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အာပတ္တိ, သာ ရက္ခိတဗ္ဗာ. အာပဒါသု ဟိ အဘိက္ခုကေ အာဝါသေ ဝသန္တိယာ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. သစေ အာဂန္တွာ ဝဿံ ဥပဂတာ ဘိက္ခူ ပုန ကေနစိ ကာရဏေန ပက္ကမန္တိ, ဝသိတဗ္ဗမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အနာပတ္တိ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ပက္ကန္တာ ဝါ ဟောန္တိ ဝိဗ္ဘန္တာ ဝါ ကာလင်္ကတာ ဝါ ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါ အာပဒါသု ဥမ္မတ္တိကာယ အာဒိကမ္မိကာယာ’’တိ. ပဝါရေန္တိယာ ပန ယတ္ထ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

အကယ်၍ ဝါဆိုလိုကြသော ရဟန်းတို့သည် တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့၌ ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်လာကြပြီး၊ ဘိက္ခုနီတို့က 'အရှင်ဘုရားတို့၊ ဤကျောင်း၌ ဝါဆိုကြမည်လော' ဟု မေးမြန်းသဖြင့် 'အေး၊ ဝါဆိုမည်' ဟု မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ တစ်ဖန် ဘိက္ခုနီတို့က 'အရှင်ဘုရားတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် တပည့်တော်မတို့သည်လည်း အရှင်ဘုရားတို့၏ ဩဝါဒကို မှီတွယ်ပြီး နေထိုင်ပါမည်' ဟု လျှောက်ထားပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ ရဟန်းတို့သည် ဒုတိယမြောက်နေ့၌ ရွာအတွင်း ဆွမ်းခံရုံမျှဖြင့် ပြည့်စုံမှုမရှိသည်ကို မြင်ကြရသဖြင့် 'ဤအရပ်၌ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပါ' ဟု ကြံစည်ကာ ဖဲခွာသွားကြပါက၊ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ဥပုသ်နေ့၌ ကျောင်းသို့ သွားသော်လည်း ရဟန်းတို့ကို မတွေ့ကြရလျှင် ဤသို့ဖြစ်ရာ၌ အဘယ်သို့ ပြုလုပ်ရမည်နည်း? ရဟန်းတို့ သီတင်းသုံးရာအရပ်သို့ သွားရောက်၍ ပစ္ဆိမဝါဖြင့် ဝါဆိုရမည်။ သို့မဟုတ် 'ပစ္ဆိမဝါ၌ ဝါဆိုရန် ရဟန်းတို့ ရောက်လာကြလိမ့်မည်' ဟု နှလုံးသွင်းကာ ရောက်လာသော ရဟန်းတို့ထံမှ ဩဝါဒကို ခံယူ၍ နေထိုင်ရမည်။ အကယ်၍ ပစ္ဆိမဝါ၌လည်း တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းမျှ ရောက်မလာကြဘဲ လမ်းခရီးအကြား၌ မင်းဘေး၊ ခိုးသူဘေး သို့မဟုတ် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အစာရှားပါးမှုဘေးများ ရှိနေပါက ရဟန်းယောက်ျားမရှိသောကျောင်း၌ နေသော ဘိက္ခုနီအား အာပတ်သင့်၏။ ဝါဖြတ်၍ သွားသော ဘိက္ခုနီအားလည်း အာပတ်သင့်၏။ ထိုဝဿစ္ဆေဒအာပတ်ကို စောင့်ရှောက်ထိုက်ပေသည်။ အကြောင်းမူကား ဘေးရန်အန္တရာယ်များကြောင့် ရဟန်းယောက်ျားမရှိသောကျောင်း၌ နေထိုင်ရသော ဘိက္ခုနီအား အာပတ်မသင့်ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာပြီး ဝါဆိုပြီးသော ရဟန်းတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် တစ်ဖန်ဖဲခွာသွားကြပါက ဆက်လက်နေထိုင်အပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ပုံကို 'ဝါဆိုပြီးသော ရဟန်းတို့သည် ဖဲခွာသွားကြသော်လည်းကောင်း၊ လူထွက်သွားကြသော်လည်းကောင်း၊ ပျံလွန်တော်မူကြသော်လည်းကောင်း၊ တိတ္ထိကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသော်လည်းကောင်း ဘေးရန်အန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့ရသောအခါ၌လည်းကောင်း၊ ရူးသွပ်သော ဘိက္ခုနီအားလည်းကောင်း၊ ရှေးဦးစွာ ကျူးလွန်သော ဘိက္ခုနီအားလည်းကောင်း အာပတ်မသင့်' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ပဝါရဏာပြုသော ဘိက္ခုနီသည် ရဟန်းတို့ ရှိရာအရပ်သို့ သွားရောက်၍ ပဝါရဏာပြုရမည်။

အနွဒ္ဓမာသန္တိ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ. ဒွေ ဓမ္မာ ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာတိ ဒွေ ဓမ္မာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ဥပေါသထပုစ္ဆကန္တိ ဥပေါသထပုစ္ဆနံ, တတ္ထ ပန္နရသိကေ ဥပေါသထေ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသိယံ စာတုဒ္ဒသိကေ တေရသိယံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော [Pg.60] ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ပက္ခဿ တေရသိယံယေဝ ဂန္တွာ ‘အယံ ဥပေါသထော စာတုဒ္ဒသိကော ပန္နရသိကော’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပေါသထဒိဝသေ ဩဝါဒတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ. ပါဋိပဒဒိဝသတော ပန ပဋ္ဌာယ ဓမ္မသဝနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ အညဿ ကမ္မဿ ဩကာသံ အဒတွာ နိရန္တရံ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဂမနမေဝ ပညပေသိ. ကသ္မာ? မန္ဒပညတ္တာ မာတုဂါမဿ. မန္ဒပညော ဟိ မာတုဂါမော, တသ္မာ နိစ္စံ ဓမ္မသဝနံ ဗဟူပကာရံ. ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ယံ မယံ ဇာနာမ, တမေဝ အယျာ ဇာနန္တီ’’တိ မာနံ အကတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပယိရူပါသမာနာ သာတ္ထိကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကရိဿန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ. ဘိက္ခုနိယောပိ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာယေဝ နိရန္တရံ ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဝုတ္တဉှေတံ –

အနွဍ္ဎမာသံဟူသည်မှာ လခွဲတိုင်း လခွဲတိုင်း၌ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ဒွေ ဓမ္မာ ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာဟူသည်မှာ အကျင့်တရားနှစ်ပါးတို့ကို တောင်းတအပ် (အလိုရှိအပ်) ၏ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ဥပေါသထပုစ္ဆကံဟူသည်မှာ ဥပုသ်နေ့ကို မေးမြန်းခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုပုဒ်၌ တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်ဖြစ်သော ဥပုသ်၌ လဆန်း သို့မဟုတ် လဆုတ် တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့၌ လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်ဖြစ်သော ဥပုသ်၌ တစ်ဆယ့်သုံးရက်မြောက်နေ့၌ လည်းကောင်း သွားရောက်၍ ဥပုသ်နေ့ကို မေးမြန်းရမည်။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ 'လဆန်း သို့မဟုတ် လဆုတ် တစ်ဆယ့်သုံးရက်မြောက်နေ့၌သာ သွားရောက်၍ ဤဥပုသ်နေ့သည် တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက် ဥပုသ်နေ့လော၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက် ဥပုသ်နေ့လောဟု မေးမြန်းအပ်၏' ဟု ဟောတော်မူသည်။ ဥပုသ်နေ့၌ ဩဝါဒခံယူရန်အတွက် ချဉ်းကပ်ရမည်။ လဆန်း သို့မဟုတ် လဆုတ် တစ်ရက်နေ့မှစ၍ တရားနာယူရန် သွားရောက်ရမည်။ ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အခြားအလုပ်အတွက် အခွင့်မပေးဘဲ ဘိက္ခုနီတို့အား ရဟန်းတို့ထံသို့ မပြတ်သွားရောက်ခြင်းကိုသာ ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်း? အမျိုးသမီးတို့သည် နုံ့သောပညာရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးသည် နုံ့သောပညာရှိသဖြင့် အမြဲမပြတ် တရားနာယူခြင်းသည် များစွာသော အကျိုးကျေးဇူးကို ပြုတတ်၏။ ဤသို့ တရားနာယူရသော် 'ငါတို့သိသော တရားကိုသာ အရှင်မြတ်တို့လည်း သိတော်မူကြသည်' ဟု မာန်မာန မပြုဘဲ ဘိက္ခုသံဃာကို ဆည်းကပ်ကြသဖြင့် ရှင်အဖြစ်၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို အကျိုးရှိအောင် ပြုနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ရဟန်းတို့ထံ သွားရောက်ရန် ပညတ်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်း 'ဆုံးမတော်မူသည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံပါမည်' ဟု ကြံစည်ကာ အားလုံးသော ဘိက္ခုနီတို့သည် မပြတ်ကျောင်းတိုက်သို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပုံကို မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်မှာ—

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သဗ္ဗော ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒံ ဂစ္ဆတိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ ‘ဇာယာယော ဣမာ ဣမေသံ, ဇာရိယော ဣမာ ဣမေသံ, ဣဒါနိမေ ဣမာဟိ သဒ္ဓိံ အဘိရမိဿန္တီ’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – ‘န, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗေန ဘိက္ခုနိသံဃေန ဩဝါဒေါ ဂန္တဗ္ဗော, ဂစ္ဆေယျ စေ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဩဝါဒံ ဂန္တု’န္တိ. ပုနပိ တထေဝ ဥဇ္ဈာယိံသု. ပုန ဘဂဝါ ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ဂန္တု’’’န္တိ အာဟ.

'ထိုအခါ၌ အလုံးစုံသော ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် သွားကြကုန်၏။ လူတို့သည် 'ဤဘိက္ခုနီတို့သည် ဤရဟန်းတို့၏ မယားကြီးများ ဖြစ်ကြသည်၊ ဤဘိက္ခုနီတို့သည် ဤရဟန်းတို့၏ မယားငယ်များ ဖြစ်ကြသည်၊ ယခုအခါ ဤရဟန်းတို့သည် ဤဘိက္ခုနီတို့နှင့်အတူ မွေ့လျော်ကြပေလိမ့်မည်' ဟု ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချကာ အပြစ်ပြောကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြသဖြင့် 'ရဟန်းတို့၊ ဘိက္ခုနီသံဃာအားလုံးသည် ဩဝါဒခံယူရန် မသွားအပ်။ အကယ်၍ သွားပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဘိက္ခုနီ လေးငါးပါးတို့ဖြင့် ဩဝါဒခံယူရန် သွားခြင်းကို ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ တစ်ဖန်လည်း ထိုနည်းတူစွာပင် လူတို့သည် ကဲ့ရဲ့ကြပြန်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက 'ရဟန်းတို့၊ ဘိက္ခုနီ နှစ်ပါး သုံးပါးတို့ဖြင့် ဩဝါဒခံယူရန် သွားခြင်းကို ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။'

တသ္မာ ဘိက္ခုနိသံဃေန ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယော ယာစိတွာ ပေသေတဗ္ဗာ – ‘‘ဧထယျေ, ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝါဒူပသင်္ကမနံ ယာစထ, ဘိက္ခုနိသံဃော အယျာ…ပေ… ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၁၃). တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ အာရာမံ ဂန္တဗ္ဗံ. တတော ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သော ဘိက္ခု ဧကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝမဿ ဝစနီယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော, အယျ, ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. တေန ဘိက္ခုနာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော’’တိ. သစေ ဟောတိ ကောစိ ဘိက္ခု [Pg.61] ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပသင်္ကမတူ’’တိ.

ထို့ကြောင့် ဘိက္ခုနီသံဃာသည် နှစ်ပါး သုံးပါးသော ဘိက္ခုနီတို့ကို တောင်းပန်၍ စေလွှတ်ထိုက်၏။ 'ရှင်မတို့ သွားကြပါကုန်၊ ဘိက္ခုသံဃာထံသို့ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို တောင်းကြပါကုန်' ဟု မှာကြား၍ စေလွှတ်ထိုက်၏။ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ကျောင်းတိုက်သို့ သွားရာ၏။ ထိုမှနောက်၌ ဩဝါဒခံယူမှုကို လက်ခံသော ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် ထိုရဟန်းကို တစ်ပါးသော ဘိက္ခုနီက 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟု ဤသို့ လျှောက်ထိုက်၏။ ထိုရဟန်းသည်လည်း ပါတိမောက်ရွတ်ပြမည့် ရဟန်းထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟု ဤသို့ လျှောက်ထိုက်၏။ ပါတိမောက်ရွတ်ပြမည့် ရဟန်းက 'ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်ပြီးသော တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းရှိပါသလော' ဟု မေးမြန်းထိုက်၏။ အကယ်၍ ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်သော ရဟန်းရှိပါက ပါတိမောက်ရွတ်ပြမည့် ရဟန်းက 'ဤမည်သော ရဟန်းကို ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်ပါပြီ၊ ထိုရဟန်းထံသို့ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ချဉ်းကပ်ပါလော့' ဟု ပြောဆိုထိုက်၏။

သစေ န ဟောတိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကော အာယသ္မာ ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိ. သစေ ကောစိ ဘိက္ခု ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ, သော စ ဟောတိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော, သမ္မန္နိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပသင်္ကမတူ’’တိ.

အကယ်၍ ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်သော တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းမရှိပါမူ ပါတိမောက်ရွတ်ပြမည့် ရဟန်းက 'အဘယ်အရှင်သည် ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမရန် စွမ်းနိုင်ပါသနည်း' ဟု မေးမြန်းထိုက်၏။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည် ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမရန် စွမ်းနိုင်၍ ထိုရဟန်းသည်လည်း အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံပါက ချက်ချင်းသမုတ်ပြီး၍ 'ဤမည်သော ရဟန်းကို ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်ပါပြီ၊ ထိုရဟန်းထံသို့ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ချဉ်းကပ်ပါလေ' ဟု ပြောဆိုထိုက်၏။

သစေ ပန ကောစိ န ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါသာဒိကေန ဘိက္ခုနိသံဃော သမ္ပာဒေတူ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ သကလံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနမာရောစိတံ ဟောတိ. တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပါဋိပဒေ ဘိက္ခုနီနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနိသံဃေနပိ တာ ဘိက္ခုနိယော ပေသေတဗ္ဗာ ‘‘ဂစ္ဆထယျေ, ပုစ္ဆထ ‘ကိံ အယျ လဘတိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’’န္တိ. တာဟိ ‘‘သာဓု အယျေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အာရာမံ ဂန္တွာ တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ကိံ အယျ လဘတိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. တေန ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါသာဒိကေန ဘိက္ခုနိသံဃော သမ္ပာဒေတူ’’တိ. တာဟိ ‘‘သာဓု အယျာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဧကတော အာဂတာနံ ဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, တာသု ပန ဧကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝတ္တဗ္ဗဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ, ဣတရာ တဿာ သဟာယိကာ.

အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းမျှ ဘိက္ခုနီတို့ကို ဆုံးမရန် မစွမ်းနိုင်ပါမူ ပါတိမောက်ရွတ်ပြမည့် ရဟန်းက 'ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်သော ရဟန်းမရှိပါ၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ကြည်ညိုဖွယ်သော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အမူအရာဖြင့် သိက္ခာသုံးပါးကို ပြီးစီးစေပါလော့' ဟု ပြောဆိုထိုက်၏။ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားဖြင့် သိက္ခာသုံးပါးလုံးကို သိမ်းကျုံးယူရာဖြစ်သော သာသနာတော်ကို ပြောပြပြီးဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည်လည်း 'ကောင်းပါပြီ' ဟု ဝန်ခံလက်ခံ၍ လဆန်းတစ်ရက်နေ့၌ ဘိက္ခုနီတို့အား ပြောကြားရာ၏။ ဘိက္ခုနီသံဃာကလည်း ထိုဘိက္ခုနီတို့ကို 'ရှင်မတို့ သွားကြပါကုန်၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရပါသလော ဟု မေးမြန်းကြကုန်လော့' ဟု မှာကြား၍ စေလွှတ်ထိုက်၏။ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည်လည်း 'အရှင်မ ကောင်းပါပြီ' ဟု ဝန်ခံလက်ခံ၍ ကျောင်းတိုက်သို့ သွားပြီးလျှင် ထိုရဟန်းထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရပါသလော' ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ ထိုရဟန်းကလည်း 'ဘိက္ခုနောဝါဒကဟု သမုတ်အပ်သော ရဟန်းမရှိပါ၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ကြည်ညိုဖွယ်သော အမူအရာဖြင့် သိက္ခာသုံးပါးကို ပြီးစီးစေပါလော့' ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ထိုဘိက္ခုနီတို့က 'အရှင်ဘုရား၊ ကောင်းပါပြီ' ဟု ဝန်ခံအပ်၏။ ဤဆိုအပ်သော စကားသည် အတူတကွ လာကြကုန်သော ဘိက္ခုနီတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆိုအပ်သော်လည်း ၎င်းတို့တွင် တစ်ပါးသော ဘိက္ခုနီကသာ လျှောက်ထားခြင်း၊ ဝန်ခံခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ အခြားသော ဘိက္ခုနီတို့ကား ထိုဘိက္ခုနီ၏ အဖော်များသာ ဖြစ်ကုန်၏။

သစေ ပန ဘိက္ခုနိသံဃော ဝါ ဘိက္ခုသံဃော ဝါ န ပူရတိ, ဥဘယတောပိ ဝါ ဂဏမတ္တမေဝ ပုဂ္ဂလမတ္တံ ဝါ ဟောတိ, ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ ဩဝါဒတ္ထာယ ပေသိတာ ဟောတိ, တတြာယံ ဝစနက္ကမော – ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ; ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

အကယ်၍ ဘိက္ခုနီသံဃာသော်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုသံဃာသော်လည်းကောင်း မပြည့်စုံပါက၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်လုံး၌ ဂိုဏ်းမျှသာ သော်လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်မျှသာ သော်လည်းကောင်း ရှိပါက၊ သို့မဟုတ် ဘိက္ခုနီတစ်ပါးတည်းကိုပင် များစွာသော ဘိက္ခုနီကျောင်းတိုက်တို့မှ ဩဝါဒခံယူရန် စေလွှတ်အပ်ပါက ထိုသို့ဖြစ်ရာ၌ စကားအစဉ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏ - 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါကုန်၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါကုန်သတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော [Pg.62] အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနီသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် အရှင်ဘုရားတို့၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် အရှင်ဘုရားတို့၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါကုန်၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါကုန်သတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် အရှင်ဘုရားတို့၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ; ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် အရှင်ဘုရား၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် အရှင်ဘုရား၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါကုန်၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါကုန်သတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် အရှင်ဘုရား၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဘိက္ခုသံဃဿ အယျာနံ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ ဝန္ဒန္တိ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ ယာစန္တိ ယာစတိ, လဘတု ကိရ လဘန္တု ကိရ လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီသည်လည်းကောင်း ဘိက္ခုသံဃာ၏လည်းကောင်း၊ အရှင်ဘုရားတို့၏လည်းကောင်း၊ အရှင်ဘုရား၏လည်းကောင်း ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါ၏၊ ရှိခိုးလိုက်ပါကုန်၏၊ ရှိခိုးလိုက်ပါ၏။ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီသည်လည်းကောင်း ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်၊ ရလိုပါကုန်သတတ်၊ ရလိုပါသတတ်' ဟူသည်မှာ စကားအစဉ်တည်း။

တေနပိ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထကာလေ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘိက္ခုနိယော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနီ ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

ထိုရဟန်းသည်လည်း ဥပုသ်ပြုရာအခါ၌ ဤသို့ လျှောက်ကြားရာ၏ - 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလိုက်ပါကုန်၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါကုန်သတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသည် ဘိက္ခုသံဃာ၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟူ၍လည်းကောင်း လျှောက်ကြားရာ၏။

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဘန္တေ, ဘိက္ခုနီ ဘန္တေ အာယသ္မန္တာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်းကောင်း၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသည်လည်းကောင်း အရှင်ဘုရားတို့၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသည် ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်' ဟု ဤသို့ လျှောက်ကြားရာ၏။

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဘိက္ခုသံဃဿ အာယသ္မန္တာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ ဝန္ဒန္တိ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ ယာစန္တိ ယာစတိ, လဘတု ကိရ လဘန္တု ကိရ လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

'အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီသည်လည်းကောင်း ဘိက္ခုသံဃာ၏လည်းကောင်း၊ အရှင်ဘုရားတို့၏လည်းကောင်း ခြေတို့ကို ရှိခိုးပါ၏၊ ရှိခိုးပါကုန်၏၊ ရှိခိုးပါ၏။ ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကိုလည်း တောင်းပန်ပါ၏၊ တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီသည်လည်းကောင်း ဩဝါဒခံယူရန် ချဉ်းကပ်ခွင့်ကို ရလိုပါသတတ်၊ ရလိုပါကုန်သတတ်၊ ရလိုပါသတတ်' ဟု ဤသို့ လျှောက်ကြားရာ၏။

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေနာပိ သစေ သမ္မတော ဘိက္ခု အတ္ထိ, ပုရိမနယေနေဝ တံ ဘိက္ခုနိယော, တံ ဘိက္ခုနီ, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဥပသင်္ကမန္တု ဥပသင်္ကမတု ဥပသင်္ကမတူတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, ပါသာဒိကေန [Pg.63] ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ သမ္ပာဒေတု သမ္ပာဒေန္တု သမ္ပာဒေတူတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ပါတိမောက်ပြသသူ (ပါတိမောက်ဥဒ္ဒေသက) ရဟန်းတို့တွင် ဘိက္ခုနောဝါဒက (ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဆုံးမရန်) သမုတ်အပ်သော ရဟန်းရှိပါက ရှေးနည်းအတိုင်းပင် “ထိုသမုတ်အပ်သော ရဟန်းထံသို့ ရဟန်းမိန်းမတို့သည်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းမိန်းမသည်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာနှင့် ရဟန်းမိန်းမတို့သည်လည်းကောင်း ချဉ်းကပ်ကြပါကုန်၊ ချဉ်းကပ်ပါလော့” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ အကယ်၍ သမုတ်အပ်သော ရဟန်းမရှိပါက “ကြည်ညိုဖွယ်ရှိစေရန် ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းမိန်းမတို့သည်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းမိန်းမသည်လည်းကောင်း ပြည့်စုံအောင် ပြုပါလော့” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။

ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေန ပါဋိပဒေ ပစ္စာဟရိတွာ တထေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဩဝါဒံ ပန ဗာလဂိလာနဂမိကေ ဌပေတွာ အညော သစေပိ အာရညကော ဟောတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

ဩဝါဒခံယူသော ရဟန်းသည် လဆန်းတစ်ရက် သို့မဟုတ် လဆုတ်တစ်ရက် (ပါဋိပဒ်နေ့) ၌ တစ်ဖန်ပြန်လည်ဆောင်ယူ၍ ထိုမှာကြားလိုက်သည့်အတိုင်းပင် ပြောဆိုအပ်၏။ ဩဝါဒခံယူခြင်းကိုမူ ဝိနည်း၌ မကျွမ်းကျင်သော (ဗာလ) ရဟန်း၊ နာဖျားသော (ဂိလာန) ရဟန်း၊ ခရီးသွားမည့် (ဂမိက) ရဟန်းတို့ကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ရဟန်းသည် တော၌ နေလေ့ရှိသော (အာရညက) ရဟန်းပင် ဖြစ်စေဦးတော့၊ ဩဝါဒကို မခံယူဘဲ နေခွင့်မရပေ။ ဤအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်၏ -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဌပေတွာ ဗာလံ ဌပေတွာ ဂိလာနံ ဌပေတွာ ဂမိကံ အဝသေသေဟိ ဩဝါဒံ ဂဟေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၁၄).

“ရဟန်းတို့၊ မိုက်သော (ဝိနည်း၌ မကျွမ်းကျင်သော) ရဟန်းကိုလည်းကောင်း၊ နာဖျားသော ရဟန်းကိုလည်းကောင်း၊ ခရီးသွားသော ရဟန်းကိုလည်းကောင်း ချန်လှပ်၍ ကြွင်းသောရဟန်းတို့သည် ဩဝါဒကို ခံယူရန် ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

တတ္ထ ယော စာတုဒ္ဒသိကပန္နရသိကေသု ဝါ ဥပေါသထေသု ပါဋိပဒေ ဝါ ဂန္တုကာမော, သော ဂမိကော ဒုတိယပက္ခဒိဝသေ ဂစ္ဆန္တောပိ အဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န ဂဟေတဗ္ဗော, ယော န ဂဏှေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၄) ဝုတ္တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ စ ဥပေါသထဂ္ဂေ အနာရောစေတုံ ဝါ ပါဋိပဒေ ဘိက္ခုနီနံ အပစ္စာဟရိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ထိုရဟန်းတို့တွင် တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်သော ဥပုသ်နေ့တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ပါဋိပဒ်နေ့၌သော်လည်းကောင်း ခရီးသွားလိုသော ရဟန်းကို “ဂမိက” (ခရီးသွားရဟန်း) ဟု ခေါ်၏။ လဆန်းပက္ခ သို့မဟုတ် လဆုတ်ပက္ခ၏ ဒုတိယနေ့၌ ခရီးသွားသော ရဟန်းသည်လည်း ဩဝါဒကို မခံယူဘဲ နေခွင့်မရှိ။ “ရဟန်းတို့၊ ဩဝါဒကို မခံယူဘဲ မနေအပ်၊ ခံယူအပ်သည်သာတည်း။ အကြင်ရဟန်းသည် မခံယူငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဩဝါဒကို ခံယူပြီးနောက်လည်း ဥပုသ်ကျောင်းဆောင်၌ မလျှောက်ထားဘဲ နေခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ပါဋိပဒ်နေ့၌ ရဟန်းမိန်းမတို့ထံသို့ ပြန်လည်မဆောင်ဘဲ နေခြင်းငှာလည်းကောင်း မအပ်စပ်ပေ။ ဤအကြောင်းကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏ -

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န အာရောစေတဗ္ဗော. ယော န အာရောစေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

“ရဟန်းတို့၊ ဩဝါဒကို ကြားအောင် မပြောဘဲ မနေအပ်၊ ကြားအောင် ပြောကြားအပ်သည်သာတည်း။ အကြင်ရဟန်းသည် ကြားအောင် မပြောကြားငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

အခြားတစ်မျိုးလည်း ဟောတော်မူအပ်သေး၏ -

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န ပစ္စာဟရိတဗ္ဗော. ယော န ပစ္စာဟရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

“ရဟန်းတို့၊ ဩဝါဒကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မဆောင်ဘဲ မနေအပ်၊ တစ်ဖန်ပြန်၍ ဆောင်အပ်သည်သာတည်း။ အကြင်ရဟန်းသည် တစ်ဖန်ပြန်၍ မဆောင်ငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။

တတ္ထ အာရညကေန ပစ္စာဟရဏတ္ထံ သင်္ကေတော ကာတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာရညကေန ဘိက္ခုနာ ဩဝါဒံ ဂဟေတုံ, သင်္ကေတဉ္စ ကာတုံ, အတြ ပဋိဟရိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ အာရညကော ဘိက္ခု သစေ ဘိက္ခုနီနံ ဝသနဂါမေ ဘိက္ခံ လဘတိ, တတ္ထေဝ စရိတွာ ဘိက္ခုနိယော ဒိသွာ အာရောစေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. နော စဿ တတ္ထ ဘိက္ခာ သုလဘာ ဟောတိ, သာမန္တဂါမေ စရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဂါမံ အာဂမ္မ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. သစေ ဒူရံ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ, သင်္ကေတော ကာတဗ္ဗော – ‘‘အဟံ အမုကံ နာမ တုမှာကံ ဂါမဒွါရေ သဘံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ ရုက္ခမူလံ ဝါ ဥပသင်္ကမိဿာမိ, တတ္ထ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ[Pg.64]. ဘိက္ခုနီဟိ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ, အဂန္တုံ န လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိယာ သင်္ကေတံ န ဂန္တဗ္ဗံ. ယာ န ဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

ထိုဩဝါဒခံယူသော ရဟန်းတို့တွင် တော၌ နေလေ့ရှိသော (အာရညက) ရဟန်းသည် ဩဝါဒကို ပြန်လည်ဆောင်ယူရန် ချိန်းချက်ခြင်းကို ပြုထိုက်၏။ ဤအကြောင်းကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏ - “ရဟန်းတို့၊ တော၌နေသော ရဟန်းသည် ဩဝါဒကို ခံယူရန်လည်းကောင်း၊ ‘ဤအရပ်၌ ငါပြန်လည်ဆောင်ခဲ့အံ့’ ဟု ချိန်းချက်ခြင်းကို ပြုရန်လည်းကောင်း ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏။” ထို့ကြောင့် တော၌နေသော ရဟန်းသည် ရဟန်းမိန်းမတို့ နေထိုင်ရာရွာ၌ ဆွမ်းရရှိပါက ထိုရွာ၌သာ ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်၍ ရဟန်းမိန်းမတို့ကို တွေ့ဆုံကာ ဩဝါဒကို ပြောကြားပြီးမှ ပြန်သွားအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရွာ၌ ဆွမ်းရလွယ်ကူခြင်း မရှိပါက အနီးအပါးရှိ ရွာ၌ ဆွမ်းခံပြီးမှ ရဟန်းမိန်းမတို့နေထိုင်ရာ ရွာသို့လာ၍ ထိုရှေးနည်းအတိုင်းပင် ပြုအပ်၏။ အကယ်၍ ဝေးကွာသောအရပ်သို့ သွားရမည်ဖြစ်ပါက “ငါသည် သင်တို့၏ ရွာတံခါးဝရှိ ထိုမည်သော ဇရပ် (သို့မဟုတ်) မဏ္ဍပ် (သို့မဟုတ်) သစ်ပင်ရင်းသို့ ချဉ်းကပ်လာခဲ့အံ့၊ ထိုအရပ်သို့ လာခဲ့ကြကုန်” ဟု ချိန်းချက်ခြင်းကို ပြုအပ်၏။ ရဟန်းမိန်းမတို့သည်လည်း ထိုချိန်းချက်ရာအရပ်သို့ သွားအပ်၏၊ မသွားဘဲ နေခွင့်မရှိပေ။ ဤအကြောင်းကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏ - “ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းမိန်းမသည် ချိန်းချက်ရာအရပ်သို့ မသွားဘဲ မနေအပ်၊ သွားအပ်သည်သာတည်း။ အကြင်ရဟန်းမိန်းမသည် မသွားငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းမိန်းမအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။”

ဥဘတောသံဃေ တီဟိ ဌာနေဟိ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီဟိ စာတုဒ္ဒသေ အတ္တနာ ပဝါရေတွာ ဥပေါသထေ ဘိက္ခုသံဃေ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“သံဃာနှစ်ဖက်လုံး၌ အင်္ဂါသုံးပါးဖြင့် ပဝါရဏာပြုအပ်၏” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ရဟန်းမိန်းမတို့သည် တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့၌ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပဝါရဏာပြုပြီး၍ ဥပုသ်နေ့ဝယ် ဘိက္ခုသံဃာ၏ အထံ၌ ပဝါရဏာပြုအပ်၏။ ဤအကြောင်းကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏ -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဇတနာယ ပဝါရေတွာ အပရဇ္ဇု ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၂၇).

“ရဟန်းတို့၊ ယနေ့၌ (မိမိတို့ချင်း) ပဝါရဏာပြုပြီး၍ နက်ဖြန်နေ့၌ ဘိက္ခုသံဃာအား ပဝါရဏာပြုရန် ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။

ဘိက္ခုနိခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ စေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

ဤသံဃာနှစ်ဖက်၌ ပဝါရဏာပြုခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း ဘိက္ခုနီခန္ဓက၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ ဤအကြောင်းကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏ -

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သဗ္ဗော ဘိက္ခုနိသံဃော ပဝါရေန္တော ကောလာဟလမကာသိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဗျတ္တံ ပဋိဗလံ သမ္မန္နိတုံ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ပဌမံ ဘိက္ခုနီ ယာစိတဗ္ဗာ, ယာစိတွာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ ပဋိဗလာယ သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

“ထိုအခါ၌ အလုံးစုံသော ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည် ပဝါရဏာပြုလတ်သော် အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဆူညံမှုကို ပြုကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားအား ဤအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ‘ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုသံဃာထံ၌ ပဝါရဏာပြုရန် လိမ္မာစွမ်းနိုင်သော ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါးကို သမုတ်ခြင်းငှာ ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသို့လျှင် သမုတ်အပ်၏ - ရှေးဦးစွာ ရဟန်းမိန်းမကို တောင်းပန်အပ်၏၊ တောင်းပန်ပြီး၍ လိမ္မာစွမ်းနိုင်သော ရဟန်းမိန်းမသည် သံဃာကို (ဉတ်ဖြင့်) သိစေအပ်၏ -

‘‘သုဏာတု မေ, အယျေ သံဃော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုနိံ သမ္မန္နေယျ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘အရှင်မတို့၊ သံဃာသည် အကျွန်ုပ်၏စကားကို နာတော်မူလော့။ အကယ်၍ သံဃာအား လျောက်ပတ်သော အခါရှိသော ကံဖြစ်ငြားအံ့၊ သံဃာသည် ဤအမည်ရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ရဟန်းမိန်းမသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုသံဃာထံ၌ ပဝါရဏာပြုရန် သမုတ်ရာ၏။ ဤသည်ကား ဉတ် (သိစေခြင်း) တည်း။

‘‘သုဏာတု မေ, အယျေ သံဃော, သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုနိံ သမ္မန္နေယျ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ယဿာ အယျာယ ခမတိ ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ သမ္မုတိ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ, သာ တုဏှဿ; ယဿာ နက္ခမတိ, သာ ဘာသေယျ.

‘အရှင်မတို့၊ သံဃာသည် အကျွန်ုပ်၏စကားကို နာတော်မူလော့။ သံဃာသည် ဤအမည်ရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ရဟန်းမိန်းမသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုသံဃာထံ၌ ပဝါရဏာပြုရန် သမုတ်ရာ၏။ ဤအမည်ရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ရဟန်းမိန်းမသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုသံဃာထံ၌ ပဝါရဏာပြုရန် သမုတ်ခြင်းကို အကြင်အရှင်မသည် နှစ်သက်ပါက ဆိတ်... ဆိတ်နေတော်မူပါလော့။ အကြင်အရှင်မသည် မနှစ်သက်ပါက ပြောဆိုတော်မူပါလော့။

‘‘သမ္မတာ သံဃေန ဣတ္ထန္နာမာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၂၇).

‘သံဃာသည် ဤအမည်ရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ရဟန်းမိန်းမသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုသံဃာထံ၌ ပဝါရဏာပြုရန် သမုတ်ပြီးပါပြီ။ ဤသမုတ်ခြင်းကို သံဃာက နှစ်သက်သဖြင့် ဆိတ်ဆိတ်နေတော်မူကြသည်ဟု ဤသို့ နှလုံးသွင်း မှတ်သားပါ၏’ ဟူ၍ (သံဃာကို) သိစေအပ်၏။”

တာယ [Pg.65] သမ္မတာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒါယ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ, ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ. ဝဒတယျ ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတိ. ဒုတိယမ္ပိ အယျ, တတိယမ္ပိ အယျ, ဘိက္ခုနိသံဃော…ပေ… ပဋိကရိဿတီ’’တိ.

သမုတ်အပ်ပြီးသော ထိုရဟန်းမိန်းမသည် ရဟန်းမိန်းမသံဃာကို ခေါ်ဆောင်၍ ဘိက္ခုသံဃာထံသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ကိုယ်ဝတ်ကို လက်ဝဲဖက်ပခုံးထက်၌ တင်ကာ လက်အုပ်ချီ၍ ဤသို့ လျှောက်ထားအပ်၏ - “အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည် ဘိက္ခုသံဃာအား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုသံဃာသည် အကျွန်ုပ်တို့ (ရဟန်းမိန်းမသံဃာ) ကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ အပြစ်ရှိက ပြောဆိုတော်မူပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်သည်ရှိသော် ကုစားပါအံ့။ နှစ်ကြိမ်မြောက်လည်း အရှင်ဘုရား... သုံးကြိမ်မြောက်လည်း အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည် ဘိက္ခုသံဃာအား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုသံဃာသည် အကျွန်ုပ်တို့ကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုတော်မူပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်သည်ရှိသော် ကုစားပါအံ့” ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။

သစေ ဘိက္ခုနိသံဃော န ပူရတိ, ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျ ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု မံ အယျ ဘိက္ခုသံဃော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

အကယ်၍ ရဟန်းမိန်းမသံဃာ (ကံဆောင်နိုင်လောက်အောင်) မပြည့်စုံပါက “အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းမိန်းမတို့သည် ဘိက္ခုသံဃာအား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုကြပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုသံဃာသည် ရဟန်းမိန်းမတို့ကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုတော်မူပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်ကြသည်ရှိသော် ကုစားပါကုန်အံ့” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် ဘိက္ခုသံဃာအား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုသံဃာသည် အကျွန်ုပ်ကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုတော်မူပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်သည်ရှိသော် ကုစားပါအံ့” ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ သုံးကြိမ် လျှောက်ထားအပ်၏။

သစေ ဘိက္ခုသံဃော န ပူရတိ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျာ အယျေ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တယျာ ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတီ’’တိ စ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ အယျံ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျော ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

အကယ်၍ ဘိက္ခုသံဃာ (ကံဆောင်နိုင်လောက်အောင်) မပြည့်စုံပါက “အရှင်ဘုရားတို့၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည် အရှင်ဘုရားတို့အား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုပါ၏။ အရှင်ဘုရားတို့သည် ရဟန်းမိန်းမသံဃာကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုတော်မူကြပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်ပါက ကုစားပါအံ့” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းမိန်းမသံဃာသည် အရှင်ဘုရားအား မြင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဝါရဏာပြုပါ၏။ အရှင်ဘုရားသည် ရဟန်းမိန်းမသံဃာကို အစဉ်သနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုတော်မူပါလော့။ အပြစ်ကို မြင်ပါက ကုစားပါအံ့” ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ သုံးကြိမ် လျှောက်ထားအပ်၏။

ဥဘိန္နံ အပါရိပူရိယာ ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျာ အယျေ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တယျာ ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျံ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျော ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျာ အယျေ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အယျာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျ အယျံ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု မံ အယျော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

နှစ်ဖက်သော သံဃာမပြည့်စုံသောအခါ၌ "အရှင်ဘုရားတို့၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် အရှင်ဘုရားတို့အား မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းတို့ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် ဘိက္ခုနီတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ပြောဆိုတော်မူကြပါ၊ မြင်လျှင် ကုစားပါအံ့" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် အရှင်ဘုရားအား မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းတို့ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်၊ အရှင်ဘုရားသည် ဘိက္ခုနီတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ပြောဆိုတော်မူပါ၊ မြင်လျှင် ကုစားပါအံ့" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "အရှင်ဘုရားတို့၊ အကျွန်ုပ်သည် အရှင်ဘုရားတို့အား မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းတို့ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် အကျွန်ုပ်အား သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ပြောဆိုတော်မူကြပါ၊ မြင်လျှင် ကုစားပါအံ့" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် အရှင်ဘုရားအား မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းတို့ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်၊ အရှင်ဘုရားသည် အကျွန်ုပ်အား သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ပြောဆိုတော်မူပါ၊ မြင်လျှင် ကုစားပါအံ့" ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြောဆိုအပ်၏။

မာနတ္တစရဏဉ္စ ဥပသမ္ပဒါပရိယေသနာ စ ယထာဌာနေယေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

မာနတ်ကျင့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဥပသမ္ပဒါကို ရှာမှီးခြင်းသည်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာ ပါဠိရပ်၌သာ ထင်ရှားလတ္တံ့။

န [Pg.66] ဘိက္ခုနိယာ ကေနစိ ပရိယာယေနာတိ ဒသဟိ ဝါ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ ပရိယာယေန ဘိက္ခု နေဝ အက္ကောသိတဗ္ဗော, န ပရိဘာသိတဗ္ဗော, န ဘယေန တဇ္ဇေတဗ္ဗော. ဩဝဋောတိ ပိဟိတော ဝါရိတော ပဋိက္ခိတ္တော. ဝစနယေဝ ဝစနပထော. အနောဝဋောတိ အပိဟိတော အဝါရိတော အပ္ပဋိက္ခိတ္တော. တသ္မာ ဘိက္ခုနိယာ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနေ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ‘‘ဧဝံ အဘိက္ကမ, ဧဝံ ပဋိက္ကမ, ဧဝံ နိဝါသေဟိ, ဧဝံ ပါရုပါဟီ’’တိ ကေနစိ ပရိယာယေန နေဝ ဘိက္ခု ဩဝဒိတဗ္ဗော, န အနုသာသိတဗ္ဗော. ဒေါသံ ပန ဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ မဟာထေရာ န ဧဝံ အဘိက္ကမန္တိ, န ပဋိက္ကမန္တိ, န နိဝါသေန္တိ, န ပါရုပန္တိ, ဤဒိသံ ကာသာဝမ္ပိ န ဓာရေန္တိ, န ဧဝံ အက္ခီနိ အဉ္ဇေန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဇ္ဇမာနဒေါသံ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူဟိ ပန ‘‘အယံ ဝုဍ္ဎသမဏီ ဧဝံ နိဝါသေတိ, ဧဝံ ပါရုပတိ, မာ ဧဝံ နိဝါသေဟိ, မာ ဧဝံ ပါရုပါဟိ, မာ တိလကမ္မပဏ္ဏကမ္မာဒီနိ ကရောဟီ’’တိ ယထာသုခံ ဘိက္ခုနိံ ဩဝဒိတုံ အနုသာသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"ဘိက္ခုနီသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းပရိယာယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း (ရဟန်းကို မဆဲရေးထိုက်...)" ဟူသည်မှာ ဆယ်ပါးသော ဆဲရေးအပ်သောအရာ (အက္ကောသဝတ္ထု) တို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါးသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိယာယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရဟန်းကို မဆဲရေးအပ်၊ မရေရွတ်အပ်၊ ဘေးပြသဖြင့် မခြိမ်းခြောက်အပ်။ "ဩဝတော (Ovaṭo)" ဟူသည်မှာ ပိတ်ဆို့အပ်သော၊ တားမြစ်အပ်သော၊ ပယ်မြစ်အပ်သော အနက်တည်း။ စကားသည်သာလျှင် စကားလမ်းကြောင်း မည်၏။ "အနောဝတော (Anovaṭo)" ဟူသည်မှာ မပိတ်ဆို့အပ်၊ မတားမြစ်အပ်၊ မပယ်မြစ်အပ်သော အနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဘိက္ခုနီသည် အကြီးအကဲဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အကြီးအကဲ၏အရာ၌ တည်၍ "ဤသို့ ရှေ့သို့သွားလော့၊ ဤသို့ ပြန်လော့၊ ဤသို့ သင်းပိုင်ကို ဝတ်လော့၊ ဤသို့ ဧကသီကို ရုံလော့" ဟု တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိယာယ်ဖြင့် ရဟန်းကို မဆုံးမအပ်၊ မသွန်သင်အပ်။ သို့သော် အပြစ်ကို မြင်ရလျှင် "ရှေးအခါက မဟာထေရ်တို့သည် ဤသို့ ရှေ့သို့ မသွားကြကုန်၊ မပြန်ကြကုန်၊ သင်းပိုင်ကို ဤသို့ မဝတ်ကြကုန်၊ ဧကသီကို ဤသို့ မရုံကြကုန်၊ ဤကဲ့သို့သော သင်္ကန်းကိုလည်း မဆောင်ကြကုန်၊ မျက်လုံးတို့ကိုလည်း ဤသို့ မခြယ်မလိမ်းကြကုန်" စသည်ဖြင့် ထင်ရှားရှိသော အပြစ်ကို ပြခြင်းငှာ အပ်၏။ ရဟန်းတို့ကမူ "ဤရဟန်းမအိုကြီးသည် ဤသို့ ဝတ်၏၊ ဤသို့ ရုံ၏၊ ဤသို့ မဝတ်လင့်၊ ဤသို့ မရုံလင့်၊ နှမ်းကို ဆီပွတ်မှု ဟင်းရွက်ခူးမှု စသည်တို့ကို မပြုလင့်" ဟု အလိုရှိသလို (ချမ်းသာစွာ) ဘိက္ခုနီအား ဆုံးမသွန်သင်ခြင်းငှာ အပ်၏။

သမဂ္ဂမှယျာတိ ဘဏန္တန္တိ ‘‘သမဂ္ဂါ အမှ အယျ’’ ဣတိ ဘဏန္တံ ဘိက္ခုနိသံဃံ. အညံ ဓမ္မံ ဘဏတီတိ အညံ သုတ္တန္တံ ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ. သမဂ္ဂမှယျာတိ ဝစနေန ဟိ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ, တသ္မာ ဌပေတွာ ဩဝါဒံ အညံ ဓမ္မံ ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဩဝါဒံ အနိယျာဒေတွာတိ ဧသော ဘဂိနိယော ဩဝါဒေါတိ အဝတွာ.

"သမဂ္ဂမှယျာတိ ဘဏန္တံ" ဟူသည်မှာ "အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့ အားလုံး ညီညွတ်ကြပါကုန်၏" ဟု လျှောက်ထားသော ဘိက္ခုနီသံဃာကို ဆိုလိုသည်။ "အညံ ဓမ္မံ ဘဏတိ" ဟူသည်မှာ (ဂရုဓမ်ဩဝါဒမှ) တစ်ပါးသော သုတ္တန်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာကိုသော်လည်းကောင်း ဟောကြားခြင်းတည်း။ "သမဂ္ဂမှယျ" ဟူသော စကားဖြင့် ဂရုဓမ်ဩဝါဒကို မျှော်လင့်တောင့်တကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂရုဓမ်ဩဝါဒကို ချန်ထား၍ တစ်ပါးသော တရားကို ဟောသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ "ဩဝါဒံ အနိယျာဒေတွာ" ဟူသည်မှာ "နှမတို့၊ ဤသည်ကား ဂရုဓမ်ဩဝါဒတည်း" ဟု မပြောဘဲ (နိဂုံးမအုပ်ဘဲ) ဟောခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၁၅၀. အဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိကမ္မံ ကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဓမ္မကမ္မေ ဒွိန္နံ နဝကာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ ပါစိတ္တိယာနိ. ဓမ္မကမ္မေ ဒုတိယဿ နဝကဿ အဝသာနပဒေ အနာပတ္တိ, သေသေသု သတ္တရသ ဒုက္ကဋာနိ.

၁၅၀. "အဓမ္မကမ္မေ" စသည်တို့၌ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမုတိကံကို "ကံ" ဟု မှတ်အပ်၏။ ထိုအဓမ္မကံ၌ နဝက (ကိုးပါးအစု) နှစ်ခု၏ အစွမ်းဖြင့် ပါစိတ်အာပတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဓမ္မကံ၌ ဒုတိယနဝက၏ အဆုံးပုဒ်၌ အာပတ်မသင့်၊ ကြွင်းသော ပုဒ်တို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

၁၅၂. ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တောတိ အဋ္ဌန္နံ ဂရုဓမ္မာနံ ပါဠိံ ဥဒ္ဒိသန္တော. ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တောတိ တဿာယေဝ ပဂုဏာယ ဂရုဓမ္မပါဠိယာ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တောတိ အတ္ထော. ဩသာရေဟိ အယျာတိ ဝုစ္စမာနော ဩသာရေတီတိ ဧဝံ ဝုစ္စမာနော အဋ္ဌဂရုဓမ္မပါဠိံ ဩသာရေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တော, ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တော, ယော စ ဩသာရေဟီတိ ဝုစ္စမာနော အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ ဘဏတိ, တဿ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တိ. အညံ ဓမ္မံ ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ. ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ ဘိက္ခုနီ ဂရုဓမ္မနိဿိတံ ဝါ ခန္ဓာဒိနိဿိတံ ဝါ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, တံ ယော ဘိက္ခု ကထေတိ, တဿာပိ [Pg.67] အနာပတ္တိ. အညဿတ္ထာယ ဘဏန္တန္တိ စတုပရိသတိံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘိက္ခုနိယော သုဏန္တိ, တတြာပိ ဘိက္ခုဿ အနာပတ္တိ. သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာတိ ဧတာသံ ဒေသေန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၁၅၂. "ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တော" ဟူသည်မှာ ရှစ်ပါးသော ဂရုဓမ်ပါဠိကို ရွတ်ပြစဉ်ဟူလို။ "ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တော" ဟူသည်မှာ အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်ပြီးသော ထိုဂရုဓမ်ပါဠိတော်၏ အဋ္ဌကထာကို ဟောပြောစဉ်ဟူသော အနက်တည်း။ "ဩသာရေဟိ အယျာတိ ဝုစ္စမာနော ဩသာရေတိ" ဟူသည်မှာ ဤသို့ ဘိက္ခုနီတို့က လျှောက်ထားအပ်သော် ရှစ်ပါးသော ဂရုဓမ်ပါဠိကို ရွတ်ပြခြင်း (သက်ရောက်စေခြင်း) ဟူသော အနက်တည်း။ ဤသို့ ပါဠိတော်ကို ရွတ်ပြစဉ်လည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန် မေးမြန်းအပ်သော အဋ္ဌကထာကို ဟောပြောစဉ်လည်းကောင်း၊ "ဂရုဓမ်ပါဠိတော်ကို သက်ရောက်စေပါလော့ (ရွတ်ပြပါလော့)" ဟု လျှောက်ထားအပ်သော်လည်းကောင်း ရှစ်ပါးသော ဂရုဓမ်တရားတို့ကို ဟောကြားသော ထိုရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် မသင့်။ ထိုမှတစ်ပါးသော သုတ္တန် အဘိဓမ္မာတရားကို ဟောသော ရဟန်းအားလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်။ "ပြဿနာကို မေးမြန်းခြင်း၊ မေးမြန်းအပ်သော် ဖြေဆိုခြင်း" ဟူသည်မှာ ဘိက္ခုနီသည် ဂရုဓမ်နှင့် စပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ခန္ဓာစသည်နှင့် စပ်သည်ဖြစ်စေ ပြဿနာကို မေးမြန်းရာ ထိုပြဿနာကို ဖြေဆိုသော ရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်။ "အညဿတ္ထာယ ဘဏန္တံ" ဟူသည်မှာ ပရိသတ်လေးပါးတို့အား တရားဟောနေသော ရဟန်းထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ဘိက္ခုနီတို့ နာယူကြရာ၌လည်း ထိုရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ "သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ" ဟူသည် သိက္ခမာန်၊ သာမဏေမတို့အား ဂရုဓမ်တရား ဟောကြားသော ရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်နှင့် စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ် (မပြုအပ်သည်ကို ပြုသဖြင့် အာပတ်သင့်သော သိက္ခာပုဒ်) ဖြစ်၏။ သညာမရှိသော်လည်း လွတ်မြောက်ခွင့်မရှိသော နောသညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏။ အစိတ္တက (လွန်ကျူးလိုသော စိတ်မရှိဘဲလည်း အာပတ်သင့်သော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဖြစ်၏။ ဝစီကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ စိတ်သုံးမျိုးရှိ၏။ ဝေဒနာသုံးပါးလုံးရှိ၏။

ဩဝါဒသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမဖြစ်သော ဩဝါဒသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပုဒ် အနက်ဖွင့်။

၁၅၃. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပရိယာယေနာတိ ဝါရေန, ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော. အဓိစေတသောတိ အဓိစိတ္တဝတော, သဗ္ဗစိတ္တာနံ အဓိကေန အရဟတ္တဖလစိတ္တေန သမန္နာဂတဿာတိ အတ္ထော. အပ္ပမဇ္ဇတောတိ နပ္ပမဇ္ဇတော, အပ္ပမာဒေန ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သာတစ္စကိရိယာယ သမန္နာဂတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မုနိနောတိ ‘‘ယော မုနာတိ ဥဘော လောကေ, မုနိ တေန ပဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၆၉) ဧဝံ ဥဘယလောကမုနနေန ဝါ, မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတတ္တာ ဝါ ခီဏာသဝေါ မုနိ နာမ ဝုစ္စတိ, တဿ မုနိနော. မောနပထေသု သိက္ခတောတိ အရဟတ္တဉာဏသင်္ခါတဿ မောနဿ ပထေသု သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု တီသု ဝါ သိက္ခာသု သိက္ခတော. ဣဒဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သိက္ခတော ဣမာယ သိက္ခာယ မုနိဘာဝံ ပတ္တဿ မုနိနောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနောတိ တာဒိသဿ ခီဏာသဝမုနိနော အဗ္ဘန္တရေ ဣဋ္ဌဝိယောဂါဒိဝတ္ထုကာ သောကာ န သန္တိ. အထ ဝါ တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏသမန္နာဂတဿ ဧဝရူပဿ မုနိနော သောကာ န ဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဥပသန္တဿာတိ ရာဂါဒီနံ ဥပသမေန ဥပသန္တဿ. သဒါ သတီမတောတိ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ နိစ္စကာလံ သတိယာ အဝိရဟိတဿ. အာကာသေ အန္တလိက္ခေတိ အန္တလိက္ခသင်္ခါတေ အာကာသေ, န ကသိဏုဂ္ဃာဋိမေ, န ပန ရူပပရိစ္ဆေဒေ. စင်္ကမတိပိ တိဋ္ဌတိပီတိ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ကထံ [Pg.68] သုတွာ ‘‘ဣမာ ဘိက္ခုနိယော မံ ‘ဧတ္တကမေဝ အယံ ဇာနာတီ’တိ အဝမညန္တိ, ဟန္ဒ ဒါနိ ဧတာသံ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေမီ’’တိ ဓမ္မဗဟုမာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဧဝရူပံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ – ‘‘အာကာသေ အန္တလိက္ခေ စင်္ကမတိပိ…ပေ… အန္တရဓာယတိပီ’’တိ. တတ္ထ အန္တရဓာယတိပီတိ အန္တရဓာယတိပိ အဒဿနမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. တဉ္စေဝ ဥဒါနံ ဘဏတိ အညဉ္စ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ဘာတုထေရဿ သန္တိကေ –

၁၅၃. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ 'ပရိယာယေန' ဟူသည်မှာ အလှည့်အကြိမ်အားဖြင့်၊ အစဉ်အားဖြင့် ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'အဓိစေတသော' ဟူသည်မှာ လွန်ကဲသော စိတ်ရှိသော၊ အလုံးစုံသော စိတ်တို့ထက် လွန်ကဲသော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'အပ္ပမဇ္ဇတော' ဟူသည်မှာ မမေ့မလျော့သော၊ မမေ့မလျော့ကြောင်း သတိဖြင့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို မပြတ်မလပ် ပြုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်အားဟု ဆိုလိုသည်။ 'မုနိနော' ဟူသည်ကား 'အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် နှစ်ပါးသော လောကကို သိ၏၊ ထိုသို့ သိခြင်းကြောင့် မုနိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏' ဟု ဤသို့ နှစ်ပါးသော လောကကို သိခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မောနခေါ်သော ဉာဏ်ပညာရှိ၍ ထိုဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့်သော်လည်းကောင်း ခီဏာသဝ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်ကို မုနိမည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုမုနိအား (ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌) ဟူလို။ 'မောနပထေသု သိက္ခတော' ဟူသည်မှာ အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော မောန၏ လမ်းကြောင်းဖြစ်ကုန်သော သုံးဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့၌ သော်လည်းကောင်း၊ သုံးပါးသော သိက္ခာတို့၌ သော်လည်းကောင်း ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဤစကားကိုလည်း အရဟတ္တဖိုလ်၏ ရှေ့အဖို့၌ ဖြစ်သော အကျင့်ကို ယူ၍ ဟောတော်မူအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ ရှေ့အဖို့၌ ကျင့်၍ ဤအကျင့်ဖြင့် မုနိအဖြစ်သို့ ရောက်သော မုနိအားဟူ၍ ဤ 'မုနိနော မောနပထေသု သိက္ခတော' ဟူသော ပါဌ်၌ အနက်ကို ရှုအပ်၏။ 'သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနော' ဟူသည်မှာ ထိုကဲ့သို့သော ခီဏာသဝမုနိ၏ အတွင်း၌ ချစ်ခင်အပ်သော အာရုံနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း စသော အကြောင်းရှိကုန်သော စိုးရိမ်ခြင်းတို့သည် မရှိတော့ကုန်။ သို့မဟုတ် 'တာဒိနော' ဟူသည်မှာ တာဒိလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုသို့ သဘောရှိသော မုနိအား စိုးရိမ်ခြင်းတို့သည် မဖြစ်ကုန်ဟု ဤ 'သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနော' ဟူသော ပါဌ်၌ အနက်ရ၏။ 'ဥပသန္တဿ' ဟူသည်မှာ ရာဂစသော ကိလေသာတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းအေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ 'သဒါ သတီမတော' ဟူသည်မှာ သတိပြန့်ပြောသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သောကြောင့် အမြဲမပြတ် သတိနှင့် မကင်းသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။ 'အာကာသေ အန္တလိက္ခေ' ဟူသည်မှာ အန္တလိက္ခဟု ဆိုအပ်သော ကောင်းကင်၌ (ကသိုဏ်းကိုးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ခွာခြင်းကြောင့် ရအပ်သော ကောင်းကင်ပညတ်လည်း မဟုတ်၊ ရုပ်ကို ပိုင်းခြားတတ်သော အာကာသဓာတ်လည်း မဟုတ်သော ကောင်းကင်၌)။ 'စင်္ကမတိပိ တိဋ္ဌတိပိ' ဟူသည်မှာ ထိုဘိက္ခုနီတို့၏ စကားကို ကြားရ၍ 'ဤဘိက္ခုနီတို့သည် ငါ့ကို ဤမျှလောက်သာ သိသည်ဟု အထင်သေးကြကုန်၏၊ ကိုင်း... ယခုအခါ၌ ထိုဘိက္ခုနီတို့အား မိမိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို ပြလိုက်အံ့' ဟု စိတ်ကူး၍ တရား၌ များစွာ မြတ်နိုးခြင်းကို ဖြစ်စေပြီးလျှင် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားကာ ထိုဈာန်မှ ထ၍ ဆီးတားမှုမရှိသော ကောင်းကင်ပြင်၌ 'စင်္ကြန်လည်း သွား၏ ...ပ... ကွယ်လည်း ကွယ်၏' ဟူ၍ ဤသို့သော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူ၏။ ထိုပြာဋိဟာ၌ 'အန္တရဓာယတိပိ' ဟူသည်မှာ ကွယ်ပျောက်၍ မမြင်နိုင်သော အဖြစ်သို့လည်း ရောက်၏ ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'ထိုဥဒါန်းကိုလည်း ရွတ်ဆို၏၊ အခြားသော များစွာသော ဘုရားစကားတော်ကိုလည်း ရွတ်ဆို၏' ဟူသော ပါဌ်၌ အရှင်စူဠပန်ထေရ်သည် မိမိ၏ နောင်တော် မဟာပန္ထကထေရ်၏ အထံ၌...

‘‘ပဒုမံ ယထာ ကောကနုဒံ သုဂန္ဓံ,ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ;

အင်္ဂီရသံ ပဿ ဝိရောစမာနံ,တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၂၃);

"နံနက်စောစော၌ ကောင်းသော အနံ့ရှိသော၊ စက္ကဝက်ငှက်တို့ကို တွန်မြူးစေတတ်သော ကောကနဒ မည်သော ပဒုမ္မာကြာနီပန်းသည် ကားကားစွင့်စွင့်ပွင့်လျက် မကင်းသော ရနံ့ရှိသည်ဖြစ်၍ တင့်တယ်သကဲ့သို့၊ ကိုယ်တော်ရနံ့ ဂုဏ်ရနံ့တို့ဖြင့် သင်းပျံ့မွှေးထုံလျက် ကောင်းကင်၌ တောက်ပသော နေမင်းကဲ့သို့ ကိုယ်အင်္ဂါတော်အစိတ်စိတ်မှ တဖိတ်ဖိတ်ထွက်သော အရောင်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်စမ်းပါလော့" (ဟု ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။)

ဣမံ ဂါထံ ဥဒ္ဒိသာပေတွာ စတ္တာရော မာသေ သဇ္ဈာယိ. န စ ပဂုဏံ ကတ္တုမသက္ခိ. တတော နံ ထေရော ‘‘အဘဗ္ဗော တွံ ဣမသ္မိံ သာသနေ’’တိ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ, သော ရောဒမာနော ဒွါရကောဋ္ဌကေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေနေယျသတ္တေ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနော ဝိယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘စူဠပန္ထက, ကသ္မာ ရောဒသီ’’တိ အာဟ. သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. အထဿ ဘဂဝါ သုဒ္ဓံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ ဒတွာ ‘‘ဣဒံ ‘ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏ’န္တိ ပရိမဇ္ဇာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တဿ ဧကမန္တံ ပရိမဇ္ဇိ, ပရိမဇ္ဇိတဋ္ဌာနံ ကာဠကမဟောသိ. သော ‘‘ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓမ္ပိ နာမ ဝတ္ထံ ဣမံ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ကာဠကံ ဇာတ’’န္တိ သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. အထဿ ဘဂဝါ အာရဒ္ဓဝီရိယဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဓိစေတသော’’တိ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ. ထေရော ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တသ္မာ ထေရော ပကတိယာဝ ဣမံ ဂါထံ မမာယတိ, သော တံ ဣမိဿာ ဂါထာယ မမာယနဘာဝံ ဇာနာပေတုံ တံယေဝ ဘဏတိ. အညဉ္စ အန္တရန္တရာ အာဟရိတွာ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဉ္စေဝ ဥဒါနံ ဘဏတိ, အညဉ္စ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ.

ဤဂါထာကို သင်ယူ၍ လေးလပတ်လုံး သရဇ္ဈာယ်သော်လည်း ကြေကြေပွန်ပွန် ရအောင် ပြုခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် နောင်တော်မထေရ်က "သင်သည် ဤသာသနာတော်၌ နေရန် မထိုက်တန်" ဟု ဆိုကာ ကျောင်းတိုက်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့၏။ ထိုအရှင်စူဠပန်သည် ငိုယိုလျက် တံခါးမုခ်၌ ရပ်နေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဗုဒ္ဓစက္ခုတော်ဖြင့် ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ကြည့်ရှုတော်မူလတ်သော် ထိုအရှင်စူဠပန်ကို မြင်တော်မူ၍ ကျောင်းစဉ်လှည့်လည်တော်မူသကဲ့သို့ ထိုအရှင်စူဠပန်၏ အနီးသို့ ကြွရောက်တော်မူကာ "စူဠပန္ထက... အဘယ်ကြောင့် ငိုကြွေးနေသနည်း" ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုအရှင်စူဠပန်က ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော အဝတ်ပိုင်းကလေးကို ပေးတော်မူ၍ "ဤအဝတ်ပိုင်းကို 'ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏံ' (မြူကိုဆောင်တတ်သော အဝတ်) ဟု ရွတ်ဆို၍ ဆုပ်နယ်လော့" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအရှင်စူဠပန်သည် "ကောင်းပါပြီ ဘုရား" ဟု ဝန်ခံကာ မိမိနေရာ၌ ထိုင်လျက် ထိုအဝတ်ပိုင်း၏ တစ်ခုသောအစွန်းကို ဆုပ်နယ်လေ၏။ ဆုပ်နယ်အပ်သော နေရာသည် ညစ်ပေမည်းညစ်သွား၏။ ထိုအရှင်စူဠပန်သည် "ဤမျှလောက် စင်ကြယ်သော အဝတ်သည်ပင် ဤအတ္တဘောကို မှီ၍ ညစ်ပေသွားရသည်တကား" ဟု ထိတ်လန့်ခြင်း (သံဝေဂ) ရရှိကာ ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်လေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအရှင်စူဠပန်၏ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသည်ကို သိတော်မူ၍ "အဓိစေတသော" ဟု စသော ဤရောင်ခြည်တော်လွှတ်ခြင်းလျှင် ရှေ့သွားရှိသော ဂါထာကို ဟောတော်မူ၏။ မထေရ်သည် ဂါထာ၏အဆုံး၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လေ၏။ ထို့ကြောင့် မထေရ်သည် ပင်ကိုအားဖြင့်ပင် ဤဂါထာကို မြတ်နိုးတော်မူ၏။ ထိုအရှင်စူဠပန်သည် ထိုဂါထာကို မြတ်နိုးတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကို သိစေခြင်းငှာ ထိုဂါထာကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသော ဒေသနာတော်ကိုလည်းကောင်း အကြားအကြား၌ ဆောင်ယူ၍ များစွာသော ဘုရားစကားတော်ကို ရွတ်ဆို၏။ ထို့ကြောင့် "ထိုဥဒါန်းကိုလည်း ရွတ်ဆို၏၊ အခြားသော များစွာသော ဘုရားစကားတော်ကိုလည်း ရွတ်ဆို၏" ဟု သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်တို့ မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်။

၁၅၆. ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာတိ [Pg.69] ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ, ဘိက္ခုသံဃေ ပန ဥပသမ္ပန္နံ ဩဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဒမ္ပိ စ ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနမေဝ.

၁၅၆. "ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယ" ဟူသည်ကား ဘိက္ခုနီသံဃာ့ထံ၌သာ ရဟန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဘိက္ခုနီကို ဆိုလိုသည်။ ဘိက္ခုသံဃာ့ထံ၌ ရဟန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဘိက္ခုနီအား ဆုံးမသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဤ၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည်လည်း ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူသော သမုဋ္ဌာန် ရှိသည်။

အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယဖြစ်သော အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၆၂. တတိယသိက္ခာပဒေ – အညတြ သမယာ ဩဝဒတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိအာဒီသု အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ, အညေန ဓမ္မေန ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ, ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ဩဝဒတော ပါစိတ္တိယမေဝ. ဣတော ပရမ္ပိ ယတ္ထ ယတ္ထ ‘‘ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ’’တိ ဝုစ္စတိ, သဗ္ဗတ္ထ အယမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၆၂. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "အညတြ သမယာ သြဝဒတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ" စသည်တို့၌ ရှစ်ပါးသော ဂရုဓမ်တရားတို့ဖြင့် ဆုံးမသော ရဟန်းအားသာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဂရုဓမ်မှတစ်ပါးသော သုတ္တန်၊ အဘိဓမ္မာတရားဖြင့် ဆုံးမသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏ဟု သိအပ်၏။ "ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ" ဟူသည်ကား ဘိက္ခုနီသံဃာ့ထံ၌ ရဟန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဘိက္ခုနီအား ဆိုလိုသည်။ ဘိက္ခုသံဃာ့ထံ၌ ရဟန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဘိက္ခုနီအား ဆုံးမသော ရဟန်းအားလည်း ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်မှ နောင်၌လည်း အကြင်အကြင် သိက္ခာပုဒ်တို့တွင် "ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ" ဟု ဆိုအပ်၏၊ ထိုထို သိက္ခာပုဒ်အားလုံးတို့၌ ဤအနက်ကိုသာ ရှုအပ်၏။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှပေပြီ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကထိနသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်၊ နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ မပြုထိုက်သည်ကို ပြုခြင်း (ကိရိယ) ရှိ၏။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိ (နောသညာဝိမောက္ခ)။ သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်သင့်သော (အစိတ္တက) ဖြစ်၏။ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော (ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ) ဖြစ်၏။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ ရှိ၏။ စိတ်သုံးမျိုး (တိစိတ္တ) ရှိ၏။ ဝေဒနာသုံးမျိုး (တိဝေဒန) ရှိ၏။

ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယဖြစ်သော ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဣဒံ ပနေတ္ထ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ ပကိဏ္ဏကံ – အသမ္မတော စေ ဘိက္ခု အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒတိ, တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒတော ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ကထံ? အသမ္မတမူလကံ ဒုက္ကဋံ, ဥပဿယံ ဂန္တွာ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒနမူလကံ ဒုက္ကဋံ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ပါစိတ္တိယန္တိ. သမ္မတဿ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ တတ္ထ ဂန္တွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒန္တဿ ဧကာ အနာပတ္တိ, ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ကထံ? သမ္မတတ္တာ အနာပတ္တိ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ဧကံ, ဂန္တွာ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒနမူလကံ ဧကန္တိ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. တဿေဝ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒတော ဧကာ အနာပတ္တိ, ဧကံ ဒုက္ကဋံ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ကထံ? သမ္မတတ္တာ အနာပတ္တိ, ဂန္တွာ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒနမူလကံ ဒုက္ကဋံ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ပါစိတ္တိယန္တိ. ဒိဝါ [Pg.70] ပန ဂန္တွာ ဩဝဒတော သမ္မတဿ စ အသမ္မတဿ စ ရတ္တိံ ဩဝဒနမူလကံ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ အပနေတွာ အဝသေသာ အာပတ္တာနာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်၌ မဟာပစ္စရီကျမ်းတွင် ပြဆိုထားသော ရောပြွမ်းသောအဆုံးအဖြတ် (ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယ) ကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ မသမုတ်အပ်သော (ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ မရသော) ရဟန်းသည် နေဝင်ပြီးနောက် ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းသို့သွား၍ ဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ဖြင့် ဆုံးမအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ် သုံးချက် သင့်၏။ ဂရုဓမ်မှတစ်ပါးသော တရားဖြင့် ဆုံးမပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် နှစ်ချက်၊ ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက် သင့်၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ— မသမုတ်အပ်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်တစ်ချက်၊ ကျောင်းသို့သွား၍ အခြားတရားဖြင့် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်တစ်ချက်၊ နေဝင်ချိန်တွင် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ပါစိတ်တစ်ချက် ဤသို့ ဖြစ်၏။ သမုတ်အပ်သော (သမ္မုတိရသော) ရဟန်းသည် နေဝင်ပြီးနောက် ထိုကျောင်းသို့သွား၍ ဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ဖြင့် ဆုံးမအံ့၊ အာပတ်မသင့်ခြင်း (အနာပတ္တိ) တစ်ချက်၊ ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ချက် သင့်၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ— သမုတ်အပ်သောကြောင့် အာပတ်မသင့်၊ နေဝင်ချိန်တွင် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ပါစိတ်တစ်ချက်၊ ကျောင်းသို့သွား၍ ဂရုဓမ်တို့ဖြင့် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ပါစိတ်တစ်ချက် ဤသို့ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ချက် သင့်၏။ ထိုသမ္မုတိရသော ရဟန်းပင် အခြားတရားဖြင့် ဆုံးမအံ့၊ အာပတ်မသင့်ခြင်း တစ်ချက်၊ ဒုက္ကဋ်တစ်ချက်၊ ပါစိတ်တစ်ချက် သင့်၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ— သမုတ်အပ်သောကြောင့် အာပတ်မသင့်၊ ကျောင်းသို့သွား၍ အခြားတရားဖြင့် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်တစ်ချက်၊ နေဝင်ချိန်တွင် ဆုံးမခြင်းကြောင့် ပါစိတ်တစ်ချက် ဤသို့ဖြစ်၏။ နေ့အခါ၌ သွားရောက်ဆုံးမသော သမုတ်အပ်သော ရဟန်းနှင့် မသမုတ်အပ်သော ရဟန်းတို့အတွက်မူ ညဉ့်အခါ (နေဝင်ချိန်) ဆုံးမခြင်းကြောင့် သင့်သော ပါစိတ်အာပတ်တစ်ချက်ကို ဖယ်ရှား၍ ကျန်ရှိသော အာပတ်, အနာပတ္တိတို့ကို သိအပ်၏။ ဤကား ရောပြွမ်းသော အဆုံးအဖြတ်တည်း။

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ပကိဏ္ဏကကထာ ပြီးဆုံးပြီ။

၄. အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-အာမိသသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၆၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – န ဗဟုကတာတိ န ကတဗဟုမာနာ, န ဓမ္မေ ဗဟုမာနံ ကတွာ ဩဝဒန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘိက္ခုနောဝါဒကံ အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော’’တိအာဒီနံ ဥဇ္ဈာပနကေ ဝုတ္တနယေနေဝတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၆၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— 'na bahukatā' ဟူသည်မှာ ရိုသေလေးမြတ်ခြင်း မပြုဘဲ၊ သို့မဟုတ် တရားတော်အပေါ်၌ ရိုသေလေးမြတ်မှု မပြုဘဲ ဆုံးမကြသည်မဟုတ် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ 'bhikkhunovādakaṃ avaṇṇaṃ kattukāmo' အစရှိသော ပုဒ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပုဒ် (ပထမသိက္ခာပုဒ်) ၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတန္တိ ဧတ္ထ အသမ္မတော နာမ သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုပသမ္ပန္နံ သမ္မတံ ဝါ အသမ္မတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ဘိက္ခုကာလေ သမ္မုတိံ လဘိတွာ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော သမ္မတော, သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဌပိတော ဗဟုဿုတော သာမဏေရော အသမ္မတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

'upasampannaṃ saṅghena asammataṃ' ဟူသော စကားရပ်၌ သံဃာတော်က မသမုတ်အပ်သော 'အသမ္မတ' မည်သည်ကား သမုတ်အပ်သော ရဟန်းကသော်လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်ကသော်လည်းကောင်း တာဝန်ပေးအပ်၍ ထားသော ရဟန်းဟူ၍ သိအပ်၏။ အဖို့တစ်ပါးကား 'anupasampannaṃ sammataṃ vā asammataṃ vā' ဟူသော စကားရပ်၌ ရဟန်းဖြစ်စဉ်အခါက ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် သာမဏေဘဝ၌ တည်ရှိနေသော သာမဏေကို 'သမ္မတ' ဟု ဆိုရ၏။ သမုတ်အပ်သော ရဟန်းကသော်လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်ကသော်လည်းကောင်း တာဝန်ပေးအပ်၍ ထားသော ဗဟုသုတရှိသော သာမဏေကိုမူ 'အသမ္မတ' ဟု သိအပ်၏။ ကြွင်းသောအရာတို့သည်ကား ပြဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းလမ်းအတိုင်း ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ (မပြုထိုက်သည်ကို) လွန်ကျူး၍ ပြုခြင်းရှိသော ကိရိယသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိပါက အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသော (သညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ လွန်ကျူးလိုသော စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော သစိတ္တကသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ လောကဝဇ္ဇ (လောက၌ အပြစ်ရှိသော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

အာမိသသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

စတုတ္ထ အာမိသသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-စီဝရဒါနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၆၉. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – ဝိသိခါယာတိ ရထိကာယ. ပိဏ္ဍာယ စရတီတိ နိဗဒ္ဓစာရဝသေန အဘိဏှံ စရတိ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ သန္ဒိဋ္ဌမိတ္တာ အဟေသုံ. သေသမေတ္ထ ပဒတော ဥတ္တာနတ္ထံ, ဝိနိစ္ဆယတော စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟိ. တတြ ဟိ ဘိက္ခု ပဋိဂ္ဂါဟကော, ဣဓ ဘိက္ခုနီ, အယံ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ.

၁၆၉. ပဥ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— 'visikhāya' ဟူသည်မှာ ရထားလမ်းမ၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'piṇḍāya carati' ဟူသည်မှာ အမြဲမပြတ် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'sandiṭṭhā' ဟူသည်မှာ ထိုဤအရပ်၌ တွေ့မြင်ဖူးသော မိတ်ဆွေများ ဖြစ်ကြကုန်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ အဆုံးအဖြတ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့ကို စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပုဒ် (သင်္ကန်းခံယူခြင်း သိက္ခာပုဒ်) ၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပုဒ်၌ ရဟန်းသည် အလှူခံ (ခံယူသူ) ဖြစ်ပြီး ဤသိက္ခာပုဒ်၌မူ ဘိက္ခုနီသည် အလှူခံ ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤအချက်သည်သာ ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောအရာအားလုံးသည် ထိုသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုထားသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

စီဝရဒါနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ပဥ္စမ စီဝရဒါနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၇၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ [Pg.71] – ဥဒါယီတိ လာဠုဒါယီ. ပဋ္ဌောတိ ပဋိဗလော, နိပုဏော စေဝ သမတ္ထော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညတရာ ဘိက္ခုနီတိ တဿေဝ ပုရာဏဒုတိယိကာ. ပဋိဘာနစိတ္တန္တိ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ကတစိတ္တံ, သော ကိရ စီဝရံ ရဇိတွာ တဿ မဇ္ဈေ နာနာဝဏ္ဏေဟိ ဝိပ္ပကတမေထုနံ ဣတ္ထိပုရိသရူပမကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မဇ္ဈေ ပဋိဘာနစိတ္တံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ. ယထာသံဟဋန္တိ ယထာသံဟရိတမေဝ.

၁၇၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌— 'udāyī' ဟူသည်မှာ လာဠုဒါယီ (လျပ်ပေါ်လော်လီသော ဥဒါယီ) ကို ဆိုလိုသည်။ 'paṭṭho' ဟူသည်မှာ စွမ်းဆောင်နိုင်သော၊ သိမ်မွေ့ကျွမ်းကျင်သောဉာဏ်ရှိသော၊ စွမ်းရည်ရှိသောသူ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'aññatarā bhikkhunī' ဟူသည်မှာ ထိုလာဠုဒါယီ၏ ဇနီးဟောင်း ဖြစ်သည်။ 'paṭibhānacitta' ဟူသည်မှာ မိမိ၏ ရှေးရှုထင်လာသော ဉာဏ် (စိတ်ကူးဉာဏ်) ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဆန်းကြယ်သော အရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ထိုဥဒါယီသည် သင်္ကန်းကို ဆိုးပြီးနောက် ထိုသင်္ကန်း၏ အလယ်၌ အမျိုးမျိုးသော အရောင်ရှိသော ချည်တို့ဖြင့် မေထုန်မှီဝဲနေပုံ (မပြီးသေးသော မေထုန်မှုပါသော) မိန်းမနှင့် ယောကျ်ားအရုပ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် 'အလယ်၌ ဆန်းကြယ်သော အရုပ်ပုံကို ပေါ်လွင်စေ၍' ဟု ဆိုအပ်သည်။ 'yathāsaṃhaṭa' ဟူသည်မှာ ခေါက်ထားသည့်အတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

၁၇၆. စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသိတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝဉှိ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ. သယံ သိဗ္ဗတီတိ ဧတ္ထ သိဗ္ဗိဿာမီတိ ဝိစာရေန္တဿာပိ ဆိန္ဒန္တဿာပိ ဒုက္ကဋံ, သိဗ္ဗန္တဿ ပန ပါစိတ္တိယံ. အာရာပထေ အာရာပထေတိ သူစိံ ပဝေသေတွာ ပဝေသေတွာ နီဟရဏေ. သစေ ပန သကလသူစိံ အနီဟရန္တော ဒီဃသုတ္တပ္ပဝေသနတ္ထံ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ နီဟရတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. သကိံ အာဏတ္တောတိ သကိံ ‘‘စီဝရံ သိဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တော. ဗဟုကမ္ပိ သိဗ္ဗတီတိ သစေပိ သဗ္ဗံ သူစိကမ္မံ ပရိယောသာပေတွာ စီဝရံ နိဋ္ဌာပေတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. အထ ပန ‘‘ဣမသ္မိံ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ တဝ ဘာရော’’တိ ဝုတ္တော ကရောတိ, အာဏတ္တဿ အာရာပထေ အာရာပထေ ဧကမေကံ ပါစိတ္တိယံ, အာဏာပကဿ ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာနိပိ. ပုနပ္ပုနံ အာဏတ္တိယံ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

၁၇၆. သင်္ကန်း (cīvara) ဟူသည်မှာ ဝတ်ရုံရန် သို့မဟုတ် ခြုံရုံရန် ကောင်းသော အဝတ်ကို ဆိုလိုသည်၊ ဤသို့ မဟာပစ္စရီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌ ပြဆိုထားသည်။ 'မိမိကိုယ်တိုင် ချုပ်လုပ်အံ့' ဟူသော စကားရပ်၌ 'ချုပ်ဦးအံ့' ဟု ကြံစည်၍ စီစဉ်သော ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ဖြတ်တောက်သော ရဟန်းအားလည်းကောင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အမှန်တကယ် ချုပ်သောရဟန်းအားမူ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ 'အပ်လမ်းကြောင်းတိုင်း အပ်လမ်းကြောင်းတိုင်း' (ārāpathe ārāpathe) ဟူသည်မှာ အပ်ကို တစ်ကြိမ်သွင်း၍ တစ်ကြိမ်နုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ အပ်တစ်ချောင်းလုံးကို မနုတ်ဘဲ ရှည်လျားသော ချည်မျှင်ကို သွင်းရန်အလို့ငှာ အကြိမ်တစ်ရာပင် ထိုးပြီးမှ တစ်ပြိုင်နက် နုတ်ပါက ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက်သာ သင့်၏။ 'တစ်ကြိမ် စေခိုင်းအပ်သည်ရှိသော်' ဟူသည်မှာ 'သင်္ကန်းကို ချုပ်ပေးပါ' ဟု တစ်ကြိမ်သာ အမိန့်ပေးခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ 'များစွာကိုလည်း ချုပ်လုပ်အံ့' ဟူသည်မှာ အပ်ချုပ်မှု အားလုံးကို ပြီးဆုံးစေလျက် သင်္ကန်းကို ပြီးမြောက်အောင် ချုပ်လုပ်စေဦးတော့ ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက်သာ သင့်၏။ သို့သော်လည်း 'ဤသင်္ကန်း၌ ပြုလုပ်အပ်သော အမှုသည် သင့်တာဝန် ဖြစ်သည်' ဟု အမိန့်ပေးခံရသဖြင့် ချုပ်လုပ်ပါက၊ စေခိုင်းခံရသော ရဟန်းအား အပ်လမ်းကြောင်းတိုင်း အပ်လမ်းကြောင်းတိုင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက်စီ သင့်၏။ စေခိုင်းသော ရဟန်းအားမူ တစ်ခွန်းတည်းသော စကားဖြင့်ပင် ပါစိတ်အာပတ် များစွာ သင့်၏။ ထပ်ကာထပ်ကာ စေခိုင်းရာ၌မူ (အာပတ်များစွာ သင့်ပုံကို) ဆိုဖွယ်ရာ မရှိတော့ပေ။

ယေပိ သစေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အတ္တနော ဉာတိကာနံ စီဝရံ သိဗ္ဗန္တေသု တေသံ နိဿိတကာ ‘‘အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဝါ ကထိနဝတ္တံ ဝါ ကရောမာ’’တိ သိဗ္ဗန္တိ, တေသမ္ပိ အာရာပထဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ အတ္တနော ဉာတိကာနံ စီဝရံ အန္တေဝါသိကေဟိ သိဗ္ဗာပေန္တိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒုက္ကဋံ, အန္တေဝါသိကာနံ ပါစိတ္တိယံ. အန္တေဝါသိကာ အတ္တနော ဉာတိကာနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သိဗ္ဗာပေန္တိ, တတြာပိ ဧသေဝ နယော. အန္တေဝါသိကာနမ္ပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ ဉာတိကာယ စီဝရံ ဟောတိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပန အန္တေဝါသိကေ ဝဉ္စေတွာ သိဗ္ဗာပေန္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋံ. ကသ္မာ? အန္တေဝါသိကာနံ အညာတိကသညာယ သိဗ္ဗိတတ္တာ, ဣတရေသံ အကပ္ပိယေ နိယောဇိတတ္တာ. တသ္မာ ‘‘ဣဒံ တေ မာတု စီဝရံ, ဣဒံ ဘဂိနိယာ’’တိ အာစိက္ခိတွာ သိဗ္ဗာပေတဗ္ဗံ.

ဆရာ သို့မဟုတ် ဥပဇ္ဈာယ်တို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သော ဘိက္ခုနီတို့၏ သင်္ကန်းကို ချုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း၊ ထိုဆရာတို့၏ တပည့်တို့ကလည်း 'ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့၏ ဝတ်ကို ပြုဦးအံ့' သို့မဟုတ် 'ကထိနဝတ်ကို ပြုဦးအံ့' ဟု ကြံစည်၍ ဝိုင်းဝန်းချုပ်လုပ်ပေးကြပါက၊ ထိုတပည့်ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်လမ်းကြောင်းအရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်များ သင့်၏။ ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သော ဘိက္ခုနီ၏ သင်္ကန်းကို တပည့်တို့အား ချုပ်ခိုင်းပါက ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့အား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၍ တပည့်တို့အား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ တပည့်တို့သည် မိမိတို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သော ဘိက္ခုနီ၏ သင်္ကန်းကို ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့အား ချုပ်ခိုင်းလျှင်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုဘိက္ခုနီသည် တပည့်ရော ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့နှင့်ပါ ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ ဖြစ်သော်လည်း၊ ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့က တပည့်တို့အား ဆွေမျိုးတော်စပ်ကြောင်း မပြောဘဲ လှည့်ဖြား၍ ချုပ်ခိုင်းပါက ဆရာတပည့် နှစ်ဦးလုံးအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— တပည့်တို့သည် ဆွေမျိုးမတော်စပ်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် ချုပ်လုပ်မိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆရာတို့သည်လည်း မအပ်စပ်သော အရာ၌ တိုက်တွန်းမိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် 'ဤသင်္ကန်းသည် သင့်မိခင်၏ သင်္ကန်းဖြစ်သည်' သို့မဟုတ် 'သင့်နှမ၏ သင်္ကန်းဖြစ်သည်' ဟု အမှန်အတိုင်း ပြောပြ၍သာ ချုပ်လုပ်စေအပ်၏။

၁၇၉. အညံ [Pg.72] ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒိံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၇၉. 'aññaṃ parikkhāraṃ' (အခြားပရိက္ခရာ) ဟူသည်မှာ ဖိနပ်၊ အိတ် အစရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပရိက္ခရာကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးရှိ၏။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ သညာကြောင့် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်မရှိသော (နောသညာဝိမောက္ခ) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ စိတ်မဲ့သော်လည်း အာပတ်သင့်သော အစိတ္တကသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ပညတ်တော်ကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး (ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ)၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ယှဉ်သော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ဆဋ္ဌ စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၈၁. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ စောရာ အစ္ဆိန္ဒိံသူတိ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ ပတ္တစီဝရံ စောရာ ဟရိံသု. ဒူသေသုန္တိ တာ ဘိက္ခုနိယော စောရာ ဒူသယိံသု, သီလဝိနာသံ ပါပယိံသူတိ အတ္ထော.

၁၈၁. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌— 'pacchā gacchantīnaṃ corā acchindiṃsu' ဟူသည်မှာ နောက်မှ လိုက်လာကြသော ဘိက္ခုနီတို့၏ သပိတ်နှင့် သင်္ကန်းတို့ကို ဓားပြ (ခိုးသူ) တို့က လုယက်ယူဆောင်သွားကြကုန်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'dūsesuṃ' ဟူသည်မှာ ထိုဘိက္ခုနီတို့ကို ဓားပြတို့က ဖျက်ဆီးကြကုန်ပြီ (သီလပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေကြကုန်ပြီ) ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

၁၈၂-၃. သံဝိဓာယာတိ သံဝိဒဟိတွာ, ဂမနကာလေ သင်္ကေတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဂါမာ နိက္ခမိတွာ ကုက္ကုဋော ပဒသာဝ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆတိ, အယံ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါတိ ဝုစ္စတိ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – သမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သမ္ပာဒေါ. ကေ သမ္ပဒန္တိ? ကုက္ကုဋာ. ကုက္ကုဋာနံ သမ္ပာဒေါ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါ. အထ ဝါ သမ္ပာဒေါတိ ဂမနံ, ကုက္ကုဋာနံ သမ္ပာဒေါ ဧတ္ထ အတ္ထီတိပိ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါ. ကုက္ကုဋသမ္ပာတေ ဣတိပိ ပါဌော, တတ္ထ ယဿ ဂါမဿ ဂေဟစ္ဆဒနပိဋ္ဌိတော ကုက္ကုဋော ဥပ္ပတိတွာ အညဿ ဂေဟစ္ဆဒနပိဋ္ဌိယံ ပတတိ, အယံ ကုက္ကုဋသမ္ပာတောတိ ဝုစ္စတိ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိဓာ ဝုတ္တပ္ပကာရောပိ စေသ ဂါမော အစ္စာသန္နော ဟောတိ, ဥပစာရော န လဗ္ဘတိ. ယသ္မိံ ပန ဂါမေ ပစ္စူသေ ဝဿန္တဿ ကုက္ကုဋဿ သဒ္ဒေါ အနန္တရေ ဂါမေ သုယျတိ, တာဒိသေဟိ ဂါမေဟိ သမ္ပုဏ္ဏရဋ္ဌေ ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝစနတော ပန သစေပိ ရတနမတ္တန္တရော ဂါမော ဟောတိ, ယော တဿ မနုဿေဟိ ဌပိတဥပစာရော, တံ ဩက္ကမန္တဿ အာပတ္တိယေဝ.

၁၈၂-၃. သံဝိဓာယာတိ ဟူသည်မှာ သွားခါနီးအခါ၌ ချိန်ခါနေရပ် သတ်မှတ်ခြင်းကို ပြု၍ ကောင်းစွာစီစဉ်ခြင်း၊ တိုင်ပင်ခြင်းဟု အနက်ရ၏။ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေဟူသော ဤပါဌ်၌ အကြင်ရွာမှ ထွက်၍ ကြက်သည် ခြေကျင်သက်သက်ဖြင့်သာ အခြားရွာသို့ သွားနိုင်၏၊ ထိုရွာကို ကုက္ကုဋသမ္ပာဒရွာဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထို၌ ဤဝစနတ္ထကား - ကြက်တို့သည် ဤရွာ၌ ကောင်းစွာ သွားနိုင်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုရွာသည် သမ္ပာဒမည်၏။ အဘယ်သူတို့သည် သွားနိုင်ကုန်သနည်း။ ကြက်တို့သည် သွားနိုင်ကုန်၏။ ကြက်တို့ ကောင်းစွာ သွားနိုင်ရာရွာသည် ကုက္ကုဋသမ္ပာဒရွာမည်၏။ သို့မဟုတ် သမ္ပာဒဟူသည် သွားခြင်းဖြစ်၍ ကြက်တို့၏ သွားနိုင်ခြင်းသည် ဤရွာ၌ရှိသောကြောင့်လည်း ကုက္ကုဋသမ္ပာဒရွာ မည်၏။ ကုက္ကုဋသမ္ပာတေဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ ထိုပါဌ်၌ အကြင်ရွာ၏ အဆုံးစွန်အိမ်မိုးခေါင်မှ ကြက်သည် ပျံတက်၍ အခြားရွာ၏ အိမ်မိုးခေါင်၌ ကျ၏၊ ထိုရွာကို ကုက္ကုဋသမ္ပာတရွာဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ဝစနတ္ထကိုမူ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားနှစ်မျိုးရှိသော ထိုရွာသည် အလွန်နီးကပ်လှသဖြင့် ရွာ၏ဥပစာကို မရနိုင်ပေ။ မိုးသောက်သောအခါ၌ တွန်သော ကြက်၏အသံကို အခြားမဲ့ဖြစ်သော ရွာ၌ ကြားနိုင်၏၊ ထိုကဲ့သို့သော ရွာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော တိုင်းနိုင်ငံ၌ ရွာတစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာအကြား၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ ဆိုအပ်ပါသော်လည်း “ရွာတစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာအကြား၌ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟူသော ဟောတော်မူချက်ကြောင့် ရွာနှစ်ရွာအကြား၌ တစ်တောင်မျှသာ ခြားနားသော ရွာဖြစ်စေဦးတော့၊ လူတို့ သတ်မှတ်ထားသော ထိုရွာ၏ ဥပစာသို့ သက်ရောက်သော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သာလျှင် သင့်၏။

တတြာယံ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော – သံဝိဓာနကာလေ ဟိ သစေ ဥဘောပိ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝါ အန္တရာရာမေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ တိတ္ထိယသေယျာယ ဝါ ဌတွာ သံဝိဒဟန္တိ, အနာပတ္တိ ကပ္ပိယဘူမိ ကိရာယံ. တသ္မာ ဧတ္ထ သံဝိဒဟနပစ္စယာ [Pg.73] ဒုက္ကဋာပတ္တိံ န ဝဒန္တိ, ဂစ္ဆန္တဿ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သစေ ပန အန္တောဂါမေ ဘိက္ခုနုပဿယဒွါရေ ရထိကာယ အညေသု ဝါ စတုက္ကသိင်္ဃာဋကဟတ္ထိသာလာဒီသု သံဝိဒဟန္တိ, ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဧဝံ သံဝိဒဟိတွာ ဂါမတော နိက္ခမန္တိ, နိက္ခမနေ အနာပတ္တိ, အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ပန ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယံ. တတြာပိ ‘‘ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပန ယာဝ အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရံ န ဩက္ကမန္တိ, ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ, အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိ. သစေ ဒူရံ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ, ဂါမူပစာရဂဏနာယ ဩက္ကမနေ ဩက္ကမနေ အာပတ္တိ, တဿ တဿ ပန ဂါမဿ အတိက္ကမနေ အနာပတ္တိ. သစေ ပန ဘိက္ခုနီ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဥပဿယတော နိက္ခမတိ, ဘိက္ခုပိ တမေဝ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော နိက္ခမတိ. အထ ဒွေပိ ဂါမဒွါရေ သမာဂန္တွာ ‘‘တုမှေ ကုဟိံ ဂစ္ဆထ, အသုကံ နာမ ဂါမံ တုမှေ ကုဟိန္တိ, မယမ္ပိ တတ္ထေဝါ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ ဒါနိ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ သံဝိဓာယ ဂစ္ဆန္တိ, အနာပတ္တိ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗမေဝ ဂမိဿာမာတိ နိက္ခန္တတ္တာတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. တံ နေဝ ပါဠိယာ န သေသအဋ္ဌကထာယ သမေတိ.

ထိုပါဌ်၌ အာပတ်ဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ဖြစ်၏။ စီစဉ်တိုင်ပင်သောအခါ၌ ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမ နှစ်ဦးလုံးတို့သည် ဘိက္ခုနီကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ရွာတွင်းကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ရွာတွင်းဆွမ်းစားဇရပ်၌သော်လည်းကောင်း၊ တိတ္ထိတို့၏ကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း တည်ရှိလျက် အကယ်၍ တိုင်ပင်ကြပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ ထိုအရပ်သည် အပ်စပ်သောမြေ (ကပ္ပိယဘူမိ) ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဤအရပ်၌ တိုင်ပင်မှုအကြောင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုကြကုန်၏။ သွားသော ရဟန်းအား သက်ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုအလျောက်သာ ဖြစ်၏။ ရွာတွင်း၌ ဘိက္ခုနီကျောင်းတံခါး၊ ရထားလမ်းမ သို့မဟုတ် အခြားသော လမ်းလေးခွ၊ လမ်းသုံးခွ၊ ဆင်တင်းကုတ် စသည်တို့၌ အကယ်၍ တိုင်ပင်ကြပါက ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဤသို့ တိုင်ပင်ပြီး ရွာမှ ထွက်ခွာသွားရာတွင် ထွက်ခွာစ၌ အာပတ်မသင့်။ အခြားမဲ့ရှိသော ရွာ၏ ဥပစာသို့ သက်ရောက်သောအခါ၌မူ ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ထိုသို့ သက်ရောက်ရာတွင်လည်း ပထမခြေလှမ်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယခြေလှမ်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆို၏။ ရွာမှထွက်၍ အခြားရွာ၏ ဥပစာသို့ မရောက်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုအကြား၌ တိုင်ပင်မိသော်လည်း ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အခြားရွာ၏ ဥပစာသို့ သက်ရောက်လျှင်မူ ရှေးနည်းအတိုင်း အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ ဝေးသောအရပ်သို့ သွားလိုကြပါက ရွာ၏ဥပစာ အရေအတွက်အတိုင်း သက်ရောက်တိုင်း သက်ရောက်တိုင်း၌ အာပတ်သင့်၏။ ထိုထိုရွာကို ကျော်လွန်သွားသောအခါ၌မူ အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ ရဟန်းမက “ဘယ်ရွာသို့ သွားမည်” ဟု ကြံစည်၍ ကျောင်းမှ ထွက်လာပြီး၊ ရဟန်းကလည်း ထိုရွာကိုပင် ရည်ရွယ်၍ “ဘယ်ရွာသို့ သွားမည်” ဟု ကျောင်းမှ ထွက်လာ၏။ ထိုအခါ ရွာတံခါး၌ နှစ်ဦးလုံး ဆုံမိကြသဖြင့် “အရှင်ဘုရားတို့ ဘယ်အရပ်သို့ ကြွကြမလို့လဲ”၊ “ဘယ်ရွာသို့ သွားမလို့”၊ “သင်တို့ကော ဘယ်သွားမလို့လဲ”၊ “တပည့်တော်မတို့လည်း ထိုရွာသို့ပင် သွားမလို့ပါ” ဟု ပြောဆိုကာ “ကဲ လာပါ၊ ယခု သွားကြစို့” ဟု တိုင်ပင်၍ သွားကြပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ မတိုင်ပင်မီ ရှေးဦးကတည်းက သွားမည်ဟု ကြံစည်၍ ထွက်လာကြသောကြောင့် ဖြစ်၏ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆို၏။ ထိုစကားသည် ပါဠိတော်နှင့်လည်း မညီညွတ်၊ ကြွင်းသောအဋ္ဌကထာတို့နှင့်လည်း မညီညွတ်ပေ။

အဒ္ဓယောဇနေ အဒ္ဓယောဇနေတိ ဧကမေကံ အဒ္ဓယောဇနံ အတိက္ကမန္တဿ ဣဒါနိ အတိက္ကမိဿတီတိ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယံ. ဣမသ္မိဉှိ နယေ အတိက္ကမနေ အာပတ္တိ, ဩက္ကမနေ အနာပတ္တိ.

“ယူဇနာဝက်ခရီးတိုင်း၌” ဟူသည်မှာ ယူဇနာဝက်ခရီးတစ်ခုချင်းစီကို ကျော်လွန်သော ရဟန်းအား ယခုအခါ ကျော်လွန်တော့မည်ဟု ဆိုထိုက်သောအခါတွင် ပထမခြေလှမ်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယခြေလှမ်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဤနည်း၌ ရွာကိုကျော်လွန်သောအခါ၌သာ အာပတ်သင့်ပြီး ရွာ၏ဥပစာသို့ သက်ရောက်သောအခါ၌မူ အာပတ်မသင့်ပေ။

၁၈၄. ဘိက္ခု သံဝိဒဟတီတိ နဂရဒွါရေ ဝါ ရထိကာယ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဒိသွာ ‘‘အသုကံ ဂါမံ နာမ ဂတပုဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘နာမှိ အယျ ဂတပုဗ္ဗာ’’တိ ‘‘ဧဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝါ ‘‘သွေ အဟံ ဂမိဿာမိ, တွမ္ပိ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ. ဘိက္ခုနီ သံဝိဒဟတီတိ ဂါမန္တရေ စေတိယဝန္ဒနတ္ထံ ဂါမတော နိက္ခမန္တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘အယျ ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထ’’န္တိ. ‘‘အဟမ္ပိ အယျ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခုနီယေဝ သံဝိဒဟတိ, န ဘိက္ခု.

၁၈၄. “ရဟန်းက တိုင်ပင်စီစဉ်၏” ဟူသည်မှာ မြို့တံခါး၌သော်လည်းကောင်း၊ ရထားလမ်း၌သော်လည်းကောင်း ရဟန်းမကို တွေ့မြင်၍ “ဘယ်ရွာသို့ ရောက်ဖူးသလော” ဟု မေးရာ၊ ရဟန်းမက “တပည့်တော်မ မရောက်ဖူးပါ ဘုရား” ဟု လျှောက်လျှင် “လာ၊ သွားကြစို့” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် “နက်ဖြန် ငါသွားမည်၊ သင်လည်း လိုက်ခဲ့ပါ” ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ “ရဟန်းမက တိုင်ပင်စီစဉ်၏” ဟူသည်မှာ အခြားရွာရှိ စေတီကို ဖူးမြော်ရန် ရွာမှထွက်လာသော ရဟန်းကို မြင်၍ “အရှင်ဘုရား ဘယ်အရပ်သို့ ကြွမလို့လဲ” ဟု မေးလျှင်၊ ရဟန်းက “ဘယ်ရွာက စေတီကို ဖူးမြော်ဖို့ သွားမလို့” ဟု ပြောရာ၊ ရဟန်းမက “တပည့်တော်မလည်း လိုက်ပါရစေ အရှင်ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ရဟန်းမကသာ တိုင်ပင်စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ရဟန်းက တိုင်ပင်စီစဉ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။

၁၈၅. ဝိသင်္ကေတေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ, ‘‘အဇ္ဇ ဝါ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝတွာ သွေ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ကာလဝိသင်္ကေတေယေဝ [Pg.74] အနာပတ္တိ, ဒွါရဝိသင်္ကေတေ ပန မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေ ဝါ သတိပိ အာပတ္တိယေဝ. အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌဘေဒေ စက္ကသမာရုဠှာ ဇနပဒါ ပရိယာယန္တိ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၈၅. “ချိန်းချက်ချက် လွဲချော်ခြင်းကြောင့်” ဟူသော ဤပုဒ်၌ “ဆွမ်းမစားမီ သွားကြစို့” ဟု ပြောဆိုတိုင်ပင်ပြီး ဆွမ်းစားပြီးမှ သွားကြပါက၊ သို့မဟုတ် “ယနေ့ သွားကြစို့” ဟု တိုင်ပင်ပြီး နက်ဖြန်မှ သွားကြပါက ဤသို့ ကာလအချိန်းအချက် လွဲချော်ရာ၌သာ အာပတ်မသင့်ပေ။ တံခါးချိန်းချက်ချက် လွဲချော်ခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းခရီးချိန်းချက်ချက် လွဲချော်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အာပတ်သင့်သည်သာ။ “ဘေးအန္တရာယ်တို့၌” ဟူသည်မှာ တိုင်းပြည်ပျက်သောအခါ လှည်းတည်းဟူသော စက်သို့ တက်ရောက်လျက် ဇနပုဒ်နေသူတို့ လှည့်လည်သွားလာရကုန်၏၊ ဤသို့သော ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် တိုင်ပင်၍ သွားရသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်လှပေ၏။

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်လေးပါးရှိ၏။ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ကိရိယာ (မပြုထိုက်သည်ကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ်) ဖြစ်၏။ နောသညာဝိမောက္ခ (လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်) ဖြစ်၏။ အစိတ္တက (လွန်ကျူးလိုသောစိတ် မရှိသော်လည်း အာပတ်သင့်သော သိက္ခာပုဒ်) ဖြစ်၏။ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ (ပညတ်တော်ကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်) ဖြစ်၏။ ကာယကံရှိ၏။ ဝစီကံရှိ၏။ စိတ်သုံးပါးရှိ၏။ ဝေဒနာသုံးပါးရှိ၏။

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ရှစ်ခုမြောက် ဖြစ်သော နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၁၈၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – သံဝိဓာယာတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာ. ဥဒ္ဓံဂါမိနိန္တိ ဥဒ္ဓံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆန္တိံ. ယသ္မာ ပန ယော ဥဒ္ဓံ ဇဝနတော ဥဇ္ဇဝနိကာယ နာဝါယ ကီဠတိ, သော ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ အဘိရုဟတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနဿ ပဒဘာဇနေ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဇ္ဇဝနိကာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဓောဂါမိနိန္တိ အဓော အနုသောတံ ဂစ္ဆန္တိံ. ယသ္မာ ပန ယော အဓော ဇဝနတော ဩဇဝနိကာယ နာဝါယ ကီဠတိ, သော ‘‘အဓောဂါမိနိံ အဘိရုဟတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနဿာပိ ပဒဘာဇနေ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဩဇဝနိကာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ တိတ္ထသမ္ပဋိပါဒနတ္ထံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဟရန္တိ, ဧတ္ထ အနာပတ္တိ. တိရိယံ တရဏာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ.

၁၈၈. ရှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ “တိုင်ပင်စီစဉ်၍” ဟူသည်မှာ လောက၌ သာယာဖွယ်ဖြစ်သော မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ပျော်မြူးကစားခြင်းကို ရှေးရှုပြုကုန်လျက် တိုင်ပင်စီစဉ်ခြင်း ဖြစ်၏။ “ရေညာသို့ သွားသောလှေကို” ဟူသည်မှာ မြစ်၏အထက် ရေညာသို့ သွားသော လှေသင်္ဘောကို ဆိုလို၏။ အကြင်ရဟန်းသည် အထက်သို့ အရှိန်ဖြင့် သွားတတ်သဖြင့် ဥဇ္ဇဝနိကာမည်သော လှေသင်္ဘောဖြင့် ကစား၏၊ ထိုရဟန်းကို “ရေညာသို့ သွားသောလှေကို စီး၏” ဟု ဆိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဥဒ္ဓံဂါမိနိံဟူသော ပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ အနက်ကိုသာ ပြခြင်းငှာ “ဥဇ္ဇဝနိကာ” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ “ရေစုန်သို့ သွားသောလှေကို” ဟူသည်မှာ အောက်သို့ ရေစုန်အတိုင်း သွားသော လှေသင်္ဘောကို ဆိုလို၏။ အကြင်ရဟန်းသည် အောက်သို့ အရှိန်ဖြင့် သွားတတ်သဖြင့် ဩဇဝနိကာမည်သော လှေသင်္ဘောဖြင့် ကစား၏၊ ထိုရဟန်းကို “ရေစုန်သို့ သွားသောလှေကို စီး၏” ဟု ဆိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအဓောဂါမိနိံဟူသော ပုဒ်၏လည်း ပဒဘာဇနီ၌ အနက်ကိုသာ ပြခြင်းငှာ “ဩဇဝနိကာ” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ ထိုလှေတို့တွင် ဆိပ်ကမ်းသို့ ကောင်းစွာ ရောက်ရှိစေရန် အထက်သို့ဖြစ်စေ၊ အောက်သို့ဖြစ်စေ ဆောင်ယူမောင်းနှင်သော လှေကို စီးရာ၌ အာပတ်မသင့်ပေ။ “ကန့်လန့်ဖြတ် ကူးခြင်းငှာ” ဟူသော ဤတရဏာယဟူသော သဒ္ဒါသည် ဒုတိယာဝိဘတ်၏ အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်ရှိသော သဒ္ဒါဖြစ်၏။

၁၈၉. ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေတိ ဧတ္ထ ယဿာ နဒိယာ ဧကံ တီရံ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒဂါမေဟိ နိရန္တရံ, ဧကံ အဂါမကံ အရညံ, တဿာ သဂါမကတီရပဿေန ဂမနကာလေ ဂါမန္တရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ, အဂါမကတီရပဿေန ဂမနကာလေ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ. ယာ ပန ယောဇနဝိတ္ထတာ ဟောတိ, တဿာ မဇ္ဈေန ဂမနေပိ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အနာပတ္တိ တိရိယံ တရဏာယာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ နဒိယာ, ယောပိ မဟာတိတ္ထပဋ္ဋနတော တာမလိတ္တိံ ဝါ သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဟိ နဒိယံယေဝ အာပတ္တိ ဝိစာရိတာ, န သမုဒ္ဒေ.

၁၈၉. “ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ အကြင်မြစ်တစ်ခု၏ တစ်ဖက်ကမ်း၌ ကြက်ပျံတကျရွာများဖြင့် အကြားမရှိ ထိစပ်နေပြီး အခြားတစ်ဖက်ကမ်း၌ ရွာမရှိသော တောဖြစ်နေပါက ထိုမြစ်၏ ရွာရှိသော ကမ်းဘေးအတိုင်း သွားသောအခါ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ ရောက်သည့်အရေအတွက်ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။ ရွာမရှိသော ကမ်းဘေးအတိုင်း သွားသောအခါ၌မူ ယူဇနာဝက် ခရီးအရေအတွက်ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။ တစ်ယူဇနာ ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ဖြစ်၍ ထိုမြစ်၏အလယ်တည့်တည့်မှ သွားရာ၌လည်း ယူဇနာဝက် ခရီးအရေအတွက်ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်သည်ဟု သိအပ်၏။ “အနာပတ္တိ တိရိယံ တရဏာယ” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ မြစ်ကို ဖီလာဖြတ်ကူးခြင်း၌သာ အာပတ်မသင့်သည် မဟုတ်၊ အကြင်ရဟန်းသည်လည်း မဟာတိတ္ထဆိပ်ကမ်းမှ တာမလိတ္တိဆိပ်ကမ်းသို့သော်လည်းကောင်း၊ သုဝဏ္ဏဘူမိသို့သော်လည်းကောင်း သွားပါက ထိုရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဋ္ဌကထာအားလုံးတို့၌ မြစ်၌သွားခြင်း၌သာ အာပတ်ကို စိစစ်ဆွေးနွေးထားပြီး သမုဒ္ဒရာ၌ သွားခြင်းကို စိစစ်ဆွေးနွေးထားခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

၁၉၁. ဝိသင်္ကေတေနာတိ [Pg.75] ဣဓာပိ ကာလဝိသင်္ကေတေနေဝ အနာပတ္တိ, တိတ္ထဝိသင်္ကေတေန ပန နာဝါဝိသင်္ကေတေန ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒသဒိသမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၁၉၁. “ဝိသင်္ကေတေန” ဟူသော ဤပါဌ်၌လည်း အချိန်ချိန်းချက် လွဲမှားခြင်းကြောင့်သာ အာပတ်မသင့်ခြင်း ဖြစ်၏။ အခြားတစ်ဖက်မူ ဆိပ်ကမ်းချိန်းချက် လွဲမှားခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ လှေသင်္ဘောချိန်းချက် လွဲမှားခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း တိုင်ပင်၍ သွားသော ရဟန်းအား အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားအစဉ်သည် သမုဋ္ဌာန်စသည်နှင့်တကွ ပထမသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူညီလှပေ၏။

နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-ပရိပါစိတသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၉၂. နဝမသိက္ခာပဒေ – မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, မဟာနာဂေသု တိဋ္ဌမာနေသူတိ အတ္ထော. အထ ဝါ မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေ ‘‘အဒိသွာ’’တိ အယမေတ္ထ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရထာ ဟိ အတ္ထော န ယုဇ္ဇတိ. အန္တရာကထာတိ အဝသာနံ အပ္ပတွာ အာရမ္ဘဿ စ အဝသာနဿ စ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနံ ပတ္တကထာ. ဝိပ္ပကတာတိ ကယိရမာနာ ဟောတိ. သစ္စံ မဟာနာဂါ ခေါ တယာ ဂဟပတီတိ အဒ္ဓစ္ဆိကေန ဩလောကယမာနာ ထေရေ ပဝိသန္တေ ဒိသွာ တေဟိ သုတဘာဝံ ဉတွာ ဧဝမာဟ.

၁၉၂. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ “မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေ” ဟူသော ဤစကားရပ်သည် သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်ကို သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်၍ “မဟာနာဂကြီး (ရဟန္တာကြီး) တို့ တည်ရှိပါကုန်လျက်” ဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ သို့မဟုတ် “မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေ” ဟူသော ပါဌ်၌ “အဒိသွာ” (မမြင်ဘဲ) ဟူသော စကားကြွင်းကို ထည့်သွင်း၍ ကြည့်ရှုအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ယူဆပါက အနက်အဓိပ္ပာယ် မသင့်လျော်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ “အန္တရာကထာ” ဟူသည်မှာ အဆုံးသို့ မရောက်မီ အစနှင့် အဆုံး၏ အလယ်ဗဟို၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားတည်း။ “ဝိပ္ပကတာ” ဟူသည်မှာ ပြုလုပ်ဆဲ (ပြောဆိုဆဲ) ဖြစ်၏။ “သစ္စံ မဟာနာဂါ ခေါ တယာ ဂဟပတိ” ဟူသည်မှာ မထေရ်မြတ်တို့ ဝင်လာသည်ကို မျက်စောင်းထိုး၍ ကြည့်လိုက်ရာ မြင်ရသဖြင့် ထိုမထေရ်တို့ မိမိတို့ပြောသောစကားကို ကြားသွားသည်ကို သိသဖြင့် ဤသို့ ပြောဆိုလိုက်ခြင်း ဖြစ်၏။

၁၉၄. ဘိက္ခုနိပရိပါစိတန္တိ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစိတံ, ဂုဏပ္ပကာသနေန နိပ္ဖာဒိတံ; လဒ္ဓဗ္ဗံ ကတန္တိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ဘိက္ခုနိဉ္စ တဿာ ပရိပါစနာကာရဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနီ နာမ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ, ပရိပါစေတိ နာမ ပုဗ္ဗေ အဒါတုကာမာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ဂိဟိသမာရမ္ဘာတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေတိ ပဌမံ. သမာရမ္ဘောတိ သမာရဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ, ပဋိယာဒိတဿေတံ အဓိဝစနံ. ဂိဟီနံ သမာရမ္ဘော ဂိဟိသမာရမ္ဘော. ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစနတော ပဌမမေဝ ယံ ဂိဟီနံ ပဋိယာဒိတံ ဘတ္တံ, တတော အညတြ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဌပေတွာ အညံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ, တံ ပန ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဒဘာဇနေ ပန ယသ္မာ ဉာတကပဝါရိတေဟိ ဘိက္ခုဿတ္ထာယ အသမာရဒ္ဓေါပိ ပိဏ္ဍပါတော အတ္ထတော သမာရဒ္ဓေါဝ ဟောတိ, ယထာသုခံ အာဟရာပေတဗ္ဗတော, တသ္မာ ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဂိဟိသမာရမ္ဘော နာမ ဉာတကာ ဝါ ဟောန္တိ ပဝါရိတာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၉၄. “ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ” ဟူသည်ကား ဘိက္ခုနီသည် ထက်ဝန်းကျင် ကျက်စေအပ်သော (သို့မဟုတ် စီမံအပ်သော)၊ ဂုဏ်ကို ထင်ရှားပြသဖြင့် ဖြစ်မြောက်စေအပ်သော၊ ရထိုက်အောင် ပြုအပ်သော ဆွမ်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ပဒဘာဇနီ၌ ထိုပုဒ်၏ ဘိက္ခုနီကိုလည်းကောင်း၊ ထိုဘိက္ခုနီ၏ စီမံပုံအခြင်းအရာကိုလည်းကောင်း ပြသခြင်းငှာ “ဘိက္ခုနီ နာမ... အဒါတုကာမာနံ” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။ “ပုဗ္ဗေ ဂိဟိသမာရမ္ဘာ” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ “ပုဗ္ဗေ” ဟူသည်မှာ ဘိက္ခုနီ မစီမံမီ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်၏။ “သမာရမ္ဘ” ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာ အားထုတ်အပ်သော (ပြင်ဆင်အပ်သော) ဆွမ်း၏ အမည်တည်း။ လူတို့ ကောင်းစွာ အားထုတ်အပ်သော ဆွမ်းသည် “ဂိဟိသမာရမ္ဘ” မည်၏။ ဘိက္ခုနီက မစီမံမီ ရှေးဦးစွာ လူတို့ ပြင်ဆင်စီမံထားသော ဆွမ်းရှိရာတွင် ထိုဆွမ်းမှတစ်ပါးသော အခြားဆွမ်းကို ဆိုလို၏။ ထိုလူတို့ စီမံထားသော ဆွမ်းကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ဘိက္ခုနီစီမံသောဆွမ်းကို စားသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ ထိုလူတို့ စီမံထားသော ဆွမ်းကိုမူ စားသော်လည်း အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ပဒဘာဇနီ၌မူ ဆွေမျိုးတော်စပ်သူများနှင့် ဖိတ်မန်ထားသူတို့သည် ရဟန်းအတွက် ရည်စူး၍ ကောင်းစွာ အားထုတ်မထားသော်လည်း အနက်သဘောအရမူ ထိုဆွမ်းသည် ကောင်းစွာ အားထုတ်ပြီး ဖြစ်သည်သာ မည်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းကို စိတ်တိုင်းကျ ဆောင်ယူစေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါစကားလုံးမျှကို မယူဘဲ အနက်သဘောကိုသာ ပြရန်အတွက် “ဂိဟိသမာရမ္ဘော နာမ ဉာတကာ ဝါ ဟောန္တိ ပဝါရိတာ ဝါ” ဟု ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။

၁၉၅. ပကတိပဋိယတ္တန္တိ [Pg.76] ပကတိယာ တဿေဝ ဘိက္ခုနော အတ္ထာယ ပဋိယာဒိတံ ဟောတိ ‘‘ထေရဿ ဒဿာမာ’’တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘တဿ အညဿာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူနံ ဒဿာမာတိ ပဋိယတ္တံ ဟောတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

၁၉၅. “ပကတိပဋိယတ္တံ” ဟူသည်ကား ပင်ကိုအားဖြင့် ထိုရဟန်းအတွက်သာ ရည်စူး၍ “မထေရ်အား လှူဒါန်းပါအံ့” ဟု ကြံစည်ကာ ပြင်ဆင်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ “ထိုရဟန်းအတွက်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အခြားရဟန်းအတွက်” ဟူ၍လည်းကောင်း ခွဲခြား၍ မဆိုဘဲ “ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းအံ့ဟု ပြင်ဆင်အပ်သည် ဖြစ်၏” ဟု အထူးမပြဘဲ သာမညအားဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။

၁၉၇. ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီတိ ယာဂုခဇ္ဇကဖလာဖလေ သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတေပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၉၇. “ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တိ” ဟူသည်ကား ယာဂု၊ ခဲဖွယ်၊ သစ်သီးငယ်၊ သစ်သီးကြီး စသည့် အလုံးစုံတို့၌ ဘိက္ခုနီ စီမံထားအပ်သော်လည်း အာပတ်မသင့်ခြင်း ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှားလှပေ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ပထမပါရာဇိက သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကိုယ်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ် (ကိရိယ)၊ ဝီတိက္ကမသညာ မရှိသော် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ် (သညာဝိမောက္ခ)၊ စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ် (သစိတ္တက)၊ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ် (ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ)၊ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ် (ကာယကမ္မ)၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ် (တိစိတ္တ)၊ ဝေဒနာသုံးပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် (တိဝေဒန) တည်း။

ပရိပါစိတသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ပရိပါစိတသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၉၈. ဒသမသိက္ခာပဒေ – သဗ္ဗော ပါဠိအတ္ထော စ ဝိနိစ္ဆယော စ ဒုတိယအနိယတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ ဒုတိယာနိယတေန စ ဥပရိ ဥပနန္ဓဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေန စ သဒ္ဓိံ ဧကပရိစ္ဆေဒံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန ဝိသုံ ပညတ္တန္တိ.

၁၉၈. တစ်ဆယ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် အားလုံးနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် အားလုံးကို ဒုတိယအနိယတသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် မှတ်သားအပ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဒုတိယအနိယတ သိက္ခာပုဒ်နှင့်လည်းကောင်း၊ အထက်ဖြစ်သော အစေလကဝဂ်၌ လာရှိသော ဥပနန္ဒ၏ စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်နှင့်လည်းကောင်း တူညီသော အပိုင်းအခြား ရှိပေ၏။ ထိုသို့ တူညီသော အပိုင်းအခြား ရှိသော်လည်း အကြောင်းဝတ္ထု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် သီးခြား ပညတ်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။

ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

တစ်ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက် အစဉ်အားဖြင့် သုံးခုမြောက်ဖြစ်သော ဘိက္ခုနီဝဂ် ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၄. ၄-ဘောဇနဝဂ်

၁. အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၀၃. ဘောဇနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အာဝသထပိဏ္ဍောတိ အာဝသထေ ပိဏ္ဍော. သမန္တာ ပရိက္ခိတ္တံ အဒ္ဓိကဂိလာနဂဗ္ဘိနိပဗ္ဗဇိတာနံ ယထာနုရူပံ ပညတ္တမဉ္စပီဌံ အနေကဂဗ္ဘပမုခပရိစ္ဆေဒံ အာဝသထံ ကတွာ တတ္ထ ပုညကာမတာယ ပိဏ္ဍော ပညတ္တော ဟောတိ, ယာဂုဘတ္တဘေသဇ္ဇာဒိ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ ဒါနတ္ထာယ ဌပိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟိယျောပီတိ သွေပိ. အပသက္ကန္တီတိ [Pg.77] အပဂစ္ဆန္တိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တီတိ တိတ္ထိယေ အပဿန္တာ ‘‘တိတ္ထိယာ ကုဟိံ ဂတာ’’‘‘ဣမေ ပဿိတွာ ပက္ကန္တာ’’တိ သုတွာ ဥဇ္ဈာယန္တိ. ကုက္ကုစ္စာယန္တောတိ ကုက္ကုစ္စံ ကရောန္တော, အကပ္ပိယသညံ ဥပ္ပာဒေန္တောတိ အတ္ထော.

၂၀၃. ဘောဇနဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ “အာဝသထပိဏ္ဍော” ဟူသည်မှာ လာရောက်တည်းခိုရာ ဇရပ်စသည်၌ အမြဲလှူရန် သတ်မှတ်ထားသော ထမင်းတည်း။ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ကာရံထားအပ်သော၊ ခရီးသွားသူ၊ မကျန်းမာသူ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးနှင့် ရသေ့ရဟန်းတို့အား လျော်ညီစွာ ခင်းကျင်းထားသော ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့ ရှိသော၊ တိုက်ခန်းငယ်၊ ဦးစမုခ် အပိုင်းအခြားများစွာရှိသော ဇရပ်စသည်ကို ဆောက်လုပ်၍ ထိုဇရပ်၌ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလိုခြင်းကြောင့် ထမင်းကို ဝတ်တည်ထားအပ်၏။ ထိုထို ခရီးသွား၊ လူနာ စသူတို့အား ပေးလှူရန်အတွက် ယာဂု၊ ထမင်း၊ ဆေး စသည့် အလုံးစုံသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို ပြင်ဆင်ထားအပ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ “ဟိယျောပိ” ဟူသည်မှာ နက်ဖြန်၌လည်း ဟု ဆိုလို၏။ “အပသက္ကန္တိ” ဟူသည်မှာ ဖဲသွားကြကုန်၏။ “မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ” ဟူသည်မှာ တိတ္ထိတို့ကို မမြင်ရသော လူတို့သည် “တိတ္ထိတို့ အဘယ်သို့ သွားကြသနည်း” ဟု မေးမြန်းရာတွင် “ဤရဟန်းတို့ကို မြင်သဖြင့် ဖဲသွားကြကုန်ပြီ” ဟု ကြားသိရ၍ ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏။ “ကုက္ကုစ္စာယန္တော” ဟူသည်မှာ ကုက္ကုစ္စဖြစ်လျက်၊ အကပ္ပိယသညာကို ဖြစ်စေလျက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

၂၀၆. သက္ကောတိ တမှာ အာဝသထာ ပက္ကမိတုန္တိ အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ ဂန္တုံ သက္ကောတိ. န သက္ကောတီတိ ဧတ္တကမေဝ န သက္ကောတိ. အနောဒိဿာတိ ဣမေသံယေဝ ဝါ ဧတ္တကာနံယေဝ ဝါတိ ဧကံ ပါသဏ္ဍံ အနုဒ္ဒိသိတွာ သဗ္ဗေသံ ပညတ္တော ဟောတိ. ယာဝဒတ္ထောတိ ဘောဇနမ္ပိ ဧတ္တကန္တိ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယာဝဒတ္ထော ပညတ္တော ဟောတိ. သကိံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ.

၂၀၆. “သက္ကောတိ တမှာ အာဝသထာ ပက္ကမိတုံ” ဟူသည်မှာ ထိုဇရပ်မှ ဖဲခွာ၍ ယူဇနာဝက်ခရီး သို့မဟုတ် တစ်ယူဇနာခရီးသို့ သွားရန် စွမ်းနိုင်၏။ “န သက္ကောတိ” ဟူသည်မှာ ထိုမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ခရီးကိုပင် သွားရန် မစွမ်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ “အနောဒိဿာ” ဟူသည်မှာ ဤပါသဏ္ဍအယူရှိသူတို့ အားလုံးအတွက်သာ ဖြစ်စေ၊ ဤမျှသော ပါသဏ္ဍအယူရှိသူတို့ အတွက်သာ ဖြစ်စေ စသည်ဖြင့် အယူဝါဒတစ်မျိုးမျိုးကို မရည်စူးဘဲ ရောက်ရှိလာသူ အားလုံးတို့အတွက် လှူဒါန်းရန် ဝတ်တည်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ “ယာဝဒတ္ထော” ဟူသည်မှာ ဘောဇဉ်ကိုလည်း ဤမျှအတိုင်းအရှည်ဟု ပိုင်းခြားကန့်သတ်ခြင်း မရှိဘဲ အလိုရှိသမျှ ဘောဇဉ်ကို စီမံထားခြင်း ဖြစ်၏။ “သကိံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ” ဟူသည်ကား တစ်နေ့သာ စားကောင်း၏၊ ဒုတိယနေ့မှ စတင်၍ ခံယူပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏။ မြိုချတိုင်း မြိုချတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ဧကကုလေန ဝါ နာနာကုလေဟိ ဝါ ဧကတော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝါ နာနာဌာနေသု ဝါ ‘‘အဇ္ဇ ဧကသ္မိံ; သွေ ဧကသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ အနိယမိတဋ္ဌာနေ ဝါ ပညတ္တံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ တသ္မိံ ဌာနေ အညသ္မိံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာနာကုလေဟိ ပန နာနာဌာနေသု ပညတ္တံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ အညတ္ထ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိပါဋိံ ပန ခေပေတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဧကပူဂနာနာပူဂဧကဂါမနာနာဂါမေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယောပိ ဧကကုလဿ ဝါ နာနာကုလာနံ ဝါ ဧကတော ပညတ္တော တဏ္ဍုလာဒီနံ အဘာဝေန အန္တရန္တရာ ဆိဇ္ဇတိ, သောပိ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘န သက္ကောမ ဒါတု’’န္တိ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပုန ကလျာဏစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒါတုံ အာရဘန္တိ, ဧတံ ပုန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

ဤအဆုံးအဖြတ်၌ - တစ်ဦးသော အမျိုးဖြစ်စေ၊ အထူးထူးသော အမျိုးတို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း ဖြစ်၍ဖြစ်စေ၊ တစ်ခုသော အရပ်၌ဖြစ်စေ၊ အမျိုးမျိုးသော အရပ်တို့၌ဖြစ်စေ၊ 'ယနေ့ တစ်နေရာ၌၊ နက်ဖြန် တစ်နေရာ၌' ဟု ဤသို့ မမြဲမသတ်မှတ်ထားသော အရပ်၌ဖြစ်စေ လှူဒါန်းရန် သတ်မှတ်ထားသော ဆွမ်းကို တစ်ခုသော အရပ်၌ တစ်နေ့စားပြီး၍ ဒုတိယနေ့တွင် ထိုစားခဲ့သော အရပ်၌ဖြစ်စေ၊ အခြားအရပ်၌ဖြစ်စေ ထပ်မံစားခြင်းငှာ မအပ်။ အထူးထူးသော အမျိုးတို့က အမျိုးမျိုးသော အရပ်တို့၌ လှူဒါန်းရန် သတ်မှတ်ထားသော ဆွမ်းကိုမူ တစ်ခုသော အရပ်၌ တစ်နေ့စားပြီး၍ ဒုတိယနေ့တွင် အခြားသော အရပ်၌ စားခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့သော်လည်း အလှည့်ကျ အစဉ်ကို ကုန်ဆုံးစေပြီးမှ တစ်ဖန် အစမှ ပြန်၍ စားခြင်းငှာ မအပ်ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်တော်မူ၏။ အသင်းအဖွဲ့တစ်ခု၊ အသင်းအဖွဲ့အမျိုးမျိုး၊ ရွာတစ်ရွာ၊ ရွာအမျိုးမျိုးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ တစ်ဦးသော အမျိုးကဖြစ်စေ၊ အထူးထူးသော အမျိုးတို့ကဖြစ်စေ တပေါင်းတည်း လှူဒါန်းရန် သတ်မှတ်ထားသော ဆွမ်းဖြစ်သော်လည်း ဆန်အစရှိသည်တို့ မရှိခြင်းကြောင့် အကြားအကြား၌ ပြတ်တောက်သွားပါက ထိုဆွမ်းကိုလည်း နောက်ထပ် မစားထိုက်ပေ။ အကယ်၍ 'မလှူဒါန်းနိုင်တော့ပါ' ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ဖြတ်တောက်ပြီးမှ တစ်ဖန် ကောင်းသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ပြန်လည်လှူဒါန်းရန် အားထုတ်ကြပါက ထိုဆွမ်းကို နောက်ထပ် တစ်နေ့ စားခြင်းငှာ အပ်၏ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်တော်မူ၏။

၂၀၈. အနာပတ္တိ ဂိလာနဿာတိ ဂိလာနဿ အနုဝသိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. ဂစ္ဆန္တော ဝါတိ ယော ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသံ ဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. အာဂစ္ဆန္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တောပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသံ အာဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ. ဂစ္ဆိဿာမီတိ ဘုဉ္ဇိတွာ နိက္ခန္တဿ နဒီ ဝါ ပူရတိ စောရာဒိဘယံ ဝါ ဟောတိ, သော နိဝတ္တိတွာ ခေမဘာဝံ ဉတွာ ဂစ္ဆန္တော ပုန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတီတိ သဗ္ဗမိဒံ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ[Pg.78]. ဩဒိဿ ပညတ္တော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပညတ္တော ဟောတိ. န ယာဝဒတ္ထောတိ ယာဝဒတ္ထံ ပညတ္တော န ဟောတိ, ထောကံ ထောကံ လဗ္ဘတိ, တာဒိသံ နိစ္စမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယာဂုခဇ္ဇကဖလာဖလာဒိဘေဒေ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တိ. ယာဂုအာဒီနိ ဟိ နိစ္စမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၂၀၈. "Anāpatti gilānassa" ဟူသည်မှာ ဂိလာနဖြစ်၍ နေ့စဉ် နေထိုင်ကာ ဘုဉ်းပေးသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "Gacchanto vā" ဟူသည်မှာ ခရီးသွားသော ရဟန်းသည် လမ်းခရီးအကြား၌ တစ်နေ့၊ ရောက်ရာအရပ်၌ တစ်နေ့ ဘုဉ်းပေးပါက ထိုရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်ပေ။ ပြန်လာသော ရဟန်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သွားပြီးနောက် ပြန်လာသော ရဟန်းသည်လည်း လမ်းခရီးအကြား၌ တစ်နေ့၊ ရောက်ရာအရပ်၌ တစ်နေ့ ဘုဉ်းပေးခွင့် ရှိ၏။ 'သွားတော့အံ့' ဟု ကြံစည်ကာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးမှ ထွက်ခွာစဉ် မြစ်ရေလျှံခြင်း သော်လည်းကောင်း၊ ဓားပြဘေး အစရှိသည်တို့ ရှိခြင်း သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သဖြင့် ပြန်လှည့်၍ ဘေးမရှိသည်ကို သိရှိရပြီးမှ တစ်ဖန် ပြန်သွားပါက နောက်ထပ် တစ်နေ့ ဘုဉ်းပေးခွင့်ရှိ၏။ ဤအဆုံးအဖြတ် အားလုံးကို မဟာပစ္စရီ အစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌ ပြဆိုထားသည်။ "Odissa paññatto hoti" ဟူသည်မှာ ရဟန်းတို့၏ အကျိုးငှာသာ ရည်စူး၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ "Na yāvadattha" ဟူသည်မှာ အလိုရှိသရွေ့ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ နည်းနည်းစီသာ ရရှိအပ်သော ဆွမ်းမျိုးကို အမြဲတစေ ဘုဉ်းပေးသော်လည်း အပ်၏။ "Pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha" ဟူသည်မှာ ယာဂု၊ ခဲဖွယ်၊ သစ်သီးကြီး၊ သစ်သီးငယ် အစရှိသော အလုံးစုံသော ဘောဇဉ်တို့၌ အာပတ်မသင့်ခြင်း ဖြစ်၏။ ယာဂု အစရှိသည်တို့ကို အမြဲတစေ ဘုဉ်းပေးခြင်းငှာ အပ်သောကြောင့်တည်း။ ကြွင်းသောစကားသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ပြုခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ စိတ်မရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ပညတ်ချက်ကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ကာယကံ၌ ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။

အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမဖြစ်သော အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပုဒ်တည်း။

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၂၀၉. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပရိဟီနလာဘသက္ကာရောတိ သော ကိရ အဇာတသတ္တုနာ ရာဇာနံ မာရာပေတွာပိ အဘိမာရေ ယောဇေတွာပိ ရုဟိရုပ္ပာဒံ ကတွာပိ ဂုဠှပဋိစ္ဆန္နော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဒိဝါယေဝ ဓနပါလကံ ပယောဇေသိ, တဒါ ပါကဋော ဇာတော. ‘‘ကထံ ဒေဝဒတ္တော ဟတ္ထိံ ပယောဇေသီ’’တိ ပရိကထာယ ဥပ္ပန္နာယ ‘‘န ကေဝလံ ဟတ္ထိံ ပယောဇေသိ, ရာဇာနမ္ပိ မာရာပေသိ, အဘိမာရေပိ ပေသေသိ, သိလမ္ပိ ပဝိဇ္ဈိ, ပါပေါ ဒေဝဒတ္တော’’တိ ပါကဋော အဟောသိ. ‘‘ကေန သဒ္ဓိံ ဣဒံ ကမ္မမကာသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ရညာ အဇာတသတ္တုနာ’’တိ အာဟံသု. တတော နာဂရာ ‘‘ကထဉှိ နာမ ရာဇာ ဧဝရူပံ စောရံ သာသနကဏ္ဋကံ ဂဟေတွာ ဝိစရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိံသု. ရာဇာ နဂရသင်္ခေါဘံ ဉတွာ ဒေဝဒတ္တံ နီဟရိ. တတော ပဋ္ဌာယ စဿ ပဉ္စထာလိပါကသတာနိ ဥပစ္ဆိန္ဒိ, ဥပဋ္ဌာနမ္ပိဿ န အဂမာသိ, အညေပိဿ မနုဿာ န ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဝါ မညိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိဟီနလာဘသက္ကာရော’’တိ. ကုလေသု ဝိညာပေတွာ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ ‘‘မာ မေ ဂဏော ဘိဇ္ဇီ’’တိ ပရိသံ ပေါသေန္တော ‘‘တွံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တံ ဒေဟိ, တွံ ဒွိန္န’’န္တိ ဧဝံ ဝိညာပေတွာ သပရိသော ကုလေသု ဘုဉ္ဇတိ.

၂၀၉. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "parihīnalābhasakkāro" ဟူသည်မှာ - ထိုအရှင်ဒေဝဒတ်သည် အဇာတသတ်မင်းအား ဗိမ္ဗိသာရမင်းကို သတ်စေခြင်း၊ ဘုရားရှင်ကို သတ်ရန် လေးသမားတို့ကို စေလွှတ်ခြင်း၊ ခြေမတော်ကို သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အပြစ်များကို လျှို့ဝှက်ဖုံးလွှမ်းထားသဖြင့် အပြစ်များ မထင်ရှားခဲ့ပေ။ သို့သော် နေ့ခင်းကြောင်တောင်၌ပင် ဓနပါလကဆင်ကို ဘုရားရှင်အား တိုက်စစ်ဆင်ရန် စေလွှတ်သောအခါ၌မူ သူ၏အပြစ်များ ထင်ရှားလာခဲ့၏။ 'ဒေဝဒတ်သည် ဆင်ကို မည်သို့ စေလွှတ်ရဲသနည်း' ဟု ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ပြောဆိုကြသောအခါ 'ဆင်ကို လွှတ်ရုံတင်မက၊ မင်းကြီးကိုလည်း သတ်ခိုင်းခဲ့ပြီ၊ လေးသမားတို့ကိုလည်း စေလွှတ်ခဲ့ပြီ၊ ကျောက်တုံးကိုလည်း လှိမ့်ချခဲ့ပြီ၊ ဒေဝဒတ်သည် အလွန်ယုတ်မာလှ၏' ဟု ပို၍ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ 'မည်သူနှင့် အတူတူ ဤအမှုကို ပြုသနည်း' ဟု ဆက်၍ မေးမြန်းကြသော် 'အဇာတသတ်မင်းနှင့်အတူ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်၏' ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုအခါ မြို့သူမြို့သားတို့သည် 'မင်းကြီးသည် ဤကဲ့သို့သော သူပုန်၊ သာသနာတော်၏ ဆူးငြောင့်ကို အဘယ်ကြောင့် လက်ဝယ်ထားပြီး လှည့်လည်နေရသနည်း' ဟု မကျေမနပ် ထကြွကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် မြို့တွင်း ချောက်ချားမှုကို သိရှိရသဖြင့် ဒေဝဒတ်ကို နှင်ထုတ်လေတော့၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဒေဝဒတ်အတွက် နေ့စဉ်ပို့သော ငါးရာသော ဆွမ်းချက်အိုးတို့ကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး လာရောက်ဆည်းကပ်ခြင်းလည်း မပြုတော့ပေ။ အခြားသော လူတို့သည်လည်း ဒေဝဒတ်အား တစ်စုံတစ်ခုကို ပေးကမ်းထိုက်သည် သို့မဟုတ် ပြုစုထိုက်သည်ဟု မမှတ်ထင်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် 'လာဘ်သက္ကာရ ဆုတ်ယုတ်သူ' ဟု ဆိုအပ်၏။ "Kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjati" ဟူသည်မှာ 'ငါ၏ ဂိုဏ်းအသင်း မပျက်စီးပါစေလင့်' ဟု ကြံစည်ကာ ပရိသတ်ကို မွေးမြူလျက် 'သင်က ရဟန်းတစ်ပါးအတွက် ဆွမ်းလှူပါ၊ သင်က ရဟန်းနှစ်ပါးအတွက် ဆွမ်းလှူပါ' ဟု ဤသို့ တောင်းခံပြီး ပရိသတ်နှင့်အတူ အိမ်တို့၌ လှည့်လည်စားသောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂၁၁. စီဝရံ ပရိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဘတ္တံ အဂဏှန္တာနံ စီဝရံ န ဒေန္တိ, တသ္မာ ပရိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၂၁၁. "Cīvaraṃ parittaṃ uppajjati" ဟူသည်မှာ ဆွမ်းကို လက်မခံသော ရဟန်းတို့အား လူတို့သည် သင်္ကန်းကိုလည်း မလှူဒါန်းကြသဖြင့် သင်္ကန်းရရှိမှု နည်းပါးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂၁၂. စီဝရကာရကေ [Pg.79] ဘိက္ခူ ဘတ္တေန နိမန္တေန္တီတိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စိရေန စီဝရံ နိဋ္ဌာပေန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ လဟုံ နိဋ္ဌာပေတွာ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီ’’တိ ပုညကာမတာယ နိမန္တေန္တိ.

၂၁၂. "Cīvarakārake bhikkhū bhattena nimantenti" ဟူသည်မှာ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရသဖြင့် ကြာမြင့်မှ သင်္ကန်းချုပ်ခြင်း ပြီးစီးသည်ကို မြင်ရ၍ 'ဤသို့ ဆွမ်းဖြင့် ဖိတ်မန်ကျွေးမွေးပါက သင်္ကန်းချုပ်ခြင်းကို လျင်မြန်စွာ ပြီးစီးစေပြီး သင်္ကန်းကို မြန်မြန်သုံးစွဲနိုင်ကြပေလိမ့်မည်' ဟု ကုသိုလ်ပြုလိုသော စိတ်ဆန္ဒဖြင့် ဖိတ်မန်ကြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂၁၅. နာနာဝေရဇ္ဇကေတိ နာနာဝိဓေဟိ အညရဇ္ဇေဟိ အာဂတေ. ‘‘နာနာဝိရဇ္ဇကေ’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော.

၂၁၅. "Nānāverajjake" ဟူသည်မှာ အထူးထူးအပြားပြားရှိသော အခြားတိုင်းပြည်တို့မှ လာသောသူများကို ဆိုလိုသည်။ "Nānāvirajjake" ဟူ၍လည်း စာဖတ်နည်းရှိပြီး အနက်မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၂၁၇-၈. ဂဏဘောဇနေတိ ဂဏဿ ဘောဇနေ. ဣဓ စ ဂဏော နာမ စတ္တာရော ဘိက္ခူ အာဒိံ ကတွာ တတုတ္တရိံ ဘိက္ခူ အဓိပ္ပေတာ, တေနေဝ သဗ္ဗန္တိမံ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယတ္ထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ…ပေ… ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ. တံ ပနေတံ ဂဏဘောဇနံ ဒွီဟာကာရေဟိ ပသဝတိ နိမန္တနတော ဝါ ဝိညတ္တိတော ဝါ. ကထံ နိမန္တနတော ပသဝတိ? စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ဩဒနေန နိမန္တေမိ, ဩဒနံ မေ ဂဏှထ အာကင်္ခထ ဩလောကေထ အဓိဝါသေထ ပဋိမာနေထာ’’တိ ဧဝံ ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေန ဝါ ဘာသန္တရေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတိ. ဧဝံ ဧကတော နိမန္တိတာ ပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ ဧကတော ဂစ္ဆန္တိ, ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဧကတော ဘုဉ္ဇန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧကတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, ဧကတော ဂဏှန္တိ, နာနတော ဘုဉ္ဇန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏံ. ဧကတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, နာနတော ဂဏှန္တိ, ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ, အနာပတ္တိ. စတ္တာရိ ပရိဝေဏာနိ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဂန္တွာ နာနတော နိမန္တိတာ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေသုယေဝ ဝါ ဧကော ပုတ္တေန ဧကော ပိတရာတိ ဧဝမ္ပိ နာနတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တု, ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တု, သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧဝံ တာဝ နိမန္တနတော ပသဝတိ.

၂၁၇-၈. "Gaṇabhojana" ဟူသည်မှာ ဂိုဏ်းအသင်း၏ ဘောဇဉ်ကို စားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဂိုဏ်းဟူသည် ရဟန်းလေးပါးမှစ၍ ထိုထက်အလွန်ဖြစ်သော ရဟန်းတို့ကို အလိုရှိအပ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အနိမ့်ဆုံးအတိုင်းအတာကို ပြလို၍ 'အကြင်အရပ်၌ ရဟန်းလေးပါး... ပေ... ဤသည်ကို ဂဏဘောဇဉ် မည်၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂဏဘောဇဉ်သည် ပင့်ဖိတ်ခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ တောင်းခံခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း အကြောင်းနှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ပင့်ဖိတ်ခြင်းကြောင့် မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်သနည်းဟူမူ - ရဟန်းလေးပါးထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ 'အရှင်ဘုရားတို့၊ အရှင်ဘုရားတို့ကို ထမင်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပါ၏၊ တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ခံယူတော်မူကြပါ၊ အလိုရှိတော်မူကြပါ၊ ကြည့်ရှုတော်မူကြပါ၊ လက်ခံတော်မူကြပါ၊ မြတ်နိုးတော်မူကြပါ' ဟူ၍ ဤသို့ တစ်စုံတစ်ခုသော ဝေဝုစ်စကားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အခြားဘာသာစကားဖြင့်ဖြစ်စေ စားဖွယ်ငါးပါးတို့၏ အမည်ကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ၍ ပင့်ဖိတ်၏။ ဤသို့ တစ်ပေါင်းတည်း ပင့်ဖိတ်အပ်သည်ဖြစ်၍ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အားဖြင့် ယနေ့ဖြစ်စေ၊ နက်ဖြန်ဖြစ်စေ တစ်ပေါင်းတည်း သွားကြကုန်အံ့၊ တစ်ပေါင်းတည်း ခံယူကြကုန်အံ့၊ တစ်ပေါင်းတည်း စားကြကုန်အံ့၊ ဂဏဘောဇဉ် ဖြစ်သဖြင့် အားလုံးသော ရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်၏။ တစ်ပေါင်းတည်း ပင့်ဖိတ်အပ်သည်ဖြစ်၍ တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်စေ၊ အသီးသီးဖြစ်စေ သွားကြပြီး တစ်ပေါင်းတည်း ခံယူကာ အသီးသီး စားကြသော်လည်း အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား ဤဂဏဘောဇဉ်အရာ၌ ခံယူခြင်းသည်သာ ပဓာန (လိုရင်း) ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ တစ်ပေါင်းတည်း ပင့်ဖိတ်အပ်သည်ဖြစ်၍ တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်စေ၊ အသီးသီးဖြစ်စေ သွားကြပြီး အသီးသီး ခံယူကာ တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်စေ၊ အသီးသီးဖြစ်စေ စားကြပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ ပရိဝုဏ်လေးခု သို့မဟုတ် ကျောင်းတိုက်လေးခုသို့ သွား၍ အသီးသီး ပင့်ဖိတ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တစ်နေရာတည်းတွင် ရှိနေသော ရဟန်းတို့အား တစ်ပါးကို သားဖြစ်သူက ပင့်ဖိတ်၍ တစ်ပါးကို အဖေဖြစ်သူက ပင့်ဖိတ်သည်ဟူ၍ ဤသို့ အသီးသီး ပင့်ဖိတ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ တစ်ပေါင်းတည်း သွားကြစေ၊ အသီးသီး သွားကြစေ၊ တစ်ပေါင်းတည်း စားကြစေ၊ အသီးသီး စားကြစေ၊ အကယ်၍ တစ်ပေါင်းတည်း ခံယူကြပါက ဂဏဘောဇဉ် ဖြစ်သဖြင့် အားလုံး ရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ပင့်ဖိတ်ခြင်းကြောင့် ဂဏဘောဇဉ် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။

ကထံ ဝိညတ္တိတော? စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဧကတော ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဥပါသကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝါ ဝိညာပေယျုံ, ပါဋေက္ကံ ဝါ ပဿိတွာ ‘‘မယှံ ဒေဟိ, မယှံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဝိညာပေတွာ ဧကတော ဝါ ဂစ္ဆန္တု နာနတော ဝါ, ဘတ္တံ ဂဟေတွာပိ ဧကတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တု နာနတော ဝါ, သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧဝံ ဝိညတ္တိတော ပသဝတိ.

တောင်းခြင်းကြောင့် ဂဏဘောဇဉ် မည်သို့ဖြစ်သနည်းဟူမူ - ရဟန်းလေးပါးတို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း ရပ်နေ၍ဖြစ်စေ၊ ထိုင်နေ၍ဖြစ်စေ ဒါယကာတစ်ဦးကို မြင်လျှင် "ငါတို့လေးပါးလုံးအတွက် ဆွမ်းကို ပေးလှူပါ" ဟု တောင်းကြကုန်ရာ၏။ သို့မဟုတ် တစ်ပါးစီ သီးခြားစီမြင်၍ "ငါ့အား ပေးလှူပါ၊ ငါ့အား ပေးလှူပါ" ဟု ဤသို့ တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်စေ၊ သီးခြားစီဖြစ်စေ တောင်း၍ တစ်ပေါင်းတည်းသော်လည်းကောင်း၊ သီးခြားစီသော်လည်းကောင်း သွားကြပါစေ၊ ဆွမ်းကို ခံယူပြီး၍လည်း တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်စေ၊ သီးခြားစီဖြစ်စေ စားကြပါစေ။ အကယ်၍ တစ်ပေါင်းတည်း ခံယူကြပါက ဂဏဘောဇဉ် ဖြစ်ပြီး အားလုံးအား အာပတ်သင့်၏။ ဤသို့ တောင်းခြင်းကြောင့် ဂဏဘောဇဉ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

ပါဒါပိ [Pg.80] ဖလိတာတိ ယထာ မဟာစမ္မဿ ပရတော မံသံ ဒိဿတိ; ဧဝံ ဖာလိတာ, ဝါလိကာယ ဝါ သက္ခရာယ ဝါ ပဟဋမတ္တေ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, န သက္ကာ ဟောတိ အန္တောဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ဤဒိသေ ဂေလညေ ဂိလာနသမယောတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, န လေသကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ.

"ခြေတို့သည်လည်း ကွဲကုန်အံ့" ဟူသည်မှာ - အရေထူသော ခြေဖဝါးအရေ၏ အတွင်းဘက်ရှိ အသားကို မြင်ရလောက်အောင် အက်ကွဲကြောင်းများ လွန်စွာ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ခြေဖဝါးရှိသူတို့အား သဲဖြစ်စေ၊ ကျောက်စရစ်ဖြစ်စေ ထိခိုက်မိရုံမျှဖြင့် ဆင်းရဲဝေဒနာကို ဖြစ်စေတတ်သဖြင့် ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပေ။ ထိုကဲ့သို့သော မကျန်းမာမှုမျိုး ရှိလတ်သော် "ဤအခါသည် ဂိလာနသမယ (မကျန်းမာသောအခါ) ဖြစ်သည်" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ (ဂဏဘောဇဉ်ကို) စားနိုင်၏။ အနည်းငယ်သော အကြောင်းပြချက်မျှဖြင့် မပြုအပ်ပေ။

စီဝရေ ကယိရမာနေတိ ယဒါ သာဋကဉ္စ သုတ္တဉ္စ လဘိတွာ စီဝရံ ကရောန္တိ တဒါ; ဝိသုဉှိ စီဝရကာရသမယော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ယော တတ္ထ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗံ ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ ကရောတိ, မဟာပစ္စရိယဉှိ ‘‘အန္တမသော သူစိဝေဓနကော’’တိပိ ဝုတ္တံ, တေန စီဝရကာရသမယောတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝိတ္ထာရေနေဝ ဝုတ္တံ. ယော စီဝရံ ဝိစာရေတိ, ဆိန္ဒတိ, မောဃသုတ္တံ ဌပေတိ, အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဌပေတိ, ပစ္စာဂတံ သိဗ္ဗတိ, အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဗန္ဓတိ, အနုဝါတံ ဆိန္ဒတိ ဃဋ္ဋေတိ အာရောပေတိ, တတ္ထ ပစ္စာဂတံ သိဗ္ဗတိ, သုတ္တံ ကရောတိ ဝလေတိ, ပိပ္ဖလိကံ နိသေတိ, ပရိဝတ္တနံ ကရောတိ, သဗ္ဗောပိ စီဝရံ ကရောတိယေဝါတိ ဝုစ္စတိ. ယော ပန သမီပေ နိသိန္နော ဇာတကံ ဝါ ဓမ္မပဒံ ဝါ ကထေတိ, အယံ န စီဝရကာရကော. ဧတံ ဌပေတွာ သေသာနံ ဂဏဘောဇနေ အနာပတ္တီတိ.

"သင်္ကန်းကို ပြုလုပ်အပ်သော်" ဟူသည်မှာ - အဝတ်နှင့် အပ်ချည်ကို ရရှိ၍ သင်္ကန်းကို ချုပ်လုပ်ကြသည့် အခါ၌ ဖြစ်၏။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် သင်္ကန်းချုပ်လုပ်ရာအခါဟူ၍ သီးခြားမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုသင်္ကန်း၌ ပြုလုပ်ဖွယ်ရှိသော အမှုတစ်စုံတစ်ခုကို ပြုလုပ်သော ရဟန်းသည် (မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ "အနည်းဆုံး အပ်ပေါက်ဖောက်ပေးရုံမျှပင် ဖြစ်စေကာမူ" ဟု ဆိုထား၏) "ဤအခါသည် သင်္ကန်းချုပ်လုပ်ရာ အခါတည်း" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ စားနိုင်၏။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ သင်္ကန်းကို စီစဉ်သူ၊ ဖြတ်သူ၊ အချည်းနှီးသောချည်ကို တင်ထားသူ၊ အာဂန္တုကအလွှာ (သလင်းထောင်) တင်ထားသူ၊ တစ်ဖန်ပြန်၍ ချုပ်သူ၊ အာဂန္တုကအလွှာကို ဖွဲ့စပ်သူ၊ အနားပတ်ကို ဖြတ်သူ၊ အနားပတ်ကို ပုတ်ခတ်သူ သို့မဟုတ် ပွတ်တိုက်ပေးသူ၊ အနားပတ်ကို အပေါ်၌ တင်သူ၊ ထိုအပေါ်၌ တစ်ဖန်ပြန်ချုပ်သူ၊ အပ်ချည်ကျစ်သူ၊ အပ်ချည်ရစ်ပေးသူ၊ ဓားငယ်ကို သွေးပေးသူ၊ ချည်ရစ်သည့် ယန္တရားကို ပြုလုပ်ပေးသူ - ဤသို့ အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့ကိုပင် သင်္ကန်းပြုလုပ်ပေးသူဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ သို့ရာတွင် သင်္ကန်းပြုလုပ်နေသူတို့၏ အနီး၌ ထိုင်လျက် ဇာတ်တော်ကို ဖြစ်စေ၊ ဓမ္မပဒကို ဖြစ်စေ ဟောပြောနေသော ရဟန်းသည် သင်္ကန်းပြုလုပ်သူ မဟုတ်ပေ။ ထိုရဟန်းကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသောရဟန်းတို့အား ဂဏဘောဇဉ် စားခြင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုအပ်၏။

အဒ္ဓယောဇနန္တိ ဧတ္တကမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဂန္တုကာမေန. ယော ပန ဒူရံ ဂန္တုကာမော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဂစ္ဆန္တေနာတိ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆန္တေန, အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဂါဝုတေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဂတေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဂတေန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. နာဝါဘိရုဟနေပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – အဘိရုဠှေန ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာပိ ယာဝ န ဩရောဟတိ တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထေ အာဂတေတိ အယံ အန္တိမပရိစ္ဆေဒေါ, စတုတ္ထေပိ အာဂတေ ယတ္ထ န ယာပေန္တိ; သော မဟာသမယော. ယတ္ထ ပန သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သန္နိပတန္တိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တသ္မာ တာဒိသေ ကာလေ ‘‘မဟာသမယော’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော ကောစိ ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ သဟဓမ္မိကေသု ဝါ တိတ္ထိယေသု ဝါ အညတရော, ဧတေသဉှိ ယေန ကေနစိ ကတေ ဘတ္တေ ‘‘သမဏဘတ္တသမယော’’တိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

"ယူဇနာဝက်" ဟူသည်မှာ ဤမျှလောက်သော ယူဇနာဝက် ခရီးကို သွားလိုသော ရဟန်းကို ဆိုလိုသည်။ ယူဇနာဝက်ထက် ဝေးသောခရီးကို သွားလိုသူ၌မူ (ဂဏဘောဇဉ်စားကောင်းသည်ဟု) ဆိုဖွယ်ရာ မရှိတော့ပေ။ "သွားဆဲရဟန်းသည်" ဟူသည် ခရီးသွားနေဆဲ ရဟန်းကို ဆိုလိုပြီး ယူဇနာဝက်အတွင်း ဖြစ်သော တစ်ဂါဝုတ် ခရီးအကွာ၌သော်လည်း စားခြင်းငှာ အပ်၏။ "ရောက်ပြီးသော ရဟန်းသည် စားအပ်၏" ဟူသည်မှာ လိုရာအရပ်သို့ ရောက်ရှိပြီးသော ရဟန်းသည် တစ်နေ့ပတ်လုံး စားနိုင်၏။ လှေ သို့မဟုတ် သင်္ဘောစီးရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ထူးခြားချက်မှာ - လှေစီးသောရဟန်းသည် အလိုရှိအပ်သော အရပ်သို့ ရောက်ပြီးသော်လည်း လှေပေါ်မှ မဆင်းသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး (ဂဏဘောဇဉ်ကို) စားနိုင်သည်ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုထားပေသည်။ "လေးပါးမြောက် ရဟန်း ရောက်လာလသော်" ဟူသည်မှာ ဤလေးပါးမြောက်ဟူသော အပိုင်းအခြားသည် နောက်ဆုံး အတိုင်းအရှည် ဖြစ်၏။ လေးပါးမြောက် ရဟန်း ရောက်လာသည့်တိုင်အောင် ဆွမ်းမမျှတနိုင်သော အခါကို မဟာသမယ (များစွာသောရဟန်းတို့ စုဝေးရာအခါ) ဟု ခေါ်၏။ အကြင်အခါ၌ ရဟန်းတစ်ရာဖြစ်စေ၊ တစ်ထောင်ဖြစ်စေ စုဝေးမိကြလျှင်မူ (မဟာသမယဖြစ်ကြောင်း) ပြောဖွယ်ရာမရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော အခါမျိုး၌ "မဟာသမယ" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ စားနိုင်၏။ "ရသေ့ ရဟန်း ပရိဗိုဇ်တစ်ဦးဦး" ဟူသည်မှာ သီတင်းသုံးဖော်တို့တွင် ဖြစ်စေ၊ သာသနာပ တိတ္ထိတို့တွင် ဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ယောက်ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့တွင် တစ်ဦးဦးက ပြုလုပ်အပ်သော ဆွမ်းအလှူ၌ "သမဏဘတ္တသမယ" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ စားနိုင်၏။

၂၂၀. အနာပတ္တိ သမယေတိ သတ္တသု သမယေသု အညတရသ္မိံ အနာပတ္တိ. ဒွေ တယော ဧကတောတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဧကတော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, တေသမ္ပိ အနာပတ္တိ.

၂၂၀. "အခါသမယရှိသော် အာပတ်မသင့်" ဟူသည်မှာ အခါသမယ ခုနစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး၌ စားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "နှစ်ပါး သုံးပါး အတူတကွ" ဟူသည်မှာ မအပ်စပ်သော ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို သာယာလက်ခံပြီးမှ နှစ်ပါးသော်လည်းကောင်း၊ သုံးပါးသော်လည်းကောင်း အတူတကွ ခံယူ၍ စားကြကုန်သော်လည်း ထိုရဟန်းတို့၌ အာပတ်မသင့်ပေ။

တတ္ထ [Pg.81] အနိမန္တိတစတုတ္ထံ, ပိဏ္ဍပါတိကစတုတ္ထံ, အနုပသမ္ပန္နစတုတ္ထံ, ပတ္တစတုတ္ထံ, ဂိလာနစတုတ္ထန္တိ ပဉ္စန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကထံ? ဣဓေကစ္စော စတ္တာရော ဘိက္ခူ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေတိ. တေသု တယော ဂတာ, ဧကော န ဂတော. ဥပါသကော ‘‘ဧကော ဘန္တေ ထေရော ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. နာဂတော ဥပါသကာတိ. သော အညံ တင်္ခဏပ္ပတ္တံ ကဉ္စိ ‘‘ဧဟိ ဘန္တေ’’တိ ပဝေသေတွာ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေတိ, သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ. ကသ္မာ? ဂဏပူရကဿ အနိမန္တိတတ္တာ. တယော ဧဝ ဟိ တတ္ထ နိမန္တိတာ ဂဏှိံသု, တေဟိ ဂဏော န ပူရတိ, ဂဏပူရကော စ အနိမန္တိတော, တေန ဂဏော ဘိဇ္ဇတီတိ ဣဒံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ.

ထိုအာပတ်မသင့်သော အရာ၌ (၁) မပင့်ဖိတ်အပ်သော ရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (အနိမန္တိတစတုက္က)၊ (၂) ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်း ပါဝင်သော လေးပါးအစု (ပိဏ္ဍပါတိကစတုက္က)၊ (၃) သာမဏေပါဝင်သော လေးပါးအစု (အနုပသမ္ပန္နစတုက္က)၊ (၄) သပိတ်စေလွှတ်သော ရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (ပတ္တစတုက္က)၊ (၅) ဂိလာနရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (ဂိလာနစတုက္က) ဟူ၍ လေးပါးအစု ငါးမျိုးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ မည်သို့နည်းဟူမူ - ဤသာသနာတော်၌ ဒါယကာတစ်ဦးသည် ရဟန်းလေးပါးတို့ကို "ဆွမ်းခံယူကြပါ" ဟု ပင့်ဖိတ်၏။ ထိုရဟန်းတို့အနက် သုံးပါးတို့သည် ကြွသွားကြပြီး တစ်ပါးမူကား မကြွသွားပေ။ ဒါယကာက "အရှင်ဘုရား... တစ်ပါးသော မထေရ်သည် ဘယ်မှာလဲဘုရား" ဟု မေးရာ "ဒါယကာ... မကြွလာပါ" ဟု ပြန်ပြောကြကုန်၏။ ထိုဒါယကာသည် ထိုခဏ၌ ရောက်ရှိလာသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား "အရှင်ဘုရား... ကြွတော်မူပါ" ဟု ပင့်၍ အိမ်တွင်းသို့ သွင်းပြီး ရဟန်းလေးပါးလုံးအား ဆွမ်းလှူ၏။ ထိုရဟန်းအားလုံး၌ အာပတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - လေးပါးဂိုဏ်းကို ပြည့်စေသော နောက်ဆုံးရဟန်းသည် မပင့်ဖိတ်အပ်သော ရဟန်းဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုလေးပါးတို့တွင် သုံးပါးတို့ကိုသာ ပင့်ဖိတ်အပ်သဖြင့် ၎င်းတို့ကသာ ဆွမ်းခံယူခဲ့ကြရာ ထိုသုံးပါးတို့ဖြင့် လေးပါးဂိုဏ်း မပြည့်သေးပေ။ လေးပါးပြည့်စေသော ရဟန်းကိုလည်း မပင့်ဖိတ်ခဲ့ချေ။ ထိုရဟန်းကြောင့် လေးပါးဂိုဏ်း ပျက်စီးသွား၏။ ထို့ကြောင့် ဤလေးပါးအစုကို မပင့်ဖိတ်အပ်သော ရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (အနိမန္တိတစတုက္က) ဟု ခေါ်၏။

ပိဏ္ဍပါတိကစတုတ္ထေ – နိမန္တနကာလေ ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ, သော နာဓိဝါသေတိ. ဂမနဝေလာယ ပန ‘‘ဧဟိ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ အနဓိဝါသိတတ္တာ အနာဂစ္ဆန္တမ္ပိ ‘‘ဧထ ဘိက္ခံ လစ္ဆထာ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, သော တံ ဂဏံ ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ.

ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (ပိဏ္ဍပါတိကစတုက္က) ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - ပင့်ဖိတ်စဉ်အချိန်က ရဟန်းတစ်ပါးသည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ဖြစ်သဖြင့် ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို လက်မခံခဲ့ပေ။ သို့သော် သွားချိန်ရောက်သောအခါ "အရှင်ဘုရား... ကြွပါ" ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း လက်မခံခဲ့သဖြင့် မလိုက်လိုသော်လည်း "လိုက်ခဲ့ကြပါကုန်၊ ဆွမ်းရပါလိမ့်မည်" ဟု ပြော၍ ခေါ်ဆောင်ကာ သွားကြကုန်အံ့။ ထိုပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် ထိုလေးပါးဂိုဏ်းကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အားလုံးအား အာပတ်မသင့်ပေ။

အနုပသမ္ပန္နစတုတ္ထေ – သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ, သောပိ ဂဏံ ဘိန္ဒတိ.

သာမဏေပါဝင်သော လေးပါးအစု (အနုပသမ္ပန္နစတုက္က) ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - သာမဏေနှင့်အတူ ပင့်ဖိတ်အပ်ကုန်သည် ဖြစ်ရာ ထိုသာမဏေသည်လည်း လေးပါးဂိုဏ်းကို ဖျက်ဆီးတတ်၏ (ထို့ကြောင့် အားလုံးအား အာပတ်မသင့်ပေ)။

ပတ္တစတုတ္ထေ – ဧကော သယံ အဂန္တွာ ပတ္တံ ပေသေတိ; ဧဝမ္ပိ ဂဏော ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ.

သပိတ်စေလွှတ်သော ရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (ပတ္တစတုက္က) ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကိုယ်တိုင် မသွားဘဲ သပိတ်ကို စေလွှတ်လိုက်၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင်လည်း လေးပါးဂိုဏ်း ပျက်၏။ ထို့ကြောင့် အားလုံးအား အာပတ်မသင့်ပေ။

ဂိလာနစတုတ္ထေ – ဂိလာနေန သဒ္ဓိံ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဂိလာနဿေဝ အနာပတ္တိ, ဣတရေသံ ပန ဂဏပူရကော ဟောတိ. န ဟိ ဂိလာနေန ဂဏော ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ တေသံ အာပတ္တိယေဝ. မဟာပစ္စရိယံ ပန အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

ဂိလာနရဟန်းပါဝင်သော လေးပါးအစု (ဂိလာနစတုက္က) ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - ဂိလာနရဟန်းနှင့်အတူ ပင့်ဖိတ်အပ်ကုန်ရာ ထိုလေးပါးတို့တွင် ဂိလာနရဟန်းအားသာ အာပတ်မသင့်ပေ။ ကျန်သောရဟန်းသုံးပါးတို့အတွက်မူ ထိုဂိလာနရဟန်းသည် ဂိုဏ်းကို ပြည့်စေသူ ဖြစ်၏။ အမှန်စင်စစ် ဂိလာနရဟန်းကြောင့် လေးပါးဂိုဏ်း မပျက်ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုကျန်သောရဟန်းတို့အား အာပတ်သင့်၏။ သို့သော် မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ အထူးမပြဘဲ ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုထားပေသည်။

သမယလဒ္ဓကော သယမေဝ မုစ္စတိ, သေသာနံ ဂဏပူရကတ္တာ အာပတ္တိကရော ဟောတိ. တသ္မာ စီဝရဒါနသမယလဒ္ဓကာဒီနမ္ပိ ဝသေန စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သစေ ပန အဓိဝါသေတွာ ဂတေသုပိ စတူသု ဇနေသု ဧကော ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ‘‘အဟံ တုမှာကံ ဂဏံ ဘိန္ဒိဿာမိ, နိမန္တနံ သာဒိယထာ’’တိ ဝတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဝသာနေ ဘတ္တတ္ထာယ ပတ္တံ ဂဏှန္တာနံ အဒတွာ ‘‘ဣမေ တာဝ ဘိက္ခူ ဘောဇေတွာ ဝိဿဇ္ဇေထ, အဟံ ပစ္ဆာ အနုမောဒနံ ကတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နိသိန္နော. တေသု ဘုတွာ ဂတေသု ‘‘ဒေထ ဘန္တေ ပတ္တ’’န္တိ ဥပါသကေန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဘတ္တေ ဒိန္နေ ဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ [Pg.82] ကတွာ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ. ပဉ္စန္နဉှိ ဘောဇနာနံယေဝ ဝသေန ဂဏဘောဇနေ ဝိသင်္ကေတံ နတ္ထိ. ဩဒနေန နိမန္တိတာ ကုမ္မာသံ ဂဏှန္တာပိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ. တာနိ စ တေဟိ ဧကတော န ဂဟိတာနိ. ယာဂုအာဒီသု ပန ဝိသင်္ကေတံ ဟောတိ, တာနိ တေဟိ ဧကတော ဂဟိတာနီတိ. ဧဝံ ဧကော ပဏ္ဍိတော အညေသမ္ပိ အနာပတ္တိံ ကရောတိ.

အခွင့်ရအပ်သော သမယရှိသော ရဟန်းသည် မိမိသာလျှင် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်၏။ ကြွင်းသော ရဟန်းတို့အတွက်မူ ဂိုဏ်းကို ပြည့်စေသူ ဖြစ်သောကြောင့် အာပတ်သင့်စေနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် စီဝရဒါနသမယ (သင်္ကန်းလှူရာအခါ) အစရှိသော သမယရရှိသူတို့၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း လေးပါးအစု (စတုက္က) တို့ကို သိအပ်၏။ အကယ်၍ ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို လက်ခံ၍ သွားကြကုန်သော ရဟန်းလေးပါးတို့တွင် ပညာရှိသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် "ငါသည် သင်တို့၏ ဂိုဏ်းကို ဖျက်ဆီးအံ့၊ သင်တို့သည် ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို လက်ခံကြပါကုန်" ဟု ဆိုပြီးလျှင် ယာဂုနှင့် ခဲဖွယ်ဘုဉ်းပေးပြီးနောက် ဆွမ်းအတွက် သပိတ်ယူနေကြသော ဒါယကာတို့အား သပိတ်ကို မပေးဘဲ "ဤရဟန်းတို့ကို ဆွမ်းကျွေး၍ ဦးစွာ လွှတ်လိုက်ကြပါဦး၊ ငါသည် နောက်မှ ဆွမ်းအနုမောဒနာပြု၍ သွားအံ့" ဟု ဆိုကာ ထိုင်နေ၏။ ထိုရဟန်းများ စားပြီး၍ သွားကြကုန်သော် ဒါယကာက "အရှင်ဘုရား... သပိတ်ကို ပေးတော်မူပါ" ဟု လျှောက်ထား၍ သပိတ်ကို ခံယူကာ ဆွမ်းကို လှူအပ်သည်ရှိသော် ထိုဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေး၍ အနုမောဒနာပြုကာ ကြွသွားအံ့။ ထိုအခါ အားလုံးသော ရဟန်းတို့၌ အာပတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - ဘောဇဉ်ငါးပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ဂဏဘောဇဉ်၌ ချွတ်ယွင်းချက် (ဝိသင်္ကေတ) မရှိသောကြောင့်တည်း။ ထမင်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်အပ်ပါလျက် မုန့် (တစ်ဝက်ကျက်ဘောဇဉ်) ကို ခံယူသော ရဟန်းတို့သည်လည်း အာပတ်သင့်ကြကုန်၏။ ထိုဘောဇဉ်တို့ကိုလည်း ထိုရဟန်းတို့သည် အတူတကွ မခံယူခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ယာဂု အစရှိသည်တို့၌မူ ချွတ်ယွင်းချက် ရှိ၏။ ထိုယာဂု အစရှိသည်တို့ကို ထိုရဟန်းတို့သည် အတူတကွ ခံယူခဲ့ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ပညာရှိသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် အခြားသော ရဟန်းတို့ကိုလည်း အာပတ်မသင့်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ပေသည်။

တသ္မာ သစေ ကောစိ သံဃဘတ္တံ ကတ္တုကာမေန နိမန္တနတ္ထာယ ပေသိတော ဝိဟာရံ အာဂမ္မ ‘‘ဘန္တေ, သွေ အမှာကံ ဃရေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ‘‘သံဃဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ‘‘သံဃော ဘတ္တံ ဂဏှာတူ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန ပဏ္ဍိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ, နေမန္တနိကာ ဂဏဘောဇနတော ပိဏ္ဍပါတိကာ စ ဓုတင်္ဂဘေဒတော မောစေတဗ္ဗာ. ကထံ? ဧဝံ တာဝ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘သွေ န သက္ကာ ဥပါသကာ’’တိ. ‘‘ပုနဒိဝသေ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပုနဒိဝသေပိ န သက္ကာ’’တိ. ဧဝံ ယာဝ အဒ္ဓမာသမ္ပိ ဟရိတွာ ပုန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘တွံ ကိံ အဝစာ’’တိ? သစေ ပုနပိ ‘‘သံဃဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ဣမံ တာဝ ဥပါသက ပုပ္ဖံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ တိဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝိက္ခေပံ ကတွာ ပုန ‘‘ကိံ ကထယိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေ ပုနပိ တထေဝ ဝဒတိ, ‘‘အာဝုသော, တွံ ပိဏ္ဍပါတိကေ ဝါ မဟာထေရေ ဝါ န လစ္ဆသိ, သာမဏေရေ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘နနု, ဘန္တေ အသုကသ္မိဉ္စ အသုကသ္မိဉ္စ ဂါမေ ဘဒန္တေ ဘောဇေသုံ, အဟံ ကသ္မာ န လဘာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘တေ နိမန္တေတုံ ဇာနန္တိ, တွံ န ဇာနာသီ’’တိ. တေ ကထံ နိမန္တေသုံ ဘန္တေတိ? တေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ. သစေ သောပိ တထေဝ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ပုနပိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘န ဒါနိ တွံ, အာဝုသော, ဗဟူ ဘိက္ခူ လစ္ဆသိ, တယော ဧဝ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘နနု, ဘန္တေ, အသုကသ္မိဉ္စ အသုကသ္မိဉ္စ ဂါမေ သကလံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘောဇေသုံ, အဟံ ကသ္မာ န လဘာမီ’’တိ? ‘‘တွံ နိမန္တေတုံ န ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘တေ ကထံ နိမန္တေသု’’န္တိ? တေ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသူတိ. သစေ သောပိ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ပုနပိ ‘‘ဘတ္တမေဝါ’’တိ ဝဒတိ, တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, နတ္ထမှာကံ တဝ ဘတ္တေနတ္ထော, နိဗဒ္ဓဂေါစရော ဧသ အမှာကံ, မယမေတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. တံ ‘‘စရထ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ အာဂတံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ကိံ ဘော လဒ္ဓါ ဘိက္ခူ’’တိ. ‘‘ကိံ ဧတေန ဗဟု ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘ထေရာ သွေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’တိ အာဟံသု. မာ ဒါနိ တုမှေ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ. ဒုတိယဒိဝသေ စေတိယဝတ္တံ ကတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ သံဃတ္ထေရေန [Pg.83] ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အာဝုသော, ဓုရဂါမေ သံဃဘတ္တံ အပဏ္ဍိတမနုဿော ပန အဂမာသိ, ဂစ္ဆာမ ဓုရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. ဘိက္ခူဟိ ထေရဿ ဝစနံ ကာတဗ္ဗံ, န ဒုဗ္ဗစေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဂါမဒွါရေ အဋ္ဌတွာဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. တေသု ပတ္တာနိ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တေသု ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ အာသနသာလာယ ဘတ္တံ ဌပေတွာ ရထိကာသု အာဟိဏ္ဍန္တာ အာရောစေန္တိ – ‘‘အာသနသာလာယ, ဘန္တေ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ န ဝဋ္ဋတိ.

ထို့ကြောင့် သံဃဘတ်ကို ပြုလုပ်လှူဒါန်းလိုသဖြင့် ပင့်ဖိတ်ရန် စေလွှတ်လိုက်သော တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဒါယကာသည် ကျောင်းသို့လာ၍ “အရှင်ဘုရားတို့၊ နက်ဖြန် တပည့်တော်တို့အိမ်၌ ဆွမ်းကို ခံယူပါကုန်” ဟု မလျှောက်ထားဘဲ “ထမင်းကို ခံယူပါကုန်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သံဃဘတ်ကို ခံယူပါကုန်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သံဃာတော်သည် ထမင်းကို ခံယူတော်မူပါလော့” ဟူ၍လည်းကောင်း အကယ်၍ လျှောက်ထားပါက ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းသည် ပညာရှိသူ ဖြစ်ရမည်။ ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို ခံယူသော ရဟန်းတို့ကို ဂဏဘောဇနအာပတ်မှလည်းကောင်း၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့ကို ဓုတင်ပျက်ခြင်းမှလည်းကောင်း လွတ်မြောက်စေအပ်၏။ အဘယ်သို့ လွတ်မြောက်စေအပ်သနည်းဟူမူ— ရှေးဦးစွာ ဤသို့ ပြောဆိုအပ်၏။ “ဒါယကာ၊ နက်ဖြန်၌ ကြွလာရန် မတတ်ကောင်းပါ” ဟု ပြောရမည်။ “အရှင်ဘုရား၊ နောက်တစ်နေ့၌ ထမင်းကို ခံယူပါ” ဟု လျှောက်လျှင် “နောက်တစ်နေ့၌လည်း မတတ်ကောင်းပါ” ဟု ပြောရမည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်လခွဲ (၁၅ ရက်) တိုင်အောင် စကားဖြင့် ဆွဲဆန့်ယူဆောင်သွားပြီးမှ “သင် ဘာလျှောက်လိုက်သနည်း” ဟု တစ်ဖန် မေးရမည်။ အကယ်၍ တစ်ဖန် “သံဃဘတ်ကို ခံယူပါကုန်” ဟု လျှောက်ပါက ထိုအခါ “ဒါယကာ၊ ဤပန်းကို အပ်စပ်အောင် ပြုပါဦးလော့၊ ဤမြက်ကို အပ်စပ်အောင် ပြုပါဦးလော့” ဟု ဤသို့ဖြင့် စိတ်ပျံ့လွင့်အောင် ပြုပြီးမှ “အဘယ်စကားကို လျှောက်လိုက်ပါသနည်း” ဟု တစ်ဖန် မေးရမည်။ အကယ်၍ တစ်ဖန် ထိုနည်းတူစွာ လျှောက်နေပါက “ငါ့ရှင်ဒါယကာ၊ သင်သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မဟာထေရ်တို့ကိုသော်လည်းကောင်း ရလိမ့်မည်မဟုတ်၊ သာမဏေတို့ကိုသာ ရလိမ့်မည်” ဟု ပြောရမည်။ “အရှင်ဘုရား၊ ဟိုရွာ ဒီရွာ၌လည်း အရှင်ကောင်းတို့ကို ကျွေးမွေးခွင့် ရကြသည်မဟုတ်ပါလော၊ တပည့်တော်သည် အဘယ်ကြောင့် မရပါသနည်း” ဟု လျှောက်ထားပါက “ထိုရွာက ဒါယကာတို့သည် ပင့်ဖိတ်နည်းကို နားလည်ကြ၏၊ သင်ဒါယကာကား ပင့်ဖိတ်နည်းကို နားမလည်” ဟု ပြောရမည်။ “အရှင်ဘုရား၊ ထိုသူတို့သည် အဘယ်သို့ ပင့်ဖိတ်ကြပါသနည်း” ဟု လျှောက်လျှင် “သူတို့က— အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်တို့၏ ဆွမ်းကို ခံယူပါကုန်— ဟု ဤသို့ လျှောက်ကြသည်” ဟု ပြောရမည်။ အကယ်၍ ထိုဒါယကာသည်လည်း ထိုနည်းတူစွာ လျှောက်ပါက အပ်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ တစ်ဖန် “ထမင်းကို ခံယူပါကုန်” ဟု လျှောက်နေပါက “ငါ့ရှင်ဒါယကာ၊ ယခုအခါ၌ သင်သည် ရဟန်းအများအပြားကို ရလိမ့်မည်မဟုတ်၊ သုံးပါးတည်းသော ရဟန်းတို့ကိုသာ ရလိမ့်မည်” ဟု ပြောရမည်။ “အရှင်ဘုရား၊ ဟိုရွာ ဒီရွာ၌လည်း အလုံးစုံသော ရဟန်းသံဃာကို ကျွေးမွေးခွင့် ရကြသည်မဟုတ်ပါလော၊ တပည့်တော်သည် အဘယ်ကြောင့် မရပါသနည်း” ဟု လျှောက်ပါက “သင်ဒါယကာသည် ပင့်ဖိတ်နည်းကို နားမလည်သောကြောင့်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောရမည်။ “သူတို့က အဘယ်သို့ ပင့်ဖိတ်ကြပါသနည်း” ဟု လျှောက်ပါက “သူတို့က— ဆွမ်းကို ခံယူပါကုန်— ဟု လျှောက်ကြသည်” ဟု ပြောရမည်။ အကယ်၍ ထိုဒါယကာသည်လည်း “ဆွမ်းကို ခံယူပါကုန်” ဟု လျှောက်ပါက အပ်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ တစ်ဖန် “ထမင်းကိုသာ” ဟု လျှောက်နေသေးပါက “ဒါယကာ၊ သွားတော့၊ သင်၏ထမင်းဖြင့် ငါတို့အလိုမရှိတော့ပြီ၊ ဤရွာသည် ငါတို့၏ အမြဲမပြတ် ကျက်စားရာဆွမ်းခံရွာ ဖြစ်သည်၊ ငါတို့သည် ဤရွာ၌ ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ကြကုန်အံ့” ဟု ပြောရမည်။ ထိုဒါယကာက “အရှင်ဘုရားတို့၊ လှည့်လည်တော်မူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားပြီး ပြန်လာသောအခါ ရွာသားတို့က “အမောင်၊ ရဟန်းတို့ကို ရခဲ့ပါသလော” ဟု မေးကြကုန်၏။ “ဤမေးခွန်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ဤနေရာ၌ ပြောစရာတွေ အများကြီးရှိသည်၊ မထေရ်မြတ်တို့က— နက်ဖြန်၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ကြကုန်အံ့— ဟု မိန့်တော်မူလိုက်ကြသည်၊ ယခုအခါ သင်တို့ မမေ့မလျော့ကြလင့်” ဟု ပြောရမည်။ နှစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ စေတီ၌ ပြုအပ်သော ဝတ်ကို ပြုပြီး၍ ရပ်နေကြကုန်သော ရဟန်းတို့ကို သံဃာ့မထေရ်က “ငါ့ရှင်တို့၊ အနီးရှိရွာ၌ သံဃဘတ်ရှိသော်လည်း နားမလည်သောသူသည် လာ၍ ပင့်ဖိတ်သွားသည်၊ သွားကြစို့၊ ထိုရွာ၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ကြစို့” ဟု မိန့်ကြားအပ်၏။ ရဟန်းတို့သည် မထေရ်၏စကားကို လိုက်နာရမည်၊ အပြောခက် အဆိုခက်သူများ မဖြစ်အပ်။ ရွာတံခါး၌ မရပ်ဘဲ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရမည်。 ထိုသူတို့က သပိတ်တို့ကို ယူ၍ ထိုင်စေပြီး ကျွေးမွေးပါက သုံးဆောင်အပ်၏။ အကယ်၍ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထမင်းကို ထားရှိပြီး လမ်းမကြီးများ၌ လှည့်လည်လျက် “အရှင်ဘုရားတို့၊ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထမင်းကို ခံယူတော်မူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားပါက မအပ်ပေ။

အထ ပန ဘတ္တံ အာဒါယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ပဋိကစ္စေဝ ဝါ ဝိဟာရံ အဘိဟရိတွာ ပတိရူပေ ဌာနေ ဌပေတွာ အာဂတာဂတာနံ ဒေန္တိ, အယံ အဘိဟဋဘိက္ခာ နာမ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဘတ္တသာလာယ ဒါနံ သဇ္ဇေတွာ တံ တံ ပရိဝေဏံ ပဟိဏန္တိ ‘‘ဘတ္တသာလာယ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ, န ဝဋ္ဋတိ. ယေ ပန မနုဿာ ပိဏ္ဍစာရိကေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အာသနသာလံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တိ, န တေ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. ယေ ပန ဂါမေ ဘိက္ခံ အလဘိတွာ ဂါမတော နိက္ခမန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ဘန္တေ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ, န ဝါ နိဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘နိဝတ္တထ, ဘန္တေ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘နိဝတ္တထာ’’တိ ဝုတ္တပဒေ နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘နိဝတ္တထ ဘန္တေ, ဃရေ ဘတ္တံ ကတံ, ဂါမေ ဘတ္တံ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဂေဟေ စ ဂါမေ စ ဘတ္တံ နာမ ယဿ ကဿစိ ဟောတီတိ နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘နိဝတ္တထ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝဒန္တိ, နိဝတ္တိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အာသနသာလတော ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ နိက္ခမန္တေ ဒိသွာ ‘‘နိသီဒထ ဘန္တေ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. နိစ္စဘတ္တန္တိ ဓုဝဘတ္တံ ဝုစ္စတိ. ‘‘နိစ္စဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဗဟူနမ္ပိ ဧကတော ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သလာကဘတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

သို့မဟုတ်ဘဲ ထမင်းကို ယူဆောင်၍ ထိုထိုအရပ်သို့သွားကာ “ထမင်းကို ခံယူပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားကြပါကလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် စောစောကပင် ကျောင်းသို့ ဆောင်ယူလာ၍ သင့်လျော်သောနေရာ၌ ထားရှိကာ ကြွလာသမျှသော ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းကြပါကလည်းကောင်း ဤဆွမ်းသည် ရှေးရှုဆောင်ယူအပ်သော ဆွမ်း (အဘိဟဋဘိက္ခာ) မည်၏၊ ခံယူရန် အပ်၏။ သို့သော်လည်း ဆွမ်းစားဇရပ်၌ အလှူကို ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် ထိုထိုကျောင်းပရိဝုဏ်သို့ “ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထမင်းကို ခံယူပါကုန်” ဟု စေလွှတ်၍ လျှောက်ထားပါက မအပ်ပေ။ ဆွမ်းခံလှည့်လည်နေသော ရဟန်းတို့ကို မြင်၍ ဆွမ်းစားဇရပ်ကို တံမြက်လှည်းကာ ထိုဇရပ်၌ ထိုင်စေပြီး ကျွေးမွေးလှူဒါန်းသော သူတို့ကိုမူ မပယ်မြစ်အပ်ပေ။ ရွာ၌ ဆွမ်းမရသဖြင့် ရွာမှ ထွက်ခွာလာသော ရဟန်းတို့ကို မြင်၍ “အရှင်ဘုရားတို့၊ ထမင်းကို ခံယူတော်မူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားပါက ထိုသူတို့ကို ပယ်မြစ်အပ်၏၊ သို့မဟုတ် ပြန်မလှည့်အပ်ပေ။ အကယ်၍ “အရှင်ဘုရားတို့၊ ပြန်လှည့်တော်မူကြပါ၊ ထမင်းကို ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက “ပြန်လှည့်တော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်သောစကားကြောင့် ပြန်လှည့်ရန် အပ်၏။ “အရှင်ဘုရားတို့၊ ပြန်လှည့်တော်မူကြပါဦး၊ အိမ်၌ ထမင်း ချက်ပြီးပါပြီ၊ ရွာထဲ၌ ထမင်း ချက်ပြီးပါပြီ” ဟု လျှောက်ပါကလည်း အိမ်၌လည်းကောင်း၊ ရွာ၌လည်းကောင်း ထမင်းဟူသည် တစ်စုံတစ်ယောက်အတွက် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ပြန်လှည့်ရန် အပ်၏။ သို့သော်လည်း “ပြန်လှည့်၍ ထမင်းကို ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု စကားကို တစ်ဆက်တည်း ဆက်စပ်၍ လျှောက်ထားပါက ပြန်လှည့်ရန် မအပ်ပေ။ ဆွမ်းစားဇရပ်မှ ဆွမ်းခံရန် ထွက်ခွာလာသည်ကို မြင်၍ “အရှင်ဘုရားတို့၊ သီတင်းသုံးတော်မူကြပါဦး၊ ထမင်းကို ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထားရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အမြဲမပြတ် လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းကို နိစ္စဘတ် (နိစ္စဘတ္တ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ “နိစ္စဘတ်ကို ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက ရဟန်းအများအပြား တစ်ပေါင်းတည်း ခံယူရန် အပ်၏။ စာရေးတံဆွမ်း စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤ၌ ကြွင်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

(ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် ရှိ၏၊ ကိရိယ (လွန်ကျူးမှုရှိသော) ဖြစ်၏၊ နောသညာဝိမောက္ခ (အာပတ်ဟု သညာမရှိသော်လည်း လွတ်မြောက်မှုမရှိသော) ဖြစ်၏၊ အစိတ္တက (လွန်ကျူးလိုသောစိတ် မရှိသော်လည်း အာပတ်သင့်သော) ဖြစ်၏၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ (သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိသော) ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၌ ဖြစ်၏၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိ၏၊ ဝေဒနာသုံးမျိုးရှိ၏။

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယဖြစ်သော ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၂၁. တတိယသိက္ခာပဒေ – န ခေါ ဣဒံ ဩရကံ ဘဝိဿတိ, ယထယိမေ မနုဿာ သက္ကစ္စံ ဘတ္တံ ကရောန္တီတိ, ယေန နိယာမေန ဣမေ မနုဿာ သက္ကစ္စံ ဘတ္တံ [Pg.84] ကရောန္တိ, တေန ဉာယတိ – ‘‘ဣဒံ သာသနံ ဣဒံ ဝါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ သံဃေ ဒါနံ န ခေါ ဩရကံ ဘဝိဿတိ, ပရိတ္တံ လာမကံ နေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ. ကိရပတိကောတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိရော’’တိ တဿ ကုလပုတ္တဿ နာမံ; အဓိပစ္စဋ္ဌေန ပန ‘‘ကိရပတိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ကိရ ဣဿရော အဓိပတိ မာသဥတုသံဝစ္ဆရနိယာမေန ဝေတနံ ဒတွာ ကမ္မကာရကေ ကမ္မံ ကာရေတိ. ဗဒရာ ပဋိယတ္တာတိ ဥပစာရဝသေန ဝဒတိ. ဗဒရမိဿေနာတိ ဗဒရသာဠဝေန.

၂၂၁. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌— “na kho idaṃ orakaṃ bhavissati, yathayime manussā sakkaccaṃ bhattaṃ karontī” ဟူသည်မှာ ဤလူတို့သည် ရိုိုသေသေ ထမင်း (ဆွမ်း) ကို ပြင်ဆင်ကြသည့် နည်းစနစ်ကို ထောက်၍ “ဤသာသနာတော်သည်လည်းကောင်း၊ ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်အား လှူဒါန်းရသော ဤအလှူသည်လည်းကောင်း ယုတ်ညံ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ၊ နည်းပါးလှသော ယုတ်ညံ့သော အလှူ ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ” ဟု သိအပ်၏။ “kirapatiko” ဟူရာ၌ “kiro” ဟူသည်မှာ ထိုအမျိုးသား၏ အမည်ဖြစ်၏။ အကြီးအကဲ၊ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် “ကိရပတိက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုကိရပတိကသည် အစိုးရသူ၊ အကြီးအကဲ ဖြစ်သဖြင့် လအလိုက်၊ ဥတုအလိုက်၊ နှစ်အလိုက် လစာရိက္ခာကို ပေး၍ အလုပ်သမားတို့ကို အလုပ်လုပ်စေသတတ်။ “badarā paṭiyattā” ဟူသော စကားကို လောကပြောရိုးဆိုစဉ် အစဉ်အလာအားဖြင့် လျှောက်ထားခြင်းဖြစ်၏။ “badaramissenā” ဟူသည်မှာ ဆီးဖျော်ရည်ဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။

၂၂၂. ဥဿူရေ အာဟရိယိတ္ထာတိ အတိဒိဝါ အာဟရိယိတ္ထ.

၂၂၂. “ussūre āhariyitthā” ဟူသည်မှာ အလွန် နေမြင့်သောအခါမှ ပို့ဆောင်အပ်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။

၂၂၆. မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီတိ အယံ ဘတ္တဝိကပ္ပနာ နာမ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဝဋ္ဋတိ. သမ္မုခါ ဒိသွာ ‘‘တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, အဒိသွာ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာဝ ဝုတ္တာ. သာ စာယံ ယသ္မာ ဝိနယကမ္မေန သင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ ဘဂဝတော ဝိကပ္ပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘဂဝတိ ဟိ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နေပိ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နေပိ သံဃေန ဂဏပ္ပဟောနကေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တံ တံ ကမ္မံ ကတံ သုကတမေဝ ဟောတိ, ဘဂဝါ နေဝ ကမ္မံ ကောပေတိ; န သမ္ပာဒေတိ. န ကောပေတိ ဓမ္မိဿရတ္တာ, န သမ္ပာဒေတိ အဂဏပူရကတ္တာ.

၂၂၆. “ငါ၏ ဆွမ်းမျှော်လင့်ချက် (ဆွမ်းရရှိနိုင်ခွင့်) ကို ဤမည်သောသူအား ပေးပါ၏” ဟု ဆိုခြင်းသည် ဘတ္တဝိကပ္ပနာ (ဆွမ်းကို ဝိကပ္ပနာပြုခြင်း) မည်၏။ ဤဆွမ်းဝိကပ္ပနာပြုခြင်းသည် မျက်မှောက်၌ဖြစ်စေ၊ မျက်ကွယ်၌ဖြစ်စေ အပ်၏။ မျက်မှောက်၌ မြင်လျှင် “အရှင်ဘုရားအား ဝိကပ္ပနာပြုပါ၏ (လှူပါ၏)” ဟု လျှောက်၍ အခြားဆွမ်းကို စားအပ်၏။ မျက်ကွယ်၌ (မမြင်လျှင်) သီတင်းသုံးဖော်ငါးဦးတို့တွင် “ဤအမည်ရှိသော ရဟန်းအား ဝိကပ္ပနာပြုပါ၏” ဟု လျှောက်၍ အခြားဆွမ်းကို စားအပ်၏။ မဟာပစ္စရီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌မူ မျက်ကွယ်ဝိကပ္ပနာကိုသာ ဟောတော်မူ၏။ ထိုဘတ္တဝိကပ္ပနာကို ဝိနည်းကံဖြင့် သိမ်းယူအပ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားအား ဝိကပ္ပနာပြုခြင်းငှာ မအပ်။ အကြောင်းမူကား မြတ်စွာဘုရားသည် ဂန္ဓကုဋိကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်ဖြစ်စေ၊ သံဃာ့အလယ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်ဖြစ်စေ သံဃာတော်သည် ဂိုဏ်းပြည့်လောက်သော ရဟန်းတို့ကို ယူဆောင်၍ ထိုထိုကံကို ပြုအပ်သည်ရှိသော် ကောင်းစွာပြုအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ကံကို ဖျက်လည်း မဖျက်ဆီး၊ ပြီးစေတော်မူခြင်းလည်း မပြုနိုင် (ဟတ္တပါသ်အတွင်း ရောက်သော်လည်း မပြီးစေနိုင်)။ တရားကို အစိုးရတော်မူသောကြောင့် ကံကို မဖျက်ဆီးတော်မူ၊ ဂိုဏ်းဝင်အဖြစ် မဖြည့်စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကံကို ပြီးစေတော်မမူနိုင်။

၂၂၉. ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော ဘုဉ္ဇတီတိ ဒွေ တီဏိ နိမန္တနာနိ ဧကပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ မိဿေတွာ ဧကံ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဒွေ တီဏိ ကုလာနိ နိမန္တေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒါပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟရိတွာ ဘတ္တံ အာကိရန္တိ, သူပဗျဉ္ဇနံ အာကိရန္တိ, ဧကမိဿကံ ဟောတိ, ဧတ္ထ အနာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန မူလနိမန္တနံ ဟေဋ္ဌာ ဟောတိ, ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဥပရိ, တံ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ. ဟတ္ထံ ပန အန္တော ပဝေသေတွာ ပဌမနိမန္တနတော ဧကမ္ပိ ကဗဠံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ယထာ တထာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သစေပိ တတ္ထ ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ အာကိရန္တိ, ယေန အဇ္ဈောတ္ထတံ ဘတ္တံ ဧကရသံ ဟောတိ, ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ခီရဘတ္တံ ဝါ ရသဘတ္တံ ဝါ လဘိတွာ နိသိန္နဿ တတ္ထေဝ အညေပိ ခီရဘတ္တံ ဝါ ရသဘတ္တံ ဝါ အာကိရန္တိ, ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ ပိဝတော အနာပတ္တိ. ဘုဉ္ဇန္တေန ပန ပဌမံ လဒ္ဓမံသခဏ္ဍံ ဝါ ဘတ္တပိဏ္ဍံ [Pg.85] ဝါ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သပ္ပိပါယာသေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ.

၂၂၉. “နှစ်ခု သုံးခုသော ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို တစ်ပေါင်းတည်း စားအံ့” ဟူသည်မှာ ပင့်ဖိတ်အပ်သော နှစ်ခု သုံးခုသော ဆွမ်းတို့ကို သပိတ်တစ်ခုတည်း၌ ထည့်၍ ရောနှောကာ တစ်ခုတည်းပြု၍ စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အိမ်နှစ်ဦး သုံးဦးတို့က (အကပ္ပိယနိမန္တနဖြင့်) ပင့်ဖိတ်၍ နေရာတစ်ခုတည်း၌ ထိုင်စေပြီးလျှင် ဤမှထိုမှ ဆောင်ယူ၍ ဆွမ်းနှင့် ဟင်းလျာများကို လောင်းထည့်သဖြင့် တစ်ခုတည်း ရောနှောသွားခဲ့သော် ထိုဆွမ်းကို စားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆို၏။ အကယ်၍ မူလပင့်ဖိတ်သောဆွမ်းသည် အောက်၌ရှိ၍ နောက်နောက်မှ ပင့်ဖိတ်သောဆွမ်းသည် အထက်၌ ရှိခဲ့သော် ထိုဆွမ်းကို အထက်ပိုင်းမှစ၍ စားသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ သို့သော် လက်ကို အတွင်းသို့ သွင်း၍ ပထမပင့်ဖိတ်သော ဆွမ်းမှ တစ်လုတ်မျှကိုပင် ထုတ်ယူ၍ စားပြီးသည့် အခါမှစ၍ မည်သို့ပင် စားသော်လည်း (အထက်ပိုင်းမှဖြစ်စေ၊ အောက်ပိုင်းမှဖြစ်စေ စားသော်လည်း) အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ ထိုဆွမ်း၌ နို့ရည် သို့မဟုတ် အသားရည်ကို လောင်းထည့်ကြသဖြင့် ထိုနို့ရည် သို့မဟုတ် အသားရည် လွှမ်းမိုးအပ်သော ဆွမ်းသည် အရသာတစ်ခုတည်း ဖြစ်သွားခဲ့သော် အစွန်းမှစ၍ စားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆို၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူ— “နို့ရည်ဖြင့် ရောအပ်သော ဆွမ်း (ခီရဘတ္တ) သို့မဟုတ် အသားရည်ဖြင့် ရောအပ်သော ဆွမ်း (ရသဘတ္တ) ကို ရ၍ ထိုင်နေစဉ် ထိုဆွမ်း၌ပင် အခြားသူတို့ကလည်း နို့ရည် သို့မဟုတ် အသားရည်ကို လောင်းထည့်ကြရာ ထိုနို့ရည် သို့မဟုတ် အသားရည်ကို သောက်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ စားသော ရဟန်းသည်မူကား ရှေးဦးစွာ မိမိရရှိအပ်သော အသားတုံး သို့မဟုတ် ဆွမ်းခဲကို ပါးစပ်၌ ထည့်၍ အစွန်းမှစ၍ စားခြင်းငှာ အပ်၏။ ထောပတ်ဃနာဆွမ်း (သပ္ပိပါယာသ) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏” ဟု ဆို၏။

မဟာဥပါသကော ဘိက္ခုံ နိမန္တေတိ, တဿ ကုလံ ဥပဂတဿ ဥပါသကောပိ တဿ ပုတ္တဒါရဘာတိကဘဂိနိအာဒယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ အာဟရိတွာ ပတ္တေ ပက္ခိပန္တိ, ဥပါသကေန ပဌမံ ဒိန္နံ အဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သစေ ပါဋေက္ကံ ပစန္တိ, အတ္တနော အတ္တနော ပက္ကဘတ္တတော အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, တတ္ထ ပစ္ဆာ အာဟဋံ ပဌမံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ယဒိ ပန သဗ္ဗေသံ ဧကောဝ ပါကော ဟောတိ, ပရမ္ပရဘောဇနံ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာဥပါသကော နိမန္တေတွာ နိသီဒါပေတိ, အညော မနုဿော ပတ္တံ ဂဏှာတိ, န ဒါတဗ္ဗံ. ကိံ ဘန္တေ န ဒေထာတိ? နနု ဥပါသက တယာ နိမန္တိတမှာတိ! ဟောတု ဘန္တေ, လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇထာတိ ဝဒတိ, ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညေန အာဟရိတွာ ဘတ္တေ ဒိန္နေ အာပုစ္ဆိတွာပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

ဥပါသကာကြီးသည် ရဟန်းကို (အကပ္ပိယနိမန္တနဖြင့်) ပင့်ဖိတ်၏။ ထိုအိမ်သို့ ရောက်လာသော ရဟန်း၏ သပိတ်၌ ထိုဥပါသကာသည်လည်းကောင်း၊ ထိုဥပါသကာ၏ သား၊ မယား၊ ညီ၊ အစ်မ စသည်တို့သည်လည်းကောင်း မိမိမိမိတို့၏ အဖို့စုကို ဆောင်ယူ၍ ထည့်ကြကုန်အံ့။ ဥပါသကာ ရှေးဦးစွာ လှူအပ်သောဆွမ်းကို မစားသေးဘဲ နောက်မှရသောဆွမ်းကို စားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ဟု မဟာအဋ္ဌကထာ၌ ဆို၏။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူ အပ်၏ဟု ဆို၏။ မဟာပစ္စရီ၌ “အကယ်၍ အသီးသီး ချက်ကြ၍ မိမိတို့မိမိတို့ ချက်အပ်သော ဆွမ်းမှ ဆောင်ယူ၍ လှူကြရာ၌ နောက်မှ ဆောင်ယူအပ်သောဆွမ်းကို ရှေးဦးစွာ စားပါက ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ အလုံးစုံသောသူတို့၏ ချက်ခြင်းသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်းသာ ဖြစ်ပါက ပရမ္ပရဘောဇန မဖြစ်” ဟု ဆို၏။ ဥပါသကာကြီးသည် ပင့်ဖိတ်၍ ထိုင်နေစေစဉ် အခြားလူတစ်ဦးက သပိတ်ကို ယူခဲ့သော် မပေးအပ်။ “အရှင်ဘုရားတို့ အဘယ်ကြောင့် မပေးပါသနည်း” ဟု မေးသော် “ဥပါသကာ... ငါတို့ကို သင်ပင့်ဖိတ်ထားသည် မဟုတ်လော” ဟု ပြန်ပြောရာ၏။ “ရှိပါစေ အရှင်ဘုရား၊ ရရှိသမျှ ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ခဲ့သော် ဘုဉ်းပေးရန် အပ်၏။ အခြားသော ဥပါသကာက ဆွမ်းကို ယူဆောင်၍ လှူသောအခါ မူလပင့်ဖိတ်သူကို ခွင့်ပန်၍လည်း ဘုဉ်းပေးရန် အပ်၏ဟု ကုရုန္ဒီ၌ ဆို၏။

အနုမောဒနံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဓမ္မံ သောတုကာမာ ‘‘သွေပိ ဘန္တေ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ သဗ္ဗေ နိမန္တေန္တိ, ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗေဟိ နိမန္တိတတ္တာ. ဧကော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဘတ္တံ လဘတိ, တမညော ဥပါသကော နိမန္တေတွာ ဃရေ နိသီဒါပေတိ, န စ တာဝ ဘတ္တံ သမ္ပဇ္ဇတိ. သစေ သော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ. အဘုတွာ နိသိန္နေ ‘‘ကိံ ဘန္တေ န ဘုဉ္ဇသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တယာ နိမန္တိတတ္တာ’’တိ ဝတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇထ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တော ဘုဉ္ဇတိ, ဝဋ္ဋတိ.

ဆွမ်းအနုမောဒနာပြုပြီး၍ ကြွသွားသော ရဟန်းကို တရားနာလိုကြသဖြင့် “အရှင်ဘုရား၊ နက်ဖြန်၌လည်း ကြွတော်မူပါ” ဟု ဥပါသကာအားလုံးတို့က ပင့်ဖိတ်ကြကုန်အံ့။ နောက်တစ်နေ့တွင် ကြွလာ၍ ရသမျှသောဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးရန် အပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဥပါသကာအားလုံးတို့က ပင့်ဖိတ်အပ်သောကြောင့်တည်း။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်စဉ် ဆွမ်းကို ရ၏၊ ထိုရဟန်းကို အခြားဥပါသကာတစ်ဦးက (အကပ္ပိယနိမန္တနဖြင့်) ပင့်ဖိတ်၍ အိမ်၌ ထိုင်စေသော်လည်း ဆွမ်းသည် မပြီးစီးသေးအံ့။ ထိုရဟန်းသည် ဆွမ်းခံ၍ ရအပ်ပြီးသောဆွမ်းကို စားပါက အာပတ်သင့်၏။ ဆွမ်းမစားဘဲ ထိုင်နေစဉ် “အရှင်ဘုရား၊ အဘယ်ကြောင့် မဘုဉ်းပေးပါသနည်း” ဟု လျှောက်သော် “ဒကာ... သင်ပင့်ဖိတ်ထားသောကြောင့် မစားပါ” ဟု ပြော၍ “အရှင်ဘုရား၊ ရရှိပြီးသောဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားခြင်းခံရသဖြင့် ဘုဉ်းပေးခဲ့သော် အပ်၏။

သကလေန ဂါမေနာတိ သကလေန ဂါမေန ဧကတော ဟုတွာ နိမန္တိတဿေဝ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. ပူဂေပိ ဧသေဝ နယော. နိမန္တိယမာနော ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီတိ ဘဏတီတိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ နိမန္တိယမာနော ‘‘န မယှံ တဝ ဘတ္တေနတ္ထော, ဘိက္ခံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ပန မဟာပဒုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အနိမန္တနံ ကာတုံ သက္ကောတိ, ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပန ဩကာသော ကတော ဟောတီတိ နေဝ ဂဏဘောဇနတော န စာရိတ္တတော မုစ္စတီ’’တိ. မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ယဒဂ္ဂေန အနိမန္တနံ ကာတုံ သက္ကောတိ, တဒဂ္ဂေန နေဝ ဂဏဘောဇနံ န စာရိတ္တံ ဟောတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

“တစ်ရွာလုံးနှင့်” ဟူသည်မှာ တစ်ရွာလုံး စုပေါင်း၍ ပင့်ဖိတ်အပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့် အမှတ်မရှိ တစ်စုံတစ်ခုသော အိမ်၌ စားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ဂိုဏ်းအသင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ “ပင့်ဖိတ်အပ်စဉ် ‘ဆွမ်းခံ၍ ယူလာအံ့’ ဟု ပြောဆို၏” ဟူသည်မှာ “ဆွမ်းကို ခံယူပါ” ဟု ပင့်ဖိတ်အပ်စဉ် “သင့်ဆွမ်းကို ငါအလိုမရှိ၊ ဆွမ်းခံ၍သာ ယူလာအံ့” ဟု ပြောဆိုခြင်းတည်း။ ဤ၌ မဟာပဒုမမထေရ်က— “ဤသို့ ပြောဆိုသောရဟန်းသည် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ နိမန္တနဆွမ်း မဟုတ်အောင် ပြုနိုင်သော်လည်း စားခြင်းအကျိုးငှာ အခွင့်ပြုအပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့် ဂဏဘောဇနအာပတ်မှလည်းကောင်း၊ စာရိတ္တအာပတ်မှလည်းကောင်း မလွတ်နိုင်” ဟု ဆို၏။ မဟာသုမမထေရ်ကမူ— “အကြင်အဖို့အစုဖြင့် နိမန္တနဆွမ်း မဟုတ်အောင် ပြုနိုင်သဖြင့် ထိုအဖို့အစုဖြင့် ဂဏဘောဇနအာပတ်လည်း မသင့်၊ စာရိတ္တအာပတ်လည်း မသင့်” ဟု ဆို၏။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့သည် ထင်ရှားလှပေ၏။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ [Pg.86] – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ ဧတ္ထ ဟိ ဘောဇနံ ကိရိယာ, အဝိကပ္ပနံ အကိရိယာ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကထိနသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပြုထိုက်သော အမှုကို မပြုခြင်း၊ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ အကြောင်းမူကား ဤသိက္ခာပုဒ်၌ စားခြင်းသည် ကိရိယာ (ပြုခြင်း) ဖြစ်၍၊ ဝိကပ္ပနာမပြုခြင်းသည် အကိရိယာ (မပြုခြင်း) ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိ (နောသညာဝိမောက္ခ)၊ စိတ်မဲ့ ဖြစ်၏ (အစိတ္တက)၊ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိ၏ (ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ)၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံရှိ၏၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးရှိ၏။

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယမြောက် ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-ကာဏမာတာသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၂၃၀. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – ကာဏမာတာတိ ကာဏာယ မာတာ. သာ ကိရဿာ ဓီတာ အဘိရူပါ အဟောသိ, ယေ ယေ တံ ပဿန္တိ, တေ တေ ရာဂေန ကာဏာ ဟောန္တိ, ရာဂန္ဓာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ပရေသံ ကာဏဘာဝကရဏတော ‘‘ကာဏာ’’တိ ဝိဿုတာ အဟောသိ. တဿာ ဝသေန မာတာပိဿာ ‘‘ကာဏမာတာ’’တိ ပါကဋာ ဇာတာ. အာဂတန္တိ အာဂမနံ. ကိသ္မိံ ဝိယာတိ ကီဒိသံ ဝိယ; လဇ္ဇနကံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ရိတ္တဟတ္ထံ ဂန္တုန္တိ ရိတ္တာ ဟတ္ထာ အသ္မိံ ဂမနေ တဒိဒံ ရိတ္တဟတ္ထံ, တံ ရိတ္တဟတ္ထံ ဂမနံ ဂန္တုံ လဇ္ဇနကံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိက္ခယံ အဂမာသီတိ ဥပါသိကာ အရိယသာဝိကာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ သန္တံ အဒါတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ တာဝ ဒါပေသိ, ယာဝ သဗ္ဗံ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧတ္ထ ကာဏာပိ မာတု အတ္ထာယ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ သုဏန္တီ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပန္နာ အဟောသိ. ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ အာသနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂတော. သောပိ ပုရိသော ‘‘သတ္ထာ ကိရ ကာဏမာတာယ နိဝေသနံ အဂမာသီ’’တိ သုတွာ ကာဏံ အာနေတွာ ပကတိဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေသိ.

၂၃၀. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— ‘ကာဏမာတာ’ ဟူသည်မှာ ကာဏာ၏ မိခင်ဖြစ်သည်။ ထိုကာဏမာတာ၏ သမီးသည် အလွန်အဆင်းလှသည်ဟူတတ်။ မည်သည့်ယောကျ်ားမဆို ထိုကာဏာကို မြင်လျှင် ထိုထိုယောကျ်ားတို့သည် ရာဂစိတ်ကြောင့် မျက်စိကန်းကြကုန်၏ (ရာဂကြောင့် အကန်းဖြစ်ကြရကုန်၏) ဟူသည် အနက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူတစ်ပါးတို့ကို ကန်းအောင် ပြုတတ်သောကြောင့် ‘ကာဏာ’ ဟူ၍ ကျော်စောထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာဏာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူမ၏ မိခင်သည်လည်း ‘ကာဏမာတာ’ ဟူ၍ ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။ ‘အာဂတံ’ ဟူသည် လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ကိသ္မိံ ဝိယ’ ဟူသည် အဘယ်သို့သော အရာကဲ့သို့နည်း၊ ရှက်ဖွယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏ ဟူသည် ကာဏမာတာ၏ အလိုတည်း။ ‘ရိတ္တဟတ္ထံ ဂန္တုံ’ ဟူသည်မှာ ဤခရီးသွားခြင်း၌ လက်အချည်းနှီး သွားရသောကြောင့် ထိုသို့သွားခြင်းကို ‘ရိတ္တဟတ္ထ’ (လက်အချည်းနှီး သွားခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ လက်အချည်းနှီး သွားခြင်းသည် ရှက်ဖွယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိက္ခယံ အဂမာသိ’ ဟူသည်ကား အရိယာသာဝိကာဖြစ်သော ထိုဥပါသိကာမသည် ရဟန်းတော်များကို မြင်လျှင် မိမိ၌ ရှိသောဝတ္ထုကို မလှူဘဲ မနေနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် မုန့်အားလုံး ကုန်သွားသည့်တိုင်အောင် လှူဒါန်းစေခဲ့သည်။ ‘ဓမ္မိယာ ကထာယ’ ဟူသော စကား၌ ကာဏာသည်လည်း မိခင်အတွက် ဟောကြားတော်မူသော တရားကို နာယူစဉ်တွင် ဒေသနာအဆုံး၌ သောတာပန် ဖြစ်လေသည်။ ‘ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ’ ဟူသည် နေရာမှ ထ၍ ကြွသွားတော်မူပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုကာဏာ၏ ခင်ပွန်းသည်လည်း ‘မြတ်စွာဘုရားသည် ကာဏမာတာ၏ အိမ်သို့ ကြွတော်မူသတဲ့’ ဟု ကြားသိရသဖြင့် ကာဏာကို ပြန်လည်ခေါ်ယူကာ မူလဇနီးကြီးအရာ၌ပင် ပြန်လည်ထားရှိလေသည်။

၂၃၁. ဣမသ္မိံ ပန ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နမတ္တေ အပ္ပညတ္တေယေဝ သိက္ခာပဒေ ပါထေယျဝတ္ထု ဥဒပါဒိ, တသ္မာ အနန္တရမေဝ စေတံ ဒဿေတုံ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောပိ စ ဥပါသကော အရိယသာဝကတ္တာ သဗ္ဗမေဝ ဒါပေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိက္ခယံ အဂမာသီ’’တိ.

၂၃၁. တစ်ဖန် ဤမုန့်ဝတ္ထု ဖြစ်ပေါ်စအချိန် သိက္ခာပုဒ် မပညတ်ရသေးမီကပင် ခရီးသွားရိက္ခာ (ပါထေယျ) ဝတ္ထုသည် ထင်ရှားဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုမုန့်ဝတ္ထု၏ အခြားမဲ့၌ပင် ဤပါထေယျဝတ္ထုကို ပြသရန်အတွက် သံဂါယနာတင်မထေရ်တို့သည် ‘တေန ခေါ ပန သမယေန’ စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုဥပါသိကာသည်လည်း အရိယာသာဝကဖြစ်သောကြောင့် အလုံးစုံသော မုန့်ဆန်မှုန့် (သတ္တု) ကိုပင် လှူဒါန်းစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ‘ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ (ပရိက္ခယံ အဂမာသိ)’ ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။

၂၃၃. ယံကိဉ္စိ ပဟေဏကတ္ထာယာတိ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ ယံကိဉ္စိ အတိရသကမောဒကသက္ခလိကာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓ ပူဝေါတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယံကိဉ္စိ [Pg.87] ပါထေယျတ္ထာယာတိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ ယံကိဉ္စိ ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တုတိလတဏ္ဍုလာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓ မန္ထောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတော စေ ဥတ္တရိန္တိ သစေပိ တတိယံ ပတ္တံ ထူပီကတံ ဂဏှာတိ, ပူဝဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ.

၂၃၃. ‘ယံကိဉ္စိ ပဟေဏကတ္ထာယ’ ဟူသည်မှာ လက်ဆောင်အလို့ငှာ စီရင်အပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အတိရသကမုန့်၊ မောဒကမုန့် (လဍ္ဍူးမုန့်)၊ သက္ခလိကာမုန့် (မုန့်ကြွက်ကျစ်) စသောအလုံးစုံသော မုန့် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ပူဝ’ (မုန့်) ဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ‘ယံကိဉ္စိ ပါထေယျတ္ထာယ’ ဟူသည် ခရီးသွားသူတို့အတွက် ခရီးအကြား၌ စားရန် စီရင်အပ်သော ဆုပ်ကိုင်အပ်သော မုန့်ခြောက် (ဗဒ္ဓသတ္တု)၊ မဆုပ်ကိုင်အပ်သော မုန့်မှုန့် (အဗဒ္ဓသတ္တု)၊ နှမ်း၊ ဆန် စသောအလုံးစုံကို ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ‘မန္ထ’ (မုန့်ဖတ် / မုန့်မှုန့်) ဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ‘တတော စေ ဥတ္တရိံ’ ဟူသည် အကယ်၍ သုံးလုံးမြောက်သော သပိတ်ကို စေတီကဲ့သို့ မို့မောက်နေအောင် ခံယူပါမူ၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မုန့်တို့၏ အရေအတွက်အားဖြင့် (သို့မဟုတ် မောက်နေသော မုန့်အရေအတွက်ဖြင့်) ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်။

ဒွတ္တိပတ္တပူရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါယ သမပူရေ ပတ္တေ ဂဟေတွာ. အမုတြ မယာ ဒွတ္တိပတ္တပူရာတိ ဧတ္ထ သစေ ဒွေ ဂဟိတာ, ‘‘အတြ မယာ ဒွေ ပတ္တပူရာ ပဋိဂ္ဂဟိတာ, တွံ ဧကံ ဂဏှေယျာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာပိ အညံ ပဿိတွာ ‘‘ပဌမံ အာဂတေန ဒွေ ပတ္တပူရာ ဂဟိတာ, မယာ ဧကော, မာ တွံ ဂဏှီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယေန ပဌမံ ဧကော ဂဟိတော, တဿာပိ ပရမ္ပရာရောစနေ ဧသေဝ နယော. ယေန ပန သယမေဝ တယော ဂဟိတာ, တေန အညံ ဒိသွာ ‘‘မာ ခေါ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဏှိ’’ စ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဋိက္ကမနံ နီဟရိတွာတိ အာသနသာလံ ဟရိတွာ, အာသနသာလံ ဂစ္ဆန္တေန စ ဆဍ္ဍိတသာလာ န ဂန္တဗ္ဗာ. ယတ္ထ မဟာ ဘိက္ခုသံဃော နိသီဒတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ယာ လဒ္ဓဋ္ဌာနတော အာသန္နာ အာသနသာလာ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. အတ္တနော ‘သန္ဒိဋ္ဌာနံ ဝါ သမ္ဘတ္တာနံ ဝါ ဧကနိကာယိကာနံ ဝါ ဒဿာမီ’တိ အညတ္ထ ဂန္တုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပနဿ နိဗဒ္ဓနိသီဒနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဒူရမ္ပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

‘ဒွတ္တိပတ္တပူရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ’ ဟူသည် သပိတ်နှုတ်ခမ်းရစ်၏ အောက်အနားရစ်နှင့် အညီအမျှ ပြည့်သော သပိတ်တို့ကို ခံယူပြီး၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အမုတြ မယာ ဒွတ္တိပတ္တပူရာ’ ဟူသော စကား၌ အကယ်၍ နှစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူမိပါက “ထိုအိမ်၌ ငါသည် နှစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူပြီးပြီ၊ အရှင်ဘုရားသည် တစ်သပိတ်ပြည့်ကို ခံယူပါလော့” ဟု ပြောကြားအပ်၏။ ထိုဒုတိယရဟန်းသည်လည်း အခြားရဟန်းကို မြင်လျှင် “ရှေးဦးစွာ လာသောရဟန်းသည် နှစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူအပ်ပြီ၊ ငါသည် တစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူအပ်ပြီ၊ အရှင်ဘုရား မခံယူပါလင့်တော့” ဟု ပြောကြားအပ်၏။ ရှေးဦးစွာ တစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူသော ရဟန်းသည်လည်း အဆင့်ဆင့် ပြောကြားရာ၌ ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးတည်းကပင် သုံးသပိတ်ပြည့် ခံယူပြီးဖြစ်ပါက ထိုရဟန်းသည် အခြားရဟန်းကို မြင်လျှင် “ဤအိမ်၌ မခံယူပါလင့်တော့” ဟုသာ ပြောကြားအပ်၏။ ‘ပဋိက္ကမနံ နီဟရိတွာ’ ဟူသည် ဆွမ်းစားဇရပ် (အာသနသာလာ) သို့ ဆောင်ယူသွား၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ သွားသောရဟန်းသည် ရဟန်းအများ စွန့်ပစ်အပ်သော ဇရပ်သို့ မသွားအပ်၊ များစွာသော သံဃာတော်များ သီတင်းသုံးရာ ဇရပ်သို့ သွားအပ်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူကား “မုန့်ရရှိရာအရပ်မှ အနီးဆုံးဖြစ်သော ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ သွားအပ်၏။ ‘ငါ၏ အကျွမ်းတဝင်ရှိသူ (သန္ဒိဋ္ဌ) တို့အား ပေးအံ့’ ဟူ၍ ဖြစ်စေ၊ ‘မိတ်ဆွေရင်းချာ (သမ္ဘတ္တ) တို့အား ပေးအံ့’ ဟူ၍ ဖြစ်စေ၊ ‘မိမိနှင့် တူသော နိကာယ်ဆောင် ရဟန်းတို့အား ပေးအံ့’ ဟူ၍ ဖြစ်စေ ကြံစည်လျက် အခြားဇရပ်သို့ သွားခွင့်မရှိ။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းအတွက် အမြဲသီတင်းသုံးရာ ဇရပ်ဖြစ်ပါက ဝေးသောအရပ်သို့လည်း သွားခြင်းငှာ အပ်၏” ဟု ဆိုသည်။

သံဝိဘဇိတဗ္ဗန္တိ သစေ တယော ပတ္တပူရာ ဂဟိတာ, ဧကံ အတ္တနော ဌပေတွာ ဒွေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါတဗ္ဗာ. သစ္စေ ဒွေ ဂဟိတာ, ဧကံ အတ္တနော ဌပေတွာ ဧကော သံဃဿ ဒါတဗ္ဗော, ယထာမိတ္တံ ပန ဒါတုံ န လဗ္ဘတိ. ယေန ဧကော ဂဟိတော, န တေန ကိဉ္စိ အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ, ယထာရုစိ ကာတဗ္ဗံ.

‘သံဝိဘဇိတဗ္ဗံ’ ဟူသည်မှာ အကယ်၍ သုံးသပိတ်ပြည့် ခံယူမိပါက တစ်သပိတ်ပြည့်ကို မိမိအတွက် ချန်ထား၍ နှစ်သပိတ်ပြည့်ကို ဘိက္ခုသံဃာအား လှူဒါန်းအပ်၏။ အကယ်၍ နှစ်သပိတ်ပြည့် ခံယူမိပါက တစ်သပိတ်ပြည့်ကို မိမိအတွက် ချန်ထား၍ တစ်သပိတ်ပြည့်ကို သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်၏။ သို့သော် မိမိနှစ်သက်ရာ မိတ်ဆွေအား ရွေးချယ်ပေးခွင့်မရှိ။ တစ်သပိတ်ပြည့်သာ ခံယူသောရဟန်းသည် မိမိမပေးလိုပါက တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ ပေးရန်မလို၊ မိမိအလိုရှိသလို ပြုလုပ်နိုင်သည်။

၂၃၅. ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေတိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပဒ္ဒဝံ ဝါ ဒိသွာ အနတ္ထိကတာယ ဝါ ‘‘မယံ ဣဒါနိ န ပေသိဿာမ, န ဂမိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေ ဥပစ္ဆိန္နေ. ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနန္တိ ဧတေသံ ဗဟုမ္ပိ ဒေန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘တေသမ္ပိ ပါထေယျပဟေဏကတ္ထာယ ပဋိယတ္တတော ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၃၅. ‘ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေ’ ဟူသည် လမ်းခရီး၌ ဘေးရန်ကို မြင်၍ ဖြစ်စေ၊ သွားလိုစိတ် မရှိတော့သဖြင့် “ငါတို့ ယခုအခါ မလွှတ်တော့အံ့၊ မသွားတော့အံ့” ဟု သွားမည့်အစီအစဉ် ငြိမ်းအေး ပြတ်စဲသွားသောအခါ ဖြစ်သည်။ ‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနံ’ ဟူသည် ထိုဆွေမျိုးနှင့် ဖိတ်မန်ထားသူတို့က နှစ်သပိတ်ပြည့် သုံးသပိတ်ပြည့်ထက် များစွာ လှူဒါန်းစေကာမူ ခံယူသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ အဋ္ဌကထာတို့၌မူ “ထိုဆွေမျိုးနှင့် ဖိတ်မန်ထားသူတို့ ဖြစ်သော်လည်း လမ်းစာရိက္ခာအလို့ငှာ သို့မဟုတ် လက်ဆောင်အလို့ငှာ စီရင်အပ်သော မုန့်ခဲဖွယ်တို့မှ သတ်မှတ်ထားသော ပမာဏသာ အပ်စပ်၏” ဟု ဆိုသည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယ (မပြုအပ်သည်ကို ပြုခြင်းကြောင့် သင့်သော)၊ နောသညာဝိမောက္ခ (အာပတ်ဟု သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော)၊ အစိတ္တက (လွန်ကျူးလိုသော စိတ်မရှိသော်လည်း သင့်သော)၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ (သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော)၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၌ ဖြစ်သော၊ တိစိတ္တ (စိတ်သုံးမျိုးရှိသော)၊ တိဝေဒန (ဝေဒနာသုံးပါးရှိသော) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

စတုတ္ထမြောက် ကာဏမာတာသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅ - ပထမပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၂၃၆. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ [Pg.88] – ဘိက္ခူ ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတာတိ ဗြာဟ္မဏေန ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, ယာဝ ဣစ္ဆထာ’’တိ ဧဝံ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ, သယဉ္စ ‘‘အလံ, အာဝုသော, ထောကံ ထောကံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ. ပဋိဝိဿကေတိ သာမန္တဃရဝါသိကေ.

၂၃၆. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘ဘိက္ခူ ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတာ’ ဟူသည်မှာ ပုဏ္ဏားသည် “အရှင်ဘုရားတို့ အလိုရှိသလောက် ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု ဤသို့ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာဖြင့် လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် “ဒါယကာ တော်ပါပြီ၊ နည်းနည်းစီသာ ပေးလှူပါ” ဟု ဤသို့ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာဖြင့် လည်းကောင်း ဖိတ်မန်တားမြစ်အပ်သော ရဟန်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ပဋိဝိဿကေ’ ဟူသည် အိမ်နီးချင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။

၂၃၇. ကာကောရဝသဒ္ဒန္တိ ကာကာနံ ဩရဝသဒ္ဒံ; သန္နိပတိတွာ ဝိရဝန္တာနံ သဒ္ဒံ. အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ တိကာရံ အဝတွာဝ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗံ’’ ဧတ္တကံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၂၃၇. ‘ကာကောရဝသဒ္ဒံ’ ဟူသည် ကျီးတို့ စုဝေးကာ အော်မြည်သံကို ဆိုလိုသည်။ ‘အလမေတံ သဗ္ဗံ’ ဟူသော စကား၌ ‘တိ’ အက္ခရာကို မထည့်ဘဲ “အလမေတံ သဗ္ဗံ” ဟု ဤမျှလောက်သာ ပြောဆိုအပ်၏။

၂၃၈-၉. ဘုတ္တာဝီတိ ဘုတ္တဝါ. တတ္ထ စ ယသ္မာ ယေန ဧကမ္ပိ သိတ္ထံ သင်္ခါဒိတွာ ဝါ အသင်္ခါဒိတွာ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတံ ဟောတိ, သော ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဘုတ္တာဝီ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဝါရိတောတိ ကတပဝါရဏော, ကတပဋိက္ခေပေါ. သောပိ စ ယသ္မာ န ပဋိက္ခေပမတ္တေန, အထ ခေါ ပဉ္စင်္ဂဝသေန, တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပဝါရိတော နာမ အသနံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိပ္ပကတဘောဇနော, ‘‘ပဝါရိတော’’တိ ဝုတ္တော. ယော စ ဝိပ္ပကတဘောဇနော, တေန ကိဉ္စိ ဘုတ္တံ, ကိဉ္စိ အဘုတ္တံ, ယဉ္စ ဘုတ္တံ; တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိပိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ဘုတ္တာဝီဝစနေန ဝိသုံ ကဉ္စိ အတ္ထသိဒ္ဓိံ န ပဿာမ. ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တံ, ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၆၁-၆၂) ပန ဒိရတ္တာဒိဝစနံ ဝိယ ပဝါရိတပဒဿ ပရိဝါရကဘာဝေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၃၈-၉. ‘ဘုတ္တာဝီ’ ဟူသည် စားပြီးသောသူကို ဆိုသည်။ ထိုစကား၌ အကြင်ရဟန်းသည် ဆွမ်းတစ်လုံးကိုပင် ဖြစ်စေ ကောင်းစွာ ဝါးစား၍ဖြစ်စေ၊ မဝါးဘဲ ဖြစ်စေ ဝမ်းတွင်းသို့ မျိုသွင်းအပ်ပြီးဖြစ်ပါက ထိုရဟန်းသည် ‘ဘုတ္တာဝီ’ (စားပြီးသူ) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရပေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဘုတ္တာဝီပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် “ဘုတ္တာဝီ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ” စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ‘ပဝါရိတော’ ဟူသည် ပယ်မြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးသူ (ပဝါရိတ်သင့်ပြီးသူ) ဖြစ်သည်။ ထိုပဝါရိတ်သည်လည်း ပယ်မြစ်ရုံမျှဖြင့် မဖြစ်ပေ၊ စင်စစ်သော်ကား အင်္ဂါငါးပါး၏ အစွမ်းကြောင့်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပဝါရိတပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ “ပဝါရိတော နာမ အသနံ ပညာယတိ” စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ထိုပါဠိ၌ “အသနံ ပညာယတိ” ဟူသော စကားဖြင့် စားဆဲဘောဇဉ်ရှိသောသူကို ‘ပဝါရိတ’ ဟု ဆိုသည်။ အကြင်ရဟန်းသည် စားဆဲဘောဇဉ်ရှိသူ ဖြစ်ပါက ထိုရဟန်းသည် အချို့ဘောဇဉ်ကို စားပြီးဖြစ်၍ အချို့ဘောဇဉ်ကို မစားရသေးချေ။ ထိုစားပြီးသမျှ ဘောဇဉ်ကို ရည်ရွယ်၍လည်း ‘ဘုတ္တာဝီ’ ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ‘ဘုတ္တာဝီ’ ဟူသော သဒ္ဒါဖြင့် သီးခြားအနက်ပြီးမြောက်မှုကို မတွေ့ရပေ။ သို့သော်လည်း “ဒိရတ္တတိရတ္တံ ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ” စသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ‘ဒိရတ္တ’ စသော သဒ္ဒါကဲ့သို့ပင် ပဝါရိတပုဒ်၏ အခြံအရံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါညက်ညောပြေပြစ်စေရန်လည်းကောင်း ဤ ‘ဘုတ္တာဝီ’ ဟူသော စကားကို ထည့်သွင်းဟောကြားတော်မူအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။

အသနံ ပညာယတီတိအာဒီသု ဝိပ္ပကတဘောဇနံ ဒိဿတိ, ဘုဉ္ဇမာနော စေသော ပုဂ္ဂလော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဘောဇနံ ပညာယတီတိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကဘောဇနံ ဒိဿတိ. ဩဒနာဒီနံ စေ အညတရံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟတ္ထပါသေ ဌိတောတိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ဘောဇနံ ဂဏှိတွာ ဒါယကော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏေ ဩကာသေ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဘိဟရတီတိ သော စေ ဒါယကော တဿ တံ ဘတ္တံ ကာယေန အဘိဟရတီတိ အတ္ထော. ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီတိ ပဋိက္ခေပေါ ဒိဿတိ; တဉ္စေ အဘိဟဋံ သော ဘိက္ခု ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိပတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန ပဝါရိတော နာမ ဟောတီတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

“အသနံ ပညာယတိ” စသော ပါဠိရပ်တို့၌ စားဆဲဖြစ်သော ဘောဇဉ်ကို တွေ့မြင်ရ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် စားဆဲဖြစ်သည်ဟူသော အနက်တည်း။ “ဘောဇနံ ပညာယတိ” ဟူသည်ကား ပဝါရိတ်သင့်လောက်သော ဘောဇဉ်ကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်၏၊ ထမင်းစသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော ပယ်မြစ်ထိုက်သော ဘောဇဉ်ဖြစ်သည်ဟူသော အနက်တည်း။ “ဟတ္ထပါသေ ဌိတော” ဟူသည်ကား ပဝါရိတ်သင့်လောက်သော ဘောဇဉ်ကို ကိုင်ဆောင်လျက် လှူဒါန်းသူသည် နှစ်တောင့်ထွာ (သို့မဟုတ် နှစ်တောင်ခွဲ) ခန့်ရှိသော ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ ရှိနေခြင်းဟူသော အနက်တည်း။ “အဘိဟရတိ” ဟူသည်ကား ထိုလှူဒါန်းသူသည် ထိုရဟန်းအား ထိုဆွမ်းကို ကိုယ်ဖြင့် ရှေးရှုဆောင်ယူ ကပ်လှူခြင်းဟူသော အနက်တည်း။ “ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတိ” ဟူသည်ကား ပယ်မြစ်ခြင်းကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုသို့ ကပ်လှူအပ်သော ဆွမ်းကို ထိုရဟန်းက ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပယ်မြစ်ခြင်းဟူသော အနက်တည်း။ ဤသို့လျှင် အင်္ဂါငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်သူ မည်သည် ဖြစ်၏။ ဤသို့လည်း ဟောတော်မူအပ်ပြီ -

‘‘ပဉ္စဟိ [Pg.89] ဥပါလိ အာကာရေဟိ ပဝါရဏာ ပညာယတိ – အသနံ ပညာယတိ, ဘောဇနံ ပညာယတိ, ဟတ္ထပါသေ ဌိတော, အဘိဟရတိ, ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီ’’တိ (ပရိ. ၄၂၈).

“ဥပါလိ... အကြောင်းငါးမျိုးတို့ကြောင့် ပယ်မြစ်ခြင်း (ပဝါရိတ်သင့်ခြင်း) သည် ထင်ရှား၏။ စားနေသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်း၊ ဘောဇဉ်ကို တွေ့မြင်ရခြင်း၊ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ တည်ရှိခြင်း၊ ရှေးရှုဆောင်ယူ ကပ်လှူခြင်း၊ ပယ်မြစ်ခြင်းကို တွေ့မြင်ရခြင်း” ဟု ဤပါဠိတော်ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘အသန’’န္တိအာဒီသု တာဝ ယဉ္စ အသ္နာတိ ယဉ္စ ဘောဇနံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတိ, တံ ‘‘ဩဒနော, ကုမ္မာသော, သတ္တု, မစ္ဆော, မံသ’’န္တိ ဣမေသံ အညတရမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဩဒနော နာမ – သာလိ, ဝီဟိ, ယဝေါ, ဂေါဓုမော, ကင်္ဂု, ဝရကော, ကုဒြူသကောတိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ တဏ္ဍုလေဟိ နိဗ္ဗတ္တော. တတ္ထ ‘‘သာလီ’’တိ အန္တမသော နီဝါရံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သာလိဇာတိ. ‘‘ဝီဟီ’’တိ သဗ္ဗာပိ ဝီဟိဇာတိ. ‘‘ယဝဂေါဓုမေသု’’ ဘေဒေါ နတ္ထိ. ‘‘ကင်္ဂူ’’တိ သေတရတ္တကာဠဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ကင်္ဂုဇာတိ. ‘‘ဝရကော’’တိ အန္တမသော ဝရကစောရကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာ သေတဝဏ္ဏာ ဝရကဇာတိ. ‘‘ကုဒြူသကော’’တိ ကာဠကော ဒြဝေါ စေဝ သာမာကာဒိဘေဒါ စ သဗ္ဗာပိ တိဏဓညဇာတိ.

ထို “အသနံ” အစရှိသော စကားရပ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ဖြစ်၏။ ဦးစွာပထမ “အသန” အစရှိသည်တို့၌ စားဆဲဖြစ်သော ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဟတ္ထပါသ်၌ တည်သောသူက ရှေးရှုဆောင်၍ ကပ်လှူသည်ကို ပယ်မြစ်သော ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း ထိုဘောဇဉ်သည် ထမင်း၊ မုယောပြုတ်၊ မုန့်မှုန့်၊ ငါး၊ အသား ဟူသော ဤဘောဇဉ်ငါးပါးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသာ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ထိုဘောဇဉ်တို့တွင် ထမင်းမည်သည် သလေး၊ ကောက်စပါး၊ မုယော၊ ဂျုံ၊ ဆပ်၊ ပြောင်း၊ လူး ဟူသော စပါးမျိုးခုနစ်ပါးတို့၏ ဆန်တို့မှ ဖြစ်သော ထမင်းတည်း။ ထိုစပါးမျိုး ခုနစ်ပါးတို့တွင် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ကျိတ်စပါးကို အစပြု၍ အလုံးစုံသော သလေးစပါးမျိုးကို “သာလိ” ဟု ခေါ်၏။ အလုံးစုံသော ကောက်စပါးမျိုးကို “ဝီဟိ” ဟု ခေါ်၏။ မုယောနှင့် ဂျုံတို့၌ ထူးခြားမှုမရှိ။ ဖြူသောအရောင်၊ နီသောအရောင်၊ မည်းသောအရောင်ရှိသော အလုံးစုံသော ဆပ်မျိုးကို “ကင်္ခု” ဟု ခေါ်၏။ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ပြောင်းသူခိုး (ပြောင်းဖူး) ကို အစပြု၍ ဖြူသောအရောင်ရှိသော အလုံးစုံသော ပြောင်းမျိုးကို “ဝရက” ဟု ခေါ်၏။ မည်းနက်သော လူးနှင့် လမန်းဆန် အစရှိသော အပြားရှိသော အလုံးစုံသော မြက်စပါးမျိုးကို “ကုဒြူသက” ဟု ခေါ်၏။

နီဝါရဝရကစောရကာ စေတ္ထ ‘‘ဓညာနုလောမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဓညာနိ ဝါ ဟောန္တု ဓညာနုလောမာနိ ဝါ, ဧတေသံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနံ သတ္တန္နံ ဓညာနံ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ ‘‘ဘတ္တံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ယာဂုံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘အမ္ဗိလပါယာသာဒီသု အညတရံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ယံကိဉ္စိ သန္ဓာယ ပစန္တု, သစေ ဥဏှံ သီတလံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ဘောဇနကာလေ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနေ ဩဓိ ပညာယတိ, ဩဒနသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ. သစေ ဩဓိ န ပညာယတိ, ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, ပဝါရဏံ န ဇနေတိ.

ဤစပါးမျိုးတို့တွင် ကျိတ်စပါးနှင့် ပြောင်းသူခိုး (ပြောင်းဖူး) တို့ကို “စပါးနှင့် လျော်သော အစာများ” ဟု ဆိုကြ၏။ စပါးဖြစ်စေ၊ စပါးနှင့်လျော်သော အစာဖြစ်စေ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော ဤစပါးခုနစ်မျိုးတို့၏ ဆန်တို့ကို ယူ၍ “ထမင်းချက်အံ့” ဟု သော်လည်းကောင်း၊ “ယာဂုကျိုအံ့” ဟု သော်လည်းကောင်း၊ “ချဉ်သော နို့ဃနာစသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးကို ချက်အံ့” ဟု သော်လည်းကောင်း ရည်ရွယ်၍ တစ်စုံတစ်ခုကို ချက်ပါစေဦးတော့၊ အပူဖြစ်စေ၊ အအေးဖြစ်စေ စားကြသောအခါ၌ ယူ၍စားသော နေရာတိုင်း၌ ပုံသဏ္ဌာန်အပိုင်းအခြားသည် ထင်ရှားပါက ထမင်း (ဩဒန) ၌သာ သွင်းယူအပ်သဖြင့် ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ အကယ်၍ ပုံသဏ္ဌာန်အပိုင်းအခြား မထင်ရှားပါက ယာဂု၌ သွင်းယူအပ်သဖြင့် ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေ။

ယောပိ ပါယာသော ဝါ ပဏ္ဏဖလကဠီရမိဿကာ အမ္ဗိလယာဂု ဝါ ဥဒ္ဓနတော ဩတာရိတမတ္တာ အဗ္ဘုဏှာ ဟောတိ, အာဝဇ္ဇိတွာ ပိဝိတုံ သက္ကာ, ဟတ္ထေန ဂဟိတောကာသေပိ ဩဓိံ န ဒဿေတိ, ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. သစေ ပန ဥသုမာယ ဝိဂတာယ သီတလီဘူတာ ဃနဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ဩဓိံ ဒဿေတိ, ပုန ပဝါရဏံ ဇနေတိ. ပုဗ္ဗေ တနုဘာဝေါ န ရက္ခတိ. သစေပိ ဒဓိတက္ကာဒီနိ အာရောပေတွာ ဗဟုပဏ္ဏဖလကဠီရေ ပက္ခိပိတွာ မုဋ္ဌိမတ္တာပိ တဏ္ဍုလာ ပက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, ဘောဇနကာလေ စေ ဩဓိ ပညာယတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ. အယာဂုကေ နိမန္တနေ ‘‘ယာဂုံ ဒဿာမာ’’တိ ဘတ္တေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဒေန္တိ. ကိဉ္စာပိ တနုကာ ဟောန္တိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိယေဝ[Pg.90]. သစေ ပန ပက္ကုထိတေသု ဥဒကာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ပစိတွာ ဒေန္တိ, ယာဂုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂတေပိ တသ္မိံ ဝါ အညသ္မိံ ဝါ ယတ္ထ မစ္ဆမံသံ ပက္ခိပန္တိ, သစေ သာသပမတ္တမ္ပိ မစ္ဆမံသခဏ္ဍံ ဝါ နှာရု ဝါ ပညာယတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ.

အကြင်နို့ဃနာ (ပါယာသ) သည်လည်းကောင်း၊ အရွက် အသီး အညှောက်တို့နှင့် ရောအပ်သော ချဉ်သောယာဂုသည် လည်းကောင်း မီးဖိုပေါ်မှ ချကာစ လောလောပူလျက်ရှိ၍ စောင်း၍ သောက်နိုင်သဖြင့် လက်ဖြင့် ခပ်ယူသော နေရာ၌လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အပိုင်းအခြားကို မပြပါက ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ အကယ်၍ အငွေ့ပျောက်၍ အေးသောအခါ ပျစ်ခဲသွားသဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်အပိုင်းအခြားကို ပြပါက ပဝါရိတ်ကို တစ်ဖန် ဖြစ်စေပြန်၏။ ရှေးဦးစွာက ကျဲနေခြင်းသည် ပဝါရိတ်မသင့်အောင် မစောင့်ရှောက်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ နို့ဓမ်း၊ ရက်တက်ရည် စသည်တို့ကို မီးတင်၍ များစွာသော အရွက် အသီး အညှောက်တို့ကို ထည့်ပြီး လက်တစ်ဆုပ်မျှသော ဆန်တို့ကို ထည့်၍ ချက်ထားသော်လည်း စားသောအခါ၌ ပုံသဏ္ဌာန်အပိုင်းအခြား ထင်ရှားပါက ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ယာဂုမပါသော ပင့်ဖိတ်သော ဆွမ်း၌ “ယာဂုကိုလည်း ကပ်လှူပါအံ့” ဟု ကြံ၍ ဆွမ်း၌ ရေ၊ ပအုန်းရည်၊ နို့ရည် စသည်တို့ကို လောင်းထည့်ပြီး “ယာဂုကို ခံယူတော်မူပါ” ဟု လျှောက်၍ လှူကြရာတွင် ထိုယာဂုသည် ကျဲပါးသော်လည်း ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေသည်သာတည်း။ အကယ်၍ ပွက်ပွက်ဆူသော ရေစသည်တို့၌ ထမင်းကို ထည့်၍ ကျိုချက်ပြီး လှူပါက ယာဂုအဖြစ်သို့သာ ရောက်၏။ ယာဂုအဖြစ်သို့ ရောက်သော်လည်း ထိုယာဂုရည်၌ ဖြစ်စေ၊ အခြားသော ဟင်းရည်၌ ဖြစ်စေ ငါး၊ အသားတို့ကို ထည့်ခဲ့လျှင် မုန်ညင်းစေ့ခန့်ရှိသော ငါးအပိုင်းအစ၊ အသားအပိုင်းအစ သော်လည်းကောင်း၊ အကြောသော်လည်းကောင်း ထင်ရှားပါက ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေ၏။

သုဒ္ဓရသကော ပန ရသကယာဂု ဝါ န ဇနေတိ. ဌပေတွာ ဝုတ္တဓညာနံ တဏ္ဍုလေ အညေဟိ ဝေဏုတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝါ ကန္ဒမူလဖလေဟိ ဝါ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတံ ဘတ္တမ္ပိ ပဝါရဏံ န ဇနေတိ, ပဂေဝ ဃနယာဂု. သစေ ပနေတ္ထ မစ္ဆမံသံ ပက္ခိပန္တိ, ဇနေတိ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘ပုပ္ဖအတ္ထာယ ဘတ္တမ္ပိ ပဝါရဏံ ဇနေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုပ္ဖိအတ္ထာယ ဘတ္တံ နာမ ပုပ္ဖိခဇ္ဇကတ္ထာယ ကုထိတတူဒကေ ပက္ခိပိတွာ သေဒိတတဏ္ဍုလာ ဝုစ္စန္တိ. သစေ ပန တေ တဏ္ဍုလေ သုက္ခာပေတွာ ခါဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ; နေဝ သတ္တုသင်္ချံ န ဘတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. ပုန တေဟိ ကတဘတ္တံ ပဝါရေတိယေဝ. တေ တဏ္ဍုလေ သပ္ပိတေလာဒီသု ဝါ ပစန္တိ, ပူဝံ ဝါ ကရောန္တိ, န ပဝါရေန္တိ. ပုထုကာ ဝါ တာဟိ ကတသတ္တုဘတ္တာဒီနိ ဝါ န ပဝါရေန္တိ.

ငါး၊ အသားမဖက် သက်သက်သော အသားရည် သို့မဟုတ် အသားရည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ယာဂုသည်ကား ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေ။ ဆိုအပ်ပြီးသော စပါးမျိုးတို့၏ ဆန်ကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ဝါးသီးဆန် စသည်တို့ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ဥသစ်မြစ် သစ်သီးတို့ဖြင့် သော်လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ထမင်းသည် ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေ၊ ပျစ်ခဲသော ယာဂုသည် ပဝါရိတ်မဖြစ်စေနိုင်သည်ကား အဘယ်မှာ ပြောဖွယ်ရှိအံ့နည်း။ သို့သော် ဤဝါးသီးဆန်စသည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ထမင်း၌ ငါး၊ အသားကို ထည့်ပါက ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ “မုရွေးပေါက်ပေါက် (ပုပ္ဖိ) အကျိုးငှာ ပြုလုပ်သော ထမင်းသည်လည်း ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေ၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ မုရွေးပေါက်ပေါက်ဟူသော ခဲဖွယ်အကျိုးငှာ ပွက်ပွက်ဆူသော ရေ၌ ထည့်၍ ပြုတ်အပ်သော ဆန်တို့ကို “ပုပ္ဖိအတ္ထာယ ဘတ္တ” ဟု ဆိုအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုပြုတ်ဆန်တို့ကို နေလှမ်း၍ ခြောက်သွေ့စေပြီး စားပါက အပ်၏၊ ထိုဆန်တို့သည် သတ္တု (မုန့်မှုန့်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘတ္တ (ထမင်း) ဟူ၍လည်းကောင်း အခေါ်အဝေါ်သို့ မရောက်ကုန်။ တစ်ဖန် ထိုပြုတ်ဆန်ခြောက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ထမင်းသည် ပဝါရိတ်ကို ဖြစ်စေသည်သာတည်း။ ထိုပြုတ်ဆန်တို့ကို ထောပတ်၊ ဆီ စသည်တို့၌ ချက်ကုန်အံ့ သို့မဟုတ် မုန့်လုပ်ကုန်အံ့၊ ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။ မုန့်ဆန်းသော်လည်းကောင်း၊ ထိုမုန့်ဆန်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော မုန့်မှုန့်၊ ထမင်း စသည်တို့သည်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်ကို မဖြစ်စေကုန်။

ကုမ္မာသော နာမ ယဝေဟိ ကတကုမ္မာသော. အညေဟိ ပန မုဂ္ဂါဒီဟိ ကတကုမ္မာသော ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. သတ္တု နာမ သာလိဝီဟိယဝေဟိ ကတသတ္တု. ကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသီသာနိပိ ဘဇ္ဇိတွာ ဤသကံ ကောဋ္ဋေတွာ ထုသေ ပလာပေတွာ ပုန ဒဠှံ ကောဋ္ဋေတွာ စုဏ္ဏံ ကရောန္တိ. သစေပိ တံ အလ္လတ္တာ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, သတ္တုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. ခရပါကဘဇ္ဇိတာနံ ဝီဟီနံ တဏ္ဍုလေ ကောဋ္ဋေတွာ ဒေန္တိ, တမ္ပိ စုဏ္ဏံ သတ္တုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ပန ဝီဟီနံ ဝါ ဝီဟိပလာပါနံ ဝါ တဏ္ဍုလာ ဘဇ္ဇိတတဏ္ဍုလာ ဧဝ ဝါ န ပဝါရေန္တိ. တေသံ ပန တဏ္ဍုလာဒီနံ စုဏ္ဏံ ပဝါရေတိ. ခရပါကဘဇ္ဇိတာနံ ဝီဟီနံ ကုဏ္ဍကမ္ပိ ပဝါရေတိ. သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ပန အာတပသုက္ခာနံ ဝါ ကုဏ္ဍကံ န ပဝါရေတိ. လာဇာ ဝါ တေဟိ ကတဘတ္တသတ္တုအာဒီနိ ဝါ န ပဝါရေန္တိ. ဘဇ္ဇိတပိဋ္ဌံ ဝါ ယံကိဉ္စိ သုဒ္ဓခဇ္ဇကံ ဝါ န ပဝါရေတိ. မစ္ဆမံသပူရိတခဇ္ဇကံ ပန သတ္တုမောဒကော ဝါ ပဝါရေတိ. မစ္ဆော မံသဉ္စ ပါကဋမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – သစေပိ ယာဂုံ ပိဝန္တဿ ယာဂုသိတ္ထမတ္တာနေဝ ဒွေ မစ္ဆခဏ္ဍာနိ ဝါ မံသခဏ္ဍာနိ ဝါ ဧကဘာဇနေ ဝါ နာနာဘာဇနေ ဝါ ဒေန္တိ, တာနိ စေ အခါဒန္တော အညံ ယံကိဉ္စိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ပဋိက္ခိပတိ[Pg.91], န ပဝါရေတိ. တတော ဧကံ ခါဒိတံ, ဧကံ ဟတ္ထေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ ဟောတိ, သော စေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ဒွေပိ ခါဒိတာနိ ဟောန္တိ, မုခေ သာသပမတ္တမ္ပိ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထိ, သစေပိ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ.

ကုမ္မာသ (တစ်ဝက်ကျက်စားဖွယ်) မည်သည်မှာ မုယောဆန် သို့မဟုတ် ဂျုံဆန်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော တစ်ဝက်ကျက်စားဖွယ် ဖြစ်သည်။ မုယောဆန်မှတစ်ပါး အခြားသော ပဲနောက် စသည်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော တစ်ဝက်ကျက်စားဖွယ်သည်ကား ပဝါရိတ်သင့်ခြင်းကို မဖြစ်စေတတ်။ သတ္တု (မုန့်မှုန့်) မည်သည်မှာ သလေးစပါး၊ ကောက်စပါး၊ မုယောစပါးတို့ဖြင့် ပြုအပ်သော မုန့်မှုန့် ဖြစ်သည်။ ဆပ်စပါး၊ ပြောင်း၊ လူးတို့၏ အနှံတို့ကိုလည်း လှော်၍၊ အနည်းငယ်ထောင်းပြီးလျှင် ဖွဲများကို လွင့်စေ၍၊ တစ်ဖန် ပြင်းစွာထောင်း၍ အမှုန့် ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ထိုအမှုန့်သည် စိုစွတ်သောကြောင့် တစ်စပ်တည်း စုခဲနေသော်လည်း သတ္တု (မုန့်မှုန့်) ၌သာ အကျုံးဝင်၏။ ကြမ်းကြမ်း (သို့မဟုတ် ကောင်းကောင်း) ကျက်အောင် လှော်အပ်သော ကောက်စပါးတို့၏ ဆန်ကို ထောင်း၍ လှူဒါန်းပါက ထိုအမှုန့်သည်လည်း သတ္တု၌သာ အကျုံးဝင်၏။ သင့်ရုံကျက်အောင် လှော်အပ်သော ကောက်စပါးတို့၏ ဆန်သော်လည်းကောင်း၊ ကောက်အဖျင်းတို့၏ ဆန်သော်လည်းကောင်း၊ လှော်အပ်သော ဆန်တို့သည်သာလျှင်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်မသင့်စေကုန်။ သို့သော် ထိုဆန်စသည်တို့၏ အမှုန့်သည်ကား ပဝါရိတ်သင့်စေ၏။ ကြမ်းကြမ်းကျက်အောင် လှော်အပ်သော ကောက်စပါးတို့၏ ဖွဲနု (ဆန်ကျိုးဆန်ကွဲ) သည်လည်း ပဝါရိတ်သင့်စေ၏။ သင့်ရုံကျက်အောင် လှော်အပ်သော စပါးတို့၏ ဖွဲနု သို့မဟုတ် နေလှန်း၍ ခြောက်သွေ့သော စပါးတို့၏ ဖွဲနုသည်ကား ပဝါရိတ်မသင့်စေ။ ပေါက်ပေါက်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုပေါက်ပေါက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ထမင်း၊ မုန့်မှုန့် စသည်တို့သော်လည်းကောင်း၊ လှော်အပ်သော မုန့်ညက် သို့မဟုတ် သက်သက်ဖြစ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ခဲဖွယ်သည်သော်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်မသင့်စေကုန်။ ငါး၊ အသားတို့ဖြင့် အစာသွတ်ထားသော ခဲဖွယ်သော်လည်းကောင်း၊ သတ္တုမုန့်ညက်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော မုန့်လုံး (လဍ္ဍူးမုန့်) သော်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်သင့်စေ၏။ ငါးနှင့် အသားတို့သည်ကား ထင်ရှားသော ဘောဇဉ်တို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤ၌ ထူးခြားချက်မှာကား—ယာဂုသောက်နေသော ရဟန်းအား ယာဂုစေ့မျှသာရှိသော ငါးအပိုင်းအစ နှစ်ခု သို့မဟုတ် အသားအပိုင်းအစ နှစ်ခုတို့ကို ခွက်တစ်ခုတည်း၌ ဖြစ်စေ၊ ခွက်အမျိုးမျိုး၌ ဖြစ်စေ လှူဒါန်းရာတွင် ထိုငါး သို့မဟုတ် အသားအပိုင်းအစတို့ကို မခဲစားရသေးဘဲ အခြားသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပဝါရိတ်လောက်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့် (ပယ်မြစ်ရာမရောက်)။ ထိုငါး သို့မဟုတ် အသားနှစ်ခုအနက် တစ်ခုကို ခဲစားပြီး၍ ကျန်တစ်ခုမှာ လက်ထဲ၌သော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်ထဲ၌သော်လည်းကောင်း ရှိနေစဉ် ထိုရဟန်းသည် အခြားသော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ နှစ်ခုလုံးကိုပင် ခဲစားပြီး၍ ခံတွင်း၌ မုန်ညင်းစေ့မျှလောက်သော ငါး သို့မဟုတ် အသား အကြွင်းအကျန်မျှလည်း မရှိတော့လျှင် အကယ်၍ အခြားသော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်သော်လည်း ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။

ကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော အကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ ဘိက္ခုနော ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တံယေဝ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဇာနန္တော အကပ္ပိယတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ, အဇာနန္တောပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတမေဝ ပဋိက္ခိပတိ နာမ, တသ္မာ န ပဝါရေတိ. သစေ ပန အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ တေန ပဋိက္ခိတ္တံ, တံ ပဝါရဏာယ ဝတ္ထု. ယံ ပန ခါဒတိ, တံ ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ, ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟတိ, တသ္မာ ပဝါရေတိ. အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော အကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပုရိမနယေနေဝ န ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယမံသံ ဝါ အကပ္ပိယမံသံ ဝါ ခါဒန္တော ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ ယံကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကုလဒူသကဝေဇ္ဇကမ္မဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနသာဒိတရူပိယာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ အနေသနာယ ဥပ္ပန္နံ အကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ အကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တောပိ ကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. အကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပ်စပ်သော (ကပ္ပိယ) အသားကို ခဲစားနေစဉ် အပ်စပ်သော အသားကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ အပ်စပ်သော အသားကို ခဲစားနေစဉ် မအပ်စပ်သော (အကပ္ပိယ) အသားကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ—ပဝါရိတ်သင့်ရာ ဝတ္ထုမဟုတ်သောကြောင့်တည်း။ အကြောင်းမူကား ရဟန်းအား ခဲစားရန် အပ်စပ်သော အသားကိုသာ ပယ်မြစ်သော ရဟန်းအား ပဝါရဏာဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဤမအပ်စပ်သော အသားကို (မအပ်စပ်ဟု) သိရှိ၍ မအပ်စပ်သောကြောင့် ပယ်မြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ မသိရှိသော်လည်း ပယ်မြစ်ထိုက်သော အရာ၌ ရှိသော အကပ္ပိယအသားကိုသာ ပယ်မြစ်သည် မည်သောကြောင့် ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ အကယ်၍ မအပ်စပ်သော အသားကို ခဲစားနေစဉ် အပ်စပ်သော အသားကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ—ပဝါရိတ်သင့်ရာ ဝတ္ထုဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ အကြောင်းမူကား ထိုရဟန်း ပယ်မြစ်အပ်သော အပ်စပ်သော အသားသည် ပဝါရဏာပြုခြင်း၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ခဲစားနေသော မအပ်စပ်သော အသားသည် ပယ်မြစ်အပ်သော အရာ၌ တည်ရှိနေသည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ခဲစားဆဲဖြစ်သော အသား၏ အဖြစ်ကို မစွန့်သောကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်၏။ မအပ်စပ်သော အသားကို ခဲစားစဉ် မအပ်စပ်သော အသားကို ပယ်မြစ်ပါက ရှေ့နည်းအတိုင်းပင် ပဝါရိတ်မသင့်။ အပ်စပ်သော အသားကို ဖြစ်စေ၊ မအပ်စပ်သော အသားကို ဖြစ်စေ ခဲစားနေစဉ် ဘောဇဉ်ငါးပါးတို့တွင် အပ်စပ်သော ဘောဇဉ်တစ်မျိုးမျိုးကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ ကုလဒူသကအမှု၊ ဆေးဆရာအမှု၊ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို ပြောဆိုခြင်း၊ သာယာအပ်သော ရွှေငွေ စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် စက်ဆုပ်တော်မူအပ်သော၊ မအပ်စပ်သော ရှာမှီးခြင်း (အနေသန) ဖြင့် ရရှိသော မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ အပ်စပ်သော ဘောဇဉ် သို့မဟုတ် မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို စားနေစဉ်တွင်လည်း အပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်လျှင် ပဝါရိတ်သင့်၏၊ မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်လျှင် ပဝါရိတ်မသင့်ဟူ၍ အလုံးစုံသော စားခြင်း၊ ပယ်ခြင်းတို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် အကြောင်းရင်းကို သိအပ်၏။

ဧဝံ ‘‘အသန’’န္တိအာဒီသု ယဉ္စ အသ္နာတိ, ယဉ္စ ဘောဇနံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပန္တော ပဝါရဏံ အာပဇ္ဇတိ, တံ ဉတွာ ဣဒါနိ ယထာ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဇာနနတ္ထံ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘‘အသနံ ဘောဇန’န္တိ ဧတ္ထ တာဝ ယေန ဧကသိတ္ထမ္ပိ အဇ္ဈောဟဋံ ဟောတိ, သော သစေ ပတ္တမုခဟတ္ထာနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကသ္မိမ္ပိ သတိ အညံ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကတ္ထစိ ဘောဇနံ နတ္ထိ, အာမိသဂန္ဓမတ္တံ ပညာယတိ, န ပဝါရေတိ. မုခေ စ ဟတ္ထေ စ ဘောဇနံ နတ္ထိ, ပတ္တေ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပန အာသနေ န ဘုဉ္ဇိတုကာမော, ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော, အညဿ ဝါ ဒါတုကာမော, တသ္မိံ စေ အန္တရေ ဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ. ယောပိ အညတြ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော မုခေ ဘတ္တံ [Pg.92] ဂိလိတွာ သေသံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အညံ ဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, တဿာပိ ပဝါရဏာ န ဟောတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ယထာ စ ပတ္တေ; ဧဝံ ဟတ္ထေပိ. မုခေပိ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနဘောဇနံ သစေ အနဇ္ဈောဟရိတုကာမော ဟောတိ, တသ္မိဉ္စ ခဏေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ဧကသ္မိဉှိ ပဒေ ဝုတ္တလက္ခဏံ သဗ္ဗတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အပိစ ကုရုန္ဒိယံ ဧသ နယော ဒဿိတောယေဝ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘မုခေ ဘတ္တံ ဂိလိတံ, ဟတ္ထေ ဘတ္တံ ဝိဃာသာဒဿ ဒါတုကာမော, ပတ္တေ ဘတ္တံ ဘိက္ခုဿ ဒါတုကာမော, သစေ တသ္မိံ ခဏေ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ. ဟတ္ထပါသေ ဌိတောတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဘိက္ခု နိသိန္နော ဟောတိ, အာသနဿ ပစ္ဆိမန္တတော ပဋ္ဌာယ, သစေ ဌိတော, ပဏှိအန္တတော ပဋ္ဌာယ, သစေ နိပန္နော, ယေန ပဿေန နိပန္နော, တဿ ပါရိမန္တတော ပဋ္ဌာယ, ဒါယကဿ နိသိန္နဿ ဝါ ဌိတဿ ဝါ နိပန္နဿ ဝါ ဌပေတွာ ပသာရိတဟတ္ထံ ယံ အာသန္နတရံ အင်္ဂံ, တဿ ဩရိမန္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မိံ ဌတွာ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပန္တဿေဝ ပဝါရဏာ ဟောတိ, န တတော ပရံ.

ဤသို့လျှင် "အသန" (စားဆဲဖြစ်ခြင်း) စသော ပါဠိတို့၌ ရဟန်းသည် အကြင်စားဆဲဖြစ်သော ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဟတ္ထပါသ်၌ တည်သောသူက ရှေ့ရှုဆောင်အပ်သော အကြင်ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်သဖြင့် ပဝါရိတ်သင့်ခြင်းသို့ ရောက်သည်ကိုလည်းကောင်း သိရှိပြီး၍၊ ယခုအခါ အဘယ်သို့သော အကြောင်းကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်သည်ကို သိရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ချက် (ဝိနိစ္ဆယ) ကို သိအပ်၏—"အသနံ ဘောဇနံ" ဟူသော ပါဠ်၌ ရှေးဦးစွာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏—အကြင်ရဟန်းသည် ဆွမ်းတစ်လုံးမျှသော်လည်း မျိုအပ်ပြီးဖြစ်အံ့၊ ထိုရဟန်းသည် သပိတ်၊ ခံတွင်း၊ လက်တို့တွင် တစ်နေရာရာ၌ ဘောဇဉ်ငါးပါးတို့တွင် တစ်ခုခု ရှိနေပါလျက် အခြားသော ဘောဇဉ်ငါးပါးတွင် တစ်မျိုးမျိုးကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ သပိတ်၊ ခံတွင်း၊ လက်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခု၌မျှ ဘောဇဉ်မရှိဘဲ အာမိသ၏ အနံ့မျှသာ ထင်ရှားရှိပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ ခံတွင်းနှင့် လက်တို့၌ ဘောဇဉ်မရှိသော်လည်း သပိတ်၌ ရှိနေသေး၏၊ သို့သော် ထိုနေရာ၌ မစားလိုဘဲ ကျောင်းသို့ဝင်၍ စားလိုခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူအား ပေးလှူလိုခြင်းရှိရာ ထိုကြားကာလ၌ ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ—စား၍မပြီးသေးသော ဘောဇဉ်ရှိသူ၏ အဖြစ်သည် ပြတ်စဲသွားသောကြောင့်တည်း။ အကြင်ရဟန်းသည်လည်း အခြားအရပ်သို့သွား၍ စားလိုသဖြင့် ခံတွင်းရှိဆွမ်းကို မျိုပြီးလျှင် အကြွင်းအကျန်ကို ယူဆောင်၍ သွားစဉ် လမ်းခရီးအကြား၌ အခြားသော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ထိုရဟန်းအားလည်း ပဝါရဏာမဖြစ် (ပဝါရိတ်မသင့်) ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ သပိတ်၌ ရှိသော ဘောဇဉ်ကို မျိုရန်အလိုမရှိသကဲ့သို့ လက်၌ ရှိသော ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ ခံတွင်း၌ ရှိသော ဘောဇဉ်ကိုလည်းကောင်း မျိုရန်အလိုမရှိဘဲ ထိုခဏ၌ အခြားသော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ အကြောင်းမူကား သပိတ်ဟူသော ပုဒ်တစ်ခု၌ ဆိုအပ်ပြီးသော လက္ခဏာကို လက်၊ ခံတွင်းဟူသော အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌လည်း သိအပ်သောကြောင့်တည်း။ စင်စစ်မူကား ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဤနည်းလမ်းကို တိုက်ရိုက်ပြသထားပေ၏။ ထိုအဋ္ဌကထာ၌ "ခံတွင်းရှိ ဆွမ်းကို မျိုအပ်ပြီးပြီ၊ လက်ရှိဆွမ်းကို စားကြွင်းစားအား ပေးလို၏၊ သပိတ်ရှိဆွမ်းကို အခြားရဟန်းအား ပေးလို၏၊ အကယ်၍ ထိုခဏ၌ ပယ်မြစ်ပါက ပဝါရိတ်မသင့်" ဟု ဆိုထား၏။ "ဟတ္ထပါသ်၌ တည်သော" ဟူသော နေရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏—အကယ်၍ ရဟန်းသည် ထိုင်နေပါက တင်ပါး၏ နောက်ဘက်အစွန်းမှ စ၍လည်းကောင်း၊ ရပ်နေပါက ဖနောင့်၏ နောက်ဘက်အစွန်းမှ စ၍လည်းကောင်း၊ လျောင်းနေပါက လျောင်းအပ်သော နံပါး၏ ထိုဘက်အစွန်းမှ စ၍လည်းကောင်း၊ ဒါယကာ၏ ဆန့်တန်းထားသော လက်ကို ချန်လှပ်၍ အနီးဆုံးဖြစ်သော အင်္ဂါ၏ ဤဘက်အစွန်းဖြင့် ပိုင်းခြား၍ နှစ်တောင့်ထွာ (နှစ်တောင်နှင့် တစ်ထွာ) အကွာအဝေးကို "ဟတ္ထပါသ်" ဟု သိအပ်၏။ ထိုဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ ရပ်၍ ရှေ့ရှုဆောင်အပ်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်သော ရဟန်းအားသာ ပဝါရိတ်သင့်၏၊ ထိုဟတ္ထပါသ်၏ ပြင်ပမှ ဆောင်အပ်သော ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။

အဘိဟရတီတိ ဟတ္ထပါသဗ္ဘန္တရေ ဌိတော ဂဟဏတ္ထံ ဥပနာမေတိ. သစေ ပန အနန္တရနိသိန္နောပိ ဘိက္ခု ဟတ္ထေ ဝါ ဦရူသု ဝါ အာဓာရကေ ဝါ ဌိတပတ္တံ အနဘိဟရိတွာဝ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ဘတ္တပစ္ဆိံ အာနေတွာ ပုရတော ဘူမိယံ ဌပေတွာ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဤသကံ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ အပနာမေတွာ ဝါ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ထေရာသနေ နိသိန္နော ထေရော ဒူရေ နိသိန္နဿ ဒဟရဘိက္ခုဿ ပတ္တံ ပေသေတွာ ‘‘ဣတော ဩဒနံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ, ဂဏှိတွာ ပန ဂတော တုဏှီ တိဋ္ဌတိ, ဒဟရော ‘‘အလံ မယှ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ထေရဿ ဒူရဘာဝတော ဒူတဿ စ အနဘိဟရဏတောတိ. သစေ ပန ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု ‘‘ဣဒံ ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ.

‘ရှေးရှုဆောင်၏ (အဘိဟရတိ)’ ဟူသည်ကား ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ တည်နေသူက ခံယူစေရန် အနီးသို့ ကပ်ပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ ဘေးနား၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည်ပင် ဖြစ်သော်လည်း လက်၌သော်လည်းကောင်း၊ ပေါင်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်ခြေ၌သော်လည်းကောင်း တည်ရှိသော သပိတ်ကို ရှေးရှုမဆောင်ဘဲ ‘ထမင်းကို ယူပါ’ ဟု ပြောဆိုအံ့၊ ထိုထမင်းကို ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ ထမင်းတောင်းကို ယူဆောင်လာပြီး ရဟန်း၏ရှေ့ မြေပြင်၌ ချထားကာ ‘ယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် တောင်းကို အနည်းငယ် မြှောက်၍သော်လည်းကောင်း၊ စောင်း၍သော်လည်းကောင်း ‘ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားစဉ် ငြင်းပယ်လျှင်မူ ပဝါရိတ်သင့်သည်။ မထေရ်ကြီးနေရာ၌ ထိုင်နေသော မထေရ်သည် အဝေး၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းငယ်ထံသို့ သပိတ်ကို စေလွှတ်၍ ‘ဤသပိတ်ထဲမှ ထမင်းကို ယူပါ’ ဟု ပြောရာတွင်၊ သပိတ်ကို ယူသွားသော တမန်သည် ဆိတ်ဆိတ်သာ ရပ်နေသဖြင့် ရဟန်းငယ်က ‘တပည့်တော်အတွက် တော်ပါပြီ’ ဟု ငြင်းပယ်လျှင် ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— မထေရ်၏ အဝေး၌ ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တမန်က ရှေးရှုမဆောင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ သပိတ်ကို ယူဆောင်လာသော ရဟန်းက ‘ဤထမင်းကို ယူပါ’ ဟု ပြောဆိုလျှင်မူ ထိုထမင်းကို ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်သည်။

ပရိဝေသနာယ ဧကော ဧကေန ဟတ္ထေန ဩဒနပစ္ဆိံ ဧကေန ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူ ပရိဝိသတိ, တတြ စေ အညော အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ ပစ္ဆိံ ဓာရေဿာမိ, တွံ ဩဒနံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတိ, ပရိဝေသကော ဧဝ ပန တံ ဓာရေတိ, တသ္မာ သာ အဘိဟဋာဝ ဟောတိ. တတော ဒါတုကာမတာယ ဂဏှန္တံ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ ဟောတိ. သစေ [Pg.93] ပန ပရိဝိသကေန ဖုဋ္ဌမတ္တာဝ ဟောတိ, ဣတရောဝ နံ ဓာရေတိ, တတော ဒါတုကာမတာယ ဂဏှန္တံ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ကဋစ္ဆုနာ ဥဒ္ဓဋဘတ္တေ ပန ဟောတိ. ကဋစ္ဆုအဘိဟာရောယေဝ ဟိ တဿ အဘိဟာရော. ဒွိန္နံ သမဘာရေပိ ပဋိက္ခိပန္တော ပဝါရေတိယေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တေ ဒိယျမာနေ ဣတရော ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ ပိဒဟတိ, ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ကသ္မာ? အညဿ အဘိဟဋေ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ.

ဆွမ်းလုပ်ကျွေးသောအခါ ဒါယကာတစ်ဦးသည် လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ထမင်းတောင်းကိုလည်းကောင်း၊ လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဇွန်းကိုလည်းကောင်း ကိုင်၍ ရဟန်းတို့ကို ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာ၌ အခြားဒါယကာတစ်ဦးက လာပြီးလျှင် ‘ကျွန်ုပ် တောင်းကို ကိုင်ထားပါမည်၊ သင် ဆွမ်းလောင်းပါ’ ဟု ပြော၍ တောင်းကို ကိုင်ရုံမျှသာ ပြုလုပ်သော်လည်း ဆွမ်းလောင်းသူကိုယ်တိုင်ကသာ ထိုတောင်းကို မထားပါက ထိုဆွမ်းသည် ဆွမ်းလောင်းသူ ဆောင်ယူအပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတောင်းမှ ဆွမ်းလောင်းရန် ခပ်ယူစဉ် ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်သည်။ အကယ်၍ ဆွမ်းလောင်းသူက ထိရုံမျှသာ ထိထားပြီး အခြားသူကသာ ထိုဆွမ်းတောင်းကို မထားပါက ထိုတောင်းမှ ဆွမ်းလောင်းရန် ခပ်ယူစဉ် ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ သို့သော် ဇွန်းဖြင့် ခပ်ယူထုတ်ဆောင်ပြီးသော ဆွမ်း၌မူ ပဝါရိတ်သင့်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဇွန်းဖြင့် ရှေးရှုဆောင်ယူခြင်းသည်သာ ထိုဆွမ်းကို ရှေးရှုဆောင်ယူခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ နှစ်ဦးစလုံး အညီအမျှ ဆောင်ယူထားသော ဆွမ်း၌လည်း ငြင်းပယ်သော ရဟန်းသည် ပဝါရိတ်သင့်သည်သာဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုထားသည်။ အနီးရှိ အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ဆွမ်းလှူနေစဉ် အခြားရဟန်းတစ်ပါးက သပိတ်ကို လက်ဖြင့် ပိတ်ထားပါက ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— အခြားသူအတွက် ရှေးရှုဆောင်ယူလာသော ဆွမ်းကို ငြင်းပယ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီတိ ဧတ္ထ ဝါစာယ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ကာယေန အဘိဟဋံ ပန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘ငြင်းပယ်ခြင်း ထင်ရှား၏’ ဟူသော ပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— နှုတ်ဖြင့်သာ ရှေးရှုဆောင်အပ်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ ကိုယ်ဖြင့် ရှေးရှုဆောင်အပ်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကိုမူ ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်၏ဟု သိအပ်၏။

တတ္ထ ကာယေန ပဋိက္ခေပေါ နာမ အင်္ဂုလိံ ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ မစ္ဆိကဗီဇနိံ ဝါ စီဝရကဏ္ဏံ ဝါ စာလေတိ, ဘမုကာယ ဝါ အာကာရံ ကရောတိ, ကုဒ္ဓေါ ဝါ ဩလောကေတိ, ဝါစာယ ပဋိက္ခေပေါ နာမ ‘‘အလ’’န္တိ ဝါ, ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ ဝါ, ‘‘မာ အာကိရာ’’တိ ဝါ, ‘‘အပဂစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ; ဧဝံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိတ္တေ ပဝါရဏာ ဟောတိ.

ထိုစကားရပ်၌ ကိုယ်ဖြင့် ငြင်းပယ်ခြင်း မည်သည်ကား လက်ချောင်း၊ လက်၊ ယပ်တောင် သို့မဟုတ် သင်္ကန်းစွန်းကို လှုပ်ရှားခြင်း၊ မျက်ခုံးဖြင့် ငြင်းပယ်သည့် အမူအရာပြခြင်း၊ စိတ်ဆိုးလျက် ကြည့်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ နှုတ်ဖြင့် ငြင်းပယ်ခြင်း မည်သည်ကား ‘တော်ပါပြီ’ ဟုလည်းကောင်း၊ ‘မယူပါ’ ဟုလည်းကောင်း၊ ‘မလောင်းပါနှင့်’ ဟုလည်းကောင်း၊ ‘ဖဲသွားပါ’ ဟုလည်းကောင်း ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ တစ်ခုခုသော အခြင်းအရာဖြင့် ငြင်းပယ်လျှင် ပဝါရိတ်သင့်သည်။

ဧကော အဘိဟဋေ ဘတ္တေ ပဝါရဏာယ ဘီတော ဟတ္ထ အပနေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပတ္တေ ဩဒနံ အာကိရန္တံ ‘‘အာကိရ အာကိရ ကောဋ္ဋေတွာ ပူရေဟီ’’တိ ဝဒတိ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ‘‘အနာကိရဏတ္ထာယ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘‘အာကိရ ပူရေဟီ’တိ ဝဒန္တဿ နာမ ‘ကဿစိ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’တိ ဝတွာ ‘န ပဝါရေတီ’’’တိ အာဟ. အပရော ဘတ္တံ အဘိဟရန္တံ ဘိက္ခုံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကိံ အာဝုသော ဣတောပိ ကိဉ္စိ ဂဏှိဿသိ, ဒမ္မိ တေ ကိဉ္စီ’’တိ အာဟ. တတြာပိ ‘‘‘ဧဝံ နာဂမိဿတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘ပဝါရဏာ ဟောတီ’’’တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘‘ဂဏှိဿသီ’တိ ဝဒန္တဿ နာမ ‘ကဿစိ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’တိ ဝတွာ ‘န ပဝါရေတီ’’’တိ အာဟ.

ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆွမ်းလောင်းရန် ဆောင်ယူလာစဉ် ပဝါရိတ်သင့်မည်ကို ကြောက်သဖြင့် လက်ကို သပိတ်မှ ဖယ်လိုက်ပြီး သပိတ်ထဲသို့ ထပ်ကာထပ်ကာ ဆွမ်းလောင်းနေသော ဒါယကာအား ‘လောင်းပါ၊ လောင်းပါ၊ ဖိသိပ်ပြီး ပြည့်အောင် လောင်းပါ’ ဟု ပြောဆိုခဲ့လျှင် ဤနေရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက် မည်သို့ရှိသနည်း။ ထိုအရာ၌ မဟာသုမထေရ်ကမူ ‘မလောင်းစေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြောခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်သည်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ ‘“လောင်းပါ၊ ပြည့်အောင် ထည့်ပါ” ဟု ပြောနေသူအား ပဝါရိတ်သင့်သည်ဟူ၍ ရှိနိုင်ပါ့မလား’ ဟု ဆိုကာ ‘ပဝါရိတ်မသင့်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ အခြားရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆွမ်းသယ်ဆောင်လာသော ရဟန်းကို မြင်၍ ‘ငါ့ရှင်၊ ဤသပိတ်ထဲမှလည်း တစ်ခုခု ယူဦးမလား၊ သင့်အား တစ်ခုခု ပေးလိုသေးသည်’ ဟု ပြောဆို၏။ ထိုအရာ၌လည်း မဟာသုမထေရ်က ‘ဤသို့ ပြောလျှင် ရှေ့သို့ ထပ်မလာတော့ပေဟု တွေး၍ ပြောခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်သည်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ ‘“ယူဦးမလား” ဟု မေးမြန်းနေသူအား ပဝါရိတ်သင့်သည်ဟူ၍ ရှိနိုင်ပါ့မလား’ ဟု ဆိုကာ ‘ပဝါရိတ်မသင့်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ဧကော သမံသကံ ရသံ အဘိဟရိတွာ ‘‘ရသံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တံ သုတွာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ‘‘မစ္ဆရသံ မံသရသ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခိပတော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟောတိယေဝ. မံသံ ဝိသုံ ကတွာ ‘‘မံသရသံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတ္ထ စေ သာသပမတ္တမ္ပိ မံသခဏ္ဍံ အတ္ထိ[Pg.94], တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. သစေ ပန ပရိဿာဝိတော ဟောတိ, ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဘယတ္ထေရော အာဟ.

ဒါယကာတစ်ဦးသည် အသားဖတ်ပါသော ဟင်းရည်ကို ယူဆောင်လာပြီး ‘ဟင်းရည်ကို ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားရာတွင် ၎င်းကို ကြား၍ ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ ‘ငါးဟင်းရည်ကို ခံယူပါ၊ အသားဟင်းရည်ကို ခံယူပါ’ ဟု ပြောဆို၍ လျှောက်ထားလျှင်မူ ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်သည်။ ‘ဤအရာကို ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားရာ၌လည်း ပဝါရိတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်သည်။ အသားကို သီးခြားဖယ်ထုတ်၍ ‘အသားဟင်းရည်ကို ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားရာတွင် ထိုဟင်းရည်၌ မုန်ညင်းစေ့မျှလောက်သော အသားဖတ်လေး ရှိနေသေးပါက ၎င်းကို ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်သည်။ အကယ်၍ ဟင်းရည်ကို စစ်ထားပြီး ဖြစ်ပါက အပ်စပ်သည် (ပဝါရိတ်မသင့်) ဟု အဘယမထေရ်က မိန့်တော်မူသည်။

မံသရသေန အာပုစ္ဆန္တံ မဟာထေရော ‘‘မုဟုတ္တံ အာဂမေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ထာလကံ အာဝုသော အာဟရာ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ ကထန္တိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ‘‘အဘိဟာရကဿ ဂမနံ ပဌမံ ဥပစ္ဆိန္နံ, တသ္မာ ပဝါရေတီ’’တိ အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘အယံ ကုဟိံ ဂစ္ဆတိ, ကီဒိသံ ဧတဿ ဂမနံ, ဂဏှန္တဿာပိ နာမ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ပဝါရေတီ’’တိ အာဟ. ကဠီရပနသာဒီဟိ မိဿေတွာ မံသံ ပစန္တိ, တံ ဂဟေတွာ ‘‘ကဠီရသူပံ ဂဏှထ, ပနသဗျဉ္ဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝမ္ပိ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အပဝါရဏာရဟဿ နာမေန ဝုတ္တတ္တာ. သစေ ပန ‘‘မစ္ဆသူပံ မံသသူပ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ဝဒန္တိ, ပဝါရေတိ. မံသကရမ္ဗကော နာမ ဟောတိ, တံ ဒါတုကာမောပိ ‘‘ကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ; န ပဝါရေတိ. ‘‘မံသကရမ္ဗက’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ပန ပဝါရေတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗေသု မစ္ဆမံသမိဿကေသု.

ဒါယကာတစ်ဦးက အသားဟင်းရည်ဖြင့် ကပ်လှူရန် လျှောက်ထားစဉ် မထေရ်ကြီးက ‘ခဏစောင့်ဦး’ ဟု ဆိုကာ ‘ငါ့ရှင်၊ ခွက်ကို ယူခဲ့ပါ’ ဟု မိန့်တော်မူခဲ့လျှင် ဤနေရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက် မည်သို့ရှိသနည်း။ ထိုအရာ၌ မဟာသုမထေရ်ကမူ ‘ဆွမ်းလှူရန် လာသူ၏ သွားခြင်းကို ရှေးဦးစွာ တားဆီးဖြတ်တောက်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် ပဝါရိတ်သင့်သည်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ ‘ဤဒါယကာသည် ဘယ်ကို သွားသေးသနည်း၊ သူ၏ သွားခြင်းသည် မည်သို့သော သွားခြင်းမျိုးနည်း၊ ဆွမ်းခံယူရန် ပြင်ဆင်နေသူအား ပဝါရိတ်သင့်သည်ဟူ၍ ရှိပါ့မလား’ ဟု ဆိုကာ ‘ပဝါရိတ်မသင့်’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မျှစ်၊ ပိန္နဲသီး စသည်တို့နှင့် ရောနှော၍ အသားကို ချက်ထားပြီး ထိုဟင်းကို ယူဆောင်ကာ ‘မျှစ်ဟင်းရည်ကို ခံယူပါ၊ ပိန္နဲသီးဟင်းကို ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားကြလျှင် ထိုသို့ လျှောက်ထားသော်လည်း ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— ပဝါရိတ်မထိုက်သော ဟင်းလျာတို့၏ အမည်ဖြင့် လျှောက်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ‘ငါးဟင်းရည်၊ အသားဟင်းရည်’ ဟုလည်းကောင်း၊ ‘ဤအရာကို ခံယူပါ’ ဟုလည်းကောင်း လျှောက်ထားလျှင်မူ ပဝါရိတ်သင့်သည်။ အသားနှင့် ရောနှောထားသော အစာ (မံသကရမ္ဗက) ရှိရာ၊ ၎င်းကို လှူလိုသော်လည်း ‘ကရမ္ဗက (ရောနှောထားသောအစာ) ကို ခံယူပါ’ ဟု လျှောက်ထားလျှင် အပ်စပ်၏၊ ပဝါရိတ်မသင့်ပေ။ ‘အသားကရမ္ဗက’ ဟုလည်းကောင်း၊ ‘ဤအရာ’ ဟုလည်းကောင်း ပြောဆိုလျှောက်ထားလျှင်မူ ပဝါရိတ်သင့်သည်။ ငါး၊ အသားတို့နှင့် ရောနှောထားသော အစားအစာအားလုံး၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ယော ပန နိမန္တနေ ဘုဉ္ဇမာနော မံသံ အဘိဟဋံ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ မညမာနော ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရိတောဝ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မိဿကကထာ ပန ကုရုန္ဒိယံ သုဋ္ဌု ဝုတ္တာ. ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ – ပိဏ္ဍပါတစာရိကော ဘိက္ခု ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, န ပဝါရေတိ. ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ယေနာပုစ္ဆိတော, တဿ အတ္ထိတာယ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ‘‘ယာဂုမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ စေ ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ သမသမာ ဝါ, န ပဝါရေတိ. ယာဂု မန္ဒာ, ဘတ္တံ ဗဟုတရံ, ပဝါရေတိ. ဣဒဉ္စ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုံ, ကာရဏံ ပနေတ္ထ ဒုဒ္ဒသံ. ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဘတ္တံ ဗဟုကံ ဝါ သမံ ဝါ အပ္ပတရံ ဝါ ဟောတိ, ပဝါရေတိယေဝ. ဘတ္တံ ဝါ ယာဂုံ ဝါ အနာမသိတွာ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ စေ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ ဝါ သမကံ ဝါ ဟောတိ, ပဝါရေတိ. အပ္ပတရံ န ပဝါရေတိ. ဣဒဉ္စ ကရမ္ဗကေန န သမာနေတဗ္ဗံ. ကရမ္ဗကော ဟိ မံသမိဿကောပိ ဟောတိ အမံသမိဿကောပိ, တသ္မာ ‘‘ကရမ္ဗက’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ဣဒံ ပန ဘတ္တမိဿကမေဝ. ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဗဟုရသေ ဘတ္တေ ရသံ, ဗဟုခီရေ ခီရံ ဗဟုသပ္ပိမှိ စ [Pg.95] ပါယာသေ သပ္ပိံ ဂဏှထာတိ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ.

အကြင်ရဟန်းသည် ပင့်ဖိတ်ရာအရပ်၌ ဆွမ်းစားစဉ် ရှေးရှုဆောင်ယူအပ်သော အသားကို မိမိအား ရည်စူး၍ သတ်အပ်သော အသားဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်၍ ငြင်းပယ်အံ့၊ ထိုရဟန်းသည် ပဝါရိတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏ဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ ရောစပ်ထားသော (မိဿက) စကားနှင့် စပ်လျဉ်း၍မူ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ကောင်းစွာ ဖွင့်ဆိုအပ်ပြီ။ ထိုကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဤသို့ ဆိုအပ်၏ — ဆွမ်းခံလှည့်လည်သော ရဟန်းသည် ထမင်းနှင့် ရောစပ်ထားသော ယာဂုကို ယူဆောင်လာပြီးလျှင် “ယာဂုကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်အံ့၊ ထိုသို့ လျှောက်ရာ၌ ပဝါရိတ်မသင့်။ “ထမင်းကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်သော် ပဝါရိတ်သင့်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ အကြင် ထမင်းကို ပန်ကြားခဲ့သောကြောင့် ထိုထမင်း အမှန်တကယ် ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤစကား၌ ကုရုန္ဒီဆရာ၏ အလိုအာဘော်ကား — “ယာဂုနှင့် ရောစပ်ထားသော အစာကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်ရာ၌ အကယ်၍ ယာဂုက ပို၍များနေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အညီအမျှ ဖြစ်နေလျှင်သော်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်မသင့်။ အကယ်၍ ယာဂုကနည်းပြီး ထမင်းက ပို၍များနေပါက ပဝါရိတ်သင့်၏။ ဤစကားကိုလည်း အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်သောကြောင့် ငြင်းပယ်ခြင်းငှာ မတတ်ကောင်း၊ သို့သော်လည်း ဤနေရာ၌ အကြောင်းပြချက်ကို ကောင်းစွာ သိမြင်နိုင်ခဲ၏။ “ထမင်းနှင့် ရောစပ်ထားသော အစာကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်ရာ၌ ထမင်းသည် များသည်ဖြစ်စေ၊ ညီမျှသည်ဖြစ်စေ၊ နည်းသည်ဖြစ်စေ ပဝါရိတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထမင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယာဂုဟူ၍လည်းကောင်း အမည်ကို မထုတ်ဖော်ဘဲ “ရောစပ်ထားသော အစာကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်ရာ၌ အကယ်၍ ထမင်းက ပိုများလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ညီမျှလျှင်သော်လည်းကောင်း ပဝါရိတ်သင့်၏။ နည်းပါက ပဝါရိတ်မသင့်။ ဤစကားကိုလည်း ကရမ္ဗက (ခဲဖွယ်တစ်မျိုး) နှင့် မနှိုင်းယှဉ်အပ်။ မှန်၏၊ ကရမ္ဗကသည် အသားနှင့် ရောစပ်ထားသည်လည်း ရှိ၏၊ အသားနှင့် မရောစပ်ဘဲလည်း ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် “ကရမ္ဗကကို ခံယူပါဦး” ဟု လျှောက်သော် ပဝါရိတ်မသင့်။ ဤမိဿကမှာမူ ထမင်းနှင့် ရောစပ်ထားသော အစာသက်သက်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ပဝါရိတ်သင့်၏။ အရည်များသော ထမင်း၌ “အရည်ကို ခံယူပါဦး” ဟုလည်းကောင်း၊ နို့ရည်များသော ထမင်း၌ “နို့ရည်ကို ခံယူပါဦး” ဟုလည်းကောင်း၊ ထောပတ်များသော ဃနာထမင်း၌ “ထောပတ်ကို ခံယူပါဦး” ဟုလည်းကောင်း သီးခြားခွဲခြား၍ ပေးလှူရာ၌ ထိုအရည်စသည်တို့ကို ငြင်းပယ်သော ရဟန်းအား ပဝါရိတ်သင့်ခြင်းမရှိဟု ထိုကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။

ယော ပန ဂစ္ဆန္တော ပဝါရေတိ, သော ဂစ္ဆန္တောဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ. ကဒ္ဒမံ ဝါ ဥဒကံ ဝါ ပတွာ ဌိတေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာ နဒီ ပူရာ ဟောတိ, နဒီတီရေ ဂုမ္ဗံ အနုပရိယာယန္တေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အထ နာဝါ ဝါ သေတု ဝါ အတ္ထိ, တံ အဘိရုဟိတွာပိ စင်္ကမန္တေနဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ဂမနံ န ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ယာနေ ဝါ ဟတ္ထိအဿပိဋ္ဌေ ဝါ စန္ဒမဏ္ဍလေ ဝါ သူရိယမဏ္ဍလေ ဝါ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ယာဝ မဇ္ဈနှိကံ, တာဝ တေသု ဂစ္ဆန္တေသုပိ နိသိန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော ဌိတော ပဝါရေတိ, ဌိတေနေဝ, ယော နိသိန္နော ပဝါရေတိ, နိသိန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တံ တံ ဣရိယာပထံ ကောပေန္တေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. ယော ဥက္ကုဋိကော နိသီဒိတွာ ပဝါရေတိ, တေန ဥက္ကုဋိကေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ပလာလပီဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ နိသီဒနကံ ဒါတဗ္ဗံ. ပီဌကေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန အာသနံ အစာလေတွာဝ စတဿော ဒိသာ ပရိဝတ္တန္တေန ဘုဉ္ဇိတုံ လဗ္ဘတိ. မဉ္စေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ သံသရိတုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပန နံ သဟ မဉ္စေန ဥက္ခိပိတွာ အညတြ နေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. နိပဇ္ဇိတွာ ပဝါရိတေန နိပန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပရိဝတ္တန္တေန ယေန ပဿေန နိပန္နော, တဿ ဌာနံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗံ.

အကြင်ရဟန်းသည် ခရီးသွားရင်း ပဝါရိတ်သင့်အံ့၊ ထိုရဟန်းသည် သွားရင်းသာလျှင် စားခွင့်ရှိ၏။ ညွန်ပျောင်း သို့မဟုတ် ရေသို့ရောက်၍ ရပ်နေသောရဟန်းသည် (ထပ်မံစားလိုပါက) အတိရိတ်ဝိနည်းကံကို ပြုစေအပ်၏။ အကယ်၍ ခရီးအကြား၌ မြစ်ရေပြည့်နေပါက မြစ်ကမ်းပါးရှိ ချုံတစ်ချုံကို လှည့်ပတ်သွားလာလျက် စားအပ်၏။ သို့မဟုတ် လှေ သို့မဟုတ် တံတားရှိပါက ထိုလှေ သို့မဟုတ် တံတားပေါ်သို့ တက်၍လည်း စင်္ကြန်သွားလျက်သာလျှင် စားအပ်၏၊ သွားခြင်းဣရိယာပုထ်ကို မဖြတ်အပ်။ ယာဉ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ဆင်ကျော မြင်းကျော၌သော်လည်းကောင်း၊ ลဝန်းဗိမာန် သို့မဟုတ် နေဝန်းဗိမာန်၌သော်လည်းကောင်း ထိုင်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် မွန်းတည့်ချိန်တိုင်အောင် ထိုယာဉ်စသည်တို့ သွားနေကြသော်လည်း ထိုင်လျက်သာလျှင် စားအပ်၏။ မတ်တတ်ရပ်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် မတ်တတ်ရပ်လျက်သာလျှင်၊ ထိုင်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ထိုင်လျက်သာလျှင် စားအပ်၏။ ထိုထိုဣရိယာပုထ်ကို ပြောင်းလဲပျက်စီးစေသော ရဟန်းသည် အတိရိတ်ဝိနည်းကံကို ပြုစေအပ်၏။ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျက်သာလျှင် စားအပ်၏။ ထိုရဟန်း၏အောက်၌ ကောက်ရိုးထိုင်ခုံ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခုသော ထိုင်ခုံငယ်ကို ပေးအပ်၏။ လှည့်၍ရသော ထိုင်ခုံငယ်၌ ထိုင်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ထိုင်နေသောနေရာကို မရွှေ့မလှုပ်စေဘဲ တင်ပါးကို မရွှေ့ဘဲ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်လည်လျက် စားခွင့်ရှိ၏။ ညောင်စောင်း (ကုတင်) ပေါ်၌ ထိုင်လျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ဤဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ထိုဘက်သို့လည်းကောင်း ရွှေ့ခွင့်မရှိ။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းကို ညောင်စောင်းနှင့်တကွ မြှောက်၍ အခြားနေရာသို့ ဆောင်ယူကြပါက သင့်လျော်၏။ လျောင်းလျက် ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းသည် လျောင်းလျက်သာလျှင် စားအပ်၏။ ဘေးစောင်းပြောင်းလဲလိုပါကလည်း မိမိလျောင်းနေသော ဘေးစောင်း၏ နေရာအပိုင်းအခြားကို မကျော်လွန်စေအပ်။

အနတိရိတ္တန္တိ န အတိရိတ္တံ; န အဓိကန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ယသ္မာ ကပ္ပိယကတာဒီဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ အကတံ ဝါ ဂိလာနဿ အနဓိကံ ဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘အကပ္ပိယကတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အကပ္ပိယကတန္တိ ယံ တတ္ထ ဖလံ ဝါ ကန္ဒမူလာဒိ ဝါ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ကပ္ပိယံ အကတံ; ယဉ္စ အကပ္ပိယမံသံ ဝါ အကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ, ဧတံ အကပ္ပိယံ နာမ. တံ အကပ္ပိယံ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ အတိရိတ္တံ ကတမ္ပိ အကပ္ပိယကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတန္တိ ဘိက္ခုနာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံယေဝ ပုရိမနယေနေဝ အတိရိတ္တံ ကတံ. အနုစ္စာရိတကတန္တိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတုံ အာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဤသကမ္ပိ အနုက္ခိတ္တံ ဝါ အနပနာမိတံ ဝါ ကတံ. အဟတ္ထပါသေ ကတန္တိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတုံ အာဂတဿ ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌိတေန ကတံ. အဘုတ္တာဝိနာ ကတန္တိ ယော ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ အတိရိတ္တံ ကရောတိ, တေန ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ဘောဇနံ အဘုတ္တေန ကတံ. ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတန္တိ ဣဒံ ဥတ္တာနမေဝ. အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ အဝုတ္တန္တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဧဝံ အဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမေဟိ [Pg.96] သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ ယံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ အကတံ, ယဉ္စ န ဂိလာနာတိရိတ္တံ, တဒုဘယမ္ပိ အနတိရိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“အနတိရိတ္တ” ဟူသည်မှာ အပိုအလျှံ မဟုတ်သော၊ မပိုမလျှံသော အရာဟု အနက်ရ၏။ ထိုအနတိရိတ္တခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ကပ္ပိယကတ အစရှိသော ဝိနည်းကံပြုပုံ အခြင်းအရာ ခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် မပြုအပ်သည်သော်လည်းဖြစ်အံ့၊ သို့မဟုတ် ဂိလာနရဟန်းအတွက် အပိုအလျှံမဟုတ်သည်သော်လည်းဖြစ်အံ့၊ ထို့ကြောင့် ပုဒ်ဝိဘတ်ခွဲခြားရာ (ပဒဘာဇနီ) ၌ “အကပ္ပိယကတံ” အစရှိသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်၏။ ထိုစကားရပ်၌ “အကပ္ပိယကတံ” ဟူသည်မှာ သပိတ်ထဲရှိ အကြင်အသီး သို့မဟုတ် အကြင် သစ်ဥသစ်မြစ် အစရှိသည်တို့ကို ရဟန်းတို့၏ အပ်စပ်အောင်ပြုခြင်း (သမဏကပ်) ငါးပါးတို့ဖြင့် အပ်စပ်အောင် မပြုအပ်သော အရာနှင့်၊ အကြင် မအပ်စပ်သော အသားကြီး သို့မဟုတ် မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ် ဖြစ်အံ့၊ ဤမအပ်စပ်သော အသီး၊ သစ်ဥသစ်မြစ်၊ မအပ်သော အသားကြီး၊ မအပ်သော ဘောဇဉ်ကို “အကပ္ပိယ” မည်၏။ ထိုမအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို “ဤမျှဖြင့် ငါ့အတွက် အလုံးစုံ လုံလောက်ပါပြီ” ဟု ဤသို့ အတိရိတ်ဝိနည်းကံ ပြုအပ်သော်လည်း “အကပ္ပိယကတ” (မအပ်စပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ပြုအပ်သော အတိရိတ်) ဟု သိအပ်၏။ “အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတံ” ဟူသည်မှာ ရဟန်းက အကပ်မခံအပ်သေးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုပင် ရှေ့နည်းအတိုင်း “ဤမျှဖြင့်...” ဟု အတိရိတ် ပြုအပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ “အနုစ္စာရိတကတံ” ဟူသည်မှာ အပ်စပ်အောင် (အတိရိတ်) ပြုစေရန် လာသောရဟန်းက စဉ်းငယ်မျှပင် မမြှောက်အပ် သို့မဟုတ် ဝိနည်းဓိုရ်ဘက်သို့ ညွတ်မပေးအပ်ဘဲ ပြုအပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ “အဟတ္ထပါသေ ကတံ” ဟူသည်မှာ အတိရိတ် ပြုပေးရန် လာသောရဟန်း၏ လက်တစ်ကမ်း (ဟတ္ထပါသ်) ပြင်ပ၌ ရပ်နေသော ဝိနည်းဓိုရ်က ပြုအပ်သော အတိရိတ်ကို ဆိုလိုသည်။ “အဘုတ္တာဝိနာ ကတံ” ဟူသည်မှာ “ဤမျှဖြင့် ငါ့အတွက် အလုံးစုံ လုံလောက်ပါပြီ” ဟု အတိရိတ်ပြုပေးသော ထိုဝိနည်းဓိုရ်သည် ပဝါရိတ်သင့်လောက်သော (ဝလင်စွာ) စားပြီးသူ မဟုတ်ဘဲ ပြုအပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ “စားပြီး၍ ပဝါရိတ်သင့်လျက် နေရာမှ ထပြီးသူက ပြုအပ်သည်” ဟူသော ဤအင်္ဂါရပ်ကား ရှင်းလင်းပေါ်လွင်ပြီးသား ဖြစ်၏။ “အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ အဝုတ္တံ” ဟူသည်မှာ “ဤမျှဖြင့် ငါ့အတွက် အလုံးစုံ လုံလောက်ပါပြီ” ဟု နှုတ်မြွက်၍ မပြောဆိုအပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤသို့လျှင် ဤဝိနည်းကံပြုပုံ အခြင်းအရာ ခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် အပ်စပ်သော အတိရိတ်ဖြစ်အောင် မပြုအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့် ဂိလာနရဟန်း၏ အပိုအလျှံ မဟုတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် နှစ်ပါးစုံကိုပင် “အနတိရိတ္တ” ဟု သိအပ်၏။

အတိရိတ္တံ ပန တဿေဝ ပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစေတ္ထ ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတီတိ အနန္တရေ နိသိန္နဿ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တတော ဧကမ္ပိ သိတ္ထံ ဝါ မံသဟီရံ ဝါ ခါဒိတွာ ကတမ္ပိ ဘုတ္တာဝိနာဝ ကတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေနာတိ ဧတ္ထ ပန အသမ္မောဟတ္ထံ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဒွေ ဘိက္ခူ ပါတောဝ ဘုဉ္ဇမာနာ ပဝါရိတာ ဟောန္တိ – ဧကေန တတ္ထေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဣတရေန နိစ္စဘတ္တံ ဝါ သလာကဘတ္တံ ဝါ အာနေတွာ ဥပဍ္ဎံ တဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တေ အာကိရိတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ သေသံ တေန ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယဉှိ တဿ ဟတ္ထေ လဂ္ဂံ, တံ အကပ္ပိယံ ဟောတိ. သစေ ပန ပဌမံ နိသိန္နော ဘိက္ခု သယမေဝ တဿ ပတ္တတော ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ, ဟတ္ထဓောဝနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဧဝံ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပုန ကိဉ္စိ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ပတ္တေ အာကိရန္တိ, ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ. ယေန အကတံ, တေန ကာတဗ္ဗံ. ယဉ္စ အကတံ, တံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ယေန အကတ’’န္တိ အညေန ဘိက္ခုနာ ယေန ပဌမံ န ကတံ, တေန ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ယဉ္စ အကတ’’န္တိ ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, တေနာပိ ယံ အကတံ တံ ကာတဗ္ဗံ. ပဌမဘာဇနေ ပန ကာတုံ န လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ဟိ ကရိယမာနံ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ကတံ ဟောတိ, တသ္မာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ကတံ ပန တေန ဘိက္ခုနာ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အတိရိတ္တ (အပိုအလျှံဖြစ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်) ကို ထိုအနတိရိတ္တ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်နည်းဖြင့် သိအပ်၏။ စိုးစဉ်းအနည်းငယ် ဆိုဖွယ်အထူးကား ဤအတိရိတ်ဖြစ်အောင်ပြုရာ၌ 'စားပြီးသူသည်သာ ပြုအပ်သည်ဖြစ်၏' ဟူသည်မှာ အခြားမဲ့နေရာ၌ ထိုင်နေသော သဘောတူသော ရဟန်း၏သပိတ်မှ ထုတ်ဆောင်၍ ထမင်းလုံး တစ်လုံးမျှကိုလည်းကောင်း၊ အသားမျှင် တစ်မျှင်မျှကိုလည်းကောင်း ခဲစားပြီး၍ ပြုအပ်သော အတိရိတ္တသည်လည်း စားပြီးသူသည်သာ ပြုအပ်ရာရောက်၏ဟု သိအပ်၏။ 'နေရာမှ မထဘဲ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ မတွေဝေစေခြင်းအကျိုးငှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား— ရဟန်းနှစ်ပါးတို့သည် နံနက်စောစော၌ပင် စားကုန်စဉ် ပဝါရိတ်သင့်ကုန်အံ့။ တစ်ပါးသော ရဟန်းသည် ထိုပဝါရိတ်သင့်ရာအရပ်၌ပင် ထိုင်နေရအံ့၊ ထိုင်နေသောရဟန်းမှ အခြားသောရဟန်းသည် နိစ္စဘတ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ စာရေးတံဆွမ်းကိုသော်လည်းကောင်း ဆောင်ယူ၍ တစ်ဝက်ကို ထိုထိုင်နေသောရဟန်း၏သပိတ်၌ လောင်းထည့်၍ လက်ကိုဆေးပြီးလျှင် အကြွင်းကို ထိုရဟန်းအား အပ်သည်ကို ပြုစေပြီး၍ (အတိရိတ်ဝိနည်းကံ ပြုစေပြီး၍) စားအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဘတ်ကို ဆောင်ယူလာသော ထိုရဟန်း၏လက်၌ မိမိသပိတ်မှယူ၍ ပေးစဉ်က ကပ်နေသော အကြင်ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ရှိအံ့၊ ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် မအပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် လက်ကိုဆေးပြီး၍ အကြွင်းကို ထိုရဟန်းအား အပ်သည်ကို ပြုစေပြီး၍ စားရာ၏။ ဆက်ဦးအံ့— အကယ်၍ ရှေးဦးစွာ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ထိုရဟန်း၏သပိတ်မှ လက်ဖြင့် ယူအံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လျှင် လက်ဆေးဖွယ်ကိစ္စ မရှိ။ ဆက်ဦးအံ့— ဤသို့ အပ်သည်ကို ပြုစေပြီး၍ စားနေစဉ် တစ်ဖန် ဟင်းလျာကိုသော်လည်းကောင်း၊ ခဲဖွယ်ကိုသော်လည်းကောင်း သပိတ်၌ အကယ်၍ လောင်းထည့်ကုန်အံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် ရှေးဦးစွာ အပ်သည်ကို ပြုအပ်ပြီးသော ရဟန်းသည် နောက်တစ်ဖန် ပြုခွင့်ကို မရ။ အကြင်ရဟန်းသည် ရှေးဦးစွာ မပြုအပ်သေး၊ ထိုရဟန်းသည် ပြုအပ်၏။ အကြင်ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုလည်း မပြုအပ်သေး၊ ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို အပ်သည်ဖြစ်အောင် ပြုအပ်၏။ 'မပြုအပ်သေးသော ရဟန်းသည်' ဟူသည်ကား အခြားသော ရှေးဦးစွာ မပြုအပ်သေးသော ရဟန်းသည် ပြုထိုက်၏။ 'မပြုအပ်သေးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုလည်း' ဟူသည်ကား ရှေးဦးစွာ အပ်သည်ကို ပြုအပ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကြင်မပြုအပ်သေးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ပြုနိုင်၏။ သို့သော်လည်း ပထမခွက်၌ ပြုခွင့်မရ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုပထမခွက်၌ နောက်ထပ်ပြုအပ်သော် ရှေးဦးစွာ ပြုအပ်ပြီးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့်တကွ ပြုအပ်သည်မည်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် အခြားသောခွက်၌ ပြုအပ်၏ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ အလိုရှိ၏။ ဆက်ဦးအံ့— ဤသို့ ပြုအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ထိုရဟန်းသည် ရှေးဦးစွာ ပြုအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့်တကွ စားခြင်းငှာ အပ်၏။

ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန စ န ကေဝလံ ပတ္တေယေဝ, ကုဏ္ဍေပိ ပစ္ဆိယမ္ပိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပုရတော ဌပေတွာ ဩနာမိတဘာဇနေ ကာတဗ္ဗံ. တံ သစေပိ ဘိက္ခုသတံ ပဝါရိတံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပ္ပဝါရိတာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယေန ပန ကပ္ပိယံ ကတံ, တဿ န ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ပဝါရေတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အဝဿံ ဘုဉ္ဇနကေ မင်္ဂလနိမန္တနေ နိသီဒါပေန္တိ, အတိရိတ္တံ ကာရေတွာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ တတ္ထ အညော ဘိက္ခု နတ္ထိ, အာသနသာလံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ ပတ္တံ ပေသေတွာ ကာရေတဗ္ဗံ. ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ပန အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ဌိတံ န ကာတဗ္ဗံ. သစေ အာသနသာလာယံ အဗျတ္တော ဘိက္ခု ဟောတိ, သယံ ဂန္တွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အာနေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

အပ်သည်ကို (အတိရိတ်ဝိနည်းကံကို) ပြုသော ရဟန်းသည် သပိတ်၌သာ ပြုအပ်သည်မဟုတ်၊ ထမင်းအိုး၌လည်းကောင်း၊ တောင်း၌လည်းကောင်း၊ အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသောအရပ်၌ ရှေ့၌ထား၍ ညွတ်စေအပ်သော ခွက်၌ ပြုအပ်၏။ ထိုဘောဇဉ်ကို ရဟန်းပေါင်းတစ်ရာ ပဝါရိတ်သင့်ပြီး ဖြစ်စေဦးတော့၊ အလုံးစုံသောရဟန်းတို့အား စားခြင်းငှာ အပ်၏၊ ပဝါရိတ်မသင့်သော ရဟန်းတို့အားလည်း စားခြင်းငှာ အပ်၏။ ဆက်ဦးအံ့— အကြင်ဝိနည်းဓိုရ်ရဟန်းသည် အပ်သည်ကို ပြုပြီ၊ ထိုရဟန်းအား စားခြင်းငှာ မအပ်။ ပဝါရိတ်သင့်ပြီး၍ ဆွမ်းအလို့ငှာ ရွာသို့ဝင်သော ရဟန်းကို သပိတ်ကိုယူ၍ မချွတ်ဧကန် စားအပ်ရာဖြစ်သော မင်္ဂလာပင့်ဖိတ်ရာအရပ်၌ အကယ်၍ ထိုင်စေကုန်အံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လင့်ကစား အတိရိတ်ကို (အပိုအလျှံကို) ပြုစေပြီး၍သာ စားအပ်၏။ ထိုပင့်ဖိတ်ရာအရပ်၌ အခြားသော ဝိနည်းဓိုရ်လုပ်မည့်ရဟန်း မရှိအံ့၊ ဤသို့ရှိလတ်သော် ဆွမ်းစားဇရပ်သို့သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းသို့သော်လည်းကောင်း သပိတ်ကို စေလွှတ်၍ အတိရိတ်ဝိနည်းကံကို ပြုစေအပ်၏။ ဆက်ဦးအံ့— ထိုသို့ပင် စေလွှတ်၍ ပြုနိုင်သော်လည်း အပ်သည်ကို ပြုသော ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် လူ သာမဏေတို့၏ လက်၌တည်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို မပြုအပ်။ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်၌ မကျွမ်းကျင်သော ရဟန်း အကယ်၍ ရှိအံ့၊ ဤသို့ရှိလတ်သော် ကိုယ်တိုင်သွား၍ အပ်သည်ကို ပြုစေပြီး၍ ဆောင်ယူကာ စားအပ်၏။

ဂိလာနာတိရိတ္တန္တိ [Pg.97] ဧတ္ထ န ကေဝလံ ယံ ဂိလာနဿ ဘုတ္တာဝသေသံ ဟောတိ, တံ ဂိလာနာတိရိတ္တံ; အထ ခေါ ယံကိဉ္စိ ဂိလာနံ ဥဒ္ဒိဿ အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ ယဒါ ဝါ ဣစ္ဆတိ, တဒါ ခါဒိဿတီတိ အာဟဋံ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဂိလာနာတိရိတ္တ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ယာမကာလိကာဒီသု အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ, တံ အသံသဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. သစေ ပန အာမိသသံသဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, အာဟာရတ္ထာယပိ အနာဟာရတ္ထာယပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

'ဂိလာနာတိရိတ္တ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ မကျန်းမာသူ၏ စားပြီးကျန်သော အကြွင်းအကျန်သည်သာ ဂိလာနာတိရိတ္တမည်သည် မဟုတ်သေး။ အဟုတ်ကား— မကျန်းမာသူကို ရည်စူး၍ ယနေ့၌သော်လည်းကောင်း၊ နက်ဖြန်၌သော်လည်းကောင်း၊ အကြင်အခါ၌ စားခြင်းငှာ အလိုရှိအံ့၊ ထိုအခါ၌ စားလတံ့ဟု ကြံ၍ ဆောင်ယူအပ်သော အလုံးစုံသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို 'ဂိလာနာတိရိတ္တ' ဟူ၍ သိအပ်၏။ ယာမကာလိကအစရှိသော အာဟာရတို့တွင် အကြင်အာဟာရကို မျိုတိုင်း မျိုတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဖြစ်၏၊ ထိုအာဟာရကို ဆွမ်းစသော အာမိသနှင့် မရောအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်၏အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။ ဆက်ဦးအံ့— အကယ်၍ ဆွမ်းစသော အာမိသနှင့် ရောစပ်ကုန်အံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လျှင် အာဟာရအကျိုးငှာလည်းကောင်း၊ အာဟာရအကျိုးငှာ မဟုတ်သော်လည်းကောင်း ခံယူပြီး၍ မျိုသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ်သာ ဖြစ်၏။

၂၄၁. သတိ ပစ္စယေတိ ယာမကာလိကံ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ, သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ တေန တေန ဥပသမေတဗ္ဗကေ အာဗာဓေ သတိ တဿ ဥပသမနတ္ထံ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၄၁. 'အကြောင်း (ပစ္စယ) ရှိသော်' ဟူသည်ကား မွတ်သိပ်ဆာလောင်ခြင်း ရှိလတ်သော် မွတ်သိပ်ဆာလောင်ခြင်းကို ဖြတ်ခြင်းအကျိုးငှာ ယာမကာလိကကိုလည်းကောင်း၊ ထိုထိုဆေးဖြင့် ငြိမ်းပျောက်စေအပ်သော အနာရှိလတ်သော် ထိုအနာငြိမ်းပျောက်ခြင်းအကျိုးငှာ သတ္တာဟကာလိကနှင့် ယာဝဇီဝိကကိုလည်းကောင်း သုံးစွဲသောရဟန်းအား အာပတ်မရှိ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောပုဒ်အပေါင်းသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည်သာတည်း။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကထိနသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပြုထိုက်သောအမှုကို မပြုခြင်း၊ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်၏။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိ။ စိတ်နှင့်တကွမဖြစ်။ ပညတ်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ရှိ၏။ ကာယကံရှိ၏။ ဝစီကံရှိ၏။ စိတ်သုံးမျိုးရှိ၏။ သုံးပါးသော ဝေဒနာရှိ၏။ ဤသို့ အပြီးတည်း။

ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ပထမပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၄၂. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – အနာစာရံ အာစရတီတိ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဥပနန္ဓီတိ ဥပနာဟံ ဇနေန္တော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အတ္တနော ကောဓံ ဗန္ဓိ; ပုနပ္ပုနံ အာဃာတံ ဇနေသီတိ အတ္ထော. ဥပနဒ္ဓေါ ဘိက္ခူတိ သော ဇနိတဥပနာဟော ဘိက္ခု.

၂၄၂. ခြောက်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ 'အနာစာရကို ကျင့်၏' ဟူသည်ကား ပညတ်တော်ကို ကျူးလွန်မှုကို ပြု၏။ 'ရန်ငြှိုးဖွဲ့အပ်၏' ဟူသည်ကား ရန်ငြှိုးကို ဖြစ်စေလျက် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၌ မိမိ၏အမျက်ဒေါသကို ဖွဲ့ပြီ၊ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဒေါသကို ဖြစ်စေပြီဟု အနက်ရ၏။ 'ရန်ငြှိုးဖွဲ့အပ်သော ရဟန်း' ဟူသည်ကား ဖြစ်စေအပ်သော ရန်ငြှိုးရှိသော ရဟန်းတည်း။

၂၄၃. အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာတိ အဘိဟရိတွာ ‘‘ဟန္ဒ ဘိက္ခု ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝါရေယျ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘ဟန္ဒ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိံ အနုဒ္ဓရိတွာ သာဓာရဏမေဝ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏာယ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာဝတကံ ဣစ္ဆသိ တာဝတကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာနန္တိ ပဝါရိတဘာဝံ ဇာနန္တော. တံ ပနဿ ဇာနနံ ယသ္မာ တီဟာကာရေဟိ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဇာနာတိ နာမ သာမံ ဝါ ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. အာသာဒနာပေက္ခောတိ အာသာဒနံ စောဒနံ မင်္ကုကရဏဘာဝံ အပေက္ခမာနော.

၂၄၃. 'ရှေးရှုဆောင်ယူ၍ ဖိတ်မန်အံ့' ဟူသည်ကား ဆောင်ယူ၍ 'ရော့ ရဟန်း၊ ခဲမူလည်း ခဲပါလော့၊ စားမူလည်း စားပါလော့' ဟု ဤသို့ ဖိတ်မန်အံ့။ ပုဒ်အဖွင့်၌မူကား 'ရော့ ရဟန်းတို့' အစရှိသော စကားကို ထုတ်ဆောင်တော်မမူဘဲ အများအားဖြင့် ဆက်ဆံသည်သာဖြစ်သော အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏာ၏ အနက်ကို ပြခြင်းငှာ 'အလိုရှိသရွေ့ ယူပါလော့' ဟု မိန့်တော်မူအပ်၏။ 'သိလျက်' ဟူသည်မှာ ပဝါရိတ်သင့်ပြီးသူ၏အဖြစ်ကို သိလျက်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုရဟန်း၏ သိခြင်းသည် အကြောင်းသုံးပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်သောကြောင့် 'မိမိကိုယ်တိုင်သော်လည်းကောင်း သိ၏' အစရှိသောနည်းဖြင့် ပုဒ်အဖွင့်ကို မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်၏။ 'အရှက်ရစေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်ဖြစ်၍' ဟူသည်ကား အပြစ်တင်ခြင်းကို (သို့မဟုတ်) မျက်နှာမသာမယာ ဖြစ်အောင်ပြုတတ်သည်၏အဖြစ်ကို ရှုငဲ့သည်ဖြစ်၍ ဖိတ်မန်အံ့။

ပဋိဂ္ဂဏှာတိ [Pg.98] အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ယဿ အဘိဟဋံ တသ္မိံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေ အဘိဟာရကဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ဣတရဿ ပန သဗ္ဗော အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တော, ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အဘိဟာရကဿေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယတ္တာ ပါကဋမေဝ.

'ခံယူအံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဖြစ်၏' ဟူသည်ကား အကြင်ရဟန်းဖို့ ရှေးရှုဆောင်ယူအပ်၏၊ ထိုရဟန်း ခံယူလတ်သော် ဆောင်ယူလာသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ အခြားသောရဟန်း၏ အာပတ်အပြားအားလုံးကိုမူ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးပြီ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌မူကား အာပတ်အားလုံးကို ဆောင်ယူသောရဟန်းအတွက်သာ သိအပ်၏။ ကြွင်းသောပုဒ်အပေါင်းသည် ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့သည့်နည်းတူ ထင်ရှားလှပေ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သုံးပါးသော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိ၏။ ဝီတိက္ကမသညာမရှိလျှင် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိ၏။ စိတ်နှင့်တကွဖြစ်၏။ လောက၌ အပြစ်ရှိ၏။ ကာယကံရှိ၏။ ဝစီကံရှိ၏။ အကုသိုလ်စိတ်ရှိ၏။ ဒုက္ခဝေဒနာရှိ၏။ ဤသို့ အပြီးတည်း။

ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၄၇. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇောတိ ဂိရိမှိ အဂ္ဂသမဇ္ဇော, ဂိရိဿ ဝါ အဂ္ဂဒေသေ သမဇ္ဇော. သော ကိရ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဘဝိဿတီတိ နဂရေ ဃောသနာ ကရိယတိ, နဂရဿ ဗဟိဒ္ဓါ သမေ ဘူမိဘာဂေ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ မဟာဇနကာယော သန္နိပတတိ, အနေကပ္ပကာရာနိ နဋနာဋကာနိ ပဝတ္တန္တိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ မဉ္စာတိမဉ္စေ ဗန္ဓန္တိ. သတ္တရသဝဂ္ဂိယာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ဒဟရာဝ ဥပသမ္ပန္နာ, တေ ‘‘နာဋကာနိ အာဝုသော ပဿိဿာမာ’’တိ တတ္ထ အဂမံသု. အထ နေသံ ဉာတကာ ‘‘အမှာကံ အယျာ အာဂတာ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ နှာပေတွာ ဝိလိမ္ပေတွာ ဘောဇေတွာ အညမ္ပိ ပူဝခါဒနီယာဒိံ ဟတ္ထေ အဒံသု. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿာ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ပဿိတွာ’’တိအာဒိ.

၂၄၇. ခုနစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ ‘ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇ’ ဟူသည် တောင်၌ဖြစ်သော ကောင်းမြတ်သော ပွဲသဘင် သို့မဟုတ် တောင်၏ မြတ်သောအရပ်၌ ဖြစ်သော ပွဲသဘင်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုပွဲသဘင်သည် ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မြို့တွင်း၌ ကြေညာကြွေးကြော်ကြ၏။ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ပြင်ပ တောင်ရိပ်ရှိ ညီညွတ်သော မြေပြင်၌ လူအများ စုဝေးကြပြီး အမျိုးမျိုးသော ကချေသည်တို့၏ ကပြသီဆိုတီးမှုတ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ ထိုကပွဲများကို ကြည့်ရှုရန်အတွက် ညောင်စောင်းအဆင့်ဆင့် သို့မဟုတ် ထိုင်ခုံအဆင့်ဆင့်တို့ကို ဆောက်လုပ်ကြကုန်၏။ သတ္တရသဝဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် (ဦးနဝီသတိဝဿ) သိက္ခာပုဒ်ကို မပညတ်တော်မူသေးမီ အသက်နှစ်ဆယ်မပြည့်သေးသော ငယ်ရွယ်သူများသာ ဖြစ်ကြလျက် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြကုန်၏။ ထိုသတ္တရသဝဂ္ဂီရဟန်းငယ်တို့သည် “ငါ့ရှင်တို့... ကချေသည်တို့၏ ကပြသီဆိုတီးမှုတ်မှုများကို သွားရောက်ကြည့်ရှုကြစို့” ဟု တိုင်ပင်ကာ ထိုပွဲသဘင်သို့ သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းငယ်တို့၏ ဆွေမျိုးများက “ငါတို့၏ အရှင်ကလေးများ လာကြပြီ” ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြလျက် ရေချိုးပေးခြင်း၊ နံ့သာလိမ်းကျံပေးခြင်း၊ ဆွမ်းကျွေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြပြီး အခြားသော မုန့်ခဲဖွယ်စသည်တို့ကိုလည်း လက်၌ ပေးအပ်လိုက်ကြကုန်၏။ ထိုဆွေမျိုးများကို ရည်ညွှန်း၍ “လူတို့သည် သတ္တရသဝဂ္ဂီရဟန်းတို့ကို မြင်၍...” စသော စကားကို သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်တို့ မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်။

၂၄၈-၉. ဝိကာလေတိ ဝိဂတေ ကာလေ. ကာလောတိ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနကာလော အဓိပ္ပေတော, သော စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန မဇ္ဈနှိကော, တသ္မိံ ဝီတိဝတ္တေတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဝိကာလော နာမ မဇ္ဈနှိကေ ဝီတိဝတ္တေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဌိတမဇ္ဈနှိကောပိ ကာလသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န သက္ကာ, သဟသာ ပိဝိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, ကုက္ကုစ္စကေန ပန န ကတ္တဗ္ဗံ. ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထဉ္စ ကာလတ္ထမ္ဘော ယောဇေတဗ္ဗော, ကာလန္တရေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ.

၂၄၈-၉. ‘ဝိကာလေ’ ဟူသည် စားသောက်ချိန်ကာလ လွန်မြောက်သော အခါ၌ ဖြစ်သည်။ ‘ကာလ’ ဟူသည်မှာ ရဟန်းတို့၏ စားသောက်ရာ အချိန်အခါကို အလိုရှိအပ်၏။ ထိုစားသောက်ချိန်ကာလသည် အလုံးစုံသော အပိုင်းအခြားတို့၏ အဆုံးဖြစ်သော မွန်းတည့်အခါ သာ ဖြစ်သည်။ ထိုမွန်းတည့်အခါ လွန်မြောက်သွားခြင်းကို ‘ဝိကာလ’ ဟု ဆိုလိုခြင်းမှာ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုဝိကာလေပုဒ်၏ ပုဒ်ဘာဂျင်၌ “ဝိကာလ မည်သည် မွန်းတည့်လွန်သည်မှစ၍ အရုဏ်တက်သည်အထိ ဖြစ်သည်” ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။ မွန်းမတ်မတ် တည့်နေသော အခါသည်လည်း ကာလအတွင်း၌သာ အကျုံးဝင်သည်။ ထိုမွန်းတည့်ချိန်မှစ၍ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို မခဲအပ်၊ မစားအပ်တော့ပေ။ အဆောတလျင် သောက်ခြင်းကိုကား ပြုနိုင်ကောင်းသော်လည်း၊ သံသယရှိသော ရဟန်းသည် မသောက်အပ်ပေ။ အချိန်အပိုင်းအခြားကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် နေမှတ်တိုင် (နာရီတိုင်) ကို သုံးစွဲထိုက်၏။ ခွင့်ပြုထားသော အချိန်ကာလအတွင်း၌သာ ဆွမ်းကိစ္စကို ပြုလုပ်အပ်၏။

အဝသေသံ [Pg.99] ခါဒနီယံ နာမာတိ ဧတ္ထ ယံ တာဝ သက္ခလိမောဒကာဒိပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏမယံ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယမ္ပိ ဝနမူလာဒိပ္ပဘေဒံ အာမိသဂတိကံ ဟောတိ, သေယျထိဒံ – မူလခါဒနီယံ ကန္ဒခါဒနီယံ မူဠာလခါဒနီယံ မတ္ထကခါဒနီယံ ခန္ဓခါဒနီယံ တစခါဒနီယံ ပတ္တခါဒနီယံ ပုပ္ဖခါဒနီယံ ဖလခါဒနီယံ အဋ္ဌိခါဒနီယံ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ နိယျာသခါဒနီယန္တိ, ဣဒမ္ပိ ခါဒနီယသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ.

‘အဝသေသံ ခါဒနီယံ နာမ’ ဟူသော ဤစကား၌ မုန့်ကြွက်ကျစ်၊ လဍ္ဍုးမုန့် အစရှိသော ကောက်ပဲသီးနှံတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော မုန့်ခဲဖွယ်စသည်တို့သည် ခါဒနီယ (ခဲဖွယ်) ဖြစ်သည်ဟူရာ၌ အထူးဆိုဖွယ်မရှိပေ။ တောသစ်မြစ် အစရှိသော အပြားရှိသော အာမိသနှင့် အလားတူသော ခဲဖွယ်များလည်း ရှိသေး၏။ ၎င်းတို့မှာ အဘယ်နည်းဟူမူ— အမြစ်ခဲဖွယ်၊ သစ်ဥခဲဖွယ်၊ ကြာစွယ်ကြာရင်းခဲဖွယ်၊ အညှောက်ခဲဖွယ်၊ ပင်စည်ခဲဖွယ်၊ အခေါက်အခွံခဲဖွယ်၊ အရွက်ခဲဖွယ်၊ အပွင့်ခဲဖွယ်၊ အသီးခဲဖွယ်၊ အစေ့ခဲဖွယ်၊ အမှုန့်ခဲဖွယ်၊ အစေးခဲဖွယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအလုံးစုံသော အရာများသည်လည်း ခါဒနီယ (ခဲဖွယ်) အဖြစ်၌သာ ရေတွက်အပ်ကုန်၏။

တတ္ထ ပန အာမိသဂတိကသလ္လက္ခဏတ္ထံ ဣဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ – မူလခါဒနီယေ တာဝ မူလကမူလံ ခါရကမူလံ စစ္စုမူလံ တမ္ဗကမူလံ တဏ္ဍုလေယျကမူလံ ဝတ္ထုလေယျကမူလံ ဝဇကလိမူလံ ဇဇ္ဈရီမူလန္တိ ဧဝမာဒီနိ သူပေယျပဏ္ဏမူလာနိ အာမိသဂတိကာနိ. ဧတ္ထ စ ဝဇကလိမူလေ ဇရဋ္ဌံ ဆိန္ဒိတွာ ဆဍ္ဍေန္တိ, တံ ယာဝဇီဝိကံ ဟောတိ. အညမ္ပိ ဧဝရူပံ ဧတေနေဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလကခါရကဇဇ္ဈရီမူလာနံ ပန ဇရဋ္ဌာနိပိ အာမိသဂတိကာနေဝါတိ ဝုတ္တံ. ယာနိ ပန ပါဠိယံ –

ထိုတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ခါဒနီယတို့တွင် အာမိသနှင့် အလားတူသောအရာကို မှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် အမြွက်မျှ ပြဆိုရသော်— အမြစ်ခဲဖွယ်တွင် မုန်လာမြစ်၊ ဟင်းခါးမြစ်၊ ဟင်းကလာဖိုမြစ်၊ ဟင်းချဉ်နီမြစ်၊ ဟင်းဆန်ကွဲမြစ်၊ ကြွက်နားပေါင်းမြစ်၊ ကင်းပိန့်မြစ်၊ ဟင်းခါးပန်းတူမြစ် စသည်ဖြင့် ဟင်းချက်စား၍ရသော အရွက်ရှိသည့် သစ်ပင်တို့၏အမြစ်များသည် အာမိသနှင့် အလားတူကုန်၏။ ဤအမြစ်တို့တွင် ကင်းပိန့်မြစ်၌ ရင့်သောအပိုင်းကို ဖြတ်၍ စွန့်ပစ်ကြကုန်၏။ ထိုရင့်သောအပိုင်းသည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။ အခြားလည်းဖြစ်သော ဤသို့သဘောရှိသော ရင့်သောအမြစ်အပိုင်းကိုလည်း ဤနည်းဖြင့်ပင် သိအပ်၏။ မုန်လာမြစ်၊ ဟင်းခါးမြစ်၊ ဟင်းခါးပန်းတူမြစ်တို့၏ ရင့်သောအပိုင်းများသည်လည်း အာမိသနှင့် အလားတူကုန်သည်သာ ဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်သည်။ ပါဠိတော်၌ ပြဆိုအပ်သော အမြစ်တို့မူကား—

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဟလိဒ္ဒိံ သိင်္ဂိဝေရံ ဝစံ ဝစတ္တံ အတိဝိသံ ကဋုကရောဟိဏိံ ဥသီရံ ဘဒ္ဒမုတ္တကံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ, န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

“ရဟန်းတို့... အမြစ်ဖြစ်သော ဆေးဝါးများဖြစ်ကြသည့် နနွင်း၊ ချင်း၊ လင်းလေ၊ ဆိတ်ဖူး၊ တိဝုတ်၊ ကုလားဆောင်းမေးခါး၊ ပန်းရင်း၊ နွားမြေရင်းတို့နှင့်တကွ ခဲဖွယ်၌ ခဲဖွယ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်၌ ဘောဇဉ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း မပြီးစေနိုင်သော အခြားသော အမြစ်ဆေးဝါးများကိုလည်း ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ စူဠပဉ္စမူလံ မဟာပဉ္စမူလန္တိအာဒိနာ နယေန ဂဏိယမာနာနံ ဂဏနာယ အန္တော နတ္ထိ. ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏာဘာဝေါယေဝ ပန တေသံ လက္ခဏံ. တသ္မာ ယံကိဉ္စိ မူလံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရတိ, တံ ယာဝကာလိကံ; ဣတရံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေသု ဗဟုံ ဝတွာပိ ဟိ ဣမသ္မိံယေဝ လက္ခဏေ ဌာတဗ္ဗံ. နာမသညာသု ပန ဝုစ္စမာနာသု တံ တံ နာမံ အဇာနန္တာနံ သမ္မောဟောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ နာမသညာယ အာဒရံ အကတွာ လက္ခဏမေဝ ဒဿိတံ.

ထိုသို့ ဟောတော်မူအပ်သော ဆေးဝါးများသည် ယာဝဇီဝိကဆေးဝါးများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဆေးဝါးများကို စူဠပဉ္စမူ၊ မဟာပဉ္စမူ စသော နည်းတို့ဖြင့် ရေတွက်ရလျှင် အရေအတွက်၏ အဆုံးမရှိနိုင်ပေ။ စင်စစ်မူကား ခဲဖွယ်၏ ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်၏ ကိစ္စကို မပြီးစေနိုင်ခြင်းသည်သာ ထိုယာဝဇီဝိကဆေးဝါးတို့၏ အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုထိုဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အမြစ်မှန်သမျှသည် ‘ယာဝကာလိက’ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိစ္စကို မပြီးစေနိုင်သော အခြားအမြစ်သည် ‘ယာဝဇီဝိက’ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ထိုအမြစ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ များစွာပြောဆိုသော်လည်း ဤလက္ခဏာ၌သာ တည်အပ်၏။ အမည်နာမများကို ဖော်ပြရလျှင်မူကား ထိုနာမည်များကို မသိသောသူတို့အား ပြင်းစွာ တွေဝေခြင်းသာ ဖြစ်စေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် နာမည်များကို အဓိကမထားဘဲ လက္ခဏာကိုသာ ပြဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ယထာ စ မူလေ; ဧဝံ ကန္ဒာဒီသုပိ ယံ လက္ခဏံ ဒဿိတံ, တဿေဝ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဉ္စ တံ ပါဠိယံ ဟလိဒ္ဒါဒိ အဋ္ဌဝိဓံ ဝုတ္တံ, တဿ ခန္ဓတစပုပ္ဖဖလမ္ပိ သဗ္ဗံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝုတ္တံ.

အမြစ်၌ လက္ခဏာကို ပြဆိုခဲ့သကဲ့သို့ သစ်ဥအစရှိသော အခြားခဲဖွယ်တို့၌လည်း ပြဆိုအပ်ပြီးသော လက္ခဏာ၏အစွမ်းဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော နနွင်းအစရှိသော ရှစ်မျိုးသော အမြစ်ဆေးဝါးတို့၏ ပင်စည်၊ အခေါက်၊ အပွင့်၊ အသီး အားလုံးသည်လည်း ယာဝဇီဝိကပင် ဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်အပ်၏။ (ဤကား အမြစ်ခဲဖွယ် အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်သည်။)

ကန္ဒခါဒနီယေ [Pg.100] ဒုဝိဓော ကန္ဒော – ဒီဃော စ ရဿော စ ဘိသကိံသုကကန္ဒာဒိ ဝဋ္ဋော ဥပ္ပလကသေရုကကန္ဒာဒိ, ယံ ‘‘ဂဏ္ဌီ’’တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ သဗ္ဗေသံ ကန္ဒာနံ ဇိဏ္ဏဇရဋ္ဌာနဉ္စ ဆလ္လိ စ သုခုမမူလာနိ စ ယာဝဇီဝိကာနိ. တရုဏော ပန သုခခါဒနီယော, သာလကလျာဏီပေါတကကန္ဒော ကိံသုကပေါတကကန္ဒော အမ္ဗာဋကကန္ဒော ကေတကကန္ဒော မာလုဝကန္ဒော ဘိသသင်္ခါတော ပဒုမပုဏ္ဍရီကကန္ဒော ပိဏ္ဍာလုမသာလုအာဒယော စ ခီရဝလ္လိကန္ဒော အာလုဝကန္ဒော သိဂ္ဂုကန္ဒော တာလကန္ဒော နီလုပ္ပလရတ္တုပ္ပလကုမုဒသောဂန္ဓိကာနံ ကန္ဒာ ကဒလိကန္ဒော ဝေဠုကန္ဒော ကသေရုကကန္ဒောတိ ဧဝမာဒယော တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကကန္ဒာ ယာဝကာလိကာ.

သစ်ဥခဲဖွယ် (ကန္ဒခါဒနီယ) ၌ သစ်ဥသည် ရှည်သောသစ်ဥ၊ တိုသောသစ်ဥ ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ကြာစွယ်၊ ပေါက်ဥ အစရှိသော သစ်ဥနှင့် အလုံးအဝိုင်းဖြစ်သော ကြာဥ၊ ဝက်မြေဥ အစရှိသော သစ်ဥတို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုအဥများကို ‘အဆစ်အဖု’ (ဂဏ္ဌိ) ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ၏။ ထိုသစ်ဥခဲဖွယ်တို့တွင် သစ်ဥအားလုံးတို့၏ ဆွေးမြည့်သောအပိုင်း၊ ရင့်သောအပိုင်း၊ အခွံအခေါက်နှင့် သေးငယ်သောအမြစ်ကလေးများသည် ယာဝဇီဝိကများ ဖြစ်ကြသည်။ နုနယ်၍ လွယ်ကူစွာ စားနိုင်သော နှံပဲပင်ငယ်၏အဥ၊ ပေါက်ပင်ငယ်၏အဥ၊ ဂွေးငယ်ပင်၏အဥ၊ ဆပ်သွားဥ၊ ကညင်ဥ၊ ကြာစွယ်ကြာရင်းဟု ဆိုအပ်သော ပဒုမ္မာကြာဥ၊ ပုဏ္ဍရိတ်ကြာဥ၊ သတွေးဥ၊ မျောက်ဥ၊ ဥမွန်းဥ၊ ပိန်းဥ၊ သနပ်ဥ၊ ထန်းဥ (သို့မဟုတ် ထန်းမြစ်)၊ ကြာညို ကြာနီ ကုမုဒြာကြာ ကြာတံဆိပ်တို့၏အဥ၊ ငှက်ပျောဥ၊ ဝါးဥ၊ ဝက်မြေဥ စသည်ဖြင့် ထိုထိုဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အဥတို့သည်ကား ယာဝကာလိကများ ဖြစ်ကြသည်။

ခီရဝလ္လိကန္ဒော အဓောတော ယာဝဇီဝိကော, ဓောတော ယာဝကာလိကော. ခီရကာကောလီဇီဝိကဥသဘကလသုဏာဒိကန္ဒာ ပန ယာဝဇီဝိကာ. တေ ပါဠိယံ – ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ ဧဝံ မူလဘေသဇ္ဇသင်္ဂဟေနေဝ သင်္ဂဟိတာ.

ဥမွန်းဥသည် စပ်သောအရသာကုန်အောင် မဆေးကြောရသေးလျှင် ယာဝဇီဝိကဖြစ်၍၊ ဆေးကြောပြီးလျှင် ယာဝကာလိကဖြစ်သည်။ မျောက်ငိုဥ၊ သစ်ခွဥ၊ ကြက်သွန်နီဥ၊ ကြက်သွန်ဖြူဥ စသောအဥတို့သည်ကား ယာဝဇီဝိကများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအဥများကို ပါဠိတော်၌ “အခြားဖြစ်ကုန်သော အမြစ်ဆေးဝါးများလည်း ရှိကုန်၏” ဟု မူလဘေသဇ္ဇ (အမြစ်ဆေး) ၌ ထည့်သွင်း၍ သတ်မှတ်အပ်ကုန်ပြီ။

မူဠာလခါဒနီယေ ပန ပဒုမမူဠာလံ ပုဏ္ဍရီကမုဠာလသဒိသမေဝ. ဧရကမူလံ ကန္ဒုလမူလန္တိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကမုဠာလံ ယာဝကာလိကံ. ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရမကစိစတုရဿဝလ္လိကေတကတာလဟိန္တာလကုန္တာလနာဠိကေရပူဂရုက္ခာဒိမုဠာလံ ပန ယာဝဇီဝိကံ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပါဠိယံ – ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) ဧဝံ မူလဘေသဇ္ဇသင်္ဂဟေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

ကြာစွယ်ကြာရင်းခဲဖွယ် (မူဠာလခါဒနီယ) ၌ ပဒုမ္မာကြာစွယ်သည် ပုဏ္ဍရိတ်ကြာစွယ်နှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုထိုဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော ပြိတ်စွယ်၊ ကြာဖြူစွယ် စသည်တို့သည် ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ နနွင်း၊ ချင်း၊ သင်ပန်း၊ ကြာဟင်းနွယ်၊ ဆပ်သွား၊ ထန်း၊ ဓနုန်း၊ မင်းဘော၊ အုန်း၊ ကွမ်းသီးပင် အစရှိသည်တို့၏ အစွယ်သည်ကား ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။ ထိုအလုံးစုံသော အစွယ်များကိုလည်း ပါဠိတော်၌ “အခြားဖြစ်ကုန်သော အမြစ်ဆေးဝါးများလည်း ရှိကုန်၏” ဟု မူလဘေသဇ္ဇ (အမြစ်ဆေး) ၌ ထည့်သွင်း၍ သတ်မှတ်အပ်ကုန်ပြီ။

မတ္ထကခါဒနီယေ တာလဟိန္တာလကုန္တာလကေတကနာဠိကေရပူဂရုက္ခခဇ္ဇူရီဝေတ္တဧရကကဒလီနံ ကဠီရသင်္ခါတာ မတ္ထကာ ဝေဏုကဠီရော နဠကဠီရော ဥစ္ဆုကဠီရော မူလကကဠီရော သာသပကဠီရော သတာဝရိကဠီရော သတ္တန္နံ ဓညာနံ ကဠီရာတိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကော ရုက္ခဝလ္လိအာဒီနံ မတ္ထကော ယာဝကာလိကော. ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရဝစမကစိလသုဏာနံကဠီရာ တာလဟိန္တာလကုန္တာလနာဠိကေရကဠီရာနဉ္စ ဆိန္ဒိတွာ ပါတိတော ဇရဋ္ဌဗုန္ဒော ယာဝဇီဝိကော.

အညှောက်ခဲဖွယ်ရာ၌ ထန်းပင်၊ ဓနုန်းပင်၊ မင်းဘောပင်၊ ဆတ်သွားပင်၊ အုန်းပင်၊ ကွမ်းသီးပင်၊ သင်ပေါင်းပင်၊ ကြိမ်ပင်၊ ပြိတ်ပင်၊ ငှက်ပျောပင်တို့၏ အညှောက်ဟု ဆိုအပ်သော ဦးထိပ်များလည်းကောင်း၊ ဝါးညှောက်လည်းကောင်း၊ ကျူညှောက်လည်းကောင်း၊ ကြံညှောက်လည်းကောင်း၊ မုန်လာညှောက်လည်းကောင်း၊ မုန်ညင်းညှောက်လည်းကောင်း၊ ကြံညွတ်အညှောက်လည်းကောင်း၊ စပါးခုနစ်မျိုးတို့၏ အညှောက်များလည်းကောင်း စသည်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော သစ်ပင်၊ နွယ်စသည်တို့၏ ထိပ်ဦးဖြစ်၍ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ နနွင်း၊ ချင်း၊ လင်းနေ၊ သင်ပန်း၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့၏ အညှောက်များလည်းကောင်း၊ ထန်း၊ ဓနုန်း၊ မင်းဘော၊ အုန်းတို့၏ အညှောက်ကို ဖြတ်၍ ကျစေအပ်သော ရင့်ရော်သော အဖုသည်လည်းကောင်း ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။

ခန္ဓခါဒနီယေ [Pg.101] အန္တောပထဝီဂတော သာလကလျာဏီခန္ဓော ဥစ္ဆုခန္ဓော နီလုပ္ပလရတ္တုပ္ပလကုမုဒသောဂန္ဓိကာနံ ခန္ဓကာတိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကော ခန္ဓော ယာဝကာလိကော. ဥပ္ပလဇာတီနံ ပဏ္ဏဒဏ္ဍကော ပဒုမဇာတီနံ သဗ္ဗောပိ ဒဏ္ဍကော ကာရဝိန္ဒကဒဏ္ဍာဒယော စ အဝသေသသဗ္ဗခန္ဓာ ယာဝဇီဝိကာ.

ပင်စည်ခဲဖွယ်ရာ၌ မြေကြီးအတွင်းသို့ ရောက်သော နှံပဲပင်စည်လည်းကောင်း၊ ကြံပင်စည်လည်းကောင်း၊ ကြာညို၊ ကြာနီ၊ ကုမုဒြာကြာ၊ ကြာတံဆိပ်တို့၏ ပင်စည်များလည်းကောင်း စသည်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော ပင်စည်ဖြစ်၍ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ ဥပ္ပလဇာတ်ရှိသော ကြာတို့၏ အရွက်ရိုးလည်းကောင်း၊ ပဒုမ္မာဇာတ်ရှိသော ကြာတို့၏ အပွင့်ရိုး အရွက်ရိုး အလုံးစုံလည်းကောင်း၊ ဟင်းရဲပင်၏ အရိုးအစရှိသည်တို့လည်းကောင်း၊ ကြွင်းကျန်သော အလုံးစုံသော ပင်စည်တို့သည်လည်းကောင်း ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။

တစခါဒနီယေ ဥစ္ဆုတစောဝ ဧကော ယာဝကာလိကော, သောပိ သရသော. သေသော သဗ္ဗော ယာဝဇီဝိကော. တေသံ ပန မတ္ထကခန္ဓတစာနံ တိဏ္ဏံ ပါဠိယံ ကသာဝဘေသဇ္ဇေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

အခွံခဲဖွယ်ရာ၌ ကြံခွံတစ်ခုတည်းသာ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ ထိုကြံခွံသည်လည်း အရည်နှင့်တကွ ဖြစ်သော အခွံဖြစ်မှသာ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ ကြံမှ ကြွင်းသော အလုံးစုံသော အခွံတို့သည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။ ထိုအညှောက်၊ ပင်စည်၊ အခွံ သုံးမျိုးတို့ကို ပါဠိတော်၌ အဖန်ဆေးဖြင့် သိမ်းသွင်းရေတွက်အပ်ကြောင်း သိအပ်သည်။ ထိုအကြောင်းကို ဟောတော်မူအပ်သည်ကား -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကသာဝါနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နိမ္ဗကသာဝံ, ကုဋဇကသာဝံ, ပဋောလကသာဝံ, ဖဂ္ဂဝကသာဝံ နတ္တမာလကသာဝံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ကသာဝါနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ, န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃).

"ရဟန်းတို့... တမာခေါက်အဖန်ရည်၊ လက်ထုတ်ခေါက်အဖန်ရည်၊ ဗုံလုံအဖန်ရည် (ဗြူးတားအဖန်ရည်)၊ ခွေးတောက်အဖန်ရည်၊ သင်းဝင်အဖန်ရည်တို့နှင့် ခဲဖွယ်၌ ခဲဖွယ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်၌ ဘောဇဉ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း မပြီးစေနိုင်သော အခြားသော အဖန်ဆေးရည်တို့ကိုလည်း ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏" ဟု ဤသုတ္တန်ဒေသနာကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ဧတ္ထ ဟိ ဧတေသမ္ပိ သင်္ဂဟော သိဇ္ဈတိ. ဝုတ္တကသာဝါနိ စ သဗ္ဗာနိ ကပ္ပိယာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

အမှန်စင်စစ် ဤပါဠိတော်၌ ထိုအညှောက်၊ ပင်စည်၊ အခွံတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်းသည် ပြီးမြောက်၏။ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အဖန်ဆေးအားလုံးတို့သည်လည်း အပ်စပ်ကုန်၏ဟု သိအပ်သည်။

ပတ္တခါဒနီယေ မူလကံ ခါရကော စစ္စု တမ္ဗကော တဏ္ဍုလေယျကော ပပုန္နာဂေါ ဝတ္ထုလေယျကော ဝဇကလိ ဇဇ္ဈရီ သေလ္လု သိဂ္ဂု ကာသမဒ္ဒကော ဥမ္မာ စီနမုဂ္ဂေါ မာသော ရာဇမာသော ဌပေတွာ မဟာနိပ္ဖာဝံ အဝသေသနိပ္ဖာဝေါ အဂ္ဂိမန္ထော သုနိသန္နကော သေတဝရဏော နာဠိကာ ဘူမိယံ ဇာတလောဏီတိ ဧတေသံ ပတ္တာနိ အညာနိ စ ဧဝရူပါနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ ပတ္တာနိ ဧကံသေန ယာဝကာလိကာနိ. ယာ ပနညာ မဟာနခပိဋ္ဌိမတ္တာ ပဏ္ဏလောဏိ ရုက္ခေ စ ဂစ္ဆေ စ အာရောဟတိ, တဿာ ပတ္တံ ယာဝဇီဝိကံ. ဗြဟ္မီပတ္တဉ္စ ယာဝကာလိကန္တိ ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တိ. အမ္ဗပလ္လဝံ ယာဝကာလိကံ, အသောကပလ္လဝံ ပန ယာဝဇီဝိကံ.

အရွက်ခဲဖွယ်ရာ၌ မုန်လာ၊ ဟင်းကျိ၊ ဟင်းကလာ၊ ဟင်းချဉ်နီ၊ ဟင်းဆန်ကွဲ၊ ဒန့်ကျွဲ၊ ကြွက်နားပေါင်း၊ ကင်းပိန့်၊ ဟင်းခါးပန်းတူ၊ သနပ်၊ ဒန့်သလွန်၊ မှိုချွန်၊ ကန်တောက်၊ ပဲနောက်၊ ပဲလွန်း၊ ပဲကြီး၊ (ပဲတက်ကြီးကို ချန်လှပ်၍) ကြွင်းသော ပဲတက်၊ တပဆေး၊ တောင်ကစွန်း၊ မြေ၌ပေါက်သော ကျီးပေါင်းဟူ၍ ဤသစ်ပင်တို့၏ အရွက်များလည်းကောင်း၊ ဤသို့သဘောရှိသော အခြားသော သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အရွက်များသည်လည်းကောင်း စင်စစ်အားဖြင့် ယာဝကာလိက ဖြစ်ကြသည်။ သစ်ပင်နှင့် ချုံနွယ်တို့သို့ တွားတက်တတ်သော လက်သည်းခွံ ကျောကုန်းခန့် ပမာဏရှိသော ကြီးသောအရွက်ရှိသည့် အခြားသော မြေကျီးပေါင်း၏ အရွက်သည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ နေထိုင်ကြသူတို့က ဗြဟ္မေရွက်သည် ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြကုန်၏။ သရက်ညွန့်သည် ယာဝကာလိက ဖြစ်သော်လည်း အသောကညွန့် (ပန်းသုဉ်းညွန့်) သည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်။

ယာနိ ဝါ ပနညာနိ ပါဠိယံ –

ပါဠိတော်၌ -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဏာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နိမ္ဗပဏ္ဏံ ကုဋဇပဏ္ဏံ ပဋောလပဏ္ဏံ သုလသိပဏ္ဏံ ကပ္ပာသကပဏ္ဏံ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ [Pg.102] ပဏ္ဏာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

"ရဟန်းတို့... တမာရွက်၊ လက်ထုတ်ရွက်၊ ဗုံလုံရွက် (ဗြူးတားရွက်)၊ ယုံးရွက်၊ ဝါရွက်တို့နှင့် ခဲဖွယ်၌ ခဲဖွယ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်၌ ဘောဇဉ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း မပြီးစေနိုင်သော အခြားသော ဆေးဖက်ဝင်အရွက်တို့ကို ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏" ဟု

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. န ကေဝလဉ္စ ပဏ္ဏာနိယေဝ တေသံ ပုပ္ဖဖလာဒီနိပိ ယာဝဇီဝိကာနိ. ပဏ္ဏာနံ ဖဂ္ဂဝပဏ္ဏံ အဇ္ဇုကပဏ္ဏံ ဖဏိဇ္ဇကပဏ္ဏံ ပဋောလပဏ္ဏံ တမ္ဗူလပဏ္ဏံ ပဒုမိနိပဏ္ဏန္တိ ဧဝံ ဂဏနဝသေန အန္တော နတ္ထိ.

ဟောတော်မူအပ်သော ထိုအရွက်များသည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတမာစသော သစ်ပင်တို့၏ အရွက်သက်သက်သာ ယာဝဇီဝိက ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ ၎င်းတို့၏ အပွင့်၊ အသီး စသည်တို့သည်လည်း ယာဝဇီဝိက ဖြစ်ကြသည်။ ဆေးဖက်ဝင်အရွက်များဖြစ်သော ခွေးတောက်ရွက်၊ ကညို့ရွက်၊ ရုံးရွက်၊ ဗုံလုံရွက် (ဗြူးတားရွက်)၊ ကွမ်းရွက်၊ ပဒုမ္မာကြာရွက် စသည်ဖြင့် အရေအတွက်အားဖြင့် ရေတွက်ရလျှင် အဆုံးမရှိနိုင်ပေ။

ပုပ္ဖခါဒနီယေ မူလကပုပ္ဖံ ခါရကပုပ္ဖံ စစ္စုပုပ္ဖံ တမ္ဗကပုပ္ဖံ ဝဇကလိပုပ္ဖံ ဇဇ္ဈရီပုပ္ဖံ စူဠနိပ္ဖာဝပုပ္ဖံ မဟာနိပ္ဖာဝပုပ္ဖံ ကသေရုကပုပ္ဖံ နာဠိကေရတာလကေတကာနံ တရုဏပုပ္ဖာနိ သေတဝရဏပုပ္ဖံ သိဂ္ဂုပုပ္ဖံ ဥပ္ပလပဒုမဇာတိကာနံ ပုပ္ဖာနိ ကဏ္ဏိကမတ္တံ အဂန္ဓိကပုပ္ဖံ ကဠီရပုပ္ဖံ ဇီဝန္တီပုပ္ဖန္တိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကပုပ္ဖံ ယာဝကာလိကံ. အသောကဗကုလကုယျကပုန္နာဂစမ္ပကဇာတိကဏဝီရကဏိကာရကုန္ဒနဝမာလိကမလ္လိကာဒီနံ ပန ပုပ္ဖံ ယာဝဇီဝိကံ တဿ ဂဏနာယ အန္တော နတ္ထိ. ပါဠိယံ ပနဿ ကသာဝဘေသဇ္ဇေနေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပွင့်ခဲဖွယ်ရာ၌ မုန်လာပွင့်၊ ဟင်းကျိပွင့်၊ ဟင်းကလာပွင့်၊ ဟင်းချဉ်နီပွင့်၊ ကင်းပိန့်ပွင့်၊ ဟင်းခါးပန်းတူပွင့်၊ ပဲပုဇွန်ပွင့်၊ ပဲတက်ပွင့်၊ ဝက်မြေပွင့်၊ အုန်း၊ ထန်း၊ ဆတ်သွားတို့၏ နုသောအပွင့်များ၊ ခံတက်ဖြူပွင့်၊ ဒန့်သလွန်ပွင့်၊ ဥပ္ပလဇာတ် ပဒုမ္မာဇာတ်ရှိသော ကြာပွင့်များ၊ အချက်မျှသာရှိ၍ အနံ့မရှိသော ပေါက်ပွင့်၊ ဆင်နှာမောင်းပွင့်၊ စမုန်နီပွင့် စသည်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အပွင့်ဖြစ်၍ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ အသောက (ပန်းသုဉ်း)၊ ချယား၊ ဆူးရစ်၊ ပုန်းညက်၊ စကား၊ မြလေးစံပယ်၊ ကုလားဇလပ်၊ မဟာလှေကား၊ သင်းခွေ၊ ဆိပ်ဖလူး၊ ကြက်ရုံး အစရှိသည်တို့၏ အပွင့်သည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်၍ ၎င်း၏ အရေအတွက်ကို ရေတွက်၍ မဆုံးနိုင်ပေ။ ပါဠိတော်၌မူ ထိုအပွင့်ကို အဖန်ဆေး၌သာ ထည့်သွင်းရေတွက်အပ်ကြောင်း သိအပ်သည်။

ဖလခါဒနီယေ ပနသလဗုဇတာလနာဠိကေရအမ္ဗဇမ္ဗူအမ္ဗာဋကတိန္တိဏိကမာတုလုင်္ဂကပိတ္ထလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလတိမ္ဗရူသကတိပုသဝါတိင်္ဂဏစောစမောစမဓုကာဒီနံ ဖလာနိ ယာနိ လောကေ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ယာဝကာလိကာနိ. နာမဂဏနဝသေန နေသံ န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ. ယာနိ ပန ပါဠိယံ –

အသီးခဲဖွယ်ရာ၌ အိမ်ပိန္နဲ၊ တောင်ပိန္နဲ၊ ထန်း၊ အုန်း၊ သရက်၊ သပြေ၊ ဝှေး၊ မန်ကျည်း၊ ရှောက်၊ သီး၊ ဗူး၊ ဖရုံ၊ သခွါးငပြုတ်၊ တည်၊ သခွါးငဆစ်၊ ခရမ်း၊ တောငှက်ပျော၊ အိမ်ငှက်ပျော၊ သစ်မည်စည် အစရှိသည်တို့၏ အသီးများအနက် သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အသီးအားလုံးတို့သည် ယာဝကာလိက ဖြစ်ကြသည်။ အသီးတို့၏ အမည်နာမကို ရေတွက်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ဖော်ပြခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပေ။ ပါဠိတော်၌ -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဖလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ – ဗိလင်္ဂံ, ပိပ္ဖလိံ, မရိစံ, ဟရီတကံ, ဝိဘီတကံ, အာမလကံ, ဂေါဋ္ဌဖလံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ဖလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

"ရဟန်းတို့... အိပ်မွေ့သီး၊ ပိတ်ချင်းသီး၊ ငရုတ်သီး၊ ဖန်းခါးသီး (သဖန်းခါးသီး)၊ သစ်ဆိမ့်သီး၊ သျှစ်သျှားသီး၊ သမင်စာသီးတို့နှင့် ခဲဖွယ်၌ ခဲဖွယ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်၌ ဘောဇဉ်ကိစ္စကိုလည်းကောင်း မပြီးစေနိုင်သော အခြားသော ဆေးဖက်ဝင်အသီးတို့ကို ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏" ဟု

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသမ္ပိ အပရိပက္ကာနိ အစ္ဆိဝ ဗိမ္ဗဝရဏကေတကကာသ္မရီအာဒီနံ ဖလာနိ ဇာတိဖလံ ကဋုကဖလံ ဧဠာ တက္ကောလန္တိ ဧဝံ နာမဝသေန န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ.

ဟောတော်မူအပ်သော ထိုအသီးများသည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအသီးတို့၏ မမှည့်သေးသော အသီးနုများလည်းကောင်း၊ ရင်ခတ်၊ ကျီးအာ၊ ခံတက်၊ ဆတ်သွား၊ ခုံညင်း အစရှိသည်တို့၏ အသီးများလည်းကောင်း၊ ဇာဒိပ္ဖိုလ်သီး၊ ဆောင်းမေးခါးသီး၊ ဖာလာသီး၊ ကရဝေးသီး စသည်ဖြင့် ဤသို့ အမည်အားဖြင့် ရေတွက်ဖော်ပြရန် အဆုံးမရှိနိုင်ပေ။

အဋ္ဌိခါဒနီယေ [Pg.103] လဗုဇဋ္ဌိ ပနသဋ္ဌိ အမ္ဗာဋကဋ္ဌိ သာလဋ္ဌိ ခဇ္ဇူရီကေတကတိမ္ဗရူသကာနံ တရုဏဖလဋ္ဌိ တိန္တိဏိကဋ္ဌိ ဗိမ္ဗဖလဋ္ဌိ ဥပ္ပလ ပဒုမဇာတီနံ ပေါက္ခရဋ္ဌီတိ ဧဝမာဒီနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု မနုဿာနံ ပကတိအာဟာရဝသေန ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ အဋ္ဌီနိ ယာဝကာလိကာနိ. မဓုကဋ္ဌိ ပုန္နာဂဋ္ဌိ ဟရီတကာဒီနံ အဋ္ဌီနိ သိဒ္ဓတ္ထကဋ္ဌိ ရာဇိကဋ္ဌီတိ ဧဝမာဒီနိ အဋ္ဌီနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ ပါဠိယံ ဖလဘေသဇ္ဇေနေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အစေ့ခဲဖွယ်ရာ၌ တောင်ပိန္နဲစေ့၊ အိမ်ပိန္နဲစေ့၊ ဝှေးစေ့၊ အင်ကြင်းစေ့၊ သင်ပေါင်း၊ ဆတ်သွား၊ တည်ပင်တို့၏ နုသောအသီးအစေ့၊ မန်ကျည်းစေ့၊ ကျီးအာစေ့၊ ဥပ္ပလဇာတ် ပဒုမ္မာဇာတ်ရှိသော ကြာတို့၏ ကြာစေ့ စသည်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ အရပ်ဒေသတို့၌ ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ်ကိစ္စနှင့် ဘောဇဉ်ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အစေ့ဖြစ်၍ ယာဝကာလိက ဖြစ်သည်။ သစ်မည်စည်စေ့၊ ပုန်းညက်စေ့၊ ဖန်းခါးသီးအစရှိသော အသီးတို့၏ အစေ့များ၊ မုန်ညင်းဖြူစေ့၊ မုန်ညင်းနက်စေ့ စသော ဤသို့စသည်တို့သည် ယာဝဇီဝိက အစေ့များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအစေ့များကို ပါဠိတော်၌ အသီးဆေးဖြင့်သာ ထည့်သွင်းရေတွက်အပ်ကြောင်း သိအပ်သည်။

ပိဋ္ဌခါဒနီယေ သတ္တန္နံ တာဝ ဓညာနံ ဓညာနုလောမာနံ အပရဏ္ဏာနဉ္စ ပိဋ္ဌံ ပနသပိဋ္ဌံ လဗုဇပိဋ္ဌံ အမ္ဗာဋကပိဋ္ဌံ သာလပိဋ္ဌံ ဓောတကတာလပိဋ္ဌဉ္စ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌဉ္စာတိ ဧဝမာဒီနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ ပိဋ္ဌာနိ ယာဝကာလိကာနိ. အဓောတကံ တာလပိဋ္ဌံ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌံ အဿဂန္ဓာဒိပိဋ္ဌာနိ စ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ ပါဠိယံ ကသာဝေဟိ စ မူလဖလေဟိ စ သံဃဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အမှုန့်ခဲဖွယ်၌ ရှေးဦးစွာ ပြအပ်သော စပါးခုနစ်မျိုး၊ စပါးနှင့်တူသော ကျိတ်ဆန် လမန်းဆန် စသည်တို့၏ အမှုန့်၊ ပဲအမျိုးမျိုးတို့၏ အမှုန့်၊ ပိန္နဲစေ့မှုန့်၊ တောင်ပိန္နဲစေ့မှုန့်၊ ဝှေးစေ့မှုန့်၊ အင်ကြင်းစေ့မှုန့်၊ ဆေးကြောအပ်သော ထန်းစေ့မှုန့်၊ ဥမွန်းမှုန့် စသည်တို့သည် ထိုထိုအရပ်ဒေသတို့၌ ပင်ကိုယ်ရိုးရာအာဟာရအဖြစ်ဖြင့် လူတို့၏ ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်အကျိုးငှာ ပြုလုပ်သုံးဆောင်ကြသောကြောင့် ယာဝကာလိကများ ဖြစ်ကြသည်။ မဆေးကြောအပ်သော ထန်းစေ့မှုန့်၊ ဥမွန်းမှုန့်နှင့် တောင့်တဲစာအစရှိသော အသီးမှုန့်တို့သည် ယာဝဇီဝိကများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအမှုန့်တို့ကို ပါဠိတော်၌ အဖန် (ဖန်ရည်) တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမြစ် အသီးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း သိမ်းယူသွင်းရမည်ဟု သိအပ်၏။

နိယျာသခါဒနီယေ ဧကော ဥစ္ဆုနိယျာသောဝ သတ္တာဟကာလိကော. သေသာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဇတူနိ ဘေသဇ္ဇာနိ – ဟိင်္ဂုံ ဟိင်္ဂုဇတုံ ဟိင်္ဂုသိပါဋိကံ တကံ တကပတ္တိံ တကပဏ္ဏိံ သဇ္ဇုလသံ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ဇတူနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တနိယျာသာ ယာဝဇီဝိကာ. တတ္ထ ယေဝါပနကဝသေန သင်္ဂဟိတာနံ အမ္ဗနိယျာသော ကဏိကာရနိယျာသောတိ ဧဝံ နာမဝသေန န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ဣမေသု မူလခါဒနီယာဒီသု ယံကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘အဝသေသံ ခါဒနီယံ နာမာ’’တိ သင်္ဂဟိတံ.

အစေးခဲဖွယ်၌ ကြံစေးတစ်မျိုးတည်းသာ သတ္တာဟကာလိက ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော အစေးတို့သည် “ရဟန်းတို့၊ ရှိန်းခိုစစ်၊ ရှိန်းခိုချိတ်၊ ရှိန်းခိုလွှာ၊ ချိတ်၊ ချိတ်နှစ်၊ ချိတ်လွှာ၊ ပွဲလျက် အစရှိသော ဆေးဖြစ်ကုန်သော ချိတ်စေးတို့ကို ခွင့်ပြု၏” ဟု ဤသို့ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော အစေးများသည် ယာဝဇီဝိကများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုပါဠိတော်၌ “ယေဝါပနက” (ကြွင်းသောပုဒ်) ၏ အစွမ်းဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော သရက်စေး၊ မဟာလှေကားစေး အစရှိသော အစေးတို့ကို ဤသို့ အမည်အားဖြင့် အပိုင်းအခြား ပြခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပေ။ ဤသို့လျှင် ဤအမြစ်ခဲဖွယ် အစရှိသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ယာဝကာလိကဖြစ်သော အရာအားလုံးကိုလည်း ဤပါဠိတော်အနက်၌ “ကြွင်းသော ခဲဖွယ်မည်သည်” ဟူ၍ သိမ်းယူသွင်းအပ်ပြီ။

ဘောဇနီယံ နာမ ပဉ္စ ဘောဇနာနီတိအာဒိမှိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. ခါဒိဿာမိ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ, ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ယော ဘိက္ခု ဝိကာလေ ဧတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယဉ္စ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

“ဘောဇနီယံ နာမ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ” အစရှိသော ပါဠိရပ်၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို ပထမပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်၌ ပြောဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ “ခါဒိဿာမိ ဘုဉ္ဇိဿာမိ”၊ “ခံယူ၏ (အကပ်ခံ၏)” ဟူသည်ကား ရဟန်းတစ်ပါးသည် နေလွဲအခါ၌ ထိုပြအပ်ခဲ့သော ခဲဖွယ်နှင့် ဘောဇဉ်ကို အကပ်ခံလျှင် မစားမီ ရှေးဦးစွာ အကပ်ခံခြင်းကြောင့်ပင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအရာတို့သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် (သိုးမွေးသမုဋ္ဌာန်) ကဲ့သို့ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပြုအပ်သော လွန်ကျူးမှုရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော သိက္ခာပုဒ်၊ သတိမမူဘဲ ဖြစ်စေကာမူ အာပတ်သင့်သော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝိနည်းတော်အရ ပညတ်ခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြစ်ပြီး စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ယှဉ်၏။

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

ခုနစ်ခုမြောက် ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈။ သန္နိဓိကာရသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၅၂. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ [Pg.104] – ဗေလဋ္ဌသီသော နာမ ဇဋိလသဟဿဗ္ဘန္တရော မဟာထေရော. အရညေ ဝိဟရတီတိ ဇေတဝနဿ အဝိဒူရေ ပဓာနဃရေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဝသတိ. သုက္ခကုရန္တိ အသူပဗျဉ္ဇနံ ဩဒနံ. သော ကိရ အန္တောဂါမေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ တာဒိသံ ဩဒနံ အာဟရတိ, တဉ္စ ခေါ အပ္ပိစ္ဆတာယ, န ပစ္စယဂိဒ္ဓတာယ. ထေရော ကိရ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥဒကေန တေမေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, တတော ပုန သတ္တာဟံ သမာပတ္တိယာ နိသီဒတိ. ဧဝံ ဒွေပိ တီဏိပိ စတ္တာရိပိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စိရေန ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတီ’’တိ.

၂၅၂. ရှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌— ဗေလဋ္ဌသီသ မည်သော မထေရ်သည် ရသေ့တစ်ထောင်၏ အလယ်၌ဖြစ်သော မဟာထေရ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ “တော၌ နေတော်မူ၏ (araññe viharati)” ဟူသည်ကား ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၏ မနီးမဝေး ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတစ်ခု၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “သုက္ခကုရံ (sukkhakura)” ဟူသည် ဟင်းရည်ဟင်းလျာ မရှိသော ဆွမ်းခြောက်တည်း။ ထိုဗေလဋ္ဌသီသထေရ်သည် ရွာတွင်း၌ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးမှ နောက်ထပ် ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ ထိုကဲ့သို့သော ဆွမ်းခြောက်ကို ယူဆောင်လာလေ့ရှိသတတ်။ ထိုသို့ ဆောင်ယူလာခြင်းသည်လည်း အလိုနည်းသော အပ္ပိစ္ဆတာဂုဏ်ကြောင့် ဖြစ်၍ ပစ္စည်းဥစ္စာ၌ မက်မောသောကြောင့် မဟုတ်ပေ။ ထိုမထေရ်သည် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး နိရောဓသမာပတ်ဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေပြီးလျှင် သမာပတ်မှ ထတော်မူသောအခါ ထိုဆွမ်းခြောက်ကို ရေဖြင့် ဆွတ်ဖျန်းနှူး၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူတတ်၏။ ထို့နောက် တစ်ဖန် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး သမာပတ်ဖြင့်ပင် နေတော်မူပြန်၏။ ဤသို့ဖြင့် နှစ်ပတ်၊ သုံးပတ် သို့မဟုတ် လေးပတ်မျှ ကုန်လွန်စေပြီးမှ ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူတတ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်တို့က “ကြာမြင့်မှ ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူ၏” ဟု မိန့်ဆိုခဲ့ကြသည်။

၂၅၃. ကာရော ကရဏံ ကိရိယာတိ အတ္ထတော ဧကံ, သန္နိဓိကာရော အဿာတိ သန္နိဓိကာရံ; သန္နိဓိကာရမေဝ သန္နိဓိကာရကံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တံ ဝီတိနာမိတဿေတံ အဓိဝစနံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ – ‘‘သန္နိဓိကာရကံ နာမ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ အပရဇ္ဇူ’’တိ.

၂၅၃. “ကာရ၊ ကရဏ၊ ကိရိယာ” ဟူသော ပုဒ်သုံးခုသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ သိုမှီးသိမ်းဆည်းမှုကို ပြုခြင်းရှိသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို “သန္နိဓိကာရ” ဟု ခေါ်ပြီး၊ သန္နိဓိကာရသည်ပင် “သန္နိဓိကာရက” ဖြစ်သည်။ ဤအမည်သည် အကပ်ခံပြီးနောက် တစ်ညဉ့် လွန်သွားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်၏ အမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ဤပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ “သန္နိဓိကာရက မည်သည်မှာ ယနေ့ အကပ်ခံ၍ နက်ဖြန်သို့ ရောက်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် ဖြစ်သည်” ဟု ဟောတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ သန္နိဓိကတံ ယံကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟရတော ပန ဧကမေကသ္မိံ အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ. သစေပိ ပတ္တော ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတိ, ယံ အင်္ဂုလိယာ ဃံသန္တဿ လေခါ ပညာယတိ, ဂဏ္ဌိကပတ္တဿ ဝါ ဂဏ္ဌိကန္တရေ သ္နေဟော ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ, သော ဥဏှေ ဩတာပေန္တဿ ပဂ္ဃရတိ, ဥဏှယာဂုယာ ဝါ ဂဟိတာယ သန္ဒိဿတိ, တာဒိသေ ပတ္တေပိ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. တသ္မာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ပုန တတ္ထ အစ္ဆောဒကံ ဝါ အာသိဉ္စိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဝါ ဃံသိတွာ နိသ္နေဟဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော. သစေ ဟိ ဥဒကေ ဝါ သ္နေဟဘာဝေါ ပတ္တေ ဝါ အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ, ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတိ. တေလဝဏ္ဏပတ္တေ ပန အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ, သာ အဗ္ဗောဟာရိကာ. ယံ ဘိက္ခူ နိရပေက္ခာ သာမဏေရာနံ ပရိစ္စဇန္တိ, တဉ္စေ သာမဏေရာ နိဒဟိတွာ ဒေန္တိ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အပရိစ္စတ္တမေဝ ဟိ ဒုတိယဒိဝသေ န ဝဋ္ဋတိ. တတော ဟိ ဧကသိတ္ထမ္ပိ အဇ္ဈောဟရတော ပါစိတ္တိယမေဝ.

“ခံယူ၏၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟူရာ၌ ဤသို့ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသော တစ်စုံတစ်ခုသော ယာဝကာလိက သို့မဟုတ် ယာမကာလိကကို စားမျိုလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ယူဆောင်သော ရဟန်းအား မစားမီ ရှေးဦးစွာ ယူခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ စားမျိုသောအခါ၌မူ တစ်လုပ်မျိုတိုင်း တစ်လုပ်မျိုတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ သပိတ်ကို စင်ကြယ်အောင် မဆေးကြောရသေးဘဲ ထိုသပိတ်ကို လက်ချောင်းဖြင့် ပွတ်ကြည့်သောအခါ လက်ရာထင်ရှားနေအံ့၊ သို့မဟုတ် အနှောင်အဖွဲ့တုပ်နှောင်မှုရှိသော သပိတ်၏ အကြားတို့၌ အဆီစေး ဝင်နေအံ့၊ ထိုအဆီစေးသည် နေပူလှန်းသောအခါ၌ ယိုထွက်လာအံ့၊ သို့မဟုတ် ပူသောယာဂုကို ထည့်ယူသောအခါ အဆီဝေ့၍ ထင်ရှားလာအံ့၊ ထိုသို့သော သပိတ်၌ နောက်တစ်နေ့ ဆွမ်းစားသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ထို့ကြောင့် သပိတ်ကို ဆေးကြောပြီးနောက် ကြည်လင်သော ရေကို လောင်းထည့်၍ဖြစ်စေ၊ လက်ချောင်းဖြင့် ပွတ်တိုက်၍ဖြစ်စေ အဆီစေး ကင်းစင်ခြင်း ရှိမရှိကို စမ်းသပ်သိရှိအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေ၌ အဆီဝေ့ခြင်း သို့မဟုတ် သပိတ်၌ လက်ရာထင်ရှားခြင်း ရှိပါက ကောင်းစွာ မဆေးကြောအပ်သည် (မစင်ကြယ်သည်) မည်သောကြောင့်တည်း။ သို့သော် ဆီအဆင်းရှိသော သပိတ် (ဆေးသုတ်ထားသော သပိတ်) ၌ လက်ရာထင်ရှားခြင်းကား အရေးမကြီးလှသဖြင့် အာပတ်အင်္ဂါသို့ မရောက်ပေ။ ရဟန်းတို့က တစ်စုံတစ်ရာ ငဲ့ကွက်ခြင်း မရှိဘဲ သာမဏေတို့အား စွန့်လှူလိုက်သော ဆွမ်းကို သာမဏေတို့က သိမ်းဆည်းထားပြီးမှ နောက်တစ်နေ့၌ တစ်ဖန် ပြန်လည်ကပ်လှူပါက အလုံးစုံသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် သုံးဆောင်အပ်၏။ ကိုယ်တိုင်အကပ်ခံပြီး မစွန့်လွှတ်ရသေးသော ဆွမ်းခဲဖွယ်သည်သာ နောက်တစ်နေ့၌ မအပ်စပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုဆွမ်းမှ ထမင်းတစ်စေ့မျှကို ထုတ်ယူ၍ စားမျိုလျှင်ပင် ပါစိတ်အာပတ် သင့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အကပ္ပိယမံသေသု [Pg.105] မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒွိံ ပါစိတ္တိယံ, အဝသေသေသု ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ. ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ အဇ္ဈောဟရတော ပါစိတ္တိယံ. အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပဝါရိတော ဟုတွာ အနတိရိတ္တကတံ အဇ္ဈောဟရတိ, ပကတိအာမိသေ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ, မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ, သေသအကပ္ပိယမံသေ ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ, ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေ, နိရာမိသေန ဧကမေဝ. အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဝိကပ္ပဒွယေပိ ဒုက္ကဋံ ဝဍ္ဎတိ. သစေ ဝိကာလေ အဇ္ဈောဟရတိ, ပကတိဘောဇနေ သန္နိဓိပစ္စယာ စ ဝိကာလဘောဇနပစ္စယာ စ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ, အကပ္ပိယမံသေသု ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတိ. ယာမကာလိကေသု ဝိကာလပစ္စယာ အနာပတ္တိ, အနတိရိတ္တပစ္စယာ ပန ဝိကာလေ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု အနာပတ္တိ.

မအပ်သော (အကပ္ပိယ) အသားများတွင် လူသားကို စားလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းနှင့်တကွ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ကျန်သော အကပ္ပိယအသားများကို စားလျှင် ဒုက္ကဋ်နှင့်တကွ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ယာမကာလိကကို အကြောင်းရှိပါက သောက်မျိုသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ အာဟာရအလို့ငှာ သောက်မျိုပါက ဒုက္ကဋ်နှင့်တကွ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ ပဝါရိတ်သင့်ပြီးမှ အနတိရိတ္တမပြုအပ်သော သန္နိဓိခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို စားမျိုပါက အပ်သော ပကတိအာမိသ၌ ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ပါး သင့်၏။ လူသားဖြစ်ပါက ထုလ္လစ္စဉ်းနှင့်တကွ ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ပါး သင့်၏။ ကြွင်းသော အကပ္ပိယအသားဖြစ်ပါက ဒုက္ကဋ်နှင့်တကွ ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ပါး သင့်၏။ ယာမကာလိကကို အကြောင်းရှိပါက အာမိသနှင့်ယှဉ်သော ခံတွင်းဖြင့် စားမျိုလျှင် ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ပါး သင့်၏။ အာမိသနှင့်မယှဉ်သော ခံတွင်းဖြင့် စားမျိုလျှင် ပါစိတ်အာပတ် တစ်ပါးသာ သင့်၏။ အာဟာရအလို့ငှာ စားမျိုပါက ဝိကပ်နှစ်ပါးစလုံး၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် တိုးပွား၏။ အကယ်၍ နေလွဲအခါ၌ စားမျိုပါက ပကတိဘောဇဉ်၌ သန္နိဓိအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝိကာလဘောဇနအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ် နှစ်ပါး သင့်၏။ အကပ္ပိယအသားများ၌ ထုလ္လစ္စဉ်းနှင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်တို့ တိုးပွား၏။ ယာမကာလိကတို့၌ ဝိကာလအကြောင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်။ အနတိရိတ္တအကြောင်းကြောင့်မူကား နေလွဲအခါ၌ အလုံးစုံသော ဝိကပ်တို့၌ အာပတ်မသင့်ပေ။

၂၅၅. သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယာတိ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ တာဝ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟရတော ပန သစေ နိရာမိသံ ဟောတိ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ. အထ အာမိသသံသဋ္ဌံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ဟောတိ, ယထာဝတ္ထုကံ ပါစိတ္တိယမေဝ.

၂၅၅. “သတ္တာဟကာလိက၊ ယာဝဇီဝိကကို အာဟာရအလို့ငှာ” ဟူရာ၌ အာဟာရအဖြစ် သုံးဆောင်ရန် အကပ်ခံသော ရဟန်းအား အကပ်ခံမှုကြောင့် ရှေးဦးစွာ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ စားမျိုသောအခါ၌မူ အကယ်၍ အာမိသနှင့် မရောနှောဘဲ သက်သက်ဖြစ်ပါက တစ်လုပ်မျိုတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ အာမိသနှင့် ရောနှော၍ အကပ်ခံသိမ်းဆည်းထားခြင်း ဖြစ်ပါက ထိုထိုဝတ္ထုအလျောက် (သန္နိဓိ) ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။

၂၅၆. အနာပတ္တိ ယာဝကာလိကန္တိအာဒိမှိ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ယာဝ မဇ္ဈန္တိကသင်္ခါတော ကာလော, တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝကာလိကံ. သဒ္ဓိံ အနုလောမပါနေဟိ အဋ္ဌဝိဓံ ပါနံ ယာဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမယာမသင်္ခါတော ယာမော, တာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာမော ကာလော အဿာတိ ယာမကာလိကံ. သပ္ပိအာဒိ ပဉ္စဝိဓံ ဘေသဇ္ဇံ သတ္တာဟံ နိဓေတဗ္ဗတော သတ္တာဟော ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကံ. ဌပေတွာ ဥဒကံ အဝသေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ယာဝဇီဝံ ပရိဟရိတွာ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝဇီဝကန္တိ ဝုစ္စတိ.

၂၅၆. အနာပတ္တိ ယာဝကာလိကံ အစရှိသော ပါဠိရပ်၌ ဝိနိစ္ဆယကို ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၌ ဤသို့ သိအပ်၏။ ဟောတော်မူအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် မွန်းတည့်ကာလဟု ဆိုအပ်သော အချိန်အထိ စားကောင်းသောကြောင့် 'ယာဝကာလိက' မည်၏။ အနုလောမဖျော်ရည်တို့နှင့်တကွ ရှစ်ပါးသော ဖျော်ရည်သည် ညဉ့်၏ ပစ္ဆိမယာမ်ဟု ဆိုအပ်သော အချိန်တိုင်အောင် သုံးဆောင်ကောင်းသောကြောင့် ထိုနောက်ဆုံးညဉ့်ယာမ်တိုင်အောင် သုံးဆောင်ကောင်းသော ကာလရှိသဖြင့် 'ယာမကာလိက' မည်၏။ ထောပတ် အစရှိသော ငါးပါးသော ဆေးသည် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး သိုမှီးသိမ်းဆည်းကောင်းသောကြောင့် ခုနစ်ရက်ဟူသော သိုမှီးရာကာလရှိသဖြင့် 'သတ္တာဟကာလိက' မည်၏။ ရေကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသော အလုံးစုံသော အာဟာရကိုလည်း အသက်ထက်ဆုံး ဆောင်ယူသွား၍ အကြောင်းကိစ္စရှိလျှင် သုံးဆောင်ကောင်းသောကြောင့် 'ယာဝဇီဝိက' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ အရုဏောဒယေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကံ သတက္ခတ္တုမ္ပိ နိဒဟိတွာ ယာဝကာလော နာတိက္ကမတိ တာဝ, ယာမကာလိကံ ဧကံ အဟောရတ္တံ, သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တရတ္တံ, ဣတရံ သတိ ပစ္စယေ, ယာဝဇီဝမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အဋ္ဌကထာသု ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါနကထာ ကပ္ပိယာနုလောမကထာ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ ယာဝကာလိကေန ယာမကာလိက’’န္တိအာဒိကထာ စ ကပ္ပိယဘူမိကထာ စ ဝိတ္ထာရိတာ, တံ မယံ အာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ကထယိဿာမ.

ထိုကာလိကလေးပါးတို့တွင် အရုဏ်တက်ချိန်၌ပင် အကပ်ခံထားသော ယာဝကာလိကကို အကြိမ်တစ်ရာပင် သိုမှီးသိမ်းဆည်းသော်လည်း စားသောက်ချိန်ကာလ မလွန်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အရုဏ်တက်ချိန်၌ပင် အကပ်ခံထားသော ယာမကာလိကကို တစ်နေ့တစ်ညဉ့်ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အရုဏ်တက်ချိန်၌ပင် အကပ်ခံထားသော သတ္တာဟကာလိကကို ခုနစ်ညဉ့်ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အခြားသော ယာဝဇီဝိကကို အကြောင်းကိစ္စရှိသော် အသက်ထက်ဆုံး သုံးဆောင်သော်လည်းကောင်း သုံးဆောင်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေ၏။ သို့ရာတွင် အဋ္ဌကထာတို့၌ ဤသိက္ခာပုဒ်အရာတွင် ပါနကထာ၊ ကပ္ပိယာနုလောမကထာ၊ 'ယာဝကာလိကဖြင့် ယာမကာလိကသည် အပ်သလော' အစရှိသော ကထာနှင့် ကပ္ပိယဘူမိကထာတို့ကို အကျယ်ချဲ့ပြထား၏။ ထိုကထာကို ငါတို့သည် တိုက်ရိုက်လာရာ ပါဠိရပ်၌သာ ပြဆိုကုန်အံ့။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ [Pg.106] – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယသိက္ခာပုဒ်၊ နောသညာဝိမောက္ခသိက္ခာပုဒ်၊ အစိတ္တကသိက္ခာပုဒ်၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝေဒနာသုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော သန္နိဓိကာရသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ကိုးခုမြောက် ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၂၅၇. နဝမသိက္ခာပဒေ – ပဏီတဘောဇနာနီတိ ဥတ္တမဘောဇနာနိ. ကဿ သမ္ပန္နံ န မနာပန္တိ သမ္ပတ္တိယုတ္တံ ကဿ န ပိယံ. သာဒုန္တိ သုရသံ.

၂၅၇. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ 'ပဏီတဘောဇနာနိ' ဟူသည် မွန်မြတ်သော အာဟာရဖြင့် ရောစပ်ထားသော ဘောဇဉ်များကို ဆိုလိုသည်။ 'ကဿ သမ္ပန္နံ န မနာပံ' ဟူသည်မှာ ကောင်းခြင်းသမ္ပတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသောဘောဇဉ်ကို မည်သူက မနှစ်သက်ဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။ 'သာဒုံ' ဟူသည် ကောင်းသောအရသာရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂၅၉. ယော ပန ဘိက္ခု ဧဝရူပါနိ ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇေယျာတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓါနိ သပ္ပိအာဒီနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ နာပဇ္ဇတိ, သေခိယေသု သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, ဩဒနသံသဋ္ဌာနိ ပန ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ စ ‘‘ပဏီတာနီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ သုတ္တေ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဏီတာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ သပ္ပိအာဒီနံယေဝ ဂဟဏံ ဟောတိ, ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပဏီတသံသဋ္ဌာနိ သတ္တဓညနိဗ္ဗတ္တာနိ ဘောဇနာနိ ပဏီတဘောဇနာနီတိ အယမတ္ထော ပညာယတိ.

၂၅၉. 'ယော ပန ဘိက္ခု ဧဝရူပါနိ ပဏီတဘောဇနာနိ... ဘုဉ္ဇေယျ' ဟူသော ဤပါဠိရပ်၌ ဝိနိစ္ဆယကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ဆွမ်းနှင့်မဖက် သက်သက်ဖြစ်သော ထောပတ်အစရှိသည်တို့ကို တောင်း၍ စားသောရဟန်းသည် ပါစိတ်အာပတ် မသင့်ဘဲ သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၌ 'သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋ်' အာပတ်သာ သင့်၏။ ဆွမ်းဖြင့် ရောနှောအပ်သော ထောပတ်စသည်တို့ကိုမူကား တောင်း၍ စားပါက ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်ဟု သိအပ်၏။ ဤသည်ကား ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော် ဖြစ်သတတ်။ ထိုကြောင့်ပင် ပါဠိတော်၌ 'ပဏီတာနိ' ဟု မဟောဘဲ 'ပဏီတဘောဇနာနိ' ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။ အကယ်၍ 'ပဏီတာနိ' ဟု ဟောတော်မူပါက ထောပတ်စသည်တို့ကိုသာ ယူရမည်ဖြစ်၏။ သို့သော် 'ပဏီတဘောဇနာနိ' ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် မွန်မြတ်သော အာဟာရနှင့် ရောစပ်ထားသော၊ စပါးမျိုးခုနစ်ပါးမှ ဖြစ်သော ဘောဇဉ်တို့ကို 'ပဏီတဘောဇဉ်' ဟု ခေါ်ဆိုသည်ဟူသော ဤအနက်သည် ထင်ရှား၏။

ဣဒါနိ ဝိညာပေတိ ပယောဂေ ဒုက္ကဋန္တိအာဒီသု အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘သပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟိ, သပ္ပိံ အာကိရိတွာ ဒေဟိ, သပ္ပိမိဿကံ ကတွာ ဒေဟိ, သဟသပ္ပိနာ ဒေဟိ, သပ္ပိဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ဒေဟီ’’တိ ဝိညာပေန္တဿ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ. ‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယသ္မာ သာလိဘတ္တံ ဝိယ သပ္ပိဘတ္တံ နာမ နတ္ထိ; တသ္မာ သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယခုအခါ၌ 'တောင်းသောလုံ့လ၌ ဒုက္ကဋ်' အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ဝိနိစ္ဆယမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ 'ထောပတ်ဖြင့် ဆွမ်းကို လှူပါ'၊ 'ထောပတ်လောင်းထည့်၍ လှူပါ'၊ 'ထောပတ်နှင့် ရောစပ်၍ လှူပါ'၊ 'ထောပတ်နှင့်အတူ လှူပါ'၊ 'ထောပတ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဆွမ်းကိုလည်းကောင်း လှူပါ' ဟု ပြောဆိုတောင်းရမ်းသော ရဟန်းအား တောင်းခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်၊ အကပ်ခံခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်၊ မျိုချခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ သို့ရာတွင် 'ထောပတ်ဆွမ်းကို လှူပါ' ဟု ပြောဆိုတောင်းရာ၌မူ သလေးထမင်းကဲ့သို့ ထောပတ်တည်းဟူသော ဆွမ်းဟူ၍ မရှိသောကြောင့် 'သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋ်' မျှသာ သင့်သည်ဟု သိအပ်၏။

သစေ ပန ‘‘သပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တံ ဒတွာ ‘‘သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ နဝနီတံ ဝါ ခီရံ ဝါ ဒဓိံ ဝါ ဒေတိ, မူလံ ဝါ ပန ဒေတိ, ‘‘ဣမိနာ သပ္ပိံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. ‘‘ဂေါသပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဂေါသပ္ပိနာ ဝါ ဒေတု, ဂေါသပ္ပိမှိ အသတိ, ပုရိမနယေနေဝ ဂေါနဝနီတာဒီနိ ဝါ ဂါဝိံယေဝ ဝါ ဒေတု ‘‘ဣတော သပ္ပိနာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သစေ [Pg.107] ပန ဂေါသပ္ပိနာ ယာစိတော အဇိယာ သပ္ပိအာဒီဟိ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ. ဧဝဉှိ သတိ အညံ ယာစိတေန အညံ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အနာပတ္တိ. ဧသ နယော အဇိယာ သပ္ပိနာ ဒေဟီတိ အာဒီသုပိ.

အကယ်၍ 'ထောပတ်ဖြင့် ဆွမ်းကို လှူပါ' ဟု ပြော၍ တောင်းသောအခါ ဆွမ်းကို လှူပြီးမှ 'ထောပတ်ပြု၍ စားပါ' ဟု လျှောက်ကာ ဆီဦး၊ นို့ရည်၊ နို့ဓမ်းတို့ကို လှူခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် 'ဤအဖိုးအခဖြင့် ထောပတ်ဝယ်ယူ၍ စားပါ' ဟု လျှောက်ကာ အဖိုးအခကို လှူခဲ့သော်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုကြောင်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။ 'နွားထောပတ်ဖြင့် ဆွမ်းကို လှူပါ' ဟု တောင်းသောအခါ နွားထောပတ်ဖြင့် ဆွမ်းကို ဖြစ်စေ လှူပါစေ၊ နွားထောပတ် မရှိလျှင် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် နွားဆီဦးစသည်တို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ 'ဤနွားမမှရသော ထောပတ်ဖြင့် စားပါ' ဟု လျှောက်၍ နွားမကိုသော်လည်းကောင်း လှူပါစေ၊ သက်ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုကြောင်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နွားထောပတ်ကို တောင်းအပ်ပါလျက် ဆိတ်ထောပတ်စသည်တို့ဖြင့် ဆွမ်းကို လှူခဲ့သော် ဝိသင်္ကေတ (ချွတ်ယွင်းခြင်း) ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် တစ်မျိုးကိုတောင်း၍ အခြားတစ်မျိုးကို လှူသည်မည်သောကြောင့် အာပတ်မသင့်ပေ။ 'ဆိတ်ထောပတ်ဖြင့် လှူပါ' အစရှိသော တောင်းခြင်းတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

‘‘ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတမေဝ. ‘‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ ဒုက္ကဋမေဝ. အကပ္ပိယသပ္ပိမှိ အသတိ ပုရိမနယေနေဝ အကပ္ပိယနဝနီတာဒီနိ ဒေတိ ‘‘သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အကပ္ပိယသပ္ပိနာဝ ဒိန္နံ ဟောတိ. ‘‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာ’’တိ ဝုတ္တေ ကပ္ပိယေန ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ. ‘‘သပ္ပိနာ’’တိ ဝုတ္တေ သေသေသု နဝနီတာဒီသု အညတရေန ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတမေဝ. ဧသ နယော နဝနီတေန ဒေဟီတိအာဒီသုပိ. ယေန ယေန ဟိ ဝိညတ္တိ ဟောတိ, တသ္မိံ ဝါ တဿ မူလေ ဝါ လဒ္ဓေ, တံ တံ လဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

'အပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူပါ' ဟု တောင်းသောအခါ မအပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူခဲ့လျှင် ဝိသင်္ကေတ ဖြစ်၏။ 'မအပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူပါ' ဟု တောင်းသောအခါ မအပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူခဲ့လျှင် အကပ်ခံရာ၌လည်းကောင်း၊ သုံးဆောင်ရာ၌လည်းကောင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ မအပ်သောထောပတ် မရှိသောကြောင့် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် 'ထောပတ်ပြု၍ စားပါ' ဟု လျှောက်ကာ မအပ်သော ဆီဦးစသည်တို့ကို လှူလျှင်လည်း မအပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူအပ်သည်သာ မည်၏။ 'မအပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူပါ' ဟု တောင်းရာ၌ အပ်သောထောပတ်ဖြင့် လှူခဲ့လျှင် ဝိသင်္ကေတ ဖြစ်၏။ 'ထောပတ်ဖြင့် လှူပါ' ဟု တောင်းရာ၌ ကျန်သော ဆီဦးစသည်တို့တွင် တစ်ခုခုဖြင့် လှူခဲ့လျှင်လည်း ဝိသင်္ကေတပင် ဖြစ်၏။ 'ဆီဦးဖြင့် လှူပါ' အစရှိသော တောင်းခြင်းတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကြင်အကြင် ပဏီတအာဟာရဖြင့် တောင်းခြင်းဖြစ်ရာ၌ ထိုပဏီတအာဟာရကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိုပဏီတအာဟာရ၏ အဖိုးအခကိုသော်လည်းကောင်း ရရှိလျှင် ထိုပဏီတအာဟာရကို ရရှိသည်သာ မည်၏။

သစေ ပန အညံ ပါဠိယာ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ဒေန္တိ, ဝိသင်္ကေတံ. ပါဠိယံ အာဂတနဝနီတာဒီနိ ဌပေတွာ အညေဟိ နဝနီတာဒီဟိ ဝိညာပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ယထာ စ ‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သာလိဘတ္တဿ ဝိယ သပ္ပိဘတ္တဿ အဘာဝါ သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နဝနီတဘတ္တံ ဒေဟီတိအာဒီသုပိ. ပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေပိ ဟိ အယမေဝတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, သော စ သင်္ခေပေနပိ သက္ကာ ဉာတုံ, ကိံ တတ္ထ ဝိတ္ထာရေန? တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧသ နယော နဝနီတေန ဒေဟီတိအာဒီသုပီ’’တိ.

အကယ်၍ တောင်းအပ်သော ပဏီတအာဟာရမှတစ်ပါး ပါဠိတော်၌ ပြဆိုထားသော သို့မဟုတ် ပြဆိုမထားသော ပဏီတအာဟာရကို လှူခဲ့လျှင် ဝိသင်္ကေတ ဖြစ်၏။ ပါဠိတော်၌ ပြဆိုထားသော ဆီဦးစသည်တို့ကို ချန်ထား၍ အခြားသော ဆီဦးစသည်တို့ဖြင့် ဆွမ်းကို တောင်းသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ 'ထောပတ်ဆွမ်းကို လှူပါ' ဟု ပြော၍ တောင်းရာ၌ သလေးထမင်းကဲ့သို့ ထောပတ်ဆွမ်းဟူ၍ သီးခြားမရှိသောကြောင့် 'သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋ်' သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုအပ်သကဲ့သို့ 'ဆီဦးဆွမ်းကို လှူပါ' အစရှိသော တောင်းခြင်းတို့၌လည်း သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋ်သာ ဖြစ်၏။ အစဉ်အတိုင်း တစ်ခုစီကို အကျယ်ချဲ့၍ ဆိုသော်လည်း ဤအနက်ကိုသာ ဆိုရမည် ဖြစ်၏၊ ထိုအနက်ကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်လည်း သိနိုင်ရာရာ ထို၌ အကျယ်ချဲ့နေခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထိုကြောင့် 'ဆီဦးဖြင့် လှူပါ အစရှိသော တောင်းခြင်းတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင်' ဟု ငါဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။

သစေ ပန သဗ္ဗေဟိပိ သပ္ပိအာဒီဟိ ဧကဋ္ဌာနေ ဝါ နာနာဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိညာပေတွာ ပဋိလဒ္ဓံ ဧကဘာဇနေ အာကိရိတွာ ဧကရသံ ကတွာ တတော ကုသဂ္ဂေနာပိ ဇိဝှဂ္ဂေ ဗိန္ဒုံ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, နဝ ပါစိတ္တိယာနိ အာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ –

အကယ်၍ ထောပတ်အစရှိသော ပဏီတအာဟာရ အားလုံးကို တစ်နေရာတည်း၌သော်လည်းကောင်း၊ အမျိုးမျိုးသော နေရာ၌သော်လည်းကောင်း တောင်း၍ ရရှိသော ဆွမ်းကို ခွက်တစ်ခုတည်း၌ လောင်းထည့်ကာ တစ်မျိုးတည်းသော အရသာရှိအောင် ရောနှောပြီးလျှင် ထိုဆွမ်းမှ သမန်းမြက်ဖျားဖြင့်သော်လည်းကောင်း လျှာဖျား၌ အစက်တင်၍ မျိုချခဲ့ပါက ပါစိတ်အာပတ် ကိုးချက် သင့်၏။ ဤအချက်ကို ပရိဝါကျမ်း၌လည်း ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်ပြီ—

‘‘ကာယိကာနိ န ဝါစသိကာနိ,သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ;

အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာပဇ္ဇေယျ ဧကတော,ပဉှာမေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

'ကိုယ်တိုင်ပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော၊ နှုတ်ဖြင့်ပြော၍ဖြစ်သည်မဟုတ်ကုန်သော၊ အမျိုးမျိုးသောဝတ္ထုရှိကုန်သော အလုံးစုံသော ပါစိတ်အာပတ်တို့ကို မရှေးမနှောင်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း သင့်ရာ၏၊ ဤပြဿနာကို ဝိနည်းကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိတို့သည် ကြံစည်တော်မူအပ်ပြီ' ဟူ၍ ဖြစ်၏။

၂၆၁. အဂိလာနော ဂိလာနသညီတိ ဧတ္ထ သစေ ဂိလာနသညီပိ ဟုတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတိ, မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော[Pg.108]. နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေန္တော ပန ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော. ဘိက္ခုနီနံ ပန ဧတာနိ ပါဋိဒေသနီယဝတ္ထူနိ ဟောန္တိ, သူပေါဒနဝိညတ္တိယံ ဥဘယေသမ္ပိ သေခပဏ္ဏတ္တိဒုက္ကဋမေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၆၁. 'အဂိလာနော ဂိလာနသညီ' ဟူသော ဤပါဠိရပ်၌ ဝိနိစ္ဆယမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ဂိလာနမဟုတ်ဘဲ ဂိလာနဟု ထင်မှတ်၍ ဆေးအလို့ငှာ ငါးပါးသော ဆေးတို့ကို တောင်းခဲ့လျှင် မဟာနာမသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ ကိုးပါးသော ပဏီတဘောဇဉ်တို့ကို တောင်းသော ရဟန်းကိုမူကား ဤသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ ဘိက္ခုနီတို့အားမူကား ဤအရာတို့သည် ပါဋိဒေသနီယအာပတ်၏ ဝတ္ထုများ ဖြစ်ကုန်၏။ ဟင်းနှင့်ဆွမ်းကို တောင်းခြင်း၌မူ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခုနီ နှစ်ဦးလုံးတို့အား သေခိယ၌ ပညတ်တော်မူအပ်သော ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေ၏။

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ,

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် လေးပါးသော သမုဋ္ဌာန်ရှိပြီး ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် မပြုထိုက်သော လွန်ကျူးမှုကို ပြုခြင်းရှိသော ကိရိယသိက္ခာပုဒ်၊ လွန်ကျူးလိုသော သညာမရှိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော နောသညာဝိမောက္ခသိက္ခာပုဒ်၊ လွန်ကျူးလိုသော စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သည်မဟုတ်သော အစိတ္တကသိက္ခာပုဒ်၊ ပညတ်တော်မူခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်ရှိသော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၊ ကာယကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝစီကံရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝေဒနာသုံးပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒန္တပေါနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၂၆၃. ဒသမသိက္ခာပဒေ – စတူသု ပစ္စယေသု အန္တမသော ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ သဗ္ဗံ ပံသုကူလမေဝ အဿာတိ သဗ္ဗပံသုကူလိကော. သော ကိရ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတဘာဇနမေဝ ပတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ဆဍ္ဍိတစောဠကေဟေဝ စီဝရံ ကတွာ တတ္ထ ဆဍ္ဍိတမဉ္စပီဌကာနိယေဝ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အယျဝေါသာဋိတကာနီတိ ဧတ္ထ အယျာ ဝုစ္စန္တိ ကာလင်္ကတာ ပိတိပိတာမဟာ. ဝေါသာဋိတကာနိ ဝုစ္စန္တိ တေသံ အတ္ထာယ သုသာနာဒီသု ဆဍ္ဍိတကာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ; မနုဿာ ကိရ ကာလင်္ကတေ ဉာတကေ ဥဒ္ဒိဿ ယံ တေသံ သဇီဝကာလေ ပိယံ ဟောတိ, တံ ဧတေသု သုသာနာဒီသု ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ကတွာ ‘‘ဉာတကာ နော ပရိဘုဉ္ဇန္တူတိ ဌပေန္တိ. သော ဘိက္ခု တံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အညံ ပဏီတမ္ပိ ဒိယျမာနံ န ဣစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုသာနေပိ ရုက္ခမူလေပိ ဥမ္မာရေပိ အယျဝေါသာဋိတကာနိ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ. ထေရောတိ ထိရော ဃနဗဒ္ဓေါ. ဝဌရောတိ ထူလော; ထူလော စ ဃနသရီရော စာယံ ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မနုဿမံသံ မညေ ခါဒတီတိ မနုဿမံသံ ခါဒတီတိ နံ သလ္လက္ခေမ; မနုဿမံသံ ခါဒန္တာ ဟိ ဤဒိသာ ဘဝန္တီတိ အယံ တေသံ အဓိပ္ပာယော.

၂၆၃. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌— ထိုရဟန်းအား ပစ္စည်းလေးပါးတို့တွင် အနည်းဆုံးအားဖြင့် ဒန်ပူပင်ဖြစ်သော်လည်း အားလုံးသော ပစ္စည်းဝတ္ထုသည် ပံ့သကူချည်းသာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုရဟန်းကို 'သဗ္ဗပံ့သကူလိက' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုရဟန်းသည် သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ထားသော အိုးခွက်ကိုသာ သပိတ်ပြုလုပ်၍၊ ထိုသုသာန်၌ပင် စွန့်ပစ်ထားသော အဝတ်စုတ်တို့ဖြင့်သာ သင်္ကန်းကို ချုပ်လုပ်၍၊ ထိုသုသာန်၌ပင် စွန့်ပစ်ထားသော ညောင်စောင်းငယ်၊ အင်းပျဉ်ငယ်တို့ကိုသာ ယူဆောင်လျက် သုံးစွဲသတတ်။ 'အယျဝေါသာဋိတကာနိ' ဟူသော စကား၌ သေလွန်ပြီးသော မိဘဘိုးဘွားစသော ဆွေမျိုးတို့ကို 'အယျ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုမိဘဘိုးဘွားစသော ဆွေမျိုးတို့အတွက် သုသာန်စသော အရပ်တို့၌ စွန့်ပစ်အပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ကို 'ဝေါသာဋိတက' ဟု ဆိုအပ်၏။ လူတို့သည် သေလွန်ပြီးသော ဆွေမျိုးတို့ကို ရည်စူး၍ ထိုဆွေမျိုးတို့သည် အသက်ရှင်စဉ်အခါက နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဤသုသာန်စသော အရပ်တို့၌ အခဲအခဲ (အစုစု) ပြုလုပ်ပြီးလျှင် 'ငါတို့၏ ဆွေမျိုးများသည် သုံးဆောင်ကြပါစေကုန်' ဟု ဆိုကာ ထားတတ်ကြကုန်သတတ်။ ထိုရဟန်းသည် ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ပံ့သကူ ကောက်ယူ၍ စား၏၊ အခြားသော မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ပေးလှူသော်လည်း အလိုမရှိချေ။ ထို့ကြောင့် 'သုသာန်၌လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ရင်း၌လည်းကောင်း၊ တံခါးခုံ၌လည်းကောင်း အယျဝေါသာဋိတက (ဆွေမျိုးတို့အား ရည်စူး၍ စွန့်ထားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်) တို့ကို ကိုယ်တိုင်ယူ၍ သုံးဆောင်၏' ဟု (သင်္ဂါယနာတင် ထေရ်တို့က) မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။ 'ထေရော' ဟူသည်ကား ခိုင်ခံ့သော၊ တစ်ခဲနက်သော အသားဖြင့် ဖွဲ့စပ်အပ်သော ကိုယ်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ 'ဝဌရော' ဟူသည်ကား ဝဖြိုးသော ကိုယ်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ထိုရဟန်းသည် ဝဖြိုးသည်လည်းဖြစ်၍ တစ်ခဲနက် ကျစ်လစ်သော ကိုယ်ရှိသည်လည်းဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ 'လူသားကို စားသည်ဟု ထင်၏' ဟူသည်မှာ 'လူသားကို စား၏' ဟု ထိုရဟန်းကို ငါတို့ မှတ်ထင်ကုန်၏၊ အကြောင်းမူကား လူသားကို စားသောသူတို့သည် ဤကဲ့သို့သော ဝဖြိုးကျစ်လစ်သော ကိုယ်ရှိကြကုန်၏ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဤကား ကဲ့ရဲ့သော လူတို့၏ အလိုဆန္ဒ (ယူဆချက်) ဖြစ်သည်။

၂၆၄. ဥဒကဒန္တပေါနေ ကုက္ကုစ္စာယန္တီတိ ဧတ္ထ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အဒိန္နံ မုခဒွါရံ အာဟာရံ အာဟရေယျာ’’တိ ပဒဿ သမ္မာ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ကုက္ကုစ္စာယိသုံ, ဘဂဝါ ပန ယထာဥပ္ပန္နဿ ဝတ္ထုဿ ဝသေန ပိတာ ဝိယ ဒါရကေ တေ ဘိက္ခူ သညာပေန္တော အနုပညတ္တိံ ဌပေသိ.

၂၆၄. 'ရေနှင့် ဒန်ပူ၌ ကုက္ကုစ္စဖြစ်ကုန်၏' ဟူသော စကား၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏— ထိုရဟန်းတို့သည် 'မပေးအပ်သော အာဟာရကို မျိုအံ့' ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကောင်းစွာ မမှတ်သားနိုင်သဖြင့် (သို့မဟုတ် မသိနားမလည်ခြင်းကြောင့်) ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာသော အကြောင်းဝတ္ထု၏ အစွမ်းဖြင့် ဖခင်သည် သားသမီးငယ်တို့ကို နားလည်စေသကဲ့သို့ ထိုရဟန်းတို့ကို နားလည်စေတော်မူလိုသဖြင့် အနုပညတ်ကို ထားတော်မူခဲ့သည်။

၂၆၅. အဒိန္နန္တိ [Pg.109] ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဂဏှန္တဿ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရဝသေန န ဒိန္နံ. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ပဒဘာဇနေ ‘‘အဒိန္နံ နာမ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယပါရာဇိကေ ပန ‘‘အဒိန္နံ နာမ ပရပရိဂ္ဂဟိတကံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒိန္နန္တိ ဣဒံ ပန တဿေဝ အဒိန္နဿ ပဋိပက္ခဝသေန လက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဓဋံ. နိဒ္ဒေသေ စဿ ‘‘ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒေန္တေ’’တိ ဧဝံ အညသ္မိံ ဒဒမာနေ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ တံ ဧဝံ ဒိယျမာနံ အန္တမသော ရထရေဏုမ္ပိ သစေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဧတံ ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဒိန္နံ နာမ ဝုစ္စတိ. န ‘‘ဣဒံ ဂဏှ, ဣဒံ တဝ ဟောတူ’’တိအာဒိဝစနေန နိဿဋ္ဌံ.

၂၆၅. 'အဒိန္နံ' ဟူသည်ကား ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခံယူသော ရဟန်းအား ကာယ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓ၊ နိဿဂ္ဂိယ (ကိုယ်ဖြင့် ပေးခြင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ပေးခြင်း၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် ပေးခြင်း) တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ပယောဂ၏ အစွမ်းဖြင့် မပေးအပ်သော အာဟာရတည်း။ ဤသို့ ကာယ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓတို့ဖြင့် ခံယူသော ရဟန်းအား တစ်ပါးပါးသော ပယောဂဖြင့် မပေးအပ်သော အာဟာရကိုသာ ရည်ရွယ်၍ ပဒဘာဇနီ၌ 'မပေးရသေးသော (မကပ်ရသေးသော) အရာကို အဒိန္န မည်၏' ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ဒုတိယပါရာဇိက၌မူ 'မပေးအပ်သော (သူတစ်ပါး သိမ်းဆည်းထားသော) ဥစ္စာကို အဒိန္န မည်၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ 'ဒိန္နံ' ဟူသော ဤပုဒ်ကိုမူ ထိုအဒိန္န၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အဖြစ်ဖြင့် လက္ခဏာကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ ပဒဘာဇနီ၌ ထုတ်ပြတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဒိန္နံပုဒ်၏ နိဒ္ဒေသ၌ 'ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပေးလှူသော်' ဟူသည်မှာ ဤသို့ ကာယ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓ၊ နိဿဂ္ဂိယတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ပယောဂဖြင့် ခံယူသူမှ တစ်ပါးသော ကပ်မည့်သူက ပေးလှူစဉ်၊ 'ဟတ္ထပါသ်၌ တည်လျက် ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခံယူ၏' ဟူသည်မှာ ဤသို့ ကာယ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓ၊ နိဿဂ္ဂိယတို့တွင် တစ်ပါးပါးဖြင့် ပေးလှူအပ်သော ထိုအာဟာရကို အနည်းဆုံးအားဖြင့် ရထားမြူ (ရထရေဏုမြူ) မျှကိုပင် ရှေးဦးပထမဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော လက္ခဏာရှိသော ဟတ္ထပါသ်၌ တည်လျက် ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း အကယ်၍ ခံယူအံ့၊ ဤသို့ ခံယူသော် ဤသို့ ကာယ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓတို့ဖြင့် အကပ်ခံအပ်ပြီးသော ဤအာဟာရကို 'ဒိန္န' (ပေးအပ်ပြီးသောအရာ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ 'ဤအရာကို ယူပါလော့၊ ဤအရာသည် သင်၏ ဥစ္စာဖြစ်ပါစေ' ဟူသော စကားမျိုးဖြင့် လွှတ်လိုက် စွန့်ပစ်လိုက်သော အရာကိုမူ 'ဒိန္န' ဟု မဆိုအပ်ပေ။

တတ္ထ ကာယေနာတိ ဟတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန; အန္တမသော ပါဒင်္ဂုလိယာပိ ဒိယျမာနံ ကာယေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ကေနစိ ဟိ သရီရာဝယဝေန ဂဟိတံ ကာယေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. သစေပိ နတ္ထုကရဏိယာ ဒိယျမာနံ နာသာပုဋေန အကလ္လကော ဝါ မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. အာဘောဂမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏန္တိ အယံ နယော မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တော. ကာယပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ကဋစ္ဆုအာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပကရဏေန ဒိန္နံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ကေနစိ သရီရပဋိဗဒ္ဓေန ပတ္တထာလကာဒိနာ ဂဟိတံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. နိဿဂ္ဂိယေနာတိ ကာယတော စ ကာယပဋိဗဒ္ဓတော စ မောစေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပါတိယမာနမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယေန ပယောဂေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.

ထို (ကိုယ်ဖြင့်စသည်ဖြင့် ပေးလှူခြင်း) စကားရပ်၌ 'ကာယေန' (ကိုယ်ဖြင့်) ဟူသည်ကား လက်အစရှိသည်တို့တွင် အမှတ်မထားဘဲ တစ်ပါးပါးသော ကိုယ်၏အစိတ်အပိုင်းဖြင့် အနည်းဆုံးအားဖြင့် ခြေချောင်းဖြင့်သော်လည်း ပေးအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ကိုယ်ဖြင့် ပေးအပ်သည် (ကာယေန ဒိန္န) မည်၏။ အကပ်ခံခြင်း (ခံယူခြင်း) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကိုယ်၏ တစ်ပါးပါးသော အစိတ်အပိုင်းဖြင့် ခံယူအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ကိုယ်ဖြင့် ခံယူအပ်သည် (ကာယေန ဂဟိတ) မည်၏။ မကျန်းမာသဖြင့် နှာနှပ်တံဖြင့် ပေးလှူသောဆေးကို နှာခေါင်းပေါက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ခံတွင်း (ပါးစပ်) ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အကယ်၍ ခံယူအံ့၊ ထိုသို့ ခံယူသော်လည်း ကိုယ်ဖြင့် ခံယူအပ်သည် (ကာယေန ဂဟိတ) သာ မည်၏။ အကြောင်းမူကား ဤသို့ အကပ်ခံရာ၌ 'အကပ်ခံမည်' ဟု နှလုံးသွင်းခြင်းမျှသည်သာ လိုရင်းပမာဏ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဤနည်းကို မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုအပ်ပြီး ဖြစ်သည်။ 'ကာယပဋိဗဒ္ဓေန' (ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်) ဟူသည်ကား ဇွန်းယောင်းမ အစရှိသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အသုံးအဆောင်ဖြင့် ပေးအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ပေးအပ်သည် (ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဒိန္န) မည်၏။ အကပ်ခံခြင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ကိုယ်နှင့်စပ်သော သပိတ်၊ ခွက် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ခံယူအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ခံယူအပ်သည် (ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဟိတ) သာ မည်၏။ 'နိဿဂ္ဂိယေန' (ပစ်လွှတ်ခြင်းဖြင့်) ဟူသည်ကား ကိုယ်မှလည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုမှလည်းကောင်း လွတ်စေ၍ ဟတ္ထပါသ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း (လှမ်း၍) ကျစေအပ်သော၊ ပစ်ချပေးအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ပစ်လွှတ်ခြင်းတည်းဟူသော ပယောဂဖြင့် ပေးအပ်သည် (နိဿဂ္ဂိယေန ဒိန္န) မည်၏။ ဤမျှသည်ကား ပါဠိတော်၏ အဖွင့် ဖြစ်သည်။

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – ပဉ္စင်္ဂေဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ – ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဥစ္စာရဏမတ္တံ ဟောတိ, ဟတ္ထပါသော ပညာယတိ, အဘိဟာရော ပညာယတိ, ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ တိရစ္ဆာနဂတော ဝါ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒေတိ, တံ စေ ဘိက္ခု ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ပါဠိတော်မှ အလွတ်ဖြစ်သော အဆုံးအဖြတ် (ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ) ကား ဤသို့တည်း— အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် အကပ်မြောက်၏ (အကပ်ခံခြင်း အထမြောက်၏)။ (၁) အလယ်အလတ် ခွန်အားရှိသော ယောက်ျားတစ်ဦးက မြှောက်ချီနိုင်သော အတိုင်းအရှည်ရှိခြင်း၊ (၂) နှစ်တောင့်ထွာ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း တည်ရှိခြင်း၊ (၃) ပေးလှူသူက ရှေးရှုဆောင်ခြင်း (လှမ်းကမ်းခြင်း) ထင်ရှားရှိခြင်း၊ (၄) နတ်၊ လူ သို့မဟုတ် မျောက်စသော တိရစ္ဆာန်က ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပေးလှူခြင်း၊ (၅) ထိုပေးလှူအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ရဟန်းက ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခံယူခြင်း။ ဤသို့လျှင် အင်္ဂါငါးပါးတို့ကြောင့် အကပ်မြောက် (အကပ်ခံခြင်း အထမြောက်) ပေသည်။

တတ္ထ ဌိတနိသိန္နနိပန္နာနံ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဟတ္ထပါသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သစေ ပန ဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကေသု ဧကော အာကာသေ ဟောတိ, ဧကော [Pg.110] ဘူမိယံ, ဘူမဋ္ဌဿ စ သီသေန အာကာသဋ္ဌဿ စ ဌပေတွာ ဒါတုံ ဝါ ဂဟေတုံ ဝါ ပသာရိတဟတ္ထံ, ယံ အာသန္နတရံ အင်္ဂံ, တဿ ဩရိမန္တေန ဟတ္ထပါသပ္ပမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. သစေပိ ဧကော ကူပေ ဟောတိ, ဧကော ကူပတဋေ, ဧကော ဝါ ပန ရုက္ခေ, ဧကော ပထဝိယံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဟတ္ထပါသပ္ပမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧဝရူပေ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ သစေပိ ပက္ခီ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ ဟတ္ထီ ဝါ သောဏ္ဍာယ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဒေတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ. သစေ ပန အဒ္ဓဋ္ဌမရတနဿာပိ ဟတ္ထိနော ခန္ဓေ နိသိန္နော, တေန သောဏ္ဍာယ ဒိယျမာနံ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ထိုအင်္ဂါငါးပါးတို့၌ မတ်တပ်ရပ်နေသူ၊ ထိုင်နေသူ၊ လျောင်းနေသူတို့၏ ဟတ္ထပါသ်ကို ပထမပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ အကယ်၍ ပေးလှူသူနှင့် ခံယူသူတို့တွင် တစ်ဦးက ကောင်းကင်၌ရှိ၍ တစ်ဦးက မြေပြင်၌ ရှိနေပါက— မြေ၌ ရှိနေသူ၏ ဦးခေါင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်၌ ရှိနေသူ၏ ပေးရန် သို့မဟုတ် ယူရန် ဆန့်တန်းထားသော လက်ကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော အနီးဆုံးအင်္ဂါ၏ ဤဘက်အစွန်ဖြင့်လည်းကောင်း ဟတ္ထပါသ်အတိုင်းအရှည်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်အပ်၏။ အကယ်၍ တစ်ဦးက တွင်းထဲ၌ရှိ၍ တစ်ဦးက တွင်းနှုတ်ခမ်း၌ ရှိနေသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် တစ်ဦးက သစ်ပင်ပေါ်၌ရှိ၍ တစ်ဦးက မြေပေါ်၌ ရှိနေသော်လည်းကောင်း ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဟတ္ထပါသ်အတိုင်းအရှည်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်အပ်၏။ ဤကဲ့သို့သော ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ တည်ရှိလျက် အကယ်၍ အတောင်ပံရှိသော ငှက်သည် နှုတ်သီးဖျားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဆင်သည် နှာမောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ကိုင်ယူ၍ ပန်းကို သို့မဟုတ် သစ်သီးကို ပေးလှူခဲ့ပါမူ အကပ်မြောက်၏။ အကယ်၍ ခုနစ်တောင်ထွာ (ရှစ်တောင်မပြည့်) ရှိသော ဆင်၏ ပခုံးပေါ်၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် ထိုဆင်က နှာမောင်းဖြင့် ပေးလှူအပ်သော သစ်သီးစသည်ကို ခံယူပါမူလည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

ဧကော ဗဟူနိ ဘတ္တဗျဉ္ဇနဘာဇနာနိ သီသေ ကတွာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဌိတကောဝ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, န တာဝ အဘိဟာရော ပညာယတိ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဤသကမ္ပိ ဩနမတိ, ဘိက္ခုနာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဟေဋ္ဌိမဘာဇနံ ဧကဒေသေနာပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗဘာဇနာနိ ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဩရောပေတွာ ဝါ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဘတ္တပစ္ဆိအာဒိမှိ ပန ဧကဘာဇနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ကာဇေန ဘတ္တံ ဟရန္တောပိ သစေ ကာဇံ ဩနာမေတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. တိံသဟတ္ထော ဝေဏု ဟောတိ, ဧကသ္မိံ အန္တေ ဂုဠကုမ္ဘော ဗဒ္ဓေါ, ဧကသ္မိံ သပ္ပိကုမ္ဘော, တဉ္စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, သဗ္ဗံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ. ဥစ္ဆုယန္တဒေါဏိတော ပဂ္ဃရန္တမေဝ ရသံ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, အဘိဟာရော န ပညာယတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗော. သစေ ပန ကသဋံ ဆဍ္ဍေတွာ ဟတ္ထေန ဥဿိဉ္စိတွာ ဥဿိဉ္စိတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ.

ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် များစွာသော ထမင်းတောင်း ဟင်းအိုးတို့ကို ဦးခေါင်းပေါ်၌ ရွက်၍ ရဟန်း၏အနီးသို့ လာပြီးလျှင် ရပ်လျက်သာ “ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်အံ့၊ ရှေးရှုဆောင်ခြင်း (အကပ်မြောက်ခြင်း) သည် မထင်ရှားသေးသဖြင့် မခံယူအပ်။ အကယ်၍ အနည်းငယ်မျှ အောက်သို့ ညွှတ်လိုက်အံ့၊ ထိုသို့ ညွှတ်လတ်သော် ရဟန်းသည် လက်ကို ဆန့်တန်း၍ အောက်ဆုံးအိုးကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့်သော်လည်း လက်ခံနိုင်၏။ ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် အလုံးစုံသောအိုးတို့ကို အကပ်ခံပြီး ဖြစ်၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ အောက်သို့ ချ၍ဖြစ်စေ၊ ဖွင့်၍ဖြစ်စေ မိမိ စားလိုသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ယူ၍ စားကောင်း၏။ ထမင်းနှင့်တကွဖြစ်သော တောင်း အစရှိသော တစ်ခုတည်းသော ခွက်၌မူကား အကပ်မြောက်သည်ဟု ပြောရန်ပင် မလိုတော့ပေ။ ထမ်းပိုးဖြင့် ထမင်းကို ဆောင်ယူလာသူသည်လည်း ထမ်းပိုးကို အောက်သို့ ညွှတ်စေ၍ လှူဒါန်းအံ့၊ ထိုသို့ လှူဒါန်းလျှင် ခံယူအပ်၏။ ထမ်းပိုးဝါးသည် အတောင်သုံးဆယ် ရှိငြားအံ့၊ တစ်ဖက်စွန်း၌ တင်လဲအိုး၊ တစ်ဖက်စွန်း၌ ထောပတ်အိုး ချည်နှောင်ထားအံ့၊ ထိုထမ်းပိုးကို အကယ်၍ အကပ်ခံလျှင် တင်လဲနှင့် ထောပတ်အားလုံး အကပ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။ ကြံရည်ကြိတ်စက်၏ ကြံရည်ကျင်းမှ ယိုကျဆဲဖြစ်သော ကြံရည်ကို “ခံယူတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်အံ့၊ ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် မထင်ရှားသေးသဖြင့် မခံယူအပ်။ အကယ်၍ အဖတ်ကို စွန့်ပစ်၍ လက်ဖြင့် ခပ်ယူခပ်ယူ၍ လှူဒါန်းအံ့၊ ထိုသို့ လှူဒါန်းလျှင် ခံယူအပ်၏။

ဗဟူ ပတ္တာ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ကဋသာရကေ ဝါ ဒေါဏိယံ ဝါ ဖလကေ ဝါ ဌပိတာ ဟောန္တိ, ယတ္ထ ဌိတဿ ဒါယကော ဟတ္ထပါသေ ဟောတိ, တတ္ထ ဌတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏသညာယ မဉ္စာဒီနိ အင်္ဂုလိယာပိ ဖုသိတွာ ဌိတေန ဝါ နိသိန္နေန ဝါ နိပန္နေန ဝါ ယံ တေသု ပတ္တေသု ဒိယျတိ, တံ သဗ္ဗံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေပိ ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီတိ မဉ္စာဒီနိ အာရုဟိတွာ နိသီဒတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မဉ္စာဒီနိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ မဉ္စေ နိသီဒတိ, ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ သင်ဖြူး၊ စကျင်း (သို့မဟုတ်) ပျဉ်ချပ်ပေါ်၌ သပိတ်များစွာတို့ကို တည်ထားအပ်ကုန်၏။ ရပ်နေသော ရဟန်း၏ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ ဒါယကာရှိရာ ထိုအရပ်၌ ရပ်၍ ခံယူမည်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် ညောင်စောင်းစသည်တို့ကို လက်ချောင်းဖြင့်ပင် ထိလျက် ရပ်နေသော၊ ထိုင်နေသော (သို့မဟုတ်) လျောင်းနေသော ရဟန်းအား ထိုသပိတ်တို့၌ လှူဒါန်းသမျှသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်အားလုံးသည် အကပ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။ အကယ်၍ “ခံယူအံ့” ဟု ကြံစည်ကာ ညောင်စောင်းစသည်တို့ပေါ်သို့ တက်၍ ထိုင်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ ထိုင်သော်လည်း အပ်စွန်းသည်သာ။ အကယ်၍ ညောင်စောင်းစသည်တို့ကို လက်ဖြင့် ကိုင်၍ ညောင်စောင်းပေါ်၌ ထိုင်ချလိုက်အံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အကပ်မြောက်သည်ဟု ပြောရန်ပင် မလိုတော့ပြီ။

ပထဝိယံ ပန သစေပိ ကုစ္ဆိယာ ကုစ္ဆိံ အာဟစ္စ ဌိတာ ဟောန္တိ, ယံ ယံ အင်္ဂုလိယာ ဝါ သူစိယာ ဝါ ဖုသိတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဒိယျမာနမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ မဟာကဋသာရဟတ္ထတ္ထရဏာဒီသု ဌပိတပတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမံ သန္ဓာယ [Pg.111] ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထပါသေ ပန သတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝဋ္ဋတိ အညတြ တတ္ထဇာတကာ.

မြေပေါ်၌မူကား အကယ်၍ သပိတ်အချင်းချင်း ဝမ်းဗိုက်ချင်း တိုက်ခတ်ထိစပ်လျက် ရှိစေကာမူ လက်ချောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကညစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ထိ၍ ထိုင်နေသော ထိုထိုသပိတ်၌ လှူဒါန်းအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည်သာ အကပ်မြောက်၏။ “ကြီးစွာသော သင်ဖြူး၊ ဆင်ကျောက်ကုန်းအခင်းကြီး စသည်တို့၌ ထားအပ်သော သပိတ်၌ အကပ်မမြောက်” ဟု အချို့သော အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်သော စကားသည် ဟတ္ထပါသ်ကို ကျော်လွန်သော သပိတ်ကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ဟတ္ထပါသ်ရှိလျှင်မူကား ထိုသစ်ပင်၌ဖြစ်သော အရွက်မှတစ်ပါး အမှတ်မထားသော တစ်ပါးပါးသော ခွက်စသည်တို့၌ ခံယူအပ်၏။

တတ္ထဇာတကေ ပန ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဝါ ကိံသုကပဏ္ဏာဒိမှိ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ တံ ကာယပဋိဗဒ္ဓသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ စ တတ္ထဇာတကေ; ဧဝံ ခါဏုကေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတမဉ္စာဒိမှိ အသံဟာရိမေ ဖလကေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ န ရုဟတိယေဝ, တေပိ ဟိ တတ္ထဇာတကသင်္ခေပုပဂါ ဟောန္တိ. ဘူမိယံ အတ္ထတေသု သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသုပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတိ, န ဟိ တာနိ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထာနီတိ. မဟန္တေသု ပန ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒီသု ရုဟတိ. သစေ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမ္မ ဌိတော ဒီဃဒဏ္ဍကေန ဥဠုင်္ကေန ဒေတိ, အာဂန္တွာ ဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝစနံ အသုတွာ ဝါ အနာဒိယိတွာ ဝါ ပတ္တေ အာကိရတိယေဝ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒူရေ ဌတွာ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ခိပန္တေပိ ဧသေဝ နယော.

ထိုသစ်ပင်၌ ဖြစ်သော ပဒုမ္မာကြာရွက်၊ ပေါက်ပင်ရွက် အစရှိသည်တို့၌ ခံယူခြင်းငှာ မအပ်။ အကြောင်းမူကား ထိုအရွက်သည် ကာယပဋိဗဒ္ဓ (ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထု) ဟူသော ရေတွက်ခြင်းသို့ မရောက်သောကြောင့်တည်း။ ထိုသစ်ပင်၌ဖြစ်သော အရွက်၌ အကပ်မမြောက်သကဲ့သို့ ထို့အတူ သစ်ငုတ်၌ ချည်နှောင်၍ ထားအပ်သော ညောင်စောင်းစသည်၌လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်း၍ မရသော ပျဉ်ချပ် (သို့မဟုတ်) ကျောက်ဖျာ၌လည်းကောင်း အကပ်မမြောက်သည်သာ။ အကြောင်းမူကား ထိုပျဉ်ချပ်၊ ကျောက်ဖျာတို့သည်လည်း ထိုသစ်ပင်၌ဖြစ်သော အရာ၌ သွင်းယူအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ မြေပေါ်၌ ဖြန့်ခင်းထားသော သိမ်မွေ့သော မန်ကျည်းရွက် အစရှိသော အရွက်တို့၌လည်း အကပ်မမြောက်။ အကြောင်းမူကား ထိုအရွက်တို့သည် လှူအပ်သောဝတ္ထုကို ဆောင်ထားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သောကြောင့်တည်း။ (သစ်ပင်မှ ဖြတ်ထားသော) ကြီးစွာသော ပဒုမ္မာကြာရွက် အစရှိသည်တို့၌မူကား အကပ်မြောက်၏။ အကယ်၍ ဟတ္ထပါသ်ကို ကျော်လွန်၍ ရပ်နေသော ဒါယကာသည် ရှည်သော အရိုးရှိသော ယောက်ချိုဖြင့် ပေးလှူအံ့၊ “အနီးသို့လာ၍ လှူပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ထိုစကားကို မကြား၍ဖြစ်စေ၊ မနာယူ၍ဖြစ်စေ သပိတ်၌ လောင်းထည့်လိုက်ပါက တစ်ဖန် ပြန်၍ အကပ်ခံအပ်၏။ အဝေး၌ ရပ်လျက် ထမင်းဆုပ်ကို ပစ်၍ လှူသော ဒါယကာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

သစေ ပတ္တတ္ထဝိကတော နီဟရိယမာနေ ပတ္တေ ရဇနစုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ, သတိ ဥဒကေ ဓောဝိတဗ္ဗော, အသတိ ရဇနစုဏ္ဏံ ပုစ္ဆိတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. သစေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ရဇံ ပတတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာ ဂဏှိတဗ္ဗာ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှတော ဝိနယဒုက္ကဋံ. တံ ပန ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သစေ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဝစနံ အသုတွာ ဝါ အနာဒိယိတွာ ဝါ ဘိက္ခံ ဒေန္တိယေဝ, ဝိနယဒုက္ကဋံ နတ္ထိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အညာ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ.

အကယ်၍ သပိတ်အိတ်မှ ထုတ်ယူဆဲ သပိတ်၌ ဆိုးရည်မှုန့်တို့ ရှိနေပါက ရေရှိလျှင် ဆေးကြောအပ်၏။ ရေမရှိလျှင် ဆိုးရည်မှုန့်ကို သုတ်၍ဖြစ်စေ၊ အကပ်ခံ၍ဖြစ်စေ ဆွမ်းခံလှည့်လည်အပ်၏။ ဆွမ်းခံလှည့်လည်စဉ် မြူမှုန်ကျရောက်ပါက အကပ်ခံပြီးမှ ဆွမ်းကို ခံယူအပ်၏။ အကပ်မခံဘဲ ခံယူသော ရဟန်းအား ဝိနယဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ထိုဆွမ်းကို တစ်ဖန် အကပ်ခံ၍ စားလျှင် အနာပတ် (အာပတ်မသင့်) ဖြစ်၏။ အကယ်၍ “အကပ်ခံပြီးမှ လောင်းပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်ပါလျက်နှင့် ထိုစကားကို မကြား၍ဖြစ်စေ၊ မနာယူ၍ဖြစ်စေ ဆွမ်းကို လောင်းမြဲလောင်းနေပါက ဝိနယဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်။ တစ်ဖန် အကပ်ခံစေ၍ အခြားသောဆွမ်းကို ခံယူအပ်၏။

သစေ မဟာဝါတော တတော တတော ရဇံ ပါတေတိ, န သက္ကာ ဟောတိ ဘိက္ခံ ဂဟေတုံ, ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒဿာမီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဝါ အာသနသာလံ ဝါ ဂန္တွာ တံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ ပုန တေန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အကယ်၍ ပြင်းထန်သော လေသည် ထိုထိုအရပ်မှ မြူမှုန်တို့ကို ကျရောက်စေသဖြင့် မြူမှုန်မကျအောင် ဆွမ်းကို ခံယူခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပါက “ဤဆွမ်းကို လူ သာမဏေအား ပေးအံ့” ဟု စင်ကြယ်သော စိတ်ဖြင့် နှလုံးသွင်းကာ ခံယူအပ်၏။ ဤသို့ ဆွမ်းခံပြီး၍ ကျောင်းသို့ဖြစ်စေ၊ ဇရပ်သို့ဖြစ်စေ သွားပြီးလျှင် ထိုဆွမ်းကို လူ သာမဏေအား ပေး၍ တစ်ဖန် ထိုသူပေးလှူသည်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိုသူနှင့် အကျွမ်းဝင်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ခံယူ၍ စားကောင်း၏။

သစေ ဘိက္ခာစာရေ သရဇံ ပတ္တံ ဘိက္ခုဿ ဒေတိ, သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဣမံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခံ ဝါ ဂဏှေယျာသိ, ပရိဘုဉ္ဇေယျာသိ ဝါ’’တိ တေန တထာ ကာတဗ္ဗံ. သစေ ရဇံ ဥပရိ ဥပ္ပိလဝတိ, ကဉ္ဇိကံ ပဝါဟေတွာ သေသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ဟတ္ထတော အမောစေန္တေန, ယတ္ထ အနုပသမ္ပန္နော အတ္ထိ တတ္ထ နေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ[Pg.112]. သုက္ခဘတ္တေ ပတိတရဇံ အပနေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အတိသုခုမံ ဟောတိ, ဥပရိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ အပနေတဗ္ဗံ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယာဂုံ ဝါ သူပံ ဝါ ပုရတော ဌပေတွာ အာလုလေန္တာနံ ဘာဇနတော ဖုသိတာနိ ဥဂ္ဂန္တွာ ပတ္တေ ပတန္တိ, ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော.

အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆွမ်းခံရာ၌ မြူမှုန်နှင့်တကွဖြစ်သော သပိတ်ကို အခြားရဟန်းအား ပေးလှူပါက ထိုပေးသော ရဟန်းက “ဤသပိတ်ကို အကပ်ခံပြီးမှ ဆွမ်းခံယူပါ သို့မဟုတ် သုံးဆောင်ပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုအတိုင်း ပြုအပ်၏။ အကယ်၍ မြူမှုန်သည် ဆွမ်း၏အပေါ်၌ ပေါလောပေါ်နေပါက ပအုန်းရည် (ဆွမ်းရည်) ကို ငှဲ့ပစ်၍ အကြွင်းကို စားအပ်၏။ အကယ်၍ မြူမှုန်သည် ဆွမ်း၏အတွင်းသို့ ဝင်သွားပါက အကပ်ခံအပ်၏။ လူ သာမဏေ မရှိပါက လက်မှ မလွှတ်ဘဲ လူ သာမဏေ ရှိရာအရပ်သို့ သပိတ်ကို ဆောင်ယူ၍ အကပ်ခံအပ်၏။ ခြောက်သွေ့သော ထမင်း၌ ကျသော မြူမှုန်ကို ဖယ်ရှား၍ စားကောင်း၏။ အကယ်၍ မြူမှုန်သည် အလွန်သိမ်မွေ့ပါက အပေါ်ယံ ထမင်းနှင့်တကွ ဖယ်ရှားအပ်၏၊ သို့မဟုတ် အကပ်ခံ၍ စားအပ်၏။ ရှေ့၌ ချထားသော ယာဂု သို့မဟုတ် ဟင်းရည်ကို မွှေနေသော လူ သာမဏေတို့၏ အိုးခွက်မှ ယာဂုပေါက်၊ ဟင်းရည်ပေါက်တို့သည် အထက်သို့ စင်တက်၍ သပိတ်၌ ကျပါက သပိတ်ကို ထပ်၍ အကပ်ခံအပ်၏။

ဥဠုင်္ကေန အာဟရိတွာ ဒေန္တာနံ ပဌမတရံ ဥဠုင်္ကတော ထေဝါ ပတ္တေ ပတန္တိ, သုပတိတာ, အဘိဟဋတ္တာ ဒေါသော နတ္ထိ. သစေပိ စရုကေန ဘတ္တေ အာကိရိယမာနေ စရုကတော မသိ ဝါ ဆာရိကာ ဝါ ပတတိ, အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော. အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဒိယျမာနံ ပတ္တတော ဥပ္ပတိတွာ ဣတရဿ ပတ္တေ ပတတိ, သုပတိတံ. ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟိ တံ ဟောတိ.

ယောက်ချိုဖြင့် ဆောင်ယူ၍ ပေးလှူသော လူ သာမဏေတို့သည် မလောင်းထည့်မီ ရှေးဦးစွာ ယောက်ချို (ဇွန်းကြီး) မှ ဟင်းရည်ပေါက်တို့သည် သပိတ်၌ ကျကုန်အံ့၊ ထိုသို့ကျခြင်းသည် ကောင်းစွာကျခြင်းဖြစ်၍ ရှေးရှုဆောင်ခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိ။ အကယ်၍ အိုးငယ်ဖြင့် ထမင်းကို လောင်းထည့်စဉ် ထိုအိုးငယ်မှ မီးသွေးဖြစ်စေ၊ ပြာဖြစ်စေ ကျရောက်သော်လည်း ရှေးရှုဆောင်ခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိသည်သာတည်း။ အနီးရှိ ရဟန်းအား ပေးလှူသော ခဲဖွယ်သည် သပိတ်မှ စင်ထွက်၍ အခြားရဟန်း၏ သပိတ်၌ ကျပါက ကောင်းစွာကျခြင်းဖြစ်၏။ ထိုခဲဖွယ်သည် အကပ်ခံပြီးသားသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

သစေ ဇဇ္ဈရိသာခါဒိံ ဖာလေတွာ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဒေန္တာနံ သာခတော ဖုသိတာနိ အညဿ ပတ္တေ ပတန္တိ, ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. ယဿ ပတ္တဿ ဥပရိ ဖာလေန္တိ, တဿ ပတ္တေ ပတိတေသု ဒါတုကာမတာယ အဘိဟဋတ္တာ ဒေါသော နတ္ထိ. ပါယာသဿ ပူရေတွာ ပတ္တံ ဒေန္တိ, ဥဏှတ္တာ ဟေဋ္ဌာ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, မုခဝဋ္ဋိယာပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တထာပိ န သက္ကောတိ, အာဓာရကေန ဂဏှိတဗ္ဗော.

အကယ်၍ ဟင်းခါးပန်းတူခက် အစရှိသည်ကို ခွဲ၍ ရဟန်းတစ်ပါးအား ပေးလှူစဉ် ထိုအကိုင်းအခက်မှ အစက်အမှုန်တို့သည် အခြားရဟန်း၏ သပိတ်၌ ကျပါက သပိတ်ကို အကပ်ခံအပ်၏။ အကြင်ရဟန်း၏ သပိတ်အထက်၌ ခွဲခြမ်းကြရာ ထိုရဟန်း၏ သပိတ်၌ ကျရောက်ပါက ပေးလှူလိုသော စိတ်ဖြင့် ရှေးရှုဆောင်ခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိ။ နို့ဃနာဖြင့် ပြည့်စေ၍ သပိတ်ကို ပေးလှူကြရာ ပူသောကြောင့် အောက်မှ ကိုင်ယူခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပါက သပိတ်နှုတ်ခမ်းကို ကိုင်၍ ခံယူကောင်း၏။ ထိုသို့ ကိုင်၍လည်း မတတ်နိုင်ပါက သပိတ်ခြေဖြင့် ခံယူအပ်၏။

အာသနသာလာယ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခု နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော ဟောတိ, နေဝ အာဟရိယမာနံ န ဒိယျမာနံ ဇာနာတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေ ပန အာဘောဂံ ကတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ သော ဟတ္ထေန အာဓာရကံ မုဉ္စိတွာ ပါဒေန ပေလ္လေတွာ နိဒ္ဒါယတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပါဒေန အာဓာရကံ အက္ကမိတွာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ပန ဇာဂရန္တဿပိ အနာဒရပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗံ. ကေစိ ဧဝံ အာဓာရကေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. တံ တေသံ ဝစနမတ္တမေဝ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗမ္ပေတံ ကာယပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ကာယသံသဂ္ဂေပိ စေသ နယော ဒဿိတောဝ. ယမ္ပိ ဘိက္ခုဿ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တမ္ပိ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ သုတ္တံ –

ရွာတွင်း ဆွမ်းစားဇရပ်၌ သပိတ်ကို ကိုင်၍ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် အိပ်ငိုက်ခြင်းသို့ သက်ရောက်နေပါက ဆောင်ယူလာသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ပေးကပ်သည်ကိုလည်းကောင်း မသိချေ။ ဤသို့ မသိပါက အကပ်မမြောက်ပေ။ အကယ်၍ အကပ်ခံမည်ဟု နှလုံးသွင်းကာ ထိုင်နေပါက အပ်စပ်၏။ ထိုရဟန်းသည် လက်ဖြင့် သပိတ်ခြေကို လွှတ်၍ ခြေဖြင့် ညှပ်နှိပ်ထားကာ ငိုက်နေစေဦးတော့၊ ဤသို့ ငိုက်နေသော်လည်း အပ်စပ်သည်သာတည်း။ သို့သော် ခြေဖြင့် သပိတ်ခြေကို နင်း၍ ခံယူသော ရဟန်းသည် နိုးနိုးကြားကြား ရှိနေစေကာမူ မရိုမသေ ခံယူခြင်း (အနာဒရပဋိဂ္ဂဟဏ) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့မပြုထိုက်ပေ။ အချို့ (အဘယဂိရိဝါသီ) ဆရာတို့က "ဤသို့ သပိတ်ခြေဖြင့် ခံယူခြင်းသည် ကိုယ်နှင့်စပ်သောဝတ္ထုနှင့် ထပ်ဆင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ခံယူခြင်းမည်သဖြင့် မအပ်စပ်" ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုစကားသည် ထိုဆရာတို့၏ စကားမျှသာတည်း။ အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့်မူ ဤသပိတ်နှင့် သပိတ်ခြေ အားလုံးသည် ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုသာ ဖြစ်၏။ ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပုဒ်၌လည်း ဤနည်းကို ပြသပြီးသာ ဖြစ်၏။ ရဟန်းအား ပေးကပ်စဉ် (ဒါယကာ၏လက်မှ) လျှောကျသွားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုလည်း ရဟန်းကိုယ်တိုင် ကောက်ယူ၍ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ထိုသို့ သုံးဆောင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဤပါဠိတော် ရှိ၏ -

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပရိစ္စတ္တံ တံ, ဘိက္ခဝေ, ဒါယကေဟီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၇၃).

"ရဟန်းတို့၊ ပေးကပ်စဉ် လျှောကျသွားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ကိုယ်တိုင် ကောက်ယူ၍ သုံးဆောင်ရန် ငါဘုရား ခွင့်ပြု၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဒါယကာတို့က စွန့်လွှတ်ပြီး ဖြစ်၏" ဟု (စူဠဝါပါဠိတော်၌) မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

ဣဒဉ္စ [Pg.113] ပန သုတ္တံ နေယျတ္ထံ. တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယံ ဒိယျမာနံ ဒါယကဿ ဟတ္ထတော ပရိဂဠိတွာ သုဒ္ဓါယ ဝါ ဘူမိယာ ပဒုမိနိပဏ္ဏဝတ္ထကဋသာရကာဒီသု ဝါ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန သရဇာယ ဘူမိယာ ပတတိ, တံ ရဇံ ပုဉ္ဆိတွာ ဝါ ဓောဝိတွာ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပဝဋ္ဋန္တံ အညဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, တေန အာဟရာပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တံ ဘိက္ခုံ ဝဒတိ ‘‘တွံယေဝ ခါဒါ’’တိ တဿာပိ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနာဏတ္တေန ပန တေန န ဂဟေတဗ္ဗံ. အနာဏတ္တေနာပိ ‘‘ဣတရဿ ဒဿာမီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ ပနေတံ ဣတရဿ ဘိက္ခုနော ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ဘဂဝတာ အနနုညာတတ္တာ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝဒန္တေန ယဿေဝ တံ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကမ္ပိ တံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ အနုညာတော. ‘‘ပရိစ္စတ္တံ တံ ဘိက္ခဝေ ဒါယကေဟီ’’တိ ဝစနေန ပနေတ္ထ ပရသန္တကာဘာဝေါ ဒီပိတော. တသ္မာ အညဿ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တဿ ပန အာဏတ္တိယာ ဝဋ္ဋတီတိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

ဤပါဠိတော်သည် သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ယူရမည့် (နေယျတ္ထ) ပါဠိတော် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤပါဠိတော်၌ ဘုရားရှင်၏ အလိုတော်ကို ဤသို့ နားလည်အပ်၏။ ပေးကပ်စဉ် ဒါယကာ၏ လက်မှ လျှောကျ၍ သန့်ရှင်းသော မြေပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ ကြာရွက်၊ အဝတ်၊ သင်ဖြူးဖျာ စသည်တို့ပေါ်၌ ဖြစ်စေ ကျရောက်ပါက ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ကိုယ်တိုင် ကောက်ယူ၍ သုံးဆောင်ကောင်း၏။ မြူမှုန်ဖုန်စင်များ ရှိသော မြေပေါ်သို့ ကျရောက်ပါကမူ ထိုဖုန်မှုန့်ကို သုတ်သင်၍ ဖြစ်စေ၊ ဆေးကြော၍ ဖြစ်စေ၊ တစ်ဖန် ပြန်လည်အကပ်ခံ၍ ဖြစ်စေ သုံးဆောင်ထိုက်၏။ အကယ်၍ လိမ့်သွားပြီး အခြားရဟန်းတစ်ပါး၏ အနီးသို့ ရောက်သွားပါက ထိုရဟန်းက မူလရဟန်းထံသို့ ယူဆောင်ပေးရန်လည်း အပ်စပ်၏။ အကယ်၍ မူလရဟန်းက ထိုအခြားရဟန်းအား "အရှင်ဘုရားသာ ခဲစားပါတော့" ဟု ဆိုပါက ထိုအခြားရဟန်းလည်း သုံးဆောင်ကောင်း၏။ မူလရဟန်းက မစေခိုင်းဘဲ ထိုအခြားရဟန်းသည် မိမိအတွက် မကောက်ယူထိုက်ပေ။ မစေခိုင်းသော်လည်း "မူလရဟန်းအား ပေးအံ့" ဟု ရည်ရွယ်၍ ကောက်ယူရန်ကား အပ်စပ်၏ ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုထားသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဤခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် မူလရဟန်းမှတစ်ပါး အခြားရဟန်းအား ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူ သုံးဆောင်ရန် မအပ်သနည်းဟူမူ - မြတ်စွာဘုရား ခွင့်ပြုတော်မမူသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် "ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူ၍ သုံးဆောင်လော့" ဟု မိန့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ပေးကပ်စဉ် အကြင်ရဟန်းထံ လျှောကျသွားပါက ထိုရဟန်းအားသာလျှင် အကပ်မမြောက်သေးသော်လည်း ကောက်ယူသုံးဆောင်ခွင့်ကို ပြုတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤပါဠိတော်၌ "ရဟန်းတို့၊ ထိုခဲဖွယ်ကို ဒါယကာတို့က စွန့်လွှတ်ပြီးဖြစ်၏" ဟူသော စကားတော်ဖြင့် သူတစ်ပါးဥစ္စာ မဟုတ်တော့ကြောင်း ညွှန်ပြတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားရဟန်းသည် ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူသုံးဆောင်ရန် မအပ်စပ်ဘဲ ထိုရဟန်း၏ စေခိုင်းချက်ဖြင့်မူ ကောက်ယူသုံးဆောင်ကောင်း၏ ဟု ဤပါဠိတော်၏ အလိုတော် ရှိသတတ်။

ယသ္မာ စ တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတ္တာ အနုညာတံ, တသ္မာ ယထာဌိတံယေဝ အနာမသိတွာ ကေနစိ ပိဒဟိတွာ ဌပိတံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ပရိဘုဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိပစ္စယာ အနာပတ္တိ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တံဒိဝသံယေဝ ဟိ တဿ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ အနုညာတော, န တတော ပရန္တိ အယမ္ပိ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် အကပ်မခံရသေးသော အခြေအနေကြောင့် ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်သဖြင့် (လက်ဖြင့်) မထိတွေ့ဘဲ တစ်စုံတစ်ခုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပါက ဒုတိယမြောက်နေ့၌လည်း သုံးဆောင်ကောင်း၏၊ သန္နိဓိကြောင့် အာပတ်မသင့်ပေ။ သို့သော် ဒုတိယနေ့တွင် ပြန်လည်အကပ်ခံပြီးမှသာ သုံးဆောင်အပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုနေ့၌သာ ထိုရဟန်းအား ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူ သုံးဆောင်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုနေ့ထက် ကျော်လွန်သောအခါ ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူ သုံးဆောင်ခွင့်ကို ခွင့်ပြုတော်မမူခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဤသည်လည်း ဤပါဠိတော်၏ အလိုတော် ဖြစ်သတတ်။

ဣဒါနိ အဗ္ဗောဟာရိကနယော ဝုစ္စတိ – ဘုဉ္ဇန္တာနဉှိ ဒန္တာ ခိယျန္တိ, နခါ ခိယျန္တိ, ပတ္တဿ ဝဏ္ဏော ခိယျတိ, သဗ္ဗံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. ယမ္ပိ သတ္ထကေန ဥစ္ဆုအာဒီသု ဖာလိတေသု မလံ ပညာယတိ, ဧတံ နဝသမုဋ္ဌိတံ နာမ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သတ္ထကံ ဓောဝိတွာ ဖာလိတေသု မလံ န ပညာယတိ, လောဟဂန္ဓမတ္တံ ဟောတိ, တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. ယမ္ပိ သတ္ထကံ ဂဟေတွာ ပရိဟရန္တိ, တေန ဖာလိတေပိ ဧသေဝ နယော. န ဟိ တံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရန္တီတိ. မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ ပိသန္တာနံ ဝါ ကောဋ္ဋေန္တာနံ ဝါ နိသဒနိသဒပေါတကဥဒုက္ခလမုသလာဒီနိ ခိယျန္တိ, ပရိဟရဏကဝါသိံ တာပေတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ တက္ကေ ဝါ ခီရေ ဝါ ပက္ခိပန္တိ, တတ္ထ နီလိကာ ပညာယတိ. သတ္ထကေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. အာမကတက္ကာဒီသု ပန သယံ န ပက္ခိပိတဗ္ဗာ. ပက္ခိပတိ စေ, သာမပါကတော န မုစ္စတိ.

ယခုအခါ ပမာဏမပြုအပ်သော (အဗ္ဗောဟာရိက) နည်းကို ဆိုပါအံ့။ အစားအစာ သုံးဆောင်နေစဉ် သွားများ၊ လက်သည်းများနှင့် သပိတ်၏ ဆေးအရောင်များ ပွန်းတီးကုန်ခမ်းသွားခြင်း အားလုံးသည် ပမာဏမပြုအပ်သော အရာများ ဖြစ်ကြ၏။ အကပ်ခံပြီးသော ဓားငယ်ဖြင့် ကြံ စသည်တို့ကို ခြစ်ခွဲသောအခါ ထွက်လာသော ဓားချေးအညစ်အကြေးသည် အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော အညစ်အကြေး (နဝသမုဋ္ဌိတ) မည်၏။ ထိုအညစ်အကြေးကိုမူ တစ်ဖန် အကပ်ခံပြီးမှသာ သုံးဆောင်ထိုက်၏။ ဓားငယ်ကို သန့်ရှင်းအောင် ဆေးကြောပြီးမှ ခွဲရာတွင် ဓားချေးမထင်ဘဲ သံနံ့မျှသာ ရှိပါက ထိုသံနံ့သည် ပမာဏမပြုအပ်သော အရာ (အဗ္ဗောဟာရိက) ဖြစ်၏။ သွားလေရာရာ ဆောင်ယူလေ့ရှိသော (အကပ်မခံရသေးသည့်) ဓားငယ်ဖြင့် ခွဲအပ်သော ခဲဖွယ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုဓားကို စားသုံးရန်အလို့ငှာ ဆောင်ယူကြသည် မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဆေးမြစ်ဝါးမြစ် စသည်တို့ကို ကြိတ်သောအခါ သို့မဟုတ် ထောင်းသောအခါ ကျောက်ပြင်၊ ကျောက်တုံး၊ ဆုံ၊ ကျည်ပွေ့ စသည်တို့သည် ပွန်းတီးကုန်ခမ်းတတ်၏။ (သွားလေရာရာ) ဆောင်ယူအပ်သော ဓားကို ရဲရဲနီအောင် ဖုတ်ပြီး ဆေးဝါးအလို့ငှာ ရက်တက်ရည် သို့မဟုတ် နို့ရည်ထဲသို့ နှစ်ကြကုန်၏။ ထိုရက်တက်ရည် သို့မဟုတ် နို့ရည်၌ အညိုရောင် (သံချေး) ထင်ရှားပါက ဓားငယ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်၏။ အစိမ်းဖြစ်သော ရက်တက်ရည် စသည်တို့ထဲသို့မူကား ရဟန်းကိုယ်တိုင် (ထိုပူသောဓားကို) မထည့်ထိုက်ပေ။ အကယ်၍ ထည့်ပါက ကိုယ်တိုင်ချက်ပြုတ်မှု (သာမံပါက) ဒုက္ကဋ်အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။

ဒေဝေ [Pg.114] ဝဿန္တေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ သရီရတော ဝါ စီဝရတော ဝါ ကိလိဋ္ဌဥဒကံ ပတ္တေ ပတတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ရုက္ခမူလာဒီသု ဘုဉ္ဇန္တဿ ပတိတေပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန သတ္တာဟံ ဝဿန္တေ ဒေဝေ သုဒ္ဓံ ဥဒကံ ဟောတိ, အဗ္ဘောကာသတော ဝါ ပတတိ, ဝဋ္ဋတိ. သာမဏေရဿ ဩဒနံ ဒေန္တေန တဿ ပတ္တဂတံ အစ္ဆုပန္တေနေဝ ဒါတဗ္ဗော. ပတ္တော ဝါဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေ ဩဒနံ ဆုပိတွာ ပုန အတ္တနော ပတ္တေ ဩဒနံ ဂဏှန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတိ.

မိုးရွာနေစဉ် ဆွမ်းခံကြွသော ရဟန်း၏ ကိုယ်မှသော်လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်းမှသော်လည်းကောင်း ညစ်ပေသော ရေစက်သည် သပိတ်ထဲသို့ ကျရောက်ပါက ထိုသပိတ်ကို ပြန်လည်အကပ်ခံရမည်။ သစ်ပင်အောက် စသည်တို့၌ ဆွမ်းစားစဉ် (သစ်ရွက်မှ ရေညစ်များ) ကျရောက်ရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မိုးရွာသဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ရေ ဖြစ်နေပါကလည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်လွင်ပြင်မှ တိုက်ရိုက်ကျလာသော ရေ ဖြစ်ပါကလည်းကောင်း အပ်စပ်၏။ သာမဏေအား ဆွမ်းပေးသော ရဟန်းသည် ထိုသာမဏေ၏ သပိတ်ထဲရှိ ခဲဖွယ်ဆွမ်းကို မထိတွေ့ဘဲသာ ပေးအပ်၏။ သို့မဟုတ် ထိုသာမဏေ၏ သပိတ်ကို အကပ်ခံရမည်။ အကပ်မမြောက်သေးသော သပိတ်ထဲမှ ဆွမ်းကို ထိမိပြီးမှ မိမိ၏ သပိတ်ထဲသို့ ဆွမ်းကို ပြန်ယူပါက ထိုရဟန်းအား အကပ်မခံဘဲ ကိုယ်တိုင်ယူသောဆွမ်း (ဥဂ္ဂဟိတက) ဖြစ်သွား၏။

သစေ ပန ဒါတုကာမော ဟုတွာ ‘‘အာဟရ သာမဏေရ ပတ္တံ, ဩဒနံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, ဣတရော စ ‘‘အလံ မယှ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ, ပုန တဝေဝေတံ မယာ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တေပိ ‘‘န မယှံ ဧတေနတ္ထော’’တိ ဝဒတိ. သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပရိစ္စဇတု, ယာဝ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ.

အကယ်၍ ဆွမ်းပေးလိုသော ရဟန်းက "သာမဏေ၊ သပိတ်ကို ယူခဲ့လော့၊ ဆွမ်းယူလော့" ဟု ဆိုရာ သာမဏေက "တပည့်တော်အတွက် တော်ပါပြီ" ဟု ငြင်းပယ်၏။ တစ်ဖန် "ဤဆွမ်းကို ငါ သင့်အားသာ စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီ" ဟု ဆိုသော်လည်း "တပည့်တော် ဤဆွမ်းကို အလိုမရှိပါ" ဟု လျှောက်ပြန်၏။ ဤသို့ အကြိမ်တစ်ရာပင် စွန့်လွှတ်စေကာမူ မိမိ၏ လက်ထဲ၌ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကပ်မြောက်လျက်သာ ဖြစ်၏။

သစေ ပန အာဓာရကေ ဌိတံ နိရပေက္ခော ‘‘ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သာပေက္ခော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ‘‘ဧတ္တော ပူဝံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဂဏှာ’’တိ သာမဏေရံ ဝဒတိ, သာမဏေရော ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ သစေပိ သတက္ခတ္တုံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ပတ္တဂတံ အဖုသန္တောဝ အတ္တနော ပတ္တေ ပက္ခိပတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ယဒိ ပန အတ္တနော ပတ္တဂတံ ဖုသိတွာ တတော ဂဏှာတိ, သာမဏေရသန္တကေန သံသဋ္ဌံ ဟောတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘သစေပိ ဂယှမာနံ ဆိဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ပတတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တံ ‘‘ဧကံ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှ, ဧကံ ပူဝံ ဂဏှ, ဣမဿ ဂုဠပိဏ္ဍဿ ဧတ္တကံ ပဒေသံ ဂဏှာ’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုတ္တေ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. တသ္မာ ယံ သာမဏေရဿ ပတ္တေ ပတတိ, တဒေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ. ဟတ္ထဂတံ ပန ယာဝ သာမဏေရော ဝါ ‘‘အလ’’န္တိ န ဩရမတိ, ဘိက္ခု ဝါ န ဝါရေတိ, တာဝ ဘိက္ခုဿေဝ သန္တကံ, တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ.

အကယ်၍ သပိတ်ခြေပေါ်၌ ရှိသော (လက်ဖြင့် မကိုင်ထားသော) သပိတ်ကို စွန့်လွှတ်သော သဘောဖြင့် ငဲ့ကွက်ခြင်း မရှိဘဲ "ယူလော့" ဟု ပြောပါက (ရဟန်းအတွက်) တစ်ဖန် ပြန်လည်အကပ်ခံရမည်။ ငဲ့ကွက်မှုရှိလျက် သပိတ်ခြေပေါ်၌ သပိတ်ကို တင်ထားကာ "ဤသပိတ်ထဲမှ မုန့် သို့မဟုတ် ဆွမ်းကို ယူလော့" ဟု သာမဏေအား ပြောရာ သာမဏေသည် လက်ကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောပြီးနောက် အကြိမ်တစ်ရာပင် နှိုက်ယူစေကာမူ မိမိသပိတ်ထဲရှိ ခဲဖွယ်ဆွမ်းကို မထိတွေ့ဘဲ မိမိသပိတ်ထဲသို့ ထည့်ပါက တစ်ဖန် ပြန်လည်အကပ်ခံရန် မလိုပေ။ အကယ်၍ မိမိသပိတ်ထဲရှိ ဆွမ်းကို ထိမိပြီးမှ ထိုရဟန်း၏ သပိတ်ထဲမှ ယူပါက သာမဏေ၏ ဥစ္စာနှင့် ရောနှောသွားသဖြင့် တစ်ဖန် ပြန်လည်အကပ်ခံရမည်။ အချို့ဆရာတို့က "ယူနေဆဲဖြစ်သော မုန့်သည် ပြတ်တောက်၍ ထိုရဟန်း၏ သပိတ်ထဲသို့ ပြန်ကျပါကလည်း တစ်ဖန် ပြန်လည်အကပ်ခံရမည်" ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုစကားသည် "ထမင်းတစ်ဆုပ်ကို ယူလော့၊ မုန့်တစ်ခုကို ယူလော့၊ ဤတင်လဲခဲ၏ ဤမျှလောက်သော အပိုင်းအခြားကို ယူလော့" ဟု ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ ပြောဆိုရာ၌သာ သက်ဆိုင်ကြောင်း သိအပ်၏။ ယခုကဲ့သို့ "ဤသပိတ်ထဲမှ မုန့် သို့မဟုတ် ဆွမ်းကို ယူလော့" ဟူသော အပြောမျိုး၌မူ အပိုင်းအခြား မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် သာမဏေ၏ သပိတ်ထဲသို့ အမှန်တကယ် ကျရောက်သွားသော ခဲဖွယ်သည်သာ အကပ်ပြတ်၏။ သာမဏေ၏ လက်ထဲ၌ ရှိနေသော ခဲဖွယ်သည်ကား သာမဏေက "တော်ပါပြီ" ဟု မရပ်တန့်သေးသရွေ့ သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းက မတားမြစ်သေးသရွေ့ သော်လည်းကောင်း ရဟန်း၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်သဖြင့် အကပ်မပြတ်ပေ။

သစေ အတ္တနော ဝါ ဘိက္ခူနံ ဝါ ယာဂုပစနကဘာဇနေ ကေသဉ္စိ အတ္ထာယ ဩဒနံ ပက္ခိပတိ, ‘‘သာမဏေရ, ဘာဇနဿ ဥပရိ ဟတ္ထံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ တဿ ဟတ္ထေ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ, တဿ ဟတ္ထတော ဘာဇနေ ပတိတဉှိ ဒုတိယဒိဝသေ ဘာဇနဿ အကပ္ပိယဘာဝံ န ကရောတိ, ပရိစ္စတ္တတ္တာ. သစေ ဧဝံ အကတွာ ပက္ခိပတိ, ပတ္တမိဝ ဘာဇနံ နိရာမိသံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဒါယကာ ယာဂုကုဋံ ဌပေတွာ ဂတာ, တံ ဒဟရသာမဏေရော ပဋိဂ္ဂဏှာပေတုံ န သက္ကောတိ, ဘိက္ခု ပတ္တံ ဥပနာမေတိ, သာမဏေရော ကုဋဿ ဂီဝံ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယံ [Pg.115] ဌပေတွာ အာဝဇ္ဇေတိ, ပတ္တဂတာ ယာဂု ပဋိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ. အထ ဝါ ဘိက္ခု ဘူမိယံ ဟတ္ထံ ဌပေတိ, သာမဏေရော ပဝဋ္ဋေတွာ တတ္ထ အာရောပေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ပူဝပစ္ဆိဘတ္တပစ္ဆိဥစ္ဆုဘာရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

အကယ်၍ မိမိတစ်ပါးတည်းအတွက်ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းအများအတွက်ဖြစ်စေ ယာဂုကျိုသည့်အိုးထဲသို့ အချို့သောသူတို့၏ အကျိုးငှာ ဆွမ်းကို ထည့်လိုပါက "သာမဏေ၊ အိုးဝပေါ်၌ လက်ကို ဖြန့်ထားစမ်းပါ" ဟု ပြော၍ ထိုသာမဏေ၏ လက်ပေါ်သို့ ထည့်ရမည်။ အကြောင်းမူကား ထိုသာမဏေ၏ လက်မှ အိုးထဲသို့ ကျသွားသော ဆွမ်းသည် နောက်တစ်နေ့တွင် ထိုအိုးကို မအပ်စပ်အောင် မပြုလုပ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏ (စွန့်လွှတ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း)။ အကယ်၍ ဤသို့ မပြုလုပ်ဘဲ ထည့်ပါက သပိတ်ကို ဆေးကြောသကဲ့သို့ အိုးကို အာမိသ (ဆွမ်းဟောင်း) မကျန်အောင် ပြုလုပ်၍ သုံးစွဲရမည်။ အလှူရှင်တို့က ယာဂုအိုးကြီးကို ထားခဲ့၍ သွားကြရာ ထိုယာဂုအိုးကြီးကို ကိုရင်ငယ်က မကပ်နိုင်ပါက ရဟန်းက သပိတ်ကို အနီးသို့ ညွှတ်ပေးရမည်။ သာမဏေက အိုးဝကို သပိတ်နှုတ်ခမ်းပေါ် တင်၍ စောင်းပေးပါက သပိတ်ထဲသို့ ရောက်သောယာဂုသည် အကပ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် ရဟန်းက မြေပေါ်၌ လက်ကို တင်ထား၍ သာမဏေက (အိုးကို) လှိမ့်ကာ ထိုလက်ပေါ်သို့ တင်ပေးလျှင်လည်း အပ်စပ်၏။ မုန့်တောင်း၊ ဆွမ်းတောင်း၊ ကြံစည်းဝန် အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

သစေ ပဋိဂ္ဂဟဏူပဂံ ဘာရံ ဒွေ တယော သာမဏေရာ ဒေန္တိ, ဧကေန ဝါ ဗလဝတာ ဥက္ခိတ္တံ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဂဏှန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. မဉ္စဿ ဝါ ပီဌဿ ဝါ ပါဒေ တေလဃဋံ ဝါ ဖာဏိတဃဋံ ဝါ နဝနီတဃဋံ ဝါ လဂ္ဂေန္တိ, ဘိက္ခုဿ မဉ္စေပိ ပီဌေပိ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ န ဟောတိ.

အကယ်၍ သာမဏေ နှစ်ပါး သုံးပါးတို့က အကပ်ခံနိုင်လောက်သော ဝန် (အလေးချိန်) ကို မြှောက်၍ ကပ်ကြပါက သို့မဟုတ် အားကောင်းသော သာမဏေတစ်ပါးက မြှောက်၍ ကပ်သောဝန်ကို ရဟန်း နှစ်ပါး သုံးပါးတို့က ခံယူကြပါက အပ်စပ်၏။ ညောင်စောင်း (ခုတင်) သို့မဟုတ် အင်းပျဉ် (ခုံ) ၏ ခြေထောက်၌ ဆီအိုး၊ တင်လဲအိုး သို့မဟုတ် ဆီဦးအိုးတို့ကို ချိတ်ဆွဲထားပါက ထိုညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ပေါ်၌ ရဟန်း ထိုင်ခွင့်ရှိ၏၊ ဥဂ္ဂဟိတက (အကပ်မခံဘဲ ကိုင်မိသော ပစ္စည်း) မဖြစ်ပေ။

နာဂဒန္တကေ ဝါ အင်္ကုသကေ ဝါ ဒွေ တေလဃဋာ လဂ္ဂိတာ ဟောန္တိ, ဥပရိ ပဋိဂ္ဂဟိတကော ဟေဋ္ဌာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကော, ဥပရိမံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဟေဋ္ဌာ ပဋိဂ္ဂဟိတကော ဥပရိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကော, ဥပရိမံ ဂဟေတွာ ဣတရံ ဂဏှတော ဥပရိမော ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ တေလထာလကံ ဟောတိ, တံ စေ သမ္မဇ္ဇန္တော သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဃဋ္ဋေတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတိ. ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဂဏှိဿာမီတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဂဟေတွာ ဉတွာ ပုန ဌပေတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတိ. ဗဟိ နီဟရိတွာ သဉ္ဇာနာတိ, ဗဟိ အဋ္ဌပေတွာ ဟရိတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတဗ္ဗံ, နတ္ထိ ဒေါသော. သစေ ပန ပုဗ္ဗေ ဝိဝရိတွာ ဌပိတံ န ပိဒဟိတဗ္ဗံ; ယထာ ပုဗ္ဗေ ဌိတံ တထေဝ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ ဗဟိ ဌပေတိ, ပုန န ဆုပိတဗ္ဗံ.

ဆင်စွယ်ကောက် သို့မဟုတ် ချွန်းချိတ်၌ ဆီအိုးနှစ်လုံးကို ချိတ်ဆွဲထားရာ အပေါ်အိုးက အကပ်ခံပြီးဖြစ်၍ အောက်အိုးက အကပ်မခံရသေးပါက အပေါ်အိုးကို ယူခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ အောက်အိုးက အကပ်ခံပြီးဖြစ်၍ အပေါ်အိုးက အကပ်မခံရသေးပါက အပေါ်အိုးကို ယူပြီးမှ အောက်အိုးကို ယူသောရဟန်းအား အပေါ်အိုးသည် ဥဂ္ဂဟိတက ဖြစ်သွား၏။ ညောင်စောင်းအောက်၌ အကပ်မခံရသေးသော ဆီခွက်ရှိရာ တံမြက်လှည်းသော ရဟန်းက တံမြက်စည်းဖြင့် ထိခိုက်မိပါက ဥဂ္ဂဟိတက မဖြစ်ပေ။ "အကပ်ခံပြီးသားပစ္စည်းကို ယူမည်" ဟု ကြံရွယ်ပြီး အကပ်မခံရသေးသော ပစ္စည်းကို ယူမိကာ၊ အကပ်မခံရသေးကြောင်း သိသဖြင့် တစ်ဖန် ပြန်ထားလျှင်လည်း ဥဂ္ဂဟိတက မဖြစ်ပေ။ ပြင်ပသို့ ယူဆောင်သွားပြီးမှ သိပါက ပြင်ပ၌ ချမထားဘဲ မူလနေရာသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်၍ ထားရမည်၊ အပြစ်မရှိပေ။ သို့သော် မယူမီကတည်းက ဖွင့်ထားသောပစ္စည်းဖြစ်ပါက ပြန်မပိတ်ရဘဲ ရှေးဦးအတိုင်းသာ ထားရမည်။ အကယ်၍ ပြင်ပ၌ ချထားမိပါက တစ်ဖန် ပြန်၍ မတို့မထိရတော့ပေ။

ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩရောဟန္တော နိဿေဏိမဇ္ဈေ သဉ္ဇာနာတိ, အနောကာသတ္တာ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဟရိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟိတကေ တေလာဒိမှိ ကဏ္ဏကံ ဥဋ္ဌေတိ, သိင်္ဂိဝေရာဒိမှိ ဃနစုဏ္ဏံ, တံသမုဋ္ဌာနမေဝ နာမေတံ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ.

ပြာသာဒ်အောက်ထပ်သို့ ဆင်းသက်စဉ် လှေခါးအလယ်၌ (အကပ်မခံရသေးကြောင်း) သတိရပါက လှေခါးအလယ်သည် ပစ္စည်းထားရန် နေရာမဟုတ်သောကြောင့် အထက်သို့ဖြစ်စေ၊ အောက်သို့ဖြစ်စေ ယူဆောင်၍ ထားရမည်။ အကပ်ခံပြီးသော ဆီအစရှိသော ပစ္စည်း၌ မှိုတက်ခြင်း၊ ချင်း (ဂျင်း) အစရှိသော ပစ္စည်း၌ အမှုန့်တက်ခြင်းတို့သည် ထိုဆီ၊ ချင်း အစရှိသော ပစ္စည်းတို့ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် တစ်ဖန် ပြန်၍ အကပ်ခံရန် မလိုတော့ပေ။

တာလံ ဝါ နာဠိကေရံ ဝါ အာရုဠှော ယောတ္တေန ဖလပိဏ္ဍိံ ဩတာရေတွာ ဥပရိ ဌိတောဝ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, န ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ အညော ဘူမိယံ ဌိတော ယောတ္တပါသကေ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. သဖလံ မဟာသာခံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဖလာနိ ပဋိဂ္ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ, ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ထန်းပင် သို့မဟုတ် အုန်းပင်ပေါ်သို့ တက်နေသော လူ သို့မဟုတ် သာမဏေက ကြိုးဖြင့် အသီးခိုင်ကို ချပေးပြီး အပင်ပေါ်ကနေ၍ "ယူကြပါ" ဟု ပြောလျှင် မယူအပ်ပေ။ အကယ်၍ အခြား မြေပေါ်၌ ရှိနေသော လူ သို့မဟုတ် သာမဏေက ကြိုးကွင်းကို ကိုင်မြှောက်၍ ပေးလျှင်မူ အပ်စပ်၏။ အသီးနှင့်တကွ ဖြစ်သော သစ်ခက်ကြီးကို "ကပ္ပိယံ ကရောဟိ" ဟု အပ်အောင် ပြုစေပြီးနောက် အကပ်ခံပါက အသီးအားလုံးသည် အကပ်ခံပြီးသား ဖြစ်သွားသဖြင့် စိတ်တိုင်းကျ သုံးစွဲခွင့် ရှိ၏။

အန္တောဝတိယံ ဌတွာ ဝတိံ ဆိန္ဒိတွာ ဥစ္ဆုံ ဝါ တိမ္ဗရူသကံ ဝါ ဒေန္တိ, ဟတ္ထပါသေ သတိ ဝဋ္ဋတိ. ဝတိဒဏ္ဍကေသု အပ္ပဟရိတွာ နိဂ္ဂတံ ဂဏှန္တဿ ဝဋ္ဋတိ. ပဟရိတွာ နိဂ္ဂတေ အဋ္ဌကထာသု ဒေါသော န ဒဿိတော. မယံ ပန ယံ [Pg.116] ဌာနံ ပဟဋံ, တတော သယံပတိတမေဝ ဟောတီတိ တက္ကယာမ. တသ္မိမ္ပိ အဋ္ဌတွာ ဂစ္ဆန္တေ ယုဇ္ဇတိ, သုင်္ကဃာတတော ပဝဋ္ဋေတွာ ဗဟိပတိတဘဏ္ဍံ ဝိယ. ဝတိံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ လင်္ဃာပေတွာ ဒေန္တိ, သစေ ပန န ပုထုလော ပါကာရော, အန္တောပါကာရေ စ ဗဟိပါကာရေ စ ဌိတဿ ဟတ္ထပါသော ပဟောတိ, ဟတ္ထသတမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂန္တွာ သမ္ပတ္တံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ခြံစည်းရိုးအတွင်း၌ ရပ်လျက် ခြံစည်းရိုးကို ဖြတ်၍ (ဖောက်၍) ကြံ သို့မဟုတ် တည်သီးကို လှူဒါန်းပါက လက်တစ်ကမ်း (ဟတ္ထပါသ်) အတွင်း၌ ရှိလျှင် အပ်စပ်၏။ ခြံစည်းရိုးတံများကို မထိခိုက်ဘဲ ထွက်လာသော အသီးကို ယူသူအား အပ်၏။ ထိခိုက်ပုတ်ခတ်မိပြီးမှ ထွက်လာသော အသီးနှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာများ၌ အပြစ်ရှိကြောင်း မပြပေ။ သို့သော် ငါတို့သည်ကား ထိခိုက်ပုတ်ခတ်မိသော နေရာမှ ကျလာသော အသီးသည် အလိုလို ကျလာသည်နှင့် တူသည်ဟု ယူဆကြ၏။ ထိုသို့ ထိခိုက်မိသော ခြံစည်းရိုးတံ၌ တန့်မနေဘဲ သွားပါက ကင်းခွန်ကောက်ရာဌာနမှ လှိမ့်၍ ပြင်ပသို့ ကျလာသော ဘဏ္ဍာကဲ့သို့ ခံယူခြင်းငှာ သင့်လျော်၏။ ခြံစည်းရိုး သို့မဟုတ် တံတိုင်းကို ကျော်စေ၍ လှူဒါန်းပါက တံတိုင်းသည် မထူဘဲ တံတိုင်းအတွင်းအပြင်၌ ရပ်နေသူတို့၏ လက်တစ်ကမ်း (ဟတ္ထပါသ်) မီပါက အတောင်တစ်ရာခန့် အထက်သို့ တက်သွား၍ ရောက်လာသော သစ်သီးကို ဖမ်းယူခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။

ဘိက္ခု ဂိလာနံ သာမဏေရံ ခန္ဓေန ဝဟတိ, သော ဖလာဖလံ ဒိသွာ ဂဟေတွာ ခန္ဓေ နိသိန္နောဝ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. အပရော ဘိက္ခုံ ဝဟန္တော ခန္ဓေ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ရဟန်းတစ်ပါးသည် မကျန်းမာသော သာမဏေကို ပခုံးပေါ် ထမ်းပိုး၍ သွားရာ ထိုသာမဏေက သစ်သီးကြီးငယ်ကို မြင်၍ ယူပြီးနောက် ပခုံးပေါ်၌ နေလျက်ပင် လှူပါက အပ်စပ်၏။ အခြားသူတစ်ဦးက ရဟန်းတစ်ပါးကို ထမ်းသွားစဉ် ပခုံးပေါ်၌ ထိုင်နေသော မကျန်းမာသော ရဟန်းအား လှူလျှင်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

ဘိက္ခု ဖလိနိံ သာခံ ဆာယတ္ထာယ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဖလာနိ ခါဒိတုံ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ခါဒိတုကာမော စေ ဟောတိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ, ခါဒန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသော.

ရဟန်းသည် အသီးရှိသော သစ်ခက်ကို အရိပ်ရရန်အတွက် ကိုင်ဆောင်၍ သွားရာ အသီးကို စားလိုသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာပါက အကပ်ခံပြီးမှ စားခြင်းငှာ အပ်၏။ ယင်ချောက်ရန်အတွက် "အပ်အောင် ပြုပါ" ဟု ဆိုကာ အကပ်ခံပြီးနောက် အကယ်၍ စားလိုစိတ် ရှိပါက မူလကတည်းကပင် အကပ်ခံခြင်းသည် အပ်စပ်၏၊ စားသောရဟန်းအား အပြစ်မရှိပေ။

ဘိက္ခု ပဋိဂ္ဂဟဏာရဟံ ဘဏ္ဍံ မနုဿာနံ ယာနေ ဌပေတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, ယာနံ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂတိ, ဒဟရော စက္ကံ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပတိ, ဝဋ္ဋတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ န ဟောတိ. နာဝါယ ဌပေတွာ နာဝံ အရိတ္တေန ဝါ ပါဇေတိ, ဟတ္ထေန ဝါ ကဍ္ဎတိ, ဝဋ္ဋတိ. ဥဠုမ္ပေပိ ဧသေဝ နယော. စာဋိယံ ကုဏ္ဍကေ ဝါ ဌပေတွာပိ တံ အနုပသမ္ပန္နေန ဂါဟာပေတွာ အနုပသမ္ပန္နံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ တရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မိမ္ပိ အသတိ အနုပသမ္ပန္နံ ဂါဟာပေတွာ တံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ တရိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ရဟန်းသည် အကပ်ခံရန် ထိုက်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းကို လူတို့၏ လှည်းပေါ်၌ တင်၍ ခရီးသွားရာ လှည်းသည် ရွှံ့ညွန်၌ နစ်နေသဖြင့် ရဟန်းငယ်က ဘီးကို ကိုင်၍ မြှောက်ပေးလျှင် အပ်စပ်၏၊ ဥဂ္ဂဟိတက မည်သည် မဟုတ်ပေ။ လှေပေါ်၌ တင်၍ ထိုလှေကို ထိုးဝါးဖြင့် ထိုး၍ဖြစ်စေ၊ လက်ဖြင့် ဆွဲငင်၍ဖြစ်စေ သွားစေပါက အပ်စပ်၏။ ဖောင်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အိုးစရည်း သို့မဟုတ် ထမင်းအိုးထဲ၌ ထည့်၍ ထိုအိုးကို သာမဏေအား ကိုင်စေပြီးနောက် သာမဏေ၏ လက်မောင်းကို ကိုင်ကာ ရေကူးဖြတ်သန်းခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ထိုအိုးစရည်း သို့မဟုတ် ထမင်းအိုး မရှိသော်လည်း သာမဏေအား (မိမိပစ္စည်းကို) ကိုင်စေ၍ ထိုသာမဏေ၏ လက်မောင်းကို ကိုင်ကာ ကူးခြင်းငှာလည်း အပ်စပ်၏။

ဥပါသကာ ဂမိကဘိက္ခူနံ ပါထေယျတဏ္ဍုလေ ဒေန္တိ. သာမဏေရာ ဘိက္ခူနံ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ အတ္တနော တဏ္ဍုလေ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဘိက္ခူ တေသံ တဏ္ဍုလေ ဂဏှန္တိ. သာမဏေရာ အတ္တနာ ဂဟိတတဏ္ဍုလေသု ခီဏေသု ဣတရေဟိ တဏ္ဍုလေဟိ ယာဂုံ ပစိတွာ သဗ္ဗေသံ ပတ္တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ယာဂုံ အာကိရန္တိ. ပဏ္ဍိတော သာမဏေရော အတ္တနော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရဿ ဒေတိ, ထေရဿ ပတ္တံ အနုထေရဿာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိ ပရိဝတ္တေတိ, သဗ္ဗေဟိ သာမဏေရဿ သန္တကံ ဘုတ္တံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ.

ဒါယကာတို့သည် ခရီးသွားမည့် ရဟန်းတို့အား ရိက္ခာဆန်များကို လှူဒါန်းကြကုန်၏။ သာမဏေတို့သည် ရဟန်းတို့၏ ဆန်များကို သယ်ယူရသဖြင့် မိမိတို့၏ ဆန်များကို သယ်ယူရန် မစွမ်းနိုင်ကြသောအခါ ရဟန်းတို့က ထိုသာမဏေတို့၏ ဆန်များကို ယူဆောင်ပေးကြ၏။ သာမဏေတို့သည် မိမိတို့ သယ်ယူလာသော ဆန်များ ကုန်သွားသောအခါ ရဟန်းတို့ ယူဆောင်လာသော ဆန်တို့ဖြင့် ယာဂုကျိုချက်၍ ရဟန်းအားလုံး၏ သပိတ်များကို အစဉ်အတိုင်း ချထားကာ ယာဂုကို လောင်းထည့်ကြကုန်၏။ ဝိနည်းနားလည်သော သာမဏေသည် မိမိ၏ သပိတ်ကို ယူ၍ မထေရ်အား ပေး၏၊ မထေရ်၏ သပိတ်ကို ယူ၍ အနုမထေရ်အား ပေး၏။ ဤသို့ဖြင့် သပိတ်အားလုံးကို လဲလှယ်ပေးပါက ရဟန်းအားလုံးသည် သာမဏေ၏ ဥစ္စာကို သုံးဆောင်သည် မည်သဖြင့် အပ်စပ်ပေ၏။

သစေပိ သာမဏေရော အပဏ္ဍိတော ဟောတိ, အတ္တနော ပတ္တေ ယာဂုံ သယမေဝ ပါတုံ အာရဘတိ, ‘‘အာဝုသော တုယှံ ယာဂုံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ထေရေဟိ ပဋိပါဋိယာ ယာစိတွာပိ ပိဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗေဟိ သာမဏေရဿ သန္တကမေဝ [Pg.117] ဘုတ္တံ ဟောတိ, နေဝ ဥဂ္ဂဟိတပစ္စယာ န သန္နိဓိပစ္စယာ ဝဇ္ဇံ ဖုသန္တိ. ဧတ္ထ ပန မာတာပိတူနံ တေလာဒီနိ ဆာယာဒီနံ အတ္ထာယ သာခါဒီနိ စ ဟရန္တာနံ ဣမေသဉ္စ ဝိသေသော န ဒိဿတိ. တသ္မာ ကာရဏံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ.

အကယ်၍ သာမဏေသည် ဝိနည်းမနားလည်သဖြင့် မိမိသပိတ်ထဲမှ ယာဂုကို မိမိဘာသာ သောက်ရန် ပြင်ဆင်ပါက "ငါ့ရှင် သာမဏေ၊ သင်၏ယာဂုကို ငါ့အား ပေးပါလော့" ဟု မထေရ်တို့က အစဉ်အတိုင်း တောင်း၍ သောက်လျှင်လည်း အပ်စပ်၏။ ရဟန်းအားလုံးသည် သာမဏေ၏ ဥစ္စာကိုသာ သုံးဆောင်သည် မည်သဖြင့် ဥဂ္ဂဟိတကြောင့်လည်းကောင်း၊ သန္နိဓိကြောင့်လည်းကောင်း အပြစ်သို့ မရောက်ကြကုန်။ သို့သော် ဤနေရာ၌ မိဘတို့အတွက် ဆီအစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အရိပ်ရရန် သစ်ခက်အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း သယ်ဆောင်သော ရဟန်းတို့နှင့် ဤရဟန်းတို့၏ ထူးခြားမှုကို မတွေ့မြင်ရပေ။ ထို့ကြောင့် အကြောင်းရင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေသင့်ပေသည်။

သာမဏေရော ဘတ္တံ ပစိတုကာမော တဏ္ဍုလေ ဓောဝိတွာ နိစ္စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ဘိက္ခုနာ တဏ္ဍုလေ စ ဘာဇနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တဏ္ဍုလေ ဓောဝိတွာ နိစ္စာလေတွာ ဘာဇနံ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတဗ္ဗံ, အဂ္ဂိ န ကာတဗ္ဗော, ပက္ကကာလေ ဝိဝရိတွာ ပက္ကဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော. သစေ ဒုပ္ပက္ကံ ဟောတိ, ပါကတ္ထာယ ပိဒဟိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ရဇဿ ဝါ ဆာရိကာယ ဝါ အပတနတ္ထာယ ဝဋ္ဋတိ, ပက္ကကာလေ အာရောပေတုမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ.

သာမဏေသည် ဆွမ်းချက်လိုသဖြင့် ဆန်တို့ကို ဆေးကြောပြီးနောက် အကြွင်းမရှိအောင် လှုပ်ခါခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ပါက၊ ရဟန်းသည် ဆန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အိုးကိုလည်းကောင်း အကပ်ခံပြီးလျှင် ဆန်တို့ကို ဆေးကြော၍ အကြွင်းမရှိအောင် လှုပ်ခါကာ အိုးကို ဖိုခနောက်ပေါ်သို့ တင်ပေးအပ်၏။ မီးကိုမူ ရဟန်းကိုယ်တိုင် မမွှေးအပ်။ ကျက်သောအခါ၌ ဖွင့်၍ ကျက်၊ မကျက် အခြေအနေကို သိအပ်၏။ အကယ်၍ မနူးမနပ် ဖြစ်နေပါက ကျက်စေရန်အလို့ငှာ တစ်ဖန် ပြန်၍ပိတ်ခြင်းငှာ မအပ်။ မြူမှုန်သော်လည်းကောင်း၊ ပြာသော်လည်းကောင်း မကျစေရန်အလို့ငှာမူ ပိတ်ခြင်းငှာ အပ်၏။ ကျက်ပြီးသောအခါ အောက်သို့ ချခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ စားသုံးခြင်းငှာလည်းကောင်း အပ်၏။ တစ်ဖန် ထပ်မံအကပ်ခံရန် ကိစ္စမလိုတော့ပြီ။

သာမဏေရော ပဋိဗလော ပစိတုံ, ခဏော ပနဿ နတ္ထိ, ကတ္ထစိ ဂန္တုကာမော. ဘိက္ခုနာ သတဏ္ဍုလောဒကဘာဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ဂစ္ဆာဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. တတော ပရံ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

သာမဏေသည် ကိုယ်တိုင်ချက်ရန် စွမ်းနိုင်သော်လည်း အားလပ်ခွင့်မရှိဘဲ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်သို့ သွားလိုသည်ဖြစ်အံ့၊ ရဟန်းသည် ဆန်နှင့်ရေ ထည့်ထားသော အိုးကို အကပ်ခံ၍ ဖိုခုံလောက်ပေါ်သို့ တင်ပြီးလျှင် မီးကို တောက်စေကာ 'သွားပါတော့' ဟု ပြောအပ်၏။ ထိုသို့ မီးတောက်စေပြီးသည့်နောက်တွင် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် အလုံးစုံကို ပြုလုပ်ခြင်းငှာ အပ်၏။

ဘိက္ခု ယာဂုအတ္ထာယ သုဒ္ဓံ ဘာဇနံ အာရောပေတွာ ဥဒကံ တာပေတိ, ဝဋ္ဋတိ. တတ္တေ ဥဒကေ သာမဏေရော တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ အဂ္ဂိ န ကာတဗ္ဗော. ပက္ကယာဂုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပါတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ရဟန်းသည် ယာဂုကျိုရန်အလို့ငှာ စင်ကြယ်သော (ရေဆေးပြီးသော) အိုးကို တင်၍ ရေသက်သက်ကို ပူစေအံ့၊ အပ်၏။ ရေပူလာသောအခါ သာမဏေက ဆန်တို့ကို ထည့်အံ့၊ ထိုသို့ ထည့်ပြီးသည်မှစ၍ ရဟန်းသည် မီးမပြုအပ်။ ကျက်ပြီးသော ယာဂုကို အကပ်ခံ၍ သောက်ခြင်းငှာ အပ်၏။

သာမဏေရော ယာဂုံ ပစတိ, ဟတ္ထကုက္ကုစ္စကော ဘိက္ခု ကီဠန္တော ဘာဇနံ အာမသတိ, ပိဓာနံ အာမသတိ, ဥဂ္ဂတံ ဖေဏံ ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ, တဿေဝ ပါတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပန ဒဗ္ဗိံ ဝါ ဥဠုင်္ကံ ဝါ ဂဟေတွာ အနုက္ခိပန္တော အာလုဠေတိ, သဗ္ဗေသံ န ဝဋ္ဋတိ, သာမပါကဉ္စေဝ ဟောတိ ဒုရုပစိဏ္ဏဉ္စ. သစေ ဥက္ခိပတိ, ဥဂ္ဂဟိတကမ္ပိ ဟောတိ.

သာမဏေသည် ယာဂုကျိုနေစဉ် လက်ဆော့သော ရဟန်းသည် ဆော့ကစားလျက် အိုးကို သော်လည်းကောင်း၊ အဖုံးကို သော်လည်းကောင်း ကိုင်တွယ်သုံးသပ်အံ့၊ သို့မဟုတ် တက်လာသော ယာဂုအမြှုပ်ကို ဖယ်ရှားပစ်အံ့၊ ထိုရဟန်းတစ်ပါးတည်းသာ သောက်သုံးရန် မအပ်၊ မကောင်းသဖြင့် ပြုကျင့်ခြင်း (ဒုရုပစိဏ္ဏ) မည်၏။ အကယ်၍ ယောက်မ၊ ယောက်ချို သို့မဟုတ် ဇွန်းကို ကိုင်၍ အိုးကို အောက်မှ မမြှောက်ဘဲ မွှေအံ့၊ ဤသို့ မွှေပါက ရဟန်းအားလုံးတို့အား သောက်သုံးရန် မအပ်၊ ကိုယ်တိုင်ချက်ခြင်းလည်း ဖြစ်၍ ဒုရုပစိဏ္ဏလည်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အိုးကို မြှောက်မလိုက်ပါက အကပ်မခံဘဲ ကိုယ်တိုင်ကိုင်မြှောက်ယူသော အပြစ် (ဥဂ္ဂဟိတက) လည်း ဖြစ်၏။

ဘိက္ခုနာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဓာရကေ ပတ္တော ဌပိတော ဟောတိ, တတြ စေ အညော လောလဘိက္ခု ကီဠန္တော ပတ္တံ အာမသတိ, ပတ္တပိဓာနံ အာမသတိ, တဿေဝ တတော လဒ္ဓံ ဘတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပတ္တံ ဥက္ခိပိတွာ ဌပေတိ, သဗ္ဗေသံ န ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထဇာတကဖလာနိ သာခါယ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဂဟေတွာ စာလေတိ, တဿေဝ တတော လဒ္ဓံ ဖလံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋဉ္စ အာပဇ္ဇတိ. ဖလရုက္ခံ ပန အပဿယိတုံ ဝါ တတ္ထ ကဏ္ဍကေ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏံ န ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

ရဟန်းသည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီး၍ သပိတ်ခြေပေါ်၌ သပိတ်ကို ချထားရာ၊ ထိုသပိတ်ကို အခြားသော လျှပ်ပေါ်လော်လီသော ရဟန်းတစ်ပါးက ဆော့ကစားလျက် သပိတ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်ဖုံးကိုသော်လည်းကောင်း ကိုင်တွယ်အံ့၊ ထိုကိုင်တွယ်သော ရဟန်းတစ်ပါးတည်းသာ ထိုသပိတ်ထဲမှ ဆွမ်းကို စားသုံးရန် မအပ်။ အကယ်၍ သပိတ်ကို မြှောက်မ၍ ပြန်ချထားအံ့၊ ရဟန်းအားလုံးတို့အား မအပ်။ သစ်ပင်၌ဖြစ်သော သစ်သီးတို့ကို သစ်ခက် သို့မဟုတ် နွယ်ပင်ကို ကိုင်၍ လှုပ်စေအံ့၊ ထိုသို့ လှုပ်စေပါက ထိုလှုပ်သော ရဟန်းတစ်ပါးတည်းသာ ထိုအပင်မှ ရသော အသီးကို စားရန်မအပ်၊ ဒုရုပစိဏ္ဏ ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ သို့သော် အသီးရှိသော သစ်ပင်ကို မှီခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ထိုအပင်၌ ဆူးတို့ကို ချည်နှောင်ခြင်းငှာလည်းကောင်း အပ်၏၊ ဒုရုပစိဏ္ဏ မဖြစ်ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်တော်မူ၏။

အရညေ [Pg.118] ပတိတံ ပန အမ္ဗဖလာဒိံ ဒိသွာ သာမဏေရဿ ဒဿာမီတိ အာဟရိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သီဟဝိဃာသာဒိံ ဒိသွာပိ သာမဏေရဿ ဒဿာမီတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အာဟရိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ, တတော လဒ္ဓံ ခါဒိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, နေဝ အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ န ဥဂ္ဂဟိတကပစ္စယာ ဝဇ္ဇံ ဖုသတိ.

တော၌ ကျနေသော သရက်သီး စသည်တို့ကို တွေ့၍ 'သာမဏေအား ပေးမည်' ဟု ကြံစည်ပြီး ယူဆောင်ကာ ပေးခြင်းငှာ အပ်၏။ ခြင်္သေ့စားကြွင်း စသောအစာကို တွေ့လျှင်လည်း 'သာမဏေအား ပေးမည်' ဟု ကြံစည်၍ အကပ်ခံပြီးသော်လည်းကောင်း၊ အကပ်မခံဘဲသော်လည်းကောင်း ယူဆောင်ကာ ပေးခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ စိတ်အကြံကို သုတ်သင်နိုင်ပါက၊ ထိုသာမဏေထံမှ ရရှိသော ထိုခြင်္သေ့စားကြွင်း စသည်တို့ကို မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ သားစိမ်းငါးစိမ်းကို ကောက်ယူမိခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ ဥဂ္ဂဟိတကကြောင့် သော်လည်းကောင်း အပြစ်သို့ မရောက်ပေ။

မာတာပိတူနံ အတ္ထာယ တေလာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတော အန္တရာမဂ္ဂေ ဗျာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မူလေပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. မာတာပိတူနံ တဏ္ဍုလေ အာဟရိတွာ ဒေတိ, တေ တတောယေဝ ယာဂုအာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ တဿ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ သန္နိဓိပစ္စယာ ဝါ ဥဂ္ဂဟိတကပစ္စယာ ဝါ ဒေါသော နတ္ထိ.

မိဘတို့အလို့ငှာ ဆီအစရှိသည်တို့ကို ယူဆောင်သွားသော ရဟန်းအား လမ်းခရီး၌ အနာရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့အံ့၊ ထိုဆီအစရှိသည်တို့မှ မိမိ အလိုရှိရာကို အကပ်ခံ၍ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ အစကတည်းကပင် အကပ်ခံခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါက တစ်ဖန် ထပ်မံ အကပ်ခံရန် မလိုတော့ပြီ။ မိဘတို့အား ဆန်တို့ကို ယူဆောင်၍ ပေးရာ၊ ထိုမိဘတို့က ထိုဆန်တို့ဖြင့်သာ ယာဂုစသည်တို့ကို ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်၍ ထိုရဟန်းအား ပြန်လည်ကပ်လှူအံ့၊ စားသုံးခြင်းငှာ အပ်၏။ သန္နိဓိကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဥဂ္ဂဟိတကကြောင့်သော်လည်းကောင်း အပြစ်မရှိပေ။

ဘိက္ခု ပိဒဟိတွာ ဥဒကံ တာပေတိ, ယာဝ ပရိက္ခယာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ ဆာရိကာ ပတတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒီဃသဏ္ဍာသေန ထာလကံ ဂဟေတွာ တေလံ ပစန္တဿ ဆာရိကာ ပတတိ, ဟတ္ထေန အမုဉ္စန္တေနေဝ ပစိတွာ ဩတာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ အင်္ဂါရာပိ ဒါရူနိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတာနိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ရဟန်းသည် (ပြာမကျအောင်) ဖုံးအုပ်၍ ရေကို ပူစေအံ့၊ ထိုရေနွေးကို မကုန်မချင်း သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရေထဲသို့ ပြာကျခဲ့ပါက တစ်ဖန် အကပ်ခံအပ်၏။ ရှည်သော သံညှပ်ဖြင့် ခွက်ကိုကိုင်၍ ဆီချက်နေစဉ် ပြာကျခဲ့ပါက၊ လက်မှ မလွှတ်ဘဲသာ ဆက်လက်ချက်ပြုတ်ပြီး အောက်သို့ချကာ ပြန်၍ အကပ်ခံအပ်၏။ အကယ်၍ မီးကျည်း သို့မဟုတ် ထင်းတို့ကို အကပ်ခံ၍ ထားအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ မူလအကပ်ခံထားခြင်းသည်ပင် အပ်၏။

ဘိက္ခု ဥစ္ဆုံ ခါဒတိ, သာမဏေရော ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘ဣတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တော ဂဏှာတိ, အဝသေသေ ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ဂုဠပိဏ္ဍကံ ခါဒန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တောကာသတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတာဝသေသဉှိ အဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟောတိ.

ရဟန်းသည် ကြံကို ခဲစားနေစဉ် သာမဏေက 'တပည့်တော်အားလည်း ပေးပါကုန်' ဟု လျှောက်ရာ၊ 'ဤနေရာမှ ဖြတ်၍ ယူလော့' ဟု ပြောသဖြင့် သာမဏေက ယူအံ့၊ ကြွင်းကျန်သော ကြံပိုင်း၌ တစ်ဖန် ထပ်မံအကပ်ခံရန် ကိစ္စမလိုတော့ပြီ။ တင်လဲခဲကို စားနေစဉ်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပြောဆိုအပ်သော နေရာမှ ဖြတ်ယူပြီးနောက် ကြွင်းကျန်သော အရာသည် အကပ်ခံခြင်းကို မစွန့်အပ်သေးသောကြောင့်တည်း။

ဘိက္ခု ဂုဠံ ဘာဇေန္တော ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကောဋ္ဌာသေ ကရောတိ, ဘိက္ခူပိ သာမဏေရာပိ အာဂန္တွာ ဧကဂဟဏေနေဝ ဧကမေကံ ကောဋ္ဌာသံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတာဝသေသံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. သစေ လောလသာမဏေရော ဂဏှိတွာ ဂဏှိတွာ ပုန ဌပေတိ, တဿ ဂဟိတာဝသေသံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဟောတိ.

ရဟန်းသည် တင်လဲကို ဝေဖန်လိုသဖြင့် အကပ်ခံပြီးလျှင် အစုပုံများ ပြုလုပ်ထားရာ၊ ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ သာမဏေတို့သည်လည်းကောင်း လာ၍ တစ်ကြိမ်တည်း ကိုင်ယူခြင်းဖြင့် တစ်ပုံစီ ယူကြရာတွင်၊ ယူပြီးနောက် ကျန်ရှိသော တင်လဲသည် အကပ်ခံပြီးဖြစ်မြဲ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ လျှပ်ပေါ်လော်လီသော သာမဏေသည် ဖန်တလဲလဲ ယူပြီးမှ တစ်ဖန် ပြန်ချထားအံ့၊ ထိုသာမဏေ ယူပြီး ပြန်ချထားရာမှ ကျန်ရှိသော တင်လဲသည် အကပ်ပျက်သည် ဖြစ်၏။

ဘိက္ခု ဓူမဝဋ္ဋိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဓူမံ ပိဝတိ, မုခဉ္စ ကဏ္ဌော စ မနောသိလာယ လိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ယာဝကာလိကံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ယာဝကာလိကေန ယာဝဇီဝိကသံသဂ္ဂေ ဒေါသော နတ္ထိ.

ရဟန်းသည် ဆေးလိပ်ကို အကပ်ခံ၍ သောက်အံ့၊ ခံတွင်းနှင့် လည်ချောင်းတို့သည် ဆေးဒန်းမြင်းသီလာဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသကဲ့သို့ ဖြစ်စေကာမူ၊ ယာဝကာလိက ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို စားသုံးခြင်းငှာ အပ်၏။ ယာဝကာလိကနှင့် ယာဝဇီဝိကဆေးတို့ ရောနှောမိခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိပေ။

ပတ္တံ [Pg.119] ဝါ ရဇနံ ဝါ ပစန္တဿ ကဏ္ဏနာသမုခစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ဓူမော ပဝိသတိ, ဗျာဓိပစ္စယာ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဥပသိင်္ဃတိ, အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဘတ္တုဂ္ဂါရော တာလုံ အာဟစ္စ အန္တောယေဝ ပဝိသတိ, အဝိသယတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. မုခံ ပဝိဋ္ဌံ ပန အဇ္ဈောဟရတော ဝိကာလေ အာပတ္တိ. ဒန္တန္တရေ လဂ္ဂဿ အာမိသဿ ရသော ပဝိသတိ, အာပတ္တိယေဝ. သစေ သုခုမံ အာမိသံ ဟောတိ, ရသော န ပညာယတိ, အဗ္ဗောဟာရိကပက္ခံ ဘဇတိ.

သပိတ်ဖုတ်စဉ် သော်လည်းကောင်း၊ ဆိုးရည်ကျိုစဉ် သော်လည်းကောင်း နားပေါက်၊ နှာခေါင်းပေါက်၊ ပါးစပ်ပေါက်တို့မှ မီးခိုးဝင်အံ့၊ သို့မဟုတ် အနာရောဂါကြောင့် ပန်း သို့မဟုတ် အသီးကို နမ်းရှုတ်အံ့၊ ပမာဏမပြောပလောက်သဖြင့် (အဗ္ဗောဟာရိက ဖြစ်သောကြောင့်) အပ်၏။ ကြို့ထိုးခြင်းစသည်ကြောင့် အန်ထွက်လာသော အစာသည် အာစောက်ကို ထိခိုက်၍ အတွင်းသို့သာ ပြန်ဝင်အံ့၊ မိမိ မထိန်းချုပ်နိုင်သောအရာ ဖြစ်သဖြင့် အပ်၏။ သို့သော် ပါးစပ်သို့ ရောက်ပြီးသော ကြို့ထိုးဖတ်ကို ပြန်၍ မျိုချပါက နေလွဲညစာစားမှု အာပတ် သင့်၏။ သွားကြား၌ ငြိကပ်နေသော အစာ၏ အရည်သည် မျိုချမိ၍ ဝင်သွားပါက အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုအစာသည် အလွန်သေးငယ်သိမ်မွေ့ပြီး အရသာလည်း မထင်ရှားပါက အဗ္ဗောဟာရိက ဘက်သို့ သက်ရောက်သဖြင့် အပ်စပ်၏။

ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ နိရုဒကဋ္ဌာနေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကက္ခာရေတွာ ဒွေ တယော ခေဠပိဏ္ဍေ ပါတေတွာ ဥဒကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတသိင်္ဂိဝေရာဒီနံ အင်္ကုရာ နိက္ခမန္တိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. လောဏေ အသတိ သမုဒ္ဒေါဒကေန လောဏကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ လောဏောဒကံ လောဏံ ဟောတိ, လောဏံ ဝါ ဥဒကံ ဟောတိ, ရသော ဝါ ဖာဏိတံ ဟောတိ, ဖာဏိတံ ဝါ ရသော ဟောတိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဟိမကရကာ ဥဒကဂတိကာ ဧဝ. ပရိဟာရိကေန ကတကဋ္ဌိနာ ဥဒကံ ပသာဒေန္တိ, တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ, အာမိသေန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. အာမိသဂတိကေဟိ ကပိတ္ထဖလာဒီဟိ ပသာဒိတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

မွန်းတည့်ချိန် နီးကပ်သောအခါ ရေမရှိသော အရပ်၌ ဆွမ်းစားပြီး၍၊ 'ကက်' ဟု အသံပြု၍ ဟက်ကာ နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်မျှ တံတွေးခဲတို့ကို ထွေးပစ်ပြီးမှ ရေရှိသော အရပ်သို့ ရောက်သောအခါ ပါးစပ်ကို ဆေးကြောအပ်၏။ အကပ်ခံ၍ ထားအပ်သော ချင်း အစရှိသည်တို့မှ အညွန့်များ ထွက်လာအံ့၊ တစ်ဖန် ထပ်မံ အကပ်ခံရန် မလိုတော့ပြီ။ ဆားမရှိလျှင် သမုဒ္ဒရာရေဖြင့် ဆား၏ ကိစ္စကို ပြီးစေခြင်းငှာ အပ်၏။ အကပ်ခံ၍ထားသော ဆားရေသည် ဆားဖြစ်အံ့၊ သို့မဟုတ် ဆားသည် ရေဖြစ်အံ့၊ သို့မဟုတ် ကြံရည်သည် တင်လဲဖြစ်အံ့၊ သို့မဟုတ် တင်လဲသည် အရည်ဖြစ်အံ့၊ မူလအကပ်ခံထားခြင်းသည်ပင် အပ်၏။ ဆီးနှင်းနှင့် မိုးသီးတို့သည် ရေ၏သဘောဆောင်သည်သာ ဖြစ်၏။ သွားလေရာရာ ဆောင်ယူအပ်သော ခပေါင်းရေကြည်စေ့ဖြင့် ရေကို ကြည်လင်စေအံ့၊ ထိုခပေါင်းစေ့သည် အဗ္ဗောဟာရိကဖြစ်သဖြင့် အာမိသနှင့်တကွ သောက်ခြင်းငှာ အပ်၏။ အာမိသနှင့် အလားတူသော သီးသီး စသည်တို့ဖြင့် ကြည်လင်စေအပ်သော ရေကိုမူ နံနက်ပိုင်း၌သာ သောက်ခြင်းငှာ အပ်၏။

ပေါက္ခရဏီအာဒီသု ဥဒကံ ဗဟလံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မုခေ စ ဟတ္ထေ စ လဂ္ဂတိ, န ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ခေတ္တေသု ကသိတဋ္ဌာနေ ဗဟလံ ဥဒကံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ သန္ဒိတွာ ကန္ဒရာဒီနိ ပဝိသိတွာ နဒိံ ပူရေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ကကုဓသောဗ္ဘာဒယော ဟောန္တိ, ရုက္ခတော ပတိတေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နောဒကာ, သစေ ပုပ္ဖရသော န ပညာယတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ပရိတ္တံ ဥဒကံ ဟောတိ, ရသော ပညာယတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗတကန္ဒရာဒီသု ကာဠဝဏ္ဏပဏ္ဏသဉ္ဆန္နဥဒကေပိ ဧသေဝ နယော.

လေးထောင့်ရေကန် အစရှိသော အရပ်တို့၌ ပြစ်သောရေသည် ဖြစ်တတ်၏၊ (ထိုရေကို သုံးဆောင်ရန်) အပ်၏။ သို့သော်လည်း ခံတွင်း၌လည်းကောင်း၊ လက်၌လည်းကောင်း အကယ်၍ ငြိကပ်ငြားအံ့၊ (အကပ်မခံဘဲ သုံးဆောင်ရန်) မအပ်၊ အကပ်ခံပြီးမှသာ သုံးဆောင်အပ်၏။ လယ်ကွင်းတို့၏ ထွန်ယက်ထားသော အရပ်၌ ပြစ်သောရေသည် ဖြစ်၏၊ (ထိုရေကို) အကပ်ခံရမည်။ လယ်ကွင်းမှ စီးထွက်၍ ချောင်း အစရှိသည်တို့သို့ ဝင်လျက် မြစ်ရေကို ပြည့်စေအံ့၊ (ထိုအခါ သုံးဆောင်ရန်) အပ်၏။ ရေခံတက်ပင်ရှိသော အိုင် အစရှိသည်တို့သည် သစ်ပင်မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းပွင့်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ရေရှိကုန်သည် ဖြစ်အံ့၊ ပန်းပွင့်၏ အရသာသည် အကယ်၍ မထင်ရှားပါက ရေကို အကပ်ခံဖွယ်ကိစ္စ မရှိပေ။ ရေနည်းသည်ဖြစ်၍ ပန်းပွင့်၏ အရသာ ထင်ရှားအံ့၊ အကပ်ခံရမည်။ တောင်ချောက် အစရှိသော အရပ်တို့၌ မည်းနက်သော အဆင်းရှိသော သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော ရေ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ပါနီယဃဋေ သရေဏုကာနိ ဝါ သဝဏ္ဋခီရာနိ ဝါ ပုပ္ဖာနိ ပက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုပ္ဖာနိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗာနိ. ပါဋလိစမ္ပကမလ္လိကာ ပက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, ဝါသမတ္တံ တိဋ္ဌတိ တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ, ဒုတိယဒိဝသေပိ အာမိသေန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုနာ ဌပိတပုပ္ဖဝါသိတကပါနီယတော သာမဏေရော ပါနီယံ ဂဟေတွာ ပီတာဝသေသံ တတ္ထေဝ အာကိရတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဒုမသရာဒီသု ဥဒကံ သန္ထရိတွာ ဌိတံ ပုပ္ဖရေဏုံ ဃဋေန [Pg.120] ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဥဒကံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ဒန္တကဋ္ဌံ ဟောတိ, သစေ တဿ ရသံ ပိဝိတုကာမော, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အဇာနန္တဿ ရသေ ပဝိဋ္ဌေပိ အာပတ္တိယေဝ. အစိတ္တကဉှိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ.

သောက်ရေအိုး၌ ဝတ်မှုန်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော သော်လည်းကောင်း၊ အညှာ၏ နို့ရည်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော သော်လည်းကောင်း ပန်းတို့ကို ထည့်အပ်ကုန်သည် ဖြစ်အံ့၊ (ထိုရေကို) အကပ်ခံအပ်၏။ သို့မဟုတ် ပန်းတို့ကိုပင် အကပ်ခံပြီးမှ ထည့်ထိုက်ကုန်၏။ သခွတ်ပန်း၊ စကားဝါပန်း၊ စံပယ်ပန်းတို့ကို ထည့်အပ်ကုန်သည် ဖြစ်အံ့၊ ထုံအပ်သော အနံ့မျှသာ တည်အံ့၊ ထိုအနံ့မျှသည် အမှုထားအပ်သော အရာမဟုတ် (အဗ္ဗောဟာရိက ဖြစ်၏)၊ ဒုတိယနေ့၌လည်း ဆွမ်းစသော အာမိသနှင့်အတူ သောက်သုံးရန် အပ်၏။ ရဟန်းသည် အကပ်ခံ၍ ထားအပ်သော ပန်းဖြင့် ထုံအပ်သော သောက်ရေမှ ကိုရင်သည် သောက်ရေကို ခပ်ယူ၍ သောက်ပြီး အကြွင်းကို ထိုအိုးထဲ၌ပင် ပြန်လောင်းထည့်အံ့၊ (ထိုရေကို) အကပ်ခံရမည်။ ပဒုမ္မာကြာအိုင် အစရှိသည်တို့၌ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖြန့်ခင်း၍ တည်ရှိနေသော ပန်းဝတ်မှုန်ကို ရေအိုးဖြင့် ဖယ်ရှား၍ ရေခပ်ယူခြင်းငှာ အပ်၏။ အပ်စပ်အောင် ပြုလုပ်စေပြီး၍ အကပ်ခံကာ ထားအပ်သော ဒန်ပူရှိအံ့၊ ထိုဒန်ပူ၏ အရည်ကို သောက်လိုပါက မူလကနဦး အကပ်ခံခြင်းဖြင့်ပင် သောက်ရန် အပ်၏။ အကပ်မခံဘဲ ထားအပ်သော ဒန်ပူရည်ကို သောက်လိုသော ရဟန်းသည် (ဒန်ပူကို) အကပ်ခံရမည်။ မသိဘဲလျက် ဒန်ပူရည် ဝင်သွားပါသော်လည်း အာပတ်သင့်သည်သာတည်း။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤဒန္တပေါနသိက္ခာပုဒ်သည် လွန်ကျူးလိုစိတ် မရှိသော်လည်း အာပတ်သင့်ရောက်တတ်သော (အစိတ္တက) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

မဟာဘူတေသု ကိံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ခီရံ တာဝ ဝဋ္ဋတိ, ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ အကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ ဟောတု, ပိဝန္တဿ အနာပတ္တိ. အဿု ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ မုတ္တံ ကရီသံ သေမှံ ဒန္တမလံ အက္ခိဂူထကော ကဏ္ဏဂူထကော သရီရေ ဥဋ္ဌိတလောဏန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဌာနတော စဝိတွာ ပတ္တေ ဝါ ဟတ္ထေ ဝါ ပတတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အင်္ဂလဂ္ဂံ ပဋိဂ္ဂဟိတကမေဝ. ဥဏှံပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ သေဒေါ အင်္ဂုလိအနုသာရေန ဧကာဗဒ္ဓေါဝ ဟုတွာ ပါယာသေ သန္တိဋ္ဌတိ, ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရန္တဿ ဟတ္ထတော ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိံတော ဝါ ပတ္တတလံ ဩရောဟတိ, ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ဈာမမဟာဘူတေသု ဣဒံ နာမ န ဝဋ္ဋတီတိ နတ္ထိ, ဒုဇ္ဈာပိတံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. သုဇ္ဈာပိတံ မနုဿဋ္ဌိမ္ပိ စုဏ္ဏံ ကတွာ လေဟေ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

မဟာဘုတ်တို့တွင် အဘယ်အရာသည် အပ်သနည်း၊ အဘယ်အရာသည် မအပ်သနည်း ဟူမူ - ရှေးဦးစွာ နို့ရည်သည် အပ်၏၊ အပ်သော အသားရှိသော သတ္တဝါတို့၏ နို့ရည်ဖြစ်စေ၊ မအပ်သော အသားရှိသော သတ္တဝါတို့၏ နို့ရည်ဖြစ်စေ သောက်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ မျက်ရည်၊ တံတွေး၊ နှပ်၊ ကျင်ငယ်၊ ကျင်ကြီး၊ သလိပ်၊ သွားချေး၊ မျက်ချေး၊ นားချေး၊ ကိုယ်၌ ပေါက်သောဆား ဤအလုံးစုံသည် သုံးဆောင်ရန် အပ်၏။ သို့ရာတွင် ဤကိုယ်၌ တည်သော မဟာဘုတ်တို့တွင် တည်ရာမှ ရွေ့လျော၍ သပိတ်၌သော်လည်းကောင်း၊ လက်၌သော်လည်းကောင်း ပြတ်ကျလာအံ့၊ ထိုမဟာဘုတ်ကို အကပ်ခံရမည်။ ကိုယ်၌ ငြိကပ်နေသော မဟာဘုတ်သည်ကား အကပ်ခံပြီးသား (ပဋိဂ္ဂဟိတက) ဖြစ်သည်သာ။ ပူသော နို့ဃနာကို စားစဉ် ချွေးသည် လက်ချောင်းအတိုင်း စီးကျသဖြင့် နို့ဃနာနှင့် တစ်စပ်တည်းဖြစ်၍ နို့ဃနာ၌ တည်အံ့၊ သို့မဟုတ် ဆွမ်းခံလှည့်လည်စဉ် လက်မှသော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်နှုတ်ခမ်းရစ်မှသော်လည်းကောင်း သပိတ်အတွင်းသို့ သက်ဆင်းအံ့၊ ဤချွေး၌ အကပ်ခံဖွယ်ကိစ္စ မရှိပေ။ မီးလောင်အပ်သော မဟာဘုတ်တို့တွင် ဤအရာသည် မအပ်ဟု ဆိုဖွယ်မရှိ၊ သို့သော်လည်း မကောင်းသဖြင့် မီးလောင်စေအပ်သော (အရိုးစသော) မဟာဘုတ်သည် မအပ်ပေ။ ကောင်းစွာ မီးကျွမ်းအောင် လောင်စေအပ်သော လူရိုးကိုသော်လည်းကောင်း အမှုန့်ပြုလုပ်၍ လျက်ဆားစသော လျက်ဖွယ်၌ ထည့်သွင်းကပ်ဆောင်ခြင်းငှာ အပ်၏။

စတ္တာရိ မဟာဝိကဋာနိ အသတိ ကပ္ပိယကာရကေ သာမမ္ပိ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္ထ စ ဒုဗ္ဗစောပိ အသမတ္ထောပိ ကပ္ပိယကာရကော အသန္တပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဆာရိကာယ အသတိ သုက္ခဒါရုံ ဈာပေတွာ ဆာရိကာ ဂဟေတဗ္ဗာ. သုက္ခဒါရုမှိ အသတိ အလ္လဒါရုံ ရုက္ခတော ဆိန္ဒိတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ပန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ မဟာဝိကဋံ ကာလောဒိဿံ နာမ သပ္ပဒဋ္ဌက္ခဏေယေဝ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

အပ်စပ်အောင် ပြုလုပ်ပေးမည့်သူ (ကပ္ပိယကာရက) မရှိလတ်သော် မဟာဝိကဋဆေး လေးပါးတို့ကို ရဟန်းကိုယ်တိုင်လည်း ယူ၍ သုံးဆောင်ရန် အပ်၏။ ဤနေရာ၌ အပြောအဆို ခက်ထန်သူ သို့မဟုတ် မစွမ်းနိုင်သူ ဖြစ်သော ကပ္ပိယကာရကသည် မရှိသူ၏ အစု၌သာ တည်၏ (မရှိသည်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်၏)။ သစ်စိမ်းပြာ မရှိသော် ခြောက်သွေ့သော သစ်သားကို မီးရှို့၍ ပြာကို ယူအပ်၏။ ခြောက်သွေ့သော သစ်သား မရှိသော် စိုသော သစ်သားကို သစ်ပင်မှ ရဟန်းကိုယ်တိုင် ဖြတ်၍ ပြာပြုလုပ်ရန် အပ်၏။ ဤလေးပါးသော မဟာဝိကဋဆေးသည် 'ကာလောဒိဿ' မည်၏ (မြွေကိုက်သော အခါကို ရည်ညွှန်း၍ ခွင့်ပြုအပ်သော ဆေးဖြစ်၏)၊ မြွေကိုက်ခံရသော ခဏ၌သာ သုံးစွဲရန် အပ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်ပြီး ဖြစ်သည်။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် ရှိ၏။ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးမျိုးရှိသော သိက္ခာပုဒ်၊ ဝေဒနာသုံးပါးရှိသော သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်သည်။

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

ဆယ်ခုမြောက်သော ဒန္တပေါနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ဖွင့်ဆိုချက် အစဉ်အားဖြင့် လေးခုမြောက်သော ဘောဇနဝဂ်သည် ပြီးပြည့်စုံပြီ။

၅. အစေလကဝဂ္ဂေါ

၅. ၅-အစေလကဝဂ်

၁. အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-အစေလကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၆၉. အစေလကဝဂ္ဂဿ [Pg.121]၉ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ပရိဝေသနန္တိ ပရိဝိသနဋ္ဌာနံ. ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာပန္နော. ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ သမတိတ္တိကံ ယာဂုပတ္တံ ဧကပယောဂေန ဒေတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ဧသေဝ နယော ပူဝဘတ္တာဒီသု. တိတ္ထိယေ အတိတ္ထိယသညီတိ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ တိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇတိ, တေသံ မာတာပိတုသညာယ ဒေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတိ. ဒါပေတီတိ အနုပသမ္ပန္နေန ဒါပေတိ.

၂၆၉. အစေလကဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'ပရိဝေသနံ' ဟူသည်ကား ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာ အရပ်တည်း။ 'ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နော' ဟူသည်ကား လူမှုကိစ္စကို စွန့်ခွာ၍ သာသနာပ ရဟန်းအကျင့်သို့ ကောင်းစွာ ရောက်သူတည်း။ 'ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ' ဟူသည်ကား သပိတ်နှုတ်ခမ်းနှင့် အညီအမျှ ပြည့်သော ယာဂု သို့မဟုတ် ဆွမ်းကို တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် ပေးအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက် သင့်၏။ ယာဂုအယဉ်ကို ဖြတ်၍ ဖြတ်၍ ပေးအံ့၊ ပယောဂတိုင်း ပယောဂတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ မုန့်၊ ထမင်း အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 'တိတ္ထိယေ အတိတ္ထိယသညာ' ဟူသည်ကား အမိသော်လည်းကောင်း၊ အဖသော်လည်းကောင်း တိတ္ထိတို့၌ ရဟန်းပြုအံ့၊ ထိုသူတို့အား အမိအဖဟူသော အမှတ်ဖြင့် ပေးသော ရဟန်းအားလည်း ပါစိတ်အာပတ်သာလျှင် သင့်၏။ 'ဒါပေတိ' ဟူသည်ကား လူ၊ သာမဏေ (အနုပသမ္ပန္န) ကို ပေးစေခြင်းတည်း။

၂၇၃. ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတီတိ တထာရူပေ ဘာဇနေ ဌပေတွာ တံ ဘာဇနံ တေသံ သန္တိကေ ဘူမိယံ နိက္ခိပိတွာ ဒေတိ, တေသံ ဝါ ဘာဇနံ နိက္ခိပါပေတွာ တတ္ထ ဒေတိ, ပတ္တံ အာဓာရကေ ဝါ ဘူမိယံ ဝါ ဌပေတွာပိ ‘‘ဣတော ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တိတ္ထိယော ဝဒတိ ‘‘မယှံ နာမ ဣဒံ သန္တကံ, ဣဓ န အာကိရထာ’’တိ အာကိရိတဗ္ဗံ. တဿ သန္တကတ္တာ သဟတ္ထာ ဒါနံ နာမ န ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၇၃. 'ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတိ' ဟူသည်ကား ထိုသို့ သဘောရှိသော ခွက်၌ ထိုဥစ္စာကို ထည့်၍ ထိုတိတ္ထိတို့၏ အနီး၌ မြေပေါ်တွင် ချထား၍ ပေးအံ့၊ သို့မဟုတ် ထိုတိတ္ထိတို့၏ ခွက်ကို မြေ၌ ချထားစေ၍ ထိုခွက်ထဲသို့ ထည့်ပေးအံ့။ သပိတ်ကို သပိတ်ခြေ၌သော်လည်းကောင်း၊ မြေ၌သော်လည်းကောင်း ချထား၍လည်း 'ဤသပိတ်ထဲက ယူကြကုန်' ဟု ပြောဆိုရန် အပ်၏။ အကယ်၍ တိတ္ထိက 'ဤဥစ္စာသည် တပည့်တော်၏ ဥစ္စာဖြစ်ပါသည်၊ ဤခွက်ထဲသို့ လောင်းထည့်ပေးပါ' ဟု ဆိုပါက လောင်းထည့်ပေးအပ်၏။ ထိုတိတ္ထိ၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ဖြစ်သောကြောင့် မိမိလက်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ပေးခြင်းမည်သည် မဖြစ်ပေ။ ကြွင်းသောအရာသည် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ထင်ရှားလှပေသည်။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးမျိုး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။

အစေလကသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမဖြစ်သော အစေလကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဥယျောဇနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၂၇၄. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပဋိက္ကမနေပီတိ အာသနသာလာယမ္ပိ. ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ဘတ္တကိစ္စံ. န သမ္ဘာဝေသီတိ န ပါပုဏိ.

၂၇၄. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - 'ပဋိက္ကမနေပိ' ဟူသည်ကား ရွာတွင်း ဆွမ်းစားဇရပ်၌လည်း ဖြစ်၏။ 'ဘတ္တဝိဿဂ္ဂံ' ဟူသည်ကား ဆွမ်းစားခြင်း ကိစ္စတည်း။ 'န သမ္ဘာဝေသိ' ဟူသည်ကား မမှီ၊ မရောက်ခြင်းတည်း။

၂၇၆. အနာစာရန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ကာယဝစီဒွါရဝီတိက္ကမံ. ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါ ဝိဇဟန္တဿာတိ ဧတ္ထ ယဒိ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဥယျောဇေတိ; ယော ဥယျောဇိတော, သော ဝိဇဟတိ, တဿ စ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. တသ္မိံ ပန ဝိဇဟန္တေပိ အတ္ထတော ဣတရေန ဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ယော ဥယျောဇေတိ, တဿေဝါယံ အာပတ္တိ. တတ္ထ သစေ [Pg.122] ဥပစာရဗ္ဘန္တရေ ဧကော ပါဒေါ ဟောတိ, ဒုက္ကဋံ. သီမာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရဿ အဗ္ဘောကာသေ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ, တထာ သဝနူပစာရဿ. သစေ ပန အန္တရာ ကုဋ္ဋဒွါရပါကာရာဒယော ဟောန္တိ, တေဟိ အန္တရိတဘာဝေါ ဒဿနူပစာရာတိက္ကမော, တဿ ဝသေန အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န အညော ကောစိ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဌပေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရမနာစာရံ အညံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ န ဟောတိ.

၂၇၆. 'အနာစာရံ' ဟူသည်ကား ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ဟောတော်မူအပ်ပြီးသည်မှ ကြွင်းသော ကာယဒွါရ၊ ဝစီဒွါရ၌ လွန်ကျူးမှုကို ဆိုသည်။ 'ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါ ဝိဇဟန္တဿ' ဟူရာ၌ အဆုံးအဖြတ်ကား ဤသို့ သိအပ်၏ - ရပ်လျက်ဖြစ်စေ၊ ထိုင်လျက်ဖြစ်စေ အကယ်၍ ပြန်လွှတ်အံ့၊ ပြန်လွှတ်အပ်သော ရဟန်းသည် ဒဿနူပစာ သို့မဟုတ် သဝနူပစာကို စွန့်သွားအံ့၊ ထိုစွန့်သွားသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ သို့သော်လည်း ထိုစွန့်သွားသူ စွန့်သွားသော်လည်း လိုရင်းအနက်အားဖြင့် ပြန်လွှတ်သော ရဟန်းသည်သာ ဒဿနူပစာကို စွန့်စေသည် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပြန်လွှတ်သော ရဟန်းအားသာလျှင် ဤအာပတ် သင့်ရောက်၏။ ထိုသို့ ပြန်လွှတ်ရာတွင် ဥပစာ၏ အတွင်း၌ ခြေတစ်ဖက်ရှိနေပါသေးက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဥပစာအပိုင်းအခြားကို လွန်သောအခါ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ဤ၌ လွင်တီးခေါင်၌ ဒဿနူပစာ၏ အတိုင်းအတာသည် တစ်ဆယ့်နှစ်တောင် ရှိ၏၊ ထို့အတူ သဝနူပစာ၏ အတိုင်းအတာသည်လည်း တစ်ဆယ့်နှစ်တောင် ရှိ၏။ အကယ်၍ တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်အတွင်း၌ နံရံ၊ တံခါး၊ တံတိုင်း အစရှိသည်တို့ ရှိ၍ ခြားကွယ်နေပါက ဒဿနူပစာကို လွန်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုလွန်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် အာပတ်သင့်သည်ဟု သိအပ်၏။ 'န အညော ကောစိ ပစ္စယော ဟောတိ' ဟူသည်ကား ဆိုအပ်ပြီးသော မလျောက်ပတ်သော အကျင့် (အနာစာရ) ကို ဖယ်ထား၍ အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်း မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂၇၇. ကလိသာသနံ အာရောပေတီတိ ‘‘ကလီ’’တိ ကောဓော; တဿ သာသနံ အာရောပေတိ; ကောဓဿ အာဏံ အာရောပေတိ; ကောဓဝသေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ ဘော ဣမဿ ဌာနံ, နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ ခါဏုကော ဝိယ တိဋ္ဌတိ, သုနခေါ ဝိယ နိသီဒတိ, မက္ကဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတီ’’တိ ဧဝံ အမနာပဝစနံ ဝဒတိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမိနာပိ ဥဗ္ဗာဠှော ပက္ကမေယျာ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၇၇. "kalisāsanaṃ āropeti" ဟူသော စကားရပ်၌ "kalī" ဆိုသည်မှာ အမျက်ဒေါသ (ကောဓ) ဖြစ်သည်။ ထိုဒေါသ၏ အမိန့်အာဏာကို တင်အံ့၊ ဒေါသ၏ အမိန့်ကို တင်အံ့ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ဒေါသအလျောက် ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း စသည်တို့၌ အပြစ်ကိုပြ၍ "အချင်းတို့... ဤရဟန်း၏ ရပ်ပုံ၊ ထိုင်ပုံ၊ တည့်တည့်ကြည့်ပုံ၊ ဘေးစောင်းကြည့်ပုံကို ကြည့်ကြစမ်းပါ၊ သစ်ငုတ်တိုကဲ့သို့ ရပ်နေသည်၊ ခွေးကဲ့သို့ ထိုင်သည်၊ မျောက်ကဲ့သို့ ဟိုဟိုဒီဒီ ကြည့်သည်" ဟု ဤသို့ မနှစ်သက်ဖွယ် စကားကို ပြောဆိုအံ့။ "ဤစကားဖြင့်ပင် နှိပ်စက်ခြင်းခံရသဖြင့် ဖဲသွားတန်ရာ၏" ဟု ကြံရွယ်၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် ၃ ပါးရှိ၏။ (ကိုယ်စိတ်၊ နှုတ်စိတ်၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့မှ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။) ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ် ရှိ၍ ဝေဒနာသုံးပါးလုံးနှင့် ယှဉ်၏။

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယ ဥယျောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-သဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၂၇၉. တတိယသိက္ခာပဒေ – သယနိဃရေတိ သယနိယဃရေ. ယတော အယျဿ ဘိက္ခာ ဒိန္နာတိ ယသ္မာ ဘိက္ခာ ဒိန္နာ, ယံ အာဂတေန လဒ္ဓဗ္ဗံ တံ ဝေါ လဒ္ဓံ; ဂစ္ဆထာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိယုဋ္ဌိတောတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတော; မေထုနာဓိပ္ပာယောတိ အတ္ထော.

၂၇၉. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "sayanighare" ဟူသည် အိပ်ခန်းဆောင်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ "yato... bhikkhā dinnā" ဟူသည်မှာ - အကြင်ကြောင့် ဆွမ်းကို လှူဒါန်းပြီးပါပြီ၊ ကြွလာသော အရှင်ဘုရား ရထိုက်သော ထိုအရာကို ရရှိပြီးဖြစ်၍ ပြန်ကြွပါတော့ဟူသော ယောကျ်ား၏ အလိုဆန္ဒဖြစ်သည်။ "pariyuṭṭhito" ဟူသည်မှာ ကာမရာဂ ထကြွလွှမ်းမိုးအပ်သည်၊ မေထုန်မှီဝဲလိုသော အလိုရှိသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

၂၈၀. သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီတိ သဘောဇနံ; တသ္မိံ သဘောဇနေ. အထ ဝါ သဘောဇနေတိ သဘောဂေ. ရာဂပရိယုဋ္ဌိတဿ ဟိ ပုရိသဿ ဣတ္ထီ ဘောဂေါ ဣတ္ထိယာ စ ပုရိသော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ – ‘‘ဣတ္ထီ စေဝ ဟောတိ ပုရိသော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မဟလ္လကေ ဃရေတိ မဟလ္လကေ သယနိဃရေ. ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာတိ တဿ သယနိဃရေ ဂဗ္ဘဿ ယော ပိဋ္ဌသံဃာဋော, တဿ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ; အန္တောသယနဿ အာသန္နေ [Pg.123] ဌာနေ နိသီဒတီတိ အတ္ထော. ဤဒိသဉ္စ သယနိဃရံ မဟာစတုဿာလာဒီသု ဟောတိ. ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာတိ ဣမိနာ မဇ္ဈာတိက္ကမံ ဒဿေတိ. တသ္မာ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ကတဿ ခုဒ္ဒကဿ သယနိဃရဿ မဇ္ဈာတိက္ကမေ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၂၈၀. "Saha ubhohi janehi" (လင်မယား နှစ်ယောက်သော လူတို့နှင့်အတူ ဖြစ်သောကြောင့်) "sabhojanaṃ" ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသဘောဇနအိမ်၌ ဟူလို။ သို့မဟုတ် "sabhojane" ဟူသည် အချင်းချင်း သုံးဆောင်ခံစားအပ်သော မိန်းမ၊ ယောက်ျားနှင့်တကွ ဖြစ်သော အမျိုး၌ (အိမ်၌) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ စင်စစ် ရာဂလွှမ်းမိုးသော ယောက်ျားအား မိန်းမသည် အသုံးအဆောင် (ဘောဂ) ဖြစ်ပြီး၊ ရာဂလွှမ်းမိုးသော မိန်းမအား ယောက်ျားသည် အသုံးအဆောင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ "မိန်းမလည်း ဖြစ်၏၊ ယောက်ျားလည်း ဖြစ်၏" စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။ "mahallake ghare" ဟူသည် ကြီးသော အိပ်ခန်းဆောင်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ "piṭṭhasaṅghāṭassa hatthapāsaṃ vijahitvā" ဟူသည်မှာ ထိုအိပ်ခန်းတိုက်ခန်း၏ တံခါးပေါင်မှ လက်တစ်ကမ်းအကွာအဝေးကို စွန့်ခွာ၍ အတွင်းအိပ်ရာအနီး၌ ထိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အိပ်ခန်းဆောင်သည် ကြီးသော ခြံဝင်း၊ လေးဘက်တန်းလျားရှိသော အိမ်ကြီး စသည်တို့၌ ရှိတတ်သည်။ "piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā" ဟူသော စကားဖြင့် အလယ်အရပ်ကို ကျော်လွန်ခြင်းကို ပြသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သို့ပင် ပြုလုပ်ထားစေကာမူ ငယ်သော အိပ်ခန်းဆောင်၏ အလယ်အရပ်ကို လွန်ရာ၌ အာပတ်သင့်ကြောင်း သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်ရှိ၍ ဝေဒနာနှစ်ပါးနှင့် ယှဉ်၏။

သဘောဇနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယ သဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂၈၄. စတုတ္ထပဉ္စမသိက္ခာပဒေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ အနိယတဒွယေ ဝုတ္တနယမေဝ. ယထာ စ သဘောဇနသိက္ခာပဒံ, ဧဝမေတာနိပိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာနေဝါတိ.

၂၈၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်နှင့် ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်တို့၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားရပ်အားလုံးသည် အနိယတသိက္ခာပုဒ် နှစ်ပါး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ သဘောဇနသိက္ခာပုဒ်သည် ပထမပါရာဇိက သမုဋ္ဌာန်ရှိသကဲ့သို့ ဤစတုတ္ထနှင့် ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်တို့သည်လည်း ပထမပါရာဇိက သမုဋ္ဌာန်သာ ရှိကုန်၏။

ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ, ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

စတုတ္ထ ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပုဒ်၊ ပဉ္မ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၂၉၄. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – ဒေထာဝုသော ဘတ္တန္တိ ဧတ္ထ တံ ကိရ ဘတ္တံ အဘိဟဋံ အဟောသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. အနဘိဟဋေ ပန ဧဝံ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတိ, ပယုတ္တဝါစာ ဟောတိ.

၂၉၄. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ "dethāvuso bhattaṃ" ဟူသော စကား၌ ထိုဆွမ်းကို ရှေးရှုဆောင်ယူအပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဤသို့ ပြောဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ရှေးရှုမဆောင်ယူအပ်သေးသော ဆွမ်း၌မူကား ဤသို့ ပြောဆိုခွင့်မရှိပေ။ (အကယ်၍ ပြောဆိုပါက) ပစ္စည်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော စကား (ပယုတ္တဝါစာ) ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။

၂၉၅. တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပထာတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝါ ကုလဿ သဒ္ဓါနုရက္ခဏတ္ထာယ အာဟ. ယဒိ ‘‘ဘာဇေတွာ ခါဒထာ’’တိ ဝဒေယျ, မနုဿာနံ ပသာဒညထတ္တံ သိယာ. ဥဿာရိယိတ္ထာတိ ပဋိဟရိယိတ္ထ; ဃရံယေဝ နံ ဂဟေတွာ အဂမံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၂၉၅. "Tena hi bhikkhave paṭiggahetvā nikkhipatha" (ရဟန်းတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ခံယူ၍ သိမ်းဆည်းထားကြလော့) ဟူသော စကားကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဒါယကာတို့၏ သဒ္ဓါတရားကို စောင့်ရှောက်ရန်အလို့ငှာ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ အကယ်၍ "ဝေဖန်၍ စားကြလော့" ဟု မိန့်တော်မူပါက လူတို့၏ ကြည်ညိုမှု ပျက်ပြားခြင်း ဖြစ်ရာ၏။ "ussāriyittha" ဟူသည် ပြန်လည်ယူဆောင်သွားအပ်ပြီ၊ ထိုခဲဖွယ်ကို ယူ၍ အိမ်သို့သာ ပြန်သွားကြပြီဟု ဆိုလိုသည်။

၂၉၈. သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ သန္တော ဟောတိ, ကိတ္တာဝတာ အသန္တောတိ? အန္တောဝိဟာရေ ယတ္ထ ဌိတဿ ကုလာနိ ပယိရုပါသနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ပဿတိ, ယဿ သက္ကာ ဟောတိ ပကတိဝစနေန အာရောစေတုံ, အယံ သန္တော နာမ. ဣတော စိတော စ ပရိယေသိတွာ အာရောစနကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ယော ဟိ ဧဝံ ပရိယေသိတဗ္ဗော, သော အသန္တောယေဝ. အပိစ အန္တောဥပစာရသီမာယ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အာပုစ္ဆိဿာမီတိ ဂန္တွာ တတ္ထ ယံ ပဿတိ, သော [Pg.124] အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. နော စေ ပဿတိ, အသန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ.

၂၉၈. "santaṃ bhikkhuṃ" ဟူသော စကား၌ မည်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ထင်ရှားရှိသော ရဟန်း (သန္တ) မည်သနည်း၊ မည်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော ရဟန်း (အသန္တ) မည်သနည်းဟူမူ - ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ ရပ်တည်နေသော ရဟန်းအား အိမ်များသို့ ချဉ်းကပ်လိုသော စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရာ၊ ထိုနေရာမှစ၍ မိမိ၏ ဘေး၌သော်လည်းကောင်း၊ ရှေ့တည့်တည့်၌သော်လည်းကောင်း မြင်ရသော၊ ပြောရိုးဆိုစဉ် စကားဖြင့် ပန်ကြားရန် လွယ်ကူသော ရဟန်းကို "ထင်ရှားရှိသော ရဟန်း" (သန္တ) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမှ ဤမှ လိုက်လံရှာဖွေ၍ ပန်ကြားရမည့် ကိစ္စမရှိပေ။ အကယ်၍ ဤသို့ လိုက်လံရှာဖွေရမည့်သူ ဖြစ်ပါက ထိုရဟန်းသည် "ထင်ရှားမရှိသော ရဟန်း" (အသန္တ) သာ ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း ကျောင်းတိုက်၏ ဥပစာရသိမ်အတွင်း၌ ရဟန်းကို မြင်လျှင် ပန်ကြားမည်ဟု ကြံစည်၍ သွားရာ၊ ထိုဥပစာရအတွင်း၌ တွေ့မြင်ရသော ရဟန်းကို ပန်ကြားရမည်။ အကယ်၍ မတွေ့မြင်ရပါက "ထင်ရှားမရှိသော ရဟန်းကို မပန်ကြားဘဲ ဝင်သူ" မည်ပေသည်။

၃၀၂. အန္တရာရာမန္တိ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော ဟောတိ, တံ ဂစ္ဆတိ. ဘတ္တိယဃရန္တိ နိမန္တိတဃရံ ဝါ သလာကဘတ္တာဒိဒါယကာနံ ဝါ ဃရံ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု သတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၃၀၂. "antarārāmaṃ" ဟူသည် ရွာတွင်း၌ ကျောင်းရှိရာ ထိုကျောင်းသို့ သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "bhattiyagharaṃ" ဟူသည် ပင့်ဖိတ်အပ်သော ဆွမ်းစားအိမ်သို့သော်လည်းကောင်း၊ သလာကဘတ် စသည် လှူဒါန်းမည့် ဒါယကာတို့၏ အိမ်သို့သော်လည်းကောင်း သွားခြင်းဖြစ်သည်။ "āpadāsu" ဟူသည် အသက်အန္တရာယ်၊ သာသနာ့ဘောင် (ဗြဟ္မစရိယ) အန္တရာယ်တို့ ရှိလတ်သော် သွားအပ် (သွားကောင်း) သည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ကထိန်သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ (ကိုယ်နှုတ်၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့မှ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။) ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါးရှိ၍ ဝေဒနာသုံးပါးလုံးနှင့် ယှဉ်၏။

စာရိတ္တသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ဆဋ္ဌ စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-မဟာနာမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၃၀၃. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – မဟာနာမော နာမ ဘဂဝတော စူဠပိတုပုတ္တော မာသမတ္တေန မဟလ္လကတရော ဒွီသု ဖလေသု ပတိဋ္ဌိတော အရိယသာဝကော. ဘေသဇ္ဇံ ဥဿန္နံ ဟောတီတိ ဝဇတော အာဟရိတွာ ဌပိတသပ္ပိ ဗဟု ဟောတိ.

၃၀၃. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ မဟာနာမ် သာကီဝင်မင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဘထွေးတော်၏ သားတော်ဖြစ်၍၊ မြတ်စွာဘုရားထက် တစ်လခန့် ကြီးတော်မူသော၊ အောက်ဖိုလ်နှစ်ပါး (သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်) ၌ တည်သော အရိယာသာဝက ဖြစ်သည်။ "bhesajjaṃ ussannaṃ" (ဆေးဝါးများပြားသည်) ဟူသည်မှာ နွားခြံမှ ဆောင်ယူ၍ သိမ်းဆည်းထားသော ထောပတ်သည် များပြားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

၃၀၆. သာဒိတဗ္ဗာတိ တသ္မိံ သမယေ ရောဂေါ နတ္ထီတိ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ; ရောဂေ သတိ ဝိညာပေဿာမီတိ အဓိဝါသေတဗ္ဗာ. ဧတ္တကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရေမီတိ နာမဝသေန သပ္ပိတေလာဒီသု ဒွီဟိ တီဟိ ဝါ ပရိမာဏဝသေန ပတ္ထေန နာဠိယာ အာဠှကေနာတိ ဝါ.အညံ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေတီတိ သပ္ပိနာ ပဝါရိတော တေလံ ဝိညာပေတိ, အာဠှကေန ပဝါရိတော ဒေါဏံ. န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေနာတိ မိဿကဘတ္တေနပိ စေ ယာပေတုံ သက္ကောတိ, န ဘေသဇ္ဇကရဏီယံ နာမ ဟောတိ.

၃၀၆. "sāditabbā" ဟူသည် ဖိတ်မန်သော ထိုအခါ၌ မိမိမှာ ရောဂါမရှိသေးဟု နှလုံးသွင်းကာ မပယ်မြစ်အပ်၊ နောင်တွင် ရောဂါရှိလျှင် တောင်းခံမည်ဟု စိတ်ထား၍ လက်ခံထိုက်ကုန်၏ ဟူလို။ "ettakehi bhesajjehi pavāremi" (ဆေးဝါးဤမျှဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏) ဟူသည်မှာ - အမည်အားဖြင့် ထောပတ်၊ ဆီ စသည်တို့တွင် "နှစ်ပါးသော ဆေးဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏" သို့မဟုတ် "သုံးပါးသော ဆေးဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏" ဟု ဖိတ်ကြားခြင်း၊ သို့မဟုတ် အတိုင်းအရှည်အားဖြင့် "စလယ်ခွက်ဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏"၊ "တစ်ပြည်ခွက်ဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏"၊ "တစ်စိတ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားပါ၏" ဟု ဖိတ်ကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "aññaṃ bhesajjaṃ viññāpeti" ဟူသည် ထောပတ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါလျက် ဆီကို တောင်းခံအံ့၊ တစ်ပြည်အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ဖိတ်ကြားအပ်ပါလျက် တစ်စိတ်အတိုင်းအရှည်ကို တောင်းခံအံ့ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ "na bhesajjena karaṇīyena" ဟူသည် အစာနှင့် ရောနှောအပ်သော ဆွမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း မျှတနိုင်ပါက၊ ဆေးဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိဟု ဆိုလိုသည်။

၃၁၀. ပဝါရိတာနန္တိ ယေ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကာယ ပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ; တေသံ ပဝါရိတာနုရူပေန ဝိညတ္တိယာ အနာပတ္တိ. သံဃဝသေန ပဝါရိတေသု ပန ပမာဏံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗမေဝါတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၃၁၀. "pavāritānaṃ" ဟူသည် မိမိအား ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် ဖိတ်ကြားထားသော ဒါယကာများကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဒါယကာများထံ၌ ဖိတ်ကြားထားသည့်အတိုင်း တောင်းခံပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ သို့သော် သံဃာကို ရည်စူး၍ ဖိတ်ကြားထားသော ဒါယကာများ ဖြစ်ပါက အတိုင်းအရှည် ပမာဏကို မှတ်သားသတိပြုထိုက်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။

ဆသမုဋ္ဌာနံ [Pg.125] – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် ၆ ပါးလုံးရှိ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါးရှိ၍ ဝေဒနာသုံးပါးလုံးနှင့် ယှဉ်၏။

မဟာနာမသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သတ္တမ မဟာနာမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၃၁၁. အဋ္ဌမေ – အဗ္ဘုယျာတောတိ အဘိဥယျာတော; ပရသေနံ အဘိမုခေါ ဂမိဿာမီတိ နဂရတော နိဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. ဥယျုတ္တန္တိ ကတဥယျောဂံ; ဂါမတော နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော.

၃၁၁. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ "abbhuyyāto" ဟူသည် "ရှေးရှုထွက်လာသော" ဟု ဆိုလိုသည်၊ "တစ်ဖက်ရန်သူ၏ စစ်တပ်သို့ ရှေးရှုသွားအံ့" ဟု ကြံစည်၍ မြို့မှ ထွက်လာသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "uyyutta" ဟူသည် စစ်ထွက်ရန် ပြင်ဆင်ပြီးသော သို့မဟုတ် ရွာမှ ထွက်ခွာပြီးသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

၃၁၄. ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ စတ္တာရော အာရောဟကာ ဧကေကပါဒရက္ခကာ ဒွေ ဒွေတိ ဧဝံ ဒွါဒသပုရိသော ဟောတိ. တိပုရိသော အဿောတိ ဧကော အာရောဟကော ဒွေ ပါဒရက္ခကာတိ ဧဝံ တိပုရိသော ဟောတိ. စတုပုရိသော ရထောတိ ဧကော သာရထိ ဧကော ယောဓော ဒွေ အာဏိရက္ခကာတိ ဧဝံ စတုပုရိသော ဟောတိ. စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာတိ အာဝုဓဟတ္ထာ စတ္တာရော ပုရိသာတိ အယံ ပစ္ဆိမကောဋိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ သေနာ နာမ. ဤဒိသံ သေနံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတော ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ. ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟိတွာတိ ကေနစိ အန္တရိတာ ဝါ နိန္နံ ဩရုဠှာ ဝါ န ဒိဿတိ; ဣဓ ဌတွာ န သက္ကာ ဒဋ္ဌုန္တိ အညံ ဌာနံ ဂန္တွာ ပဿတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

၃၁၄. တစ်ဆယ့်နှစ်ယောက်သော ယောက်ျားရှိသော ဆင်ဟူသည်မှာ တက်စီးသောစစ်သည် လေးယောက်၊ ဆင်ခြေတစ်ဖက်စီကို စောင့်ကြပ်သော စစ်သည် နှစ်ယောက်စီ (ရှစ်ယောက်) အားဖြင့် ဤသို့လျှင် တစ်ဆယ့်နှစ်ယောက်သော ယောက်ျားရှိသော ဆင် ဖြစ်၏။ သုံးယောက်သော ယောက်ျားရှိသော မြင်းဟူသည်မှာ တက်စီးသောစစ်သည် တစ်ယောက်၊ မြင်းခြေစောင့်စစ်သည် နှစ်ယောက် အားဖြင့် ဤသို့လျှင် သုံးယောက်သော ယောက်ျားရှိသော မြင်း ဖြစ်၏။ လေးယောက်သော ယောက်ျားရှိသော ရထားဟူသည်မှာ ရထားထိန်း တစ်ယောက်၊ သူရဲကောင်း တစ်ယောက်၊ နပန်းစောင့်စစ်သည် နှစ်ယောက် အားဖြင့် ဤသို့လျှင် လေးယောက်သော ယောက်ျားရှိသော ရထား ဖြစ်၏။ လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသော ယောက်ျားလေးယောက်ဟူသည်မှာ လက်၌ လေးလက်နက်ရှိသော ယောက်ျားလေးယောက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုအပ်ပြီးသည်ကား အနည်းဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စစ်တပ်မည်၏။ ဤသို့သော စစ်တပ်ကို ကြည့်ရှုရန် သွားသော ရဟန်းအား ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ‘ကြည့်ရှုရာ ဥပစာကို စွန့်၍’ ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော တောတောင်စသည်ဖြင့် ကွယ်နေခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ နိမ့်သောအရပ်သို့ သက်ဆင်းသွားခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း မမြင်ရဘဲ၊ ‘ဤအရပ်၌ ရပ်၍ ကြည့်ရန် မဖြစ်နိုင်’ ဟု ကြံစည်ကာ အခြားအရပ်သို့ သွား၍ ကြည့်ရှုသော ရဟန်းအား အားထုတ်မှု (ပယောဂ) တိုင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု အနက်ရရှိသည်။

၃၁၅. ဧကမေကန္တိ ဟတ္ထိအာဒီသု စတူသု အင်္ဂေသု ဧကမေကံ; အန္တမသော ဧကပုရိသာရုဠှကဟတ္ထိမ္ပိ ဧကမ္ပိ သရဟတ္ထံ ပုရိသံ. အနုယျုတ္တာ နာမ ရာဇာ ဥယျာနံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ; ဧဝံ အနုယျုတ္တာ ဟောတိ.

၃၁၅. ‘တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ’ ဟူသည်မှာ ဆင်အစရှိသော စစ်အင်္ဂါလေးပါးတို့တွင် တစ်ခုစီသော စစ်အင်္ဂါကို ဆိုလိုသည်။ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ယောက်ျားတစ်ယောက် တက်စီးထားသော ဆင်တစ်စီး သို့မဟုတ် လက်၌လေးရှိသော စစ်သည်တစ်ယောက်ကိုသော်လည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ ‘စစ်ထွက်သည်မဟုတ်သော (အနုယျုတ္တ)’ ဟူသည်မှာ မင်းသည် မည်သည့်စစ်တပ်နှင့်အတူ ဥယျာဉ်သို့သော်လည်းကောင်း၊ မြစ်သို့သော်လည်းကောင်း သွားသနည်း၊ ထိုစစ်တပ်သည် အနုယျုတ္တာ မည်၏။ ဤသို့လျှင် စစ်ထွက်သည်မဟုတ်သော စစ်တပ် ဖြစ်၏။

၃၁၆. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု သတိ ဧတ္ထ ဂတော မုဉ္စိဿာမီတိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၁၆. ‘ဘေးအန္တရာယ်ရှိသောအခါတို့၌’ ဟူသည်မှာ အသက်အန္တရာယ်၊ သာသနာ့ဘောင် (ဗြဟ္မစရိယ) အန္တရာယ်တို့ ရှိလတ်သော် ‘ဤစစ်တပ်အတွင်းသို့ သွားလျှင် ဘေးရန်မှ လွတ်လိမ့်မည်’ ဟု ကြံစည်၍ သွားသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ ဤ၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်တူ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပုဒ်သည် ရှစ်ခုမြောက် ဖြစ်၏။

၉. သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-သေနာဝါသသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၁၉. နဝမေ [Pg.126] – အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ သေနာယ ဝသတီတိ တိဋ္ဌတု ဝါ နိသီဒတု ဝါ သယတု ဝါ သစေပိ အာကာသေ ဣဒ္ဓိယာ ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. သေနာ ဝါ ပဋိသေနာယ ရုဒ္ဓါ ဟောတီတိ ယထာ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ; ဧဝံ ရုဒ္ဓါ ဟောတိ. ပလိဗုဒ္ဓေါတိ ဝေရိကေန ဝါ ဣဿရေန ဝါ ရုဒ္ဓေါ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၁၉. ကိုးခုမြောက် သေနာဝါသသိက္ခာပုဒ်၌— ‘နေဝင်သောအခါ စစ်တပ်၌ နေ၏’ ဟူသည်မှာ ရပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ အိပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အကယ်၍ ကောင်းကင်၌ တန်ခိုးဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော ဣရိယာပုထ်ကို ပြုသည်ပင် ဖြစ်စေကာမူ ပါစိတ်အာပတ် သာ သင့်၏။ ‘စစ်တပ်သည် ရန်သူ့စစ်တပ်ဖြင့် ပိတ်ဆို့အပ်သည်ဖြစ်အံ့’ ဟူသည်မှာ သွားလာလှုပ်ရှားမှု လုံးဝပြတ်တောက်သွားအောင် ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘တားဆီးပိတ်ပင်အပ်သည်’ ဟူသည်မှာ ရန်သူကသော်လည်းကောင်း၊ အစိုးရသူကသော်လည်းကောင်း ပိတ်ဆို့ထားခြင်း ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်တူ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။

သေနာဝါသသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

သေနာဝါသသိက္ခာပုဒ်သည် ကိုးခုမြောက် ဖြစ်၏။

၁၀. ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဥယျောဓိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၂၂. ဒသမေ – ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဧတ္ထ ယုဇ္ဈန္တီတိ ဥယျောဓိကံ; သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂံ; ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. သေနာယ ဝိယူဟံ သေနာဗျူဟံ; သေနာနိဝေသဿေတံ အဓိဝစနံ. တယော ဟတ္ထီ ပစ္ဆိမံ ဟတ္ထာနီကန္တိ ယော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ တေန ဟတ္ထိနာ တယော ဟတ္ထီ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၃၂၂. တစ်ဆယ်ခုမြောက် ဥယျောဓိကသိက္ခာပုဒ်၌— ‘ဤအရပ်၌ တိုးတက်၍ တိုးတက်၍ စစ်တိုက်ကြ၏’ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဥယျောဓိက’ မည်၏။ ၎င်းသည် စစ်တိုက်ရာ (ပြင်းစွာ ရိုက်နှက်ရာ) အရပ်၏ အမည်တည်း။ ‘ဤအရပ်၌ စစ်သည်အပေါင်း၏ အစုကို သိကြကုန်၏’ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဗလဂ္ဂ’ မည်၏။ စစ်သည်အင်အား ရေတွက်ရာ အရပ်ဟု အနက်ရ၏။ စစ်တပ်၏ စုဝေးတည်နေပုံ အထူး သို့မဟုတ် စစ်ဆင်ခြင်းကို ‘သေနာဗျူဟ’ ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းသည် စစ်တပ်စုဝေး တည်ဆောက်ရာ အရပ်၏ အမည်တည်း။ ‘သုံးစီးသော ဆင်တို့သည် အနည်းဆုံး ဆင်တပ် (ဟတ္ထာနီက) မည်၏’ ဟူသည်မှာ ယခင် ဥယျုတ္တသိက္ခာပုဒ်၌ ဖော်ပြခဲ့သော တစ်ဆယ့်နှစ်ယောက်သော ယောက်ျားရှိသော ဆင်နှင့်တကွ ဆင်သုံးစီးကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော မြင်းတပ် (အဿာနီက) အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ ကြွင်းသောအစီအရင်ကို သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့နှင့်တကွ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

ဥယျောဓိကသိက္ခာပုဒ်သည် ဆယ်ခုမြောက် ဖြစ်၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

အဖွင့်အစဉ်အားဖြင့် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော အစေလကဝဂ် ပြီး၏။

၆. သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

၆. ၆-သုရာပါနဝဂ်

၁. သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-သုရာပါနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၂၆. သုရာပါနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဘဒ္ဒဝတိကာတိ ဧကော ဂါမော, သော ဘဒ္ဒိကာယ ဝတိယာ သမန္နာဂတတ္တာ ဧတံ နာမ လဘိ. ပထာဝိနောတိ အဒ္ဓိကာ. တေဇသာ တေဇန္တိ အတ္တနော တေဇသာ အာနုဘာဝေန နာဂဿ တေဇံ. ကာပေါတိကာတိ ကပေါတပါဒသမဝဏ္ဏရတ္တောဘာသာ. ပသန္နာတိ သုရာမဏ္ဍဿေတံ [Pg.127] အဓိဝစနံ. အနနုစ္ဆဝိယံ ဘိက္ခဝေ သာဂတဿာတိ ပဉ္စာဘိညဿ သတော မဇ္ဇပါနံ နာမ န အနုစ္ဆဝိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၂၆. သုရာပါနဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘ဘဒ္ဒဝတိကာ’ ဟူသည်မှာ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်၏။ ထိုရွာသည် လှပကောင်းမွန်သော စည်းရိုးနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ဤဘဒ္ဒဝတိကာ ဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ‘ပထာဝိနော’ ဟူသည်မှာ ခရီးသွားတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘တန်ခိုးဖြင့် တန်ခိုးကို’ ဟူသည်မှာ မိမိ (အရှင်သာဂတ) ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် နဂါး၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို (နှိပ်စက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်)။ ‘ကာပေါတိကာ’ ဟူသည်မှာ ခိုခြေဖဝါး၏ အရောင်နှင့်တူသော နီမြန်းတောက်ပသော အဆင်းရှိသော သေရည် ဖြစ်သည်။ ‘ပသန္နာ’ ဟူသည်မှာ သေရည်အကြည်၏ အမည်တည်း။ ‘ချစ်သားတို့... သာဂတအား မလျောက်ပတ်’ ဟူသည်မှာ အဘိညာဉ်ငါးပါးရှိသော သာဂတအား သေရည်သောက်ခြင်းသည် မလျောက်ပတ်ဟု ဆိုလိုသည်။

၃၂၈. ပုပ္ဖာသဝေါ နာမ မဓုကပုပ္ဖာဒီနံ ရသေန ကတော. ဖလာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကဖလာဒီနိ မဒ္ဒိတွာ တေသံ ရသေန ကတော. မဓွာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသေန ကတော; မက္ခိကမဓုနာပိ ကရိယတီတိ ဝဒန္တိ. ဂုဠာသဝေါ နာမ ဥစ္ဆုရသာဒီဟိ ကရိယတိ. သုရာ နာမ ပိဋ္ဌကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ; နာဠိကေရာဒီနမ္ပိ ရသေန ကတာ သုရာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တဿာယေဝ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာယ မဏ္ဍေ ဂဟိတေ မေရယောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဝဒန္တိ. အန္တမသော ကုသဂ္ဂေနပိ ပိဝတီတိ ဧတံ သုရံ ဝါ မေရယံ ဝါ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ကုသဂ္ဂေန ပိဝတောပိ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ဧကေန ပန ပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ပိဝန္တဿ ဧကာ အာပတ္တိ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပိဝတော ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော.

၃၂၈. သစ်မည်စည်ပွင့် (မဓုကပွင့်) အစရှိသည်တို့၏ အရည်ဖြင့် ပြုအပ်သော အရက်ကို ‘ပုပ္ဖါသဝ’ ဟု ခေါ်၏။ မုဒရက်သီး (သပြက်သီး) အစရှိသည်တို့ကို ရေဖြင့်နယ်၍ ၎င်းတို့၏ အရည်ဖြင့် ပြုအပ်သော အရက်ကို ‘ဖလာသဝ’ ဟု ခေါ်၏။ မုဒရက်သီးတို့၏ ပကတိအရည်သက်သက်ဖြင့် ပြုအပ်သော အရက်ကို ‘မဓွါသဝ’ ဟု ခေါ်၏၊ ထိုအရက်ကို ပျားရည်ဖြင့်လည်း ပြုလုပ်ကြသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ကြံရည်အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော အရက်ကို ‘ဂုဠါသဝ’ ဟု ခေါ်၏။ မုန့်မှုန့်နှင့် တဆေးကို ထည့်၍ ပြုအပ်သော သေရည်ကို ‘သုရာ’ ဟု ခေါ်၏။ အုန်းရည်အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော အရည်သည်လည်း သုရာဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတဆေးထည့်၍ ပြုအပ်သော သုရာရည်၏ အကြည်ရည်ကို ယူသော် ‘မေရယ’ ဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်သည်ဟု ဆိုကြ၏။ ‘အနည်းဆုံး သမန်းမြက်ဖျားဖြင့်သော်လည်း သောက်အံ့’ ဟူသည်မှာ ထိုသုရာ သို့မဟုတ် မေရယကို မျိုးစေ့မှစ၍ သမန်းမြက်ဖျားဖြင့် တို့၍ သောက်သော ရဟန်းအားလည်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု အနက်ရ၏။ သို့သော်လည်း တစ်ကြိမ်တည်းသော အားထုတ်မှု (ပယောဂ) ဖြင့် အများအပြား သောက်သော်လည်း ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက်သာ သင့်၏။ အယဉ်ကို ဖြတ်၍ ဖြတ်၍ သောက်သော ရဟန်းအားမူကား သောက်သည့်အကြိမ် (ပယောဂ) အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်များစွာ သင့်၏။

၃၂၉. အမဇ္ဇဉ္စ ဟောတိ မဇ္ဇဝဏ္ဏံ မဇ္ဇဂန္ဓံ မဇ္ဇရသန္တိ လောဏသောဝီရကံ ဝါ သုတ္တံ ဝါ ဟောတိ. သူပသမ္ပာကေတိ ဝါသဂါဟာပနတ္ထံ ဤသကံ မဇ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ သူပံ ပစန္တိ, တသ္မိံ အနာပတ္တိ. မံသသမ္ပာကေပိ ဧသေဝ နယော. တေလံ ပန ဝါတဘေသဇ္ဇတ္ထံ မဇ္ဇေန သဒ္ဓိံ ပစန္တိ, တသ္မိမ္ပိ အနတိက္ခိတ္တမဇ္ဇေယေဝ အနာပတ္တိ, ယံ ပန အတိက္ခိတ္တမဇ္ဇံ ဟောတိ, ဧတ္ထ မဇ္ဇဿ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပညာယန္တိ, တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝ. အမဇ္ဇံ အရိဋ္ဌန္တိ ယော အရိဋ္ဌော မဇ္ဇံ န ဟောတိ, တသ္မိံ အနာပတ္တိ. အာမလကာဒီနံယေဝ ကိရ ရသေန အရိဋ္ဌံ ကရောန္တိ, သော မဇ္ဇဝဏ္ဏဂန္ဓရသောယေဝ ဟောတိ, န စ မဇ္ဇံ; တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယော ပန သမ္ဘာရပက္ခိတ္တော, သော မဇ္ဇံ ဟောတိ, ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ဝတ္ထုအဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာတိ.

၃၂၉. ‘သေရည်မဟုတ်ဘဲ သေရည်၏ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာ ရှိသည်’ ဟူသည်မှာ လောဏသောဝီရကဆေးရည် သို့မဟုတ် သုတ္တအဖျော်ရည် ဖြစ်၏။ ‘ဟင်းရည်ချက်ရာ၌’ ဟူသည်မှာ အနံ့ထုံစေရန် သေရည်အရက် အနည်းငယ်ထည့်၍ ဟင်းချက်ကြရာ ထိုဟင်းရည်၌ သောက်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ အသားချက်ရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် လေနာရောဂါအတွက် ဆီကို သေရည်အရက်နှင့်တကွ ချက်ကြရာ ထိုဆီ၌ သေရည်အလွန်အမင်းမပါလျှင် သောက်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ သို့သော်လည်း သေရည်ကို အလွန်အမင်းထည့်၍ သေရည်၏ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာတို့ ထင်ရှားနေသော ဆီကို သောက်သော ရဟန်းအားမူကား အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ‘သေရည်မဟုတ်သော အရိဋ္ဌဆေးရည်’ ဟူသည်မှာ သေရည်မဟုတ်သော အရိဋ္ဌဆေးရည်ကို သောက်ခြင်း၌ အာပတ်မသင့်။ သျှိသျှားသီး (ဖန်ခါးသီး) စသည်တို့၏ အရည်ဖြင့် အရိဋ္ဌဆေးရည်ကို ပြုလုပ်တတ်ကြ၏၊ ထိုဆေးရည်သည် သေရည်၏ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာ ရှိသော်လည်း သေရည်စစ်စစ် မဟုတ်ပေ၊ ထိုဆေးရည်ကို ရည်ညွှန်း၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း သေရည်ဖြစ်ကြောင်း ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကို ထည့်သွင်းပြုလုပ်အပ်သော ဆေးရည်သည် သေရည်စစ်စစ် ဖြစ်သဖြင့် မျိုးစေ့မှစ၍ သောက်သုံးရန် မအပ်စပ်ပေ။ ဤ၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်တူ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ သေရည်အရက်ဟူသော ဝတ္ထုကို မသိခြင်းကြောင့် အစိတ္တကဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း၊ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ သောက်ရသောကြောင့် လောကဝဇ္ဇဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း သိထိုက်၏။

သုရာပါနသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

သုရာပါနသိက္ခာပုဒ်သည် ပထမမြောက် ဖြစ်၏။

၂. အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၃၀. ဒုတိယေ [Pg.128] – အင်္ဂုလိပတောဒကေနာတိ အင်္ဂုလီဟိ ဥပကစ္ဆကာဒိဃဋ္ဋနံ ဝုစ္စတိ. ဥတ္တသန္တောတိ အတိဟာသေန ကိလမန္တော. အနဿာသကောတိ ဥပစ္ဆိန္နအဿာသပဿာသသဉ္စာရော ဟုတွာ. အနုပသမ္ပန္နံ ကာယေန ကာယန္တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီပိ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာ, တမ္ပိ ခိဍ္ဍာဓိပ္ပာယေန ဖုသန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၃၃၀. ဒုတိယ အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပုဒ်၌— ‘လက်ချောင်းဖြင့် ထိုးဆွခြင်း (အင်္ဂုလိပတောဒက)’ ဟူသည်မှာ လက်ချောင်းတို့ဖြင့် ဂျိုင်းကြား အစရှိသော နေရာတို့၌ ထိုးခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘လန့်ဖျပ်သည်’ ဟူသည်မှာ အလွန်အကျွံ ရယ်မောခြင်းကြောင့် ပင်ပန်းရပုံကို ဆိုသည်။ ‘အသက်ရှူမဝသူ’ ဟူသည်မှာ ထွက်သက်ဝင်သက် သွားလာလှုပ်ရှားမှု ပြတ်တောက်သွားပုံကို ဆိုသည်။ ‘ရဟန်းမဟုတ်သူကို မိမိကိုယ်ဖြင့် ထိတွေ့ခြင်း’ ဟူရာ၌ ဘိက္ခုနီသည်လည်း အနုပသမ္ပန္န (ရဟန်းမဟုတ်သူ) အရာ၌ တည်၏၊ ထိုဘိက္ခုနီကိုလည်း မြူးထူးကစားလိုသော သဘောဖြင့် ထိတွေ့သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဤ၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်တူ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာနှစ်ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။

အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပုဒ်သည် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်၏။

၃. ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ဟသဓမ္မသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၃၅. တတိယေ – အပ္ပကတညုနောတိ ယံ ဘဂဝတာ ပကတံ ပညတ္တံ, တံ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော.

၃၃၅. တေတိယသိက္ခာပုဒ်၌— ‘အပြားအားဖြင့် ပြုအပ်သည်ကို မသိကုန်သော (အပ္ပကတညုနော)’ ဟူသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို မသိကြကုန်ဟု အနက်ရ၏။

၃၃၆. ဥဒကေ ဟသဓမ္မေတိ ဥဒကကီဠိကာ ဝုစ္စတိ. ဥပရိဂေါပ္ဖကေတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိဘာဂပ္ပမာဏေ. ဟသာဓိပ္ပာယောတိ ကီဠာဓိပ္ပာယော. နိမုဇ္ဇတိ ဝါတိအာဒီသု နိမုဇ္ဇနတ္ထာယ ဩရောဟန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနေသု ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. နိမုဇ္ဇိတွာ အန္တောဥဒကေယေဝ ဂစ္ဆန္တဿ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယံ. ပလဝတီတိ တရတိ. ဟတ္ထေဟိ တရန္တဿ ဟတ္ထဝါရေ ဟတ္ထဝါရေ ပါစိတ္တိယံ. ပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ယေန အင်္ဂေန တရတိ, တဿ တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. တီရတော ဝါ ရုက္ခတော ဝါ ဥဒကေ ပတတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. နာဝါယ ကီဠတီတိ ဖိယာရိတ္တာဒီဟိ နာဝံ ပါဇေန္တော ဝါ တီရေ ဥဿာရေန္တော ဝါ နာဝါယ ကီဠတိ, ဒုက္ကဋံ.

၃၃၆. "udake hasadhamma" ဟူသည် ရေ၌ ကစားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "uparigopphake" ဟူသည် ဖမျက် (ခြေမျက်စိ) ၏ အထက်ပိုင်း ပမာဏရှိသော ရေ၌ (ကစားခြင်း) ဖြစ်သည်။ "hasādhippāyo" ဟူသည် ကစားလိုသော အလိုဆန္ဒရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ "nimujjati vā" အစရှိသော ပါဠိတို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— ရေငုပ်ရန် သက်ဆင်းသော ရဟန်းအား ခြေလှမ်းတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ရေငုပ်ခြင်း၊ ရေပေါ်ပေါ်ခြင်းတို့၌ ပယောဂတိုင်းတွင် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ရေငုပ်၍ ရေအောက်၌သာ သွားသော ရဟန်းအား လက်လှုပ်မှု၊ ခြေလှုပ်မှု အစရှိသော ပယောဂအားလုံးတို့၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ "palavati" ဟူသည် ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်တို့ဖြင့် ကူးသော ရဟန်းအား လက်တစ်ခါလှုပ်တိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ခြေတို့ဖြင့် ကူးရာ၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။ အကြင်အကြင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြင့် ကူး၏၊ ထိုထိုအင်္ဂါ၏ ပယောဂတိုင်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ကမ်းမှဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်မှဖြစ်စေ ရေထဲသို့ ခုန်ချလျှင် ပါစိတ်အာပတ်သာ ဖြစ်၏။ "nāvāya kīḷati" ဟူသည် လှော်တက်၊ ထိုးဝါး အစရှိသည်တို့ဖြင့် လှေကို သွားစေလျက် ဖြစ်စေ၊ ကမ်းနား၌ ရွှေ့လျက် ဖြစ်စေ လှေဖြင့် ကစားပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

ဟတ္ထေန ဝါတိအာဒီသုပိ ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ. ကေစိ ဟတ္ထေန ဥဒကေ ခိတ္တာယ ကထလာယ ပတနုပ္ပတနဝါရေသု ဒုက္ကဋံ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ ဧကပယောဂတ္တာ ဧကမေဝ ဒုက္ကဋံ, အပိစ ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဝုတ္တာနိ ဥမ္မုဇ္ဇနာဒီနိ ဌပေတွာ အညေန ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဝါ အနောတရိတွာ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဥဒကံ [Pg.129] အန္တမသော ဗိန္ဒုံ ဂဟေတွာ ခိပနကီဠာယပိ ကီဠန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ, အတ္ထဇောတကံ ပန အက္ခရံ လိခိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

"hatthena vā" အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌လည်း ပယောဂတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အချို့ဆရာတို့သည် လက်ဖြင့် ရေထဲသို့ ပစ်လိုက်သော အိုးခြမ်းကွဲ၏ ရေပေါ်၌ ကျခြင်း၊ ပြန်တက်ခြင်း အကြိမ်တိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်များစွာ သင့်၏ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုစကားကို မယူအပ်။ အကြောင်းမူကား ထိုသို့ ပစ်ကစားခြင်း၌ တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြစ်သောကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် တစ်ခုသာ သင့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ခြေမျက်စိအထက်ရှိသော ရေ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ရေငုပ်ခြင်း၊ ရေပေါ်ပေါ်ခြင်း စသည်တို့ကို ချန်ထား၍ အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော နည်းလမ်းဖြင့် ရေထဲသို့ သက်ဆင်း၍ဖြစ်စေ၊ မသက်ဆင်းဘဲဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ ရှိသော ရေကို အနည်းဆုံး ရေစက်မျှယူ၍ ပစ်ကစားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏။ သို့သော် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသော စာအက္ခရာကို ရေထဲ၌ ရေးခြင်းကား အပ်၏။ ဤကား ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ကျန်သောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏— ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသလစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ယှဉ်၏။

ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယမြောက် ဟသဓမ္မသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄။ အနာဒရိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၄၂. စတုတ္ထေ – ကထာယံ နဿေယျာတိ ကထံ အယံ ဓမ္မော တန္တိ ပဝေဏီ နဿေယျ. တံ ဝါ န သိက္ခိတုကာမောတိ ယေန ပညတ္တေန ဝုစ္စတိ, တံ ပညတ္တံ န သိက္ခိတုကာမော. အပညတ္တေနာတိ သုတ္တေ ဝါ အဘိဓမ္မေ ဝါ အာဂတေန.

၃၄၂. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— "kathāyaṃ nasseyya" ဟူသည်မှာ "ဤတရား၊ ဤအစဉ်အလာ၊ ဤအဆက်အနွယ်သည် အဘယ်သို့ ပျက်စီးပါအံ့နည်း" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ "taṃ vā na sikkhitukāmo" ဟူသည်မှာ အကြင်ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို ဆိုလို၏၊ ထိုပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို မကျင့်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။ "apaññattena" ဟူသည်မှာ သုတ္တန်၌သော်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာ၌သော်လည်းကောင်း ပါရှိသော တရားတော်ဖြင့် ဖြစ်သည်။

၃၄၄. ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ဂါရယှော အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဂဟေတဗ္ဗော; ပဝေဏိယာ အာဂတော အာစရိယုဂ္ဂဟောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘လောကဝဇ္ဇေ အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဝဋ္ဋတိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမဉ္စ ဥဂ္ဂဟိတကာနံယေဝ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပမာဏံ, အဇာနန္တာနံ ကထာ အပ္ပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ ပဝေဏိယာ အာဂတေသမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၃၄၄. "evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho" ဟူသော ပါဌ်၌ ကဲ့ရဲ့ထိုက်သော ဆရာတို့၏ သင်ယူသောအယူကို မယူအပ်၊ အစဉ်အဆက်အားဖြင့် လာသော ဆရာတို့၏ သင်ယူသောအယူကိုသာ ယူအပ်၏။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ "လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၌ ဆရာတို့၏သင်ယူမှုသည် မအပ်၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၌မူ အပ်၏" ဟု ဆို၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ "ပါဠိတော်နှင့် ပါဠိတော်အားလျော်သောအရာတို့ကို သင်ယူပြီးသော ဆရာတို့၏ သင်ယူသောအယူသာလျှင် ပမာဏ (အတည်ပြုနိုင်သောစံ) ဖြစ်၏၊ ယင်းတို့ကို မသိသော ဆရာတို့၏ စကားသည် ပမာဏမဟုတ်" ဟု ဆို၏။ ထိုစကားအားလုံးသည် အစဉ်အဆက်အားဖြင့် ဆင်းသက်လာသောစကား၌ ပေါင်းဆုံညီညွတ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ကျန်ရှိသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၏— ကိုယ်စိတ်၊ နှုတ်စိတ်၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသလစိတ္တ၊ ဒုက္ခဝေဒနာတို့နှင့် ယှဉ်၏။

အနာဒရိယသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

စတုတ္ထမြောက် အနာဒရိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅။ ဘိံသာပနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၄၅. ပဉ္စမေ – ရူပူပဟာရာဒယော မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနာဒရိယသဒိသာနေဝါတိ.

၃၄၅. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ပြသ၍ ခြောက်လှန့်ခြင်း အစရှိသည်တို့ကို မနုဿဝိဂ္ဂဟသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ ကျန်ရှိသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည် အနာဒရိယသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်သည်သာတည်း။

ဘိံသာပနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ပဉ္စမမြောက် ဘိံသာပနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆။ ဇောတိသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၅၀. ဆဋ္ဌေ [Pg.130] – ဘဂ္ဂါတိ ဇနပဒဿ နာမံ. သံသုမာရဂိရန္တိ နဂရဿ. ဘေသကဠာဝနန္တိ တန္နိဿိတဝနဿ. တံ ပန မိဂါနံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. သမာဒဟိတွာတိ ဇာလေတွာ. ပရိပါတေသီတိ အနုဗန္ဓိ.

၃၅၀. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌— "bhaggā" ဟူသည် တိုင်းပြည် (ဇနပုဒ်) ၏ အမည်တည်း။ "saṃsumāragira" ဟူသည် မြို့၏ အမည်တည်း။ "bhesakaḷāvana

၃၅၂. ပဒီပေပီတိ ပဒီပုဇ္ဇလနေပိ. ဇောတိကေပီတိ ပတ္တပစနသေဒကမ္မာဒီသု ဇောတိကရဏေ. တထာရူပပစ္စယာတိ ပဒီပါဒိပစ္စယာ.

၃၅၂. "padīpepi" ဟူသည် ဆီမီးထွန်းညှိခြင်း၌လည်းကောင်း၊ "jotikepi" ဟူသည် သပိတ်ဖုတ်ခြင်း၊ ချွေးထုတ်ခြင်း စသည်တို့၌ မီးမွှေးခြင်း၌လည်းကောင်း၊ "tathārūpapaccayā" ဟူသည် ဆီမီးထွန်းခြင်း စသော ထိုသို့သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

၃၅၄-၅. သယံ သမာဒဟတီတိ ဧတ္ထ ဇောတိံ သမာဒဟိတုကာမတာယ အရဏိသဏ္ဌပနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇာလာ န ဥဋ္ဌဟတိ, တာဝ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ. ပဋိလာတံ ဥက္ခိပတီတိ ဒယှမာနံ အလာတံ ပတိတံ ဥက္ခိပတိ, ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အဝိဇ္ဈာတံ ဥက္ခိပိတွာ ပက္ခိပန္တဿေဝ ဒုက္ကဋံ, ဝိဇ္ဈာတံ ပုန ဇာလာပေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

၃၅၄-၅. "sayaṃ samādahati" ဟူသော ဤပါဌ်၌— မီးမွှေးလိုသော ဆန္ဒဖြင့် မီးပွတ်ခုံ၊ မီးပွတ်ကျည်တို့ကို ပြင်ဆင်သည့် အချိန်မှစ၍ မီးတောက်မထသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး လုံ့လပြုမှု (ပယောဂ) အားလုံးတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ "paṭilātaṃ ukkhipati" ဟူသည် လောင်ကျွမ်းဆဲဖြစ်သော မီးဖိုမှ ကျလာသော မီးစကို ကောက်ယူ၍ တစ်ဖန် မီးဖိုရှိရာ၌ ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ဖြင့် မငြိမ်းသေးသော (မီးတောက်နေသော) မီးစကို ကောက်ယူ၍ မီးဖိုထဲသို့ ထည့်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ငြိမ်းသွားသော မီးစကို တစ်ဖန် ပြန်လည်တောက်လောင်စေသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။

၃၅၆. တထာရူပပစ္စယာတိ ဌပေတွာ ပဒီပါဒီနိ အညေနပိ တထာရူပေန ပစ္စယေန သမာဒဟန္တဿ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ဒုဋ္ဌဝါဠမိဂအမနုဿေဟိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ, တတ္ထ သမာဒဟန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၅၆. "tathārūpapaccayā" ဟူသည် ဆီမီးထွန်းညှိခြင်း အစရှိသည်တို့ကို ချန်လှပ်၍ အခြား ထိုသို့သော လိုအပ်ချက် အကြောင်းရင်းကြောင့် မီးမွှေးသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ "āpadāsu" ဟူသည် ကြမ်းတမ်းသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၊ ဘီလူး သို့မဟုတ် ရန်သူတို့ကြောင့် ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့ရသောအခါ ထိုသို့သော ဘေးအန္တရာယ်ရှိစဉ် မီးမွှေးသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ကျန်ရှိသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏— ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ယှဉ်၏။

ဇောတိသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ဆဋ္ဌမမြောက် ဇောတိသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇။ နဟာနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၆၄. သတ္တမေ – စုဏ္ဏေန ဝါ မတ္တိကာယ ဝါတိ ဧတ္ထ စုဏ္ဏမတ္တိကာနံ အဘိသင်္ခရဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ.

၃၆၄. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌— "cuṇṇena vā mattikāya vā" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆပ်ပြာမှုန့် သို့မဟုတ် မြေညက်တို့ကို ပြင်ဆင်စမ်းသပ်သည့် အချိန်မှစ၍ ပယောဂအားလုံးတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

၃၆၆. ပါရံ ဂစ္ဆန္တော နှာယတီတိ ဧတ္ထ သုက္ခာယ နဒိယာ ဝါလိကံ ဥက္ကိရိတွာ ကတအာဝါဋကေသုပိ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ဘမရာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓဿ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၆၆. "pāraṃ gacchanto nhāyati" ဟူသော ဤပါဌ်၌— ခြောက်သွေ့သော မြစ်၌ သဲကို တူးဆွ၍ ပြုလုပ်ထားသော ရေတွင်းငယ်များ၌လည်း ရေချိုးရန် အပ်၏။ "āpadāsu" ဟူသည်မှာ ပိတုန်း အစရှိသော သတ္တဝါတို့၏ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရသော ရဟန်းအား ရေထဲ၌ ငုပ်လျှိုးနေရန် အပ်၏။ ကျန်ရှိသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏— ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့နှင့် ယှဉ်၏။

နဟာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သတ္တမမြောက် နဟာနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၆၈-၉. အဋ္ဌမေ [Pg.131] – နဝံ ပန ဘိက္ခုနာ စီဝရလာဘေနာတိ ဧတ္ထ အလဘီတိ လဘော; လဘောယေဝ လာဘော. ကိံ အလဘိ? စီဝရံ. ကီဒိသံ? နဝံ. ဣတိ ‘‘နဝစီဝရလာဘေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ‘‘နဝစီဝရလာဘေနာ’’တိ ဝုတ္တံ; ပဋိလဒ္ဓနဝစီဝရေနာတိ အတ္ထော. မဇ္ဈေ ဌိတပဒဒွယေ ပနာတိ နိပါတော. ဘိက္ခုနာတိ ယေန လဒ္ဓံ တဿ နိဒဿနံ. ပဒဘာဇနေ ပန ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ ယံ လဒ္ဓံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စီဝရန္တိ ဧတ္ထ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ, တဒေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမ’’န္တိ န ဝုတ္တံ. ကံသနီလန္တိ စမ္မကာရနီလံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အယောမလံ လောဟမလံ ဧတံ ကံသနီလံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလာသနီလန္တိ ယော ကောစိ နီလဝဏ္ဏော ပဏ္ဏရသော. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ အာဒါတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ; န နီလာဒီဟိ သကလစီဝရဿ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ. တဉ္စ ပန ကပ္ပံ အာဒိယန္တေန စီဝရံ ရဇိတွာ စတူသု ဝါ ကောဏေသု တီသု ဝါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ ကောဏေ မောရဿ အက္ခိမဏ္ဍလမတ္တံ ဝါ မင်္ကုလပိဋ္ဌိမတ္တံ ဝါ အာဒါတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘ပတ္တေ ဝါ ဂဏ္ဌိယံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပါဠိကပ္ပကဏ္ဏိကကပ္ပာဒယော ပန သဗ္ဗတ္ထ ပဋိသိဒ္ဓါ, တသ္မာ ဌပေတွာ ဧကံ ဝဋ္ဋဗိန္ဒုံ အညေန ကေနစိပိ ဝိကာရေန ကပ္ပော န ကာတဗ္ဗော.

၃၆၈-၉. ရှစ်ခုမြောက် (ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏ) သိက္ခာပုဒ်၌— "နဝံ ပန ဘိက္ခုနာ စီဝရလာဘေန" ဟူသော စကားရပ်တွင် "ရရှိခဲ့ပြီ" ဟူသော အနက်ကြောင့် "လဘ" မည်၏၊ ရရှိသော ရဟန်းကိုပင် "လာဘ" ဟု ဆိုအပ်၏။ အဘယ်ကို ရသနည်း ဟူမူ သင်္ကန်းကို ရ၏။ အဘယ်ကဲ့သို့သော သင်္ကန်းနည်း ဟူမူ သင်္ကန်းအသစ် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် "နဝစီဝရလာဘေန" ဟု ဟောတော်မူထိုက်ပါလျက် နိဂ္ဂဟိတ်ကို မချေဘဲ (အနုနာသိကလောပ မပြုဘဲ) "နဝံ စီဝရလာဘေန" ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ရရှိအပ်သော သင်္ကန်းအသစ်ရှိသော ရဟန်းဟု အနက်ရ၏။ အလယ်ရှိ ပုဒ်နှစ်ခုတွင် "ပန" သဒ္ဒါသည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ "ဘိက္ခုနာ" သဒ္ဒါသည် သင်္ကန်းရရှိသော ရဟန်းကို ညွှန်ပြသော သဒ္ဒါ ဖြစ်သည်။ ပဒဘာဇနီ၌မူ သဒ္ဒါ (ဗျည်း) ကို အလေးမထားဘဲ ရရှိသောသင်္ကန်းကို ပြသရန် "စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ" အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "သင်္ကန်း" ဟူသည် ဝတ်ရုံရန် သို့မဟုတ် ခါးဝတ်သင်းပိုင်အဖြစ် ဝတ်ဆင်ရန် ကောင်းသော အရာကိုသာ သိအပ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် "ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမ" ဟု မဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ "ကံသနီလ" ဟူသည် သားရေနယ်သမားတို့၏ အညိုရောင် ဖြစ်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ သံချေး၊ ကြေးချေးတို့၏ အညိုရောင်ကို "ကံသနီလ" မည်၏ဟု ဆိုသည်။ "ပလာသနီလ" ဟူသည် အညိုရောင်ရှိသော သစ်ရွက်ရည် တစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။ "မကောင်းသော အဆင်းရှိအောင် ပြုခြင်းကို ယူအပ်၏" ဟူသော စကားသည် ကပ္ပဗိန္ဒု (အနက်စက်) ထိုးခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ အညိုစသည်တို့ဖြင့် သင်္ကန်းတစ်ထည်လုံးကို မကောင်းသောအဆင်း ဖြစ်အောင် ဆိုးခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူသည် မဟုတ်ပါ။ ထိုကပ္ပဗိန္ဒုကို ပြုသောရဟန်းသည် သင်္ကန်းကို ဆိုးပြီးနောက် ထောင့်လေးခုတွင် ဖြစ်စေ၊ သုံးခုတွင် ဖြစ်စေ၊ နှစ်ခုတွင် ဖြစ်စေ၊ ထောင့်တစ်ခုတည်း၌ ဖြစ်စေ ဥဒေါင်းမျက်ကွင်း ပမာဏ သို့မဟုတ် ကြမ်းပိုးကျောကုန်း ပမာဏရှိသော ကပ္ပဗိန္ဒုကို ထိုးရမည်။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ "သပိတ်အနားပတ် သို့မဟုတ် ကမ္ပတ်အိမ်တို့၌ ကပ္ပဗိန္ဒုထိုးရန် မအပ်စပ်" ဟု ဆိုသော်လည်း မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူ "အပ်စပ်သည်သာ" ဟု ဆိုသည်။ အစဉ်အတန်းလိုက် ထိုးသော ကပ္ပဗိန္ဒု သို့မဟုတ် ကြာချပ်သဏ္ဌာန် ထိုးသော ကပ္ပဗိန္ဒုစသည်တို့ကို အဋ္ဌကထာအားလုံး၌ မြစ်ပယ်ထားသဖြင့် လုံးဝန်းသော ဗိန္ဒုပြောက်တစ်ခုမှတစ်ပါး အခြားသော ထူးခြားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ကပ္ပဗိန္ဒုကို မပြုအပ်ပေ။

၃၇၁. အဂ္ဂဠေတိအာဒီသု ဧတာနိ အဂ္ဂဠာဒီနိ ကပ္ပကတစီဝရေ ပစ္ဆာ အာရောပေတွာ ကပ္ပကရဏကိစ္စံ နတ္ထိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ; ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၇၁. "အဂ္ဂဠေ" အစရှိသော ပါဠိတော်၌ ဖာရသော အဝတ်စ (အဖာ) စသည်တို့ကို ကပ္ပဗိန္ဒု ပြုပြီးသော သင်္ကန်း၌ နောက်မှ ထပ်၍ချုပ်သော်လည်း ကပ္ပဗိန္ဒု ထပ်မံပြုရန် မလိုပေ။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ (သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည်) ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်အတိုင်းပင်— ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ရှစ်ခုမြောက် ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ကိုးခုမြောက် ဝိကပ္ပနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၃၇၄. နဝမေ – တဿ ဝါ အဒိန္နန္တိ စီဝရသာမိကဿ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ အဒိန္နံ. တဿ ဝါ အဝိဿသန္တောတိ ယေန ဝိနယကမ္မံ ကတံ, တဿ အဝိဿာသေန ဝါ. တေန [Pg.132] ပန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသေန ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ တိံသကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၇၄. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌— "တဿ ဝါ အဒိန္နံ" ဟူသည် သင်္ကန်းရှင်က "သုံးစွဲလော့ သို့မဟုတ် စွန့်ပစ်လော့ သို့မဟုတ် လျော်သလို ပြုလုပ်လော့" ဟု ဤသို့ ပြောဆို၍ ပေးမထားသော သင်္ကန်းကို ဆိုလိုသည်။ "တဿ ဝါ အဝိဿသန္တော" ဟူသည် ဝိနည်းကံ ပြုဘက်ရဟန်းနှင့် အကျွမ်းတဝင် မရှိဘဲ သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရဟန်း ပေးအပ်သော သင်္ကန်းကို ဖြစ်စေ၊ ထိုရဟန်းနှင့် အကျွမ်းဝင်၍ ဖြစ်စေ သုံးစွဲသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် တိံသက (နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်) အဖွင့်တွင် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း ထင်ရှားလှ၏။ (သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည်) ကထိန်သိက္ခာပုဒ်အတိုင်းပင်— ကာယဝါစာ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတို့ကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ကိုးခုမြောက် ဝိကပ္ပနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. တစ်ဆယ်ခုမြောက် စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၃၇၇-၈၁. ဒသမေ – အပနိဓေန္တီတိ အပနေတွာ နိဓေန္တိ. ဟသာပေက္ခောတိ ဟသာဓိပ္ပာယော. အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ပါဠိယာ အနာဂတံ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ. ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာတိ ‘‘သမဏေန နာမ အနိဟိတပရိက္ခာရေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒဿာမီတိ နိက္ခိပတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၃၇၇-၈၁. တစ်ဆယ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌— "အပနိဓေန္တိ" ဟူသည် နေရာမှ ဖယ်ရှား၍ သိမ်းဆည်းထားခြင်း သို့မဟုတ် ဝှက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဟသာပေက္ခော

စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပုဒ်သည် ဆယ်ခုမြောက် ဖြစ်သည်။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

အဖွင့်စကားအစဉ်အားဖြင့် ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော သုရာပါနဝဂ်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. သပ္ပာဏကဝဂ္ဂေါ

၇. သပ္ပါဏကဝဂ်

၁. သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၈၂. သပ္ပာဏကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဣဿာသော ဟောတီတိ ဂိဟိကာလေ ဓနုဂ္ဂဟာစရိယော ဟောတိ. ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာတိ ဇီဝိတာ ဝိယောဇိတာ.

၃၈၂. သပ္ပါဏကဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— 'issāso hotī' ဟူသည် လူဖြစ်စဉ်အခါက လေးသမားတို့၏ ဆရာဖြစ်ခဲ့ခြင်းကို ဆိုသည်။ 'jīvitā voropitā' ဟူသည် ဇီဝိတိန္ဒြေမှ ကင်းကွာစေအပ်ကုန်၏ (သို့မဟုတ် ခွင်းအပ်ကုန်၏) ဟု ဆိုလိုသည်။

သိက္ခာပဒေပိ ဝေါရောပေယျာတိ ဝိယောဇေယျ. ယသ္မာ ပန ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ; န ဟေတ္ထ ကိဉ္စိ ဝိယောဇိတေ သီသာလင်္ကာရေ သီသံ ဝိယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတေ ပါဏေပိ ဇီဝိတံ နာမ ဝိသုံ တိဋ္ဌတိ, အညဒတ္ထု အန္တရဓာနမေဝ [Pg.133] ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပစ္ဆိန္ဒတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတောယေဝ ‘‘ပါဏော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ မာရေန္တဿ အာပတ္တိနာနာကရဏံ နတ္ထိ. မဟန္တေ ပန ဥပက္ကမမဟန္တတ္တာ အကုသလမဟတ္တံ ဟောတိ. ပါဏေ ပါဏသညီတိ အန္တမသော မဉ္စပီဌံ သောဓေန္တော မင်္ဂုလဗီဇကေပိ ပါဏသညီ နိက္ကာရုဏိကတာယ တံ ဘိန္ဒန္တော အပနေတိ, ပါစိတ္တိယံ. တသ္မာ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ကာရုညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အပ္ပမတ္တေန ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. သေသံ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

သိက္ခာပုဒ် ပါဠိတော်၌လည်း 'voropeyya' ဟူသည် (ဇီဝိတိန္ဒြေမှ) ကင်းကွာစေအံ့ ဟူသော အနက်ရသည်။ စင်စစ်သော်ကား ဤ 'ချွေချခြင်း' ဟူသော စကားသည် ပြောရိုးပြောစဉ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဤသူ့အသက်သတ်မှု၌ ဦးခေါင်းတန်ဆာကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဦးခေါင်းသည် သီးခြား ကျန်ရှိနေသကဲ့သို့၊ သတ္တဝါကို ဇီဝိတိန္ဒြေမှ ကင်းကွာစေသောအခါ 'အသက်' ဟု ခေါ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အရာသည် သီးခြားကျန်ရှိနေသည် မဟုတ်ပေ။ အမှန်စင်စစ် ကွယ်ပျောက်ခြင်းသို့သာ ရောက်သွား၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအနက်ကို ထင်ရှားစေရန် ပဒဘာဇနီ၌ မြတ်စွာဘုရားက 'jīvitindriyaṃ upacchindati' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း 'pāṇo' ဟူသည် တိရစ္ဆာန်သတ္တဝါကိုသာ ဆိုလိုကြောင်း သိအပ်၏။ ထိုတိရစ္ဆာန်သတ္တဝါသည် ငယ်သည်ဖြစ်စေ ကြီးသည်ဖြစ်စေ သတ်သောရဟန်းအား အာပတ်အထူးအားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိပေ။ သို့သော်လည်း ကြီးမားသော တိရစ္ဆာန်ကို သတ်ရာ၌ လုံ့လအားထုတ်မှု ကြီးမားသောကြောင့် အကုသိုလ် ကြီးမားမှု ဖြစ်ရသည်။ 'pāṇe pāṇasaññī' ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့ကို သုတ်သင်သောရဟန်းသည် ကြမ်းပိုးဥ၌ပင် သတ္တဝါဟု အမှတ်ရှိလျက် ကရုဏာကင်းမဲ့စွာဖြင့် ထိုကြမ်းပိုးဥကို ဖျစ်ညှစ်ဖောက်ခွဲ၍ ဖယ်ရှားပါက ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ထို့ကြောင့် ဤသို့သော ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် သုတ်သင်ခြင်း စသော နေရာမျိုး၌ သနားဂရုဏာစိတ် ထားရှိကာ မမေ့မလျော့ဘဲ သေနာသနဝတ်ကို ပြုအပ်၏။ ကြွင်းသောအဆုံးအဖြတ်ကို သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့နှင့်တကွ မနုဿဝိဂ္ဂဟသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပုဒ်သည် ပထမမြောက် ဖြစ်သည်။

၂. သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၈၇. ဒုတိယေ – သပ္ပာဏကန္တိ ယေ ပါဏကာ ပရိဘောဂေန မရန္တိ, တေဟိ ပါဏကေဟိ သပ္ပာဏကံ, တာဒိသဉှိ ဇာနံ ပရိဘုဉ္ဇတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ပတ္တပူရမ္ပိ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကပယောဂေန ပိဝတော ဧကာ အာပတ္တိ. တာဒိသေန ဥဒကေန သာမိသံ ပတ္တံ အာဝိဉ္ဆိတွာ ဓောဝတောပိ တာဒိသေ ဥဒကေ ဥဏှယာဂုပတ္တံ နိဗ္ဗာပယတောပိ တံ ဥဒကံ ဟတ္ထေန ဝါ ဥဠုင်္ကေန ဝါ ဂဟေတွာ နှာယတောပိ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ဥဒကသောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဗဟိနိက္ခမနတ္ထာယ ဝီစိံ ဥဋ္ဌာပယတောပိ. သောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ သောဓေန္တေဟိ တတော ဂဟိတဥဒကံ ဥဒကေယေဝ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. သမီပမှိ ဥဒကေ အသတိ ကပ္ပိယဥဒကဿ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဃဋေ ဥဒကသဏ္ဌာနကပ္ပဒေသေ အာသိဉ္စိတွာ တတ္ထ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဝဋ္ဋိတွာ ဥဒကေ ပတိဿတီ’’တိ ဥဏှပါသာဏေ ဥဒကံ နာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. ကပ္ပိယဥဒကေန ပန ပါသာဏံ နိဗ္ဗာပေတွာ အာသိဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၃၈၇. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌— 'sappāṇaka' ဟူသည်မှာ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် သေနိုင်လောက်သော ပိုးကောင်ငယ်တို့ ရှိနေသော ရေကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ပိုးကောင်ရှိမှန်း သိလျက် သုံးစွဲသော ရဟန်းအား လုံ့လပြုတိုင်း လုံ့လပြုတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ သပိတ်၌ ပြည့်နေသော ရေကိုပင် တစ်ဆက်တည်း တိုက်ရိုက်သောက်ပါက တစ်ချက်တည်းသော အာပတ်သာ သင့်၏။ ထိုကဲ့သို့သော ပိုးရှိသော ရေဖြင့် ဆွမ်းစသော အာမိသရှိသော သပိတ်ကို လှည့်ပတ်၍ ဆေးသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ထိုရေ၌ ပူသော ယာဂုသပိတ်ကို နှစ်၍ အေးအောင်ပြုသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ထိုရေကို လက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ခပ်ယူ၍ ရေချိုးသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း လုံ့လပြုတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ရေအိုင် သို့မဟုတ် ရေကန်သို့ ဆင်း၍ ရေလျှံထွက်စေရန် လှိုင်းတံပိုး ထစေသော ရဟန်းအားလည်း လုံ့လပြုတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ရေအိုင် သို့မဟုတ် ရေကန်ကို သုတ်သင်ကြသော ရဟန်းတို့သည် ထိုမှ ခပ်ယူသော ရေကို အခြားသော ရေထဲ၌သာ သွန်းလောင်းအပ်၏။ အကယ်၍ အနီးအပါး၌ ရေမရှိပါက အပ်သော ရေ ၈ အိုး သို့မဟုတ် ၁၀ အိုးခန့်ကို ရေကောင်းစွာ တည်နိုင်သော နေရာ၌ လောင်းထည့်၍ ထိုရေထဲ၌ သွန်းလောင်းရမည်။ 'ကျောက်ဖျာပေါ်မှ လိမ့်ဆင်း၍ ရေထဲသို့ ကျလိမ့်မည်' ဟု ကြံစည်ပြီး ပူသော ကျောက်ဖျာပေါ်၌ ပိုးရှိသောရေကို မသွန်းလောင်းအပ်ပေ။ သို့သော် အပ်သော ရေဖြင့် ကျောက်ဖျာကို အရင် အေးအောင်ပြုပြီးမှ သွန်းလောင်းခြင်းကား အပ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော စကားရပ်တို့သည် အဓိပ္ပါယ် ထင်ရှားလှပေ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ,

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏။ (၎င်းသည်) ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ ဖြစ်သည်။

ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ဧတ္ထ စ ပဋင်္ဂပါဏကာနံ ပတနံ ဉတွာပိ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ ဒီပဇာလနေ ဝိယ သပ္ပာဏကဘာဝံ ဉတွာပိ ဥဒကသညာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ပိုးပရန် (ပဋင်္ဂမည်သော ပိုးငယ်) တို့၏ ကျခြင်းကို သိလျက်လည်း စင်ကြယ်သောစိတ်ရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆီမီးထွန်းခြင်း၌ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပိုးနှင့်တကွ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကို သိလျက်လည်း ရေဟူသောအမှတ်ဖြင့် သုံးစွဲနိုင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ပညတ်ဝဇ္ဇဖြစ်သည်ကို သိအပ်၏။

သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ်သည် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။

၃. ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ဥက္ကောဋနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၉၂. တတိယသိက္ခာပဒေ [Pg.134] – ဥက္ကောဋေန္တီတိ တဿ တဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ဥစ္စာလေန္တိ; ယထာပတိဋ္ဌိတဘာဝေန ပတိဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တိ.

၃၉၂. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - 'ukkoṭenti' ဟူသည်မှာ ထိုထိုရဟန်းတို့၏ အထံသို့ သွား၍ 'ကံကို မပြုအပ်' စသည်ဖြင့် ပြောဆိုကြကုန်လျက် အထက်အထက်၌ လှုပ်ရှားစေကြကုန်၏ (လှုံ့ဆော်ကြကုန်၏)၊ တည်မြဲတိုင်းသော အဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိခွင့် မပေးကြကုန်။

၃၉၃. ယထာဓမ္မန္တိ ယော ယဿ အဓိကရဏဿ ဝူပသမနာယ ဓမ္မော ဝုတ္တော, တေနေဝ ဓမ္မေနာတိ အတ္ထော. နိဟတာဓိကရဏန္တိ နိဟတံ အဓိကရဏံ; သတ္ထာရာ ဝုတ္တဓမ္မေနေဝ ဝူပသမိတံ အဓိကရဏန္တိ အတ္ထော.

၃၉၃. 'yathādhammanti' ဟူသည်ကား အကြင်အဓိကရုဏ်း၏ ငြိမ်းအေးခြင်းငှာ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော အကြင်သမထတရားဖြင့်သာ ငြိမ်းစေအပ်သည်ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'nihatādhikaraṇanti' ဟူသည်ကား နှိပ်နင်းအပ်ပြီးသော အဓိကရုဏ်းကို ဆိုလို၏၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော သမထတရားဖြင့်ပင် ငြိမ်းစေအပ်ပြီးသော အဓိကရုဏ်းဟူ၍ အနက်ရ၏။

၃၉၅. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိ ယေန ကမ္မေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမိတံ, တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မေ အယမ္ပိ ဓမ္မကမ္မသညီ ဟုတွာ ယဒိ ဥက္ကောဋေတိ, ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧတေန နယေန သေသပဒါနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ‘‘ဣမေသံ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတိ ဥက္ကောဋနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဝါရေ ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာသု တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ တဿေဝတ္ထော ဝဏ္ဏိတော. မယံ ပန တံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဣဓ အာဟရိတွာ ဝဏ္ဏိယမာနေ ဟိ သုဋ္ဌုတရံ သမ္မောဟော ဘဝေယျာတိ န ဝဏ္ဏယိမှ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၃၉၅. 'dhammakamme dhammakammasaññīti' ဟူသည်မှာ အကြင်ကံဖြင့် ထိုအဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းစေအပ်ပြီ၊ ထိုအဓိကရုဏ်းငြိမ်းကြောင်းကံသည် ဓမ္မကံ (တရားနှင့်ညီသောကံ) ဖြစ်ပါလျက်၊ ထိုဓမ္မကံ၌ ဤရဟန်းသည်လည်း ဓမ္မကံဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ အကယ်၍ ပြန်လည်လှုပ်ရှားစေအံ့၊ ထိုသို့ လှုပ်ရှားပါက ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟူ၍ အနက်ရ၏။ ဤနည်းဖြင့် ကြွင်းသောပုဒ်များ (ဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ အစရှိသည်တို့) ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။ ဤဆိုအပ်ပြီးသည်ကား ဤအဋ္ဌကထာ၌ အကျဉ်းချုပ်မျှသာတည်း။ အကျယ်ကိုမူ 'imesaṃ catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kati ukkoṭanā' စသည်ဖြင့် ပရိဝါပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ ထိုအလုံးစုံသော စကားကို ဆောင်၍ ထိုအဓိကရုဏ်း၏အနက်ကို ဖွင့်ပြအပ်ပြီ။ ငါတို့သည်မူကား ထိုစကားကို တိုက်ရိုက်လာရာ ပရိဝါရအဋ္ဌကထာ၌သာ ဖွင့်ဆိုပါအံ့။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤနေရာ၌ ဆောင်ယူ၍ အားလုံးကို ဖွင့်ပြပါက သာ၍ လွန်စွာ ရှုပ်ထွေးတွေဝေခြင်း ဖြစ်ရာသောကြောင့် မဖွင့်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာဟူ၍ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါး ဖြစ်သည်။

ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

ဥက္ကောဋနသိက္ခာပုဒ်သည် တတိယမြောက် ဖြစ်သည်။

၄. ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၃၉၉. စတုတ္ထေ – ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿိတာနိ, သံဃာဒိသေသာပတ္တိ ပန အဓိပ္ပေတာ, တံ ဆာဒေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ. သစေပိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ အာရောစေတိ, န ရက္ခတိ; ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေယေဝ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သစေ ပန ဧဝံ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထမေဝ အညဿ အာရောစေတိ, သောပိ အညဿာတိ ဧတေနုပါယေန သမဏသတမ္ပိ သမဏသဟဿမ္ပိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ တာဝ, ယာဝ ကောဋိ န ဆိဇ္ဇတိ. ကဒါ ပန ကောဋိ ဆိဇ္ဇတီတိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ဝဒတိ – ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နော ဧကဿ [Pg.135] အာရောစေတိ, သော ပဋိနိဝတ္တိတွာ တဿေဝ အာရောစေတိ; ဧဝံ ကောဋိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘အယဉှိ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလောယေဝ. အာပတ္တိံ အာပန္နော ပန ဧကဿ ဘိက္ခုနော အာရောစေတိ, အယံ အညဿ အာရောစေတိ, သော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ယေနဿ အာရောစိတံ, တဿေဝ အာရောစေတိ; ဧဝံ တတိယေန ပုဂ္ဂလေန ဒုတိယဿ အာရောစိတေ ကောဋိ ဆိန္နာ ဟောတီ’’တိ.

၃၉၉. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ - 'duṭṭhullā nāma āpattī' ဟူသည်၌ ပါရာဇိကလေးပါးတို့ကို ပါဠိအနက် ထုတ်ဆောင်ပြခြင်းစွမ်းဖြင့် ပြသတော်မူအပ်သော်လည်း သံဃာဒိသိသ်အာပတ်ကိုသာ အလိုရှိအပ်၏၊ ထိုအာပတ်ကို ဖုံးကွယ်သောရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ 'dhuraṃ nikkhittamatte' ဟူသည်မှာ တာဝန် (လုံ့လဝီရိယ) ကို လျှော့ချအပ်ကာမျှ ဖြစ်လတ်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ တာဝန်ကို လျှော့ချပြီး၍ နောက်မှ ပြောကြားငြားအံ့၊ အာပတ်မှ မလွတ်နိုင်တော့ပေ၊ တာဝန်ကို လျှော့ချလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်သာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ ဤသို့ တာဝန်ကိုလျှော့ချ၍ ဖုံးကွယ်ထားရန် အကျိုးငှာသာ အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ပြောကြားအံ့၊ ထိုရဟန်းသည်လည်း အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ပြောကြားအံ့၊ ဤနည်းဖြင့် အစွန်းအစ (အဆက်) မပြတ်သေးသရွေ့ ရဟန်းတစ်ရာဖြစ်စေ၊ ရဟန်းတစ်ထောင်ဖြစ်စေ အာပတ် သင့်နိုင်သည်သာတည်း။ အဘယ်အခါ၌ ထိုအဆက်ပြတ်သနည်း ဟူမူကား - ရှေးဦးစွာ မဟာသုမထေရ်က 'အာပတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ရဟန်းတစ်ပါးအား ပြောကြား၏၊ ထိုရဟန်းသည် ပြန်လှည့်၍ ထိုအာပတ်သင့်သော ရဟန်းအားပင် ပြန်၍ပြောကြားအံ့၊ ဤသို့ပြောလျှင် အဆက်ပြတ်၏' ဟု ဆိုသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ 'ဤပြန်ပြောသော ရဟန်းသည် ဝတ္ထုရှင်ပုဂ္ဂိုလ်သာ ဖြစ်၏။ စင်စစ်ကား အာပတ်သင့်သောရဟန်းသည် ရဟန်းတစ်ပါးအား ပြော၏၊ ဤဒုတိယရဟန်းသည် အခြားတတိယရဟန်းအား ပြော၏၊ ထိုတတိယရဟန်းသည် ပြန်လှည့်၍ မိမိအား ပြောပြသော ထိုဒုတိယရဟန်းအားပင် ပြန်၍ပြောကြားအံ့၊ ဤသို့ဖြင့် တတိယပုဂ္ဂိုလ်က ดုတိယပုဂ္ဂိုလ်အား ပြန်၍ပြောကြားလတ်သော် အဆက်ပြတ်၏' ဟု ဆိုတော်မူ၏။

၄၀၀. အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိန္တိ အဝသေသေ ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓေ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ စ ကာယသံသဂ္ဂေါ စာတိ အယံ ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရော နာမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၄၀၀. 'aduṭṭhullaṃ āpattinti' ဟူသည်မှာ ကြွင်းသော အာပတ်အစု ငါးပါးတို့ကို ဆိုလို၏။ 'anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti' ဟူသည်၌ ရဟန်းမဟုတ်သောသူအား သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအမှုနှင့် ကာယသံသဂ္ဂအမှု ဤနှစ်ပါးတို့သည် ရုန့်ရင်းသော လွန်ကျူးမှု (ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရ) မည်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန် ရှိ၏ - ကာယ ဝါစာ စိတ်တို့မှ ဖြစ်၏၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်သည်။

ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပုဒ်သည် စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်သည်။

၅. ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၀၂. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – အင်္ဂုလိယော ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ အက္ခရာနိ လိခန္တဿ အင်္ဂုလိယော ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ စိန္တေသုံ. ဥရဿ ဒုက္ခောတိ ဂဏနံ သိက္ခန္တေန ဗဟုံ စိန္တေတဗ္ဗံ ဟောတိ, တေနဿ ဥရော ဒုက္ခော ဘဝိဿတီတိ မညိံသု. အက္ခီနိ ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ ရူပသုတ္တံ သိက္ခန္တေန ကဟာပဏာ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ, တေနဿ အက္ခီနိ ဒုက္ခာနိ ဘဝိဿန္တီတိ မညိံသု. ဍံသာဒီသု ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော. ဒုက္ခာနန္တိ ဒုက္ခမာနံ. တိဗ္ဗာနန္တိ ဗဟလာနံ. ခရာနန္တိ တိခိဏာနံ. ကဋုကာနန္တိ ဖရုသာနံ; အမနာပတာယ ဝါ ကဋုကရသသဒိသာနံ. အသာတာနန္တိ အမဓုရာနံ. ပါဏဟရာနန္တိ ဇီဝိတဟရာနံ.

၄၀၂. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'aṅguliyo dukkhā bhavissantīti' ဟူသည်မှာ အက္ခရာတို့ကို ရေးသားရသော ဥပါလိ၏ လက်ချောင်းတို့သည် နာကျင်ကုန်လတံ့ဟု ကြံဆကြကုန်ပြီ။ 'urassa dukkhoti' ဟူသည်မှာ ဂဏန်းသင်္ချာအတတ်ကို သင်ယူသူသည် များစွာ ကြံစည်ရသောကြောင့် ရင်ဘတ်သည် ပူလောင်လတံ့ဟု ထင်မှတ်ကြကုန်ပြီ။ 'akkhīni dukkhā bhavissantīti' ဟူသည်မှာ ရူပသုတ္တကို သင်ယူသူသည် အသပြာတို့ကို တဖန်တလဲလဲ လှန်လှောကြည့်ရှုရသောကြောင့် သူ၏ မျက်စိတို့သည် နာကျင်ကုန်လတံ့ဟု ထင်မှတ်ကြကုန်ပြီ။ ဍံသ အစရှိသော စကားတို့တွင် 'ḍaṃsā' ဟူသည်မှာ ကြောင်သောအဆင်းရှိသော မှက်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ 'dukkhānaṃ' ဟူသည်မှာ သည်းခံနိုင်ခဲကုန်သော။ 'tibbānaṃ' ဟူသည်မှာ ထူထဲကုန်သော။ 'kharānaṃ' ဟူသည်မှာ ထက်ကုန်သော။ 'kaṭukānaṃ' ဟူသည်မှာ ကြမ်းတမ်းကုန်သော၊ သို့မဟုတ် မြတ်နိုးဖွယ်မဟုတ်သောကြောင့် ခါးစပ်သောအရသာနှင့် တူကုန်သော။ 'asātānaṃ' ဟူသည်မှာ မချိုမြိန်ကုန်သော။ 'pāṇaharānaṃ' ဟူသည်မှာ အသက်ကို ပယ်ရှားတတ်ကုန်သော။

၄၀၄. သီမံ သမ္မန္နတီတိ နဝံ သီမံ ဗန္ဓတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆိန္ဒနေပိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿောတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော; ဂဗ္ဘဝီသောပိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿောတွေဝ သင်္ချေ ဂစ္ဆတိ. ယထာဟ –

၄၀၄. 'sīmaṃ sammannatīti' ဟူသည်မှာ အသစ်ဖြစ်သောသိမ်ကို ဖွဲ့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ ဥဒကုက္ခေပ (ရေပစ်ဆွဲသိမ်) ပိုင်းခြားရာ၌လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဟု ဆိုအပ်၏။ 'paripuṇṇavīsativassoti' ဟူသည်မှာ ပဋိသန္ဓေယူသော အခါမှစ၍ ပြည့်သော အသက်နှစ်ဆယ်ရှိသူတည်း။ အမိဝမ်း၌ ကိန်းရာကာလနှင့်တကွ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သောသူသည်လည်း အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သူဟူ၍သာ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘တေန [Pg.136] ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဂဗ္ဘဝီသော ဥပသမ္ပန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ကုမာရကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ဘဂဝတာ ပညတ္တံ, န ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ. အဟဉ္စမှိ ဂဗ္ဘဝီသော ဥပသမ္ပန္နော. ဥပသမ္ပန္နော နုခေါမှိ, နနု ခေါ ဥပသမ္ပန္နော’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ယံ ဘိက္ခဝေ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတိ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂဗ္ဘဝီသံ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၂၄).

'ထိုအခါ၌ အရှင်ကုမာရကဿပသည် ပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သောအခါ ပဉ္စင်းခံခဲ့၏။ ထိုအခါ အရှင်ကုမာရကဿပအား ဤသို့သော အကြံဖြစ်ပေါ်လာ၏ - မြတ်စွာဘုရားသည် အသက်နှစ်ဆယ်မပြည့်သေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပဉ္စင်းမခံအပ်ဟု ပညတ်တော်မူခဲ့၏၊ ငါသည်လည်း ပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်၍ ပဉ္စင်းခံခဲ့၏။ ငါသည် ပဉ္စင်းဖြစ်လေသလော၊ ပဉ္စင်းမဖြစ်လေသလော ဟူ၍ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားအား ဤအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ အမိဝမ်းတိုက်၌ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သောစိတ်၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသော ပထမဝိညာဉ်ကို အစပြု၍ ထိုရဟန်းအား ဖြစ်ခြင်း (မွေးဖွားခြင်း) မည်၏။ ရဟန်းတို့၊ ပဋိသန္ဓေယူသည်မှစ၍ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သောသူကို ပဉ္စင်းခံပေးခြင်းငှာ ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟု မိန့်တော်မူ၏။'

တတ္ထ ယော ဒွါဒသမာသေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဝသိတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဇာတော, သော တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဧကူနဝီသတိမေ ဝဿေ မဟာပဝါရဏာ, တံ အတိက္ကမိတွာ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ဧတေနုပါယေန ဟာယနဝဍ္ဎနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ထိုပါဠိတော်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အကြင်သူငယ်သည် အမိဝမ်းတိုက်၌ တစ်ဆယ့်နှစ်လတို့ပတ်လုံး နေပြီး၍ သီတင်းကျွတ်လပြည့် မဟာပဝါရဏာနေ့၌ မွေးဖွားခဲ့အံ့၊ ထိုသူငယ်ကို ထိုမွေးဖွားသောနေ့မှစ၍ တစ်ဆယ့်ကိုးနှစ်မြောက်နှစ်၌ မဟာပဝါရဏာနေ့ကို ကျော်လွန်၍ ပြာဋိပတ် (လဆန်းတစ်ရက်) နေ့၌ ပဉ္စင်းခံစေအပ်၏။ ဤနည်းဖြင့် ယုတ်လျော့ခြင်း၊ တိုးပွားခြင်းကို သိအပ်၏။

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဧကူနဝီသတိဝဿံ သာမဏေရံ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, တံ ကသ္မာတိ? ဝုစ္စတေ – ဧကသ္မိံ ဝဿေ ဆ စာတုဒ္ဒသိကဥပေါသထာ ဟောန္တိ. ဣတိ ဝီသတိယာ ဝဿေသု စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တိ. ရာဇာနော တတိယေ တတိယေ ဝဿေ ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎန္တိ. ဣတိ အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တိ, တတော ဥပေါသထဝသေန ပရိဟီနေ စတ္တာရော မာသေ အပနေတွာ ဒွေ မာသာ အဝသေသာ ဟောန္တိ, တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ ဝီသတိဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီတိ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. ဧတ္ထ ပန ယော ပဝါရေတွာ ဝီသတိဝဿော ဘဝိဿတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဒွါဒသမာသေ ဝသိ, သော ဧကဝီသတိဝဿော ဟောတိ. ယော သတ္တမာသေ ဝသိ, သော သတ္တမာသာဓိကဝီသတိဝဿော. ဆမာသဇာတော ပန န ဇီဝတိ.

ရှေးမထေရ်တို့သည် (မဟာပဝါရဏာနေ့၌) တစ်ဆယ့်ကိုးနှစ်ရှိသော သာမဏေကို ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ ရဟန်းခံပေးကြကုန်၏။ ထိုသို့ အဘယ်ကြောင့် ရဟန်းခံပေးကြသနည်းဟူမူ - တစ်နှစ်လျှင် ၁၄ ရက်ဥပုသ်နေ့ ၆ ရက် ရှိကြကုန်၏။ ဤနည်းဖြင့် အနှစ် ၂၀ တွင် ၄ လ ယုတ်လျော့ကုန်၏။ မင်းတို့သည်လည်း ၃ နှစ်မြောက်တိုင်း ၃ နှစ်မြောက်တိုင်း ထပ်ဝါထည့်ကြကုန်၏။ ဤသို့ဖြင့် ၁၈ နှစ်တို့၌ ၆ လ တိုးလာကုန်၏။ ထိုတိုးလာသော ၆ လမှ ဥပုသ်နေ့၏ အစွမ်းဖြင့် ယုတ်လျော့သော ၄ လကို ဖယ်ရှားလိုက်သော် ၂ လ ကြွင်းကျန်၏။ ထိုကြွင်းကျန်သော ၂ လကို ပေါင်းထည့်လိုက်ပါက အနှစ် ၂၀ ပြည့်မြောက်ပြီဟု ယုံမှားမရှိဘဲ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ ရဟန်းခံပေးကြကုန်၏။ သို့ရာတွင် ဤနေရာ၌ ပဝါရဏာပြုပြီးမှ အနှစ် ၂၀ ပြည့်မည့် သာမဏေကို ရည်ညွှန်း၍ 'တစ်ဆယ့်ကိုးနှစ်ရှိသော သာမဏေ' ဟု ဆိုအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမိဝမ်းတွင်း၌ ၁၂ လပတ်လုံး နေခဲ့သော သာမဏေသည် ၂၁ နှစ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ အမိဝမ်းတွင်း၌ ၇ လပတ်လုံး နေခဲ့သော သာမဏေသည် ၇ လအလွန်ရှိသော အနှစ် ၂၀ ရှိသူ ဖြစ်၏။ အမိဝမ်းတွင်း၌ ၆ လသာ နေ၍ မွေးဖွားလာသူသည်မူ အသက်မရှင်နိုင်ပေ။

၄၀၆. အနာပတ္တိ ဦနဝီသတိဝဿံ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿသညီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ အနာပတ္တိ, ပုဂ္ဂလော ပန အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ. သစေ ပန သော ဒသဝဿစ္စယေန အညံ ဥပသမ္ပာဒေတိ, တဉ္စေ မုဉ္စိတွာ ဂဏော ပူရတိ, သူပသမ္ပန္နော. သောပိ စ ယာဝ န ဇာနာတိ, တာဝဿ နေဝ သဂ္ဂန္တရာယော [Pg.137] န မောက္ခန္တရာယော, ဉတွာ ပန ပုန ဥပသမ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၀၆. (၁၉ နှစ်ရှိသော သာမဏေကို အနှစ် ၂၀ ပြည့်ပြီဟု ထင်မှတ်၍ ရဟန်းခံပေးခြင်း) ၌ ဥပဇ္ဈာယ်လုပ်၍ ရဟန်းခံပေးသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်သော်လည်း ရဟန်းခံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းမဖြစ်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းစစ်မဟုတ်သူသည် ၁၀ ဝါလွန်သောအခါ အခြားရဟန်းလောင်းတစ်ပါးကို ရဟန်းခံပေးရာတွင် ၎င်းကိုဖယ်၍ ကမ္မဝါရွတ်ဖတ်သော ဂိုဏ်းပြည့်ပါက ထိုရဟန်းလောင်းသည် ကောင်းစွာ ရဟန်းဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းစစ်မဟုတ်သူသည်လည်း မိမိရဟန်းမဖြစ်သေးကြောင်းကို မသိသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး နတ်ပြည် နိဗ္ဗာန်တို့၏ အန္တရာယ်သည် မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့သော် ရဟန်းမဟုတ်ကြောင်း သိလာပါက တစ်ဖန် ပြန်လည်၍ ရဟန်းခံယူရမည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ,

(ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) သမုဋ္ဌာန် ၃ ပါးရှိ၏။ ပြုခြင်း (ကိရိယ)၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊

ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဝစီကံ၊ စိတ် ၃ ပါး၊ ဝေဒနာ ၃ ပါး ရှိ၏။

ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ဥနဝီသတိဝဿသိက္ခာပုဒ် ပဉ္စမ ပြီး၏။

၆. ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ထေယျသတ္ထသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၄၀၇. ဆဋ္ဌေ – ပဋိယာလောကန္တိ သူရိယာလောကဿ ပဋိမုခံ; ပစ္ဆိမဒိသန္တိ အတ္ထော. ကမ္မိယာတိ သုင်္ကဋ္ဌာနေ ကမ္မိကာ.

၄၀၇. ခြောက်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - 'ပဋိယာလောကံ' ဟူသည်မှာ နေရောင်၏မျက်နှာချင်းဆိုင်အရပ်ဖြစ်သော အနောက်အရပ်ကို ဆိုလိုသည်။ 'ကမ္မိယာ' ဟူသည်မှာ ကင်းခွန်ကောက်ရာဌာန၌ အလုပ်လုပ်ကြသော အရာရှိများကို ဆိုလိုသည်။

၄၀၉. ရာဇာနံ ဝါ ထေယျံ ဂစ္ဆန္တီတိ ရာဇာနံ ဝါ ထေနေတွာ ဝဉ္စေတွာ ရညော သန္တကံ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ဣဒါနိ န တဿ ဒဿာမာတိ ဂစ္ဆန္တိ.

၄၀၉. 'ရဉ္ဇာနံ ဝါ ထေယျံ ဂစ္ဆန္တိ' ဟူသည်မှာ မင်းကိုသော်လည်းကောင်း ခိုးယူ၍ သို့မဟုတ် လှည့်ပတ်၍ မင်း၏ဥစ္စာတစ်စုံတစ်ခုကို ယူဆောင်ပြီးလျှင် ယခုအခါ ထိုမင်းအား မပေးတော့အံ့ဟု ကြံရွယ်ကာ သွားကြကုန်၏။

၄၁၁. ဝိသင်္ကေတေနာတိ ကာလဝိသင်္ကေတေန ဒိဝသဝိသင်္ကေတေန စ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေန ပန အဋဝိဝိသင်္ကေတေန ဝါ အာပတ္တိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၄၁၁. 'ဝိသကေတေန' ဟူသည်မှာ အချိန်ချွတ်ယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် နေ့ရက်ချွတ်ယွင်းခြင်းဖြင့် သွားသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ လမ်းခရီးချွတ်ယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် တောအုပ်ချွတ်ယွင်းခြင်းဖြင့် သွားပါကမူ အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားရပ်များသည် ဘိက္ခုနီဝဂ်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ထင်ရှားလှပေပြီ။ ထေယျသတ္ထသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယစိတ္တ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ပြုခြင်း (ကိရိယ)၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ် ၃ ပါး၊ ဝေဒနာ ၃ ပါး ရှိ၏။

ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

ထေယျသတ္ထသိက္ခာပုဒ် ဆဋ္ဌမ ပြီး၏။

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၄၁၂. သတ္တမေ – ပဓူပေန္တော နိသီဒီတိ ပဇ္ဈာယန္တော အတ္တာနံယေဝ ပရိဘာသန္တော နိသီဒိ. နာယျော သော ဘိက္ခု မံ နိပ္ပာတေသီတိ အယျော အယံ ဘိက္ခု မံ န နိက္ခာမေသိ; န မံ ဂဟေတွာ အဂမာသီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၄၁၂. ခုနစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - 'ပဓူပေန္တော နိသီဒိ' ဟူသည်မှာ စိတ်မကောင်းဖြစ်လျက် မိမိကိုယ်ကိုသာ ရေရွတ်ငြိုငြင်ကာ ထိုင်နေ၏။ 'နာယျော သော ဘိက္ခု မံ နိပ္ပါတေသိ' ဟူသည်မှာ 'ဤအရှင်ဘုရားသည် ကျွန်မကို အပြင်သို့ ထွက်စေသည်မဟုတ်ပါ၊ ကျွန်မကို ခေါ်ဆောင်၍ သွားသည်မဟုတ်ပါ' ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအရာကို ဘိက္ခုနီနှင့်အတူ သွားလာခြင်း 'သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ်' ၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်း၊ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့အတိုင်း သိမှတ်အပ်၏။

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ် သတ္တမ ပြီး၏။

၈. အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၄၁၇. အဋ္ဌမေ [Pg.138] – ဂဒ္ဓေ ဗာဓယိံသူတိ ဂဒ္ဓဗာဓိနော; ဂဒ္ဓဗာဓိနော ပုဗ္ဗပုရိသာ အဿာတိ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော, တဿ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ ဂိဇ္ဈဃာတကကုလပ္ပသုတဿာတိ အတ္ထော.

၄၁၇. ရှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - လင်းတတို့ကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်ဖူးသောကြောင့် 'ဂဒ္ဓဗာဓိ' မည်၏။ ထိုလင်းတသတ်သော ဘိုးဘေးများရှိသောကြောင့် 'ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗ' ဟုခေါ်ဆို၏။ ထို ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဟူသည်မှာ လင်းတတို့ကို သတ်ဖြတ်သော မျိုးရိုး၌ မွေးဖွားလာသူဟူ၍ ဆိုလိုသည်။

သဂ္ဂမောက္ခာနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ ကမ္မကိလေသဝိပါကဥပဝါဒအာဏာဝီတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တတ္ထ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ နာမ. တထာ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ, တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ. ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ. အရိယူပဝါဒါ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ, တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ. သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ အာပတ္တိယော အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ, တာပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ န ဒေသေတိ ဝါ တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ.

နတ်ပြည် နိဗ္ဗာန်တို့၏ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သော တရားတို့ကို 'အန္တရာယိကဓမ္မ' ဟု ခေါ်၏။ ထိုတရားတို့သည် ကမ္မန္တရာယ်၊ ကိလေသန္တရာယ်၊ ဝိပါကန္တရာယ်၊ ဥပဝါဒန္တရာယ်၊ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ်တို့၏ အပြားအားဖြင့် ငါးပါး ရှိကုန်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် ကံငါးပါး (အာနန္တရိယကံ ၅ ပါး) သည် 'ကမ္မန္တရာယိက' မည်၏။ ထို့အတူ ဘိက္ခုနီကို ဖျက်ဆီးသော ကံသည်လည်း ကမ္မန္တရာယိက ဖြစ်သော်လည်း ထိုကံသည် နိဗ္ဗာန်၏ အန္တရာယ်ကိုသာ ပြုနိုင်၏၊ နတ်ပြည်၏ အန္တရာယ်ကိုမူ မပြုနိုင်ပေ။ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတရားတို့သည် 'ကိလေသန္တရာယိက' မည်၏။ ပဏ္ဍုက်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဥဘတောဗျည်းတို့၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်တို့သည် 'ဝိပါကန္တရာယိက' မည်၏။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ခြင်းတို့သည် 'ဥပဝါဒန္တရာယိက' မည်၏။ သို့ရာတွင် ထိုစွပ်စွဲမှုများသည် ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သည်းခံတော်မူရန် တောင်းပန်ကန်တော့ခြင်း မပြုသမျှ ကာလပတ်လုံးသာ အန္တရာယ်ပြုနိုင်၏၊ ကန်တော့ပြီးလျှင် အန္တရာယ်မပြုတော့ပေ။ သညာနှင့်တကွ စေ့ဆော်၍ သင့်ရောက်အပ်သော အာပတ်တို့သည် 'အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိက' မည်၏။ ထိုအာပတ်တို့သည်လည်း မိမိရဟန်းအဖြစ်ကို ဝန်ခံနေဆဲ သို့မဟုတ် အာပတ်မှ မထမြောက်သေးသမျှ သို့မဟုတ် ဒေသနာမပြောသေးသမျှ ကာလပတ်လုံးသာ အန္တရာယ်ဖြစ်စေ၏၊ ထိုမှလွန်လျှင် အန္တရာယ်မဖြစ်တော့ပေ။

တတြာယံ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော သေသန္တရာယိကေ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ပန အကောဝိဒတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကေ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ရဟောဂတော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အာဂါရိကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သောတာပန္နာပိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ ဟောန္တိ, ဘိက္ခူပိ မနာပိကာနိ စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ပဿန္တိ…ပေ… ကာယဝိညေယျေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသန္တိ, မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ဣတ္ထိရူပါ…ပေ… ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဧဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဧတေပိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ. ဧဝံ ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ ဧကံ ကတွာ ထူလဝါကေဟိ သဒ္ဓိံ အတိသုခုမသုတ္တံ ဃဋေန္တော ဝိယ သာသပေန သဒ္ဓိံ သိနေရုံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘ကိံ ဘဂဝတာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တေန ဝိယ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဒေါသော’’တိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈန္တော ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ အာသံ ဆိန္ဒန္တော ဇိနဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရမဒါသိ. တေနာဟ – ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိ.

ထိုငါးပါးတို့တွင် ဤအရိဋ္ဌရဟန်းသည် သုတများစွာရှိသော ဓမ္မကထိကဖြစ်သဖြင့် ကြွင်းသောအန္တရာယိကတရားတို့ကိုမူ သိ၏။ ဝိနည်းကျမ်းစာ၌မူ မကျွမ်းကျင်သောကြောင့် ပညတ်တော်ကို လွန်ကျူးခြင်းဟူသော 'အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိက' တရားကိုမူ မသိပေ။ ထို့ကြောင့် ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ သွားရောက်၍ ဤသို့ ကြံစည်လေ၏။ 'ဤလူဝတ်ကြောင်တို့သည် ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြလျက် သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့သည်လည်း စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သော မွေ့လျော်ဖွယ် ရူပါရုံတို့ကို မြင်ကြကုန်၏။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ကို ထိတွေ့ကြကုန်၏။ နူးညံ့သောအခင်း၊ အခြုံ စသည်တို့ကို သုံးစွဲကြကုန်၏။ ဤအလုံးစုံသော အရာများသည် အပ်စပ်၏။ အဘယ်ကြောင့် မိန်းမ၏ အဆင်း၊ အသံ... မိန်းမ၏ အတွေ့အထိတို့သည်သာ မအပ်စပ်သနည်း။ ၎င်းတို့သည်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏' ဟု ကြံစည်ခဲ့သည်။ ဤသို့ အပြစ်မရှိသော ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးဆောင်သည့် အရသာနှင့် အပြစ်ရှိသော ကာမဂုဏ်ကို ခံစားသည့် အရသာတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ရောနှော၍ ဆန္ဒရာဂရှိစွာ သုံးစွဲခြင်းနှင့် ဆန္ဒရာဂကင်းစွာ သုံးစွဲခြင်းတို့ကို တစ်ခုတည်းပြုလုပ်ကာ ထူထဲသော လျှော်ကြိုးဖြင့် အလွန်သေးငယ် နူးညံ့သော ချည်မျှင်ကို ဆက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မုန်ညင်းစေ့နှင့် မြင့်မိုရ်တောင်ကို နှိုင်းယှဉ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအယူကို ဖြစ်စေပြီးလျှင် 'မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသမုဒ္ဒရာကို ဆည်ဖို့သကဲ့သို့ ကြီးစွာသော အားထုတ်မှုဖြင့် ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ပညတ်တော်မူပါလိမ့်မည်နည်း၊ ဤမေထုန်မှု၌ အပြစ်မရှိပါ' ဟု သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နှင့် ဆန့်ကျင်လျက်၊ မဂ်ဖိုလ်ရထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မျှော်လင့်ချက်ကို ဖြတ်တောက်ကာ မြတ်စွာဘုရား၏ အာဏာစက်ကို ပုတ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် 'ဤသို့ ငါသည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားကို သိပါ၏' စသည်ဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာတိအာဒိမှိ [Pg.139] အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန. မံသပေသူပမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန. တိဏုက္ကူပမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. အင်္ဂါရကာသူပမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန. သုပိနကူပမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ယာစိတကူပမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန. ရုက္ခဖလူပမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန. အသိသူနူပမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန. သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. သပ္ပသိရူပမာ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယဋ္ဌေနာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပပဉ္စသူဒနိယံ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. ၁.၂၃၄ အာဒယော; ၂.၄၂ အာဒယော) ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဗျာခေါတိ ဧဝံ ဝိယ ခေါ. သေသမေတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

“အရိုးစုနှင့်တူသော ဥပမာရှိသည်” အစရှိသော စကားရပ်၌— (ကာမဂုဏ်တို့သည်) အနည်းငယ်မျှသာ သာယာဖွယ်ရှိသောကြောင့် “အသားမစပ် အညှီကပ်၍ ခွေးငတ်မလွှတ်နိုင်သော အရိုးစုနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ များစွာသော သတ္တဝါတို့နှင့် ဆက်ဆံနေသောကြောင့် “ကျီးအုပ်အလယ် တစ်ကောင်ရရှိသဖြင့် ဝိုင်းအော်ဟစ်လုယက်ကြသော အသားတစ်နှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ အစဉ်တစိုက် ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် “လေတင်သို့လွှင့်၍ လက်ကိုလောင်တတ်သော မြက်မီးရှူးနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ပြင်းစွာ ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် “မီးကျီးတွင်းနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ခဏမျှသာ ထင်လာတတ်သောကြောင့် “သန်းခေါင်အိပ်မက်နှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ အခိုက်အတန့်မျှသာ သုံးစွဲခွင့်ရသောကြောင့် “ငှားရမ်းယူငင်၍ ပွဲသဘင်၌ ဝတ်ဆင်သော ဥစ္စာနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ အင်္ဂါကြီးငယ်အားလုံးကို ချိုးဖျက်တတ်သောကြောင့် “ခုတ်ဖြတ်ယူအပ်သော အသီးရှိသော သစ်ပင်နှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ခုတ်စင်းရာ တုံးကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် “စင်းတီတုံးနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ထိုးဖောက်တတ်သောကြောင့် “လှံမ တံကျင်နှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ဘေးရန် စိုးရိမ်ဖွယ်နှင့်တကွ ဖြစ်သောကြောင့် “မြွေဦးခေါင်းနှင့်တူသော ဥပမာ” ရှိကုန်၏။ ဤသည်ကား ဤအဋ္ဌကထာ၌ အကျဉ်းချုပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ အကျယ်ကိုမူကား ပပဉ္စသူဒနီ အမည်ရှိသော မဇ္ဈိမနိကာယ် အဋ္ဌကထာ၌ ရှုယူအပ်၏။ “ဧဝံဗျာခေါ” ဟူသည်ကား “ဤသို့ သိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏” သို့မဟုတ် “သိသလိုရှိ၏” ဟူလို။ ဤ၌ ကျန်သောစကားသည် ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း ထင်ရှားလှပေတော့၏။

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

(ဤအာပတ်သည်) သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် သုံးပါးလုံးကြောင့် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ရှစ်ခုမြောက် ပြီး၏။

၉. ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၂၄-၅. နဝမေ – အကဋာနုဓမ္မေနာတိ အနုဓမ္မော ဝုစ္စတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဝါ အပ္ပဋိကမ္မေ ဝါ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဝါ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ဥက္ခိတ္တကဿ အနုလောမဝတ္တံ ဒိသွာ ကတာ ဩသာရဏာ; သော ဩသာရဏသင်္ခါတော အနုဓမ္မော ယဿ န ကတော, အယံ အကဋာနုဓမ္မော နာမ, တာဒိသေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အကဋာနုဓမ္မော နာမ ဥက္ခိတ္တော အနောသာရိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၂၄-၅. ကိုးခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— “အကဋာနုဓမ္မေန” ဟူသည်ကား— အာပတ်ကို မရှုခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မကုစားခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ယုတ်မာသောမိစ္ဆာအယူကို မစွန့်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ တရားသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိနည်းနှင့်အညီလည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်နှင့်အညီလည်းကောင်း နှင်ထုတ်အပ်ပြီးသော ရဟန်း၏ ဥက္ခိတ္တကကံအား လျော်သော ကျင့်ဝတ်ကို မြင်၍ ပြုအပ်သော သံဃာ့ဘောင်သို့ ပြန်လည်သွင်းခြင်းကို “အနုဓမ္မ” ဟု ဆိုအပ်၏။ အကြင်ရဟန်းအား သံဃာ့ဘောင်သို့ သွင်းခြင်းဟူသော ထိုအနုဓမ္မကို မပြုရသေးသော် ထိုရဟန်းကို “အကဋာနုဓမ္မ” မည်၏။ ထိုသို့သော ရဟန်းနှင့် အတူတကွ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ “အကဋာနုဓမ္မ မည်သည်ကား နှင်ထုတ်အပ်ပြီး၍ သံဃာ့ဘောင်သို့ ပြန်မသွင်းရသေးသော ရဟန်း ဖြစ်၏” ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

ဒေတိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ဝါတိ ဧကပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ဒဒတော ဝါ ဂဏှတော ဝါ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေန္တဿ စ ဂဏှန္တဿ စ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

“ပေးသော်လည်းကောင်း၊ ခံယူသော်လည်းကောင်း” ဟူသည်ကား လုံ့လတစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် များစွာသော အာမိသပစ္စည်းကို ပေးသောရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ယူသောရဟန်းအားလည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ် တစ်ခုသာ ဖြစ်၏။ ပေးခြင်း ယူခြင်းကို အဖန်ဖန် ဖြတ်တောက်၍ ဖြတ်တောက်၍ ပေးသောရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ယူသောရဟန်းအားလည်းကောင်း လုံ့လပြုသည့် အရေအတွက်အတိုင်း ပါစိတ်အာပတ်များ ဖြစ်ကုန်၏။ ကျန်သောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန် သုံးပါး ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပုဒ် ကိုးခုမြောက် ပြီး၏။

၁၀. ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ကဏ္ဋကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၂၈. ဒသမေ [Pg.140] – ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နန္တိ အရိဋ္ဌဿ ဝိယ ဧတဿာပိ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တဿ ဥပ္ပန္နံ. နာသေတူတိ ဧတ္ထ တိဝိဓာ နာသနာ – သံဝါသနာသနာ, လိင်္ဂနာသနာ, ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာတိ. တတ္ထ အာပတ္တိယာ အဒဿနာဒီသု ဥက္ခေပနာ သံဝါသနာသနာ နာမ. ‘‘ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော (ပါရာ. ၆၆) မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၄) အယံ လိင်္ဂနာသနာ နာမ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ တေ အာဝုသော သမဏုဒ္ဒေသ န စေဝ သော ဘဂဝါ သတ္ထာ အပဒိသိတဗ္ဗော’’တိ အယံ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နာမ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ နာသေတဗ္ဗော…ပေ… ဝိနဿာ’’တိ. တတ္ထ စရာတိ ဂစ္ဆ. ပိရေတိ ပရ အမာမက. ဝိနဿာတိ နဿ; ယတ္ထ တေ န ပဿာမ, တတ္ထ ဂစ္ဆာတိ.

၄၂၈. တစ်ဆယ်မြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— “မိစ္ဆာအယူ ဖြစ်ပေါ်လာ၏” ဟူသည်ကား အရိဋ္ဌရဟန်းကဲ့သို့ ဤကဏ္ဋကသာမဏေအားလည်း မသင့်မလျော် ကြံစည်တွေးတောစဉ် မိစ္ဆာအယူ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “နှင်ထုတ်အပ်၏ (ဖျက်ဆီးအပ်၏)” ဟူသော စကား၌ ဖျက်ဆီးခြင်း (နာသန) သည် သံဝါသနာသန၊ လိင်္ဂနာသန၊ ดဏ္ဍကမ္မနာသန ဟု သုံးပါး ရှိ၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် အာပတ်ကို မရှုခြင်း စသည်တို့ကြောင့် နှင်ထုတ်ခြင်းကို သံဝါသနာသန (ကံကြီးကံငယ် ဟူသော သံဝါသကို ဖျက်ဆီးခြင်း) မည်၏။ “ဖျက်ဆီးတတ်သော သာမဏေကို လူထွက်စေအပ်၏၊ မေတ္တိယာရဟန်းမကို လူထွက်စေကြကုန်လော့” ဟု ဆိုအပ်သော ဖျက်ဆီးခြင်းမျိုးကို လိင်္ဂနာသန (သာမဏေအသွင်၊ ရဟန်းမအသွင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း) မည်၏။ “ငါ့သျှင် သာမဏေ ယနေ့မှစ၍ မြတ်စွာဘုရားကို မိမိ၏ ဆရာဟူ၍ မရည်ညွှန်းအပ်” ဟူသော ဖျက်ဆီးခြင်းကို ဒဏ္ဍကမ္မနာသန (ဒဏ်ပေးမှုဖြစ်သော ဖျက်ဆီးခြင်း) မည်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဤဒဏ္ဍကမ္မနာသနာကို အလိုရှိအပ်၏။ ထို့ကြောင့် “ရဟန်းတို့ ဤသို့ နှင်ထုတ်အပ်၏... ပျက်စီးလေလော့” ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ “စရ” ဟူသည် “သွားလော့” ဟူလို။ “ပိရ” ဟူသည် “သာသနာတော်၌ အပြင်ပဖြစ်သော၊ ရတနာသုံးပါးကို မမြတ်နိုးသောသူ” ဟူလို။ “ဝိနဿ” ဟူသည် “ပျက်စီးလေလော့၊ သင့်ကို ငါတို့ မမြင်ရသည့် အရပ်သို့ သွားလော့” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

၄၂၉. ဥပလာပေယျာတိ သင်္ဂဏှေယျ. ဥပဋ္ဌာပေယျာတိ တေန အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ ကာရာပေယျ. သေသံ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၄၂၉. “ဖြားယောင်းသွေးဆောင်အံ့ (ဥပလာပေယျ)” ဟူသည်ကား ချီးမြှောက်အံ့ ဟူလို။ “လုပ်ကျွေးစေအံ့ (ဥပဋ္ဌာပေယျ)” ဟူသည်ကား ထိုသာမဏေအား မိမိအား လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်းကို ပြုစေအံ့ ဟူလို။ ကြွင်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့နှင့်တကွ အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း သိအပ်၏။

ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

ကဏ္ဋကသိက္ခာပုဒ် တစ်ဆယ်မြောက် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သပ္ပာဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

ဖွင့်ဆိုချက်အစဉ်အားဖြင့် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော သပ္ပါဏကဝဂ် ပြီး၏။

၈. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

၈. သဟဓမ္မိကဝဂ်။

၁. သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. သဟဓမ္မိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၃၄. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေတိ ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ယံ ဝုတ္တံ, တံ န တာဝ သိက္ခိဿာမိ. အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိက္ခမာနေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနာတိ ဩဝါဒံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သိက္ခိတုကာမေနေဝ ဟုတွာ အာဇာနိတဗ္ဗဉ္စေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗဉ္စ. သေသမေတ္ထ ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဒတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိနိစ္ဆယတော ဥတ္တာနမေဝ.

၄၃၄. သဟဓမ္မိကဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— “ဤသိက္ခာပုဒ်၌” ဟူသည်ကား “ဤသိက္ခာပုဒ်၌ သင်တို့ပြောဆိုအပ်သော ကျင့်ဝတ်ကို ငါ ကျင့်လိမ့်ဦးမည် မဟုတ်” ဟူလို။ “ပါစိတ်အာပတ် ထိုက်၏” ဟူသော စကား၌ စကားတစ်ခွန်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် ထိုက်သည်ဟု သိအပ်၏။ “ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲဖြစ်သော ရဟန်းသည်” ဟူသည်ကား အဆုံးအမကို ဦးထိပ်ပန်ဆင် ခံယူ၍ ကျင့်လိုသော ဆန္ဒရှိသည်ဖြစ်၍ သိအောင်ပြုခြင်း၊ မသိလျှင် မေးမြန်းခြင်း၊ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းတို့ကို ပြုအပ်၏ ဟူလို။ ကြွင်းသော စကားသည် ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်း ပုဒ်အနက်အားဖြင့် သိထိုက်၏။ ဆုံးဖြတ်ချက်အားဖြင့်မူကား ထင်ရှားလှပေ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါး ရှိ၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

သဟဓမ္မိကသိက္ခာပုဒ် ပထမ ပြီး၏။

၂. ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ဝိလေခနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၃၈. ဒုတိယေ [Pg.141] – ဝိနယကထံ ကထေတီတိ ဝိနယကထာ နာမ ကပ္ပိယာကပ္ပိယအာပတ္တာနာပတ္တိသံဝရပဟာနပဋိသံယုတ္တကထာ, တံ ကထေတိ. ဝိနယဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယဿ ဝဏ္ဏော နာမ ပဉ္စန္နမ္ပိ သတ္တန္နမ္ပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝသေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနေန ဝဏ္ဏနာ, တံ ဘာသတိ. ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တာနံ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကံ ဝဏ္ဏံ ဂုဏံ အာနိသံသံ ဘာသတိ. ဝိနယဓရော ဟိ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကေ ပဉ္စာနိသံသေ ဆာနိသံသေ သတ္တာနိသံသေ အဋ္ဌာနိသံသေ နဝါနိသံသေ ဒသာနိသံသေ ဧကာဒသာနိသံသေ စ လဘတိ တေ သဗ္ဗေ ဘာသတီတိ အတ္ထော. ကတမေ ပဉ္စာနိသံသေ လဘတီတိ? အတ္တနော သီလက္ခန္ဓသုဂုတ္တိအာဒိကေ. ဝုတ္တဉှေတံ –

၄၃၈. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌— “ဝိနည်းစကားကို ပြောဆို၏” ဟူသည်ကား အပ်စပ်ခြင်း၊ မအပ်စပ်ခြင်း၊ အာပတ်၊ အနာပတ်၊ စောင့်စည်းကြောင်းတရား၊ စွန့်ပယ်ကြောင်းတရားတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားကို ဝိနည်းစကား (ဝိနယကထာ) မည်၏၊ ထိုစကားကို ပြောဆိုဟောကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဝိနည်း၏ ကျေးဇူးကို ပြောဆို၏” ဟူသည်ကား အာပတ်အစု ငါးပါး သို့မဟုတ် ခုနစ်ပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် မာတိကာကို ထား၍ ပဒဘာဇနီအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုခြင်းကို “ဝိနည်း၏ ကျေးဇူး (ဝိနယဿ ဝဏ္ဏ)” ဟု ခေါ်၏၊ ထိုစကားကို ပြောဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဝိနည်းသင်ယူခြင်း၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆို၏” ဟူသည်ကား ဝိနည်းပိဋကတ်တော်ကို သင်ယူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဝိနည်းသင်ယူခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ရရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် အာနိသင်များကို ပြောဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိနည်းပိဋကတ်တော် သင်ယူခြင်းကို အခြေခံသော ငါးပါး၊ ခြောက်ပါး၊ ခုနစ်ပါး၊ ရှစ်ပါး၊ ကိုးပါး၊ တစ်ဆယ်ပါး၊ တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော အာနိသင်တို့ကို ရရှိနိုင်ရာ ထိုအာနိသင်အားလုံးကို ဟောကြားတော်မူ၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “အဘယ်ငါးပါးသော အာနိသင်တို့ကို ရရှိနိုင်သနည်း” ဟု မေးသော်— မိမိ၏ သီလအစုကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်း အစရှိသော အာနိသင်ငါးပါးကို ရရှိနိုင်၏။ ထိုသို့ဖြစ်၍ သာဓကစကားအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်မှာ—

‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသာ ဝိနယဓရေ ပုဂ္ဂလေ – အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော, ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ, ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတိ, ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတိ, သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၅).

“ရဟန်းတို့၊ ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဤအာနိသင်ငါးပါး ရှိကုန်၏။ (အဘယ်ငါးပါးနည်းဟူမူ—) မိမိ၏ သီလအစုသည် ကောင်းစွာ လုံခြုံ၏၊ ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်အပ်၏။ ကုက္ကုစ္စဖြစ်နေသော ရဟန်းတို့၏ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်၏။ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ (ရွံရှာခြင်းကင်းလျက်) သံဃာ့အလယ်၌ စကားပြောဆိုနိုင်၏။ ရန်သူ (တရားပျက်သူ) တို့ကို တရားသဖြင့် (ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ) ကောင်းစွာ နှိပ်ကွပ်နိုင်၏။ သာသနာတော် တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် ကျင့်ဆောင်သူ ဖြစ်၏” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ကထမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဆဟာကာရေဟိ အာပဇ္ဇတိ – အလဇ္ဇိတာ, အညာဏတာ, ကုက္ကုစ္စပကတတာ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, သတိသမ္မောသာတိ.

ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ မိမိသီလအစုသည် အဘယ်သို့လျှင် ကောင်းစွာ လုံခြုံစောင့်ရှောက်အပ်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် အာပတ်သင့်ရာ၌ အကြောင်းခြောက်ပါးတို့ကြောင့် အာပတ်သင့်၏။ (အဘယ်ခြောက်ပါးနည်းဟူမူ—) အရှက်မရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မသိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကုက္ကုစ္စ နှိပ်စက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မအပ်သောအရာ၌ အပ်၏ဟု ထင်မှတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အပ်သောအရာ၌ မအပ်ဟု ထင်မှတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတိမေ့လျော့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အာပတ်သင့်၏။

ကထံ အလဇ္ဇိတာယ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ? အကပ္ပိယဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

အရှက်မရှိခြင်းကြောင့် အဘယ်သို့ အာပတ်သင့်သနည်း။ မအပ်စပ်သည်ကို သိလျက်နှင့်ပင် ပညတ်တော်ကို နင်းချေကျော်လွန်၍ ကျူးလွန်မှုပြု၏။ ဤသို့လျှင် အရှက်မရှိခြင်းကြောင့် အာပတ်သင့်၏။ ထိုသို့ဖြစ်၍လည်း သာဓကစကားကို ဟောတော်မူအပ်သည်မှာ—

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ;

အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ, ဧဒိသော ဝုစ္စတိ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉);

“သိလျက်နှင့် အာပတ်ကျူးလွန်၏၊ ကျူးလွန်မိသော အာပတ်ကို လျှို့ဝှက်ဖုံးကွယ်ထား၏၊ မလားအပ်သော အဂတိတရားလေးပါးသို့လည်း လား၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်ကို အလဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ် (အရှက်မရှိသောပုဂ္ဂိုလ်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။”

ကထံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ? အညာဏပုဂ္ဂလော ဟိ မန္ဒော မောမူဟော ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ အဇာနန္တော အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ, ကတ္တဗ္ဗံ ဝိရာဓေတိ; ဧဝံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ.

မသိခြင်း (အညာဏတာ) ကြောင့် အဘယ်သို့ အာပတ်သင့်သနည်း။ မိုက်မဲတွေဝေသော မသိတတ်သောသူသည် ပြုထိုက်မပြုထိုက်သောအမှုကို မသိသဖြင့် မပြုထိုက်သောအမှုကို ပြုမိတတ်၏၊ ပြုထိုက်သောအမှုကို ပျက်ကွက်စေတတ်၏။ ဤသို့လျှင် မသိခြင်းကြောင့် အာပတ်သင့်၏။

ကထံ [Pg.142] ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ? ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနယဓရံ ပုစ္ဆိတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ, အကပ္ပိယဉ္စေ န ကတ္တဗ္ဗံ, အယံ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမတိယေဝ; ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ.

သံသယအလေ့ရှိခြင်းကြောင့် အာပတ်သို့ မည်သို့ရောက်သနည်း? အပ်စပ်သောအရာ၊ မအပ်စပ်သောအရာကို အမှီပြု၍ ဝိနည်းသံသယ ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို မေးမြန်း၍ အကယ်၍ အပ်စပ်ပါက ပြုလုပ်အပ်၏၊ မအပ်စပ်ပါက မပြုလုပ်အပ်ဟု သိရပါလျက်၊ ဤသံသယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား “အပ်စပ်၏” ဟု ယူဆကာ ပညတ်တော်ကို နင်းချေ၍ ကျူးလွန်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြင့် သံသယအလေ့ရှိခြင်းကြောင့် အာပတ်သို့ ရောက်ရလေသည်။

ကထံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ ခါဒတိ, ဒီပိမံသံ မိဂမံသန္တိ ခါဒတိ, အကပ္ပိယဘောဇနံ ကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ဝိကာလေ ကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ, အကပ္ပိယပါနကံ ကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ; ဧဝံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

မအပ်စပ်သောအရာ၌ အပ်စပ်၏ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် အာပတ်သို့ မည်သို့ရောက်သနည်း? ဝံသားကို ဝက်သားဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ သစ်ကျားသားကို သမင်သားဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို အပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ နေလွဲအခါ၌ အခါကာလဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ မအပ်စပ်သော ဖျော်ရည်ကို အပ်စပ်သော ဖျော်ရည်ဟူသော အမှတ်ဖြင့် သောက်၏။ ဤသို့လျှင် မအပ်စပ်သောအရာ၌ အပ်စပ်၏ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် အာပတ်သို့ ရောက်ရလေသည်။

ကထံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? သူကရမံသံ အစ္ဆမံသန္တိ ခါဒတိ, မိဂမံသံ ဒီပိမံသန္တိ ခါဒတိ, ကပ္ပိယဘောဇနံ အကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ကာလေ ဝိကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ, ကပ္ပိယပါနကံ အကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ; ဧဝံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

အပ်စပ်သောအရာ၌ မအပ်စပ်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် အာပတ်သို့ မည်သို့ရောက်သနည်း? ဝက်သားကို ဝံသားဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ သမင်သားကို သစ်ကျားသားဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ အပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ကို မအပ်စပ်သော ဘောဇဉ်ဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ အပ်စပ်သော အခါကာလ၌ နေလွဲအခါဟူသော အမှတ်ဖြင့် စား၏။ အပ်စပ်သော ဖျော်ရည်ကို မအပ်စပ်သော ဖျော်ရည်ဟူသော အမှတ်ဖြင့် သောက်၏။ ဤသို့လျှင် အပ်စပ်သောအရာ၌ မအပ်စပ်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် အာပတ်သို့ ရောက်ရလေသည်။

ကထံ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ? သဟသေယျစီဝရဝိပ္ပဝါသဘေသဇ္ဇစီဝရကာလာတိက္ကမနပစ္စယာ အာပတ္တိဉ္စ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ; ဧဝမိဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ.

သတိမေ့လျော့ခြင်းကြောင့် အာပတ်သို့ မည်သို့ရောက်သနည်း? လူ၊ သာမဏေတို့နှင့် အတူတကွ အိပ်ခြင်း၊ တိစီဝရိက်သင်္ကန်းနှင့် ကင်း၍ ညဉ့်လွန်ခြင်း၊ ဆေးပစ္စည်းနှင့် သင်္ကန်းပစ္စည်းတို့ကို အပ်စပ်သော ကာလထက် ကျော်လွန်စေခြင်း စသော အကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတိမေ့လျော့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အာပတ်သို့ ရောက်၏။ ဤသို့လျှင် ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် ဤအကြောင်းခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာပတ်သို့ ရောက်ရလေသည်။

ဝိနယဓရော ပန ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. ကထံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ‘‘ပဿထ ဘော, အယံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနန္တောယေဝ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတီ’’တိ ဣမံ ပရူပဝါဒံ ရက္ခန္တောပိ နာပဇ္ဇတိ; ဧဝံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ. သဟသာ အာပန္နမ္ပိ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. တတော –

ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ဤအကြောင်းခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။ ရှက်နိုးခြင်းကြောင့် အာပတ်သို့ မည်သို့မရောက်သနည်း? ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် “အချင်းတို့၊ ကြည့်ကြပါကုန်၊ ဤရဟန်းသည် အပ်စပ်သည် မအပ်စပ်သည်ကို သိလျက်ပင် ပညတ်တော်ကို ကျူးလွန်ခြင်းကို ပြု၏” ဟူသော သူတစ်ပါးတို့၏ စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ခြင်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်လျက်လည်း အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။ ဤသို့လျှင် ရှက်နိုးခြင်းကြောင့် အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။ အမှတ်မထင် သင့်ရောက်အပ်သော ဒေသနာဂါမ်အာပတ်ကိုလည်း ဒေသနာကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမ်အာပတ်မှ ထမြောက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း စင်ကြယ်သောအဖို့၌ တည်၏။ ထို့ကြောင့် -

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိံ န ပရိဂူဟတိ;

အဂတိဂမနဉ္စ န ဂစ္ဆတိ, ဧဒိသော ဝုစ္စတိ လဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉)

“တမင်သက်သက် အာပတ်သို့ မရောက်၊ အာပတ်ကိုလည်း မဖုံးကွယ်၊ အဂတိတရားသို့လည်း မလိုက်စား၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ် (အရှက်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်) ဟု ဆိုအပ်၏။”

ဣမသ္မိံ လဇ္ဇိဘာဝေ ပတိဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ.

ဤလဇ္ဇီအဖြစ် (အရှက်ရှိသူ၏အဖြစ်) ၌ တည်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။

ကထံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယမေဝ ကရောတိ, အကပ္ပိယံ န ကရောတိ; ဧဝံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ.

အသိပညာရှိသောကြောင့် အာပတ်သို့ မည်သို့မရောက်သနည်း? ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပ်စပ်မှု မအပ်စပ်မှုကို သိ၏၊ ထို့ကြောင့် အပ်စပ်သောအရာကိုသာ ပြုလုပ်၍ မအပ်စပ်သောအရာကို မပြုလုပ်ပေ။ ဤသို့လျှင် အသိပညာရှိသောကြောင့် အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။

ကထံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ မာတိကံ ပဒဘာဇနံ အန္တရာပတ္တိံ [Pg.143] အာပတ္တိံ အနာပတ္တိဉ္စ ဩလောကေတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ဟောတိ ကရောတိ, အကပ္ပိယဉ္စေ န ကရောတိ; ဧဝံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ.

သံသယကင်းသော သဘောရှိသဖြင့် အာပတ်သို့ မည်သို့မရောက်သနည်း? ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပ်စပ်မှု မအပ်စပ်မှုကို အမှီပြု၍ သံသယဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ဝတ္ထုကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ သိက္ခာပုဒ်မာတိကာကိုလည်းကောင်း၊ ပဒဘာဇနီကိုလည်းကောင်း၊ အန္တရာပတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အာပတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အနာပတ်ကိုလည်းကောင်း ဆင်ခြင်ကြည့်ရှု၍ အကယ်၍ အပ်စပ်ပါက ပြုလုပ်၏၊ မအပ်စပ်ပါက မပြုလုပ်ပေ။ ဤသို့လျှင် သံသယကင်းသော သဘောရှိသဖြင့် အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။

ကထံ အကပ္ပိယာဒိသညိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ, တသ္မာ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ; သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ စဿ သတိ ဟောတိ, အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌေတိ, ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇန္တော အခဏ္ဍသီလော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓသီလော; ဧဝမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော.

မအပ်စပ်သောအရာ စသည်တို့၌ မှားယွင်းသော အမှတ်သညာမရှိသဖြင့် အာပတ်သို့ မည်သို့မရောက်သနည်း? ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပ်စပ်မှု မအပ်စပ်မှုကို ကောင်းစွာသိ၏၊ ထို့ကြောင့် မအပ်စပ်သောအရာ၌ အပ်စပ်၏ဟူသော အမှတ်မရှိပေ၊ အပ်စပ်သောအရာ၌ မအပ်စပ်ဟူသော အမှတ်မရှိပေ။ ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိတရားသည် ကောင်းစွာတည်ရှိ၏၊ အဓိဋ္ဌာန်တင်အပ်သော အရာကို အဓိဋ္ဌာန်တင်၏၊ ဝိကပ္ပနာပြုအပ်သောအရာကို ဝိကပ္ပနာပြု၏။ ဤသို့လျှင် ဤအကြောင်းခြောက်ပါးတို့ဖြင့် အာပတ်သို့ မရောက်ပေ။ အာပတ်သို့ မရောက်ဘဲ နေထိုင်သဖြင့် မကျိုးမပြတ်သော သီလ၊ စင်ကြယ်သော သီလရှိသည်ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြင့် ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ မိမိကိုယ်ပိုင် သီလက္ခန္ဓာသည် ကောင်းစွာစောင့်ရှောက်အပ်၊ ကောင်းစွာကာကွယ်အပ်သည် ဖြစ်၏။

ကထံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ? တိရောရဋ္ဌေသု တိရောဇနပဒေသု စ ဥပ္ပန္နကုက္ကုစ္စာ ဘိက္ခူ ‘‘အသုကသ္မိံ ကိရ ဝိဟာရေ ဝိနယဓရော ဝသတီ’’တိ ဒူရတောပိ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆန္တိ, သော တေဟိ ကတဿ ကမ္မဿ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ အာပတ္တာနာပတ္တိဂရုကလဟုကာဒိဘေဒံ သလ္လက္ခေတွာ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသာပေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပေတိ; ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ.

သံသယရှိသော ရဟန်းတို့၏ ကိုးကွယ်ရာ အားထားရာ မည်သို့ဖြစ်သနည်း? တစ်ပါးသော တိုင်းပြည်တို့၌လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော ဇနပုဒ်တို့၌လည်းကောင်း သံသယကုက္ကုစ္စ ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော ရဟန်းတို့သည် “ထိုမည်သော ကျောင်းတိုက်၌ ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ် သီတင်းသုံးနေတော်မူသတတ်” ဟု ကြားသိရသဖြင့် အဝေးမှသော်လည်း ထိုဝိနည်းဓိုရ်၏ ထံမှောက်သို့ လာရောက်၍ သံသယကို မေးမြန်းကြကုန်၏။ ထိုဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုရဟန်းတို့ ပြုလုပ်အပ်သော အမှု၏ ဝတ္ထုကြောင်းကို ကြည့်ရှု၍ အာပတ်၊ အနာပတ်၊ ဂရုကအာပတ်၊ လဟုကအာပတ် စသော အပြားကို မှတ်သားဆင်ခြင်ကာ ဒေသနာဂါမ်အာပတ်ကို ဒေသနာပြောကြားစေ၍လည်းကောင်း၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမ်အာပတ်မှ ထမြောက်စေ၍လည်းကောင်း စင်ကြယ်သောအဖို့၌ တည်စေ၏။ ဤသို့လျှင် သံသယရှိသော ရဟန်းတို့၏ ကိုးကွယ်ရာ အားထားရာ ဖြစ်ပေသည်။

ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတီတိ အဝိနယဓရဿ ဟိ သံဃမဇ္ဈေ ကထေန္တဿ ဘယံ သာရဇ္ဇံ ဩက္ကမတိ, ဝိနယဓရဿ တံ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဧဝံ ကထေန္တဿ ဒေါသော ဟောတိ; ဧဝံ န ဒေါသော’’တိ ဉတွာ ကထနတော.

“ရဲရဲဝံ့ဝံ့ သံဃာ့အလယ်၌ ပြောဆိုဆုံးဖြတ်၏” ဟူရာ၌ ဝိနည်းဓိုရ်မဟုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သံဃာ့အလယ်၌ ပြောဆိုသောအခါ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခြင်း သက်ရောက်တတ်၏၊ ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကြောက်ရွံ့ခြင်း စသည် မဖြစ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်း? “ဤသို့ပြောဆိုပါက အပြစ်ရှိ၏၊ ဤသို့ပြောဆိုပါက အပြစ်မရှိ” ဟု ကောင်းစွာသိရှိပြီးမှ ပြောဆိုသောကြောင့် ဖြစ်၏။

ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ဒွိဓာ ပစ္စတ္ထိကာ နာမ – အတ္တပစ္စတ္ထိကာ စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ စ. တတ္ထ မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ စ ဘိက္ခူ ဝဍ္ဎော စ လိစ္ဆဝီ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ စောဒေသုံ, ဣမေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ နာမ. ယေ ဝါ ပနညေပိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ. ဝိပရီတဒဿနာ ပန အရိဋ္ဌဘိက္ခုကဏ္ဋကသာမဏေရဝေသာလိကဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ပရူပဟာရအညာဏကင်္ခါပရဝိတရဏာဒိဝါဒါ မဟာသံဃိကာဒယော စ အဗုဒ္ဓသာသနံ ‘‘ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ဝတွာ ကတပဂ္ဂဟာ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမ. တေ သဗ္ဗေပိ သဟဓမ္မေန သကာရဏေန ဝစနေန ယထာ တံ အသဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ သုနိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ နိဂ္ဂဏှာတိ.

“ဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူတို့ကို တရားနှင့်အညီ ကောင်းစွာ နှိမ်နင်း၏” ဟူရာ၌ ရန်သူတို့သည် မိမိ၏ ရန်သူနှင့် သာသနာတော်၏ ရန်သူဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် မေတ္တိယရဟန်း၊ ဘုမ္မဇကရဟန်းတို့နှင့် ဝဍ္ဎလိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် အခြေအမြစ်မရှိသော ပါရာဇိကဝတ္ထုဖြင့် စွပ်စွဲစောဒနာခဲ့ကြကုန်၏၊ ဤသူတို့ကို မိမိ၏ ရန်သူဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ သို့မဟုတ် သီလမရှိ၊ ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိကြကုန်သော အခြားသူအားလုံးတို့သည်လည်း မိမိ၏ ရန်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ ဖောက်ပြန်သော အယူရှိကြကုန်သော အရိဋ္ဌရဟန်း၊ ကဏ္ဋကသာမဏေ၊ ဝေသာလီပြည်သား ဝဇ္ဇီပုတ္တကရဟန်းတို့နှင့် ပရူပဟာရဝါဒ၊ အညာဏဝါဒ၊ ကင်္ခါဝါဒ၊ ပရဝိတရဏဝါဒ စသော ဝါဒရှိကြကုန်သော မဟာသံဃိကဂိုဏ်းသား စသူတို့သည် ဘုရားအဆုံးအမမဟုတ်သည်ကို “ဘုရားအဆုံးအမ” ဟု ပြောဆို၍ ချီးမြှောက်ထောက်ခံကြကုန်၏၊ ဤသူတို့ကို သာသနာတော်၏ ရန်သူဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုရန်သူအားလုံးတို့ကို အကြောင်းအကျိုးနှင့်တကွဖြစ်သော စကားဖြင့် ထိုမိစ္ဆာတရားကို မတည်ဆောက်နိုင်ကြစိမ့်သောငှာ ကောင်းစွာ နှိမ်နင်းဆုံးမတော်မူ၏။

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ [Pg.144] ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန တိဝိဓော သဒ္ဓမ္မော ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိအဓိဂမဝသေန. တတ္ထ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏာ စုဒ္ဒသ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဒွေအသီတိ မဟာဝတ္တာနီတိ အယံ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. စတ္တာရော မဂ္ဂါ စ ဖလာနိ စာတိ အယံ အဓိဂမသဒ္ဓမ္မော နာမ.

“သဒ္ဓမ္မတရား တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် ကျင့်ဆောင်သူဖြစ်၏” ဟူရာ၌ သဒ္ဓမ္မတရားသည် ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ အဓိဂမ အားဖြင့် သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ပိဋကတ်သုံးပုံတည်းဟူသော ဘုရားဟောကြားတော်မူချက် စကားတော်သည် ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မ မည်၏။ တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော ဓုတင်ဂုဏ်တို့နှင့် တစ်ဆယ့်လေးပါးသော ခန္ဓကဝတ်၊ ရှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မဟာဝတ်တို့သည် ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မ မည်၏။ မဂ်လေးပါးနှင့် ဖိုလ်လေးပါးတို့သည် အဓိဂမသဒ္ဓမ္မ မည်၏။

တတ္ထ ကေစိ ထေရာ ‘‘ယော ဝေါ, အာနန္ဒ, မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပရိယတ္တိ မူလ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ထေရာ ‘‘ဣမေ စ သုဘဒ္ဒ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ, အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပဋိပတ္တိမူလ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ယာဝ ပဉ္စ ဘိက္ခူ သမ္မာ ပဋိပန္နာ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တာဝ သာသနံ ဌိတံ ဟောတီ’’တိ အာဟံသု. ဣတရေ ပန ထေရာ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ သုပ္ပဋိပန္နဿပိ ဓမ္မာဘိသမယော နတ္ထီ’’တိ အာဟံသု. သစေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ရက္ခဏကာ ဟောန္တိ, တေ သဒ္ဓေ ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပစ္စန္တိမေ ဇနပဒေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဒသဝဂ္ဂံ ဂဏံ ပူရေတွာ မဇ္ဈိမေ ဇနပဒေပိ ဥပသမ္ပဒံ ကရိဿန္တိ, ဧတေနုပါယေန ဝီသတိဝဂ္ဂဂဏံ သံဃံ ပူရေတွာ အတ္တနောပိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကတွာ သာသနံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ဂမယိဿန္တိ. ဧဝမယံ ဝိနယဓရော တိဝိဓဿာပိ သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧဝမယံ ဝိနယဓရော ဣမေ တာဝ ပဉ္စာနိသံသေ ပဋိလဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထိုသဒ္ဓမ္မသုံးပါးတို့တွင် အချို့သော ထေရ်တို့က “အာနန္ဒာ... ငါဘုရား ဟောကြားအပ် ပြဋ္ဌာန်းအပ်သော တရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်သည် ငါဘုရား ကွယ်လွန်သောအခါ သင်တို့၏ ဆရာဖြစ်လိမ့်မည်” ဟူသော ဤသုတ်ဖြင့် “ပရိယတ္တိသည် သာသနာတော်၏ အခြေခံအမြစ်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ အချို့သော ထေရ်တို့ကမူ “သုဘဒ္ဒ... ဤရဟန်းတို့သည် ကောင်းစွာ ကျင့်နေကြကုန်အံ့၊ လောကသည် ရဟန္တာတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းလိမ့်မည်မဟုတ်” ဟူသော ဤသုတ်ဖြင့် “ပဋိပတ္တိသည် သာသနာတော်၏ အမြစ်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောဆို၍ “ကောင်းစွာ ကျင့်ဆောင်သော ရဟန်းငါးပါး ရှိနေသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး သာသနာတော် တည်ရှိနေလိမ့်မည်” ဟု မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ တစ်ပါးသော ထေရ်တို့ကမူ “ပရိယတ် ကွယ်ပျောက်သွားပါက ကောင်းစွာ ကျင့်သောရဟန်းအားလည်း သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (ဓမ္မာဘိသမယ) မရှိနိုင်တော့ပြီ” ဟု မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ အကယ်၍ ပါရာဇိကလေးပါးကို စောင့်ရှောက်တတ်သော ရဟန်းငါးပါးတို့ ရှိနေပါမူ၊ ထိုရဟန်းတို့သည် သဒ္ဓါတရားရှိသော အမျိုးကောင်းသားတို့ကို ရှင်ပြုပေး၍၊ အစွန်အဖျားဒေသ (ပစ္စန္တရစ်) ၌ ရဟန်းခံပေးကာ၊ ဆယ်ပါးအစုရှိသော ဂိုဏ်းကို ပြည့်စေလျက် မဇ္ဈိမဒေသ၌လည်း ရဟန်းခံခြင်းကို ပြုကြလိမ့်မည်။ ဤနည်းလမ်းဖြင့် နှစ်ဆယ်အစုရှိသော သံဃာ့အစုကို ပြည့်စေ၍ မိမိ၏ အဗ္ဘာနကံကိုလည်း ပြုကာ သာသနာတော်ကို ကြီးပွားခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်း၊ ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်စေကြလိမ့်မည်။ ဤသို့လျှင် ဤဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော သဒ္ဓမ္မတို့၏ ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ခြင်းငှာ ကျင့်ဆောင်သူ ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြင့် ဤဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ ဤအကျိုးအာနိသင်ငါးပါးကို ရရှိနိုင်၏ဟု သိအပ်၏။

ကတမေ ဆ အာနိသံသေ လဘတီတိ? တဿာဓေယျော ဥပေါသထော, ပဝါရဏာ, သံဃကမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဥပသမ္ပဒါ, နိဿယံ ဒေတိ သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ.

အဘယ်ခြောက်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို ရရှိသနည်းဟူမူ - ဥပုသ်ပြုခြင်း၊ ပဝါရဏာပြုခြင်း၊ သံဃာ့ကံပြုခြင်း၊ ရှင်ပြုခြင်းနှင့် ရဟန်းခံခြင်းတို့သည် ထိုဝိနည်းဓိုရ်၏ ဆောင်ထားအပ်သော ဥစ္စာများဖြစ်ကြသည်။ နိဿရည်းပေးနိုင်ခြင်း၊ သာမဏေကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

ယေ ဣမေ စာတုဒ္ဒသိကော, ပန္နရသိကော, သာမဂ္ဂိဥပေါသထော, သံဃေ ဥပေါသထော, ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ဥပေါသထော, သုတ္တုဒ္ဒေသော, ပါရိသုဒ္ဓိ, အဓိဋ္ဌာနဥပေါသထောတိ နဝ ဥပေါသထာ, သဗ္ဗေ တေ ဝိနယဓရာယတ္တာ.

စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်၊ ပန္နရသီဥပုသ်၊ သာမဂ္ဂီဥပုသ်၊ သံဃဥပုသ်၊ ဂိုဏ်းဥပုသ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ဥပုသ်၊ သုတ္တုဒ္ဒေသဥပုသ်၊ ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်၊ အဓိဋ္ဌာနဥပုသ်ဟူသော ဤကိုးပါးသော ဥပုသ်တို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုဥပုသ်အားလုံးတို့သည် ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဥစ္စာများဖြစ်ကြသည်။

ယာပိ စ ဣမာ စာတုဒ္ဒသိကာ ပန္နရသိကာ, သာမဂ္ဂိပဝါရဏာ, သံဃေ ပဝါရဏာ ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ပဝါရဏာ, တေဝါစိကာ, ဒွေဝါစိကာ, သမာနဝဿိကာ ပဝါရဏာတိ နဝ ပဝါရဏာယော, တာပိ ဝိနယဓရာယတ္တာ ဧဝ, တဿ သန္တကာ, သော တာသံ သာမီ.

စာတုဒ္ဒသိကာပဝါရဏာ၊ ပန္နရသိကာပဝါရဏာ၊ သာမဂ္ဂီပဝါရဏာ၊ သံဃပဝါရဏာ၊ ဂိုဏ်းပဝါရဏာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ပဝါရဏာ၊ တေဝါစိကာပဝါရဏာ၊ ဒွေဝါစိကာပဝါရဏာ၊ သမာနဝဿိကာပဝါရဏာဟူသော ဤကိုးပါးသော ပဝါရဏာတို့သည်လည်း ဝိနည်းဓိုရ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်၍၊ ၎င်းတို့သည် ထိုဝိနည်းဓိုရ်၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာများသာ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းသည်သာ ထိုပဝါရဏာတို့၏ အရှင်သခင်ဖြစ်၏။

ယာနိပိ [Pg.145] ဣမာနိ အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မန္တိ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ, တာနိ ဝိနယဓရာယတ္တာနိ.

အပလောကနကံ၊ ဉတ္တိကံ၊ ဉတ္တိဒုတိယကံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကံဟူသော ဤလေးပါးသော သံဃာ့ကံတို့သည်လည်း ဝိနည်းဓိုရ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဥစ္စာများဖြစ်ကြသည်။

ယာပိ စာယံ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ ကုလပုတ္တာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ကာတဗ္ဗာ, အယမ္ပိ ဝိနယဓရာယတ္တာဝ. န ဟိ အညော ဒွိပိဋကဓရောပိ ဧတံ ကာတုံ လဘတိ. သော ဧဝ နိဿယံ ဒေတိ, သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. အညော နေဝ နိဿယံ ဒါတုံ လဘတိ, န သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. သာမဏေရူပဋ္ဌာနံ ပစ္စာသီသန္တော ပန ဝိနယဓရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ သာဒိတုံ လဘတိ. ဧတ္ထ စ နိဿယဒါနဉ္စေဝ သာမဏေရူပဋ္ဌာနဉ္စ ဧကမင်္ဂံ.

ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ပြု၍ အမျိုးကောင်းသားတို့အား ရှင်ပြုပေးခြင်း၊ ရဟန်းခံခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်အပ်ရာတွင် ဤအမှုသည်လည်း ဝိနည်းဓိုရ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်ပေသည်။ ဝိနည်းဓိုရ်မှတစ်ပါး ပိဋကတ်နှစ်ပုံဆောင် (ဒွေပိဋကဓရ) ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်စေကာမူ ဤကဲ့သို့ ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ဆောင်ရွက်ခွင့်မရပေ။ ထိုဝိနည်းဓိုရ်သည်သာလျှင် နိဿရည်းပေးနိုင်၍ သာမဏေကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေနိုင်၏။ ဝိနည်းဓိုမဟုတျသော အခြားသူသည် နိဿရည်းပေးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ သာမဏေကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေခြင်းကိုလည်းကောင်း ပြုလုပ်ခွင့်မရပေ။ သို့ရာတွင် သာမဏေကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေလိုသော အခြားပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိနည်းဓိုရ်၏ထံ၌ ဥပဇ္ဈာယ်ယူစေပြီး ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်အကျင့်ကို ကျင့်စေလျက် သာယာမွေ့လျော်ခွင့် ရနိုင်၏။ ဤခြောက်ပါးသော အကျိုးတို့တွင် နိဿရည်းပေးခြင်းနှင့် သာမဏေကို ပြုစုလုပ်ကျွေးစေခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို အင်္ဂါတစ်ပါးတည်းအဖြစ် ပေါင်းစပ်ရေတွက်အပ်၏။

ဣတိ ဣမေသု ဆသု အာနိသံသေသု ဧကေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာ ပဉ္စ ဆ ဟောန္တိ, ဒွီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ, တီဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ, စတူဟိ သဒ္ဓိံ နဝ, ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ, သဗ္ဗေဟိ ပေတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဒသာတိ ဧဝံ ဝိနယဓရော ပုဂ္ဂလော ပဉ္စ ဆ သတ္တ အဋ္ဌ နဝ ဒသ ဧကာဒသ စ အာနိသံသေ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမေ အာနိသံသေ ဒဿေန္တော ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဤသို့လျှင် ဤခြောက်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်တို့အနက် တစ်ပါးသော အာနိသင်နှင့်တကွ ရှေးဦးစွာသော ငါးပါးသော အာနိသင်တို့ပေါင်းပါက ခြောက်ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးနှင့်ပေါင်းပါက ခုနစ်ပါး၊ သုံးပါးနှင့်ပေါင်းပါက ရှစ်ပါး၊ လေးပါးနှင့်ပေါင်းပါက ကိုးပါး၊ ငါးပါးနှင့်ပေါင်းပါက တစ်ဆယ်၊ အားလုံးသော ဤခြောက်ပါးသော အာနိသင်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ပါက တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါးပါး၊ ခြောက်ပါး၊ ခုနစ်ပါး၊ ရှစ်ပါး၊ ကိုးပါး၊ တစ်ဆယ်နှင့် တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို ရရှိနိုင်၏ဟု သိအပ်၏။ ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤအကျိုးအာနိသင်တို့ကို ပြသတော်မူလျက် ဝိနည်းသင်ယူခြင်း (ဝိနည်းပရိယတ်) ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဟောကြားတော်မူ၏ဟု သိအပ်၏။

အာဒိဿ အာဒိဿာတိ ပုနပ္ပုနံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ. အာယသ္မတော ဥပါလိဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယပရိယတ္တိံ နိဿာယ ဥပါလိတ္ထေရဿ ဂုဏံ ဘာသတိ ထောမေတိ ပသံသတိ. ကသ္မာ? အပ္ပေဝ နာမ မမ ဝဏ္ဏနံ သုတွာပိ ဘိက္ခူ ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညေယျုံ, ဧဝမိဒံ သာသနံ အဒ္ဓနိယံ ဘဝိဿတိ, ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိဿတီတိ.

“အာဒိဿ အာဒိဿ” ဟူသည်မှာ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် မရောယှက်အောင် အသီးအခြား ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ ဟူလို။ “အရှင်ဥပါလိ၏ ဂုဏ်ကို မိန့်တော်မူ၏” ဟူသည်မှာ ဝိနည်းပရိယတ်ကို အကြောင်းပြု၍ အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဟောကြားတော်မူ၏၊ ထောမနာပြုတော်မူ၏၊ ချီးမွမ်းတော်မူ၏ ဟူလို။ အဘယ်ကြောင့် ချီးမွမ်းတော်မူသနည်းဟူမူ - “ငါဘုရား၏ ချီးမွမ်းစကားကို ကြားရရုံမျှဖြင့်လည်း ရဟန်းတို့သည် အရှင်ဥပါလိ၏ထံ၌ ဝိနည်းကို သင်ယူဆည်းပူးထိုက်၏ဟု မှတ်ထင်ကြကုန်အံ့၊ ဤသို့ မှတ်ထင်ကြပါမူ ဤသာသနာတော်သည် ရှည်လျားသောကာလပတ်လုံး တည်တံ့လိမ့်မည်၊ အနှစ်ငါးထောင်ပတ်လုံး တည်တံ့ပြန့်ပွားလိမ့်မည်” ဟု ရည်ရွယ်တော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

တေဓ ဗဟူ ဘိက္ခူတိ တေ ဣမံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ကိရာနိသံသေ နေဝ သုတ္တန္တိကာ န အာဘိဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ ယထာပရိကိတ္တိတာနိသံသာဓိဂမေ ဥဿာဟဇာတာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ထေရာ စ နဝါ စ မဇ္ဈိမာ စ အာယသ္မတော ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣဓာတိ နိပါတမတ္တမေဝ.

“တေဓ ဗဟူ ဘိက္ခူ” ဟူသည်မှာ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဤဂုဏ်တော်ချီးမွမ်းသံကို ကြားရ၍ “ဤအကျိုးအာနိသင်တို့ကို သုတ္တန်ဆောင်ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာဆောင်ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း မရနိုင်ကြကုန်သတတ်” ဟု တွေးတောကာ၊ ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီးသော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို ရရှိလိုသဖြင့် တက်ကြွထက်သန်စွာ အားထုတ်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာကြသောကြောင့် မထေရ်ကြီးများ၊ သီတင်းငယ်များနှင့် အလယ်အလတ်ရဟန်းများဖြစ်ကြကုန်သော များစွာသော ရဟန်းတို့သည် အရှင်ဥပါလိထံ၌ ဝိနည်းတော်ကို သင်ယူကြကုန်၏ ဟူသော အနက်ဖြစ်၏။ “ဣဓ” ဟူသော ပုဒ်သည် အနက်မရသော နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်သည်။

၄၃၉-၄၀. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ အာစရိယေန အန္တေဝါသိကဿ ဥဒ္ဒိဿမာနေ, သော ပန ယသ္မာ အာစရိယေ အတ္တနော ရုစိယာ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ အာစရိယံ ယာစိတွာ [Pg.146] အန္တေဝါသိကေန ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ ယော နံ ဓာရေတိ, တသ္မိံ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိဿမာနော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟီတိ ခုဒ္ဒကေဟိ စ အနုခုဒ္ဒကေဟိ စ. ယာဝဒေဝါတိ တေသံ သံဝတ္တနမရိယာဒပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတာနိ ဟိ ယေ ဥဒ္ဒိသန္တိ, ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ သဇ္ဈာယန္တိ ဝါ, တေသံ တာဝ သံဝတ္တန္တိ ယာဝ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ, န ကပ္ပတိ နု ခေါ’’တိ ကုက္ကုစ္စသင်္ခါတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဝိဟေသာ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတော မနောဝိလေခေါ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. အထ ဝါ ယာဝဒေဝါတိ အတိသယဝဝတ္ထာပနံ; တဿ သံဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ကုက္ကုစ္စာယ ဝိဟေသာယ ဝိလေခါယ အတိဝိယ သံဝတ္တန္တိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသမ္ပန္နဿ ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တဿ တသ္မိံ ဝိမတိံ ဥပ္ပာဒေတုကာမော ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတိ နိန္ဒတိ ဂရဟတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၃၉-၄၀. “ဥဒ္ဒိဿမာနေ (ရွတ်ပြအပ်သော်)” ဟူသည်မှာ ဆရာက တပည့်အား ရွတ်ပြအပ်သော် ဟူလို။ သို့ရာတွင် ဆရာက မိမိအလိုအလျောက် ရွတ်ပြနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ တပည့်က ဆရာ့ကို တောင်းပန်၍ ရွတ်ပြစေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုပါတိမောက်ကို ဆောင်ထားသော ရဟန်းက စာပြန်သရဇ္ဈာယ်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း ရွတ်ပြအပ်သည်သာ မည်၏။ ထို့ကြောင့် “ရွတ်ပြသော်လည်းကောင်း၊ ရွတ်ပြစေသော်လည်းကောင်း၊ စာပြန်သရဇ္ဈာယ်သော်လည်းကောင်း” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ပုဒ်ဝေဖန်ခြင်းကို မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟိ” ဟူသည်မှာ ငယ်သောလည်းကောင်း၊ ထို့ထက် ငယ်သောလည်းကောင်း သိက္ခာပုဒ်များဖြင့် ဟူလို။ “ယာဝဒေဝ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် ထိုကုက္ကုစ္စစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အပိုင်းအခြားကို ပိုင်းဖြတ်သတ်မှတ်သော စကားတည်း။ ဤဆိုလိုသည်ကား - စင်စစ် ဤသိက္ခာပုဒ်တို့ကို ဆရာအဖြစ်ဖြင့် ရွတ်ပြကြကုန်သော၊ တပည့်အဖြစ်ဖြင့် ရွတ်ပြစေကြကုန်သော၊ စာပြန်သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား “အပ်ပါလေသလော၊ မအပ်ပါလေသလော” ဟု ကုက္ကုစ္စဟု ဆိုအပ်သော နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ကိုယ်စိတ်ပင်ပန်းခြင်းနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာဟု ဆိုအပ်သော စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်အထိ ထိုသဘောတို့သည် ဖြစ်ပွားစေတတ်ကုန်၏။ သို့မဟုတ်မူလည်း “ယာဝဒေဝ” သဒ္ဒါသည် အလွန်အကျွံဖြစ်ခြင်းကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သော သဒ္ဒါဖြစ်၍ ၎င်းသည် “သံဝတ္တန္တိ” ဟူသော ပုဒ်နှင့် ဆက်စပ်ပြီးလျှင် - ကုက္ကုစ္စဖြစ်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ပင်ပန်းခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းငှာလည်းကောင်း အလွန်အမင်း ဖြစ်စေတတ်သည်သာ ဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဥပသမ္ပန္နဿ ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတိ” ဟူသည်မှာ ရဟန်း၏ထံ၌ ထိုရဟန်းအား ထိုသိက္ခာပုဒ်၌ တွေးတောယုံမှားခြင်း ဖြစ်စေလိုသဖြင့် ဝိနည်းကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဝိလေခနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယဖြစ်သော ဝိလေခနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. မောဟနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၄၄. တတိယေ – အနွဒ္ဓမာသန္တိ အနုပဋိပါဋိယာ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ; ယသ္မာ ပန သော ဥပေါသထဒိဝသေ ဥဒ္ဒိသိယတိ, တသ္မာ ‘‘အနုပေါသထိက’’န္တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနေ. ယသ္မာ ပန သော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဥဒ္ဒိသိယမာနော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ အာပတ္တိံ အာပန္နောတိ တသ္မိံ အနာစာရေ စိဏ္ဏေ ယံ အာပတ္တိံ အာပန္နော. ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ အညာဏေန အာပန္နတ္တာ တဿာ အာပတ္တိယာ မောက္ခော နတ္ထိ, ယထာ ပန ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဌိတော, တထာ ကာရေတဗ္ဗော. ဒေသနာဂါမိနိဉ္စေ အာပန္နော ဟောတိ, ဒေသာပေတဗ္ဗော, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဉ္စေ, ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သာဓုကန္တိ သုဋ္ဌု. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ; အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄၄၄. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - 'anvaddhamāsaṃ' ဟူသည်ကား အစဉ်အတိုင်း လခွဲတိုင်း လခွဲတိုင်း၌ ဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်လည်း ထိုပါတိမောက်ကို ဥပုသ်နေ့၌ ရွတ်ပြအပ်သောကြောင့် ပဒဘာဇနီ၌ 'ဥပုသ်နှင့် စပ်သော' (anuposathika) ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ 'uddisamāne' ဟူသည်မှာ ရွတ်ပြအပ်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ စင်စစ်သော်လည်း ထိုပါတိမောက်ကို ပါတိမောက်ရွတ်သော ရဟန်းက ရွတ်ပြလတ်သော် ရွတ်ပြအပ်သည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် ပဒဘာဇနီ၌ 'uddisante' (ရွတ်ပြလတ်သော်) ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'yañca tattha āpattiṃ āpanno' ဟူသည်ကား ထိုမလျောက်ပတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ပြီးသော် သင့်ရောက်သော အာပတ်ကို ဆိုလိုသည်။ 'yathādhammo kāretabbo' ဟူသည်ကား မသိခြင်းကြောင့် သင့်ရောက်အပ်သဖြင့် ထိုအာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိ။ စင်စစ်ကား တရားနှင့် ဝိနည်း တည်ရှိသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်စေအပ် (ဆုံးဖြတ်အပ်) ၏။ အကယ်၍ ဒေသနာဂါမ်အာပတ်သို့ ရောက်သည်ဖြစ်အံ့၊ ဒေသနာပြောစေအပ်၏။ အကယ်၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမ်အာပတ်သို့ ရောက်သည်ဖြစ်အံ့၊ ထစေအပ်၏ဟု အနက်ရ၏။ 'sādhukaṃ' ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'aṭṭhiṃkatvā' ဟူသည်ကား အကျိုးရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြု၍ (သို့မဟုတ်) အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

၄၄၇. ဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု [Pg.147] မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၄၄၇. 'dhammakamma' အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ မောဟာရောပနကံကို အလိုရှိအပ်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ရှင်းလင်းလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါး ရှိ၏ - ကိုယ်တိုင်ပြုခြင်း (ကိရိယ)၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

မောဟနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

မောဟနသိက္ခာပုဒ် တတိယ ပြီး၏။

၄. ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ပဟာရသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၄၉. စတုတ္ထေ – ပဟာရံ ဒေန္တီတိ ‘‘အာဝုသော ပီဌကံ ပညပေထ, ပါဒဓောဝနံ အာဟရထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တထာ အကရောန္တာနံ ပဟာရံ ဒေန္တိ.

၄၄၉. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ - 'pahāraṃ denti' ဟူသည်ကား 'ငါ့ရှင်တို့... အင်းပျဉ်ငယ်ကို ခင်းကြကုန်၊ ခြေဆေးရေကို ဆောင်ခဲ့ကြကုန်' စသည်ဖြင့် ပြောဆို၍ ထိုစေခိုင်းသည့်အတိုင်း မပြုလုပ်ကြသော သတ္တရသဝဂ္ဂီ ရဟန်းကလေးတို့ကို ပုတ်ခတ်ခြင်းကို ပေးကြကုန်၏ (ရိုက်ပုတ်ကြကုန်၏)။

၄၅၁. ပဟာရံ ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟရိတုကာမတာယ ပဟာရေ ဒိန္နေ သစေပိ မရတိ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပဟာရေန ဟတ္ထော ဝါ ပါဒေါ ဝါ ဘိဇ္ဇတိ, သီသံ ဝါ ဘိန္နံ ဟောတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. ‘‘ယထာယံ သံဃမဇ္ဈေ န ဝိရောစတိ, တထာ နံ ကရောမီ’’တိ ဧဝံ ဝိရူပကရဏာဓိပ္ပာယေန ကဏ္ဏံ ဝါ နာသံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, ဒုက္ကဋံ.

၄၅၁. 'pahāraṃ deti āpatti pācittiyassa' ဟူသော နေရာ၌ ရိုက်ပုတ်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ရိုက်ပုတ်အပ်သော် အကယ်၍ သေစေဦးတော့ ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ရိုက်ပုတ်သဖြင့် လက်သော်လည်းကောင်း၊ ခြေသော်လည်းကောင်း ကျိုးခဲ့သော်လည်း၊ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်း ကွဲခဲ့သော်လည်း ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ 'ဤရဟန်းသည် သံဃာ့အလယ်၌ မတင့်တယ်နိုင်အောင် ငါပြုအံ့' ဟု ဤသို့ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်စေလိုသော အလိုဖြင့် နားကိုသော်လည်းကောင်း၊ နှာခေါင်းကိုသော်လည်းကောင်း ဖြတ်အံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

၄၅၂. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတဿာပိ ပဟာရံ ဒေတိ, ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ရတ္တစိတ္တော ဣတ္ထိံ ပဟရတိ, သံဃာဒိသေသော.

၄၅၂. 'anupasampannassa' ဟူသည်ကား လူဝတ်ကြောင်အား ဖြစ်စေ၊ ရသေ့ သာမဏေအား ဖြစ်စေ၊ မိန်းမအား ဖြစ်စေ၊ ယောက်ျားအား ဖြစ်စေ၊ အဆုံးစွန်အားဖြင့် တိရစ္ဆာန်အားပင် ဖြစ်စေ ရိုက်ပုတ်အံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ စင်စစ်သော်လည်း တပ်မက်သောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ မိန်းမကို ရိုက်ပုတ်အံ့၊ သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။

၄၅၃. ကေနစိ ဝိဟေဌိယမာနောတိ မနုဿေန ဝါ တိရစ္ဆာနဂတေန ဝါ ဝိဟေဌိယမာနော. မောက္ခာဓိပ္ပာယောတိ တတော အတ္တနော မောက္ခံ ပတ္ထယမာနော. ပဟာရံ ဒေတီတိ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ပဟာရံ ဒေတိ, အနာပတ္တိ. သစေပိ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရံ ဝါ ပစ္စတ္ထိကံ ဝါ ဝိဟေဌေတုကာမံ ဒိသွာ ‘‘ဥပါသက, ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌ, မာ အာဂမီ’’တိ ဝတွာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ‘‘ဂစ္ဆ ရေ’’တိ မုဂ္ဂရေန ဝါ သတ္ထကေန ဝါ ပဟရိတွာ ယာတိ, သော စေ တေန ပဟာရေန မရတိ, အနာပတ္တိယေဝ. ဝါဠမိဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပနဿ ပဌမပါရာဇိကသဒိသာနိ, ဣဒံ ပန ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၄၅၃. 'kenaci viheṭhiyamāno' ဟူသည်ကား လူသော်လည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်သော်လည်းကောင်း ညှဉ်းဆဲအပ်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ 'mokkhādhippāyo' ဟူသည်မှာ ထိုညှဉ်းဲသူထံမှ မိမိလွတ်မြောက်ခြင်းကို တောင့်တသည်ဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'pahāraṃ deti' ဟူသည်ကား ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပစ်လွှတ်အပ်သော လက်နက်တို့တွင် တစ်ပါးပါးဖြင့်လည်းကောင်း ရိုက်ပုတ်အံ့၊ (လွတ်မြောက်လိုသော အလိုရှိသောကြောင့်) အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ ခရီးအကြား၌ မိမိကို ညှဉ်းဆဲလိုသော ခိုးသူကို သော်လည်းကောင်း၊ ရန်သူကို သော်လည်းကောင်း တွေ့မြင်ရသဖြင့် 'ဥပါသကာ... ထိုအရပ်၌ပင် ရပ်လော့၊ ရှေ့သို့မလာနှင့်' ဟု ပြောဆိုပါလျက် ထိုစကားကို ဂရုမစိုက်ဘဲ လာသူအား 'သွားတော့ဟ' ဟု ဆိုကာ လက်ရိုက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဓားငယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရိုက်ပုတ်၍ သွားစေအံ့၊ ထိုသူသည် ထိုသို့ရိုက်ပုတ်မှုကြောင့် အကယ်၍ သေစေဦးတော့ အာပတ်မသင့်သည်သာတည်း။ ခြင်္သေ့ သစ် ကျား စသော ကြမ်းတမ်းသော သားကောင်တို့၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ရှင်းလင်းလှပြီ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့သည် ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့နှင့် တူကုန်၏။ အထူးကား ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ဒုက္ခဝေဒနာရှိ၏။

ပဟာရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

ပဟာရသိက္ခာပုဒ် စတုတ္ထ ပြီး၏။

၅. တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၅၄. ပဉ္စမေ [Pg.148] – တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တီတိ ပဟာရဒါနာကာရံ ဒဿေတွာ ကာယမ္ပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓမ္ပိ ဥစ္စာရေန္တိ. တေ ပဟာရသမုစ္စိတာ ရောဒန္တီတိ တေ ပဟာရပရိစိတာ ပုဗ္ဗေပိ လဒ္ဓပဟာရတ္တာ ဣဒါနိ စ ပဟာရံ ဒဿန္တီတိ မညမာနာ ရောဒန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ပဟာရဿ မုစ္စိတာ’’တိပိ သဇ္ဈာယန္တိ, တတ္ထ ‘‘ပဟာရဿ ဘီတာ’’တိ အတ္ထော.

၄၅၄. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'talasattikaṃ uggiranti' ဟူသည်ကား ရိုက်ပုတ်မည့် အမူအရာကို ပြသ၍ ကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့်စပ်သော လက်နက်ကိုလည်းကောင်း မြှောက်ချီကုန်၏ (မိုးကုန်၏)။ 'te pahārasamuccitā rodanti' ဟူသည်ကား ထိုသတ္တရသဝဂ္ဂီရဟန်းကလေးတို့သည် ရိုက်ပုတ်ခြင်း၌ လေ့ကျက်ဖန်များလှသဖြင့်၊ ရှေး၌လည်း ရိုက်ပုတ်ခြင်းကို ခံရဖူးသည်ဖြစ်၍ ယခုအခါ၌လည်း ရိုက်ပုတ်ကြကုန်တော့မည်ဟု ထင်မှတ်၍ ငိုကြကုန်၏ဟု အနက်ရ၏။ 'pahārassa muccitā' ဟူ၍လည်း သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်၏၊ ထိုပါဌ်၌ 'ရိုက်ပုတ်ခြင်းမှ ကြောက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ငိုကြကုန်၏' ဟု အနက်ရ၏။

၄၅၇. ဥဂ္ဂိရတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဂ္ဂိရိတွာ ဝိရဒ္ဓေါ ပဟာရံ ဒေတိ, အဝဿံ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တဿ ပဟာရော သဟသာ ပတတိ, န ပဟရိတုကာမတာယ ဒိန္နတ္တာ ဒုက္ကဋံ. တေန ပဟာရေန ဟတ္ထာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဘိဇ္ဇတိ, ဒုက္ကဋမေဝ.

၄၅၇. 'uggirati āpatti pācittiyassa' ဟူသော နေရာ၌ အကယ်၍ မြှောက်ချီ (မိုး) ၍ ချွတ်ချော်လျက် ရိုက်ပုတ်မိအံ့၊ မချွတ်ဧကန် ထိန်းထားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သော ရဟန်း၏ ရိုက်ပုတ်ခြင်းသည် အဆောတလျင် ကျရောက်အံ့၊ ရိုက်ပုတ်လိုသော ဆန္ဒမရှိဘဲ ကျရောက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ထိုရိုက်ပုတ်မှုကြောင့် လက်အစရှိသော အင်္ဂါတို့တွင် တစ်ပါးပါး ကျိုးပျက်အံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ပင် သင့်၏။

၄၅၈. မောက္ခာဓိပ္ပာယော တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရတီတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ဝတ္ထူသု ပုရိမနယေနေဝ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တဿ အနာပတ္တိ. သစေပိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဟာရံ ဒေတိ, အနာပတ္တိယေဝ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၄၅၈. 'mokkhādhippāyo talasattikaṃ uggirati' ဟူသော နေရာ၌ ရှေးသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ခိုးသူစသော ဝတ္ထုတို့၌ ရှေးနည်းအတိုင်းပင် လှံ၏အလားဖြစ်သော လက်ဝါးပြင်ကို မြှောက်ချီသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ ချွတ်ချော်၍ ရိုက်ပုတ်မိစေဦးတော့ အာပတ်မသင့်သည်သာတည်း။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့နှင့်တကွ ရှေးသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူလှတော့၏။

တလသတ္တိကသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ် ပဉ္စမ ပြီး၏။

၆. အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. အမူလကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၅၉. ဆဋ္ဌေ – အနုဒ္ဓံသေန္တီတိ တေ ကိရ သယံ အာကိဏ္ဏဒေါသတ္တာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခူ အမှေ နေဝ စောဒေဿန္တိ, န သာရေဿန္တီ’’တိ အတ္တပရိတ္တာဏံ ကရောန္တာ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန စောဒေန္တိ. သေသမေတ္ထ တေရသကမှိ အမူလကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၅၉. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ - 'anuddhaṃsenti' ဟူသည်ကား ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် အပြစ်အမျိုးမျိုးနှင့် ရောပြွမ်းနေကြသဖြင့် 'ဤသို့ ငါတို့က တင်ကြို၍ စောဒနာထားလျှင် ရဟန်းတို့သည် ငါတို့ကို စောဒနာကြလိမ့်မည်မဟုတ်၊ အပြစ်ကို အမှတ်ရစေကြလိမ့်မည်မဟုတ်' ဟု မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကို ပြုလိုကြသည်ဖြစ်၍ စောစောကပင် ရဟန်းတို့ကို အခြေအမြစ်မရှိသော သံဃာဒိသိသ်အာပတ်ဖြင့် စောဒနာကြကုန်သတတ်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် သံဃာဒိသိသ်တစ်ဆယ့်သုံးပါး အရပ်ရှိ အမူလကသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ထင်ရှားလှပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါး ရှိ၏ - ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

အမူလကသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

အမူလကသိက္ခာပုဒ် ဆဋ္ဌ ပြီး၏။

၇. သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. သဉ္စိစ္စသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၆၄. သတ္တမေ – ဥပဒဟန္တီတိ ဥပ္ပာဒေန္တိ. ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ သာမဏေရဿ[Pg.149]. မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော မညေ တယာ နိသိန္နံ နိပန္နံ ဘုတ္တံ ပီတံ, သံဃမဇ္ဈေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတန္တိအာဒိနာ နယေန ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ အမူလကသဒိသာနေဝါတိ.

၄၆၄. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'upadahanti' ဟူသည်ကား ဖြစ်စေကြကုန်၏။ 'kukkuccaṃ upadahati āpatti pācittiyassa' ဟူသည်ကား စကားတစ်ခွန်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ 'anupasampannassa' ဟူသည်မှာ သာမဏေ၏ အပေါ်၌ ဖြစ်သည်။ မိန်းမနှင့်တကွ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌ 'သင်သည် ထိုင်နေသည်ဟု ငါထင်၏၊ လျောင်းစက်နေသည်ဟု ငါထင်၏၊ နေလွဲသောအခါ၌ စားသောက်အပ်ပြီဟု ငါထင်၏၊ သေရည်အရက်ကို သောက်အပ်ပြီဟု ငါထင်၏၊ သံဃာ့အလယ်၌ ဤမည်ဤမည်သောအမှုကိုလည်း ပြုအပ်ပြီ' ဟူသော ဤသို့စသော နည်းဖြင့် ဒွိဟသံသယ နှလုံးမသာယာခြင်း (ကုက္ကုစ္စ) ကို ဖြစ်စေအံ့၊ စကားတစ်ခွန်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့သည်လည်း အမူလကသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပုဒ် သတ္တမ ပြီး၏။

၈. ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ဥပဿုတိသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၄၇၁. အဋ္ဌမေ – အဓိကရဏဇာတာနန္တိ ဧတေဟိ ဘဏ္ဍနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒါဓိကရဏာနံ. ဥပဿုတိန္တိ သုတိသမီပံ; ယတ္ထ ဌတွာ သက္ကာ ဟောတိ တေသံ ဝစနံ သောတုံ, တတ္ထာတိ အတ္ထော. ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. မန္တေန္တန္တိ အညေန သဒ္ဓိံ အညသ္မိံ မန္တယမာနေ; ‘‘မန္တေန္တေ’’တိ ဝါ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော.

၄၇၁. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'adhikaraṇajātānaṃ' ဟူသည်ကား ထိုခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း ရှိကုန်သော ရဟန်းတို့၏ ဖြစ်သည်။ 'upassuti' ဟူသည်ကား ကြားလောက်သော အသံ၏အနီး၊ အကြင်အရပ်၌ ရပ်လျက် ထိုရဟန်းတို့၏ စကားကို ကြားခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ရာအရပ်၌ဟု အနက်ရ၏။ 'gacchati āpatti dukkaṭassa' ဟူသော နေရာ၌ ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ 'mantentaṃ' ဟူသည်ကား အခြားသောရဟန်းနှင့်တကွ အခြားသောရဟန်းက တိုင်ပင်ဆွေးနွေးလတ်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့မဟုတ် 'mantente' ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ ဤအနက် လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။

၄၇၃. ဝူပသမိဿာမီတိ ဥပသမံ ဂမိဿာမိ, ကလဟံ န ကရိဿာမိ. အတ္တာနံ ပရိမောစေဿာမီတိ မမ အကာရကဘာဝံ ကထေတွာ အတ္တာနံ မောစေဿာမိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၇၃. 'vūpasamissāmi' ဟူသည်ကား ငြိမ်းအေးခြင်းသို့ ရောက်အံ့၊ ခိုက်ရန်ငြင်းခုံခြင်းကို မပြုအံ့။ 'attānaṃ parimocessāmi' ဟူသည်ကား ငါ၏ ပြုလုပ်သူမဟုတ်ကြောင်းကို ပြောပြ၍ မိမိကိုယ်ကို အဓိကရုဏ်းမှ လွတ်စေအံ့။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှပြီ။

ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, သိယာ ကိရိယံ သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန, သိယာ အကိရိယံ ဌိတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မန္တယမာနာနံ အဇာနာပနဝသေန, ရူပိယံ အညဝါဒကံ ဥပဿုတီတိ ဣမာနိ ဟိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ခိုးသားဓားပြအုပ်စုနှင့်အတူ သွားလာခြင်း (ထေယျသတ္ထ) သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယစိတ္တ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတို့မှ သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ နားထောင်ခြင်းငှာ အလိုရှိသဖြင့် သွားခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ရံခါ မပြုထိုက်သောအမှုကို ပြုခြင်းရှိသော (ကိရိယ) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ မိမိတည်ရာအရပ်သို့ လာ၍ တိုင်ပင်နေကြသူတို့ကို မိမိရှိနေကြောင်း မသိစေခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ရံခါ ပြုထိုက်သောအမှုကို မပြုခြင်းရှိသော (အကိရိယ) သိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏။ မှန်၏၊ ရူပိယသိက္ခာပုဒ်၊ အညဝါဒကသိက္ခာပုဒ်၊ ဥပဿုတိသိက္ခာပုဒ် ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်သုံးပါးတို့သည် တူညီသော အပိုင်းအခြား ရှိကုန်၏။ သညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏၊ သစိတ္တက ဖြစ်၏၊ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဥပဿုတိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဥပဿုတိသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၇၄. နဝမေ – သစေ စ မယံ ဇာနေယျာမာတိ သစေ မယံ ဇာနေယျာမ; စကာရော ပန နိပါတမတ္တမေဝ. ဓမ္မိကာနန္တိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ကတတ္တာ ဓမ္မာ ဧတေသု အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာနိ; တေသံ ဓမ္မိကာနံ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ. ခိယျတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ[Pg.150]. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၄၇၄. ကိုးခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— "sace ca mayaṃ jāneyyāma" ဟူသည်ကား ငါတို့သည် အကယ်၍ သိကုန်အံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ "စ" သဒ္ဒါသည်ကား အနက်မရ နိပါတ်မျှသာတည်း။ "dhammikānaṃ" ဟူသည်ကား ဟုတ်မှန်သောဝတ္ထုဖြင့်လည်းကောင်း၊ စောဒနာ သာရဏာဝိနည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမဖြစ်သော ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့်လည်းကောင်း ပြုအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ထိုကံတို့၌ တရား (ဓမ္မ) ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုကံတို့သည် "ဓမ္မိက" မည်ကုန်၏။ ထိုတရားနှင့်ညီသော သံဃာ့ကံလေးပါးတို့အား။ "khiyyati āpatti pācittiyassa" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ စကားတစ်ခွန်းတစ်ခွန်း ပြောဆိုတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယ ဖြစ်၏၊ သညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏၊ သစိတ္တက ဖြစ်၏၊ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၈၁. ဒသမေ – ဝတ္ထု ဝါ အာရောစိတန္တိ စောဒကေန စ စုဒိတကေန စ အတ္တနော ကထာ ကထိတာ, အနုဝိဇ္ဇကော သမ္မတော, ဧတ္တာဝတာပိ ဝတ္ထုမေဝ အာရောစိတံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၈၁. တစ်ဆယ်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— "vatthu vā ārocitaṃ" ဟူသည်ကား စောဒကပုဂ္ဂိုလ် (တရားလို) သည်လည်းကောင်း၊ စုဒိတကပုဂ္ဂိုလ် (တရားခံ) သည်လည်းကောင်း မိမိ၏ စကားကို ပြောဆိုအပ်ပြီ၊ မေးစိစစ်တတ်သော ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို သမုတ်အပ်ပြီ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ကိစ္စဖြင့်လည်း ဝတ္ထုကိုသာ ပြောပြအပ်သည် မည်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်သည် ကာယဝါစာစိတ္တတို့မှ သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ ဖြစ်၏၊ သညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏၊ သစိတ္တက ဖြစ်၏၊ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဆန္ဒံ အဒတွာ ဂမနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

တစ်ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၁. ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁. ၁၁-ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၈၄. ဧကာဒသမေ – ယထာမိတ္တတာတိ ယထာမိတ္တတာယ; ယော ယော မိတ္တော, တဿ တဿ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု. သေသံ ဥဇ္ဈာပနကာဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၄၈၄. တစ်ဆယ့်တစ်ပါးမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— "yathāmittatā" ဟူသည်ကား မိမိနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်သည့်အလျောက်၊ အကြင်အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိတ်ဆွေဖြစ်၏၊ ထိုထိုမိတ်ဆွေဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပေး၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းသည်ပင် ယထာသန္ဒိဋ္ဌတာ အစရှိသော အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌လည်း နည်းတူပင်ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပုဒ် စသည်တို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယ ဖြစ်၏၊ သညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏၊ သစိတ္တက ဖြစ်၏၊ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒံ ဧကာဒသမံ.

တစ်ဆယ့်တစ်ပါးမြောက်ဖြစ်သော ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၂. ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂. ၁၂-ပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၈၉. ဒွါဒသမေ – ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ တိံသကေ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အတ္တနော ပရိဏာမိတတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, ဣဓ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမိတတ္တာ သုဒ္ဓိကပါစိတ္တိယန္တိ.

၄၈၉. တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— ဆိုအပ်သမျှ စကားအလုံးစုံသည် တိံသက (နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်) ပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။ ထူးခြားချက်မှာကား ဤသည်ပင်ဖြစ်၏— ထိုနိဿဂ္ဂိယပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ်၌ မိမိ၏အထံသို့ ညွတ်စေခြင်းကြောင့် နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်အာပတ် သင့်၏၊ ဤပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ်၌မူကား အခြားပုဂ္ဂိုလ်၏အထံသို့ ညွတ်စေခြင်းကြောင့် နိဿဂ္ဂိယမဖက် သက်သက်သော ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ [Pg.151] – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယ ဖြစ်၏၊ သညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏၊ သစိတ္တက ဖြစ်၏၊ လောကဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပရိဏာမနသိက္ခာပဒံ ဒွါဒသမံ.

တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက်ဖြစ်သော ပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

အဖွင့်အစဉ်အားဖြင့် ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော သဟဓမ္မိကဝဂ် ပြီးဆုံးပြီ။

၉. ရတနဝဂ္ဂေါ

၉. ရတနဝဂ်

၁. အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-အန္တေပုရသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၄၉၄. ရာဇဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဩရကောတိ ပရိတ္တကော. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော. အယျာနံ ဝါဟသာတိ အယျာနံ ကာရဏာ; တေဟိ ဇာနာပိတတ္တာ ဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄၉၄. ရာဇဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— "orako" ဟူသည်ကား အညံ့စားဖြစ်သော။ "uparipāsādavaragato" ဟူသည်ကား မြတ်သောပြာသာဒ်၏ အထက်ထပ်သို့ ရောက်နေသည်ဖြစ်၏။ "ayyānaṃ vāhasā" ဟူသည်ကား အရှင်ဘုရားတို့၏ အကြောင်းကြောင့်၊ အရှင်ဘုရားတို့က သိစေအပ်သောကြောင့် သိရပါ၏ဟု ဆိုလိုသည်။

၄၉၇. ပိတရံ ပတ္ထေတီတိ အန္တရံ ပဿိတွာ ဃာတေတုံ ဣစ္ဆတိ. ရာဇန္တေပုရံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိအာဒီသု ဟတ္ထီဟိ သမ္မဒ္ဒေါ ဧတ္ထာတိ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒံ; ဟတ္ထိသမ္ဗာဓန္တိ အတ္ထော. အဿရထသမ္မဒ္ဒပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘သမ္မတ္တ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒ’’န္တိပိ ပါဌော, တတ္ထ ဟတ္ထီနံ သမ္မဒ္ဒံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိ အတ္ထော, ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒေါ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ရဇနီယာနီတိ တသ္မိံ အန္တေပုရေ ဧဒိသာနိ ရူပါဒီနိ.

၄၉၇. "pitaraṃ pattheti" ဟူသည်ကား အခွင့်အလမ်း (သို့မဟုတ်) အပေါက်အကြားကို ကြည့်၍ သတ်ခြင်းငှာ အလိုရှိ၏။ "rājantepuraṃ hatthisammaddaṃ" စသည်တို့၌ ဝစနတ္ထကို ဤသို့ သိအပ်၏— ဤနန်းတော်တွင်း၌ ဆင်တို့ဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းခြင်း (သမ္မဒ္ဒ) ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် "hatthisammaddaṃ" မည်၏၊ ဆင်တို့ဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းခြင်းရှိ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အဿသမ္မဒ္ဒ (မြင်းတို့ဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းခြင်း)၊ ရထသမ္မဒ္ဒ (ရထားတို့ဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းခြင်း) ပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အချို့သော ဆရာတို့သည် "sammattaṃ" ဟု ဖတ်ကြကုန်၏၊ ထိုပုဒ်ကို မယူအပ်။ "rañño antepure hatthisammaddaṃ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏၊ ထိုပါဌ်၌ ဆင်တို့၏ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် တိုးဝှေ့နင်းမိခြင်းကို "hatthisammadda" ဟု ဆိုလို၏။ မင်း၏ နန်းတော်တွင်း၌ ဆင်တို့၏ တိုးဝှေ့နင်းမိခြင်း ရှိ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။ "rajanīyāni" ဟူသည်ကား ထိုနန်းတော်တွင်း၌ ဤကဲ့သို့ ရှုချင်စဖွယ် (သို့မဟုတ်) တပ်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရူပါရုံ စသည်တို့သည် ရှိကုန်၏။

၄၉၈. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တဿ. အနိက္ခန္တော ရာဇာ ဣတောတိ အနိက္ခန္တရာဇကံ, တသ္မိံ အနိက္ခန္တရာဇကေ; သယနိဃရေတိ အတ္ထော. ရတနံ ဝုစ္စတိ မဟေသီ, နိဂ္ဂတန္တိ နိက္ခန္တံ, အနိဂ္ဂတံ ရတနံ ဣတောတိ အနိဂ္ဂတရတနကံ, တသ္မိံ အနိဂ္ဂတရတနကေ; သယနိဃရေတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၉၈. "muddhāvasittassa" ဟူသည်ကား ဦးထိပ်၌ သွန်းလောင်းအပ်သော ဘိသိက်ရေစင်ရှိသော။ ဤအိပ်ရာခန်းဆောင်မှ မထွက်သေးသော မင်းရှိသောကြောင့် "anikkhantarājaka" မည်၏၊ ထိုမင်းမထွက်သေးသော အိပ်ရာခန်းဆောင်၌ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ မိဖုရားကို "ရတနာ" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ "niggata" ဟူသည်ကား ထွက်ပြီးသော၊ ဤအိပ်ရာခန်းဆောင်မှ ထွက်ပြီးမဟုတ်သော (မထွက်သေးသော) မိဖုရားရတနာ ရှိသောကြောင့် "aniggataratanaka" မည်၏၊ ထိုမိဖုရားရတနာ မထွက်သေးသော အိပ်ရာခန်းဆောင်၌ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ကထိန်သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယဝါစာ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတို့မှ သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ ဖြစ်၏၊ သညာဝိမောက္ခ မဟုတ် (နောသညာဝိမောက္ခ ဖြစ်၏)၊ အစိတ္တက ဖြစ်၏၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ ဖြစ်၏၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

အန္တေပုရသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမဖြစ်သော အန္တေပုရသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ရတနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၀၂-၃. ဒုတိယေ [Pg.152] – ဝိဿရိတွာတိ ပမုဿိတွာ. ပုဏ္ဏပတ္တံ နာမ သတတော ပဉ္စ ကဟာပဏာ. ကျာဟံ ကရိဿာမီတိ ကိံ အဟံ ကရိဿာမိ. အာဘရဏံ ဩမုဉ္စိတွာတိ မဟာလတံ နာမ နဝကောဋိအဂ္ဃနကံ အလင်္ကာရံ အပနေတွာ.

၅၀၂-၃. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌— "vissaritvā" ဟူသည်ကား သတိလွတ်၍ သို့မဟုတ် မေ့၍။ တစ်ရာမှ ငါးကျပ်ကို "ပုဏ္ဏပတ္တ" ဟု ခေါ်၏။ "kyāhaṃ karissāmi" ဟူသည်ကား ငါသည် အဘယ်ကို ပြုအံ့နည်း သို့မဟုတ် ငါဘာလုပ်အံ့နည်း။ "ābharaṇaṃ omuñcitvā" ဟူသည်ကား မဟာလတာမည်သော ကိုးကုဋေထိုက်တန်သော တန်ဆာကို ဖယ်ရှား၍ သို့မဟုတ် ချွတ်၍။

၅၀၄. အန္တေဝါသီတိ ပရိစာရကော.

၅၀၄. "antevāsī" ဟူသည်ကား အလုပ်အကျွေးကို ဆိုလိုသည်။

၅၀၆. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရောတိ ဧတ္ထ ဥပစာရော နာမ အာရာမဿ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ – ‘‘အာဝသထဿ ပန သုပ္ပပါတော ဝါ မုသလပါတော ဝါ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဇာတရူပရဇတံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယနဝကမ္မာနံ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋံ, အဝသေသံ မုတ္တာဒိရတနံ အတ္တနော ဝါ သံဃာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ အကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ ဟောတု, အန္တမသော မာတု ကဏ္ဏပိဠန္ဓနတာဠပဏ္ဏမ္ပိ ဂိဟိသန္တကံ ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန ပဋိသာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

၅၀၆. "aparikkhittassa upacāro" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ ကျောင်းတိုက်၏ ခဲနှစ်ကျအရပ်ကို "ဥပစာ" ဟု ခေါ်၏။ အိမ်၏ဥပစာကိုကား "ဗန်းစကော ကျရာအရပ်သည်သော်လည်းကောင်း၊ ကျည်ပွေ့ ကျရာအရပ်သည်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏" ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ "uggaṇhāti āpatti pācittiyassa" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ ရွှေငွေကို မိမိအတွက် ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူသည်ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကို ကောက်ယူစေသည်ဖြစ်စေ ရဟန်းအား နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ စေတီ၊ နဝကမ္မတို့အတွက် ကောက်ယူလျှင် သို့မဟုတ် ကောက်ယူစေလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ရွှေငွေမှကြွင်းသော ပုလဲအစရှိသော ရတနာကို မိမိအတွက်သော်လည်းကောင်း၊ သံဃာစသည်တို့အတွက်သော်လည်းကောင်း ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူလျှင်ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကို ကောက်ယူစေလျှင်ဖြစ်စေ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အပ်သောဝတ္ထုဖြစ်စေ၊ မအပ်သောဝတ္ထုဖြစ်စေ၊ အနည်းဆုံးအားဖြင့် မိမိအမိ၏ နားတန်ဆာဖြစ်သော ထန်းရွက်သော်လည်းဖြစ်စေ လူတို့၏ဥစ္စာကို ဘဏ္ဍာစိုးအဖြစ်ဖြင့် သိုမှီးသိမ်းဆည်းသော ရဟန်းအား ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။

သစေ ပန မာတာပိတူနံ သန္တကံ အဝဿံ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဒံ ပဋိသာမေတွာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ပဋိသာမေဟီ’’တိ ပါတေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ပလိဗောဓော နာမ ဟောတိ, ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရေ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဝဍ္ဎကီအာဒယော ဝါ ရာဇဝလ္လဘာ ဝါ အတ္တနော ဥပကရဏဘဏ္ဍံ ဝါ သယနဘဏ္ဍံ ဝါ ‘‘ပဋိသာမေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဆန္ဒေနပိ ဘယေနပိ န ကာတဗ္ဗမေဝ, ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ပန ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗလက္ကာရေန ပါတေတွာ ဂတေသု စ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အကယ်၍ မိဘတို့၏ ဥစ္စာသည် မချွတ်ဧကန် သိမ်းဆည်းအပ်သော အပ်စပ်သောဘဏ္ဍာ ဖြစ်ပါက မိမိအကျိုးငှာ (မိမိဥစ္စာအဖြစ်ဖြင့်) ယူ၍ သိမ်းဆည်းအပ်၏။ သို့သော်လည်း “ဤဥစ္စာကို သိမ်းဆည်းပေးပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်သော် “မအပ်စပ်ပါ” ဟု ဆို၍ ငြင်းပယ်ရမည်။ အကယ်၍ “သိမ်းဆည်းထားလော့” ဟု ပြောဆို၍ ပစ်ချထားခဲ့ကာ သွားကြပါမူ ပလိဗောဓ (နှောင့်ယှက်ခြင်း) မည်သည် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် သိမ်းဆည်းရန် အပ်၏။ ကျောင်းတိုက်၌ အလုပ်လုပ်ကြကုန်သော လက်သမား အစရှိသူတို့သည်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အကျွမ်းဝင်သူတို့သည်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ လက်သမားအသုံးအဆောင် ဘဏ္ဍာကိုသော်လည်းကောင်း၊ အိပ်ရာဘဏ္ဍာကိုသော်လည်းကောင်း “သိမ်းဆည်းပေးတော်မူကြပါ” ဟု ပြောဆိုကြကုန်အံ့၊ ချစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကြောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မသိမ်းဆည်းအပ်သည်သာတည်း။ သို့သော် လုံခြုံသောနေရာကိုမူ ညွှန်ပြခြင်းငှာ အပ်၏။ အနိုင်အထက် ချထားခဲ့၍ သွားကြကုန်လတ်သော် သိမ်းဆည်းခြင်းငှာ အပ်၏။

အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေ မဟာဝိဟာရသဒိသော မဟာရာမော ဟောတိ, တတ္ထ ပါကာရပရိက္ခိတ္တေ ပရိဝေဏေ ယတ္ထ ဘိက္ခူဟိ ဝါ သာမဏေရေဟိ ဝါ ဂဟိတံ ဘဝိဿတီတိ သင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဒိသေ ဧဝ ဌာနေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဝါ ဌပေတဗ္ဗံ. မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကအမ္ဗင်္ဂဏသဒိသေသု ပန မဟာဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနေသု န ဂဟေတဗ္ဗံ, ပလိဗောဓော န ဟောတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော နိမနုဿဋ္ဌာနေ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ပဿတိ, အာကိဏ္ဏမနုဿေပိ ဇာတေ မနုဿာ တမေဝ [Pg.153] ဘိက္ခုံ အာသင်္ကန္တိ, တသ္မာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သာမိကေသု အာဂတေသု တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ သာမိကေ န ပဿတိ ပတိရူပံ ကရိဿတီ’’တိ.

“အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါ” ဟူသော စကားရပ်၌ အကယ်၍ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နှင့်တူသော ကျောင်းတိုက်ကြီးဖြစ်ပါက ထိုကျောင်းတိုက်ကြီး၌ တံတိုင်းဖြင့် ခြံရံအပ်သော ပရိဝုဏ်တွင် “ဤနေရာ၌ ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ သာမဏေတို့သည်လည်းကောင်း ယူလိမ့်မည်” ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ရာ အရပ်၌သာလျှင် ကိုယ်တိုင်ယူ၍သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို ယူစေ၍သော်လည်းကောင်း သိမ်းဆည်းထားအပ်၏။ မဟာဗောဓိပင်၊ တံခါးမုခ်၊ အမ္ဗင်္ဂဏတို့နှင့်တူကုန်သော လူအများ သွားလာလှုပ်ရှားရာ အရပ်တို့၌မူ မကောက်ယူအပ်၊ ပလိဗောဓမဖြစ်။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ကား ဤသို့ ဆိုအပ်၏— “ရဟန်းတစ်ပါးသည် ခရီးသွားစဉ် လူမရှိသောအရပ်၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ဘဏ္ဍာကို တွေ့ရှိအံ့၊ လူတို့ ရောပြွမ်းစည်ကားလာသောအခါ၌လည်း လူတို့သည် ထိုရဟန်းကိုသာ သံသယရှိတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် လမ်းမှ ဖဲ၍ ထိုင်နေအပ်၏။ အကယ်၍ ဥစ္စာရှင်တို့ လာကြကုန်မူ ထိုဘဏ္ဍာကို ပြောပြအပ်၏။ အကယ်၍ ဥစ္စာရှင်တို့ကို မတွေ့ရပါက သင့်လျော်သလို ပြုလုပ်လိမ့်မည်” ဟု ဆို၏။

ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ရူပံ နာမ အန္တောဘဏ္ဍိကာယ ဘဏ္ဍံ; တသ္မာ ဘဏ္ဍိကံ မုဉ္စိတွာ ဂဏေတွာ ဧတ္တကာ ကဟာပဏာ ဝါ ဇာတရူပရဇတံ ဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. နိမိတ္တန္တိ လဉ္ဆနာဒိ; တသ္မာ လဉ္ဆိတာယ ဘဏ္ဍိကာယ မတ္တိကာလဉ္ဆနန္တိ ဝါ လာခါလဉ္ဆနန္တိ ဝါ နီလပိလောတိကာယ ဘဏ္ဍိကာ ကတာတိ ဝါ သေတပိလောတိကာယ ကတာတိ ဝါ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ.

“ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာ” ဟူသော စကားရပ်၌ “ရူပ” မည်သည်မှာ ဘဏ္ဍာထုပ်အတွင်းရှိ ပစ္စည်းတည်း။ ထို့ကြောင့် ဘဏ္ဍာထုပ်ကို ဖြေ၍ “ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော သပြာတို့ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း၊ “ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ရွှေစင် ငွေစင်တို့ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း မှတ်သားအပ်၏။ “နိမိတ္တ” ဟူသည်မှာ အမှတ်တံဆိပ် အစရှိသည်တို့တည်း။ ထို့ကြောင့် အမှတ်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားသော ဘဏ္ဍာထုပ်ကို “မြေညက်အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း၊ “ချိပ်အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း၊ “ညိုသောအဝတ်ဖြင့် ထုပ်ထားသော ဘဏ္ဍာထုပ်ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း၊ “ဖြူသောအဝတ်ဖြင့် ထုပ်ထားသော ဘဏ္ဍာထုပ်ဖြစ်သည်” ဟုလည်းကောင်း ဤသို့စသော အမှတ်အသားအားလုံးကို မှတ်သားအပ်၏။

ဘိက္ခူ ပတိရူပါတိ လဇ္ဇိနော ကုက္ကုစ္စကာ. လောလဇာတိကာနဉှိ ဟတ္ထေ ဌပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန နေဝ တမှာ အာဝါသာ ပက္ကမတိ, န သာမိကေ ပဿတိ, တေနာပိ အတ္တနော စီဝရာဒိမူလံ န ကာတဗ္ဗံ; ထာဝရံ ပန သေနာသနံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ဝါ ကာရေတဗ္ဗာ. သစေ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန သာမိကော အာဂစ္ဆတိ, ‘‘ဥပါသက တဝ သန္တကေန ဣဒံ နာမ ကတံ, အနုမောဒါဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ အနုမောဒတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ အနုမောဒတိ, ‘‘မမ ဓနံ ဒေထာ’’တိ စောဒေတိယေဝ, အညံ သမာဒပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

“ဘိက္ခူ ပတိရူပါ” ဟူသည်မှာ အရှက်ရှိကုန်သော၊ သံသယကုက္ကုစ္စရှိကုန်သော ရဟန်းတို့တည်း။ လျှပ်ပေါ်လော်လီသော သဘောရှိသော ရဟန်းတို့၏လက်၌ သိမ်းဆည်းရန် မရအပ်သည်သာတည်း။ အကြင်ရဟန်းသည် ထိုကျောင်းမှ လုံးဝမဖဲမသွားဘဲ ဥစ္စာရှင်ကိုလည်း မတွေ့ရပါက ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုပစ္စည်းကို မိမိ၏ သင်္ကန်းစသော အသုံးအဆောင် အဖိုးအခအဖြစ် မပြုထိုက်။ ခိုင်မြဲသော ကျောင်းကျောင်းဇရပ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ စေတီတော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ရေကန်ကိုသော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်စေအပ်၏။ ကာလရှည်မြင့်စွာ လွန်မြောက်သောအခါ၌ ဥစ္စာရှင်သည် အကယ်၍ ရောက်လာပါက “ဒကာကြီး... သင်၏ ပစ္စည်းဖြင့် ဤမည်သော အဆောက်အအုံကို ပြုလုပ်အပ်ပြီ၊ ဝမ်းမြောက်ပါလော့” ဟု ပြောပြအပ်၏။ အကယ်၍ ဝမ်းမြောက်ပါက ထိုသို့ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ကောင်းမြတ်၏။ အကယ်၍ ဝမ်းမမြောက်ဘဲ “တပည့်တော်၏ ဥစ္စာကို ပေးပါဦး” ဟု တောင်းဆိုပါက အခြားသူကို ဆောက်တည်စေ၍ ပေးအပ်၏။

၅၀၇. ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတီတိအာဒီသု အာမာသမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာမာသံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၅၀၇. “ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ” စသော ပါဠိရပ်တို့၌ သုံးသပ်အပ် သုံးသပ်ကောင်းသော ပစ္စည်းကိုသာ ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူအပ်၏။ မသုံးသပ်အပ် မသုံးသပ်ကောင်းသော ပစ္စည်းကို အကျွမ်းဝင်သဖြင့် ယူခြင်းသည် မအပ်သည်သာတည်း။ ဤ၌ ကျန်သောအရာသည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါး—ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ တို့ဖြစ်ကုန်၏။

ရတနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

ဒုတိယ ရတနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၀၈. တတိယေ – တိရစ္ဆာနကထန္တိ အရိယမဂ္ဂဿ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိ ရာဇပဋိသံယုတ္တ ကထံ. စောရကထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၅၀၈. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌— “တိရစ္ဆာနကထံ” ဟူသည်မှာ အရိယာမဂ်အား ဖီလာဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော စကားတည်း။ “ရာဇကထံ” ဟူသည်မှာ မင်းနှင့်စပ်ယှဉ်သော စကားတည်း။ စောရကထာ စသော စကားတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

၅၁၂. သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ စာရိတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမေဝ. သစေ သမ္ဗဟုလာ ကေနစိ ကမ္မေန ဂါမံ ပဝိသန္တိ, ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ [Pg.154] သဗ္ဗေဟိ အညမညံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂါမေ တံ ကမ္မံ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တိ, ဂါမသတမ္ပိ ဟောတု, ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဥဿာဟံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာ အညံ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမာ ဟောန္တိ, ပုန အာပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ.

၅၁၂. “သန္တံ ဘိက္ခုံ” ဟူသော စကားရပ်၌ ပြောဆိုထိုက်သော စကားကို စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာတည်း။ အကယ်၍ ရဟန်းအများတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကိစ္စကြောင့် ရွာသို့ ဝင်ကြပါမူ “နေလွဲအခါ၌ ရွာသို့ဝင်ခြင်းကို ပန်ကြားပါ၏” ဟု အားလုံးသော ရဟန်းတို့သည် အချင်းချင်း ပန်ကြားအပ်၏။ ထိုရွာ၌ ထိုအမှုမပြီးစီးသဖြင့် အခြားတစ်ရွာသို့ သွားကြပါမူ ရွာပေါင်းတစ်ရာပင် ဖြစ်စေကာမူ တစ်ဖန် ပန်ကြားဖွယ် ကိစ္စမရှိတော့ပြီ။ သို့သော်လည်း ရွာသို့ဝင်ရန် အားထုတ်ခြင်းကို ငြိမ်းစေပြီး၍ ကျောင်းသို့ပြန်စဉ် လမ်းခုလတ်၌ အခြားရွာတစ်ရွာသို့ ဝင်လိုကြပါမူ တစ်ဖန် ပြန်လည်ပန်ကြားရမည်သာတည်း။

ကုလဃရေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တေလဘိက္ခာယ ဝါ သပ္ပိဘိက္ခာယ ဝါ စရိတုကာမော ဟောတိ, သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ, အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အသန္တေ နတ္ထီတိ ဂန္တဗ္ဗံ. ဝီထိံ ဩတရိတွာ ဘိက္ခုံ ပဿတိ, အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, အနာပုစ္ဆိတွာပိ စရိတဗ္ဗမေဝ. ဂါမမဇ္ဈေန မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တေန ဂစ္ဆန္တဿ တေလာဒိဘိက္ခာယ စရိဿာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ, အာပုစ္ဆိတွာ စရိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂါ အနောက္ကမ္မ ဘိက္ခာယ စရန္တဿ ပန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အမျိုးအိမ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းစားဇရပ်၌သော်လည်းကောင်း ဆွမ်းကိစ္စကို ပြုပြီး၍ ဆီကို တောင်းခံခြင်း အကျိုးငှာသော်လည်းကောင်း၊ ထောပတ်ကို တောင်းခံခြင်း အကျိုးငှာသော်လည်းကောင်း လှည့်လည်လိုသူဖြစ်အံ့၊ အကယ်၍ မိမိနံဘေး၌ ရဟန်းရှိပါက ပန်ကြားပြီးမှ သွားအပ်၏။ ရဟန်းမရှိလတ်သော် “ရဟန်းမရှိ” ဟု နှလုံးသွင်း၍ သွားအပ်၏။ လမ်းသို့ ဆင်းသက်ပြီးမှ ရဟန်းကို တွေ့ရပါမူ ပန်ကြားဖွယ် ကိစ္စမရှိ၊ မပန်ကြားဘဲလည်း လှည့်လည်အပ်သည်သာတည်း။ ရွာလယ်လမ်းဖြင့် သွားသောရဟန်းအား “ဆီအစရှိသည်တို့ကို တောင်းခံခြင်းအလို့ငှာ လှည့်လည်အံ့” ဟု စိတ်ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် အကယ်၍ မိမိနံဘေး၌ ရဟန်းရှိပါက ပန်ကြား၍ လှည့်လည်အပ်၏။ လမ်းမှ မဖဲဘဲ ဆွမ်းခံလှည့်လည်သော ရဟန်းအားမူကား ပန်ကြားဖွယ် ကိစ္စမရှိ။ အကာအရံမရှိသော ရွာ၏ ဥပစာကိုမူ ဒုတိယပါရာဇိက (အဒိန္နာဒါန) သိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

၅၁၅. အန္တရာရာမန္တိအာဒီသု န ကေဝလံ အနာပုစ္ဆာ ကာယဗန္ဓနံ အဗန္ဓိတွာ သံဃာဋိံ အပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, အညော ဝါ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနာပတ္တိ. ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဗဟိဂါမတော အန္တောဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၅၁၅. “အန္တရာရာမံ” အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ သက်သက် မပန်ကြားဘဲ ခါးပန်းကို မဖွဲ့မူ၍လည်းကောင်း၊ သံဃာဋိသင်္ကန်းကို မရုံမူ၍လည်းကောင်း သွားသော ရဟန်းအားလည်း အနာပတ် (အာပတ်မသင့်) တည်း။ “အာပဒါသု” ဟူသည်မှာ ခြင်္သေ့ သို့မဟုတ် ကျား လာအံ့၊ သို့မဟုတ် မိုးရွာအံ့၊ သို့မဟုတ် အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးရန်ဖြစ်ပေါ်အံ့၊ အာပတ်မသင့်။ ဤသို့သဘောရှိသော ဘေးရန်တို့ကြောင့် ရွာပြင်ပမှ ရွာတွင်းသို့ ဝင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ ဤ၌ ကျန်သောအရာသည် ထင်ရှားလှပြီ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

(သမုဋ္ဌာန်မှာ) ကထိနသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း— ကာယဝါစာမှလည်းကောင်း၊ ကာယဝါစာစိတ္တမှလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ တို့ဖြစ်ကုန်၏။

ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

တတိယ ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-သူစိဃရသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၁၇-၂၀. စတုတ္ထေ – ဘေဒနမေဝ ဘေဒနကံ; တံ အဿ အတ္ထီတိ ဘေဒနကမေဝ. အရဏိကေတိ အရဏိဓနုကေ. ဝိဓေတိ ဝေဓကေ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၅၁၇-၂၀. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— “ဘေဒနံ” ဟူသည် ခွဲခြင်းသည်သာလျှင် “ဘေဒနက” မည်၏၊ ထိုခွဲခြင်းရှိသောကြောင့် “ဘေဒနက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ “အရဏိကေ” ဟူသည်မှာ မီးပွတ်ရာ၌ နှိပ်သော လေး၌တည်း။ “ဝိဓေ” ဟူသည်မှာ ခါးပန်းဘိ (သို့မဟုတ် ခါးပန်းသီး) ၌တည်း။ ကျန်သောအရာသည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါး—ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ တို့ဖြစ်ကုန်၏။

သူစိဃရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

စတုတ္ထ သူစိဃရသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. မဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-မဉ္စသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၂၂. ပဉ္စမေ [Pg.155] – ဆေဒနကံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၅၂၂. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— ဖြတ်ခြင်း (ဆေဒနက) သည် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

၅၂၅. ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဧတ္ထ သစေ န ဆိန္ဒိတုကာမော ဟောတိ, ဘူမိယံ နိခဏိတွာ ပမာဏံ ဥပရိ ဒဿေတိ, ဥတ္တာနံ ဝါ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝါ တုလာသံဃာဋေ ဌပေတွာ အဋ္ဋံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၂၅. “ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ” ဟူသော စကားရပ်၌ အကယ်၍ ဖြတ်ပစ်ရန် အလိုမရှိပါက မြေ၌ တူးမြှုပ်၍ အရှည်အတိုင်းအတာ ပမာဏ (ရှစ်သစ်) ကို အထက်၌ ဖော်ပြထားအံ့၊ သို့မဟုတ် ပက်လက်ပြု၍ သုံးစွဲအံ့၊ သို့မဟုတ် မြှောက်၍ ထုတ်လျောက်ပေါ်၌ တင်ကာ လင့်စင်ပြု၍ သုံးစွဲအံ့၊ အလုံးစုံသော ပြုမှုသည် အပ်စပ်၏။ ဤ၌ ကျန်သောအရာသည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါး ဖြစ်၏။

မဉ္စသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ပဉ္စမ မဉ္စသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၂၆. ဆဋ္ဌေ – တူလံ ဩနဒ္ဓမေတ္ထာတိ တူလောနဒ္ဓံ; တူလံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ စိမိလိကာယ ဩနဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၂၆. ခြောက်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "တူလောနဒ္ဓံ" ဟူသည် ဤညောင်စောင်း အင်းပျဉ်၌ မြှေးယှက်အပ်သောလဲ ရှိ၏။ ထိုသို့ မြှေးယှက်အပ်သောလဲ ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုညောင်စောင်း အင်းပျဉ်ကို "တူလောနဒ္ဓ" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ လဲကိုထည့်၍ အပေါ်၌ အဝတ်ကြမ်းဖြင့် ဖွဲ့ယှက်အပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏။

တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. နိသီဒနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၃၁-၄. သတ္တမေ – နိသီဒနံ အနုညာတံ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတံ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ပဏီတဘောဇနဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဂုတ္တိယာ စီဝရဂုတ္တိယာ သေနာသနဂုတ္တိယာ နိသီဒန’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၃). သေယျထာပိ ပုရာဏာသိကောဋ္ဌောတိ ယထာ နာမ ပုရာဏစမ္မကာရောတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ စမ္မကာရော စမ္မံ ဝိတ္ထတံ ကရိဿာမီတိ ဣတော စိတော စ သမဉ္ဆတိ, ကဍ္ဎတိ; ဧဝံ သောပိ တံ နိသီဒနံ. တေန တံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တေ ပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရိယန္တိ, တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၃၁-၄. ခုနစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "နိသီဒနံ အနုညာတံ ဟောတိ" ဟူသည် အဘယ်ဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သနည်း။ စီဝရက္ခန္ဓက ပဏီတဘောဇနဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သည်။ ထိုပဏီတဘောဇနဝတ္ထု၌ "ရဟန်းတို့၊ ကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်းကို စောင့်ရှောက်ရန်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို စောင့်ရှောက်ရန်လည်းကောင်း နိသီဒိုင်ကို ငါခွင့်ပြု၏" ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ "သေယျထာပိ ပုရာဏာသိကောဋ္ဌော" ဟူသည် ဥပမာအားဖြင့် ရှေး၌ဖြစ်သော သားရေလုပ်သမားသည် ဆွဲငင်ဆွဲဆန့်သကဲ့သို့ဟု အနက်ရ၏။ ချဲ့ဦးအံ့၊ သားရေလုပ်သမားသည် သားရေကို ပြန့်ကျယ်စေရန် ဤဘက်မှလည်းကောင်း၊ ထိုဘက်မှလည်းကောင်း ဆွဲဆန့်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ထိုဥဒါယီသည်လည်း ထိုနိသီဒိုင်ကို ဆွဲငင်ဆန့်တန်း၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဥဒါယီကို ဤသို့ "သေယျထာပိ ပုရာဏာသိကောဋ္ဌော" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတိ" ဟူသည်ကား သန္ထတအခင်းကဲ့သို့ ဖြန့်ခင်း၍ သုံးစွဲရာ၌ တစ်ခုသော အစွန်း၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အထွာတော်ဖြင့် တစ်ထွာခန့်ရှိသော အရပ်၌ နှစ်နေရာ ခွဲ၍ သုံးခုသော အမြိတ်အဆာတို့ကို ပြုအပ်ကုန်၏၊ ထိုအမြိတ်အဆာတို့ဖြင့် "သဒသ (အမြိတ်ရှိသော နိသီဒိုင်)" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏။

နိသီဒနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

နိသီဒနသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၃၇. အဋ္ဌမေ [Pg.156] – ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဗေလဋ္ဌသီသဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာ ဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော တဿ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၄).

၅၃၇. ရှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အနုညာတာ ဟောတိ" ဟူသည် အဘယ်ဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သနည်း။ စီဝရက္ခန္ဓက ဗေလဋ္ဌသီသဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သည်။ ထိုဗေလဋ္ဌသီသဝတ္ထု၌ "ရဟန်းတို့၊ အကြင်ရဟန်းအား ယားနာသော်လည်းကောင်း၊ အိုင်းအနာသော်လည်းကောင်း၊ အရိယိုသော အနာသော်လည်းကောင်း၊ ဝဲကြီးနာသော်လည်းကောင်း ရှိအံ့၊ ထိုရဟန်းအား အနာဖုံးသင်္ကန်းကို ငါခွင့်ပြု၏" ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။

၅၃၉. ယဿ အဓောနာဘိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ယဿ ဘိက္ခုနော နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ကဏ္ဍူတိ ကစ္ဆု. ပိဠကာတိ လောဟိတတုဏ္ဍိကာ သုခုမပိဠကာ. အဿာဝေါတိ အရိသဘဂန္ဒရမဓုမေဟာဒီနံ ဝသေန အသုစိပဂ္ဃရဏကံ. ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓောတိ မဟာပိဠကာဗာဓော ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၃၉. "ယဿ အဓေါနာဘိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ" ဟူသည် အကြင်ရဟန်း၏ ချက်အောက်၊ ပုဆစ်ဒူးဝန်းတို့၏ အထက်၌ ဖြစ်သောအနာကို ဆိုလိုသည်။ "ကဏ္ဍု" ဟူသည် ယားနာ (ဝဲနာ) ဖြစ်သည်။ "ပိဠကာ" ဟူသည် အဖျား၌ သွေးဖုရှိသော သေးငယ်သော အိုင်းအနာ ဖြစ်သည်။ "အဿာဝေါ" ဟူသည် လိပ်ခေါင်းနာ၊ ဂရင်ဂျီနာ၊ ဆီးချိုနာ စသည်တို့ကြောင့် မစင်မကြယ် ရွံရှာဖွယ် အရည်များ ယိုစီးတတ်သော အနာ ဖြစ်သည်။ "ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော" ဟူသည် ကြီးစွာသော ဝဲကြီးနာကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏။

ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၄၂. နဝမေ – ဝဿိကသာဋိကာ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿိကသာဋိက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၂). သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၄၂. ကိုးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "ဝဿိကသာဋိကာ အနုညာတာ ဟောတိ" ဟူသည် အဘယ်ဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သနည်း။ စီဝရက္ခန္ဓက ဝိသာခါဝတ္ထု၌ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သည်။ ထိုဝိသာခါဝတ္ထု၌ "ရဟန်းတို့၊ မိုးရေခံသင်္ကန်းကို ငါခွင့်ပြု၏" ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်သည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏။

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၄၇. ဒသမေ – စတုရင်္ဂုလောမကောတိ စတူဟိ အင်္ဂုလေဟိ ဦနကပ္ပမာဏော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

၅၄၇. တစ်ဆယ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "စတုရင်္ဂုလောမကော" ဟူသည် လက်လေးသစ် ယုတ်လျော့သော ပမာဏရှိ၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးရှိ၏။

နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ရတနဝဂ္ဂေါ နဝမော.

အဖွင့်အစဉ်အားဖြင့် ကိုးခုမြောက်ဖြစ်သော ရတနဝဂ်သည် ပြီးပြည့်စုံပြီ။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

"ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ" စသည်တို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

သမန္တပါသာဒိကာ မည်သော ဝိနည်းအဖွင့် အဋ္ဌကထာ၌

ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်များ၏ အဖွင့်သည် ပြီးပြည့်စုံပြီ။

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

ပါစိတ္တိယအခဏ်း ပြီးဆုံးပြီ။

၆. ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ

၆. ပါဋိဒေသနီယအခဏ်း

၁. ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

ပါဋိဒေသနီယာ [Pg.157] ဓမ္မာ, ခုဒ္ဒကာနံ အနန္တရာ;

ဌပိတာ ယေ အယံ ဒါနိ, တေသံ ဘဝတိ ဝဏ္ဏနာ.

သင်္ဂါယနာတင် မထေရ်တို့သည် ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်များ၏ အခြားမဲ့၌ ထားတော်မူအပ်ကုန်သော ပါဋိဒေသနီယ မည်သော သိက္ခာပုဒ်တို့၏ ဤအဖွင့် အဋ္ဌကထာသည် ယခုအခါ ဖြစ်လတံ့။

၅၅၂. ပဌမပါဋိဒေသနီယေ တာဝ ပဋိက္ကမနကာလေတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိအာဂမနကာလေ. သဗ္ဗေဝ အဂ္ဂဟေသီတိ သဗ္ဗမေဝ အဂ္ဂဟေသိ. ပဝေဓေန္တီတိ ကမ္ပမာနာ. အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ.

၅၅၂. ဦးစွာပထမ ထားအပ်သော ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်၌ အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - "ပဋိက္ကမနကာလေ" ဟူသည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီး၍ ပြန်လာရာ အခါ၌။ "သဗ္ဗေဝ အဂ္ဂဟေသိ" ဟူသည် ဆွမ်းအလုံးစုံကိုပင် ယူပြီ။ "ပဝေဓေန္တိ" ဟူသည် တုန်လှုပ်လျက်။ "အပေဟိ" ဟူသည် ဖဲသွားလော့။

၅၅၃-၅. ဂါရယှံ အာဝုသောတိအာဒိ ပဋိဒေသေတဗ္ဗာကာရဒဿနံ. ရထိကာတိ ရစ္ဆာ. ဗျူဟန္တိ အနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ ဂတပစ္စာဂတရစ္ဆာ. သိင်္ဃာဋကန္တိ စတုက္ကောဏံ ဝါ တိကောဏံ ဝါ မဂ္ဂသမောဓာနဋ္ဌာနံ. ဃရန္တိ ကုလဃရံ. ဧတေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌတွာ ဂဏှန္တဿ ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရဂဏနာယ ပါဋိဒေသနီယံ. ဟတ္ထိသာလာဒီသု ဂဏှန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုနီ ရထိကာယ ဌတွာ ဒေတိ, ဘိက္ခု သစေပိ အန္တရာရာမာဒီသု ဌတွာ ဂဏှာတိ, အာပတ္တိယေဝ. ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဃရေ ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဝသေနေတ္ထ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဘိက္ခုဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ပန အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ သစေပိ ဝီထိအာဒီသု ဌိတော ဘိက္ခု အန္တရာရာမာဒီသု ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဘိက္ခုနိယာ ဂဏှာတိ, အနာပတ္တိယေဝ.

၅၅၃-၅. "ဂါရယှံ အာဝုသော" စသည်သည် သီးခြား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရမည့် အခြင်းအရာကို ပြဆိုသော စကား ဖြစ်သည်။ "ရထိကာ" ဟူသည် ရထားလမ်း ဖြစ်သည်။ "ဗျူဟံ" ဟူသည် ထုတ်ချင်းမပေါက်ဘဲ သွားပြီး ပြန်လှည့်လာရသော လမ်းတည်း။ "သိင်္ဃာဋကံ" ဟူသည် လေးထောင့်လမ်းဆုံသော်လည်းကောင်း၊ သုံးထောင့်လမ်းဆုံသော်လည်းကောင်း လမ်းဆုံရာအရပ် ဖြစ်သည်။ "ဃရံ" ဟူသည် အမျိုးလေးပါးတို့၏ အိမ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရထိကာ စသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အရပ်၌ ရပ်၍ ခံယူသော ရဟန်းအား ခံယူခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ မျိုချတိုင်း မျိုချသည့် အရေအတွက်အတိုင်း ပါဋိဒေသနီယအာပတ် သင့်၏။ ဆင်တင်းကုပ် စသည်တို့၌ ရပ်၍ ခံယူသော ရဟန်းအားလည်း ဤနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ ဘိက္ခုနီမသည် လမ်းပေါ်၌ ရပ်၍ ပေးလှူရာ၌ ရဟန်းသည် ကျောင်းတိုက်အတွင်း စသည်တို့၌ ရပ်၍ ခံယူသော်လည်း အာပတ် သင့်သည်သာ။ အကြောင်းမူကား "ရွာတွင်းသို့ ဝင်သော" ဟု ဟောတော်မူခြင်းကြောင့် ရွာတွင်း၌ ရပ်၍ လှူဒါန်းသော ဘိက္ခုနီမကို အမှီပြု၍ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အာပတ်ကို သိအပ်၏။ ရဟန်းရပ်သော အရပ်သည် ပဓာနမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် လမ်းမကြီး စသည်တို့၌ ရပ်နေသော ရဟန်းသည် ကျောင်းတိုက်အတွင်း စသည်၌ ရပ်၍ ပေးလှူသော ဘိက္ခုနီမ၏ လက်မှ ခံယူသော်လည်း အာပတ်မသင့်ပေ။

ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣဒံ အာမိသေန အသမ္ဘိန္နံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သမ္ဘိန္နေ ပန ဧကရသေ ပါဋိဒေသနီယမေဝ. ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝ.

"ယာမကာလိက၊ သတ္တာဟကာလိက၊ ယာဝဇီဝိကကို အာဟာရအလို့ငှာ ခံယူလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ မျိုချတိုင်း မျိုချတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏" ဟူသော ဤစကားကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဆွမ်းစသော အာမိသနှင့် မရောစပ်သော ဆေးပစ္စည်း စသည်ကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ဆွမ်းစသော အာမိသနှင့် ရောစပ်ကာ တပေါင်းတည်း အရသာ ဖြစ်နေသော ယာမကာလိက စသည်ကို ခံယူသော ရဟန်းအားကား ပါဋိဒေသနီယအာပတ်ပင် သင့်၏။ "ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယ" ဟူသည် ဘိက္ခုနီမများထံ၌သာ သိမ်ဝင်၍ ရဟန်းမ ဖြစ်သူကို ဆိုလိုသည်။ ဘိက္ခုတို့ထံ၌သာ သိမ်ဝင်၍ ရဟန်းမ ဖြစ်သူ၏ လက်မှ ခံယူရာ၌ကား အကြင်အကြင် ဝတ္ထုအလျောက်သာ အာပတ် သင့်အပ်၏။

၅၅၆. ဒါပေတိ န ဒေတီတိ အညာတိကာ အညေန ကေနစိ ဒါပေတိ တံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတီတိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ အယျ တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, ဧဝံ ဒိန္နံ ‘‘သာဓု ဘဂိနီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာယ ဧဝ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ အညေန ဝါ ကေနစိ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သိက္ခမာနာယ [Pg.158] သာမဏေရိယာတိ ဧတာသံ ဒဒမာနာနံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၅၅၆. "ဒါပေတိ န ဒေတိ" ဟူသည် ဆွေမျိုးမတော်သော ဘိက္ခုနီမသည် အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်ကို ပေးစေအံ့၊ ထိုသို့ ပေးစေအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ခံယူသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ "ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတိ" ဟူသည် မြေ၌ ချထား၍ "အရှင်ဘုရား၊ ဤခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို အရှင်ဘုရားတို့အား လှူပါ၏" ဟု လျှောက်၍ ပေးလှူအံ့၊ ထိုသို့ ပေးလှူအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို "နှမ၊ ကောင်းပြီ" ဟု ဆိုကာ လက်ခံ၍ ထိုဘိက္ခုနီမကိုသော်လည်းကောင်း၊ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်ကိုသော်လည်းကောင်း ပြန်၍ ကပ်စေပြီး သုံးဆောင်အပ်၏။ "သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ" ဟူသည် သိက္ခမာန်နှင့် သာမဏေမတို့ ပေးလှူရာ၌ ခံယူသော် အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ထင်ရှားလှပြီ။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်နှင့်တူသော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ ဖြစ်သည်။

ပဌမပါဋိဒေသနီယံ.

ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၅၈. ဒုတိယေ – အပသက္က တာဝ ဘဂိနီတိအာဒိ အပသာဒေတဗ္ဗာကာရဒဿနံ.

၅၅၈. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - "အပသက္က တာဝ ဘဂိနိ" စသော စကားရပ်သည် ဖဲသွားစေထိုက်ပုံ အခြင်းအရာကို ပြဆိုသော စကား ဖြစ်သည်။

၅၆၁. အတ္တနော ဘတ္တံ ဒါပေတိ န ဒေတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ အတ္တနော ဘတ္တံ ဒေတိ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိယေဝ, ပုရိမသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ. အညေသံ ဘတ္တံ ဒေတိ န ဒါပေတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ ဒါပေယျ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ ဘဝေယျ. ဒေန္တိယာ ပန နေဝ ဣမိနာ န ပုရိမေန အာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၅၆၁. "အတ္တနော ဘတ္တံ ဒါပေတိ န ဒေတိ" ဟူသော ဤအရာ၌ အကယ်၍ မိမိ၏ ဆွမ်းကို ပေးလှူအံ့၊ ထိုသို့ ပေးလှူသော် ဤသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်၊ ရှေ့သိက္ခာပုဒ်ဖြင့်သာ အာပတ် သင့်၏။ "အညေသံ ဘတ္တံ ဒေတိ န ဒါပေတိ" ဟူသော ဤအရာ၌ အကယ်၍ အခြားသူတို့၏ ဆွမ်းကို ပေးစေအံ့၊ ထိုသို့ ပေးစေသော် ဤသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ် သင့်ရာ၏။ အခြားသူတို့၏ ဆွမ်းကို ပေးလှူသော ဘိက္ခုနီမအားကား ဤသိက္ခာပုဒ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရှေ့သိက္ခာပုဒ်ဖြင့်လည်းကောင်း အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပြီ။ ကထိနသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်နှင့်တူသော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယံ.

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. တေိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၅၆၂. တတိယေ – ဥဘတောပသန္နန္တိ ဒွီဟိ ပသန္နံ ဥပါသကေနပိ ဥပါသိကာယပိ. တသ္မိံ ကိရ ကုလေ ဥဘောပိ တေ သောတာပန္နာယေဝ. ဘောဂေန ဟာယတီတိ ဧဒိသဉှိ ကုလံ သစေပိ အသီတိကောဋိဓနံ ဟောတိ, ဘောဂေဟိ ဟာယတိယေဝ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တတ္ထ နေဝ ဥပါသိကာ န ဥပါသကော ဘောဂေ ရက္ခတိ.

၅၆၂. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌- 'ubhatopasanna' ဟူသည်မှာ ဥပါသကာရော ဥပါသိကာမပါ နှစ်ယောက်လုံး ကြည်ညိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအမျိုးအိမ်၌ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးလုံးသည် သောတာပန်များသာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ 'bhogena hāyati' ဟူသည်မှာ- စင်စစ် ဤကဲ့သို့ သဒ္ဓါတရားကောင်းသော အမျိုးသည် ကုဋေရှစ်ဆယ် ကြွယ်ဝသော အမျိုးဖြစ်စေဦးတော့၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ယုတ်လျော့ပျက်စီးရသည်သာ ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ- ထိုအိမ်၌ ဥပါသကာရော ဥပါသိကာမပါ နှစ်ဦးလုံး စည်းစိမ်ဥစ္စာကို မစောင့်ရှောက် (တွန့်တိုခြင်းမရှိဘဲ လှူဒါန်းနေကြ) သောကြောင့်တည်း။

၅၆၉. ဃရတော နီဟရိတွာ ဒေန္တီတိ အာသနသာလံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ အာနေတွာ ဒေန္တိ. သစေပိ အနာဂတေ ဘိက္ခုမှိ ပဌမံယေဝ နီဟရိတွာ ဒွါရေ ဌပေတွာ ပစ္ဆာ သမ္ပတ္တဿ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုံ ပန ဒိသွာ အန္တောဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒိယျမာနံ န ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ[Pg.159]. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၅၆၉. 'gharato nīharitvā denti' ဟူသည်မှာ ရွာတွင်းဆွမ်းစားဇရပ်သို့ဖြစ်စေ၊ ကျောင်းသို့ဖြစ်စေ ဆောင်ယူ၍ လှူဒါန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရဟန်းတော်များ မကြွလာသေးမီကပင် အိမ်မှ ဆွမ်းခဲဖွယ်များကို ထုတ်ယူကာ တံခါးဝ၌ ထားရှိပြီးမှ နောက်မှ ကြွရောက်လာသော ရဟန်းအား လှူဒါန်းလျှင်လည်း အပ်စပ်၏။ သို့ရာတွင် ရဟန်းကို မြင်ပြီးမှသာ အိမ်တွင်းမှ ထုတ်ယူကာ လှူဒါန်းသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ခံယူရန် မအပ်စပ်ဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုသည်။ ကြွင်းသောအရာသည် ရှင်းလင်းလှပေ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သိုးမွေးသိက္ခာပုဒ်ကဲ့သို့ သမုဋ္ဌာန်းရှိ၏။ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

တတိယပါဋိဒေသနီယံ.

တတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၅၇၀. စတုတ္ထေ – အဝရုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ.

၅၇၀. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌- 'avaruddhā honti' ဟူသည်မှာ ဆန့်ကျင်ကြကုန်သည် (ရန်သူဖြစ်ကြသည်) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

၅၇၃. ပဉ္စန္နံ ပဋိသံဝိဒိတန္တိ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယံကိဉ္စိ ပေသေတွာ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဟရိဿာမာတိ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတမ္ပိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝါတိ အတ္ထော. အာရာမံ အာရာမူပစာရံ ဌပေတွာတိ အာရညကသေနာသနာရာမဉ္စ တဿ ဥပစာရဉ္စ ဌပေတွာ; ဥပစာရတော နိက္ခန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဝါ ဂါမံ အာဂတဿ ဝါ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတမ္ပိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ သာသင်္ကံ ဟောတိ သာသင်္ကန္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ကသ္မာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ? အာရာမေ စောရေ ဝသန္တေ အမှာကံ နာရောစေန္တီတိ ဝစနပဋိမောစနတ္ထံ. စောရာ ဝတ္တဗ္ဗာ မနုဿာ ဣဓူပစရန္တီတိ ကသ္မာ ဝတ္တဗ္ဗံ? အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ အမှေ ဂဏှာပေန္တီတိ ဝစနပဋိမောစနတ္ထံ.

၅၇၃. 'pañcannaṃ paṭisaṃvidita' ဟူသည်မှာ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးတို့တွင် တစ်ဦးဦးထံ လူစေလွှတ်၍ 'ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဆောင်ခဲ့ပါမည်' ဟု ကြိုတင်အကြောင်းကြားခြင်းကို ပြုသော်လည်း ကြိုတင်မသိစေအပ်သည်သာ မည်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'ārāmaṃ ārāmūpacāraṃ ṭhapetvā' ဟူသည်မှာ တောကျောင်းအာရာမ်နှင့် ထိုကျောင်း၏ ဥပစာကို ချန်လှပ်၍၊ ဥပစာမှ ထွက်ခွာပြီးသော လမ်းခရီးအကြား၌ ရဟန်းကို မြင်၍ ဖြစ်စေ၊ ရွာသို့ ကြွလာသော ရဟန်းအား ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားသော်လည်း ကြိုတင်မသိစေအပ်သည်သာ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ အကယ်၍ ဘေးရန်ရှိသည်ဖြစ်အံ့၊ ဘေးရန်ရှိသည်ကို ပြောပြအပ်၏ဟူရာ၌ အဘယ်ကြောင့် ပြောပြရသနည်းဟူမူ- 'ကျောင်း၌ ခိုးသူများ ခိုအောင်းနေသည်ကို ငါတို့အား မပြောပြကြ' ဟူ၍ ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်းမှ ကင်းလွတ်စေရန် ပြောပြအပ်၏။ 'ဤနေရာ၌ ခိုးသူများ လှည့်လည်သွားလာနေကြသည်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောဆိုရသနည်းဟူမူ- 'မိမိတို့၏ အလုပ်အကျွေး ဒါယကာများက ငါတို့ကို အဖမ်းခိုင်းကြသည်' ဟူ၍ ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်းမှ ကင်းလွတ်စေရန် ပြောဆိုအပ်၏။

ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတေ တဿာ ပရိဝါရော အာဟရိယျတီတိ ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ‘‘ကိံ သုဒ္ဓယာဂုယာ ဒိန္နာယ ပူဝဘတ္တာဒီနိပိ ဧတိဿာ ယာဂုယာ ပရိဝါရံ ကတွာ ဒဿာမာ’’တိ ဧဝံ ယံ ကိဉ္စိ အာဟရန္တိ, သဗ္ဗံ ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ဟောတိ. ဘတ္တေန ပဋိသံဝိဒိတေတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အသုကံ နာမ ကုလံ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ခါဒနီယာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ သုတွာ အညာနိပိ တေန သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မံ အာဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ပူဝံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ အာဟရန္တိ, ဧတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

'yāguyā paṭisaṃvidite tassā parivāro āhariyyati' ဟူသည်မှာ ယာဂုဖြင့် ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီးလျှင် 'သက်သက်သော ယာဂုကို လှူရုံဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ဤယာဂု၏ အခြံအရံအဖြစ် မုန့်၊ ဆွမ်း စသည်တို့ကိုလည်း လှူဒါန်းကြကုန်အံ့' ဟု ကြံစည်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဆောင်ယူလာခဲ့သော် ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်အားလုံးသည် ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီးသည်သာ မည်၏။ ဆွမ်းဖြင့် ကြိုတင်အကြောင်းကြားခြင်း စသော စကားရပ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 'ထိုမည်သောအမျိုးသည် ကြိုတင်အကြောင်းကြားကာ ခဲဖွယ်စသည်တို့ကို ယူ၍ သွားသတတ်' ဟု ကြားသဖြင့် အခြားသောအမျိုးတို့သည်လည်း ထိုအမျိုးနှင့်အတူ မိမိတို့၏ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ဆောင်ယူလာခဲ့သော် ခံယူရန် အပ်၏။ ယာဂုဖြင့် ကြိုတင်အကြောင်းကြားကာ မုန့်ကိုဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းကိုဖြစ်စေ ဆောင်ယူလာခဲ့သော်လည်း ထိုလှူဖွယ်ကို ခံယူရန် အပ်စပ်သည်ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။

၅၇၅. ဂိလာနဿာတိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတေပိ ဂိလာနဿ အနာပတ္တိ. ပဋိသံဝိဒိတေ ဝါ ဂိလာနဿ ဝါ သေသကန္တိ ဧကဿတ္ထာယ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ အာဟဋံ, တဿ သေသကံ အညဿာပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ဗဟုံ အာဟဋံ ဟောတိ, အညေသမ္ပိ ဒါတုံ ဣစ္ဆန္တိ, ဧတမ္ပိ [Pg.160] ပဋိသံဝိဒိတသေသကမေဝ, သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အထ အဓိကမေဝ ဟောတိ, သန္နိဓိံ မောစေတွာ ဌပိတံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနဿ အာဟဋာဝသေသေပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ပန အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ကတွာ အာဘတံ, တံ ဗဟိအာရာမံ ပေသေတွာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတွာ အာဟရာပေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခူဟိ ဝါ ဂန္တွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယမ္ပိ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တာ ဝါ ဝနစရကာဒယော ဝါ ဝနတော အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ပုရိမနယေနေဝ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထဇာတကန္တိ အာရာမေ ဇာတကမေဝ; မူလခါဒနီယာဒိံ အညေန ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒိန္နံ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သစေ ပန တံ ဂါမံ ဟရိတွာ ပစိတွာ အာဟရန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၅၇၅. 'gilānassa' ဟူသည်မှာ ကြိုတင်အကြောင်းကြားထားခြင်း မရှိသော်လည်း ဂိလာနရဟန်းအား ခဲရစားရာ၌ အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ 'paṭisaṃvidite vā gilānassa vā sesakaṃ' ဟူသည်မှာ ရဟန်းတစ်ပါးအဖို့ ကြိုတင်အကြောင်းကြား၍ ဆောင်ယူလာသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်၏ အကြွင်းအကျန်ကို အခြားရဟန်းတစ်ပါးအားလည်း သုံးဆောင်ရန် အပ်၏။ သို့မဟုတ် ရဟန်းလေးပါး ငါးပါးတို့အတွက် ကြိုတင်အကြောင်းကြားကာ များစွာဆောင်ယူလာခဲ့ရာ၌ အခြားရဟန်းတို့အားလည်း ပေးလှူလိုပါက ထိုအရာသည်လည်း 'ပဋိသံဝိဒိတသေသက' (ကြိုတင်အကြောင်းကြားအပ်သော အကြွင်းအကျန်) မည်သည်သာ ဖြစ်သဖြင့် အလုံးစုံသောရဟန်းတို့အား အပ်စပ်၏။ သို့မဟုတ် ပိုလျှံသည်သာ ဖြစ်ပါမူ သန္နိဓိအာပတ်မှ ကင်းလွတ်အောင် ပြုလုပ်သိမ်းဆည်းထားသော ထိုခဲဖွယ်သည် ဒုတိယမြောက်နေ့၌လည်း သုံးဆောင်ရန် အပ်စပ်၏။ ဂိလာနရဟန်းအတွက် ဆောင်ယူလာသော ခဲဖွယ်၏ အကြွင်းအကျန်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ကြိုတင်အကြောင်းကြားခြင်း မပြုဘဲ ဆောင်ယူလာသော ခဲဖွယ်ကိုမူ အာရာမ်ပြင်ပသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်၍ ကြိုတင်အကြောင်းကြားစေပြီးမှ ဆောင်ယူစေအပ်၏။ သို့မဟုတ် ရဟန်းတို့ကိုယ်တိုင် သွားရောက်၍ လမ်းခရီးအကြား၌ ခံယူအပ်၏။ ကျောင်းအလယ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းသွားလာသူတို့သော်လည်းကောင်း၊ တောလိုက်မုဆိုး စသည်တို့သော်လည်းကောင်း တောမှ ဆောင်ယူလာ၍ လှူဒါန်းသော ခဲဖွယ်ကိုလည်း ရှေးနည်းအတိုင်းပင် ကြိုတင်အကြောင်းကြားစေအပ်၏။ 'tatthajātaka' ဟူသည်မှာ ကျောင်းအာရာမ်အတွင်း၌ ပေါက်ရောက်သော ဥစားမြစ် စသော ခဲဖွယ်များကို အခြားသူတစ်ဦးက အပ်စပ်အောင် ပြုလုပ်၍ လှူဒါန်းလျှင် သုံးဆောင်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်။ သို့ရာတွင် ထိုကျောင်းတွင်းပေါက်သော မြစ်ဥ စသည်ကို ရွာသို့ ယူဆောင်ကာ ချက်ပြုတ်ပြီးမှ ပြန်လည်ယူဆောင်လာခဲ့ပါမူ ခံယူရန် မအပ်စပ်ပေ။ တစ်ဖန် ကြိုတင်အကြောင်းကြားစေအပ်၏။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှားလှပေ၏။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် ကထိန်သိက္ခာပုဒ်ကဲ့သို့ သမုဋ္ဌာန်းရှိ၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယံ.

စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

သမန္တပါသာဒိကာ အမည်ရှိသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌

ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါဋိဒေသနီယအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍ ပြီးဆုံးပြီ။

၇. သေခိယကဏ္ဍံ

၇. သေခိယကဏ္ဍ။

၁. ပရိမဏ္ဍလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁. ပရိမဏ္ဍလဝဂ်အဖွင့်။

ယာနိ [Pg.161] သိက္ခိတသိက္ခေန, သေခိယာနီတိ တာဒိနာ;

ဘာသိတာနိ အယံ ဒါနိ, တေသမ္ပိ ဝဏ္ဏနာက္ကမော.

ကျင့်အပ်ပြီးသော သိက္ခာရှိတော်မူ၍ (လောကဓံတရားတို့ကြောင့်) မတုန်မလှုပ် တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အကြင်သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ယခုအခါ၌ ထိုသေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၏လည်း ဤဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက် အစဉ်သည် ဖြစ်တော့အံ့။

၅၇၆. တတ္ထ ပရိမဏ္ဍလန္တိ သမန္တတော မဏ္ဍလံ. နာဘိမဏ္ဍလံ ဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဥဒ္ဓံ နာဘိမဏ္ဍလံ အဓော ဇာဏုမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ဇာဏုမဏ္ဍလဿ ဟေဋ္ဌာ ဇင်္ဃဋ္ဌိကတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ နိဝါသနံ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတဗ္ဗံ, တတော ပရံ ဩတာရေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ နိသိန္နဿ ဇာဏုမဏ္ဍလတော ဟေဋ္ဌာ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ; ဧဝံ နိဝါသေန္တဿ ပန နိဝါသနံ ပမာဏိကံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ ပမာဏံ – ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကံ, တိရိယံ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထံ. တာဒိသဿ ပန အလာဘေ တိရိယံ ဒွိဟတ္ထပမာဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဇာဏုမဏ္ဍလပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ, နာဘိမဏ္ဍလံ ပန စီဝရေနာပိ သက္ကာ ပဋိစ္ဆာဒေတုန္တိ. တတ္ထ ဧကပဋ္ဋစီဝရံ ဧဝံ နိဝတ္ထမ္ပိ နိဝတ္ထဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ဒုပဋ္ဋံ ပန တိဋ္ဌတိ.

၅၇၆. ထိုသေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏- 'parimaṇḍala' ဟူသည် ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဝန်းဝိုင်းစွာ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍalaṃ' ဟူသည်မှာ အထက်၌ ချက်ဝန်းကိုလည်းကောင်း၊ အောက်၌ ဒူးဝန်းကိုလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းလျက်၊ ဒူးဝန်း၏အောက် မြင်းခေါင်းရိုးမှစ၍ လက်ရှစ်သစ်ခန့် သင်းပိုင်ကို အောက်သို့ချ၍ ဝတ်ရမည်။ ထိုထက်လွန်၍ အောက်သို့ချ၍ ဝတ်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏ဟု ဆိုအပ်ပြီ။ ထိုင်နေသောအခါ၌ ဒူးဝန်း၏အောက် လက်လေးသစ်ခန့် အရပ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်ဖြစ်အောင် ဝတ်ရမည်ဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုသည်။ ဤသို့ လက်ရှစ်သစ်ချ၍ ဝတ်သောရဟန်း၏ သင်းပိုင်သည် သတ်မှတ်ထားသော ပမာဏနှင့် ညီညွတ်သော သင်းပိုင် ဖြစ်သင့်၏။ ထိုသင်းပိုင်၏ ပမာဏမှာ အလျားအားဖြင့် လက်ဆုပ်နှင့်တကွ ငါးတောင် (ငါးတောင်နှင့် တစ်ဆုပ်)၊ အနံအားဖြင့် နှစ်တောင့်ထွာ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော သင်းပိုင်ကို မရပါက ဒူးဝန်းကို ဖုံးအုပ်နိုင်ရန်အတွက် အနံနှစ်တောင်မျှရှိသော သင်းပိုင်သည်လည်း သင့်တော်၏။ ချက်ဝန်းကိုမူ သင်္ကန်း (ဧကသီ) ဖြင့်လည်း ဖုံးအုပ်နိုင်သည်။ ထိုသင်္ကန်းတို့တွင် တစ်ထပ်တည်းသော သင်းပိုင်သည် ဤဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့် ဝတ်သော်လည်း ဝတ်အပ်သောနေရာ၌ မြဲမြံစွာ မတည်တတ်။ နှစ်ထပ်သင်္ကန်းမူကား ဝတ်သည့်နေရာ၌ မြဲမြံစွာ တည်၏။

ဩလမ္ဗေန္တော နိဝါသေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေန္တဿေဝ ဒုက္ကဋံ, ယေ ပနညေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဂိဟိနိဝတ္ထံ နိဝါသေန္တိ ဟတ္ထိသောဏ္ဍကံ မစ္ဆဝါလကံ စတုက္ကဏ္ဏကံ တာလဝဏ္ဋကံ သတဝလိကံ နိဝါသေန္တီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၈၀) နယေန ခန္ဓကေ နိဝါသနဒေါသာ ဝုတ္တာ, တထာ နိဝါသေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ. တေ သဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ န ဟောန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

'olambento nivāseti āpatti dukkaṭassa' ဟူသော ဤပါဌ်၌ အဆုံးအဖြတ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏- ရှေ့နောက် တွဲလျားကျစေ၍ ဝတ်သော ရဟန်းအားသာ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည် မဟုတ်။ စင်စစ်မူကား- 'ထိုအချိန်၌ ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် လူတို့ကဲ့သို့ ဝတ်ကြကုန်၏၊ ဆင်နှာမောင်းသဏ္ဌာန် တွဲလျားချ၍လည်းကောင်း၊ ငါးမြီးသဏ္ဌာန် တွဲလျားချ၍လည်းကောင်း၊ လေးထောင့်စွန်းချ၍လည်းကောင်း၊ ထန်းရွက်ယပ်သဏ္ဌာန်ချ၍လည်းကောင်း၊ အတွန့်များစွာပြု၍လည်းကောင်း ဝတ်ကြကုန်၏' ဟူ၍ အစရှိသောနည်းဖြင့် ခန္ဓကဝတ်၌ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော အပြစ်ရှိသော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ဝတ်ဆင်သော ရဟန်းအားလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုအပြစ်အားလုံးတို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း (ချက်ဝန်းနှင့် ဒူးဝန်းကို ဖုံးလွှမ်းလျက်) ဝန်းဝိုင်းစွာ ဝတ်သော ရဟန်း၌ မဖြစ်ကုန်။ ဤကား ဤနေရာ၌ အကျဉ်းချုပ်မျှတည်း။ အကျယ်ကိုမူ ထိုစူဠဝါခန္ဓက၌ပင် ထင်ရှားပေလတံ့။

အသဉ္စိစ္စာတိ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေဿာမီတိ ဧဝံ အသဉ္စိစ္စ; အထ ခေါ ပရိမဏ္ဍလံယေဝ နိဝါသေဿာမီတိ ဝိရဇ္ဈိတွာ အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ. အဿတိယာတိ အညဝိဟိတဿာပိ တထာ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထ နိဝါသနဝတ္တံ အဇာနန္တဿ မောက္ခော နတ္ထိ. နိဝါသနဝတ္တဉှိ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, တဿ အနုဂ္ဂဟဏမေဝဿ အနာဒရိယံ. တံ ပန သဉ္စိစ္စ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဥဂ္ဂဟိတဝတ္တောပိ ယော အာရုဠှဘာဝံ ဝါ ဩရုဠှဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ, တဿ [Pg.162] အနာပတ္တိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတုံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယော ပန သုက္ခဇင်္ဃော ဝါ မဟာပိဏ္ဍိကမံသော ဝါ ဟောတိ, တဿ သာရုပ္ပတ္ထာယ ဇာဏုမဏ္ဍလတော အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကမ္ပိ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

အသဉ္စိစ္စ ဟူသည်မှာ 'ရှေ့သို့သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့သော်လည်းကောင်း တွဲလျားကျစေ၍ ဝတ်ဆင်အံ့' ဟု သညာနှင့်တကွ စေတနာဖြင့် မရည်ရွယ်ဘဲ၊ စင်စစ်သော်ကား 'ဝန်းဝိုင်းစွာသာ ဝတ်ဆင်အံ့' ဟု နှလုံးသွင်းလျက် ချွတ်ချော်ကာ မဝန်းမဝိုင်းဘဲ ဝတ်ဆင်မိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပါ။ အဿတိယာ ဟူသည်မှာ အခြားအာရုံ၌ စိတ်ရောက်နေသဖြင့် ထိုသို့ မဝန်းမဝိုင်းဘဲ ဝတ်ဆင်မိသော ရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်ပါ။ အဇာနန္တဿ ဟူသော ပုဒ်၌ အဆုံးအဖြတ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ သင်းပိုင်ဝတ်ခြင်း ကျင့်ဝတ်ကို မသိသော ရဟန်းအား အာပတ်မှ လွတ်မြောက်ခွင့် မရှိပေ။ စင်စစ်သော်ကား သင်းပိုင်ဝတ်ခြင်း ကျင့်ဝတ်ကို ကောင်းစွာ (သို့မဟုတ် လေးလေးစားစား) သင်ယူရမည် ဖြစ်၏။ ထိုဝတ်ကို မသင်ယူခြင်းသည်ပင် ထိုရဟန်း၏ မလေးစားခြင်း (အနာဒရိယ) ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း ထိုမလေးစားခြင်းသည် သညာနှင့်တကွ မသင်ယူလိုသော စေတနာဖြင့် မသင်ယူသော ရဟန်းအတွက်သာ သင့်မြတ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်းပိုင်ဝတ်နည်းကို သင်ယူပြီး ဖြစ်သော်လည်း အထက်သို့ တက်နေသည်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ အောက်သို့ သက်နေသည်ကိုသော်လည်းကောင်း မသိဘဲ ဝတ်ဆင်မိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပါ။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူ 'ဝန်းဝိုင်းစွာ ဝတ်ဆင်နည်းကို မသိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပါ' ဟု ဆိုအပ်၏။ ခြေသလုံး ခြောက်ကပ်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် ခြေသလုံးကြွက်သား အလွန်ကြီးသော ရဟန်းသည် လျောက်ပတ်တင့်တယ်စေရန် ပုဆစ်ဒူးဝန်းမှ ရှစ်သစ်ထက်လွန်၍ အောက်သို့ ချလျက် ဝတ်ဆင်အပ်၏။

ဂိလာနဿာတိ ဇင်္ဃာယ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဝဏော ဟောတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ဩတာရေတွာ ဝါ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ဝါဠမိဂါ ဝါ စောရာ ဝါ အနုဗန္ဓန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ဂိလာနဿ ဟူသည်မှာ ခြေသလုံး၌သော်လည်းကောင်း၊ ခြေဖဝါး၌သော်လည်းကောင်း အနာရှိသော ရဟန်းသည် အထက်သို့မြှောက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အောက်သို့ချ၍သော်လည်းကောင်း ဝတ်ဆင်အပ်၏။ အာပဒါသု ဟူသည်မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ သို့မဟုတ် ဓားပြများ လိုက်လံနှောင့်ယှက်ခြင်း စသည့် ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ထက်ဝန်းကျင် မညီမညာ (မဝန်းမဝိုင်း) ဝတ်ဆင်မိသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပါ။ ဤအရာ၌ ကျန်ရှိသောစကားလုံးများသည် အနက်ထင်ရှားလှ၏။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ဖုဿဒေဝတ္ထေရော ‘‘အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တိဝေဒန’’န္တိ အာဟ. ဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘လောကဝဇ္ဇံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ အာဟ.

ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း (ကิရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ) ဖြစ်၏။ ဖုဿဒေဝမထေရ်က 'အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ တိဝေဒနာ' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ဥပတိဿမထေရ်ကမူ 'မရိုသေသမှုကို အမှီပြု၍' ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် 'လောကဝဇ္ဇ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

၅၇၇. ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဂိဟိပါရုတံ ပါရုပန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တံ အနေကပ္ပကာရံ ဂိဟိပါရုပနံ အပါရုပိတွာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပါရုပနဝတ္တံ ပူရေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ. ဣမာနိ စ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ အဝိသေသေန ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ ဝိဟာရေပိ အန္တရဃရေပိ ပရိမဏ္ဍလမေဝ နိဝါသေတဗ္ဗဉ္စ ပါရုပိတဗ္ဗဉ္စာတိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ သဒ္ဓိံ ထေရဝါဒေန.

၅၇၇. ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ ဟူသည်မှာ 'ထိုအခါ၌ ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် လူတို့ကဲ့သို့ ခြုံရုံကြကုန်၏' ဟု ဟောတော်မူအပ်သော များပြားလှစွာသော လူတို့၏ခြုံနည်းကို မခြုံမူ၍ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော နည်းအတိုင်းသာလျှင် သင်္ကန်း၏အနားနှစ်ဖက်ကို အညီအမျှပြုလျက် ခြုံခြင်းကျင့်ဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်သောရဟန်းသည် ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းစွာ (ညီညီညွတ်ညွတ်) ခြုံရုံအပ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါးကို အထူးမပြုဘဲ ယေဘုယျအားဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် ကျောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ရွာတွင်း၌သော်လည်းကောင်း ဝန်းဝိုင်းစွာသာလျှင် ဝတ်ဆင်အပ်၊ ခြုံရုံအပ်၏ဟု မှတ်အပ်၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့ကို ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော နည်းအတိုင်း ထေရဝါဒနှင့်တကွ သိအပ်ကုန်၏။

၅၇၈. ကာယံ ဝိဝရိတွာတိ ဇတ္တုမ္ပိ ဥရမ္ပိ ဝိဝရိတွာ. သုပ္ပဋိစ္ဆန္နေနာတိ န သသီသံ ပါရုတေန; အထ ခေါ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ အနုဝါတန္တေန ဂီဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပဋိသံဟရိတွာ ယာဝ မဏိဗန္ဓံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အန္တရဃရေ ဂန္တဗ္ဗံ. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ဂလဝါဋကတော ပဋ္ဌာယ သီသံ မဏိဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍိကမံသတော စ ပဋ္ဌာယ ပါဒေ ဝိဝရိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

၅၇၈. ကာယံ ဝိဝရိတွာ ဟူသည်မှာ ပခုံးစွန်းကိုလည်းကောင်း၊ ရင်ညွန့်ကိုလည်းကောင်း ဖွင့်ဟ၍ (မသွားရာ)။ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နေန ဟူသည်မှာ ဦးခေါင်းနှင့်တကွသော ကိုယ်ကို ခြုံရုံ၍ သွားရမည်မဟုတ်ဘဲ အနားပတ်သီး (သင်္ကန်းသီး) ကို စွပ်၍၊ အလျားအနားပတ်စွန်းဖြင့် လည်ပင်းကို ဖုံးအုပ်ကာ၊ သင်္ကန်းအနားနှစ်ဖက်ကို ညီမျှစေလျက်၊ ခေါက်လိမ်၍ လက်ကောက်ဝတ်တိုင်အောင် ဖုံးအုပ်ကာ ရွာတွင်းသို့ သွားအပ်၏။ ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌မူ လည်ချိုင့်မှစ၍ ဦးခေါင်းကိုလည်းကောင်း၊ လက်ကောက်ဝတ်မှစ၍ လက်ပြင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ခြေသလုံးကြွက်သားမှစ၍ ခြေတို့ကိုလည်းကောင်း ဖွင့်ဟလျက် ထိုင်အပ်၏။

၅၇၉. ဝါသူပဂတဿာတိ ဝါသတ္ထာယ ဥပဂတဿ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ကာယံ ဝိဝရိတွာပိ နိသီဒတော အနာပတ္တိ.

၅၇၉. ဝါသူပဂတဿ ဟူသည်မှာ နေထိုင်ရန် ကပ်ရောက်နေထိုင်သော ရဟန်းအား ညဉ့်အခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ နေ့အခါ၌သော်လည်းကောင်း ကိုယ်ကို ဖွင့်ဟလျက် ထိုင်နေသော်လည်း အာပတ်မသင့်ပါ။

၅၈၀. သုသံဝုတောတိ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ အကီဠာပေန္တော; သုဝိနီတောတိ အတ္ထော.

၅၈၀. သုသံဝုတော ဟူသည်မှာ လက်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ခြေကိုသော်လည်းကောင်း မဆော့ကစားစေဘဲ ကောင်းစွာ ဆုံးမအပ်သော (ထိန်းသိမ်းစောင့်စည်းသော) ရဟန်း ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

၅၈၂. ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ [Pg.163] ဟေဋ္ဌာ ခိတ္တစက္ခု ဟုတွာ. ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနောတိ ယုဂယုတ္တကော ဟိ ဒန္တော အာဇာနေယျော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ, ပုရတော စတုဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဘူမိဘာဂံ; ဣမိနာပိ ဧတ္တကံ ပေက္ခန္တေန ဂန္တဗ္ဗံ. ယော အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ တဟံ တဟံ ဩလောကေန္တောတိ ယော တံတံဒိသာဘာဂံ ပါသာဒံ ကူဋာဂါရံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဧကသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ဟတ္ထိအဿာဒိပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိသီဒန္တေနာပိ ဩက္ခိတ္တစက္ခုနာဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

၅၈၂. ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဟူသည်မှာ အောက်သို့ချထားသော မျက်လွှာရှိသူ ဖြစ်လျက်ဟူ၏။ ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနော ဟူသော ပုဒ်၌ လျှို့ဝှက်သောအနက်ကို ထုတ်ဆောင်ပြရသော်—ထမ်းပိုး၌ ကပ်ယှဉ်အပ်သော ဆုံးမပြီးသော အာဇာနည်မြင်းသည် ထမ်းပိုးတစ်ပြန်မျှအရပ် (ရှေ့သို့ လေးတောင်ခန့်ပမာဏရှိသော မြေပြင်) ကို ကြည့်သကဲ့သို့၊ ဤရဟန်းသည်လည်း ထိုမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော လေးတောင်ခန့်မျှအရပ်ကို ကြည့်လျက် သွားအပ်၏။ 'မရိုသေခြင်းကို အမှီပြု၍ ဟိုဟိုသည်သည် ကြည့်လျက် သွားသောသူ' ဟူသည်မှာ ထိုထိုအရပ်မျက်နှာ၊ ပြာသာဒ်၊ အထွတ်တပ်သော အိမ် (စူလစ်မွန်းချွန်အိမ်) သို့မဟုတ် လမ်းခရီးကို ကြည့်ရှုလျက် သွားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့သော်လည်း တစ်နေရာ၌ ရပ်လျက် ဆင်၊ မြင်း စသော ဘေးရန် မရှိသည်ကိုမူ ကြည့်ရှုအပ်၏။ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည်လည်း အောက်သို့ ချထားသော မျက်လွှာရှိသည်ဖြစ်၍သာ ထိုင်အပ်၏။

၅၈၄. ဥက္ခိတ္တကာယာတိ ဥက္ခေပေန; ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ ဥက္ခိတ္တစီဝရော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အန္တောဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ န ဧဝံ ဂန္တဗ္ဗံ. နိသိန္နကာလေ ပန ဓမကရဏံ နီဟရန္တေနာပိ စီဝရံ အနုက္ခိပိတွာဝ နီဟရိတဗ္ဗန္တိ.

၅၈၄. ဥက္ခိတ္တကာယာ ဟူသည်မှာ သင်္ကန်းကို မြှောက်ပင့်ခြင်းအားဖြင့် ဟု ဆိုလို၏။ ဤသဒ္ဒါသည် ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏအနက်၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ်ရှိပြီး တစ်ဖက် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်လုံး၌ သင်္ကန်းကို ပင့်မြှောက်ထားသော ရဟန်းဖြစ်ခြင်း ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အတွင်းတံခါးခုံမှစ၍ ဤသို့ သင်္ကန်းကို မြှောက်ပင့်လျက် မသွားရာ။ သို့သော် ထိုင်နေစဉ်အတွင်း ရေစစ် (ဓမကရိုဏ်) ကို ထုတ်ယူသောအခါ၌မူ သင်္ကန်းကို မပင့်မြှောက်ဘဲသာ ထုတ်ယူအပ်၏။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

ပထမဝဂ် ပြီး၏။

၂. ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂. ဥဇ္ဈဂ္ဃိကဝဂ် အဖွင့်။

၅၈၆. ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာယာတိ မဟာဟသိတံ ဟသန္တော. ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ကရဏဝစနံ.

၅၈၆. ဥဇ္ဈဂ္ဃိကာယ ဟူသည်မှာ အလွန်ကျယ်လောင်စွာ ရယ်မောခြင်း ဖြစ်၏။ ဤပုဒ်၌လည်း ရှေ့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ကရိုဏ်းဝိဘတ် ဖြစ်၏။

၅၈၈. အပ္ပသဒ္ဒေါ အန္တရဃရေတိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတိ? ဒွါဒသဟတ္ထေ ဂေဟေ အာဒိမှိ သံဃတ္ထေရော, မဇ္ဈေ ဒုတိယတ္ထေရော, အန္တေ တတိယတ္ထေရောတိ ဧဝံ နိသိန္နေသု သံဃတ္ထေရော ဒုတိယေန သဒ္ဓိံ မန္တေတိ, ဒုတိယတ္ထေရော တဿ သဒ္ဒဉ္စေဝ သုဏာတိ, ကထဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ. တတိယတ္ထေရော ပန သဒ္ဒမေဝ သုဏာတိ, ကထံ န ဝဝတ္ထပေတိ. ဧတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတိ. သစေ ပန တတိယတ္ထေရော ကထံ ဝဝတ္ထပေတိ, မဟာသဒ္ဒေါ နာမ ဟောတိ.

၅၈၈. 'ရွာတွင်း၌ တိုးသော အသံရှိသူ ဖြစ်ရမည်' ဟူသော အရာ၌ အဘယ်မျှအတိုင်းအရှည် ပြောဆိုခြင်းဖြင့် တိုးသော အသံရှိသူ ဖြစ်သနည်း။ တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်ရှိသော အိမ်၌ အဦးဆုံးတွင် သံဃာ့ထေရ် (အကြီးဆုံးမထေရ်)၊ အလယ်၌ ဒုတိယမထေရ်၊ အစွန်း၌ တတိယမထေရ် ဤသို့ ထိုင်နေကြရာတွင် သံဃာ့ထေရ်သည် ဒုတိယမထေရ်နှင့် တိုင်ပင်ပြောဆိုရာ ဒုတိယမထေရ်သည် ထိုသံဃာ့ထေရ်၏ အသံကိုလည်း ကြားရ၍ စကားလုံးကိုလည်း ပိုင်းခြားမှတ်သားနိုင်၏။ တတိယမထေရ်မူကား အသံကိုသာ ကြားရပြီး စကားလုံးကို မပိုင်းခြား မမှတ်သားနိုင်ပေ။ ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းကို တိုးသောအသံရှိသူ (အပ္ပသဒ္ဒ) မည်၏။ အကယ်၍ တတိယမထေရ်သည် စကားလုံးကိုပါ ပိုင်းခြားမှတ်သားနိုင်ပါက ကျယ်သောအသံရှိသူ (မဟာသဒ္ဒ) မည်၏။

၅၉၀. ကာယံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ကတွာ ဥဇုကေန ကာယေန သမေန ဣရိယာပထေန ဂန္တဗ္ဗဉ္စေဝ နိသီဒိတဗ္ဗဉ္စ.

၅၉၀. ကာယံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဟူသည်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာကို မတုန်လှုပ်စေဘဲ ဖြောင့်မတ်ငြိမ်သက်သော ဣရိယာပုတ်ဖြင့် သွားလည်း သွားအပ်၏၊ ထိုင်လည်း ထိုင်အပ်၏။

၅၉၂. ဗာဟုံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ကတွာ.

၅၉၂. ဗာဟုံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဟူသည်မှာ လက်မောင်းကို မတုန်လှုပ်စေဘဲ သွားလည်းသွားအပ်၊ ထိုင်လည်းထိုင်အပ်၏။

၅၉၄. သီသံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ဥဇုံ ဌပယိတွာ.

၅၉၄. သီသံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဟူသည်မှာ ဦးခေါင်းကို မတုန်လှုပ်စေဘဲ ဖြောင့်မတ်စွာ ထားလျက် သွားလည်းသွားအပ်၊ ထိုင်လည်းထိုင်အပ်၏။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

ဒုတိယဝဂ် ပြီး၏။

၃. ခမ္ဘကတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃. ခမ္ဘကတဝဂ် အဖွင့်။

၅၉၆-၈. ခမ္ဘကတော [Pg.164] နာမ ကဋိယံ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ ကတခမ္ဘော. ဩဂုဏ္ဌိတောတိ သသီသံ ပါရုတော.

၅၉၆-၈. ခမ္ဘကတ မည်သည်မှာ ခါး၌ လက်ကိုတင်၍ ခါးထောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဩဂုဏ္ဌိတော ဟူသည်မှာ ဦးခေါင်းနှင့်တကွသော ကိုယ်ကို ခြုံရုံထားခြင်း ဖြစ်၏။

၆၀၀. ဥက္ကုဋိကာယာတိ ဧတ္ထ ဥက္ကုဋိကာ ဝုစ္စတိ ပဏှိယော ဥက္ခိပိတွာ အဂ္ဂပါဒေဟိ ဝါ, အဂ္ဂပါဒေ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ပဏှီဟိယေဝ ဝါ ဘူမိံ ဖုသန္တဿ ဂမနံ. ကရဏဝစနံ ပနေတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ.

၆၀၀. ဥက္ကုဋိကာယ ဟူသော ပုဒ်၌ ဥက္ကုဋိကာ ဟူသည်မှာ ဖနောင့်တို့ကို မြှောက်၍ ခြေဖျားတို့ဖြင့်သာသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ခြေဖျားတို့ကို မြှောက်၍ ဖနောင့်တို့ဖြင့်သာသော်လည်းကောင်း မြေသို့ ထိလျက် သွားခြင်းကို ဆိုအပ်၏။ ဤနေရာ၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ်သည် ဆိုအပ်ပြီးသော လက္ခဏာရှိသည်သာ ဖြစ်၏။

၆၀၁. ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယာတိ ဧတ္ထ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာပိ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာ ဧဝ.

၆၀၁. ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယ ဟူသော ပုဒ်၌ အာယောဂပတ် (ကြိုးကွင်း) ဖွဲ့ခြင်းသည်လည်း ဒုဿပလ္လတ္ထိကာ (အဝတ်ဖြင့် ဒူးကို ပတ်ဖွဲ့ခြင်း) ပင် ဖြစ်၏။

၆၀၂. သက္ကစ္စန္တိ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

၆၀၂. သက္ကစ္စံ ဟူသည်မှာ သတိကို ဖြစ်စေ၍ (ရိုရိုသေသေ) ဟူ၏။

၆၀၃. အာကိရန္တေပီတိ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တေပိ. ပတ္တသညီတိ ပတ္တေ သညံ ကတွာ.

၆၀၃. အာကိရန္တေပိ ဟူသည်မှာ ဆွမ်းကို လောင်းလှူနေစဉ်၌လည်းကောင်း ဟူ၏။ ပတ္တသညီ ဟူသည်မှာ သပိတ်၌ အာရုံစိုက်၍ (သပိတ်၌ အမှတ်အသားပြု၍) ဟူ၏။

၆၀၄. သမသူပကော နာမ ယတ္ထ ဘတ္တဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏော သူပေါ ဟောတိ. မုဂ္ဂသူပေါ မာသသူပေါတိ ဧတ္ထ ကုလတ္ထာဒီဟိ ကတသူပါပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိယေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ရသရသေတိ ဧတ္ထ ဌပေတွာ ဒွေ သူပေ အဝသေသာနိ ဩလောဏီသာကသူပေယျမစ္ဆရသမံသရသာဒီနိ ရသရသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တံ ရသရသံ ဗဟုမ္ပိ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ.

၆၀၄. သမသူပက မည်သည်မှာ ထမင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံ ပမာဏရှိသော ပဲဟင်းရှိသော ဆွမ်းကို ဆို၏။ မုဂ္ဂသူပ (ပဲနောက်ဟင်း)၊ မာသသူပ (ပဲတီစိမ်းဟင်း) ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပဲပိစပ် စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ပဲဟင်းတို့သည်လည်း အကျုံးဝင်သည်သာတည်းဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ ရသရသ ဟူသော ပုဒ်၌ ထိုပဲဟင်းနှစ်မျိုးကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော ဆားဟင်း၊ ဟင်းရွက်ဟင်း၊ ငါးဟင်းရည်၊ အသားဟင်းရည် စသော အရသာရှိသော ဟင်းလျာရည်တို့ကို ရသရသ ဟု သိအပ်၏။ ထိုဟင်းရည်တို့ကို အလွန်အကျွံ (များစွာ) ယူငြားသော်လည်း အာပတ်မသင့်ပါ။

၆၀၅. သမတိတ္တိကန္တိ သမပုဏ္ဏံ သမဘရိတံ. ထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ထူပီကတော နာမ ပတ္တဿ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခံ အတိက္ကမိတွာ ကတော; ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော ရစိတော ပူရိတောတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကတံ အဂဟေတွာ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခါသမပ္ပမာဏော ဂဟေတဗ္ဗော.

၆၀၅. သမတိတ္တိကံ ဟူသည်မှာ အညီအမျှ ပြည့်သော၊ အညီအမျှ ဖြည့်ထားသော ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ' ဟူသော ပါဌ်၌ ထူပီကတ မည်သည်မှာ သပိတ်၏ အတွင်းနှုတ်ခမ်းရစ်အရေးကို ကျော်လွန်၍ ပြုအပ်သော (သပိတ်၌ ထည့်အပ်၊ စီထားအပ်၊ ပြည့်စေအပ်သော) ဆွမ်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ မိုမောက်အောင် ပြုအပ်သော ဆွမ်းကို မခံယူဘဲ အတွင်းနှုတ်ခမ်းရစ်အရေးနှင့် ညီမျှသော ပမာဏရှိသော ဆွမ်းကိုသာ ခံယူအပ်၏။

တတ္ထ ထူပီကတံ နာမ ‘‘ပဉ္စဟိ ဘောဇနေဟိ ကတ’’န္တိ အဘယတ္ထေရော အာဟ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပန ‘‘ပိဏ္ဍပါတော နာမ ယာဂုပိ ဘတ္တမ္ပိ ခါဒနီယမ္ပိ စုဏ္ဏပိဏ္ဍောပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ ဒသိကသုတ္တမ္ပီ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ ဝတွာ ဒသိကသုတ္တမ္ပိ ထူပီကတံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ. တေသံ ဝါဒံ သုတွာ ဘိက္ခူ ရောဟဏံ ဂန္တွာ စူဠသုမနတ္ထေရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ ထူပီကတပိဏ္ဍပါတော ကေန ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ? တေသဉ္စ ထေရာနံ ဝါဒံ အာရောစေသုံ. ထေရော သုတွာ အာဟ [Pg.165] – ‘‘အဟော, စူဠနာဂေါ သာသနတော ဘဋ္ဌော, အဟံ ဧတဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝိနယံ ဝါစေန္တော န ကဒါစိ ဧဝံ အဝစံ, အယံ ကုတော လဘိတွာ ဧဝံ ဝဒသီ’’တိ. ဘိက္ခူ ထေရံ ယာစိံသု – ‘‘ကထေထ ဒါနိ, ဘန္တေ, ကေန ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ? ‘‘ယာဝကာလိကေနာဝုသော’’တိ ထေရော အာဟ. တသ္မာ ယံကိဉ္စိ ယာဂုဘတ္တံ ဝါ ဖလာဖလံ ဝါ အာမိသဇာတိကံ သမတိတ္တိကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ အဓိဋ္ဌာနုပဂေန ပတ္တေန, ဣတရေန ပန ထူပီကတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယာမကာလိကသတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကာနိ ပန အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တေပိ ထူပီကတာနိ ဝဋ္ဋန္တိ. ဒွီသု ပတ္တေသု ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ ပူရေတွာ ဝိဟာရံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ. ယံ ပတ္တေ ပက္ခိပိယမာနံ ပူဝဥစ္ဆုခဏ္ဍဖလာဖလာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတိ, တံ ထူပီကတံ နာမ န ဟောတိ. ပူဝဝဋံသကံ ဌပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တိ, ထူပီကတမေဝ ဟောတိ. ပုပ္ဖဝဋံသကတက္ကောလကဋုကဖလာဒိဝဋံသကေ ပန ဌပေတွာ ဒိန္နံ ထူပီကတံ န ဟောတိ. ဘတ္တဿ ဥပရိ ထာလကံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ ဌပေတွာ ပူရေတွာ ဂဏှာတိ, ထူပီကတံ နာမ န ဟောတိ. ကုရုန္ဒိယမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ထာလကေ ဝါ ပဏ္ဏေ ဝါ ပက္ခိပိတွာ တံ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ဒေန္တိ, ပါဋေက္ကဘာဇနံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

ထို (ထူပီကတ) ဟူသော စကား၌ ထူပီကတ မည်သည်မှာ 'ဘောဇဉ်ငါးပါးတို့ဖြင့် ပြုအပ်သော ဆွမ်းဖြစ်သည်' ဟု အဘယမထေရ်က ဆိုသည်။ တိပိဋကစူဠနာဂမထေရ်ကမူ 'ယာဂုသည်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းသည်လည်းကောင်း၊ ခဲဖွယ်သည်လည်းကောင်း၊ ဆပ်ပြာမှုန့် ဆပ်ပြာခဲသည်လည်းကောင်း၊ ဒန်ပူသည်လည်းကောင်း၊ အမြိတ်အဆာဖြစ်သော ချည်မျှင်သည်လည်းကောင်း ပိဏ္ဍပါတ်မည်၏' ဟူသော ပါဠိတော်ကို ကိုးကား၍ အမြိတ်အဆာဖြစ်သော ချည်မျှင်ကိုပင် ထူပကဲ့သို့ ပြုအပ်လျှင် (မိုမောက်အောင် ပြုအပ်လျှင်) ခံယူခြင်းငှာ မအပ်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမထေရ်နှစ်ပါးတို့၏ အယူဝါဒကို ကြားသိရသဖြင့် ရဟန်းတို့သည် ရောဟဏဇနပုဒ်သို့ သွားရောက်ကာ စူဠသုမနမထေရ်အား 'အရှင်ဘုရား၊ ထူပကဲ့သို့ မိုမောက်အောင် ပြုအပ်သော ဆွမ်းကို အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်ပါသနည်း' ဟု မေးလျှောက်ကြပြီး ထိုမထေရ်နှစ်ပါးတို့၏ အယူဝါဒကိုလည်း လျှောက်ထားကြသည်။ စူဠသုမနမထေရ်သည် ကြားသိရလျှင် 'အံ့ဖွယ်ရှိပေစွ၊ စူဠနာဂသည် သာသနာတော်မှ လျှောလေပြီ။ ငါသည် ဤစူဠနာဂအား ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဝိနည်းတော်ကို သင်ကြားပို့ချစဉ်က တစ်ရံတစ်ဆစ်မျှ ဤသို့ မပြောဖူးချေ။ ဤစူဠနာဂသည် အဘယ်ဆရာ့ထံမှ ရရှိ၍ ဤသို့ ပြောပါလိမ့်မည်နည်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့သည် 'အရှင်ဘုရား၊ ယခုအခါ၌ မိန့်တော်မူပါဦး၊ အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်ပါသနည်း' ဟု ထပ်မံတောင်းပန် လျှောက်ထားကြရာ မထေရ်မြတ်က 'ငါ့ရှင်တို့၊ ယာဝကာလိကဝတ္ထုဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သည်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် အမှတ်မရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော ယာဂု၊ ဆွမ်း သို့မဟုတ် သစ်သီးကြီး သစ်သီးငယ် စသော အာမိသသဘောရှိသော ဝတ္ထုကို သပိတ်အတွင်း အနားရစ်နှင့် အညီအမျှသာ ခံယူအပ်၏။ ထိုယာဝကာလိကဝတ္ထုကိုလည်း အဓိဋ္ဌာန်လောက်သော သပိတ်ဖြင့်သာ ခံယူအပ်၏။ ထိုမှတစ်ပါးသော သပိတ်ဖြင့်မူ ထူပကဲ့သို့ မိုမောက်အောင် ပြုအပ်သော ယာဝကာလိကဝတ္ထုကိုလည်း ခံယူခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ယာမကာလိက၊ သတ္တာဟကာလိက၊ ယာဝဇီဝိက ဝတ္ထုတို့သည်မူကား အဓိဋ္ဌာန်လောက်သော သပိတ်၌ပင် ထူပကဲ့သို့ မိုမောက်အောင် ပြုထားသော်လည်း အပ်စပ်ကုန်၏။ သပိတ်နှစ်လုံးတို့တွင် ဆွမ်းကို ခံယူ၍ တစ်လုံး၌ အပြည့်ထည့်ကာ ကျောင်းသို့ ပို့ခြင်းငှာ အပ်၏ ဟု မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ သပိတ်၌ ထည့်အပ်စဉ်တွင် မုန့်၊ ကြံပိုင်း၊ သစ်သီးကြီး သစ်သီးငယ် စသည်တို့သည် အောက်သို့ လျှောကျသွားပါက ထိုဝတ္ထုသည် ထူပီကတ မည်သည်မဖြစ်။ သပိတ်ပေါ်တွင် ဦးဆောက်ပန်းနှင့်တူသော မုန့်ကို တင်ထား၍ ဆွမ်းလှူကြလျှင်မူ ထူပီကတ သာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဦးဆောက်ပန်း၊ ကရဝေးရွက်၊ ကုလားဆောင်းမေးခါးသီး စသော အပေါ်တင်ဝတ္ထုတို့ကို ထား၍ လှူအပ်သောဝတ္ထုသည် ထူပီကတ မဖြစ်။ ဆွမ်း၏အထက်၌ ခွက်ငယ် သို့မဟုတ် သစ်ရွက်ခွက်ကို တင်၍ အပြည့်ထည့်ကာ ခံယူပါက ထူပီကတ မည်သည်မဖြစ်။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌လည်း 'ခွက်ငယ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ဖက်ရွက်၌သော်လည်းကောင်း ထည့်၍ ထိုခွက်ငယ် သို့မဟုတ် ဖက်ရွက်ကို သပိတ်အထက်၌ တင်၍ လှူကြကုန်အံ့၊ အသီးအခြား ခွက်ဖြစ်သောကြောင့် အပ်စပ်၏' ဟု ဆိုအပ်၏။

ဣဓ အနာပတ္တိယံ ဂိလာနော န အာဂတော, တသ္မာ ဂိလာနဿပိ ထူပီကတံ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတုမေဝ န ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပန သုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်၏ အနာပတ္တိဝါရ၌ မကျန်းမာသောသူ (ဂိလာန) ဟူ၍ ပါရှိမလာပေ။ ထို့ကြောင့် မကျန်းမာသောသူအားလည်း ထူပကဲ့သို့ မိုမောက်အောင် ပြုအပ်သော (ယာဝကာလိက) ဝတ္ထုသည် မအပ်စပ်ပေ။ သို့သော် အလုံးစုံသော ထူပီကတဝတ္ထုတို့၌ ခံယူခြင်းငှာသာ မအပ်သော်လည်း ခံယူပြီးသော ဝတ္ထုသည်ကား ကောင်းစွာ ခံယူအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၍ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏ ဟု မှတ်အပ်၏။

တတိယော ဝဂ္ဂေါ.

တတိယဝဂ် ပြီး၏။

၄. သက္ကစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄. သက္ကစ္စဝဂ် ဆန်းစစ်ချက်

၆၀၆. သက္ကစ္စန္တိ ဧတ္ထာပိ အသက္ကစ္စံ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ အာပတ္တိ, ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပန သုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ. သက္ကစ္စန္တိ စ ပတ္တသညီတိ စာတိ ဥဘယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၆၀၆. သက္ကစ္စံ ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း မရိုမသေ (မလေးမစား) ခံယူခြင်း၌သာ အာပတ်သင့်၏။ ခံယူပြီးသော ဝတ္ထုသည်ကား ကောင်းစွာ ခံယူပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။ 'သက္ကစ္စံ' ဟူသော စကားနှင့် 'ပတ္တသညီ' ဟူသော စကား နှစ်ပါးစုံသည် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၆၀၈. သပဒါနန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဩဓိံ အကတွာ အနုပဋိပါဋိယာ. သမသူပကေ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝုတ္တမေဝ.

၆၀၈. သပဒါနံ ဟူသည်မှာ ထိုထိုအရပ်၌ အပိုင်းအခြားကို မပြုဘဲ အစဉ်အတိုင်း ခံယူခြင်း ဖြစ်သည်။ သမသူပကသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော စကားအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၆၁၀. ထူပကတောတိ မတ္ထကတော; ဝေမဇ္ဈတောတိ အတ္ထော.

၆၁၀. ထူပကတော ဟူသည်မှာ ထိပ်မှ၊ သို့မဟုတ် အလယ်မှ ဟု အနက်ရသည်။

၆၁၁. ပဋိစ္ဆာဒေတွာ [Pg.166] ဒေန္တီတိ မာဃာတသမယာဒီသု ပဋိစ္ဆန္နံ ဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဒေန္တိ. ဝိညတ္တိယံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

၆၁၁. ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဒေန္တိ ဟူသည်မှာ သားငါး မသတ်ရဟု မြစ်တားသော အခါသမယ စသည်တို့၌ သားငါးဟင်းလျာကို ဖုံးအုပ်၍ လှူဒါန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုဖွယ်ရာ မရှိပြီ။

၆၁၄. ဥဇ္ဈာနသညီသိက္ခာပဒေပိ ဂိလာနော န မုစ္စတိ.

၆၁၄. ဥဇ္ဈာနသညီ သိက္ခာပုဒ်၌လည်း မကျန်းမာသောသူ (ဂိလာန) သည် အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။

၆၁၅. နာတိမဟန္တော ကဗဠောတိ မယူရဏ္ဍံ အတိမဟန္တံ, ကုက္ကုဋဏ္ဍံ အတိခုဒ္ဒကံ, တေသံ ဝေမဇ္ဈပ္ပမာဏော. ခဇ္ဇကေတိ ဧတ္ထ မူလခါဒနီယာဒိ သဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၆၁၅. နာတိမဟန္တော ကဗဠော ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဒေါင်းဥသည် အလွန်ကြီး၏၊ ကြက်ဥသည် အလွန်ငယ်၏။ ထိုဒေါင်းဥနှင့် ကြက်ဥတို့၏ အလယ်အလတ် ပမာဏရှိသော ဆွမ်းလုတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ခဇ္ဇကေ ဟူသော ဤပါဌ်၌ အမြစ်ခဲဖွယ် အစရှိသော အလုံးစုံသော ခဲဖွယ်ကို ခံယူထိုက်သည်။

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ.

စတုတ္ထဝဂ် ပြီး၏။

၅. ကဗဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅. ကဗဠဝဂ် ဆန်းစစ်ချက်

၆၁၇. အနာဟဋေတိ အနာဟရိတေ; မုခဒွါရံ အသမ္ပာပိတေတိ အတ္ထော.

၆၁၇. အနာဟဋေ ဟူသည်မှာ မဆောင်ယူအပ်သေးမီ၊ သို့မဟုတ် ခံတွင်းဝ (ပါးစပ်ပေါက်) သို့ မရောက်စေအပ်သေးမီ ဟု အနက်ရသည်။

၆၁၈. သဗ္ဗံ ဟတ္ထန္တိ သကလဟတ္ထံ.

၆၁၈. သဗ္ဗံ ဟတ္ထံ ဟူသည်မှာ အလုံးစုံသော လက်ချောင်းကို ဆိုလိုသည်။

၆၁၉. သကဗဠေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မံ ကထေန္တော ဟရီတကံ ဝါ လဋ္ဌိမဓုကံ ဝါ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကထေတိ. ယတ္တကေန ဝစနံ အပရိပုဏ္ဏံ န ဟောတိ, တတ္တကေ မုခမှိ သန္တေ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၁၉. သကဗဠေန ဟူသော ဤပါဌ်၌ တရားဟောသော ရဟန်းသည် သျှိသျှားသီးကိုသော်လည်းကောင်း၊ နွယ်ချိုကိုသော်လည်းကောင်း ခံတွင်း၌ ထည့်၍ ဟောတတ်၏။ အကြင်မျှလောက်သော သျှိသျှားသီးစသော အာဟာရကြောင့် စကားလုံး မပြည့်စုံခြင်း (မပီသခြင်း) မဖြစ်ပါက ထိုမျှလောက်သော သျှိသျှားသီး၊ နွယ်ချိုတို့ ခံတွင်း၌ ရှိနေစဉ် တရားဟောခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။

၆၂၀. ပိဏ္ဍုက္ခေပကန္တိ ပိဏ္ဍံ ဥက္ခိပိတွာ ဥက္ခိပိတွာ.

၆၂၀. ပိဏ္ဍုက္ခေပကံ ဟူသည်မှာ ဆွမ်းကို အထက်သို့ မြှောက်၍ မြှောက်၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၁. ကဗဠာဝစ္ဆေဒကန္တိ ကဗဠံ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ.

၆၂၁. ကဗဠာဝစ္ဆေဒကံ ဟူသည်မှာ ဆွမ်းလုတ်ကို ကိုက်ဖြတ်၍ ကိုက်ဖြတ်၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၂. အဝဂဏ္ဍကာရကန္တိ မက္ကဋော ဝိယ ဂဏ္ဍေ ကတွာ ကတွာ.

၆၂၂. အဝဂဏ္ဍကာရကံ ဟူသည်မှာ မျောက်ကဲ့သို့ ပါးစောင်၌ (ဆွမ်းကို) ထည့်၍ ထည့်၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၃. ဟတ္ထနိဒ္ဓုနကန္တိ ဟတ္ထံ နိဒ္ဓုနိတွာ နိဒ္ဓုနိတွာ.

၆၂၃. ဟတ္ထနိဒ္ဓုနကံ ဟူသည်မှာ လက်ကို ခါ၍ ခါ၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၄. သိတ္ထာဝကာရကန္တိ သိတ္ထာနိ အဝကိရိတွာ အဝကိရိတွာ.

၆၂၄. သိတ္ထာဝကာရကံ ဟူသည်မှာ ဆွမ်းလုံးတို့ကို ဖြန့်ကြဲ၍ ဖြန့်ကြဲ၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၅. ဇိဝှာနိစ္ဆာရကန္တိ ဇိဝှံ နိစ္ဆာရေတွာ နိစ္ဆာရေတွာ.

၆၂၅. ဇိဝှါနိစ္ဆာရကံ ဟူသည်မှာ လျှာကို ထုတ်၍ ထုတ်၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

၆၂၆. စပုစပုကာရကန္တိ စပု စပူတိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ ကတွာ.

၆၂၆. စပုစပုကာရကံ ဟူသည်မှာ စပု စပု ဟူ၍ ဤသို့ အသံပြု၍ ပြု၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။

ပဉ္စမော ဝဂ္ဂေါ.

ပဉ္စမဝဂ် ပြီး၏။

၆. သုရုသုရုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆. သုရုသုရုဝဂ် ဆန်းစစ်ချက်

၆၂၇. သုရုသုရုကာရကန္တိ [Pg.167] သုရုသုရူတိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ ကတွာ. ဒဝေါတိ ပရိဟာသဝစနံ; တံ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ‘‘ကိံ ဗုဒ္ဓေါ, သိလကဗုဒ္ဓေါ, ပဋိဗုဒ္ဓေါ; ကိံ ဓမ္မော, ဂေါဓမ္မော, အဇဓမ္မော; ကိံ သံဃော, မိဂသံဃော, ပသုသံဃော’’တိအာဒိနာ နယေန တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ န ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

၆၂၇. သုရုသုရုကာရကံ ဟူသည်မှာ သုရု သုရု ဟူ၍ ဤသို့ အသံပြု၍ ပြု၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။ ဒဝေါ ဟူသော သဒ္ဒါသည် ပြက်ရယ်ပြုခြင်းကို ဟောသော စကား ဖြစ်သည်။ ထိုပြက်ရယ်ပြုခြင်းကို တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် 'အဘယ်ဗုဒ္ဓနည်း၊ ကျောက်ရုပ်ဗုဒ္ဓလော၊ နိုးနေသော ဗုဒ္ဓလော'၊ 'အဘယ်ဓမ္မနည်း၊ နွားတို့၏ သဘောလော၊ ဆိတ်တို့၏ သဘောလော'၊ 'အဘယ်သံဃာနည်း၊ သမင်တို့၏ အပေါင်းလော၊ သားကောင်တို့၏ အပေါင်းလော' စသည်ဖြင့် ရတနာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ ပြက်ရယ်မပြုအပ် ဟု အနက်ရသည်။

၆၂၈. ဟတ္ထနိလ္လေဟကန္တိ ဟတ္ထံ နိလ္လေဟိတွာ နိလ္လေဟိတွာ. ဘုဉ္ဇန္တေန ဟိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ နိလ္လေဟိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဃနယာဂုဖာဏိတပါယာသာဒိကေ ပန အင်္ဂုလီဟိ ဂဟေတွာ အင်္ဂုလိယော မုခေ ပဝေသေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တနိလ္လေဟကဩဋ္ဌနိလ္လေဟကေသုပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ဧကင်္ဂုလိယာပိ ပတ္တော န နိလ္လေဟိတဗ္ဗော, ဧကဩဋ္ဌောပိ ဇိဝှာယ န နိလ္လေဟိတဗ္ဗော, ဩဋ္ဌမံသေဟိ ဧဝ ပန ဂဟေတွာ အန္တော ပဝေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၂၈. ဟတ္ထနိလ္လေဟကံ ဟူသည်မှာ လက်ကို လျက်၍ လျက်၍ (စားခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။ ဆွမ်းစားသော ရဟန်းသည် လက်ချောင်းမျှကိုပင် လျက်ခြင်းငှာ မအပ်ပေ။ သို့သော် ပျစ်သော ယာဂု၊ တင်လဲ၊ နို့ဃနာဆွမ်း အစရှိသည်တို့ကို လက်ချောင်းတို့ဖြင့် ကော်ယူ၍ လက်ချောင်းတို့ကို ခံတွင်း၌ သွင်းကာ စားခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ပတ္တနိလ္လေဟက (သပိတ်ကို ခြစ်၍ စားခြင်း)၊ ဩဋ္ဌနိလ္လေဟက (နှုတ်ခမ်းကို လျက်၍ စားခြင်း) သိက္ခာပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ချောင်းတစ်ချောင်းဖြင့်မျှ သပိတ်ကို မခြစ်အပ်၊ နှုတ်ခမ်းတစ်ဖက်ကိုမျှလည်း လျှာဖြင့် မလျက်အပ်၊ နှုတ်ခမ်းသားတို့ဖြင့်သာလျှင် (ဆွမ်းစသည်ကို) ယူ၍ အတွင်းသို့ သွင်းခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။

၆၃၁. ကောကနဒေတိ ဧဝံနာမကေ. ကောကနဒန္တိ ပဒုမံ ဝုစ္စတိ, သော စ ပါသာဒေါ ပဒုမသဏ္ဌာနော, တေနဿ ကောကနဒေါတွေဝ နာမံ အကံသု. န သာမိသေန ဟတ္ထေန ပါနီယထာလကန္တိ ဧတံ ပဋိက္ကူလဝသေန ပဋိက္ခိတ္တံ, တသ္မာ သံဃိကမ္ပိ ပုဂ္ဂလိကမ္ပိ ဂိဟိသန္တကမ္ပိ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ သင်္ခမ္ပိ သရာဝမ္ပိ ထာလကမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ, ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ဟတ္ထဿ ဧကဒေသော အာမိသမက္ခိတော န ဟောတိ, တေန ပဒေသေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၃၁. ကောကနဒေ ဟူသည်မှာ ဤအမည်ရှိသော (ပြာသာဒ်၌) ဖြစ်သည်။ ကောကနဒ ဟူသည် ပဒုမ္မာကြာကို ဆိုလိုသည်။ ထိုပြာသာဒ်သည်လည်း ပဒုမ္မာကြာ သဏ္ဌာန်ရှိသောကြောင့် ထိုပြာသာဒ်ကို ကောကနဒ ဟုသာ အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ 'န သာမိသေန ဟတ္ထေန ပါနီယထာလကံ' ဟူသော စကားကို ရွံရှာဖွယ် ကောင်းသောကြောင့် ပယ်မြစ်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သံဃာပိုင်ဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်စေ၊ လူတို့ပိုင်ဖြစ်စေ၊ မိမိပိုင်ဖြစ်စေ ရေသောက်ခရုသင်း၊ ရေသောက်ခွက်ငယ် သို့မဟုတ် ရေသောက်ခွက်ကို အာမိသပေကျံသော လက်ဖြင့် မကိုင်အပ်သည်သာ ဖြစ်၏၊ ကိုင်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ လက်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် အာမိသ မပေကျံပါက ထိုမပေကျံသော အစိတ်အပိုင်းဖြင့် ကိုင်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။

၆၃၂. ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါတိ သိတ္ထာနိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ရာသိံ ကတွာ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတိ. ဘိန္ဒိတွာ ဝါတိ သိတ္ထာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကဂတိကာနိ ကတွာ ဆဍ္ဍေတိ. ပဋိဂ္ဂဟေ ဝါတိ ပဋိဂ္ဂဟေန ပဋိစ္ဆန္တော နံ ပဋိဂ္ဂဟေ ဆဍ္ဍေတိ. နီဟရိတွာတိ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆဍ္ဍေတိ; ဧဝံ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တိ.

၆၃၂. ‘ထုတ်ဆယ်၍သော်လည်းကောင်း (ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ)’ ဟူသည် ဆွမ်းလုံးတို့ကို ရေမှ ဆယ်ယူ၍ တစ်ခုသော နေရာ၌ စုပုံပြီး ရေကို စွန့်ပစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘ဖျက်ဆီး၍သော်လည်းကောင်း (ဘိန္ဒိတွာ ဝါ)’ ဟူသည် ဆွမ်းလုံးတို့ကို ဖျက်ချေ၍ ရေနှင့် ရောနှောတူညီအောင် ပြုလုပ်ပြီး စွန့်ပစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘လက်ဆေးခံဇလုံ၌သော်လည်းကောင်း (ပဋိဂ္ဂဟေ ဝါ)’ ဟူသည် ခံယူသူသည် ထိုဆွမ်းလုံးကို လက်ဆေးခံဇလုံထဲသို့ စွန့်ပစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘ပြင်ပသို့ ထုတ်ဆောင်၍သော်လည်းကောင်း (နီဟရိတွာ)’ ဟူသည် ရွာပြင်ပသို့ ယူဆောင်၍ စွန့်ပစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ဤသို့ စွန့်ပစ်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။

၆၃၄. သေတစ္ဆတ္တန္တိ ဝတ္ထပလိဂုဏ္ဌိတံ ပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ. ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တန္တိ ဝိလီဝစ္ဆတ္တံ. ပဏ္ဏစ္ဆတ္တန္တိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတံ. မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ သလာကဗဒ္ဓန္တိ ဣဒံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဆတ္တာနံ ပဉ္ဇရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာနိ ဟိ မဏ္ဍလဗဒ္ဓါနိ စေဝ ဟောန္တိ သလာကဗဒ္ဓါနိ စ. ယမ္ပိ တတ္ထဇာတကဒဏ္ဍကေန ကတံ ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဆတ္တမေဝ. ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဆတ္တံ ပါဏိမှိ [Pg.168] အဿာတိ ဆတ္တပါဏိ. သော တံ ဆတ္တံ ဓာရယမာနော ဝါ အံသေ ဝါ ကတွာ ဦရုမှိ ဝါ ဌပေတွာ ယာဝ ဟတ္ထေန န မုစ္စတိ, တာဝဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒေသေန္တဿ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ကဋံ. သစေ ပနဿ အညော ဆတ္တံ ဓာရေတိ, ဆတ္တပါဒုကာယ ဝါ ဌိတံ ဟောတိ, ဟတ္ထတော အပဂတမတ္တေ ဆတ္တပါဏိ နာမ န ဟောတိ. တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၃၄. ‘ထီးဖြူ (သေတစ္ဆတ္တ)’ ဟူသည် အဝတ်ဖြူတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ရစ်ပတ်ထားသော ဖြူသောထီး ဖြစ်သည်။ ‘ဝါးထီး (ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တ)’ ဟူသည် ဝါးခြမ်းစိတ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထီးဖြစ်သည်။ ‘သစ်ရွက်ထီး (ပဏ္ဏစ္ဆတ္တ)’ ဟူသည် ထန်းရွက်စသော တစ်စုံတစ်ခုသော သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထီးဖြစ်သည်။ ‘စက်ဝန်းဖွဲ့ထားသောထီး၊ ဝါးခြမ်းစိတ်ဖွဲ့ထားသောထီး (မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ သလာကဗဒ္ဓံ)’ ဟူသော ဤစကားကို ထီးသုံးမျိုးလုံး၏ အရိုးခရိုင်ကို ပြသရန် မိန့်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုထီးတို့သည် ထီးအချက်တို့ဖြင့် စက်ဝန်းဖွဲ့ထားအပ်သည်လည်းကောင်း၊ ဝါးခြမ်းစိတ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားအပ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုအပင်၏ အရိုးတံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တစ်ရွက်တည်းသော သစ်ရွက်ထီး (ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တ) သည်လည်း ထီးပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသူ၏လက်၌ ဤထီးတို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ထီးရှိနေလျှင် ထိုသူကို ‘လက်၌ ထီးရှိသူ (ဆတ္တပါဏိ)’ ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ထိုထီးကို ဆောင်းလျက်သော်လည်းကောင်း၊ ပခုံးပေါ်တင်လျက်သော်လည်းကောင်း၊ ပေါင်ပေါ်၌ တင်ထားလျက်သော်လည်းကောင်း လက်မှ မလွှတ်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုသူအား တရားဟောရန် မအပ်စပ်ပေ။ ဟောကြားပါက ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့သော် ထိုသူအား အခြားတစ်ဦးက ထီးဆောင်းပေးထားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ထီးကို ထီးစိုက်ခုံ၌ စိုက်ထားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ထီးသည် လက်မှ လွတ်ကင်းသွားရုံမျှဖြင့် ‘လက်၌ ထီးရှိသူ’ မည်တော့သည်မဟုတ်။ ထိုသူအား တရားဟောရန် အပ်စပ်ပေသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်တို့၌ တရား၏ အပိုင်းအခြားကို ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် သိမှတ်အပ်၏။

၆၃၅. ဒဏ္ဍပါဏိဿာတိ ဧတ္ထ ဒဏ္ဍော နာမ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ စတုဟတ္ထပ္ပမာဏော ဒဏ္ဍပါဏိဘာဝေါ ပနဿ ဆတ္တပါဏိမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၃၅. ‘လက်၌ တုတ်ရှိသူအား (ဒဏ္ဍပါဏိဿ)’ ဟူရာ၌ ‘တုတ် (ဒဏ္ဍ)’ မည်သည် အလယ်အလတ် အရွယ်ရှိသော ယောက်ျား၏ လေးတောင်ပမာဏရှိသော တုတ်ကို ဆိုသည်။ ထိုသူ၏ ‘လက်၌ တုတ်ရှိသူ’ အဖြစ်ကို ‘လက်၌ ထီးရှိသူ (ဆတ္တပါဏိ)’ ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် သိမှတ်အပ်၏။

၆၃၆. သတ္ထပါဏိမှိပိ ဧသေဝ နယော. အသိံ သန္နဟိတွာ ဌိတောပိ ဟိ သတ္ထပါဏိသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ.

၆၃၆. ‘လက်၌ လက်နက်ရှိသူ (သတ္ထပါဏိ)’ ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သန်လျက် (ဓား) ကို ကိုယ်၌ ချည်နှောင် သို့မဟုတ် လွယ်ထားလျက် ရပ်နေသူသည် ‘လက်၌ လက်နက်ရှိသူ (သတ္ထပါဏိ)’ ဟူသော အဆင့်သို့ မရောက်သောကြောင့်တည်း။

၆၃၇. အာဝုဓပါဏိဿာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝုဓံ နာမ စာပေါ ကောဒဏ္ဍော’’တိ, အထ ခေါ သဗ္ဗာပိ ဓနုဝိကတိ သဒ္ဓိံ သရဝိကတိယာ အာဝုဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ သဒ္ဓိံ ဝါ သရေန ဓနုံ ဂဟေတွာ သုဒ္ဓဓနုံ ဝါ သုဒ္ဓသရံ ဝါ သဇိယဓနုံ ဝါ နိဇ္ဇိယဓနုံ ဝါ ဂဟေတွာ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဓမ္မော ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနဿ ဓနုံ ကဏ္ဌေပိ ပဋိမုက္ကံ ဟောတိ, ယာဝ ဟတ္ထေန န ဂဏှာတိ, တာဝ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ.

၆၃၇. ‘လက်၌ လေးမြားရှိသူအား (အာဝုဓပါဏိဿ)’ ဟူရာ၌ ‘လက်နက် (အာဝုဓ)’ မည်သည် စာပလေး၊ ကောဒဏ္ဍလေး ဖြစ်သည်ဟု အကယ်၍ ဟောတော်မူအပ်သော်လည်း အမျိုးမျိုးသော မြားတို့နှင့်တကွ အမျိုးမျိုးသော လေးအားလုံးကို ‘လက်နက်’ ဟူ၍ သိမှတ်အပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြားနှင့်တကွ လေးကို ကိုင်ထားသူ၊ မြားမပါဘဲ သက်သက် လေးကို ကိုင်ထားသူ၊ လေးမပါဘဲ သက်သက် မြားကို ကိုင်ထားသူ၊ ညှို့တပ်ထားသော လေးကို ကိုင်ထားသူ သို့မဟုတ် ညှို့မပါသော လေးကို ကိုင်ထားသူဖြစ်သော ရပ်နေသူ သို့မဟုတ် ထိုင်နေသူအား တရားဟောရန် မအပ်စပ်ပေ။ သို့သော် လေးကို လည်ပင်း၌ လွယ်ထားပြီး လက်ဖြင့် မကိုင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံးမူ တရားဟောရန် အပ်စပ်ပါသည်ဟူ၍ သိအပ်၏။

ဆဋ္ဌော ဝဂ္ဂေါ.

ဆဋ္ဌမဝဂ် ပြီး၏။

၇. ပါဒုကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၇. ပါဒုကဝဂ် အဖွင့်

၆၃၈. အက္ကန္တဿာတိ ဆတ္တဒဏ္ဍကေ အင်္ဂုလန္တရံ အပ္ပဝေသေတွာ ကေဝလံ ပါဒုကံ အက္ကမိတွာ ဌိတဿ. ပဋိမုက္ကဿာတိ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဌိတဿ. ဥပါဟနာယပိ ဧသေဝ နယော. ဩမုက္ကောတိ ပနေတ္ထ ပဏှိကဗဒ္ဓံ ဩမုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝုစ္စတိ.

၆၃၈. ‘နင်းထားသူအား (အက္ကန္တဿ)’ ဟူသည် ထီးရိုးသဏ္ဌာန် ခြေညှပ်တိုင်၌ ခြေချောင်းချင်း မညှပ်ဘဲ ခြေနင်းပြားပေါ်၌ နင်း၍ ရပ်နေသူကို ဆိုသည်။ ‘စွပ်ထားသူအား (ပဋိမုက္ကဿ)’ ဟူသည် ခြေနင်းဖိနပ်ကို စွပ်လျက် ရပ်နေသူကို ဆိုသည်။ ဖိနပ် (ဥပါဟနာ) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ‘ချွတ်ထားသူ (ဩမုက္က)’ ဟူသည် ဖနောင့်သိုင်းကြိုးကို ဖြုတ်၍ ရပ်နေသူကို ဆိုသည်။

၆၄၀. ယာနဂတဿာတိ ဧတ္ထ သစေပိ ဒွီဟိ ဇနေဟိ ဟတ္ထသံဃာဋေန ဂဟိတော, သာဋကေ ဝါ ဌပေတွာ ဝံသေန ဝယှတိ, အယုတ္တေ ဝါ ဝယှာဒိကေ ယာနေ[Pg.169], ဝိသင်္ခရိတွာ ဝါ ဌပိတေ စက္ကမတ္တေပိ နိသိန္နော ယာနဂတောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. သစေ ပန ဒွေပိ ဧကယာနေ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဝိသုံ နိသိန္နေသုပိ ဥစ္စေ ယာနေ နိသိန္နေန နီစေ နိသိန္နဿ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, သမပ္ပမာဏေပိ ဝဋ္ဋတိ. ပုရိမေ ယာနေ နိသိန္နေန ပစ္ဆိမေ နိသိန္နဿ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆိမေ ပန ဥစ္စတရေပိ နိသိန္နေန ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

၆၄၀. ‘ယာဉ်၌ စီးနေသူအား (ယာနဂတဿ)’ ဟူရာ၌ လူနှစ်ဦးတို့က လက်ချင်းချိတ်၍ ချီမြှောက်ထားသူ၊ သို့မဟုတ် အဝတ်ပုခက်ထဲ၌ ထည့်၍ ဝါးလုံးဖြင့် ထမ်းထားသူ၊ သို့မဟုတ် နွားမြင်းမကပ်ရသေးသော ဝေါယာဉ် အစရှိသော ယာဉ်ပေါ်၌ ထိုင်နေသူ၊ သို့မဟုတ် ဖြုတ်ထားသော လှည်းဘီးသက်သက်ပေါ်၌ ထိုင်နေသူ ဖြစ်သော်လည်း ‘ယာဉ်စီးနေသူ’ ဟူသော အဆင့်သို့သာ ရောက်သည်။ အကယ်၍ တရားဟောသူနှင့် တရားနာသူ နှစ်ဦးလုံးသည် တစ်ခုတည်းသော ယာဉ်ပေါ်၌ ထိုင်နေကြလျှင် တရားဟောရန် အပ်စပ်သည်။ သီးခြားစီ ထိုင်နေကြလျှင်မူ မြင့်သောယာဉ်၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် နိမ့်သောယာဉ်၌ ထိုင်နေသောသူအား တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။ အမြင့်ချင်းတူသော ယာဉ်၌ ထိုင်နေသူအားလည်း တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။ ရှေ့ယာဉ်၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် နောက်ယာဉ်၌ ထိုင်နေသောသူအား တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။ သို့သော် နောက်ယာဉ်၌ (ရဟန်းက) ထိုင်နေပါက ပို၍မြင့်သောယာဉ် ဖြစ်နေစေကာမူ တရားဟောရန် မအပ်စပ်ပေ။

၆၄၁. သယနဂတဿာတိ အန္တမသော ကဋသာရကေပိ ပကတိဘူမိယမ္ပိ နိပန္နဿ ဥစ္စေပိ မဉ္စပီဌေ ဝါ ဘူမိပဒေသေ ဝါ ဌိတေန နိသိန္နေန ဝါ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သယနဂတေန ပန သယနဂတဿ ဥစ္စတရေ ဝါ သမပ္ပမာဏေ ဝါ နိပန္နေန ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိပန္နေန စ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, နိသိန္နေနာပိ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဌိတေန ဌိတဿေဝ ဝဋ္ဋတိ.

၆၄၁. ‘အိပ်ရာ၌ ရောက်နေသူအား (သယနဂတဿ)’ ဟူသည် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် သင်ဖြူးပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ သာမန်မြေပြင်ပေါ်၌ဖြစ်စေ လျောင်းစက်နေသောသူအား မြင့်သော ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ မြေပြင်ပေါ်၌ဖြစ်စေ ရပ်လျက် သို့မဟုတ် ထိုင်လျက် တရားဟောရန် မအပ်စပ်ပေ။ သို့သော် အိပ်ရာ၌ ရှိသော (လျောင်းစက်နေသော) ရဟန်းသည် အိပ်ရာ၌ ရှိသောသူအား ပို၍မြင့်သော အိပ်ရာ သို့မဟုတ် အမြင့်တူညီသော အိပ်ရာ၌ လျောင်းစက်လျက် တရားဟောရန် အပ်စပ်သည်။ လျောင်းစက်နေသော ရဟန်းသည် ရပ်နေသောသူ သို့မဟုတ် ထိုင်နေသောသူအားလည်း တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည်လည်း (ရပ်နေသူ သို့မဟုတ် ထိုင်နေသူအား) တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။ ရပ်နေသော ရဟန်းသည် ရပ်နေသောသူအားသာ တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။

၆၄၂. ပလ္လတ္ထိကာယာတိ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဟတ္ထပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ယာယ ကာယစိ ပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿ အဂိလာနဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

၆၄၂. ‘ထိုင်ပတ်ဖွဲ့၍ ထိုင်နေသူအား (ပလ္လတ္ထိကာယ)’ ဟူသည် အာယောဂပတ်ကြိုးဖြင့် ပတ်ဖွဲ့၍ ထိုင်ခြင်း၊ လက်နှစ်ဖက်ကို ဆုပ်ကိုင်လျက် ဒူးကို ပတ်ဖွဲ့၍ ထိုင်ခြင်း၊ အဝတ်ဖြင့် ပတ်ဖွဲ့၍ ထိုင်ခြင်း စသည့် တစ်စုံတစ်ခုသော နည်းဖြင့် ဒူးတုပ်ထိုင်ပတ်ဖွဲ့၍ ထိုင်နေသော မနာဖျားသောသူအား တရားဟောရန် မအပ်စပ်ပေ။

၆၄၃. ဝေဌိတသီသဿာတိ ဒုဿဝေဌနေန ဝါ မောဠိအာဒီဟိ ဝါ ယထာ ကေသန္တော န ဒိဿတိ; ဧဝံ ဝေဌိတသီသဿ.

၆၄၃. ‘ဦးခေါင်းကို ရစ်ပတ်ထားသူအား (ဝေဌိတသီသဿ)’ ဟူသည် ဦးခေါင်းပတ် အဝတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ခေါင်းပေါင်းပုဝါဖြင့်ဖြစ်စေ၊ မကိုဋ်စသည်ဖြင့်ဖြစ်စေ ဆံစကို မမြင်ရလောက်အောင် ဦးခေါင်းကို ရစ်ပတ်ထားသူကို ဆိုသည်။

၆၄၄. ဩဂုဏ္ဌိတသီသဿာတိ သသီသံ ပါရုတဿ.

၆၄၄. ‘ဦးခေါင်းကို ခြုံထားသူအား (ဩဂုဏ္ဌိတသီသဿ)’ ဟူသည် ဦးခေါင်းနှင့်တကွ တစ်ကိုယ်လုံးကို အဝတ်ခြုံထားသူကို ဆိုသည်။

၆၄၅. ဆမာယံ နိသိန္နေနာတိ ဘူမိယံ နိသိန္နေန. အာသနေ နိသိန္နဿာတိ အန္တမသော ဝတ္ထမ္ပိ တိဏာနိပိ သန္ထရိတွာ နိသိန္နဿ.

၆၄၅. ‘မြေပြင်ပေါ်၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းသည် (ဆမာယံ နိသိန္နေန)’ ဟူသည် မြေကြီးပေါ်၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းကို ဆိုသည်။ ‘နေရာထိုင်ခုံပေါ်၌ ထိုင်နေသူအား (အာသနေ နိသိန္နဿ)’ ဟူသည် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် အဝတ် သို့မဟုတ် မြက်တို့ကို ခင်း၍ ထိုင်နေသောသူအား ဆိုသည်။

၆၄၇. ဆပကဿာတိ စဏ္ဍာလဿ. ဆပကီတိ စဏ္ဍာလီ. နိလီနောတိ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော ဟိ နာမ. သဗ္ဗမိဒံ စရိမံ ကတန္တိ တတ္ထေဝ ပရိပတီတိ ‘‘သဗ္ဗော အယံ လောကော သင်္ကရံ ဂတော နိမ္မရိယာဒေါ’’တိ ဣမံ ဝစနံ ဝတွာ တတ္ထေဝ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အန္တရာ ရုက္ခတော ပတိတော. ပတိတွာ စ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ပုရတော ဌတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

၆၄၇. ‘ဆပက၏ (ဆပကဿ)’ ဟူသည် ဒွန်းစဏ္ဍား၏ ဖြစ်သည်။ ‘ဆပကီ’ ဟူသည် ဒွန်းစဏ္ဍားမ ဖြစ်သည်။ ‘ပုန်းအောင်းလျက် (နိလီနော)’ ဟူသည် ဖုံးကွယ်၍ နေခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘အကြင်မျှလောက်သော (ယတြ ဟိ နာမ)’ ဟူသည် အကြင်မင်းသည် မြင့်သော နေရာ၌ ထိုင်၍ မန္တန်ကို သင်ယူတုံဘိ၏ ဟူသော အနက်ကို ဆိုသည်။ ‘ဤအလုံးစုံသော လောကသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ချေပြီ (သဗ္ဗမိဒံ စရိမံ ကတန္တိ)’ စသည်ဖြင့် ‘ဤလောကတစ်ခုလုံးသည် စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ရောထွေးရှုပ်ထွေးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ’ ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပြောဆိုလျက် ထိုသစ်ပင်ပေါ်မှ မင်းနှင့် ပုဏ္ဏား နှစ်ဦးကြားသို့ ဆင်းသက်ကျလာသည်။ ထို့နောက် နှစ်ဦးလုံး၏ ရှေ့မှောက်၌ ရပ်၍ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆိုလေသည် —

‘‘ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တိ…ပေ… အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါ’’တိ.

‘နှစ်ဦးလုံးပင် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ကြကုန်... အိုးထိန်းသည်၏ အိုးသည် ကွဲအက်သကဲ့သို့ ပျက်စီးလိမ့်မည်’ ဟူ၍ ရွတ်ဆိုခဲ့သည်။

တတ္ထ ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တီတိ ဒွေပိ ဇနာ ပါဠိယာ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ. ဓမ္မံ န ပဿရေတိ ပါဠိံ န ပဿန္တိ. ကတမေ တေ ဥဘောတိ? ‘‘ယော စာယံ မန္တံ [Pg.170] ဝါစေတိ, ယော စာဓမ္မေနဓီယတီ’’တိ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဉ္စ ရာဇာနဉ္စ ဥဘောပိ အဓမ္မိကဘာဝေ ဌပေသိ.

ထိုဂါထာ၌ ‘နှစ်ဦးလုံး အနက်ကို နားမလည်ကြ (ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တိ)’ ဟူသည် မင်းနှင့် ပုဏ္ဏား နှစ်ဦးလုံး ပါဠိ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ‘တရားကို မမြင်ကြ (ဓမ္မံ န ပဿရေ)’ ဟူသည် ပါဠိကို မမြင်ခြင်း (သဘောမပေါက်ခြင်း) ကို ဆိုသည်။ ‘ထိုနှစ်ဦးတို့သည် အဘယ်သူနည်း’ ဟု မေးသော် ‘အကြင်သူသည် မန္တန်ကို သင်ပေး၏၊ အကြင်သူသည် မတရားသဖြင့် သင်ယူ၏ (ယော စာယံ မန္တံ ဝါစေတိ၊ ယော စာဓမ္မေနဓီယတိ)’ ဟူ၍ ဆိုသည်။ ဤသို့ဖြင့် ထိုဒွန်းစဏ္ဍားသည် ပုဏ္ဏားနှင့် မင်း နှစ်ဦးလုံးကို မတရားသူ (တရားမရှိသူ) တို့၏ အဖြစ်၌ ထားလေသည်။

တတော ဗြာဟ္မဏော သာလီနန္တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဇာနာမဟံ ဘော ‘‘အယံ အဓမ္မော’’တိ; အပိ စ ခေါ မယာ ဒီဃရတ္တံ သပုတ္တဒါရပရိဇနေန ရညော သန္တကော သာလီနံ ဩဒနော ဘုတ္တော. သုစိမံသူပသေစနောတိ နာနပ္ပကာရဝိကတိသမ္ပာဒိတံ သုစိမံသူပသေစနံ မိဿီကရဏမဿာတိ သုစိမံသူပသေစနော. တသ္မာ ဓမ္မေ န ဝတ္တာမီတိ ယသ္မာ ဧဝံ မယာ ရညော ဩဒနော ဘုတ္တော, အညေ စ ဗဟူ လာဘာ လဒ္ဓါ, တသ္မာ ဓမ္မေ အဟံ န ဝတ္တာမိ ဥဒရေ ဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ, န ဓမ္မံ အဇာနန္တော. အယဉှိ ဓမ္မော အရိယေဟိ ဝဏ္ဏိတော ပသတ္ထော ထောမိတောတိ ဇာနာမိ.

ထိုသို့ ပြောဆိုခြင်းကြောင့် ပုဏ္ဏားသည် ‘သာလီနံ’ ဟု အစရှိသော ဂါထာကို ရွတ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည် — ‘အမောင်... ဤသို့ အောက်ကနေ၍ မန္တန်သင်ပေးရခြင်းသည် မတရား (အဓမ္မ) ဖြစ်ကြောင်း ငါသိပါ၏။ သို့ရာတွင် ငါသည် သားမယား အခြွေအရံနှင့်တကွ ရှည်လျားစွာသော ကာလပတ်လုံး မင်းကြီး၏ သလေးဆွမ်းကို စားသုံးခဲ့ရ၏။’ ‘သန့်ရှင်းသော အသားဟင်းဖြင့် လောင်းဆမ်းအပ်သော (သုစိမံသူပသေစနော)’ ဟူသည် ထိုထမင်း၌ ဆမ်းလောင်း ရောနှောရန် ထူးခြားစွာ ပြင်ဆင်အပ်သော အမျိုးမျိုးသော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အသားဟင်း ရှိခြင်းကို ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုထမင်းသည် ‘သုစိမံသူပသေစန’ မည်၏။ ‘ထို့ကြောင့် ငါသည် တရား၌ မတည်နိုင် (တသ္မာ ဓမ္မေ န ဝတ္တာမိ)’ ဟူသည်မှာ ငါသည် မင်းကြီး၏ ထမင်းကို စားခဲ့ရပြီး အခြား များစွာသော လာဘ်သပ္ပကာတို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သောကြောင့် ဝမ်းရေး၌ ချည်နှောင်ခံထားရသဖြင့် တရားလမ်း၌ မကျင့်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားကို နားမလည်၍ မကျင့်ခြင်းမဟုတ်။ စင်စစ်သော်ကား ဤတရား (တရားအတိုင်း ကျင့်ခြင်း) ကို သူတော်စင်တို့က ချီးမွမ်းအပ် ထောမနာအပ်ကြောင်း ငါသိပါ၏ ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

အထ နံ ဆပကော ‘‘ဓိရတ္ထူ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယေန အဇ္ဈဘာသိ. တဿတ္ထော – ယော တယာ ဓနလာဘော စ ယသလာဘော စ လဒ္ဓေါ, ဓိရတ္ထု တံ ဓနလာဘံ ယသလာဘဉ္စ ဗြာဟ္မဏ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အယံ တယာ လဒ္ဓေါ လာဘော အာယတိံ အပါယေသု ဝိနိပါတနဟေတုနာ သမ္ပတိ စ အဓမ္မစရဏေန ဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပါ ယာ ဝုတ္တိ အာယတိံ ဝိနိပါတေန ဣဓ အဓမ္မစရဏေန ဝါ နိပ္ပဇ္ဇတိ, ကိံ တာယ ဝုတ္တိယာ? တေန ဝုတ္တံ –

ထိုအခါ၌ ထိုပုဏ္ဏားကို ဒွန်းစဏ္ဍားသည် “ဓိရတ္ထု” အစရှိသော ဂါထာနှစ်ပါးဖြင့် မိမိအလိုရှိအပ်သော အနက်ကို စွဲ၍ ရွတ်ဆို ပြောကြားလေ၏။ ထိုဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိထိုက်၏။ “ပုဏ္ဏား... သင်သည် အကြင်ဥစ္စာလာဘ်ကိုလည်းကောင်း၊ အကြင်အခြွေအရံ အကျော်အစောလာဘ်ကိုလည်းကောင်း ရရှိအပ်ပြီ။ ထိုဥစ္စာလာဘ်နှင့် အခြွေအရံ အကျော်အစောလာဘ်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် (ထွီထွီထွေးထိုက်သည်) ဖြစ်ပါစေသတည်း။ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ— သင်ရရှိအပ်သော ဤလာဘ်သည် နောင်အခါ၌ အပါယ်ဘုံတို့သို့ ဖောက်ပြန်စွာကျရောက်ခြင်း၏ အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယခုဘဝ၌ မတရားကျင့်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း မည်သည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ နောင်အခါ၌ အပါယ်ဘုံသို့ ဖောက်ပြန်စွာ ကျရောက်ခြင်း၏ အဖြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယခုဘဝ၌ မတရားကျင့်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ပြီးစီးရသော ဤသို့သဘောရှိသော အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမျိုးဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။” ထိုသို့ဖြစ်သောကြောင့်—

‘‘ဓိရတ္ထု တံ ဓနလာဘံ, ယသလာဘဉ္စ ဗြာဟ္မဏ;

ယာ ဝုတ္တိ ဝိနိပါတေန, အဓမ္မစရဏေန ဝါ’’တိ.

“ပုဏ္ဏား... အပါယ်ဘုံတို့သို့ ဖောက်ပြန်စွာ ကျရောက်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတရားကျင့်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း အကြင်အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းသည် ပြီးစီးအပ်၏။ ထိုအသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမျိုးဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထိုဥစ္စာလာဘ်နှင့် အခြွေအရံ အကျော်အစောလာဘ်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် ဖြစ်ပါစေသတည်း” ဟု မိန့်ဆိုအပ်ပြီ။

ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေတိ မဟာဗြာဟ္မဏ ဣတော ဒိသာ သီဃံ ပလာယဿု. ပစန္တညေပိ ပါဏိနောတိ အညေပိ သတ္တာ ပစန္တိ စေဝ ဘုဉ္ဇန္တိ စ; န ကေဝလံ တွဉ္စေဝ ရာဇာ စ. မာ တွံ အဓမ္မော အာစရိတော အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါတိ သစေ ဟိ တွံ ဣတော အပရိဗ္ဗဇိတွာ ဣမံ အဓမ္မံ အာစရိဿသိ, တတော တွံ သော အဓမ္မော ဧဝံ အာစရိတော ယထာ ဥဒကကုမ္ဘံ ပါသာဏော ဘိန္ဒေယျ; ဧဝံ ဘေစ္ဆတိ, တေန မယံ တံ ဝဒါမ –

“Paribbaja mahābrahme” ဟူသည်မှာ “ပုဏ္ဏားကြီး... ဤအရပ်မှ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးလော့” ဟု ဆိုလိုသည်။ “Pacantaññepi pāṇino” ဟူသည်မှာ “အသင်တို့မှအပဖြစ်ကုန်သော အခြားသောသတ္တဝါတို့သည်လည်း ကိုယ်တိုင်ချက်ပြုတ်၍ စားသောက်ကြကုန်၏။ သင်နှင့် မင်းကြီးနှစ်ဦးတည်းသာ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြသည်မဟုတ်” ဟု ဆိုလိုသည်။ “Mā tvaṃ adhammo ācarito asmā kumbhamivābhidā” ဟူသည်မှာ “သင်သည် ဤအရပ်မှ ထွက်မပြေးဘဲ ဤမတရားသောအမှုကို အကယ်၍ ဆက်လက်ပြုကျင့်နေအံ့၊ ထိုသို့ကျင့်ခြင်းကြောင့် ထိုပြုကျင့်အပ်သော မတရားမှုသည် သင့်ကို ရေအိုးကို ကျောက်ခဲဖြင့် ခွဲဘိသကဲ့သို့ ခွဲဖျက်ဆီးပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ငါတို့သည် သင့်ကို ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏” ဟု ဆိုလိုသည်။

‘‘ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေ, ပစန္တညေပိ ပါဏိနော;

မာ တွံ အဓမ္မော အာစရိတော, အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါ’’တိ.

“ပုဏ္ဏားကြီး... တစ်ရွာတစ်ကျေးသို့ လျင်စွာထွက်ပြေးလော့။ အသင်တို့မှတစ်ပါး အခြားသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း မိမိတို့ဘာသာ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြကုန်၏။ ကျောက်ခဲသည် ရေအိုးကို ခွဲသကဲ့သို့ သင်ပြုကျင့်အပ်သော မတရားမှုသည် သင့်ကို မခွဲပါစေနှင့် (မဖျက်ဆီးပါစေနှင့်)” ဟု သင့်ကို ငါတို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။

ဥစ္စေ အာသနေတိ အန္တမသော ဘူမိပ္ပဒေသေပိ ဥန္နတဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

“Ucce āsane” ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံးအားဖြင့် မြေပြင်၌ပင် ဖြစ်သော်လည်း မြင့်မောက်သောအရပ်၌ ထိုင်နေသော မကျန်းမမာ (ဂိလာန) မဟုတ်သောသူအား တရားဟောရန် မအပ်စပ်ဟု ဆိုလိုသည်။

၆၄၈. န [Pg.171] ဌိတော နိသိန္နဿာတိ သစေပိ ထေရုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဌိတံ ဒဟရဘိက္ခုံ အာသနေ နိသိန္နော မဟာထေရော ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, န ကထေတဗ္ဗံ. ဂါရဝေန ပန ထေရံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုစ္ဆထာတိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ, ပဿေ ဌိတဘိက္ခုဿ ကထေမီတိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၄၈. “Na ṭhito nisinnassa” ဟူသည်မှာ ထေရ်ကြီးအား ဆည်းကပ်ခယရာအရပ်သို့ သွား၍ ရပ်နေသော ရဟန်းငယ်ကို နေရာ၌ ထိုင်နေသော မဟာထေရ်မြတ်က အကယ်၍ ပြဿနာမေးမြန်းသော်လည်း မဖြေဆိုအပ်။ လေးစားရိုသေမှုရှိသော်လည်း ထိုမဟာထေရ်အား “မတ်တတ်ထ၍ မေးမြန်းတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားရန် မသင့်တော်ပေ။ သို့သော် “မိမိအနီးအပါး၌ ရပ်နေသော ရဟန်းအား ဖြေဆိုအံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ ဖြေဆိုရန် အပ်စပ်၏။

၆၄၉. န ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တေနာတိ ဧတ္ထ သစေ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, န ကထေတဗ္ဗံ. ပစ္ဆိမဿ ဘိက္ခုနော ကထေမီတိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဒ္ဓိံ ဥဂ္ဂဟိတဓမ္မံ ပန သဇ္ဈာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဓုရေန ဂစ္ဆန္တဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၄၉. “Na pacchato gacchantena” ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ရှေ့က သွားသောသူသည် နောက်က လိုက်လာသောသူအား အကယ်၍ ပြဿနာမေးမြန်းသော် မဖြေဆိုရာ။ သို့သော် “နောက်၌ လိုက်ပါလာသော ရဟန်းအား ဖြေဆိုအံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ ပြောဆိုရန် အပ်စပ်၏။ ထို့ပြင် သင်ယူအပ်ပြီးသော တရားကို အတူတကွ သရဇ္ဈာယ်ရန် အပ်စပ်၏။ ရင်ပေါင်တန်း၍ သွားနေသောသူအား ဟောကြားရန် (ဖြေဆိုရန်) ကား အပ်စပ်၏။

၆၅၀. န ဥပ္ပထေနာတိ ဧတ္ထာပိ သစေ ဒွေပိ သကဋပထေ ဧကေကစက္ကပထေန ဝါ ဥပ္ပထေန ဝါ သမဓုရံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

၆၅၀. “Na uppathena” ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း တရားဟောသူ တရားနာသူ နှစ်ဦးစလုံးသည် လှည်းလမ်းကြောင်း၌ လှည်းဘီးရာ တစ်ခုစီဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လမ်းမဟုတ်သော အရပ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရင်ပေါင်တန်း၍ အတူတူ သွားကြပါက တရားဟောရန် အပ်စပ်၏။

၆၅၁. အသဉ္စိစ္စာတိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ သဟသာ ဥစ္စာရော ဝါ ပဿာဝေါ ဝါ နိက္ခမတိ, အသဉ္စိစ္စ ကတော နာမ အနာပတ္တိ.

၆၅၁. “Asañcicca” ဟူသည်မှာ ဖုံးကွယ်သောအရပ်သို့ သွားစဉ် အမှတ်တမဲ့ အဆောတလျင် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် ထွက်သွားခြင်းဖြစ်ပါက စေတနာမပါဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း (အသဉ္စိစ္စကတ) မည်သဖြင့် အာပတ်မသင့်ပေ။

၆၅၂. န ဟရိတေတိ ဧတ္ထ ယမ္ပိ ဇီဝရုက္ခဿ မူလံ ပထဝိယံ ဒိဿမာနံ ဂစ္ဆတိ, သာခါ ဝါ ဘူမိလဂ္ဂါ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗံ ဟရိတသင်္ခါတမေဝ. ခန္ဓေ နိသီဒိတွာ အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနေ ပါတေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ သဟသာ နိက္ခမတိ, ဂိလာနဋ္ဌာနေ ဌိတော ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတေ ကတောတိ အပ္ပဟရိတံ အလဘန္တေန တိဏဏ္ဍုပကံ ဝါ ပလာလဏ္ဍုပကံ ဝါ ဌပေတွာ ကတောပိ ပစ္ဆာ ဟရိတံ ဩတ္ထရတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ခေဠေန စေတ္ထ သိင်္ဃာဏိကာပိ သင်္ဂဟိတာတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

၆၅၂. “Na harite” ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ရှင်သန်နေသော သစ်ပင်၏ မြေပြင်ပေါ်၌ ပေါ်ထင်နေသော အမြစ်ဖြစ်စေ၊ မြေ၌ကပ်ငြိနေသော သစ်ကိုင်းသစ်ခက်ဖြစ်စေ အလုံးစုံကို စိမ်းစိုသော သစ်ပင် (ဟရိတ) ဟုပင် ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ပင်စည်ပေါ်၌ ထိုင်၍ စိမ်းစိုသောမြက် သစ်ပင်မရှိသောအရပ်သို့ စွန့်ချရန် အပ်စပ်၏။ စိမ်းစိုသောမြက် မရှိသောအရပ်ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုနေစဉ်အတွင်း ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်သည် အဆောတလျင် ထွက်သွားပါက ဂိလာန (မကျန်းမမာသူ) အဖြစ်၌ တည်သဖြင့် အပ်စပ်၏။ “Appaharite kato” ဟူသည်မှာ စိမ်းစိုသောမြက် မရှိသောအရပ်ကို မရနိုင်သော ရဟန်းသည် မြက်ကရွတ်ခွေ သို့မဟုတ် ကောက်ရိုးကရွတ်ခွေကို ခံ၍ စွန့်သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ စိမ်းစိုသောမြက်ကို လွှမ်းမိုးသွားပါက အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ တံတွေးနှင့်အတူ နှပ်ကိုလည်း သွင်းယူအပ်၏ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်ဆိုထားသည်။

၆၅၃. န ဥဒကေတိ ဧတံ ပရိဘောဂဥဒကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသု ပန အပရိဘောဂေသု အနာပတ္တိ. ဒေဝေ ဝဿန္တေ သမန္တတော ဥဒကောဃော ဟောတိ, အနုဒကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ နိက္ခမတိ, ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတာဒိသေ ကာလေ အနုဒကဋ္ဌာနံ အလဘန္တေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၆၅၃. “Na udake” ဟူသော သိက္ခာပုဒ်ကို သုံးဆောင်အပ် သုံးဆောင်ကောင်းသော ရေကိုသာ ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သုံးစွဲရန် မဟုတ်သော ကျင်ကြီးအိမ်တွင်းရှိရေ သမုဒ္ဒရာရေ စသည်တို့၌ စွန့်ခြင်းပြုပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ မိုးရွာသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်၌ ရေလွှမ်းနေစဉ် ရေမရှိသောအရပ်ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုနေစဉ်အတွင်း ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် ထွက်သွားပါက အပ်စပ်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ “ဤကဲ့သို့သော အခါမျိုး၌ ရေမရှိသောအရပ်ကို မရရှိသောရဟန်းသည် စွန့်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏” ဟု ဆိုထားသည်။ ကြွင်းသော သိက္ခာပုဒ်အားလုံး၌ ကျန်သောပုဒ်အပေါင်းသည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလွယ်ကူသည်သာ ဖြစ်သည်။

သတ္တမော ဝဂ္ဂေါ.

သတ္တမမြောက် ဝဂ်ပြီး၏။

သမုဋ္ဌာနာဒိဒီပနတ္ထာယ ပနေတ္ထ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ – ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဥစ္စာသဒ္ဒပဋိသံယုတ္တာနိ စတ္တာရိ, သကဗဠေန မုခေန ဗျာဟရဏံ ဧကံ, ဆမာနီစာသနဌာနပစ္ဆတောဂမနဥပ္ပထဂမနပဋိသံယုတ္တာနိ ပဉ္စာတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနာနိ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌဟန္တိ, ကိရိယာနိ, သညာဝိမောက္ခာနိ[Pg.172], သစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ, ဒုက္ခဝေဒနာနီတိ.

ဤသေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၌ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့ကို ပြသရန် ဤရောပြွမ်းသော အဆုံးအဖြတ် (ပကိဏ္ဏက) ရှိ၏။ ဥဇ္ဈဂ္ဃိ ဥစ္စာသဒ္ဒတို့နှင့် စပ်ယှဉ်သော သိက္ခာပုဒ် လေးပါး၊ သကဗဠေန မုခေန ဗျာဟရဏ သိက္ခာပုဒ် တစ်ပါး၊ ဆမာ၊ နီစာသန၊ ဋ္ဌာန၊ ပစ္ဆတောဂမန၊ ဥပ္ပထဂမနတို့နှင့် စပ်ယှဉ်သော သိက္ခာပုဒ် ငါးပါး ဟူသော ဤဆယ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာန်နှင့်တူသော သမုဋ္ဌာန်ရှိကုန်၏။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ မပြုအပ်သည်ကို ပြုခြင်း (ကိရိယ) ရှိကုန်၏။ သညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းရှိကုန်၏။ စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်၏။ လောကဝဇ္ဇဖြစ်ကုန်၏။ ကာယကံ ဝစီကံတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခဝေဒနာရှိကုန်၏ဟု မှတ်အပ်၏။

သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်သည် ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ကိရိယဖြစ်၏။ သညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းရှိ၏။ စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်၏။ လောကဝဇ္ဇဖြစ်၏။ ကာယကံ ဝစီကံ ဖြစ်၏။ အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်၏။ ဒုက္ခဝေဒနာရှိ၏။

ဆတ္တပါဏိဒဏ္ဍပါဏိသတ္ထပါဏိအာဝုဓပါဏိပါဒုကဥပါဟနယာနသယနပလ္လတ္ထိကဝေဌိတဩဂုဏ္ဌိတနာမကာနိ ဧကာဒသ သိက္ခာပဒါနိ ဓမ္မဒေသနသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌဟန္တိ, ကိရိယာကိရိယာနိ, သညာဝိမောက္ခာနိ, သစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, ဝစီကမ္မာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ, ဒုက္ခဝေဒနာနီတိ.

ဆတ္တပါဏိ၊ ဒဏ္ဍပါဏိ၊ သတ္ထပါဏိ၊ အာဝုဓပါဏိ၊ ပါဒုက၊ ဥပါဟန၊ ယာန၊ သယန၊ ပလ္လတ္ထိက၊ ဝေဌိတ၊ ဩဂုဏ္ဌိတ ဟု အမည်ရှိကုန်သော တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် ဓမ္မဒေသနာသမုဋ္ဌာန်ရှိကုန်၏။ နှုတ်နှင့် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ရံခါ ကိရိယ ရံခါ အကိရိယ ဖြစ်ကုန်၏။ သညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းရှိကုန်၏။ စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်၏။ လောကဝဇ္ဇဖြစ်ကုန်၏။ ဝစီကံ ဖြစ်ကုန်၏။ အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခဝေဒနာရှိကုန်၏ဟု မှတ်အပ်၏။

အဝသေသာနိ တေပဏ္ဏာသ သိက္ခာပဒါနိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာနီတိ.

ကြွင်းကုန်သော ငါးဆယ့်သုံးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်ရှိကုန်၏ဟု မှတ်အပ်၏။

သဗ္ဗသေခိယေသု အာဗာဓပစ္စယာ အနာပတ္တိ, ထူပီကတပိဏ္ဍပါတေ သူပဗျဉ္ဇနေန ပဋိစ္ဆာဒနေ ဥဇ္ဈာနသညိမှီတိ တီသု သိက္ခာပဒေသု ဂိလာနော နတ္ထီတိ.

အလုံးစုံသော သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၌ အနာရောဂါဟူသော အကြောင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်ပေ။ ထူပီကတပိဏ္ဍပါတ၊ သူပဗျဉ္ဇနေန ပဋိစ္ဆာဒန၊ ဥဇ္ဈာနသညီ ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ်သုံးပါးတို့၌ကား ဂိလာန (နာဖျားသူအတွက် ချွင်းချက်) မရှိဟု မှတ်အပ်၏။

သေခိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

သေခိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

သေခိယကဏ္ဍ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၈. သတ္တာဓိကရဏသမထာ

၈. ၈။ သတ္တာဓိကရဏသမထ။

၆၅၅. အဓိကရဏသမထေသု – သတ္တာတိ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ. စတုဗ္ဗိဓံ အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ အဓိကရဏသမထာ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ခန္ဓကေ စ ပရိဝါရေ စ ဝုတ္တော, တဿတ္ထံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၆၅၅. အဓိကရဏသမထတို့၌ “သတ္တ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် ထိုတရားတို့၏ အရေအတွက်ကို ပိုင်းခြားကြောင်းသဒ္ဒါ ဖြစ်သည်။ လေးပါးသော အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးစေတတ်သောကြောင့် “အဓိကရဏသမထ” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုတရားတို့၏ အကျယ်ကို ခန္ဓက၌လည်းကောင်း၊ ပရိဝါ၌လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ထိုအကျယ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ထိုခန္ဓကနှင့် ပရိဝါ၌သာ ဖွင့်ပြပါအံ့။ အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ကျန်သောပုဒ်အပေါင်းသည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည်သာ ဖြစ်သည်။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌—

ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘိက္ခုဝိဘင်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

အနန္တရာယေန ယထာ, နိဋ္ဌိတာ ဝဏ္ဏနာ အယံ;

အနန္တရာယေန တထာ, သန္တိံ ပပ္ပောန္တု ပါဏိနော.

ဤအဖွင့်အဋ္ဌကထာသည် အန္တရာယ်ကင်းကင်းဖြင့် နိဂုံးအရောက် ပြီးမြောက်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်လည်း အန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းရာမှန် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိကြပါစေကုန်သတည်း။

စိရံ တိဋ္ဌတု သဒ္ဓမ္မော, ကာလေ ဝဿံ စိရံ ပဇံ;

တပ္ပေတု ဒေဝေါ ဓမ္မေန, ရာဇာ ရက္ခတု မေဒနိန္တိ.

သူတော်ကောင်းတရား (သဒ္ဓမ္မ) သည် ကမ္ဘာပတ်လုံး ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ပါစေသတည်း။ မိုးနတ်မင်းသည်လည်း အခါရာသီအလိုက် ရွာသွန်းသဖြင့် သတ္တဝါအပေါင်းကို အစဉ်အမြဲ နှစ်သိမ့်စေပါစေသတည်း။ မင်းကြီးသည်လည်း မြေပြင်၌ရှိသော လူဗိုလ်ခြေအပေါင်းကို တရားသဖြင့် စောင့်ရှောက်ပါစေသတည်း။ (ဤသို့ ဆုတောင်းအပ်ပါသည်)။

မဟာဝိဘင်္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

မဟာဝိဘင်း ပြီးဆုံးပါပြီ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ပူဇော်သက္ကာရ ပြုပါ၏။ (နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ)။

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်။

၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်)။

ယော [Pg.173] ဘိက္ခူနံ ဝိဘင်္ဂဿ, သင်္ဂဟိတော အနန္တရံ;

ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂဿ, တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.

ဘိက္ခုဝိဘင်း၏ နောက်၌ သိမ်းဆည်း သင်္ဂါယနာတင်အပ်သော ဘိက္ခုနီဝိဘင်းရှိ၏။ ထိုဘိက္ခုနီဝိဘင်း၏ ဖွင့်ဆိုရာ အဋ္ဌကထာအစဉ်သည်—

ပတ္တော ယတော တတော တဿ, အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ;

ကာတုံ ပါရာဇိကေ တာဝ, ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာ အယံ.

အစဉ်အတိုင်း ရောက်ရှိလာပြီဖြစ်သောကြောင့် ထိုဘိက္ခုနီဝိဘင်း၏ မထင်ရှားသေးသော (ဆန်းသစ်သော) ပုဒ်တို့၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာကို ပြုရန် သံဂါယနာတင်အပ်သော ပါရာဇိကကဏ္ဍ၌ ဤအဖွင့်အဋ္ဌကထာသည် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာတော့အံ့။

၁. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၆၅၆. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… သာဠှော မိဂါရနတ္တာတိ ဧတ္ထ သာဠှောတိ တဿ နာမံ; မိဂါရမာတုယာ ပန နတ္တာ ဟောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မိဂါရနတ္တာ’’တိ. နဝကမ္မိကန္တိ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိကံ. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဗျတ္တာတိ ဝေယျတ္တိကေန သမန္နာဂတာ. မေဓာဝိနီတိ ပါဠိဂ္ဂဟဏေ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ အတ္ထဂ္ဂဟဏေ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ သမန္နာဂတာ. ဒက္ခာတိ ဆေကာ; အဝိရဇ္ဈိတွာ သီဃံ ကတ္တဗ္ဗကာရိနီတိ အတ္ထော. အနလသာတိ အာလသိယဝိရဟိတာ. တတြုပါယာယာတိ တေသု တေသု ကမ္မေသု ဥပါယဘူတာယ. ဝီမံသာယာတိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မုပပရိက္ခာယ. သမန္နာဂတာတိ သမ္ပယုတ္တာ. အလံ ကာတုန္တိ သမတ္ထာ တံ တံ ကမ္မံ ကာတုံ. အလံ သံဝိဓာတုန္တိ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ဣဒံ ဟောတူတိ ဧဝံ သံဝိဒဟိတုမ္ပိ သမတ္ထာ. ကတာကတံ ဇာနိတုန္တိ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဇာနိတုံ. တေတိ တေ ဥဘော; သာ စ သုန္ဒရီနန္ဒာ သော စ သာဠှောတိ အတ္ထော. ဘတ္တဂ္ဂေတိ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ. နိကူဋေတိ ကောဏသဒိသံ ကတွာ ဒဿိတေ ဂမ္ဘီရေ. ဝိဿရော မေ ဘဝိဿတီတိ ဝိရူပေါ မေ သရော [Pg.174] ဘဝိဿတိ; ဝိပ္ပကာရသဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ပတိမာနေန္တီတိ အပေက္ခမာနာ. ကျာဟန္တိ ကိံ အဟံ. ဇရာဒုဗ္ဗလာတိ ဇရာယ ဒုဗ္ဗလာ. စရဏဂိလာနာတိ ပါဒရောဂေန သမန္နာဂတာ.

၆၅၆. ထိုအချိန်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။... 'သာဠှော မိဂါရနတ္တာ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ 'သာဠှ' ဟူသည် ထိုသူ၏ အမည်ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် မိဂါရသူဌေးကတော် (ဝိသာခါ) ၏ မြေးတော်စပ်သောကြောင့် သံဂါယနာတင် ထေရ်မြတ်တို့က 'မိဂါရနတ္တာ' (မိဂါရ၏မြေး) ဟု မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။ 'နဝကမ္မိကံ' ဟူသည် အသစ်အသစ်သော အဆောက်အဦး တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်စီမံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ပဏ္ဍိတာ' ဟူသည် ပင်ကိုဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ဗျတ္တာ' ဟူသည် ရဲရင့်ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာရှိသူကို ဆိုလိုသည်။ 'မေဓာဝိနီ' ဟူသည် ပါဠိတော်ကို သင်ယူရာ၌ သတိဦးဆောင်သော ပညာနှင့်လည်းကောင်း၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ယူဆရာ၌ ပညာဦးဆောင်သော သတိနှင့်လည်းကောင်း ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ဒက္ခာ' ဟူသည် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူ၊ မချွတ်ယွင်းစေဘဲ လျင်မြန်စွာ ပြုလုပ်အပ်သော အမှုကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသူကို ဆိုလိုသည်။ 'အနလသာ' ဟူသည် ပျင်းရိခြင်းကင်းသူကို ဆိုလိုသည်။ 'တတြုပါယာယ' ဟူသည် ထိုထိုအမှုကိစ္စတို့၌ နည်းလမ်းဥပါယ်ကို ကပ်၍ သိတတ်သောဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ဝီမံသာယ' ဟူသည် ပြုဖွယ်ကိစ္စကို စူးစမ်းဆင်ခြင်တတ်သော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'သမန္နာဂတာ' ဟူသည် ယှဉ်စပ်ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'အလံ ကာတုံ' ဟူသည် ထိုထိုအမှုကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သူကို ဆိုလိုသည်။ 'အလံ သံဝိဓာတုံ' ဟူသည် 'ဤသို့ ဤပုံ ဤအလုပ် ဖြစ်စေ' ဟု စီမံခန့်ခွဲရန်လည်း စွမ်းဆောင်နိုင်သူကို ဆိုလိုသည်။ 'ကတာကတံ ဇာနိတုံ' ဟူသည် ပြီးစီးသောအလုပ်နှင့် မပြီးစီးသေးသောအလုပ်ကို သိနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ 'တေ' ဟူသည် ထိုနှစ်ဦးလုံးကို ဆိုလို၏။ ထိုသူတို့မှာ သုန္ဒရီနန္ဒာနှင့် သာဠှတို့ ဖြစ်ကြသည်။ 'ဘတ္တဂ္ဂေ' ဟူသည် ဆွမ်းကျွေးရာ (ဆွမ်းစားဇရပ်) အရပ်၌ ဖြစ်သည်။ 'နိကူဋေ' ဟူသည် အထောင့်သဏ္ဌာန်ပြုလုပ်၍ ပြသအပ်သော နက်မှောင်ကွယ်ကာသော အရပ်၌ ဖြစ်သည်။ 'ဝိဿရော မေ ဘဝိဿတိ' ဟူသည် 'ငါ၏ ပုံပျက်ပန်းပျက် အသံထွက်လိမ့်မည် သို့မဟုတ် ဖောက်ပြန်သောအသံ ဖြစ်လိမ့်မည်' ဟူ၍ အနက်ရသည်။ 'ပတိမာနန္တီ' ဟူသည် စောင့်မျှော်လျက်ရှိသောဟု ဆိုလိုသည်။ 'ကျာဟံ' ဟူသည် 'ကိံ အဟံ' ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ 'ဇရာဒုဗ္ဗလာ' ဟူသည် အိုမင်းသဖြင့် အားနည်းသူကို ဆိုလိုသည်။ 'စရဏဂိလာနာ' ဟူသည် ခြေနာရောဂါ စွဲကပ်နေသူကို ဆိုလိုသည်။

၆၅၇-၈. အဝဿုတာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ; တိန္တာ ကိလိန္နာတိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပနဿ တမေဝ ရာဂံ ဂဟေတွာ ‘‘သာရတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သုဋ္ဌု ရတ္တာ. အပေက္ခဝတီတိ တဿေဝ ရာဂဿ ဝသေန တသ္မိံ ပုရိသေ ပဝတ္တာယ အပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ တေန ရာဂေန တသ္မိံ ပုရိသေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတစိတ္တာ ဝိယ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒဝိဘင်္ဂေပိ. ပုရိသပုဂ္ဂလဿာတိ ပုရိသသင်္ခါတဿ ပုဂ္ဂလဿ. အဓက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ အဓော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ပဒဘာဇနေ ပန ပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝ ‘‘ဟေဋ္ဌက္ခကံ ဥပရိဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဥဗ္ဘကပ္ပရမ္ပိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမာယော ဥပါဒါယာတိ သာဓာရဏပါရာဇိကေဟိ ပါရာဇိကာယော စတဿော ဥပါဒါယာတိ အတ္ထော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာတိ ဣဒံ ပန ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တံ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ.

၆၅၇-၈. 'အဝဿုတာ' ဟူသည် ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် စိုစွတ်သူ၊ ရမ္မက်ဆန္ဒဖြင့် ရွှဲစိုနေသူဟု အနက်ရသည်။ ပုဒ်အဖွင့် (ပဒဘာဇနီ) ၌မူ ထိုအဝဿုတပုဒ်၏ အနက်ကိုပင် ယူတော်မူ၍ 'သာရတ္တာ' (ပြင်းစွာတပ်မက်သူ) အစရှိသည်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထို 'သာရတ္တာ' အစရှိသော စကားရပ်၌ 'သာရတ္တာ' ဟူသည် အဝတ်ကို ဆိုးရည်ဖြင့် ကောင်းစွာဆိုးအပ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် အလွန်တရာ စိုစွတ်တပ်မက်သူကို ဆိုလိုသည်။ 'အပေက္ခဝတီ' ဟူသည် ထိုကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့်ပင် ထိုယောက်ျားအပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ငဲ့ကွက်တွယ်တာမှုနှင့် ပြည့်စုံသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ' ဟူသည် ထိုရာဂဖြင့် ထိုယောက်ျားအပေါ်၌ စိတ်ကို တုပ်နှောင်ချည်နှောင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသူကို ဆိုလိုသည်။ ဒုတိယပုဒ်၏ ဝိဘင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ 'ပုရိသပုဂ္ဂလဿ' ဟူသည် ယောက်ျားဟု ဆိုအပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ 'အဓက္ခကံ' ဟူသည် ညှပ်ရိုးနှစ်ဖက်၏ အောက်ပိုင်း။ 'ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ' ဟူသည် ပုဆစ်ဒူးဝန်းနှစ်ဖက်၏ အထက်ပိုင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပုဒ်အဖွင့် (ပဒဘာဇနီ) ၌မူ ပုဒ်အစဉ်အတိုင်းသာလျှင် 'အောက်ညှပ်ရိုး၊ အထက်ပုဆစ်ဒူးဝန်း' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ တံတောင်ဆစ်အထက်ပိုင်းကိုလည်း 'ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလ' သဒ္ဒါဖြင့်ပင် သိမ်းကျုံးယူအပ်၏။ ကြွင်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်း၌ ဟောတော်မူအပ်သော နည်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ 'ပုရိမာယော ဥပါဒါယ' ဟူသည် သာဓာရဏပါရာဇိကတို့တွင် ရှေးဦးပါရာဇိက လေးပါးတို့ကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုလိုသည်။ 'ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ' ဟူသည် ဤပါရာဇိက၏ အမည်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ပုဒ်အဖွင့် (ပဒဘာဇနီ) ၌ အကျယ်မစိစစ်တော့ပေ။

၆၅၉. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အဝဿုတာဒိဘေဒေန အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဘတောအဝဿုတေတိ ဥဘတောအဝဿဝေ; ဘိက္ခုနိယာ စေဝ ပုရိသဿ စ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. ကာယေန ကာယံ အာမသတီတိ ဘိက္ခုနီ ယထာပရိစ္ဆိန္နေန ကာယေန ပုရိသဿ ယံကိဉ္စိ ကာယံ ပုရိသော ဝါ ယေန ကေနစိ ကာယေန ဘိက္ခုနိယာ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ ကာယံ အာမသတိ, ဥဘယထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ အတ္တနော ကာယေန ပုရိသဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ. အာမသတီတိ ဧတ္ထ သယံ ဝါ အာမသတု, တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယန္တိ အတ္တနော ဝုတ္တပ္ပကာရကာယပဋိဗဒ္ဓေန ပုရိသဿ ကာယံ. အာမသတီတိ ဣဓာပိ သယံ ဝါ အာမသတု, တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. အဝသေသပဒေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၅၉. ဤသို့ သရုပ်ထုတ်ပြအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို ပုဒ်အစဉ်အတိုင်း ခွဲခြမ်းပြဆိုတော်မူပြီး၍ ယခုအခါ၌ အဝဿုတစသော ကွဲပြားမှုအားဖြင့် အာပတ်အပြားကို ပြခြင်းငှာ 'ဥဘတော အဝဿုတေ' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်၌ 'ဥဘတော အဝဿုတေ' ဟူသည် ရဟန်းမနှင့် ယောက်ျား နှစ်ဦးစလုံး ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် စိုစွတ်မက်မောသော အဖြစ်ရှိနေကြသော် ဟု အနက်ရ၏။ 'ကိုယ်ဖြင့် ကိုယ်ကို သုံးသပ်အံ့' ဟူသည် ရဟန်းမသည် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားအပ်သော မိမိကိုယ်ဖြင့် ယောက်ျား၏ တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်ကို သုံးသပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ယောက်ျားသည် တစ်စုံတစ်ခုသော မိမိကိုယ်ဖြင့် ရဟန်းမ၏ သတ်မှတ်ပိုင်းခြားအပ်သော ကိုယ်ကို သုံးသပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ နှစ်ပါးစုံသော နည်းတို့တွင် ရဟန်းမအား ပါရာဇိကအာပတ် သင့်ရောက်စေသည်။ 'ကိုယ်ဖြင့် ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုကို' ဟူသည် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း မိမိ၏ကိုယ်ဖြင့် ယောက်ျား၏ ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုကို သုံးသပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သုံးသပ်အံ့' ဟူသော ဤနေရာ၌ မိမိကိုယ်တိုင် သုံးသပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုယောက်ျား၏ သုံးသပ်ခြင်းကို သာယာသည်ဖြစ်စေ ထုလ္လစ္စည်းအာပတ်သာ သင့်၏။ 'ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ကိုယ်ကို' ဟူသည် မိမိ၏ ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ကိုယ်နှင့်စပ်သော ဝတ္ထုဖြင့် ယောက်ျား၏ကိုယ်ကို သုံးသပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သုံးသပ်အံ့' ဟူသော ဤနေရာ၌လည်း မိမိကိုယ်တိုင် သုံးသပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုယောက်ျား၏ သုံးသပ်ခြင်းကို သာယာသည်ဖြစ်စေ ထုလ္လစ္စည်းအာပတ်သာ သင့်၏။ ကြွင်းသော ပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းသာ အဆုံးအဖြတ်ကို သိအပ်၏။

သစေ [Pg.175] ပန ဘိက္ခု စေဝ ဘိက္ခုနီ စ ဟောတိ, တတြ စေ ဘိက္ခုနီ အာမသတိ, ဘိက္ခု နိစ္စလော ဟုတွာ စိတ္တေန သာဒိယတိ, ဘိက္ခု အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ဘိက္ခု အာမသတိ, ဘိက္ခုနီ နိစ္စလာ ဟုတွာ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေတိ, ကာယင်္ဂံ အစောပယမာနာပိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကေန, ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယေန, ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အယံ အဋ္ဌကထာသု ဝိနိစ္ဆယော. ဧဝံ ပန သတိ ကိရိယာသမုဋ္ဌာနတာ န ဒိဿတိ, တသ္မာ တဗ္ဗဟုလနယေန သာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အကယ်၍ ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမ ဖြစ်ခဲ့သော်၊ ထိုသို့ဖြစ်ရာ၌ အကယ်၍ ရဟန်းမက သုံးသပ်သဖြင့် ရဟန်းသည် မတုန်မလှုပ်ဘဲ စိတ်ဖြင့် သာယာငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းကို အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း မပြုအပ်။ အကယ်၍ ရဟန်းက သုံးသပ်သဖြင့် ရဟန်းမသည် မတုန်မလှုပ်ဘဲ စိတ်ဖြင့်သာ လက်ခံသာယာငြားအံ့၊ ကိုယ်အင်္ဂါကို မလှုပ်ရှားစေသော်လည်း ပါရာဇိကအာပတ်ထိုက်သော ဌာန၌ ပါရာဇိကအာပတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထုလ္လစ္စည်းအာပတ်ထိုက်သော ဌာန၌ ထုလ္လစ္စည်းအာပတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ထိုက်သော ဌာန၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆုံးဖြတ်ထိုက်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ 'ကာယသံသဂ္ဂကို သာယာငြားအံ့' ဟူ၍ မိန့်တော်မူအပ်သောကြောင့်တည်း။ ဤကား အဋ္ဌကထာများ၌ လာသော အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဆုံးဖြတ်ပါက ကိရိယသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်မှု (ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်သော သမုဋ္ဌာန်) မထင်ရှားပေ၊ ထို့ကြောင့် ထိုကိရိယသမုဋ္ဌာန်ကို အများအားဖြင့် ဖြစ်တတ်သောနည်း (တဗ္ဗဟုလနည်း) ဖြင့် ဆိုအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။

၆၆၀. ဥဗ္ဘက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ ဥပရိ. အဓောဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဟေဋ္ဌာ. ဧတ္ထ စ အဓောကပ္ပရမ္ပိ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

၆၆၀. 'ဥဗ္ဘက္ခကံ' ဟူသည် ညှပ်ရိုးနှစ်ဖက်၏ အထက်ကို ဆိုလိုသည်။ 'အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ' ဟူသည် ပုဆစ်ဒူးဝန်းတို့၏ အောက်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤ၌ တံတောင်ဆစ်အောက်ပိုင်းကိုလည်း 'အဓောဇာဏုမဏ္ဍလ' သဒ္ဒါဖြင့်ပင် သိမ်းကျုံးယူအပ်၏။

၆၆၂. ဧကတောအဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧကတောတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, တထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ အဝဿုတေ သတိ အယံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၆၂. 'ဧကတော အဝဿုတေ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ အထူးမပြဘဲ တစ်ဖက်တည်းသာ စိုစွတ်သူဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုအပ်သော်လည်း၊ ရဟန်းမတစ်ဖက်တည်းသာ (ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့်) စိုစွတ်ရာ၌ ဤအာပတ်အပြားကို မိန့်တော်မူအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။

တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိနိစ္ဆယော – ဘိက္ခုနီ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ, ပုရိသောပိ တထေဝ. အဓက္ခကေ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဒေသေ ကာယသံသဂ္ဂသာဒိယနေ သတိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ပုရိသဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ မေထုနရာဂေါ, ပုရိသဿ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ ဝါ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂဟေဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု, ဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခုနိယာ ဂေဟဿိတပေမံ, ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု, ဒုက္ကဋမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ သုဒ္ဓစိတ္တံ, ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု, အနာပတ္တိ.

ထိုအာပတ်တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အစမှစ၍ ပြဆိုရသော် - ရဟန်းမသည် ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် စိုစွတ်၏၊ ယောက်ျားသည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။ ညှပ်ရိုးအောက် ပုဆစ်ဒူးဝန်းအထက် ကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်း၌ ကိုယ်ဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းကို သာယာခြင်းရှိသော် ရဟန်းမအား ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏။ ရဟန်းမအား ကာယသံသဂ္ဂရာဂရှိ၍ ယောက်ျားအား မေထုန်ရာဂဖြစ်စေ၊ အိမ်၌မှီသော ချစ်ခြင်းဖြစ်စေ၊ သန့်ရှင်းသော စိတ်ဖြစ်စေ ရှိပါစေ၊ ထုလ္လစ္စည်းအာပတ်သာ သင့်၏။ ရဟန်းမအား မေထုန်ရာဂရှိ၍ ယောက်ျားအား ကာယသံသဂ္ဂရာဂ၊ မေထုန်ရာဂ၊ အိမ်၌မှီသော ချစ်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းသော စိတ် တစ်မျိုးမျိုး ရှိပါစေ၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ရဟန်းမအား အိမ်၌မှီသော ချစ်ခြင်းရှိ၍ ယောက်ျားအား ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော လေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး ရှိပါစေ၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ရဟန်းမအား သန့်ရှင်းသော စိတ်ရှိ၍ ယောက်ျားအား ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော လေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး ရှိပါစေ၊ အာပတ်မသင့်။

သစေ ပန ဘိက္ခု စေဝ ဟောတိ ဘိက္ခုနီ စ ဥဘိန္နံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ဘိက္ခုဿ သံဃာဒိသေသော, ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ဘိက္ခုဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ, ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ. ဥဘိန္နံ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ယဿ ယတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တံ, တဿ တတ္ထ အနာပတ္တိ. ဥဘိန္နမ္ပိ သုဒ္ဓစိတ္တံ, ဥဘိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.

အကယ်၍ ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမ ဖြစ်ခဲ့၍ နှစ်ဦးလုံး ကာယသံသဂ္ဂရာဂ ရှိကြသော် ရဟန်းအား သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၍ ရဟန်းမအား ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏။ ရဟန်းမအား ကာယသံသဂ္ဂရာဂရှိ၍ ရဟန်းအား မေထုန်ရာဂ သို့မဟုတ် အိမ်၌မှီသော ချစ်ခြင်းရှိသော် ရဟန်းမအား ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၍ ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ နှစ်ဦးလုံး မေထုန်ရာဂ သို့မဟုတ် အိမ်၌မှီသော ချစ်ခြင်းရှိကြသော် နှစ်ဦးလုံး ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏။ အကြင်သူအား အကြင်သုံးသပ်ခြင်း၌ သန့်ရှင်းသောစိတ်ရှိအံ့၊ ထိုသူအား ထိုသို့ သုံးသပ်ခြင်း၌ အာပတ်မသင့်။ နှစ်ဦးစလုံး သန့်ရှင်းသောစိတ်ရှိကြသော် နှစ်ဦးလုံးပင် အာပတ်မသင့်။

၆၆၃. အနာပတ္တိ [Pg.176] အသဉ္စိစ္စာတိအာဒီသု ဝိရဇ္ဈိတွာ ဝါ အာမသန္တိယာ အညဝိဟိတာယ ဝါ ‘‘အယံ ပုရိသော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ’’တိ အဇာနန္တိယာ ဝါ တေန ဖုဋ္ဌာယပိ တံ ဖဿံ အသာဒိယန္တိယာ ဝါ အာမသနေပိ သတိ အနာပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၆၆၃. "အနာပတ္တိ အသဉ္စိစ္စ"စသော ပုဒ်တို့၌ ချွတ်ချော်၍ သုံးသပ်မိသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း၊ အခြားသော အာရုံ၌ စိတ်ထား၍ သုံးသပ်မိသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း၊ "ဤသူသည် ယောက်ျားတည်း သို့မဟုတ် မိန်းမတည်း" ဟု မသိဘဲ သုံးသပ်မိသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း၊ ထိုယောက်ျားက တွေ့ထိအပ်သော်လည်း ထိုအတွေ့ကို မသာယာသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း သုံးသပ်ခြင်း ရှိပါသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော ပုဒ်အပေါင်းသည် အလုံးစုံသော ဝါရတို့၌ အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

ပထမပါရာဇိက သမုဋ္ဌာန်သည် ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာနှစ်ပါး ဖြစ်၏။

ပဌမပါရာဇိကံ.

ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ် ပြီးပြီ။

၂. ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၆၆၄. ဒုတိယေ ပါရာဇိကေ – ကစ္စိ နော သာတိ ကစ္စိ နု သာ. အဝဏ္ဏောတိ အဂုဏော. အကိတ္တီတိ နိန္ဒာ. အယသောတိ ပရိဝါရဝိပတ္တိ; ပရမ္မုခဂရဟာ ဝါ.

၆၆၄. ဒုတိယပါရာဇိက၌ "ကစ္စိ နော သာ" ဟူသည်ကား "ထိုသုန္ဒရီနန္ဒာသည် ကိုယ်ဝန်ရှိသည် ဖြစ်သလော၊ အသို့နည်း" ဟူလို။ "အဝဏ္ဏော" ဟူသည်ကား ဂုဏ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အပြစ်တည်း။ "အကိတ္တိ" ဟူသည်ကား ကဲ့ရဲ့ခံရခြင်းတည်း။ "အယသော" ဟူသည်ကား အခြံအရံ ပျက်စီးခြင်းတည်း၊ သို့မဟုတ် မျက်ကွယ်၌ ကဲ့ရဲ့ခြင်းတည်း။

၆၆၅. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိ ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တမေဝ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၆၆၅. "ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ" ဟူသော ဤပုဒ်သည်လည်း ဤပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်၏ အမည်မျှသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပဒဘာဇနီ၌ စိစစ်တော်မမူအပ်။ ဤ၌ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

၆၆၆. သာ ဝါ အာရောစေတီတိ ယာ ပါရာဇိကံ အာပန္နာ, သာ သယံ အာရောစေတိ. အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရန္တိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာနံ စတုန္နံ အသာဓာရဏာနဉ္စ စတုန္နမေဝ အညတရံ. ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ ပစ္ဆာ ပညတ္တံ, တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌန္န’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ. ပုရိမေန ပန သဒ္ဓိံ ယုဂဠတ္တာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သပ္ပာဏကဝဂ္ဂမှိ ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြ ဟိ ပါစိတ္တိယံ, ဣဓ ပါရာဇိကန္တိ အယမေဝ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝ. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္ထာမေဝ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၆၆၆. "သာ ဝါ အာရောစေတိ" ဟူသည်ကား အကြင်ပါရာဇိကသို့ ရောက်သော ဘိက္ခုနီသည် ကိုယ်တိုင် ပြောလာအံ့ဟူလို။ "အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရံ" ဟူသည်ကား ရဟန်းယောက်ျားတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ပါရာဇိကလေးပါး သို့မဟုတ် မသက်ဆိုင်သော ပါရာဇိကလေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ပါရာဇိကသို့ ရောက်ခြင်းတည်း။ ဤဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို ပါရာဇိကတို့၏ နောက်ဆုံး၌ ပညတ်တော်မူအပ်သဖြင့် ဝိဘင်း၌ "အဋ္ဌန္နံ" ဟု ဟောတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း ရှေ့ဖြစ်သော ပထမပါရာဇိကနှင့် အစုံအဖြစ်ကြောင့် ဤဒုတိယပါရာဇိကနေရာ၌ သံဂါယနာတင်ထေရ်တို့ ထားတော်မူအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။ "ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေ" ဟူသည်ကား တာဝန်ကို ချအပ်ပြီးကာမျှ ဖြစ်လတ်သော် ဟူလို။ ဤဒုတိယပါရာဇိက၌ အကျယ်စကားကို သပ္ပါဏကဝဂ်၊ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ ထူးခြားချက်မှာ ထိုဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပုဒ်၌ ပါစိတ်အာပတ်ဖြစ်၍ ဤဒုတိယပါရာဇိက၌ ပါရာဇိကအာပတ်ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤအချက်မျှသာ ထူးခြား၏။ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ထိုသိက္ခာပုဒ်၏ အစီအရင်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ "ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ" ဟူသော ဤပုဒ်သည်လည်း ဤပါရာဇိက၏ အမည်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ပဒဘာဇနီ၌ စိစစ်တော်မမူအပ်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပ သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယ၊ ဝါစာ၊ စိတ္တတို့ကြောင့် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

ဒုတိယပါရာဇိကံ.

ဒုတိယပါရာဇိက ပြီး၏။

၃. တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၆၆၉. တတိယေ [Pg.177] – ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ. ဝိနယေနာတိ စောဒေတွာ သာရေတွာ. ပဒဘာဇနံ ပနဿ ‘‘ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ဥက္ခိတ္တော သုဥက္ခိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဣမံအဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သတ္ထုသာသနေနာတိ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုသာဝနသမ္ပဒါယ စ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ‘‘ဇိနသာသနေန ဗုဒ္ဓသာသနေနာ’’တိ ဝေဝစနမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါတိအာဒီသု ယေန သံဃေန ကမ္မံ ကတံ, တံ သံဃံ ဝါ တတ္ထ သမ္ဗဟုလပုဂ္ဂလသင်္ခါတံ ဂဏံ ဝါ, ဧကပုဂ္ဂလံ ဝါ တံ ကမ္မံ ဝါ န အာဒိယတိ, န အနုဝတ္တတိ, န တတ္ထ အာဒရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော. သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ, သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ’’တိ အယံ တာဝ သံဝါသော; သမာနော သံဝါသော ဧတေသန္တိ သမာနသံဝါသကာ.ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုဿ တသ္မိံ သံဝါသေ သဟ အယနဘာဝေန သဟာယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဒါနိ ယေန သံဝါသေန တေ သမာနသံဝါသကာတိ ဝုတ္တာ, သော သံဝါသော တဿ ဥက္ခိတ္တကဿ တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ. ယေဟိ စ သဒ္ဓိံ တဿ သော သံဝါသော နတ္ထိ, န တေန တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော သဟာယာ ကတာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ, သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ, တေန ဝုစ္စတိ အကတသဟာယော’’တိ. သေသံ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒါဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၆၆၉. တတိယပါရာဇိက၌ "ဓမ္မေန" ဟူသည်ကား ဟုတ်မှန်သော နှင်ထုတ်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုဖြင့် ဟူလို။ "ဝိနယေန" ဟူသည်ကား စောဒနာပြီး၍၊ အပြစ်ကို သတိရစေပြီး၍ ဟူလို။ ထိုဓမ္မေန ဝိနယေနဟူသော ပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီကို "အကြင်တရားဖြင့် အကြင်ဝိနည်းဖြင့် နှင်ထုတ်အပ်သောသူသည် ကောင်းစွာ နှင်ထုတ်အပ်သူ မည်၏" ဟု ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်မျှကို ပြခြင်းငှာ ဟောတော်မူအပ်၏။ "သတ္ထုသာသနေန" ဟူသည်ကား ပြည့်စုံသော ဉတ်နှင့် ပြည့်စုံသော ကမ္မဝါစာဖြင့် ဟူလို။ ထိုပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ "ဇိနသာသနေန ဗုဒ္ဓသာသနေန" ဟု ဝေဝုစ်ပရိယာယ်မျှကိုသာ ဟောတော်မူအပ်၏။ "သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ" စသော ပုဒ်တို့၌ အကြင်သံဃာက ဥက္ခေပနီယကံကို ပြုအပ်၏၊ ထိုသံဃာကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိုသံဃာတွင် များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုအပ်သော ဂိုဏ်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိုကံကိုသော်လည်းကောင်း မနာယူ၊ ဂရုမစိုက်၊ အစဉ်မလိုက်၊ ထိုသံဃာစသည်တို့၌ ရိုသေခြင်းကို မဖြစ်စေဟု အနက်ရ၏။ "သမာနသံဝါသက ရဟန်းတို့ကို အဖော်တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏၊ ထိုသံဝါသသည် ထိုရဟန်းတို့နှင့် တကွ မရှိ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ တစ်ခုတည်းသော ကံ၊ တစ်ခုတည်းသော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသ၊ အတူတကွ ကျင့်အပ်သော သိက္ခာရှိသူ၏ အဖြစ်ဟူသော ဤတရားသည် ရှေးဦးစွာ သံဝါသမည်၏။ ဤရဟန်းတို့အား တူညီသော သံဝါသရှိသောကြောင့် သမာနသံဝါသကတို့ မည်ကုန်၏။ ဤသို့ သဘောရှိသော ရဟန်းတို့ကို ရဟန်း၏ ထိုသံဝါသ၌ အတူတကွ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် "သဟာယ (အဖော်)" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ယခုအခါ၌ အကြင်သံဝါသကြောင့် ထိုရဟန်းတို့ကို သမာနသံဝါသကတို့ဟူ၍ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုသံဝါသသည် ထိုနှင်ထုတ်အပ်သော (ဥက္ခိတ္တက) ရဟန်းအား ထိုရဟန်းတို့နှင့် တကွ မရှိတော့ပေ။ အကြင်ရဟန်းတို့နှင့် တကွ ထိုဥက္ခိတ္တကရဟန်း၏ ထိုသံဝါသသည် မရှိသဖြင့် ထိုရဟန်းကြောင့် ထိုရဟန်းတို့သည် မိမိ၏ အဖော်တို့ ဖြစ်ကြသည်မဟုတ်ကုန်။ ထို့ကြောင့် "သမာနသံဝါသကာ (ပ) အကတသဟာယော" ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် သံဃဘေဒသိက္ခာပုဒ်စသည်တို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းရှိသဖြင့် အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမနုဘာသန သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယ၊ ဝါစာ၊ စိတ္တတို့ကြောင့် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

တတိယပါရာဇိကံ.

တတိယပါရာဇိက ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၆၇၅. စတုတ္ထေ – အဝဿုတာတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါတိအာဒီသု ပန ယံ ပုရိသပုဂ္ဂလေန ဟတ္ထေ ဂဟဏံ ကတံ, တံ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏေပိ. ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဧတ္ထ စ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏဉ္စ အညမ္ပိ အပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဂဟဏဉ္စ [Pg.178] ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယေယျာတိ ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရံ ဥပါဒါယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ, ဧတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ဥဗ္ဘက္ခကံ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ ဂဟဏံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အသဒ္ဓမ္မောတိ ကာယသံသဂ္ဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, န မေထုနဓမ္မော. န ဟိ မေထုနဿ သာမန္တာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ. ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတုန္တိ ဝစနမ္ပိ စေတ္ထ သာဓကံ.

၆၇၅. စတုတ္ထပါရာဇိက၌ "အဝဿုတာ" ဟူသည်ကား လူအပေါင်းတို့သည် သာယာအပ်သော မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း အစွမ်းဖြင့် ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် စိုစွတ်အပ်သည် (ယိုစီးအပ်သည်) ဖြစ်၍ ဟူလို။ ဒုတိယပုဒ် (အဝဿုတဿ) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ "ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ" စသော ပုဒ်တို့၌ အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏— ယောက်ျားပုဂ္ဂိုလ်သည် လက်၌ ကိုင်ခြင်းကို "ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ" ဟု မိန့်တော်မူအပ်၏။ သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏ (သင်းပိုင်အစွန်းကို ကိုင်ခြင်း) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤ "ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ" ဟူသော ပုဒ်၌ လက်ကို ကိုင်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပါရာဇိကခေတ် (နေရာ) မဟုတ်သော အခြားသော အရပ်၌ ကိုင်ခြင်းကိုလည်းကောင်း တစ်ပေါင်းတည်းပြု၍ "ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ" ဟု မိန့်တော်မူအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ထိုသို့ တစ်ပေါင်းတည်း ပြုတော်မူခြင်းကြောင့်ပင် ထိုပုဒ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ "လက်ကို ကိုင်ခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း သာယာအံ့၊ လက်မည်သည်ကား တံတောင်ဆစ်မှ စ၍ လက်သည်းဖျားတိုင်အောင် ဖြစ်၏၊ ဤအသဒ္ဓမ္မကို မှီဝဲခြင်းငှာ ညှပ်ရိုး၏ အထက်၊ ပုဆစ်ဒူးဝန်း၏ အောက်ဖြစ်သော အရပ်၌ ကိုင်ခြင်းကို သာယာအံ့၊ ထုလ္လစ္စယအာပတ် သင့်၏" ဟု ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤ၌လည်း "အသဒ္ဓမ္မ" ဟူသည်မှာ ကာယသံသဂ္ဂကို သိအပ်၏၊ မေထုနဓမ္မကို မဆိုလို။ မေထုနဓမ္မ၏ အနီး၌ ထုလ္လစ္စယအာပတ် မဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ "ဝိညူ (ပ) သမာပဇ္ဇိတုံ" ဟူသော စကားသည်လည်း ဤအနက်ကို ပြီးစေသော သက်သေခံ ဖြစ်၏။

‘‘တိဿိတ္ထိယော မေထုနံ တံ န သေဝေ,တယော ပုရိသေ တယော စ အနရိယပဏ္ဍကေ;

န စာစရေ မေထုနံ ဗျဉ္ဇနသ္မိံ,ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ;

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

"သုံးယောက်သော မိန်းမတို့၌လည်းကောင်း၊ သုံးယောက်သော ယောက်ျားတို့၌လည်းကောင်း၊ သုံးယောက်သော ယုတ်ညံ့သော ပဏ္ဍုက်တို့၌လည်းကောင်း ဖြစ်သော ထိုမေထုန်ကို မမှီဝဲရာ၊ မိမိ၏ နိမိတ်၌လည်း မေထုန်ကို မပြုကျင့်ရာ၊ ထိုသို့ မပြုကျင့်ပါဘဲလျက် မေထုနဓမ္မဟူသော အကြောင်းကြောင့် သာသနာတော်မှ ပြတ်ခြင်း (ပါရာဇိကကျခြင်း) သည် ဖြစ်ရာ၏၊ ဤပြဿနာကို ဝိနည်းကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်တို့ ကြံစည်အပ်ပြီ" ဟူလို။

ဣမာယ ပရိဝါရေ ဝုတ္တာယ သေဒမောစကဂါထာယ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န; မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ. ပရိဝါရေယေဝ ဟိ ‘‘မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏော ကာယသံသဂ္ဂေါ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ အတ္တကာမပါရိစရိယာဂမနုပ္ပာဒန’’န္တိ ဧဝံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ ကာယသံသဂ္ဂေါ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဣတိ ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာတိ ဧတ္ထ ဣမိနာ ပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ‘‘သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဧတဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာဂစ္ဆာ’’တိ. ဧဝံနာမကံ ဌာနံ အာဂစ္ဆာတိ အတ္ထော.

ပရိဝါရပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဤသေဒမောစကဂါထာနှင့် ဆန့်ကျင်သည် မဟုတ်လောဟု မေးအံ့။ မဆန့်ကျင်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်နည်း ဟူမူ ကာယသံသဂ္ဂသည် မေထုနဓမ္မ၏ ရှေ့အဖို့ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ အမှန်အားဖြင့် ပရိဝါရ၌ပင် "မေထုနဓမ္မ၏ ရှေ့အဖို့ကို သိအပ်၏" ဟု စသည်ဖြင့် "ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏ (သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ)၊ ကာယသံသဂ္ဂ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ၊ အတ္တကာမပါရိစရိယ၊ ဂမနုပ္ပါဒန (သဉ္စရိတ္တ)" ဟူသော ဤသုက္ကဝိဿဋ္ဌိစသော သိက္ခာပုဒ်ငါးပါးတို့ကို မေထုနဓမ္မ၏ ရှေ့အဖို့ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။ ထို့ကြောင့် ကာယသံသဂ္ဂသည် မေထုနဓမ္မ၏ ရှေ့အဖို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကြောင်း (ပစ္စယ) မည်၏။ ထို့ကြောင့် "ချေဇ္ဇာ သီယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဤပရိယာယ်အားဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။ ဤနည်းလမ်းဖြင့် အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌ (သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏ စသည်တို့၌) ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ စိုးစဉ်းအနည်းငယ် ဆိုဖွယ်ထူးကား "သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ" ဟူသော ဤပါဌ်၏ ပဒဘာဇနီ၌ "ဤအမည်ရှိသော အရပ်သို့ လာပါလော့" ဟု အနက်ရ၏။

၆၇၆. အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီ အဿမဏီ ဟောတီတိ အနုလောမတော ဝါ ပဋိလောမတော ဝါ ဧကန္တရိကာယ ဝါ ယေန တေန နယေန အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီယေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. ယာ ပန ဧကံ ဝါ ဝတ္ထုံ သတ္တ ဝါ ဝတ္ထူနိ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပူရေတိ, နေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. အာပန္နာ အာပတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ. အပိစေတ္ထ ဂဏနူပိကာ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ, အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ န ဂဏနူပိကာ’’တိ. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဣဒါနိ နာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ ဒေသိတဂဏနံ ဥပေတိ ပါရာဇိကဿ အင်္ဂံ န [Pg.179] ဟောတိ. တသ္မာ ယာ ဧကံ အာပန္နာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသေတွာ ပုန ကိလေသဝသေန အာပဇ္ဇတိ, ပုန ဒေသေတိ, ဧဝံ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ပူရေန္တီပိ ပါရာဇိကာ န ဟောတိ. ယာ ပန အာပဇ္ဇိတွာ ပုနပိ အညံ ဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇိဿာမီတိ သဥဿာဟာဝ ဒေသေတိ, တဿာ သာ အာပတ္တိ နဂဏနူပိကာ, ဒေသိတာပိ အဒေသိတာ ဟောတိ, ဒေသိတဂဏနံ န ဂစ္ဆတိ, ပါရာဇိကဿေဝ အင်္ဂံ ဟောတိ. အဋ္ဌမေ ဝတ္ထုမှိ ပရိပုဏ္ဏမတ္တေ ပါရာဇိကာ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၆၇၆. “ရှစ်ခုမြောက်သော ဝတ္ထုကို ပြည့်စေသော် ရဟန်းမအစစ် မဟုတ်တော့သည်” ဟူသည်မှာ အစဉ်အတိုင်း သော်လည်းကောင်း၊ ပြောင်းပြန် အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုခြား အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော နည်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရှစ်ခုမြောက်သော ဝတ္ထုကို ပြည့်စေမှသာ ရဟန်းမအဖြစ်မှ လျောကျပျက်စီးရသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ အကြင်ဘိက္ခုနီသည် တစ်မျိုးသော ဝတ္ထုကို သော်လည်းကောင်း၊ ခုနစ်ပါးသော ဝတ္ထုတို့ကို သော်လည်းကောင်း အကြိမ်တစ်ရာပင် ပြည့်စေသော်လည်း ရဟန်းမအဖြစ်မှ မလျောကျပေ။ သင့်ရောက်ပြီးသော အာပတ်တို့ကို ဒေသနာကြားခြင်းဖြင့် လွတ်ကင်းနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဤဒေသနာကြားရာ၌ ဒေသနာပြောအပ်ပြီးဟူသော အရေအတွက်ဝင်သော အာပတ် (ဂဏနူပိကာ အာပတ်) ကို သိအပ်၏။ “ဒေသနာကြားအပ်ပြီး၍ အရေအတွက်ဝင်သော အာပတ်လည်း ရှိ၏၊ ဒေသနာကြားအပ်သော်လည်း အရေအတွက် မဝင်သော အာပတ်လည်း ရှိ၏” ဟု ပရိဝါကျမ်း၌ ဟောတော်မူအပ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား— “ယခုအခါမှစ၍ မသင့်ရောက်တော့အံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ လွန်ကျူးလိုစိတ်ကို လျှော့ချ၍ ဒေသနာကြားအပ်သော အာပတ်သည် ဂဏနူပိကာ မည်၏။ ဒေသနာပြောပြီးသော အရေအတွက်သို့ ရောက်၍ ပါရာဇိက၏ အကြောင်းမဖြစ်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အကြင်ဘိက္ခုနီသည် တစ်ပါးသော ဝတ္ထုသို့ သင့်ရောက်ပြီး၍ လွန်ကျူးလိုစိတ်ကို လျှော့ချကာ ဒေသနာကြားပြီးနောက် တစ်ဖန် ကိလေသာအစွမ်းဖြင့် သင့်ရောက်ပြန်၏၊ တစ်ဖန်လည်း ဒေသနာကြားပြန်၏။ ဤနည်းဖြင့် ရှစ်ခုသော ဝတ္ထုတို့ကို ပြည့်စေသော်လည်း ထိုဘိက္ခုနီသည် ပါရာဇိကမကျပေ။ အခြားတစ်ဦးကား အာပတ်သင့်ရောက်ပြီးသော်လည်း “တစ်ဖန် အခြားဝတ္ထုတစ်ခုသို့ သင့်ရောက်ဦးအံ့” ဟူသော အားထုတ်မှုနှင့်တကွ ဒေသနာကြား၏။ ထိုဘိက္ခုနီ၏ ထိုအာပတ်သည် ဂဏနူပိကာ မမည်။ ဒေသနာကြားအပ်သော်လည်း ဒေသနာမကြားသည်နှင့် တူလှ၏။ ဒေသနာပြောပြီးသော အရေအတွက်သို့ မဝင်သဖြင့် ပါရာဇိကကျခြင်း၏ အကြောင်းသာ ဖြစ်၏။ ရှစ်ခုမြောက်သော ဝတ္ထု ပြည့်ကာမျှ၌ပင် ပါရာဇိကကျသူ ဖြစ်တော့သည်။ ကြွင်းသောပါဌ်သည် အနက်ထင်ရှားလှပြီ။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်သည်— ကာယ၊ ဝါစာ၊ စိတ္တတို့မှ ဖြစ်၏။ ကိရိယာအာပတ်၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာနှစ်ပါး ရှိ၏။

စတုတ္ထပါရာဇိကံ.

စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ သာဓာရဏာ စတ္တာရော ဣမေ စ စတ္တာရောတိ ဧဝံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

“အရှင်မတို့၊ ပါရာဇိက ရှစ်ပါးတို့ကို ရွတ်ပြအပ်ပါပြီ” ဟူသည်မှာ— ရဟန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ပညတ်တော်မူအပ်သော သာဓာရဏပါရာဇိက လေးပါးတို့နှင့် ဤအသာဓာရဏပါရာဇိက လေးပါးတို့ကို ဤသို့ ပါတိမောက်ပြသရွတ်ဆိုခြင်း အစဉ်ဖြင့် “အရှင်မတို့၊ ပါရာဇိက ရှစ်ပါးတို့ကို ရွတ်ပြအပ်ပါပြီ” ဟူ၍ ဤနေရာ၌ အနက်ကို မှတ်အပ်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် မဟာဝိဘင်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

သမန္တပါသာဒိကာ အမည်ရှိသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌

ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါရာဇိကကဏ္ဍအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ပါရာဇိကကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

ပါရာဇိကကဏ္ဍ ပြီးဆုံးပြီ။

၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်)

၁. ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပထမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

ပါရာဇိကာနန္တရဿ[Pg.180], အယံ ဒါနိ ဘဝိဿတိ;

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဿ, အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ.

ပါရာဇိကကဏ္ဍ၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သော သံဃာဒိသေသကဏ္ဍ၏ မပေါ်လွင်သောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုအပ်သော ဤအဋ္ဌကထာသည် ယခုအခါ၌ ဖြစ်လတံ့။

၆၇၈. ဥဒေါသိတန္တိ ဘဏ္ဍသာလာ. မာယျော ဧဝံ အဝစာတိ အယျော မာ ဧဝံ အဝစ. အပိနာယျာတိ အပိနု အယျာ. အစ္စာဝဒထာတိ အတိက္ကမိတွာ ဝဒထ; အက္ကောသထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၆၇၈. “ဥဒေါသိတံ” ဟူသည်မှာ ဘဏ္ဍာတိုက် (သို့မဟုတ်) ဂိုဒေါင်ကို ဆိုလိုသည်။ “မာယျော ဧဝံ အဝစ” ဟူသည်မှာ “အမောင်၊ ဤသို့ မပြောပါနှင့်” ဟု ဆိုလိုသည်။ “အပိနာယျာ” ဟူသောပုဒ်ကို “အပိ နု အယျာ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ “အစ္စာဝဒထ” ဟူသည်မှာ လွှမ်းမိုး၍ ပြောဆိုကြကုန်၏၊ ဆဲရေးကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

၆၇၉. ဥဿယဝါဒိကာတိ မာနုဿယဝသေန ကောဓုဿယဝသေန ဝိဝဒမာနာ. ယသ္မာ ပန သာ အတ္ထတော အဋ္ဋကာရိကာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဿယဝါဒိကာ နာမ အဍ္ဍကာရိကာ ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အဍ္ဍောတိ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတိ, ယံ ပဗ္ဗဇိတာ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယံ ဝါ ပရိယေသတီတိ သက္ခိံ ဝါ သဟာယံ ဝါ ပရိယေသတိ, ဒုက္ကဋံ. ဂစ္ဆတိ ဝါတိ ဥပဿယော ဝါ ဟောတု ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေါ ဝါ, ယတ္ထ ဌိတာယ ‘‘အဍ္ဍံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. ဧကဿ အာရောစေတီတိ ဒွီသု ဇနေသု ယဿ ကဿစိ ဧကဿ ကထံ ယော ကောစိ ဝေါဟာရိကာနံ အာရောစေတိ. ဒုတိယဿ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

၆၇၉. “ဥဿယဝါဒိကာ” ဟူသည်မှာ မာန်မာန ထောင်လွှားခြင်း အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒေါသထောင်လွှားခြင်း အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ငြင်းခုံနေသူကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဘိက္ခုနီသည် လိုရင်းအနက်အားဖြင့် တရားစွဲဆိုသူ ဖြစ်သောကြောင့် “ဥဿယဝါဒိကာမည်သည်မှာ တရားစွဲသူ (အဍ္ဍကာရိကာ) ကို ဆိုသည်” ဟု ပဒဘာဇနီ၌ ဟောတော်မူအပ်သည်။ ဤနေရာ၌ “အဍ္ဍ” ဟူသည်မှာ တရားသူကြီးတို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကို ဆိုလိုပြီး ရဟန်းတို့က “အဓိကရုဏ်း” ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ “ဒုတိယံ ဝါ ပရိယေသတိ” ဟူသည်မှာ သက်သေ သို့မဟုတ် အဖော်ကို ရှာဖွေခြင်းဖြစ်၍ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ “ဂစ္ဆတိ ဝါ” ဟူသည်မှာ ဘိက္ခုနီကျောင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းခံလမ်း၌ဖြစ်စေ ရပ်နေစဉ် “ငါ တရားစွဲအံ့” ဟု စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရာ အရပ်မှစ၍ တရားသူကြီးတို့ထံ သွားသော ဘိက္ခုနီအား ခြေလှမ်းတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ “ဧကဿ အာရောစေတိ” ဟူသည်မှာ လူနှစ်ယောက်အနက် တစ်ဦးဦး၏ စကားကို တစ်စုံတစ်ယောက်က တရားသူကြီးတို့အား ပြောကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဒုတိယဿ အာရောစေတိ” ဟူရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

အယံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထာယ ဝိတ္ထာရကထာ – ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂတေပိ ဝေါဟာရိကေ ဒိသွာ ဘိက္ခုနီ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ. ပဌမံ ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. အထ သာ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ထုလ္လစ္စယံ. ဘိက္ခုနီ ဥပါသကံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ, သော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ, ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. ဥပါသကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ, ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

ဤအရာ၌ မတွေဝေစေရန် အကျယ်ရှင်းလင်းချက်ကား— တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ ရောက်လာသော တရားသူကြီးတို့ကို မြင်၍ ဘိက္ခုနီက မိမိ၏ တရားစကားကို ပြောကြားလျှင် ဘိက္ခုနီအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဥပါသကာက မိမိစကားကို ပြောကြားလျှင် ဘိက္ခုနီအား ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ ရှေးဦးစွာ ဥပါသကာက မိမိစကားကို ပြောကြားလျှင် ဘိက္ခုနီအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ပြီး၊ ထိုနောက်မှ ဘိက္ခုနီက မိမိစကားကို ဆက်လက်ပြောကြားလျှင် ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ ဘိက္ခုနီက ဥပါသကာအား “ငါ့စကားကိုရော သင့်စကားကိုပါ သင်ကိုယ်တိုင်သာ ပြောကြားပါ” ဟု ပြော၍ ဥပါသကာက မိမိစကားကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီ၏ စကားကိုသော်လည်းကောင်း ရှေးဦးစွာ ပြောကြားရာ၌ ပထမပြောကြားခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယပြောကြားခြင်းကြောင့် ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ ဥပါသကာက ဘိက္ခုနီအား “ကျွန်ုပ်၏စကားနှင့် အရှင်မ၏စကားကို အရှင်မကိုယ်တိုင်သာ ပြောကြားပါ” ဟု ပြောဆိုရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ဘိက္ခုနီ [Pg.181] ကပ္ပိယကာရကေန ကထာပေတိ, တတ္ထ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု, ဣတရော ဝါ အတ္တနော ကထံ, ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ, ဣတရော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ အာရောစေတု, ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိယမာနေ ပဌမေ အာရောစနေ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ထုလ္လစ္စယံ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိတံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ သုတွာ ဝေါဟာရိကေဟိ ဝိနိစ္ဆယေ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနံ နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ အဍ္ဍပရိယောသာနေ ဘိက္ခုနိယာ ဇယေပိ ပရာဇယေပိ သံဃာဒိသေသော. သစေ ပန ဂတိဂတံ အဓိကရဏံ ဟောတိ, သုတပုဗ္ဗံ ဝေါဟာရိကေဟိ. အထ တေ ဘိက္ခုနိဉ္စ အဍ္ဍကာရကဉ္စ ဒိသွာဝ ‘‘တုမှာကံ ကထနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဇာနာမ မယံ ဧတ္ထ ပဝတ္တိ’’န္တိ သယမေဝ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဒေန္တိ, ဧဝရူပေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ ဘိက္ခုနိယာ အနာပတ္တိ.

ဘိက္ခုနီသည် ကပ္ပိယကာရကအား ပြောကြားခိုင်းရာ၌— ကပ္ပိယကာရကက ဘိက္ခုနီ၏ စကားကို ရှေးဦးစွာ ပြောကြားသည်ဖြစ်စေ၊ တရားတွေ့ဘက် ဥပါသကာက မိမိစကားကို ရှေးဦးစွာ ပြောကြားသည်ဖြစ်စေ၊ ကပ္ပိယကာရကက နှစ်ဦးလုံး၏ စကားကို ပြောကြားသည်ဖြစ်စေ၊ ဥပါသကာက နှစ်ဦးလုံး၏ စကားကို ပြောကြားသည်ဖြစ်စေ မည်သည့်နည်းဖြင့်မဆို ပြောကြားရာ၌ ပထမပြောကြားခြင်းကြောင့် ဘိက္ခုနီအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယပြောကြားခြင်းကြောင့် ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြောကြားအပ်သော နှစ်ဦးလုံး၏ စကားကို ကြားနာပြီးနောက် တရားသူကြီးတို့က အဆုံးအဖြတ် ပြုသောအခါ အမှုပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုအမှုပြီးဆုံးသည့်အခါ ဘိက္ခုနီသည် နိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ ရှုံးသည်ဖြစ်စေ သံဃာဒိသေသအာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ ထိုအမှုသည် ရောက်သင့်ရာအရပ်သို့ ရောက်ရှိပြီးဖြစ်၍ တရားသူကြီးများလည်း ကြားသိဖူးသည်ဖြစ်ရာ၊ ထိုတရားသူကြီးတို့က ဘိက္ခုနီနှင့် တရားစွဲသူကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်း “သင်တို့ ပြောကြားရန်မလို၊ ငါတို့ ဤအကြောင်းကို သိပြီးဖြစ်သည်” ဟု ဆိုကာ ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ပေးကြလျှင် ဤသို့သော အမှုပြီးဆုံးခြင်းမျိုး၌ ဘိက္ခုနီအား အာပတ်မသင့်ပေ။

ပဌမံ အာပတ္တိ ဧတဿာတိ ပဌမာပတ္တိကော; ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော, တံ ပဌမာပတ္တိကံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ အာပဇ္ဇတိ အသမနုဘာသနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ ယံ ဘိက္ခုနီ အာပဇ္ဇတိ, န တတိယာယ သမနုဘာသနာယ, အယံ ပဌမမေဝ သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ပဌမာပတ္တိကောတိ. ဘိက္ခုနိသံဃတော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော; တံ နိဿာရဏီယံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဃမှာ နိဿာရီယတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ အာပန္နာ ဘိက္ခုနီ သံဃတော နိဿာရီယတိ, သော နိဿာရဏီယောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ သော ဧဝ ဓမ္မော သံဃမှာ ကေနစိ နိဿာရီယတိ. တေန ပန ဓမ္မေန ဘိက္ခုနီ နိဿာရီယတိ, တသ္မာ သော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော.

ဤအာပတ်သို့ ရှေးဦးစွာ သင့်ရောက်ခြင်းရှိသောကြောင့် “ပဌမာပတ္တိက” မည်၏။ လွန်ကျူးရာ ခဏ၌ပင် သင့်ရောက်ထိုက်သော အာပတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုပဌမာပတ္တိကဖြစ်သော အာပတ်ကို ပဒဘာဇနီ၌ အဓိပ္ပါယ်မျှကို ပြခြင်းငှာ “ဝတ္ထုကို လွန်ကျူးခြင်းနှင့်အတူ သင့်ရောက်၏၊ သမနုဘာသန (အဖန်ဖန်ပြောဆိုခြင်း) ကြောင့် သင့်ရောက်သည်မဟုတ်” ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သည်။ ဤအရာ၌ အနက်ကား— ဘိက္ခုနီသည် ဝတ္ထုကို လွန်ကျူးခြင်းနှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက် သင့်ရောက်သောအာပတ်ဖြစ်၍ သုံးကြိမ်မြောက် သမနုဘာသနကမ္မဝါစာကြောင့် သင့်ရောက်သည်မဟုတ်ဘဲ ရှေးဦးစွာ ဝတ္ထုကို လွန်ကျူးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သင့်ရောက်ထိုက်သောကြောင့် “ပဌမာပတ္တိက” မည်၏။ ဘိက္ခုနီသံဃာမှ နှင်ထုတ်တတ်သောကြောင့် “နိဿာရဏီယ” မည်၏။ ထိုနိဿာရဏီယအာပတ်ကို ပဒဘာဇနီ၌ အဓိပ္ပါယ်မျှကို ပြရန် “သံဃာမှ နှင်ထုတ်အပ်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ ထိုအာပတ်သို့ သင့်ရောက်သော ဘိက္ခုနီကို သံဃာမှ နှင်ထုတ်တတ်သောကြောင့် ထိုအာပတ်သည် နိဿာရဏီယ မည်၏ဟု အနက်ကို မှတ်ထိုက်၏။ အမှန်စင်စစ် ထိုအာပတ်တရားကိုယ်တိုင်ကို သံဃာမှ တစ်စုံတစ်ယောက်က နှင်ထုတ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ထိုအာပတ်ကြောင့်သာ ဘိက္ခုနီကို သံဃာမှ နှင်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအာပတ်သည် နှင်ထုတ်တတ်၏ဟူသော ဝစနတ္ထအရ “နိဿာရဏီယ” မည်၏။

အာကဍ္ဎိယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ အဍ္ဍကာရကမနုဿေဟိ သယံ ဝါ အာဂန္တွာ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ဧဟီတိ ဝုစ္စမာနာ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, တတော အဍ္ဍကာရကော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ, နေဝ ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ, န ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. အမစ္စေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ. သစေပိ အဍ္ဍကာရကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွမေဝ ကထေဟီ’’တိ; ကထေန္တိယာပိ ကထံ သုတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ.

"အတင်းဆွဲငင်အပ်သဖြင့် သွားသော်" ဟူသည်ကား တရားစွဲမှုကို ပြုတတ်သူတို့သည် ကိုယ်တိုင်လာ၍သော်လည်းကောင်း၊ တမန်ကို စေလွှတ်၍သော်လည်းကောင်း "လိုက်ခဲ့ပါ" ဟု ပြောဆိုအပ်သည်ဖြစ်၍ တရားသူကြီးတို့ထံ သွားခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုမှနောက်၌ တရားစွဲသူသည် မိမိ၏စကားကို ဦးစွာပြောစေ သို့မဟုတ် ဘိက္ခုနီ၏စကားကို ဦးစွာပြောစေ၊ ပထမပြောကြားခြင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်သကဲ့သို့ ဒုတိယပြောကြားခြင်း၌လည်း ထုလ္လစ္စဉ်အာပတ် မသင့်ပေ။ တရားသူကြီးဖြစ်သော အမတ်တို့က ဆုံးဖြတ်၍ တရားပြီးဆုံးခြင်းကို ပြုသော်လည်း အနာပတ် (အာပတ်မသင့်) သာ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ တရားစွဲသူက ဘိက္ခုနီအား "ငါနှင့် သင်၏စကားကို သင်ကိုယ်တိုင်သာ ပြောပါလော့" ဟု ပြောသဖြင့် ပြောကြားသော ဘိက္ခုနီ၏စကားကို ကြားနာ၍ တရားပြီးဆုံးခြင်းကို ပြုအပ်သော်လည်း အနာပတ်သာ ဖြစ်သည်။

ရက္ခံ [Pg.182] ယာစတီတိ ဓမ္မိကံ ရက္ခံ ယာစတိ, အနာပတ္တိ. ဣဒါနိ ယထာယာစိတာ ရက္ခာ ဓမ္မိကာ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ အနောဒိဿ အာစိက္ခတီတိ အာဟ. တတ္ထ အတီတံ အာရဗ္ဘ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ, အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ, အနာဂတံ အာရဗ္ဘာပိ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ, အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ.

"အစောင့်အရှောက်ကို တောင်းသော်" ဟူသည်ကား တရားနှင့်ယှဉ်သော၊ သို့မဟုတ် တရားနှင့်လျော်သော အစောင့်အရှောက်ကို တောင်းခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုသို့ အစောင့်အရှောက်တောင်းသော ဘိက္ခုနီအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ယခုအခါ၌ တောင်းအပ်သော အစောင့်အရှောက်သည် တရားနှင့်ယှဉ်သော အစောင့်အရှောက် ဖြစ်ပုံကို ပြခြင်းငှာ "ညွှန်ပြခြင်းမရှိဘဲ ပြောကြား၏" ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထို "ညွှန်ပြခြင်းမရှိဘဲ ပြောကြားခြင်း" ၌ လွန်ပြီးသော အကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ မည်သူမည်ဝါဟု ညွှန်ပြ၍ ပြောခြင်းလည်း ရှိ၏၊ မည်သူမည်ဝါဟု မညွှန်ပြဘဲ ပြောခြင်းလည်း ရှိ၏။ နောင်ဖြစ်လတံ့သော အကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍လည်း မည်သူမည်ဝါဟု ညွှန်ပြ၍ ပြောခြင်းရှိ၏၊ မညွှန်ပြဘဲ ပြောခြင်းလည်း ရှိ၏။

ကထံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဘိက္ခုနုပဿယေ ဂါမဒါရကာ ဓုတ္တာဒယော ဝါ ယေ ကေစိ အနာစာရံ ဝါ အာစရန္တိ, ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒန္တိ, ဖလာဖလံ ဝါ ဟရန္တိ, ပရိက္ခာရေ ဝါ အစ္ဆိန္ဒန္တိ. ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ ဝဒတိ. ‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အသုကေန စ အသုကေန စာ’’တိ အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ န ဝဋ္ဋတိ. တဉ္စေ သုတွာ တေ ဝေါဟာရိကာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. ဒဏ္ဍံ ဂဏှိဿန္တီတိ အဓိပ္ပာယေပိ သတိ ဂီဝါယေဝ ဟောတိ. သစေ ပန တဿ ဒဏ္ဍံ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, ပဉ္စမာသကမတ္တေ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ ဟောတိ.

လွန်ပြီးသောအကြောင်းကို အမှီပြု၍ မည်သူမည်ဝါဟု ညွှန်ပြ၍ ပြောဆိုခြင်းသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်း၌ ရွာသားကလေးများ သော်လည်းကောင်း၊ သေသောက်ကြူး အစရှိသူများ သော်လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူတို့သည် မလျောက်ပတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ သစ်ပင်ကို ဖြတ်ကြကုန်၏၊ သစ်သီးကြီး သစ်သီးငယ်တို့ကို ယူဆောင်ကြကုန်၏၊ ပရိက္ခရာတို့ကို လုယူကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဘိက္ခုနီသည် တရားသူကြီးတို့ထံ သွား၍ "ငါတို့ကျောင်း၌ ဤမည်သောအမှုကို ပြုအပ်ပြီ" ဟု ပြော၏။ "ဘယ်သူ ပြုသနည်း" ဟု မေးအပ်သော် "မောင်ဖြူ၊ မောင်မဲ စသူတို့ ပြုကြပါသည်" ဟု ညွှန်ပြ၍ ပြော၏။ ဤသို့ ပြောခြင်းသည် လွန်ပြီးသောအကြောင်းကို အမှီပြု၍ ညွှန်ပြကာ ပြောဆိုခြင်း (ဩဒိဿအာစိက္ခနာ) ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပြောခြင်းသည် မအပ်ပေ။ ထိုစကားကို ကြား၍ တရားသူကြီးတို့သည် ထိုသူတို့အပေါ်၌ ဒဏ်ခတ်ကြကုန်အံ့၊ ဤသို့ ဒဏ်ခတ်သော်လည်း ဒဏ်ခတ်မှု အလုံးစုံသည် ဘိက္ခုနီ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (တာဝန်) သာ ဖြစ်သည်။ တရားသူကြီးတို့ ဒဏ်ခတ်ကြလိမ့်မည်ဟု ရည်ရွယ်ချက် ရှိသော်လည်း ဘိက္ခုနီ၌သာ တာဝန်ရှိသည်။ အကယ်၍ ထိုသူ့အပေါ်၌ "ဒဏ်ငွေကို ယူကြကုန်" ဟု ပြောဆိုပါက၊ ထိုသို့ပြော၍ ငါးပဲ (ငါးမသက) နှင့် ညီမျှသော တန်ဖိုးရှိသော ဒဏ်ငွေကို ယူအပ်ပြီးသော် ဘိက္ခုနီအား ပါရာဇိက ကျရောက်စေသည်။

‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘အသုကေနာတိ ဝတ္တုံ အမှာကံ န ဝဋ္ဋတိ, တုမှေယေဝ ဇာနိဿထ. ကေဝလဉှိ မယံ ရက္ခံ ယာစာမ, တံ နော ဒေထ, အဝဟဋဘဏ္ဍဉ္စ အာဟရာပေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သစေပိ တေ ဝေါဟာရိကာ ကာရကေ ဂဝေသိတွာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဂဟိတံ ဘိက္ခုနိယာ, နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.

"မည်သူပြုသနည်း" ဟု မေးအပ်သော် "မည်သူ ပြုသည်ဟု ပြောဆိုခြင်းငှာ ငါတို့အား မအပ်ပေ၊ သင်တို့ ကိုယ်တိုင်သာ သိကြလိမ့်မည်။ ငါတို့သည် မည်သူဟု ညွှန်ပြခြင်းမရှိဘဲ သက်သက် အစောင့်အရှောက်ကိုသာ တောင်းခံပါသည်၊ ထိုအစောင့်အရှောက်ကို ငါတို့အား ပေးကြပါကုန်၊ ခိုးယူသွားအပ်သော ပစ္စည်းကိုလည်း ပြန်လည် ဆောင်ယူပေးစေလိုပါသည်" ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ပြောခြင်းသည် မည်သူမည်ဝါဟု မညွှန်ပြဘဲ ပြောဆိုခြင်း (အနောဒိဿအာစိက္ခနာ) ဖြစ်၍ ထိုသို့ပြောခြင်းသည် အပ်စပ်၏။ ဤသို့ ပြောဆိုအပ်သော် တရားသူကြီးတို့သည် ပြုလုပ်သူတို့ကို ရှာဖွေ၍ ၎င်းတို့အပေါ်၌ ဒဏ်ခတ်ကြသော်လည်းကောင်း၊ ခိုးယူသွားသော ပစ္စည်းဥစ္စာအားလုံးကို ပြန်လည်ရယူအပ်သော်လည်းကောင်း ဘိက္ခုနီ၌ တာဝန်မရှိသကဲ့သို့ အာပတ်လည်း မသင့်ပေ။

ပရိက္ခာရံ ဟရန္တေ ဒိသွာ တေသံ အနတ္ထကာမတာယ စောရော စောရောတိ ဝတ္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဟိ ယံ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗမ္ပိ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. အတ္တနော ဝစနကရံ ပန ‘‘ဣမိနာ မေ ပရိက္ခာရော ဂဟိတော, တံ အာဟရာပေဟိ, မာ စဿ ဒဏ္ဍံ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါသဒါသီဝါပိအာဒီနံ အတ္ထာယ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ, အယံ အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ, န ဝဋ္ဋတိ.

ပရိက္ခရာကို ခိုးယူဆောင်သွားသည်ကို မြင်၍ ထိုခိုးသူတို့၏ အကျိုးမဲ့ကို လိုလားသောကြောင့် "သူခိုး၊ သူခိုး" ဟု ပြောဆိုခြင်းငှာလည်း မအပ်ပေ။ ထိုသို့ပြောဆိုသဖြင့် ၎င်းတို့အပေါ်၌ တရားသူကြီးတို့က ဒဏ်ခတ်ကြကုန်အံ့၊ ထိုဒဏ်ခတ်မှု အလုံးစုံသည် ဘိက္ခုနီ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (တာဝန်) သာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် မိမိ၏စကားကို လိုက်နာမည့်သူအား "ဤသူသည် ငါ၏ပရိက္ခရာကို ယူသွားပါပြီ၊ ထိုပရိက္ခရာကို ပြန်လည်ရယူပေးပါ၊ သို့သော် ၎င်း၏အပေါ်၌ ဒဏ်မခတ်ပါနှင့်" ဟု ပြောဆိုခြင်းကား အပ်စပ်၏။ ကျွန်ယောက်ျား၊ ကျွန်မိန်းမ၊ ရေကန် အစရှိသည်တို့၏ အကျိုးငှာ တရားစွဲဆိုမှုကို ပြုကြကုန်၏။ ဤသို့ တရားစွဲခြင်းသည် မအပ်စပ်သော တရားစွဲခြင်း (အကပ္ပိယအဋ္ဌ) မည်၏၊ မပြုအပ်ပေ။

ကထံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဝုတ္တနယေနေဝ ပရေဟိ အနာစာရာဒီသု ကတေသု ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောန္တိ, ရက္ခံ နော ဒေထ အာယတိံ အကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘ကေန ဧဝံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ စ ‘‘အသုကေန အသုကေန စာ’’တိ [Pg.183] အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာပိ န ဝဋ္ဋတိ. တေသဉှိ ဒဏ္ဍေ ကတေ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

နောင်ဖြစ်လတံ့သော အကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ မည်သူမည်ဝါဟု ညွှန်ပြကာ ပြောဆိုခြင်းသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်ပင် သူတစ်ပါးတို့သည် မလျောက်ပတ်သော အကျင့်စသည်တို့ကို ပြုအပ်ပြီးသောအခါ ဘိက္ခုနီသည် တရားသူကြီးတို့အား "ငါတို့ကျောင်း၌ ဤမည်သော အမှုမျိုးကို ပြုကြကုန်၏၊ နောင်အခါ၌ မပြုစေခြင်းအကျိုးငှာ ငါတို့အား အစောင့်အရှောက် ပေးကြပါကုန်" ဟု ပြော၏။ "ဘယ်သူ ဤသို့ ပြုသနည်း" ဟု မေးအပ်သော်လည်း "မောင်ဖြူ၊ မောင်မဲ စသူတို့ ပြုကြပါသည်" ဟု ညွှန်ပြ၍ ပြောဆို၏။ ဤသို့ ပြောဆိုခြင်းသည် နောင်ဖြစ်လတံ့သော အကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ညွှန်ပြကာ ပြောဆိုခြင်း (အနာဂတ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ) ဖြစ်၏။ ထိုသို့ပြောခြင်းသည်လည်း မအပ်ပေ။ ထိုသူတို့အပေါ်၌ ဒဏ်ခတ်မှု ပြုအပ်သော် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် ဒဏ်ခတ်မှု အလုံးစုံသည် ဘိက္ခုနီ၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ရှေး (အတီတ အာစိက္ခနာ) နည်းတူပင် ဖြစ်သည်။

သစေ ပန ဝေါဟာရိကာ ‘‘ဘိက္ခုနုပဿယေ ဧဝရူပံ အနာစာရံ ကရောန္တာနံ ဣမံ နာမ ဒဏ္ဍံ ကရောမာ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ အာဏာယ အတိဋ္ဌမာနေ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, ဘိက္ခုနိယာ နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.

အကယ်၍ တရားသူကြီးတို့သည် "ဘိက္ခုနီကျောင်း၌ ဤသို့သော မလျောက်ပတ်သော အကျင့်ကို ပြုသူတို့အပေါ်၌ ဤမည်သော ဒဏ်ကို ခတ်မည်" ဟု စည်လည်စေ၍ (စည်မောင်းထု၍ ကြေညာစေပြီးလျှင်) အာဏာကို မနာခံဘဲ မတည်သူတို့ကို ရှာဖွေကာ ဒဏ်ခတ်ကြကုန်အံ့၊ ဤသို့ ပြုလုပ်သော် ဘိက္ခုနီ၌ တာဝန်လည်းမရှိ၊ အာပတ်လည်း မသင့်ပေ။

ယော စာယံ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တော, ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုနောပိ ဟိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ တထာ အာစိက္ခိတေ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဂီဝါ ဟောတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဒဏ္ဍံ ဂဏှာပေန္တဿ ပါရာဇိကံ. ယော ပန ‘‘ဒဏ္ဍံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဇာနန္တောပိ အနောဒိဿ ကထေတိ, တေ စ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိယေဝ, န ဒေါသော. ဝိဟာရသီမာယ ရုက္ခာဒီနိ ဆိန္ဒန္တာနံ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဓာရာ ဘိဇ္ဇတိ, ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. ဥပဓာဝိတွာ တေသံ ပရိက္ခာရေ ဂဏှန္တိ, တမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ, လဟုပရိဝတ္တဉှိ စိတ္တံ, ထေယျစေတနာယ ဥပ္ပန္နာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ဘိက္ခုနီတို့အတွက် ငါဆိုအပ်ပြီးသော ဤနည်းသည် ရဟန်းတို့အတွက်လည်း ဤနည်းပင် ဖြစ်သည်။ ရဟန်းအားလည်း မည်သူမည်ဝါဟု ညွှန်ပြ၍ ပြောဆိုခြင်းသည် မအပ်စပ်ပေ။ ထိုသို့ ညွှန်ပြ၍ ပြောဆိုအပ်သဖြင့် တရားသူကြီးတို့က ပြုလုပ်သော ဒဏ်ခတ်မှုအားလုံးသည် ရဟန်း၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်။ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း ဒဏ်ငွေကို ယူစေသော ရဟန်းအား ပါရာဇိက ဖြစ်၏။ သို့သော် "ဒဏ်ခတ်ကြလိမ့်မည်" ဟု သိလျက်နှင့်ပင် မည်သူမည်ဝါဟု မညွှန်ပြဘဲ ပြောဆို၍ တရားသူကြီးတို့သည်လည်း ရှာဖွေကာ ဒဏ်ခတ်ကြသော်လည်း ထိုရဟန်းအား အပြစ်မရှိပေ။ ကျောင်း၏ အပိုင်းအခြားအတွင်း၌ သစ်ပင်အစရှိသည်တို့ကို ဖြတ်ကုန်သော လူတို့၏ ဓား၊ ပုဆိန် စသည်တို့ကို ယူ၍ ကျောက်ခဲတို့ဖြင့် ထုရိုက်ဖျက်ဆီးကြကုန်အံ့၊ ထိုသို့ပြုခြင်းသည် မအပ်ပေ။ အကယ်၍ ဓားသွား ပုဆိန်သွားများ ပျက်စီးသွားပါက ပြန်လည်ပြုပြင်၍ ပေးအပ်ရမည်。 အနီးသို့ ပြေးသွား၍ ၎င်းတို့၏ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို လုယူကြကုန်အံ့၊ ထိုသို့ ယူခြင်းကိုလည်း မပြုအပ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ စိတ်သည် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲတတ်သော သဘောရှိသဖြင့် ခိုးလိုသော စေတနာ ပေါ်ပေါက်လာပါက သာသနာတော်ဝယ် အမြစ်ပြတ်ခြင်း (ပါရာဇိကကျခြင်း) သို့ပင် ရောက်သွားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့မပြုအပ်ပေ။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

(ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ကထိန်သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခမဟုတ်၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

သတ္တရသကေ ပဌမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးသော သံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်တို့တွင် ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၆၈၂. ဒုတိယေ – ဝရဘဏ္ဍန္တိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒိ မဟဂ္ဃဘဏ္ဍံ.

၆၈၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "ဝရဘဏ္ဍ" ဟူသည်ကား ပုလဲ၊ ပတ္တမြား၊ ကြောင်မျက်ရွဲ အစရှိသော အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်သော မြတ်သော ဘဏ္ဍာကို ဆိုသည်။

၆၈၃. အနပလောကေတွာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. ဂဏံ ဝါတိ မလ္လဂဏဘဋိပုတ္တဂဏာဒိကံ. ပူဂန္တိ ဓမ္မဂဏံ. သေဏိန္တိ ဂန္ဓိကသေဏိဒုဿိကသေဏိအာဒိကံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ရာဇာနော ဂဏာဒီနံ ဂါမနိဂမေ နိယျာတေန္တိ ‘‘တုမှေဝ ဧတ္ထ အနုသာသထာ’’တိ, တတ္ထ တတ္ထ တေ ဧဝ ဣဿရာ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ရာဇာနံ ဝါ ဂဏာဒိကေ ဝါ အာပုစ္ဆိတွာပိ ဘိက္ခုနိသံဃော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောဝ. ဌပေတွာ ကပ္ပန္တိ တိတ္ထိယေသု ဝါ [Pg.184] အညဘိက္ခုနီသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတပုဗ္ဗံ ကပ္ပဂတိကံ ဌပေတွာတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၆၈၃. "အနပလောကေတွာ" ဟူသည်ကား မပန်ကြားဘဲ (မပြောမဆိုဘဲ)။ "ဂဏံ ဝါ" ဟူသည်ကား မလ္လဂိုဏ်း၊ ဘဋိပုတ္တဂိုဏ်း (ဗိဿဏိုးကို ကိုးကွယ်သူတို့အပေါင်း၊ ခဒဲနတ်ကို ကိုးကွယ်သူတို့အပေါင်း) စသည်တို့ကို လည်းကောင်း။ "ပူဂံ" ဟူသည်ကား တရားရှိသူတို့၏ အပေါင်း (ဓမ္မဂိုဏ်း) ကို လည်းကောင်း။ "သေဏိံ" ဟူသည်ကား နံ့သာကုန်သည်အသင်း၊ အထည်ကုန်သည်အသင်း စသည်တို့ကို လည်းကောင်း ဆိုသည်။ အကြောင်းမူကား အကြင်အကြင် အရပ်ဒေသတို့၌ မင်းတို့သည် ရွာ၊ နိဂုံးတို့ကို ဂိုဏ်းအစရှိသည်တို့အား "ဤအရပ်၌ သင်တို့ကိုယ်တိုင်သာ အုပ်ချုပ်ကြ၊ ဆုံးမကြကုန်" ဟု အပ်နှင်းကြကုန်၏၊ ထိုထိုအရပ်တို့၌ ထိုဂိုဏ်းအစရှိသူတို့သည်သာ အစိုးရသူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအစိုးရသော ဂိုဏ်းစသည်တို့ကို ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ထို့ပြင် ဤမင်း သို့မဟုတ် ဂိုဏ်းစသည်တို့ကို ပန်ကြားပြီးသော်လည်း ဘိက္ခုနီသံဃာအားလည်း ပန်ကြားရမည်သာ ဖြစ်သည်။ "ဌပေတွာ ကပ္ပံ" ဟူသည်ကား တိတ္ထိတို့၌ သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော ဘိက္ခုနီတို့၌ သော်လည်းကောင်း ရှေး၌ ရဟန်းဖြစ်ဖူးသော (ပဗ္ဗဇိတ ဖြစ်ဖူးသော) အပ်စပ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်သူကို ချန်လှပ်၍ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ – ကေနစိ ကရဏီယေန ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု အဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမံ ယထာနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ အတ္တနော နိဿိတကပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ခဏ္ဍသီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အနာပုစ္ဆာ ဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

(ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာန် (ခိုးသူမကို ရဟန်းပြုပေးခြင်း သမုဋ္ဌာန်) ရှိသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။ တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကြောင့် ဘိက္ခုနီတို့ ဖဲသွားကြကုန်လတ်သော်၊ ခဏ္ဍသိမ်သို့ မသွားဘဲ မိမိတို့ ထိုင်မြဲနေရာ၌ပင် မိမိ၏ တပည့်မပရိသတ်နှင့်အတူ (သိက္ခမာန်အဖြစ်မှ ရဟန်းမအဖြစ်သို့) ထမြောက်စေသော (ရဟန်းပြုပေးသော) ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမ၏ နှုတ်နှင့် စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ခဏ္ဍသိမ်သို့ သော်လည်းကောင်း၊ မြစ်သို့ သော်လည်းကောင်း သွား၍ ထမြောက်စေပါက ကာယ၊ ဝစီ、 စိတ္တ သမုဋ္ဌာန်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ မပန်ကြားဘဲ ထမြောက်စေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ကိရိယာကိရိယ (မပြုအပ်သော ထမြောက်စေမှုကို ပြုခြင်း၊ ပြုအပ်သော ပန်ကြားမှုကို မပြုခြင်း) တည်း။ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တေတိယသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ် အဖွင့်။

၆၉၂. တတိယေ – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ဧတ္ထ ဧကံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရန္တိ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကမတိ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပိစေတ္ထ သကဂါမတော နိက္ခမန္တိယာ ဂါမန္တရပစ္စယာ အနာပတ္တိ, နိက္ခမိတွာ ပန ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ, ဧကေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တမတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. တတော နိက္ခမိတွာ ပုန သကဂါမံ ပဝိသန္တိယာပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ခဏ္ဍပါကာရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ဘိက္ခုနိဝိဟာရဘူမိယေဝ သက္ကာ ဟောတိ ပဝိသိတုံ, ဧဝံ ပဝိသမာနာယ ကပ္ပိယဘူမိံ နာမ ပဝိဋ္ဌာ ဟောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဒသာ ဂမနမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တေနေဝ ‘‘ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိအာဒိမာဟ.

၆၉၂. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌— 'parikkhepaṃ atikkāmentiyā' ဟူသည်မှာ တစ်ခုသော ခြေလှမ်းကို ကျော်လွန်စေသော ဘိက္ခုနီအား ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ ဒုတိယခြေလှမ်းဖြင့် ကျော်လွန်ကာမျှတွင် သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ 'aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ' ဟူရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ သိအပ်၏— အကာအရံထိုက်သော (ခဲတစ်ကျအရပ်) နေရာကို ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် ကျော်လွန်လျှင် ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏၊ ဒုတိယခြေဖြင့် ကျော်လွန်ကာမျှတွင် သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ ထို့ပြင် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ မိမိရွာမှ ထွက်ခွာဆဲ ဘိက္ခုနီအား ရွာတစ်ပါးသို့ သွားခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်သေး။ သို့သော် ထွက်ပြီး၍ ရွာတစ်ပါးသို့ သွားသော ဘိက္ခုနီအား ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် အခြားရွာ၏ အကာအရံကို ဖြစ်စေ၊ ဥပစာကို ဖြစ်စေ ကျော်လွန်ကာမျှတွင် ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏။ ဒုတိယခြေဖြင့် ကျော်လွန်ကာမျှတွင် သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ ထိုအခြားရွာမှ ထွက်၍ မိမိရွာသို့ တစ်ဖန်ပြန်ဝင်သော ဘိက္ခုနီမအားလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ကျိုးပျက်သော တံတိုင်းဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ခြံစည်းရိုးအပေါက်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း ဘိက္ခုနီကျောင်းမြေသို့သာ ဝင်ရန် ဖြစ်နိုင်အံ့၊ ဤသို့ ဝင်သော ဘိက္ခုနီသည် အပ်စပ်သောမြေ (ကပ္ပိယမြေ) သို့ ဝင်သည် မည်သောကြောင့် အပ်စပ်၏။ ဆင်ကျောကုန်း စသည်တို့ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးဖြင့် သော်လည်းကောင်း အကယ်၍ ဝင်သော်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ခြေလျင်သွားခြင်းကိုသာ အလိုရှိအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် 'paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။

ဒွေ ဂါမာ ဘိက္ခုနိဝိဟာရေန သမ္ဗဒ္ဓဝတိကာ ဟောန္တိ, ယသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော, တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပုန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သစေ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဣတရဿ ဂါမဿ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော ပန ဂါမတော တေနေဝ မဂ္ဂေန ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ဂါမဒွါရေန နိက္ခမိတွာ အာဂစ္ဆတိ, ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဂါမတော ကေနစိ [Pg.185] ကရဏီယေန ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာယ ပုန ပဝိသနကာလေ ဟတ္ထိ ဝါ မုစ္စတိ, ဥဿာရဏာ ဝါ ဟောတိ, ဣတရာ ဘိက္ခုနိယော သဟသာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ, ယာဝ အညာ ဘိက္ခုနီ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဗဟိဂါမဒွါရေ ဌာတဗ္ဗံ. သစေ န အာဂစ္ဆတိ, ဒုတိယိကာ ဘိက္ခုနီ ပက္ကန္တာ နာမ ဟောတိ, ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ရွာနှစ်ရွာတို့သည် ဘိက္ခုနီကျောင်းဖြင့် ဆက်စပ်နေသော စည်းရိုးရှိကုန်အံ့၊ ဘိက္ခုနီကျောင်းရှိရာ ရွာ၌ ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ပြီးနောက် ကျောင်းသို့ တစ်ဖန်ပြန်ဝင်၍ ကျောင်းအလယ်လမ်းဖြင့် အခြားရွာသို့ သွားရာလမ်း ရှိခဲ့သော် သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့သော် ထိုရွာမှ ထိုလမ်းအတိုင်းပင် ပြန်လာရမည်။ အကယ်၍ ရွာတံခါးမှ ထွက်၍ ပြန်လာခဲ့သော် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် အာပတ်ကွဲပြားပုံကို သိအပ်၏။ မိမိရွာမှ တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကြောင့် ဘိက္ခုနီတို့နှင့်အတူ ထွက်လာသော ဘိက္ခုနီသည် ပြန်ဝင်မည့်အချိန်၌ ဆင်လွတ်လာခြင်း သော်လည်းကောင်း၊ လူများ တိုးဝှေ့ထွက်သွားခြင်း သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၍ အခြားဘိက္ခုနီများက အဆောတလျင် ရွာထဲသို့ ဝင်သွားကြရာ၊ အခြားဘိက္ခုနီ မလာမချင်း ရွာတံခါးပြင်ပ၌ စောင့်ဆိုင်းရပ်တည်ရမည်။ အကယ်၍ မလာခဲ့သော် အဖော်ဖြစ်သော ဘိက္ခုနီသည် ဖဲသွားသည်မည်သောကြောင့် ရွာထဲသို့ ဝင်ခြင်းငှာ အပ်၏။

ပုဗ္ဗေ မဟာဂါမော ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော. ပစ္ဆာ တံ ဂါမံ စတ္တာရော ဇနာ လဘိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝတိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဝိဟာရတော ဧကံ ဂါမံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော အပရံ ဂါမံ ဒွါရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ပဝိသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပုန ဝိဟာရမေဝ ပစ္စာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ဝိဟာရဿ စတုဂါမသာဓာရဏတ္တာ.

ရှေးက ကြီးစွာသော ရွာကြီးဖြစ်၍ အလယ်၌ ဘိက္ခုနီကျောင်း ရှိ၏။ နောင်အခါ၌ ထိုရွာကြီးကို လူလေးဦးတို့ ရရှိသဖြင့် သီးခြားစီ စည်းရိုးခတ်၍ ခွဲဝေကာ သုံးစွဲကြကုန်အံ့၊ ကျောင်းမှ ရွာတစ်ရွာသို့ သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ ထိုရွာမှ အခြားရွာသို့ တံခါးဖြင့် ဖြစ်စေ၊ စည်းရိုးအပေါက်ဖြင့် ဖြစ်စေ ဝင်ခြင်းငှာ မအပ်။ ကျောင်းသို့သာ တစ်ဖန် ပြန်လာရန် အပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— ထိုကျောင်းသည် ရွာလေးရွာလုံးနှင့် ဆက်ဆံ (သက်ဆိုင်) သောကြောင့် ဖြစ်၏။

အန္တရဝါသကော တေမိယတီတိ ယတ္ထ ယထာ တိမဏ္ဍလပဋိစ္ဆာဒနံ ဟောတိ; ဧဝံ နိဝတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝဿကာလေ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အန္တရဝါသကော တေမိယတိ. သေသံ နဒီလက္ခဏံ နဒီနိမိတ္တကထာယ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧဝရူပံ နဒိံ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ တီရေ ဌပေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသော. သေတုနာ ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ. ပဒသာ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ သေတုံ အာရောဟိတွာ ဥတ္တရန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. သေတုနာ ပန ဂန္တွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. ယာနနာဝါအာကာသဂမနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရိမတီရတော ပန ပရတီရမေဝ အက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ. ရဇနကမ္မတ္ထံ ဂန္တွာ ဒါရုသင်္ကဍ္ဎနာဒိကိစ္စေန ဒွေ တိဿော ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ ကာစိ ကလဟံ ကတွာ ဣတရံ တီရံ ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ. ဒွေ ဧကတော ဥတ္တရန္တိ, ဧကာ မဇ္ဈေ နဒိယာ ကလဟံ ကတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩရိမတီရမေဝ အာဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ. ဣတရိဿာ ပန အယံ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ပရတီရံ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. နှာယိတုံ ဝါ ပါတုံ ဝါ ဩတိဏ္ဏာ တမေဝ တီရံ ပစ္စုတ္တရတိ, အနာပတ္တိ.

'antaravāsako temiyati' (သင်းပိုင် စိုစွတ်အပ်၏) ဟူသည်မှာ— အကြင်မြစ်၌ ပုဆစ်ဒူးဝန်းနှစ်ဖက်နှင့် ချက်ဟူသော အဝန်းသုံးပါးကို ဖုံးလွှမ်းသည့်အတိုင်း ဝတ်ဆင်ထားသော ဘိက္ခုနီအား မိုးအခါ၌ ဆိပ်ကမ်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဆိပ်ကမ်းမဟုတ်သော နေရာဖြင့် ဖြစ်စေ သက်ဆင်း၍ တစ်နေရာရာမှ တက်ရာဝယ် သင်းပိုင်သည် လက်တစ်သစ် နှစ်သစ်မျှပင် စိုစွတ်ရအံ့၊ ထိုမြစ်ကို မြစ်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ကြွင်းသော မြစ်၏လက္ခဏာကို 'ဥပေါသထက္ခန္ဓက နဒီနိမိတ္တကထာ' ၌ ထင်ရှားစွာ ပြလတံ့။ ထိုသို့သော မြစ်သို့ ဆိပ်ကမ်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဆိပ်ကမ်းမဟုတ်သည်ဖြစ်စေ သက်ဆင်း၍ တက်ရာအခါ၌ ပထမခြေကို ကြွမြှောက်၍ ကမ်းပေါ်သို့ တင်ထားသော ဘိက္ခုနီအား ထုလ္လစ္စည်းအာပတ် သင့်၏၊ ဒုတိယခြေကို ကြွမြှောက်ရာ၌ သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ တံတားဖြင့် သွားလျှင် အာပတ်မသင့်။ ခြေဖြင့် သက်ဆင်း၍ တက်ရာအခါတွင် တံတားပေါ်သို့ တက်၍ တက်သွားသော ဘိက္ခုနီအားလည်း အာပတ်မသင့်။ သို့သော် တံတားဖြင့် သွားပြီး တက်ရာအခါတွင် ခြေကျင်သွားသော ဘိက္ခုနီအား အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ယာဉ်၊ လှေ၊ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွားခြင်း စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ဤဘက်ကမ်းမှ ထိုဘက်ကမ်းသို့ တိုက်ရိုက် နင်းတက်သွားသော ဘိက္ခုနီအား အာပတ်မသင့်။ ဆိုးရည်ကျိုရန် သော်လည်းကောင်း၊ ထင်းဆွဲယူခြင်း စသော ကိစ္စကြောင့် သော်လည်းကောင်း ဘိက္ခုနီ နှစ်ပါး သုံးပါးတို့သည် ကမ်းနှစ်ဖက်လုံး၌ လှည့်လည်သွားလာကြသော် အပ်၏။ သို့သော် ၎င်းတို့အနက် တစ်ပါးပါးသည် ခိုက်ရန်ဖြစ်၍ အခြားကမ်းသို့ သွားခဲ့သော် အာပတ်သင့်၏။ ဘိက္ခုနီနှစ်ပါးတို့ အတူတကွ ဖြတ်ကူးရာ မြစ်အလယ်၌ တစ်ပါးက ခိုက်ရန်ပြုကာ ပြန်လှည့်၍ ဤဘက်ကမ်းသို့ ပြန်လာခဲ့သော် အာပတ်သင့်၏။ အခြားသော ဘိက္ခုနီအားမူ ဤပြန်လာသူသည် ဖဲသွားသူ၏အရာ၌ တည်သောကြောင့် ထိုဘက်ကမ်းသို့ သွားသော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ရေချိုးရန် သော်လည်းကောင်း၊ သောက်ရန် သော်လည်းကောင်း သက်ဆင်းသော ဘိက္ခုနီသည် ထိုကမ်းသို့ပင် ပြန်တက်လာခဲ့သော် အာပတ်မသင့်။

သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာတိ ဧတ္ထ သစေ သဇ္ဈာယံ ဝါ ပဓာနံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကုရုမာနာ ပုရေအရုဏေယေဝ ဒုတိယိကာယ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ အာဘောဂံ ကရောတိ, အဇာနန္တိယာ ဧဝ စဿာ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ. အထ ပန ‘‘ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝါ အနာဘောဂေန ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဒေသေ အစ္ဆတိ, ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ န [Pg.186] ဩတရတိ, အရုဏုဂ္ဂမနေ သံဃာဒိသေသော. ဟတ္ထပါသောယေဝ ဟိ ဣဓ ပမာဏံ, ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ ဧကဂဗ္ဘောပိ န ရက္ခတိ.

'saha aruṇuggamanā' ဟူရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ သိအပ်၏— သရဇ္ဈာယ်ခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော အလုပ်ကို ပြုလုပ်စဉ် 'အရုဏ်မတက်မီ အဖော်မထံသို့ သွားအံ့' ဟု နှလုံးသွင်းပါသော်လည်း အရုဏ်တက်သည်ကို မသိလိုက်ဘဲ အရုဏ်တက်လာခဲ့အံ့၊ အာပတ်မသင့်။ အကယ်၍ 'အရုဏ်တက်သည့်တိုင်အောင် ဤနေရာ၌ပင် နေအံ့' ဟု ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အရုဏ်မတက်မီ သွားအံ့ဟု နှလုံးမသွင်းဘဲဖြစ်စေ ကျောင်းတိုက်၏ တစ်နေရာ၌ နေခဲ့၍ အဖော်မ၏ ဟတ္ထပါသ် (နှစ်တောင့်ထွာ) အတွင်းသို့ မသက်ရောက်ခဲ့သော် အရုဏ်တက်သောအခါ သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ အကြောင်းမူကား ဤနေရာ၌ ဟတ္ထပါသ် (နှစ်တောင့်ထွာ) သာလျှင် ပမာဏဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဟတ္ထပါသ်ကို ကျော်လွန်ခဲ့သော် တစ်ခုတည်းသော အခန်းတွင်း၌ နေစေကာမူ အာပတ်မှ မကာကွယ်နိုင်။

အဂါမကေ အရညေတိ ဧတ္ထ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ အရညံ. တံ ပနေတံ ကေဝလံ ဂါမာဘာဝေန ‘‘အဂါမက’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသတာယ. တာဒိသေ အရညေ ဩက္ကန္တေ ဒဿနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ သစေပိ သဝနူပစာရော အတ္ထိ, အာပတ္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ဘိက္ခုနီသု မဟာဗောဓိအင်္ဂဏံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ, တဿာပိ အာပတ္တိ. လောဟပါသာဒံ ပဝိသန္တီသုပိ ပရိဝေဏံ ပဝိသန္တီသုပိ ဧသေဝ နယော. မဟာစေတိယံ ဝန္ဒမာနာသု ဧကာ ဥတ္တရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿာပိ အာပတ္တိ. ထူပါရာမံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ, တဿာပိ အာပတ္တီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတံ ဒုတိယိကာ ပဿတိ. သစေ ပန သာဏိပါကာရန္တရိကာပိ ဟောတိ, ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟတိ နာမ. သဝနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတာ မဂ္ဂမူဠှသဒ္ဒေန ဝိယ ဓမ္မသဝနာရောစနသဒ္ဒေန ဝိယ စ ‘‘အယျေ’’တိ သဒ္ဒါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ. အဇ္ဈောကာသေ ဒူရေပိ ဒဿနူပစာရော နာမ ဟောတိ. သော ဧဝရူပေ သဝနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ န ရက္ခတိ, ဝိဇဟိတမတ္တေဝ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ.

'agāmake araññe' ဟူရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ သိအပ်၏— 'တံခါးခုံမှ အပြင်ဘက်သို့ ထွက်မိလျှင် ဤရွာပြင်ပအရပ် အားလုံးသည် တော (အရည) မည်၏' ဟု ဟောတော်မူအပ်သော လက္ခဏာရှိသော တောတည်း။ ထိုတောကို ရွာမရှိခြင်းသက်သက်ကြောင့်သာ 'agāmaka' (ရွာမဲ့တော) ဟု ဟောတော်မူအပ်၏၊ ဝိဉ္ဈာတောနှင့် တူသောကြောင့် ဟောတော်မူသည်မဟုတ်။ ထိုသို့သောတောသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် မြင်ကွင်း (ဒဿနူပစာ) စွန့်လွှတ်အပ်သော် ကြားနိုင်သောအတိုင်းအတာ (သဝနူပစာ) ရှိနေသေးသော်လည်း အာပတ်သင့်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏— 'ဘိက္ခုနီတို့ မဟာဗောဓိရင်ပြင်သို့ ဝင်ကြရာ၌ တစ်ပါးတည်းဖြစ်၍ ပြင်ပ၌ ရပ်နေပါကလည်း ထိုဘိက္ခုနီအား အာပတ်သင့်၏။ လောဟပြာသာဒ်သို့ ဝင်ကြရာ၌လည်းကောင်း၊ ပရိဝုဏ်သို့ ဝင်ကြရာ၌လည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ မဟာစေတီကို ရှိခိုးကြစဉ် တစ်ပါးတည်း မြောက်တံခါးဖြင့် ထွက်သွားခဲ့သော်လည်း အာပတ်သင့်၏။ ထူပါရုံသို့ ဝင်ကြစဉ် တစ်ပါးတည်း ပြင်ပ၌ ရပ်နေပါကလည်း အာပတ်သင့်၏' ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤနှစ်ပါးတို့တွင် 'ဒဿနူပစာ' မည်သည်မှာ ရပ်နေသူကို အဖော်မက မြင်နိုင်သော အရပ်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အဝတ်ကန့်လန့်ကာဖြင့် ခြားကွယ်ထားပါကလည်း ဒဿနူပစာကို စွန့်လွှတ်သည်မည်၏။ 'သဝနူပစာ' မည်သည်မှာ ရပ်နေသော ဘိက္ခုနီသည် လမ်းမှားသူ၏ အသံကဲ့သို့ ဖြစ်စေ၊ တရားနာရန် ကြွေးကြော်သံကဲ့သို့ ဖြစ်စေ 'အရှင်မ' (အယျေ) ဟု ဟစ်ခေါ်သော အသံကို ကြားရသော အရပ်ဖြစ်၏။ လွင်တီးခေါင်၌ ဝေးသောနေရာဖြစ်စေကာမူ ဒဿနူပစာ မည်၏။ ထိုဒဿနူပစာသည် ဤသို့သော သဝနူပစာကို စွန့်လွှတ်ပြီးသော် အာပတ်မှ မစောင့်ရှောက်နိုင်။ စွန့်လွှတ်ကာမျှ၌ပင် သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။

ဧကာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ ဩဟီယတိ. သဥဿာဟာ စေ ဟုတွာ ဣဒါနိ ပါပုဏိဿာမီတိ အနုဗန္ဓတိ, အနာပတ္တိ. သစေ ပုရိမာယော အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ, ပက္ကန္တာ နာမ ဟောန္တိ, အနာပတ္တိယေဝ. ဒွိန္နံ ဂစ္ဆန္တီနံ ဧကာ အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဂစ္ဆတု အယ’’န္တိ ဩဟီယတိ, ဣတရာပိ ‘‘ဩဟီယတု အယ’’န္တိ, ဂစ္ဆတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အာပတ္တိ. သစေ ပန ဂစ္ဆန္တီသု ပုရိမာပိ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ, ပစ္ဆိမာပိ အညံ, ဧကာ ဧကိဿာ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.

တစ်ယောက်သော ဘိက္ခုနီသည် ခရီးသွားစဉ် နောက်ကျကျန်ရစ်၏။ "ယခုအခါ ငါမီတော့မည်" ဟု အမီလိုက်လိုသော အားထုတ်မှုဖြင့် အကယ်၍ လိုက်သွားပါက အာပတ်မသင့်ချေ။ အကယ်၍ ရှေ့မှသွားသော ဘိက္ခုနီတို့သည် အခြားလမ်းဖြင့် သွားကြပါက ဖဲသွားကြသူများ မည်သဖြင့် အာပတ်မသင့်ပါပဲ။ အတူတူသွားကြသော ဘိက္ခုနီနှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးသော ဘိက္ခုနီသည် မီအောင်မလိုက်နိုင်သဖြင့် "ဤရှေ့ကသွားသော ဘိက္ခုနီ သွားပါစေတော့" ဟု ကြံစည်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့အံ့၊ အခြားတစ်ပါးကလည်း "ဤနောက်ကလိုက်သော ဘိက္ခုနီ ကျန်ရစ်ပါစေ" ဟု ကြံစည်၍ သွားအံ့၊ နှစ်ပါးလုံး အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ သွားကြကုန်သော ဘိက္ခုနီတို့တွင် ရှေ့ကသွားသော ဘိက္ခုနီသည်လည်း အခြားလမ်းကို ယူအံ့၊ နောက်မှလိုက်သော ဘိက္ခုနီသည်လည်း အခြားလမ်းကို ယူအံ့၊ ဤသို့ယူကြသဖြင့် တစ်ပါးသည် အခြားတစ်ပါး ဖဲသွားသောနေရာ၌ တည်အံ့၊ နှစ်ပါးလုံး အာပတ်မသင့်ချေ။

၆၉၃. ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါတိ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ, သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၆၉၃. ၆၉၃။ "Pakkhasaṅkantā vā" ဟူသည်မှာ တိတ္ထိတို့၏ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းကို ဆိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်နှင့် တူ၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာ ရှိ၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၆၉၄-၈. စတုတ္ထေ [Pg.187] – ပါဒပီဌံ နာမ ဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. ပါဒကဌလိကာ နာမ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒန္တိ တဿေဝ ကာရကဂဏဿ ဆန္ဒံ အဇာနိတွာ. ဝတ္တေ ဝတ္တန္တိန္တိ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒေ နေတ္ထာရဝတ္တေ ဝတ္တမာနံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၆၉၄-၈. ၆၉၄-၆၉၈။ စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— "Pādapīṭha" မည်သည် ဆေးကြောပြီးသော ခြေကို ထားရာ ခုံငယ်ဖြစ်သည်။ "Pādakaṭhalikā" မည်သည် မဆေးရသေးသော ခြေကို ထားရာ ခုံငယ်ဖြစ်သည်။ "Anaññāya gaṇassa chandaṃ" ဟူသည်မှာ ထိုကံပြုသော ဂိုဏ်း၏ သဘောတူညီချက် (ဆန္ဒ) ကို မသိဘဲ။ "Vatte vattantiṃ" ဟူသည်မှာ လေးဆယ့်သုံးပါးသော ကံမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝတ်ကျင့်စဉ်၌ တည်လျက် ကျင့်နေသော ဘိက္ခုနီကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

(ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၀၁. ပဉ္စမေ – ဧကတော အဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနေတံ န ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ သမေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၀၁. ၇၀၁။ ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— "Ekato avassutā" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ "ဘိက္ခုနီ၏ ကိလေသာဖြင့် စိုစွတ်ခြင်း (ဆန္ဒရာဂဖြစ်ခြင်း) ကို သိမှတ်ထိုက်၏" ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌ကား ဤသို့ မဆိုပေ။ ထိုမဆိုသောစကားသည် ပါဠိတော်နှင့် ကိုက်ညီ၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒွိဝေဒနာ ရှိ၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၀၅-၆. ဆဋ္ဌေ – ယတော တွန္တိ ယသ္မာ တွံ. ဥယျောဇေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိအာဒိကာ သံဃာဒိသေသပရိယောသာနာ အာပတ္တိယော ကဿာ ဟောန္တီတိ? ဥယျောဇိကာယ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ပရိဝါရေပိ –

၇၀၅-၆. ၇၀၅-၇၀၆။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌— "Yato tvaṃ" ဟူသည်မှာ "အကြင်ကြောင့် သင်သည်" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥယျောဇေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ" အစရှိသည်ဖြင့် သံဃာဒိသိသ်အဆုံးရှိသော အာပတ်တို့သည် မည်သူ့အား ဖြစ်ကုန်သနည်းဟူမူ— တိုက်တွန်းသော ဘိက္ခုနီအား ဖြစ်ကုန်၏။ ဤစကားကို ပရိဝါပါဠိတော်၌လည်း ဆိုအပ်၏—

‘‘န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ပဋိဂ္ဂဟော တေန န ဝိဇ္ဇတိ;

အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ န လဟုကံ, တဉ္စ ပရိဘောဂပစ္စယာ;

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

“(ပေးသူကလည်း) မပေး၊ (ယူသူကလည်း) မခံယူ၊ ထို့ကြောင့် ခံယူမှု မရှိချေ။ သို့သော် လဟုကမဟုတ်သော ဂရုက (သံဃာဒိသိသ်) အာပတ်သို့ ရောက်၏။ ထိုအာပတ်သို့လည်း သုံးဆောင်စားသောက်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ရောက်ရ၏။ ဤပြဿနာကို ပညာရှိတို့ ကြံစည်တော်မူအပ်၏” ဟု သံဂါယနာတင်မထေရ်တို့ မိန့်ဆိုအပ်ပြီ။

အယဉှိ [Pg.188] ဂါထာ ဣမံ ဥယျောဇိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဣတရိဿာ ပန အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝိဘတ္တောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ဤဂါထာသည် ဤတိုက်တွန်းသော ဘိက္ခုနီကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ အခြားတစ်ပါးသော (တိုက်တွန်းခံရသူ) ဘိက္ခုနီ၏ အာပတ်အပြားကိုမူ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ဝေဖန်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

တိသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ တိဝေဒနာ ရှိ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၀၉. သတ္တမေ – ယာဝတတိယကပဒတ္ထော မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၇၀၉. ၇၀၉။ သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌— "Yāvatatiyaka" ဟူသော ပုဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို မဟာဝိဘင်း၌ ဆိုခဲ့သည့်နည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၁၅. အဋ္ဌမေ – ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အဓိကရဏေတိ စတုန္နံ အညတရသ္မိံ. ပဒဘာဇနေ ပန ကေဝလံ အဓိကရဏဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၇၁၅. ၇၁၅။ အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌— "Kismiñcideva adhikaraṇe" ဟူသည်မှာ (လေးပါးသော အဓိကရုဏ်းတို့တွင်) တစ်ခုခုသော အဓိကရုဏ်း၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ ပုဒ်အဖွင့် (ပဒဘာဇနီ) ၌မူ သက်သက်မျှ အဓိကရုဏ်း၏ အမျိုးအစားကို ပြခြင်းငှာ "Adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni" အစရှိသည်ကို မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့နှင့်တကွ ထင်ရှားလှ၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၂၃. နဝမေ – သံသဋ္ဌာတိ မိဿီဘူတာ. အနနုလောမိကေနာတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုလောမေန ကာယိကဝါစသိကေန. သံသဋ္ဌာတိ ဂိဟီနံ ကောဋ္ဋနပစနဂန္ဓပိသနမာလာဂန္ထနာဒိနာ ကာယိကေန သာသနပဋိသာသနာဟရဏသဉ္စရိတ္တာဒိနာ ဝါစသိကေန စ သံသဋ္ဌာ. ပါပေါ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဧတာသန္တိ ပါပသဒ္ဒါ[Pg.189]. ပါပေါ အာဇီဝသင်္ခါတော သိလောကော ဧတာသန္တိ ပါပသိလောကာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၇၂၃. ၇၂၃။ နဝမသိက္ခာပုဒ်၌— "Saṃsaṭṭhā" ဟူသည်မှာ ရောနှောကြကုန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "Ananulomikena" ဟူသည် ရဟန်းမတို့နှင့် မလျော်သော ကိုယ်မှု နှုတ်မှုတို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။ "Saṃsaṭṭhā" ဟူသည်မှာ လူတို့၏ ဆန်ဖွပ်ခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ နံ့သာကြိတ်ခြင်း၊ ပန်းကုံးခြင်း အစရှိသော ကိုယ်မှုဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတင်းစကား ဆောင်ပို့ခြင်း၊ ပြန်၍ဆောင်ယူခြင်း၊ အောင်သွယ်ခြင်း အစရှိသော နှုတ်မှုဖြင့်လည်းကောင်း ရောနှောပတ်သက်နေကြကုန်သည်။ ဤရဟန်းမတို့အား ယုတ်မာသော ကျော်စောသံ ရှိသဖြင့် "Pāpasaddā" (မကောင်းသော ကျော်စောသံ ရှိသူများ) မည်ကုန်၏။ ဤရဟန်းမတို့အား ယုတ်မာသော အသက်မွေးမှုတည်းဟူသော ကဲ့ရဲ့သံ ရှိသဖြင့် "Pāpasilokā" (မကောင်းသဖြင့် အသက်မွေးမှု ရှိသူများ) မည်ကုန်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့နှင့်တကွ ထင်ရှားလှ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသံဃာဒိသိသ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၂၇. ဒသမေ – ဧဝါစာရာတိ ဧဝံအာစာရာ. ယာဒိသော တုမှာကံ အာစာရော, တာဒိသာ အာစာရာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဥညာယာတိ အဝညာယ နီစံ ကတွာ ဇာနနာယ. ပရိဘဝေနာတိ ကိံ ဣမာ ကရိဿန္တီတိ ဧဝံ ပရိဘဝိတွာ ဇာနနေန. အက္ခန္တိယာတိ အသဟနတာယ; ကောဓေနာတိ အတ္ထော. ဝေဘဿိယာတိ ဗလဝဘဿဘာဝေန; အတ္တနော ဗလပ္ပကာသနေန သမုတြာသနေနာတိ အတ္ထော. ဒုဗ္ဗလျာတိ တုမှာကံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန. သဗ္ဗတ္ထ ဥညာယ စ ပရိဘဝေန စာတိ ဧဝံ သမုစ္စယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိဝိစ္စထာတိ ဝိနာ ဟောထ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၇၂၇. ၇၂၇။ ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌— "Evācārā" ဟူသည်မှာ သင်တို့၏ အကျင့်နှင့်တူသော အကျင့်ရှိကုန်သော၊ သင်တို့၌ အဘယ်သို့သော အကျင့်ရှိသနည်း ထိုသို့သော အကျင့်ရှိကြကုန်သော ဟု အနက်ရ၏။ အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ "Uññāya" ဟူသည် နှိမ့်ချသိမြင်ခြင်းကြောင့် (နိမ့်ကျသည်ဟု ပြု၍ သိခြင်းကြောင့်) ဖြစ်၏။ "Paribhāvena" ဟူသည် "ဤသူတို့သည် အဘယ်အရာကို ပြုနိုင်မည်နည်း" ဟု မထောက်မညှာ လွှမ်းမိုးရှုံ့ချသောအားဖြင့် သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ "Akkhantiyā" ဟူသည် သည်းမခံနိုင်ခြင်းကြောင့်၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ "Vebhassiyā" ဟူသည် ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိခြင်းကြောင့်၊ မိမိ၏ အစွမ်းကို ပြသ၍ ထိတ်လန့်စေလိုသောကြောင့် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ "Dubbalyā" ဟူသည် သင်တို့၏ အားနည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌ "Uññāya ca paribhavena ca" ဟူ၍ သမုစ္စည်း (ပူးပေါင်းခြင်း) အနက်ကို သိအပ်၏။ "Viviccatha" ဟူသည်မှာ အသီးအသီး ကွဲပြားကြကုန်လော့ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့နှင့်တကွ ထင်ရှားလှ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာတိ ဧတ္ထ ဆန္နံ ပဌမာပတ္တိကာနံ အနန္တရာ သဉ္စရိတ္တံ, ဒွေ ဒုဋ္ဌဒေါသာတိ ဣမာနိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ မဟာဝိဘင်္ဂတော ပက္ခိပိတွာ နဝ ပဌမာပတ္တိကာ, စတုန္နံ ယာဝတတိယကာနံ အနန္တရာ မဟာဝိဘင်္ဂတောပိ စတ္တာရော ယာဝတတိယကေ ပက္ခိပိတွာ အဋ္ဌ ယာဝတတိယကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ အညတြ ပက္ခမာနတ္တာ. တံ ပန ခန္ဓကေ ဝိတ္ထာရေန ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ.

"Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ ခြောက်ပါးသော ပထမာပတ္တိကအာပတ်တို့၏ နောက်ဆက်တွဲ၌ သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပုဒ်နှင့် ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါး၊ ဤသိက္ခာပုဒ်သုံးပါးတို့ကို ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်းမှ ယူဆောင်ထည့်သွင်း၍ ကိုးပါးသော ပထမာပတ္တိကအာပတ်တို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေးပါးသော ယာဝတတိယကအာပတ်တို့၏ နောက်ဆက်တွဲ၌ ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်းမှလည်း ယာဝတတိယကအာပတ်လေးပါးတို့ကို ထည့်သွင်း၍ ရှစ်ပါးသော ယာဝတတိယကအာပတ်တို့ဟူ၍လည်းကောင်း သိထိုက်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အရှင်မတို့ ပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်းအစီအစဉ်အတိုင်း တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးသော သံဃာဒိသိသ်အာပတ်တို့ကို ရွတ်ပြအပ်ကုန်ပြီဟူ၍ ဤသို့ ဤနေရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်အပ်၏။ ကြွင်းသော စကားအစီအရင်သည် ပက္ခမာနတ် (ပက္ခမာနတ္တကျင့်ဝတ်) မှတစ်ပါး ထင်ရှားလှ၏။ ထိုပက္ခမာနတ်ကိုမူကား ခန္ဓက၌ အကျယ်ဖွင့်ဆိုပါအံ့။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

သမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌—

သတ္တရသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးသော သံဃာဒိသိသ်အဖွင့် ပြီး၏။

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

သံဃာဒိသိသ်ပိုင်း ပြီး၏။

၃. နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

၃. နိဿဂ္ဂိယပိုင်း (ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်)

ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁-ပထမနိဿဂ္ဂိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

တိံသ [Pg.190] နိဿဂ္ဂိယာ ဓမ္မာ, ဘိက္ခုနီနံ ပကာသိတာ;

ယေ တေသံ ဒါနိ ဘဝတိ, အယံ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဘိက္ခုနီတို့၏ သုံးဆယ်သော နိဿဂ္ဂိယအာပတ်တို့ကို ထင်ရှားပြတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုပြတော်မူအပ်ကုန်သော သုံးဆယ်သော နိဿဂ္ဂိယအာပတ်တို့၏ ဖွင့်ဆိုပုံအဋ္ဌကထာအစဉ်သည် ယခုအခါ ဖြစ်လတံ့။

၇၃၃. အာမတ္တိကာပဏန္တိ အမတ္တာနိ ဝုစ္စန္တိ ဘာဇနာနိ; တာနိ ယေ ဝိက္ကိဏန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ အာမတ္တိကာ; တေသံ အာပဏော အာမတ္တိကာပဏော; တံ ဝါ ပသာရေဿန္တီတိ အတ္ထော.

၇၃၃. ၇၃၃။ "Āmattikāpaṇa" ဟူသော ဤစကား၌— အိုးခွက်တို့ကို "Amattā" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ထိုအိုးခွက်တို့ကို ရောင်းချသူတို့ကို "Āmattika" ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုအိုးခွက်ရောင်းသူတို့၏ ဆိုင်ကို "Āmattikāpaṇa" ဟု ဆို၏။ ထိုအိုးခွက်ရောင်းဆိုင်ကိုပင် ဖြန့်ခင်းကြကုန်အံ့လော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

၇၃၄. ပတ္တသန္နိစယံ ကရေယျာတိ ပတ္တသန္နိဓိံ ကရေယျ; ဧကာဟံ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝါ အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပတ္တံ ဌပေယျာတိ အတ္ထော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ ဒသာဟံ ပရိဟာရော, ဣဓ ဧကာဟမ္ပိ နတ္ထိ. သေသံ တာဒိသမေဝ.

၇၃၄. pattasannicayaṃ kareyya ဟူသည်မှာ သပိတ်ကို သိုမှီးခြင်းကို ပြုအံ့ (တစ်ရက်မျှ အဓိဋ္ဌာန်မတင်ဘဲ သို့မဟုတ် ဝိကပ္ပနာမပြုဘဲ သပိတ်ကို ထားအံ့) ဟု အနက်ရသည်။ ကြွင်းသောအစီအရင်ကို ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။ အထူးကား ဤသည်ပင် ဖြစ်သည် - ထိုဘိက္ခုမဟာဝိဘင်း၌ ဆယ်ရက်ဟူသောအစောင့်အရှောက်ရှိ၏၊ ဤဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌မူ တစ်ရက်မျှပင် အစောင့်အရှောက်မရှိ။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ထိုအစီအရင်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ဣဒမ္ပိ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည်လည်း ကထိန်ကဲ့သို့သော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိုယ်၊ နှုတ်တို့မှလည်းကောင်း၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့မှလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၃၈. ဒုတိယေ – ဒုစ္စောဠာတိ ဝိရူပစောဠာ; ဇိဏ္ဏစောဠာတိ အတ္ထော. အပယျာဟီတိ အပိ အယျာဟိ.

၇၃၈. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - duccoḷā ဟူသည် ဖောက်ပြန်သောအဝတ်၊ ဟောင်းနွမ်းသောအဝတ်ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ ဟု အနက်ရသည်။ apayyāhi ဟူသည် အရှင်မတို့ ရအပ်ပါ၏လော (api ayyāhi) ဟု ဆိုလိုသည်။

၇၄၀. အာဒိဿ ဒိန္နန္တိ သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူတိ ဝတွာပိ ဣဒံ ဂဏဿ ဣဒံ တုမှာကံ ဒမ္မီတိ ဝတွာ ဝါ ဒါတုကမျတာယ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒိန္နမ္ပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ အကာလစီဝရံ. အယျာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓံ ပန ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၄၀. ādissa dinnaṃ ဟူသည်မှာ - ရောက်လာကုန်သော ရဟန်းမတို့ ဝေဖန်ကြကုန်လော့ ဟု လျှောက်၍ လှူအပ်သော သင်္ကန်းသည်လည်းကောင်း၊ ဤသင်္ကန်းကို ဂိုဏ်းအား လှူပါ၏ ဟု လျှောက်၍လည်းကောင်း၊ ဤသင်္ကန်းကို အရှင်မတို့အား လှူပါ၏ ဟု လျှောက်၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် လှူလိုသောဆန္ဒဖြင့် ခြေရင်း၌ ထား၍ လှူအပ်သော သင်္ကန်းသည်လည်းကောင်း ရည်စူး၍ လှူအပ်သော သင်္ကန်း (အာဒိဿဒိန္န) မည်၏။ ဤအလုံးစုံသော သင်္ကန်းသည်လည်း အကာလသင်္ကန်း မည်၏။ သို့ရာတွင် အရှင်မအား လှူပါ၏ ဟု ဤသို့ တစ်ဖန်ရအပ်သော သင်္ကန်းကိုမူ ဒါယကာတို့ ပေးလှူအပ်ရာ အကာလသင်္ကန်းအဖြစ်ဖြင့်သာ ကပ်ဆောင်ရာ၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏ - ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၄၃-၅. တတိယေ [Pg.191] – ဟန္ဒာတိ ဂဏှ. သယံ အစ္ဆိန္ဒတီတိ ဧကံ ဒတွာ ဧကံ အစ္ဆိန္ဒန္တိယာ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ, ဗဟူသု ဗဟူနိ. သစေ သံဟရိတွာ ဌပိတာနိ ဧကတော အစ္ဆိန္ဒတိ, ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၄၃-၅. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - handa ဟူသည် ယူလော့ ဟူသော အနက်တည်း။ sayaṃ acchindati ဟူသည်မှာ - တစ်ထည်ကို ပေးပြီး၍ တစ်ထည်ကို ပြန်၍ လုယူသော ရဟန်းမအား နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက် သင့်၏။ များစွာသော သင်္ကန်းတို့၌မူ အာပတ်များစွာ သင့်၏။ အကယ်၍ ခေါက်၍ ထားအပ်သော သင်္ကန်းတို့ကို တပေါင်းတည်း လုယူအံ့၊ ဤသို့ လုယူသောအခါ သင်္ကန်းအရေအတွက်အားဖြင့် အာပတ်တို့ သင့်ကုန်၏။ ထုပ်ဖွဲ့၍ ထားအပ်သော သင်္ကန်းတို့၌မူကား အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏ - ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၄၈. စတုတ္ထေ – ကယေနာတိ မူလေန. န မေ အာဝုသော သပ္ပိနာ အတ္ထော; တေလေန မေ အတ္ထောတိ ဣဒံ ကိရ သာ အာဟဋသပ္ပိံ ဒတွာ တေလမ္ပိ အာဟရိဿတီတိ မညမာနာ အာဟ. ဝိညာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ; ဣဒံ နာမ အာဟရာတိ ယာစိတွာ ဝါ.

၇၄၈. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ - kayena ဟူသည် အဖိုးဖြင့် ဟု အနက်ရသည်။ ငါ့ရှင်... ငါ့အား ထောပတ်ဖြင့် အလိုမရှိ၊ ဆီဖြင့်သာ အလိုရှိ၏ ဟူသော ဤစကားကို ထိုထုလ္လနန္ဒာသည် ဆောင်ယူအပ်ပြီးသော ထောပတ်ကို လှူပြီးလျှင် ဆီကိုလည်း နောက်ထပ် ယူလာပေလိမ့်မည်ဟု မှတ်ထင်သဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သတတ်။ viññāpetvā ဟူသည် မိမိအလိုရှိကြောင်းကို သိစေ၍၊ သို့မဟုတ် ဤမည်သော ဝတ္ထုကို ယူဆောင်ခဲ့ပါ ဟု တောင်း၍ ဟု အနက်ရသည်။

၇၅၂. တညေဝ ဝိညာပေတီတိ ယံ ပဌမံ ဝိညတ္တံ တံ ထောကံ နပ္ပဟောတိ, တသ္မာ ပုန တညေဝ ဝိညာပေတီတိ အတ္ထော. အညဉ္စ ဝိညာပေတီတိ သစေ ပဌမံ သပ္ပိဝိညတ္တံ, ယမကံ ပစိတဗ္ဗန္တိ စ ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တတ္တာ တေလေန အတ္ထော ဟောတိ, တတော တေလေနာပိ မေ အတ္ထောတိ ဧဝံ အညဉ္စ ဝိညာပေတိ. အာနိသံသံ ဒဿေတွာတိ သစေ ကဟာပဏဿ သပ္ပိ အာဘတံ ဟောတိ, ဣမိနာ မူလေန ဒိဂုဏံ တေလံ လဗ္ဘတိ, တေနာပိ စ ဣဒံ ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တသ္မာ တေလံ အာဟရာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဝိညာပေတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၅၂. taññeva viññāpeti ဟူသည် ရှေးဦးစွာ မိမိအလိုရှိကြောင်း သိစေအပ်သော (တောင်းအပ်သော) ဝတ္ထုသည် နည်းနေ၍ မလောက်သဖြင့် ထိုရှေးဦးစွာ တောင်းအပ်သော ဝတ္ထုကိုပင် တစ်ဖန်ထပ်၍ တောင်းအံ့ (သိစေအံ့) ဟု ဆိုလိုသည်။ aññañca viññāpeti ဟူသည် အကယ်၍ ရှေးဦးစွာ ထောပတ်ကို တောင်းအပ်သည်ရှိသော် ထောပတ်နှင့် ဆီအစုံပြု၍ ချက်ထိုက်၏ ဟု ဆေးဆရာက ပြောဆိုအပ်သောကြောင့် ဆီကို အလိုရှိလာ၏၊ ထို့ကြောင့် ငါ့အား ဆီဖြင့်လည်း အလိုရှိ၏ ဟု ဤသို့ အခြားဝတ္ထုကိုလည်း တောင်းအံ့ (သိစေအံ့) ဟု ဆိုလိုသည်။ ānisaṃsaṃ dassetvā ဟူသည် တစ်ကျပ်ဖိုး ထောပတ်ကို ဆောင်ယူအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ ဤတစ်ကျပ်သော အဖိုးဖြင့် နှစ်ဆသော ဆီကို ရနိုင်၏၊ ထိုဆီဖြင့်လည်း ဤဆေးကိစ္စ ပြီးစီးနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆီကို ဆောင်ခဲ့လော့ ဟု ဤသို့ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသ၍ တောင်းအံ့ (သိစေအံ့) ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးရှိ၏ - ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၅၃. ပဉ္စမေ [Pg.192] – န မေ သိက္ခမာနေတိ ဣဒံ ကိရ သာ ကုလဓီတာ ‘‘အယံ အဒ္ဓါ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဣဒံ တေလံ ဌပေတွာ သပ္ပိမ္ပိ မေ အတ္တနော ကုလဃရာ အာဟရိဿတီ’’တိ မညမာနာ အာဟ. စေတာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ စတုတ္ထသဒိသမေဝါတိ.

၇၅၃. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ - na me sikkhamāne ဟူသော ဤစကားကို ထိုသိက္ခမာန်သည် အမျိုးသမီးတည်း၊ ဤသိက္ခမာန်သည် မချွတ်ဧကန် ဤသို့ ပြောဆိုအပ်သည်ဖြစ်သော် ဤဆီကို အထံ၌ ထားခဲ့၍ ငါ့အဖို့ ထောပတ်ကိုလည်း မိမိ၏ အမျိုးအိမ်မှ ဆောင်ယူခဲ့ပေလိမ့်မည် ဟု မှတ်ထင်သဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သတတ်။ cetāpetvā ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်သည် jānāpetvā (သိစေ၍) ဟူ၍သာ ဖြစ်၏။ အလုံးစုံသော ဝါကျ၌ ကြွင်းသောပုဒ်အပေါင်းသည် စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၏ အစီအရင်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၅၈. ဆဋ္ဌေ – ဆန္ဒကန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမ ဓမ္မကိစ္စံ ကရိဿာမ, ယံ သက္ကောထ; တံ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ ဆန္ဒဉ္စ ရုစိဉ္စ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂဟိတပရိက္ခာရဿေတံ အဓိဝစနံ. အညဒတ္ထိကေနာတိ အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေန. အညုဒ္ဒိသိကေနာတိ အညံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒိန္နေန. သံဃိကေနာတိ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တေန.

၇၅၈. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ - chandaka ဟူသော ဤသဒ္ဒါသည် ဤမည်သော တရားကိစ္စ (ကောင်းမှုကိစ္စ) ကို ပြုကြကုန်စို့၊ သင်တို့ လှူဒါန်းနိုင်သော ပရိက္ခရာကို လှူကြကုန်လော့ ဟု ဤသို့ တစ်ပါးသောသူတို့အား ဆန္ဒနှင့် အလိုကို ဖြစ်စေ၍ ရယူအပ်သော ပရိက္ခရာကို ဟောသော သဒ္ဒါတည်း။ aññadatthikena ဟူသည် အခြားသော (ပရိက္ခရာ၏) အကျိုးငှာ လှူအပ်သော ပရိက္ခရာဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ aññuddisikena ဟူသည် အခြားသောသူကို ရည်ညွှန်း၍ လှူအပ်သော ပရိက္ခရာဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ saṅghikena ဟူသည် သံဃာအား စွန့်လှူအပ်သော ပရိက္ခရာဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။

၇၆၂. သေသကံ ဥပနေတီတိ ယဒတ္ထာယ ဒိန္နော, တံ စေတာပေတွာ အဝသေသံ အညဿတ္ထာယ ဥပနေတိ. သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နော, အမှာကဉ္စ စီဝရံ အတ္ထိ, တေလာဒီဟိ ပန အတ္ထော’’တိ ဧဝံ အာပုစ္ဆိတွာ ဥပနေတိ. အာပဒါသူတိ တထာရူပေသု ဥပဒ္ဒဝေသု; ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယံ ဝါ တံ ဝါ စေတာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၆၂. sesakaṃ upaneti ဟူသည် အကြင်ပရိက္ခရာအကျိုးငှာ လှူအပ်သော ပရိက္ခရာကို ဝယ်ယူပြီး၍ ကြွင်းကျန်သော အဖိုးငွေကို အခြားပရိက္ခရာ၏ အကျိုးငှာ ကပ်ဆောင်အံ့ (သုံးစွဲအံ့) ဟု ဆိုလိုသည်။ sāmike apaloketvā ဟူသည် သင်တို့သည် သင်္ကန်းအလို့ငှာ လှူအပ်ပြီ၊ ငါတို့အားလည်း သင်္ကန်းရှိပါပြီ၊ ဆီစသည်တို့ဖြင့်သာ အလိုရှိပါသည် ဟု ဤသို့ ဒါယကာတို့ကို ပန်ကြား၍ ကပ်ဆောင်အံ့ (လဲလှယ်အံ့) ဟု ဆိုလိုသည်။ āpadāsu ဟူသည် ထိုသို့သဘောရှိသော ဘေးရန် (ဥပဒ္ဒဝေါ) တို့ကြောင့် ရဟန်းမတို့ ကျောင်းကို စွန့်ပစ်၍ ထွက်ပြေးကြရကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဘေးရန်တို့၌ တစ်ခုခုသော ပရိက္ခရာကို ဝယ်ယူခြင်းငှာ သို့မဟုတ် လဲလှယ်ခြင်းငှာ အပ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောအနက်သည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးရှိ၏ - ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၆၄. သတ္တမေ – သညာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတကေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ. သေသံ ဆဋ္ဌသဒိသမေဝါတိ.

၇၆၄. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - saññācikena ဟူသည် ကိုယ်တိုင်တောင်းအပ်သော ပရိက္ခရာဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤပုဒ်သည်သာ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်နှင့် ထူးခြားချက်ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူသည်သာတည်း။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၆၉. အဋ္ဌမေ [Pg.193] – မဟာဇနိကေနာတိ ဂဏဿ ပရိစ္စတ္တေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ.

၇၆၉. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ - mahājanikena ဟူသည် ဂိုဏ်းအား စွန့်လှူအပ်သော ပရိက္ခရာဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤပုဒ်သည်သာ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ထူးခြားချက် ဖြစ်၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၇၄. နဝမသိက္ခာပဒေ – သညာစိကေနာတိ ဣဒံ ပဒံ ဣတော အဓိကတရံ.

၇၇၄. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ - saññācikena ဟူသော ဤပုဒ်သည် ဤအဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်ထက် ပိုလွန်၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၇၈. ဒသမေ – ပရိဝေဏံ ဥန္ဒြိယတီတိ ပရိဝေဏံ ဝိနဿတိ; ပရိပတတီတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပဒံ ပုဂ္ဂလိကေန သညာစိကေနာတိ ဣဒဉ္စ ဧတ္တကမေဝ နာနာကရဏံ. သေသံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝါတိ.

၇၇၈. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - pariveṇaṃ undriyati ဟူသည် ပရိဝုဏ်သည် ပျက်စီး၏၊ လျှောကျ၏ ဟု အနက်ရသည်။ ဤပုဒ်သည်လည်းကောင်း၊ puggalikena saññācikena ဟူသော ဤပုဒ်သည်လည်းကောင်း ဤမျှသော ပုဒ်အပေါင်းသည်သာ ထူးခြားချက် ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအနက်သည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်နှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၇၈၄. ဧကာဒသမေ – ဂရုပါဝုရဏန္တိ သီတကာလေ ပါဝုရဏံ. စတုက္ကံသပရမန္တိ ဧတ္ထ ကံသော နာမ စတုက္ကဟာပဏိကော ဟောတိ; တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘သောဠသကဟာပဏဂ္ဃနက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၇၈၄. ဧကာဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - garupāvuraṇa ဟူသည် အေးသောအခါ၌ ခြုံသော ထူထဲသောခြုံထည်ကို ဆိုလိုသည်။ catukkaṃsaparama ဟူသော ဤပုဒ်၌ ကံသမည်သည် လေးကျပ်တန်ဖိုး (အတိုင်းအရှည်) ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ပုဒ်ဘာဇနီ၌ တစ်ဆယ့်ခြောက်ကျပ် တန်ဖိုးရှိသော ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဧကာဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဒွါဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂-ဒွါဒသမ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၈၉. ဒွါဒသမေ – လဟုပါဝုရဏန္တိ ဥဏှကာလေ ပါဝုရဏံ. သေသံ သိက္ခာပဒဒွယေပိ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၈၉. ဆယ့်နှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌— 'lahupāvuraṇaṃ' ဟူသည်မှာ ပူအိုက်သောအခါ၌ ခြုံရသော ခြုံထည်ကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်သည် သိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါးလုံး၌ ထင်ရှားလှပေ၏။

ဆသမုဋ္ဌာနံ [Pg.194] – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးရှိ၏— ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခမရှိ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်နှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ မဟာဝိဘင်္ဂေ စီဝရဝဂ္ဂတော ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စာတိ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ အကာလစီဝရံ ကာလစီဝရန္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘာဇိတသိက္ခာပဒေန စ ပရိဝတ္တေတွာ အစ္ဆိန္နစီဝရေန စ ပဌမဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. ပုန ဧဠကလောမဝဂ္ဂဿ အာဒိတော သတ္တ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ သတ္တ အညဒတ္ထိကာနိ ပက္ခိပိတွာ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. တတိယဝဂ္ဂတော ပဌမပတ္တံ ဝဿိကသာဋိကံ အာရညကသိက္ခာပဒန္တိ ဣမာနိ တီဏိ အပနေတွာ ပတ္တသန္နိစယဂရုပါဝုရဏလဟုပါဝုရဏသိက္ခာပဒေဟိ တတိယဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. ဣတိ ဘိက္ခုနီနံ ဒွါဒသ သိက္ခာပဒါနိ ဧကတောပညတ္တာနိ, အဋ္ဌာရသ ဥဘတောပညတ္တာနီတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

'အရှင်မတို့၊ စွန့်ခြင်းရှိသော သုံးဆယ်သော ပါစိတ္တိယတရားတို့ကို ရွတ်ပြအပ်ပါပြီ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်း၏ စီဝရဝဂ်မှ ဓောဝနသိက္ခာပုဒ်၊ ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပုဒ်ဟူသော သိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါးတို့ကို ဖယ်ထုတ်၍၊ အကာလစီဝရကို ကာလစီဝရဟု အဓိဋ္ဌာန်တင်၍ ဝေဖန်သော (အကာလစီဝရံ စသော) သိက္ခာပုဒ်နှင့် လဲလှယ်၍လည်းကောင်း၊ အစ္ဆိန္နစီဝရသိက္ခာပုဒ်နှင့်လည်းကောင်း ပထမဝဂ်ကို ပြည့်စေအပ်၏။ တစ်ဖန် ဧဠကလောမဝဂ်၏ အစမှ သိက္ခာပုဒ် ခုနစ်ပါးတို့ကို ဖယ်ရှား၍၊ အညဒတ္ထိကသိက္ခာပုဒ် ခုနစ်ပါးတို့ကို ထည့်သွင်းကာ ဒုတိယဝဂ်ကို ပြည့်စေအပ်၏။ တတိယဝဂ်မှ ပထမပတ္တသိက္ခာပုဒ်၊ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပုဒ်၊ အာရညကသိက္ခာပုဒ်ဟူသော ဤသိက္ခာပုဒ် သုံးပါးတို့ကို ဖယ်ရှား၍၊ ပတ္တသန္နိစယသိက္ခာပုဒ်၊ ဂရုပါဝုရဏသိက္ခာပုဒ်၊ လဟုပါဝုရဏသိက္ခာပုဒ်တို့ဖြင့် တတိယဝဂ်ကို ပြည့်စေအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဘိက္ခုနီတို့၏ သိက္ခာပုဒ်တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့သည် (ဘိက္ခုနီတို့အတွက်သာ) တစ်ဖက်သတ် ပညတ်အပ်ကုန်၏၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် (ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခုနီ နှစ်ဦးလုံးအတွက်) နှစ်ဖက်ပညတ်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အရှင်မတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သုံးဆယ်သော နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယတရားတို့ကို ပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် 'အရှင်မတို့၊ စွန့်ခြင်းရှိသော သုံးဆယ်သော ပါစိတ္တိယတရားတို့ကို ရွတ်ပြအပ်ပါပြီ' ဟူ၍ ဤသို့ ဤနေရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်အပ်၏။ ကြွင်းသော အရာတို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ထင်ရှားလှပေ၏။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌—

တိံသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုံးဆယ်သော နိဿဂ္ဂိယသိက္ခာပုဒ်အပေါင်း၏ အဖွင့်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍ ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

၄. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်)

၁. လသုဏဝဂ္ဂေါ

၁. လသုဏဝဂ်

၁. ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပထမလသုဏသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

တိံသကာနန္တရံ [Pg.195] ဓမ္မာ, ဆသဋ္ဌိသတသင်္ဂဟာ;

သင်္ဂီတာ ယေ အယံ ဒါနိ, ဟောတိ တေသမ္ပိ ဝဏ္ဏနာ.

သုံးဆယ်သော သိက္ခာပုဒ်တို့၏ အခြားမဲ့၌ သံဂါယနာတင် ထေရ်မြတ်တို့ သံဂါယနာတင်တော်မူအပ်သော တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ ရှိကုန်၏။ ယခုအခါ၌ ထိုသိက္ခာပုဒ်တို့၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာကို ပြဆိုပေအံ့။

၇၉၃. တတ္ထ လသုဏဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေတိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ပေါဋ္ဋလိကေ; သမ္ပုဏ္ဏမိဉ္ဇာနမေတံ အဓိဝစနံ. န မတ္တံ ဇာနိတွာတိ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ခေတ္တပါလဿ ဝါရေန္တဿ ဗဟုံ လသုဏံ ဟရာပေသိ.

၇၉၃. ထိုတစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့တွင် လသုဏဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— 'dve tayo bhaṇḍike' ဟူသည်မှာ နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခုသော ကြက်သွန်မြှောင်းထုပ်ကို ဆိုလို၏။ ဤစကားလုံးသည် ပြည့်စုံသော အဆန်အမြှောင်းရှိသော ကြက်သွန်ဖြူတို့၏ အမည်တည်း။ 'na mattaṃ jānitvā' ဟူသည်မှာ အတိုင်းအရှည်ပမာဏကို မသိဘဲ ယာခင်းစောင့်က တားမြစ်နေစဉ် များစွာသော ကြက်သွန်ဖြူတို့ကို ယူဆောင်စေခဲ့၏။

အညတရံ ဟံသယောနိန္တိ သုဝဏ္ဏဟံသယောနိံ. သော တာသံ ဧကေကန္တိ သော ဟံသော ဇာတိဿရော အဟောသိ, အထ ပုဗ္ဗသိနေဟေန အာဂန္တွာ တာသံ ဧကေကံ ပတ္တံ ဒေတိ, တံ တာပနတာလနစ္ဆေဒနက္ခမံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဟောတိ.

'aññataraṃ haṃsayonin' ဟူသည်မှာ ရွှေဟင်္သာမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ 'so tāsaṃ ekekan' ဟူသည်မှာ ထိုရွှေဟင်္သာသည် ရှေးဘဝကို အောက်မေ့နိုင်သူ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ရှေးကဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သံယောဇဉ် ချစ်ခြင်းကြောင့် လာရောက်၍ ထိုသားအမိတို့အား တစ်ခုစီသော အတောင်ကို ပေး၏။ ထိုအတောင်သည် မီးဖြင့် ပူစေခြင်း၊ ထုရိုက်ခြင်း၊ ဖြတ်တောက်ခြင်းတို့ကို ခံနိုင်သော ရွှေစင်အစစ်သာ ဖြစ်၏။

၇၉၅. မာဂဓကန္တိ မဂဓေသု ဇာတံ. မဂဓရဋ္ဌေ ဇာတလသုဏမေဝ ဟိ ဣဓ လသုဏန္တိ အဓိပ္ပေတံ, တမ္ပိ ဘဏ္ဍိကလသုဏမေဝ, န ဧကဒွိတိမိဉ္ဇကံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဇာတဒေသံ အဝတွာ ‘‘မာဂဓကံ နာမ ဘဏ္ဍိကလသုဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေတိ ဧတ္ထ သစေ ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေ ဧကတောယေဝ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ဘိန္ဒိတွာ ဧကေကံ မိဉ္ဇံ ခါဒန္တိယာ ပန ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနီတိ.

၇၉၅. 'māgadhaka' ဟူသည်မှာ မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်သော ကြက်သွန်ဖြူကို ဆိုလို၏။ စင်စစ် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်သော ကြက်သွန်ဖြူကိုသာ 'lasuṇa' ဟု လိုလားအပ်၏။ ထိုကြက်သွန်ဖြူကိုလည်း အမြှောင်းများစွာပါသော ကြက်သွန်ဖြူမျိုးကိုသာ လိုလားအပ်၏၊ တစ်မြှောင်း၊ နှစ်မြှောင်း၊ သုံးမြှောင်းရှိသော ကြက်သွန်ဖြူကို မလိုလားအပ်။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူ ဖြစ်ရာဒေသကို မဆိုဘဲ 'မဂဓတိုင်းဖြစ် ကြက်သွန်ဖြူဟူသည် အမြှောင်းများစွာပါသော ကြက်သွန်ဖြူတည်း' ဟု ဆိုထား၏။ 'ajjhohāre ajjhohāre' ဟူသော ဤပါဌ်၌ အကယ်၍ နှစ်မြှောင်း၊ သုံးမြှောင်းရှိသော ကြက်သွန်ဖြူတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ကောင်းစွာ ဝါးစား၍ မျိုချပါက ပါစိတ်တစ်ချက် သင့်၏။ အကယ်၍ ခွဲခြမ်း၍ တစ်မြှောင်းချင်းစီ ဝါးစားသော ရဟန်းမအား ပယောဂအရေအတွက်အားဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်၏။

၇၉၇. ပလဏ္ဍုကာဒီနံ ဝဏ္ဏေန ဝါ မိဉ္ဇာယ ဝါ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဝဏ္ဏေန တာဝ ပလဏ္ဍုကော ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ဟောတိ. ဘဉ္ဇနကော လောဟိတဝဏ္ဏော. ဟရိတကော ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏော. မိဉ္ဇာယ ပန ပလဏ္ဍုကဿ ဧကာ မိဉ္ဇာ ဟောတိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ တိဿော. စာပလသုဏော အမိဉ္ဇကော, အင်္ကုရမတ္တမေဝ ဟိ တဿ ဟောတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ‘‘ပလဏ္ဍုကဿ တီဏိ မိဉ္ဇာနိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ ဧက’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.196]. ဧတေ ပလဏ္ဍုကာဒယော သဘာဝေနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. သူပသမ္ပာကာဒီသု ပန မာဂဓကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တဉှိ ပစ္စမာနေသု မုဂ္ဂသူပါဒီသု ဝါ မစ္ဆမံသဝိကတိယာ ဝါ တေလာဒီသု ဝါ ဗဒရသာဠဝါဒီသု ဝါ အမ္ဗိလသာကာဒီသု ဝါ ဥတ္တရိဘင်္ဂေသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ယာဂုဘတ္တေပိ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၇၉၇. ပလဏ္ဍုကအစရှိသော ကြက်သွန်တို့၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို အဆင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမြှောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း သိအပ်၏။ အဆင်းအားဖြင့်— ပလဏ္ဍုကကြက်သွန်သည် ဖြူဝါသောအဆင်း ရှိ၏။ ဘဉ္ဇနကကြက်သွန်သည် နီသောအဆင်း ရှိ၏။ ဟရိတကကြက်သွန်သည် စိမ်းသော သစ်ရွက်အဆင်း ရှိ၏။ အမြှောင်းအားဖြင့်မူ— ပလဏ္ဍုကကြက်သွန်၌ အမြှောင်း တစ်မြှောင်း ရှိ၏။ ဘဉ္ဇနကကြက်သွန်၌ နှစ်မြှောင်း ရှိ၏။ ဟရိတကကြက်သွန်၌ သုံးမြှောင်း ရှိ၏။ စာပကြက်သွန်သည် အမြှောင်းမရှိ၊ ၎င်း၌ အညွန့်မျှသာ ရှိ၏။ မဟာပစ္စရီစသော အဋ္ဌကထာတို့၌မူ 'ပလဏ္ဍုက၌ သုံးမြှောင်း၊ ဘဉ္ဇနက၌ နှစ်မြှောင်း၊ ဟရိတက၌ တစ်မြှောင်း ရှိ၏' ဟု ဆို၏။ ဤပလဏ္ဍုကစသော ကြက်သွန်တို့သည် ပင်ကိုသဘောအားဖြင့်ပင် အပ်စပ်ကုန်၏။ ဟင်းချက်ခြင်းစသည်တို့၌မူ မဂဓတိုင်းဖြစ် ကြက်သွန်ဖြူသည်ပင် အပ်စပ်၏။ စင်စစ် ထိုကြက်သွန်ဖြူကို ချက်အပ်ဆဲဖြစ်သော ပဲနောက်ဟင်းစသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ငါးဟင်း သားဟင်းအမျိုးမျိုး၌သော်လည်းကောင်း၊ ဆီစသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ဆီးယိုစသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ချဉ်သောဟင်းရွက်စသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ အသုပ်ဟင်းလျာတို့၌သော်လည်းကောင်း၊ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ယာဂုဆွမ်း၌သော်လည်းကောင်း တစ်နေရာရာ၌ ထည့်ခတ်ချက်ပြုတ်ရန် အပ်စပ်ပေ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှပေ၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်ကဲ့သို့ သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏— ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခမရှိ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

လသုဏသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

ပထမလသုဏသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ดုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၇၉၉. ဒုတိယေ – သမ္ဗာဓေတိ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ. တဿ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ပန ‘‘ဥဘော ဥပကစ္ဆကာ မုတ္တကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကမ္ပိ လောမန္တိ ကတ္တရိယာ ဝါ သဏ္ဍာသကေန ဝါ ခုရေန ဝါ ယေန ကေနစိ ဧကပယောဂေန ဝါ နာနာပယောဂေန ဝါ ဧကံ ဝါ ဗဟူနိ ဝါ သံဟရာပေန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ, န လောမဂဏနာယ.

၇၉၉. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌— 'sambādhe' ဟူသည်မှာ ဖုံးကွယ်အပ်သော အရပ်၌ ဖြစ်၏။ ထိုသမ္ဗာဓအရပ်၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို ပြခြင်းငှာ မြတ်စွာဘုရားသည် 'ubho upakacchakā muttakaraṇaṃ' (ချိုင်းကြားနှစ်ဖက်နှင့် ပဿာဝမဂ်အရပ်) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့၏။ 'ekampi loman' ဟူသည်မှာ ကတ်ကျေးဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မွေးညှပ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သင်တုန်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုဖြင့် တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အမျိုးမျိုးသော ပယောဂဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အမွေးတစ်မျှင်တည်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ များစွာသော အမွေးတို့ကိုသော်လည်းကောင်း ပယ်ရှားစေသော ရဟန်းမအား ပယောဂအရေအတွက်အားဖြင့် ပါစိတ္တိယအာပတ် သင့်၏၊ အမွေးအရေအတွက်အားဖြင့် သင့်သည်မဟုတ်။

၈၀၁. အာဗာဓပစ္စယာတိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒိအာဗာဓပစ္စယာ သံဟရာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၈၀၁. 'ābādhapaccayā' ဟူသည်မှာ ယားနာ၊ ဝဲနာစသော ရောဂါဝေဒနာအကြောင်းကြောင့် ပယ်ရှားစေသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှပေ၏။ သမုဋ္ဌာန်လေးပါးရှိ၏— ကာယဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကာယစိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီစိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခမရှိ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၀၃-၄. တတိယေ – တလဃာတကေတိ မုတ္တကရဏတလဃာတနေ. အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တေနာပီတိ ဧတ္ထ ပတ္တံ တာဝ မဟန္တံ, ကေသရေနာပိ ပဟာရံ ဒေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ.

၈၀၃-၄. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌— 'talaghātane' ဟူသည်မှာ ပဿာဝမဂ်၏ အပြင်ကို လက်ဝါးဖြင့် ရိုက်ပုတ်ခြင်း၌ ဖြစ်၏။ 'antamaso uppalapattenāpi' ဟူသော ဤပါဌ်၌ ကြာရွက်သည်ပင် အလွန်ကြီးပါသေး၏၊ ကြာဝတ်ဆံမျှဖြင့် ပုတ်ခတ်သော ရဟန်းမအားလည်း အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။

၈၀၅. အာဗာဓပစ္စယာတိ [Pg.197] ဂဏ္ဍံ ဝါ ဝဏံ ဝါ ပဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၈၀၅. 'ābādhapaccayā' ဟူသည်မှာ အဖု သို့မဟုတ် အနာကို ပုတ်ခတ်ရန် အပ်စပ်၏။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှပေ၏။ ပထမပါရာဇိကကဲ့သို့ သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏— ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခရှိ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၀၆. စတုတ္ထေ – ပုရာဏရာဇောရောဓာတိ ပုရာဏေ ဂိဟိဘာဝေ ရညော ဩရောဓာ. စိရာစိရံ ဂစ္ဆတီတိ စိရေန စိရေန ဂစ္ဆတိ. ဓာရေထာတိ သက္ကောထ. ကဿိဒံ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တေ အနာရောစိတေပိ ဧတာ မယိ အာသင်္ကံ ကရိဿန္တီတိ မညမာနာ ဧဝမာဟ – ‘‘မယှိဒံ ကမ္မ’’န္တိ.

၈၀၆. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— 'purāṇarājorodhā' ဟူသည်မှာ ရှေးလူဝတ်ကြောင်ဘဝက မင်း၏ မောင်းမမိဿံ ဖြစ်ခဲ့သူကို ဆိုလိုသည်။ 'cirāciraṃ gacchati' ဟူသည်မှာ အလွန်ကြာမြင့်မှ သွားလာတတ်၏။ 'dhāretha' ဟူသည်မှာ စွမ်းနိုင်ကုန်သလော ဟု မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်၏။ 'kassidaṃ kammaṃ' ဟု မေးမြန်းပြောဆိုသောအခါ မပြောပြဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေပါကလည်း 'ဤရဟန်းမတို့သည် ငါ့အပေါ်၌ ယုံမှားသံသယဖြစ်ကြလိမ့်မည်' ဟု တွေးတောကာ 'ဤသည်မှာ ငါ၏ အမှုကိစ္စဖြစ်၏' ဟု ပြောဆိုခဲ့၏။

၈၀၇. ဇတုမဋ္ဌကေတိ ဇတုနာ ကတေ မဋ္ဌဒဏ္ဍကေ. ဝတ္ထုဝသေနေဝေတံ ဝုတ္တံ, ယံကိဉ္စိ ပန ဒဏ္ဍကံ ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. တေနာဟ – ‘‘အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ မုတ္တကရဏံ ပဝေသေတီ’’တိ. ဧတမ္ပိ စ အတိမဟန္တံ, ကေသရမတ္တမ္ပိ ပန ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိ ဧဝ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တလဃာတကေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

၈၀၇. 'jatumaṭṭhake' ဟူသည်မှာ ချိပ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ချောမွေ့ပြေပြစ်သော တုတ်တံငယ်ကို သွင်းခြင်း၌ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကို ဝတ္ထု၏အစွမ်းဖြင့်သာ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်၏၊ စင်စစ်မူကား တစ်စုံတစ်ခုသော တုတ်တံကို သွင်းသော ရဟန်းမအားလည်း အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'အနည်းဆုံး ကြာရွက်ကိုသော်လည်း ပဿာဝမဂ်အတွင်းသို့ သွင်းအံ့' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့၏။ ထိုကြာရွက်သည်လည်း အလွန်ကြီးလှသေး၏၊ ကြာဝတ်ဆံမျှကို သွင်းသော ရဟန်းမအားလည်း အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလှပေ၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည် တလဃာတကသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သမုဋ္ဌာန်တို့နှင့် တူညီကုန်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၁၀. ပဉ္စမေ – အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ အာဒိယန္တီတိ အတိအန္တော ပဝေသေတွာ ဥဒကေန ဓောဝနံ ကုရုမာနာ.

၈၁၀. ငါးခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌ - 'atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyanti' ဟူသည်မှာ အလွန်အတွင်းကျသော အရပ်သို့ သွင်းပြီး၍ ရေဖြင့် ဆေးကြောသန့်စင်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၈၁၂. ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကာမေတီတိ ဝိတ္ထာရတော တတိယံ ဝါ စတုတ္ထံ ဝါ အင်္ဂုလံ ဂမ္ဘီရတော ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တိယာ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ မဟာပစ္စရိယံ – ‘‘ဧကိဿာ အင်္ဂုလိယာ တီဏိ ပဗ္ဗာနိ အာဒါတုံ န လဘတိ, တိဏ္ဏံ ဝါ စတုန္နံ ဝါ ဧကေကမ္ပိ ပဗ္ဗံ အာဒါတုံ န [Pg.198] လဘတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ တလဃာတကေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

၈၁၂. 'kesaggamattampi atikkāmeti' ဟူသည်မှာ အကျယ်အားဖြင့် သုံးချောင်းမြောက် သို့မဟုတ် လေးချောင်းမြောက် လက်ချောင်းကို၎င်း၊ အနက်အားဖြင့် လက်နှစ်ဆစ်၏အထက်သို့ တစ်ဆံဖျားမျှသော်လည်းကောင်း သွင်းသော ရဟန်းမအား ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌လည်း - “လက်ချောင်းတစ်ချောင်း၏ အဆစ်သုံးဆစ်လုံးကို သွင်းခြင်းငှာ မရ၊ သုံးချောင်း သို့မဟုတ် လေးချောင်းတို့၏ တစ်ဆစ်စီကိုသော်လည်းကောင်း သွင်းခြင်းငှာ မရ” ဟု မိန့်ဆိုထားသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည်လည်း တလဃာတကသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်နှင့် တူညီကြသည်။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ငါးခုမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၁၅. ဆဋ္ဌေ – ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ဘတ္တကိစ္စံ. ပါနီယေန စ ဝိဓူပနေန စ ဥပတိဋ္ဌိတွာတိ ဧကေန ဟတ္ထေန ပါနီယထာလကံ ဧကေန ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနာ သမီပေ ဌတွာတိ အတ္ထော. အစ္စာဝဒတီတိ ပုဗ္ဗေပိ တုမှေ ဧဝံ ဘုဉ္ဇထ, အဟံ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတစာရိတ္တံ အတိက္ကမိတွာ ဂေဟဿိတကထံ ကထေတီတိ အတ္ထော.

၈၁၅. ခြောက်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌ - 'bhattavissagga' ဟူသည်မှာ ဆွမ်းစားခြင်း ကိစ္စဖြစ်သည်။ 'pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvā' ဟူသည်မှာ လက်တစ်ဖက်ဖြင့် သောက်ရေခွက်ကိုလည်းကောင်း၊ လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ယပ်တောင်ကိုလည်းကောင်း ကိုင်ဆောင်၍ ယပ်ခပ်ပေးလျက် အနီးအပါး၌ ရပ်တည်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'accāvadati' ဟူသည်မှာ ရှေးအခါကလည်း “အရှင်တို့သည် ဤသို့ စားသောက်ကြသည်၊ တပည့်တော်မသည် ဤသို့ ပြုစုလုပ်ကျွေးခဲ့သည်” ဟု ရဟန်းတို့၏ အကျင့်သီလကို ကျော်လွန်ကာ အိမ်တွင်းရေးနှင့်စပ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၈၁၇. ယံကိဉ္စိ ပါနီယန္တိ သုဒ္ဓဥဒကံ ဝါ ဟောတု, တက္ကဒဓိမတ္ထုရသခီရာဒီနံ ဝါ အညတရံ. ယာ ကာစိ ဗီဇနီတိ အန္တမသော စီဝရကဏ္ဏောပိ. ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣဓ ဌာနပစ္စယာဝ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ပဟာရပစ္စယာ ပန ခန္ဓကေ ဒုက္ကဋံ ပညတ္တံ.

၈၁၇. 'yaṃkiñci pānīya' ဟူသည်မှာ ရေသက်သက်ဖြစ်စေ၊ ရက်တက်ရည်၊ နို့ဓမ်းရည်ကြည်၊ နို့ရည် စသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြစ်စေ သောက်ရေဟူ၍ မည်၏။ 'yā kāci bījanī' ဟူသည်မှာ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် သင်္ကန်းအနားစွန်းသော်လည်းကောင်း ယပ်တောင်မည်၏။ 'hatthapāse tiṭṭhati āpatti pācittiyassāti' ဟူသည်မှာ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ လက်လှမ်းမီရာ၌ ရပ်တည်နေခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာ ပါစိတ်အာပတ်ကို မိန့်တော်မူအပ်သည်။ ယပ်ခပ်ခြင်း (ပုတ်ခတ်ခြင်း) အကြောင်းကြောင့်မူကား ခန္ဓက၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ကို ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။

၈၁၉. ဒေတိ ဒါပေတီတိ ပါနီယံ ဝါ သူပါဒိံ ဝါ ဣမံ ပိဝထ, ဣမိနာ ဘုဉ္ဇထာတိ ဒေတိ; တာလဝဏ္ဋံ ဣမိနာ ဗီဇန္တာ ဘုဉ္ဇထာတိ ဒေတိ; အညေန ဝါ ဥဘယမ္ပိ ဒါပေတိ, အနာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နံ အာဏာပေတီတိ ဥပတိဋ္ဌနတ္ထံ သာမဏေရိံ အာဏာပေတိ, အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၁၉. 'deti dāpeti' ဟူသည်မှာ ရေကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဟင်းရည်စသည်ကိုသော်လည်းကောင်း “ဤရေကို သောက်ကြပါ၊ ဤဟင်းရည်ဖြင့် စားကြပါ” ဟု ပြော၍ ကိုယ်တိုင်ပေးခြင်း၊ “ဤထန်းရွက်ယပ်ဖြင့် ယပ်ခပ်လျက် စားကြပါ” ဟု ပြော၍ ထန်းရွက်ယပ်ကို ကိုယ်တိုင်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် အခြားသူအား ပေးစေခြင်း၊ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစေခြင်း ပြုပါက အာပတ်မသင့်။ 'anupasampannaṃ āṇāpeti' ဟူသည်မှာ အနီး၌ ရပ်တည်၍ လုပ်ကျွေးရန် သာမဏေမအား စေခိုင်းပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်နှင့် သမုဋ္ဌာန်တူ၏။ (ကုသိုလ်စိတ်၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ အဗျာကတစိတ်ဟူသော) စိတ်သုံးပါးကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသုံးပါးရှိ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ခြောက်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၂၂. သတ္တမေ – ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣဒံ ပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ, တသ္မာ န ကေဝလံ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ [Pg.199] ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပန အရညတော အာဟရဏေပိ သုက္ခာပနေပိ ဝဒ္ဒလိဒိဝသေ ဘဇ္ဇနတ္ထာယ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနေပိ ကပလ္လသဇ္ဇနေပိ ဒဗ္ဗိသဇ္ဇနေပိ ဒါရူနိ အာဒါယ အဂ္ဂိကရဏေပိ ကပလ္လမှိ ဓညပက္ခိပနေပိ ဒဗ္ဗိယာ သံဃဋ္ဋနေသုပိ ကောဋ္ဋနတ္ထံ ဥဒုက္ခလမုသလာဒိသဇ္ဇနေသုပိ ကောဋ္ဋနပပ္ဖောဋနဓောဝနာဒီသုပိ ယာဝ မုခေ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒတိ, တာဝ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနိ, အဇ္ဈောဟရဏကာလေ ပန အဇ္ဈောဟရဏဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဧတ္ထ စ ဝိညတ္တိ စေဝ ဘောဇနဉ္စ ပမာဏံ. တသ္မာ သယံ ဝိညာပေတွာ အညာယ ဘဇ္ဇနကောဋ္ဋနပစနာနိ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ အာပတ္တိ. အညာယ ဝိညာပေတွာ သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ အာပတ္တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ အာမကဓညံ နာမ မာတရမ္ပိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ, အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋံ. အညာယ ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သယံ ဝါ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ တာယ ဝါ ကာရာပေတွာ အညာယ ဝါ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ. ပုနပိ ဝုတ္တံ ‘‘အညာယ ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ, သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပန ဒုက္ကဋ’’န္တိ. တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, န ဟိ ဘဇ္ဇနာဒီနံ ကရဏေ ဝါ ကာရာပနေ ဝါ ဝိသေသော အတ္ထိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အညာယ ဝိညတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

၈၂၂. ခုနစ်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌ - 'bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassa' ဟူသော ဒုက္ကဋ်အာပတ်သည် ပယောဂဒုက္ကဋ် မည်၏။ ထို့ကြောင့် ခံယူကာမျှဖြင့်သာ ဒုက္ကဋ်သင့်သည်မဟုတ်ဘဲ ခံယူပြီးနောက် တောမှ ဆောင်ယူခြင်း၊ ခြောက်သွေ့စေခြင်း၊ မိုးစွေသောနေ့၌ လှော်ရန်အတွက် ဖိုခုံလောက်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အိုးကင်းကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ယောက်မကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ထင်းတို့ကို ယူ၍ မီးမွှေးခြင်း၊ အိုးကင်း၌ စပါးတို့ကို ထည့်ခြင်း၊ ယောက်မဖြင့် မွှေခြင်း၊ ထောင်းရန်အတွက် ဆုံကျည်ပွေ့စသည်တို့ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ထောင်းခြင်း၊ ပြာခြင်း၊ ဆန်ဆေးခြင်း အစရှိသည်တို့မှစ၍ ခံတွင်းသို့ သွင်းပြီး မျိုချရန် သွားတို့ဖြင့် ဝါးစားသည့်တိုင်အောင် အလုံးစုံသော ပယောဂတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။ မျိုချသည့်အခါ၌မူကား မျိုချသည့် အကြိမ်အရေအတွက်အတိုင်း ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ တောင်းခြင်းနှင့် စားခြင်းသည်သာ ပဓာနဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင်တောင်း၍ အခြားသူအား လှော်ခြင်း၊ ထောင်းခြင်း၊ ချက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်စေပြီး စားသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း၊ အခြားသူအား တောင်းစေ၍ မိမိကိုယ်တိုင် လှော်ခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်၍ စားသော ရဟန်းမအားလည်းကောင်း အာပတ်သင့်၏။ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌မူ - “ဤစပါးစိမ်းကို မိခင်အားသော်လည်း တောင်းခံ၍စားသော ရဟန်းမအား ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ မတောင်းဘဲ ရအပ်သော စပါးစိမ်းကို မိမိကိုယ်တိုင် လှော်ခြင်းစသည် ပြုလုပ်၍ဖြစ်စေ၊ ပြုလုပ်စေ၍ဖြစ်စေ စားသောရဟန်းမအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အခြားသူ တောင်း၍ရအပ်သော စပါးစိမ်းကို မိမိကိုယ်တိုင် လှော်ခြင်းစသည် ပြုလုပ်၍ဖြစ်စေ၊ ထိုတောင်းသူအား ပြုလုပ်စေ၍ဖြစ်စေ၊ အခြားသူအား ပြုလုပ်စေ၍ဖြစ်စေ စားသော ရဟန်းမအားလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဖန်လည်း “အခြားသူ တောင်း၍ရအပ်သော စပါးစိမ်းကို မိမိကိုယ်တိုင် လှော်ခြင်းစသည် ပြုလုပ်၍ စားပါက ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏၊ လှော်ခြင်းစသည် ပြုလုပ်စေ၍ စားပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု ဆိုပြန်၏။ ထိုစကားသည် ရှေ့နောက်ဆန့်ကျင်နေ၏။ အကြောင်းမူကား လှော်ခြင်းစသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ခြင်း၌ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးအား ပြုလုပ်စေခြင်း၌ဖြစ်စေ အထူးမရှိသောကြောင့်တည်း။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား “အခြားသူ တောင်းအပ်သော စပါးစိမ်းကို စားသော ရဟန်းမအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟု အထူးမပြဘဲ ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုထားသည်။

၈၂၃. အာဗာဓပစ္စယာတိ သေဒကမ္မာဒီနံ အတ္ထာယ ဓညဝိညတ္တိယာ အနာပတ္တိ. ‘‘အဝိညတ္တိယာ လဗ္ဘမာနံ ပန နဝကမ္မတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. အပရဏ္ဏံ ဝိညာပေတီတိ ဌပေတွာ သတ္တ ဓညာနိ မုဂ္ဂမာသာဒိံ ဝါ လာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒိံ ဝါ အညံ ယံကိဉ္စိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဝိညာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ. အာမကဓညံ ပန ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ န ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၂၃. 'ābādhapaccayā' ဟူသည်မှာ ချွေးထုတ်ခြင်းစသော ကိစ္စများအတွက် စပါးကို တောင်းခံရာ၌ အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ “မတောင်းဘဲ ရအပ်သော စပါးစိမ်းကိုမူကား ကျောင်းကန်ဆောက်လုပ်ရေး (နဝကမ္မ) အတွက် လက်ခံခြင်းငှာ အပ်၏” ဟု မဟာပစ္စရီ၌ ဆိုအပ်၏။ 'aparaṇṇaṃ viññāpeti' ဟူသည်မှာ စပါးခုနစ်မျိုးမှတစ်ပါး ပဲနောက်၊ ပဲကြီး စသည်တို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘူး၊ ဖရုံ စသည်တို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ အခြား သင့်တော်ရာ ပဲမျိုးကို ဆွေမျိုးတော်သူ၊ ဖိတ်မံထားသူတို့ထံ တောင်းခံသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်ပေ။ စပါးစိမ်းကိုမူကား ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ၊ ဖိတ်မံထားသူများထံ၌သော်လည်း တောင်းခံခြင်းငှာ မအပ်ပေ။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်လေးပါး (ကာယ၊ ကာယဝါစာ၊ ကာယစိတ္တ၊ ကာယဝါစာစိတ္တ) ကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

ခုနစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၂၄. အဋ္ဌမေ [Pg.200] – နိဗ္ဗိဋ္ဌော ရာဇဘဋော ရညော ဘတိ ကေဏိ ဧတေနာတိ နိဗ္ဗိဋ္ဌရာဇဘဋော, ဧကံ ဌာနန္တရံ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ တတော လဒ္ဓဥဒယောတိ အတ္ထော. တညေဝ ဘဋပထံ ယာစိဿာမီတိ ရညော ကေဏိံ ဒတွာ ပုန တံယေဝ ဌာနန္တရံ ယာစိဿာမီတိ စိန္တေန္တော. ပရိဘာသီတိ တာ ဘိက္ခုနိယော ‘‘မာ ပုန ဧဝံ ကရိတ္ထာ’’တိ သန္တဇ္ဇေသိ.

၈၂၄. 'nibbiṭṭharājabhaṭo' ဟူသည်မှာ ထိုမင်း၏ အခွန်အတုပ် ခစားခကို အခွန်ဆောင်၍ ရယူပြီး ထိုနေရာဌာနမှ အတိုးအပွား အမြတ်အစွန်း ရရှိသောသူကို ဆိုလိုသည်။ 'taññeva bhaṭapathaṃ yācissāmi' ဟူသည်မှာ မင်းအား အခွန်အခ ပေးဆောင်ပြီး၍ ထိုနေရာဌာနကိုပင် တစ်ဖန် တောင်းခံအံ့ဟု ကြံစည်လျက်။ 'paribhāsī' ဟူသည်မှာ ထိုရဟန်းမတို့အား “နောက်တစ်ဖန် ဤသို့မပြုကြလင့်” ဟု ခြိမ်းခြောက် ကြိမ်းမောင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၈၂၆. သယံ ဆဍ္ဍေတီတိ စတ္တာရိပိ ဝတ္ထူနိ ဧကပယောဂေန ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဧကာဝ အာပတ္တိ, ပါဋေက္ကံ ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အာဏတ္တိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဒန္တကဋ္ဌဆဍ္ဍနေပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘိက္ခုဿ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၂၆. 'sayaṃ chaṭṭeti' ဟူသည်မှာ ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်၊ အမှိုက်၊ အညစ်အကြေးဟူသော ဝတ္ထုလေးပါးလုံးကို တစ်ကြိမ်တည်းသော ပယောဂဖြင့် စွန့်ပစ်သော ရဟန်းမအား ပါစိတ်အာပတ် တစ်ချက်သာ ဖြစ်၏။ အသီးအသီး ခွဲခြား စွန့်ပစ်ပါက ဝတ္ထုအရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။ သူတစ်ပါးအား စေခိုင်းခြင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဒန်ပူကို စွန့်ပစ်ခြင်း၌လည်း ရဟန်းမအား ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ရဟန်းအားမူကား အလုံးစုံသော ဝတ္ထုတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးလုံးကြောင့် ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

ရှစ်ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၃၀-၂. နဝမေ – ယံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ရောပိမန္တိ ခေတ္တံ ဝါ ဟောတု နာဠိကေရာဒိအာရာမော ဝါ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရောပိမဟရိတဋ္ဌာနေ ဧတာနိ ဝတ္ထူနိ ဆဍ္ဍေန္တိယာ ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခေတ္တေ ဝါ အာရာမေ ဝါ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇမာနာ ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဝါ ခါဒန္တီ; ဂစ္ဆမာနာ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကစလကာဒီနိ ဟရိတဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေတိ, အန္တမသော ဥဒကံ ပိဝိတွာ မတ္ထကစ္ဆိန္နနာဠိကေရမ္ပိ ဆဍ္ဍေတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ကသိတဋ္ဌာနေ ပန နိက္ခိတ္တဗီဇေ ယာဝ အင်္ကုရံ န ဥဋ္ဌဟတိ, တာဝ သဗ္ဗေသံ ဒုက္ကဋံ. အနိက္ခိတ္တဗီဇေသု ခေတ္တကောဏာဒီသု ဝါ အသဉ္ဇာတရောပိမေသု ခေတ္တမရိယာဒါဒီသု ဝါ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မနုဿာနံ ကစဝရဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဆဍ္ဍိတခေတ္တေတိ မနုဿေသု သဿံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂတေသု ဆဍ္ဍိတခေတ္တံ နာမ ဟောတိ, တတ္ထ ဝဋ္ဋတိ. ယတ္ထ ပန လာယိတမ္ပိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိ ပုန ဥဋ္ဌဟိဿတီတိ ရက္ခန္တိ, တတ္ထ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ…ပေ… တိဝေဒနန္တိ.

၈၃၀-၂. ကိုးခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌။ "လူတို့၏ အသုံးအဆောင် စိုက်ပျိုးအပ်သော အရာ" ဟူသည်မှာ လယ်ယာဖြစ်စေ၊ အုန်းစသည်တို့၏ ခြံဖြစ်စေ၊ အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော စိမ်းစိုသော အရပ်၌ ဤကျင်ကြီးကျင်ငယ် စသော ဝတ္ထုတို့ကို စွန့်သော ရဟန်းမအား ရှေ့နည်းအတိုင်းပင် အာပတ်ကွဲပြားပုံကို သိအပ်၏။ လယ်ယာ၌သော်လည်းကောင်း၊ ခြံ၌သော်လည်းကောင်း ထိုင်၍ စားစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစသည်တို့ကို ခဲစားလျက် သွားစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ လုပ်ဆေးရေ၊ ကြံဖတ် စသည်တို့ကို စိမ်းစိုသောအရပ်၌ စွန့်အံ့၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် အုန်းရေကို သောက်ပြီး၍ ထိပ်ဖြတ်ထားသော အုန်းသီးကိုသော်လည်း စွန့်အံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်သာ ဖြစ်၏။ ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ထွန်ယက်အပ်ပြီး၍ မျိုးစေ့ချထားသော အရပ်၌မူကား အညွန့်မထွက်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီ အားလုံးတို့အား ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ မျိုးစေ့မချရသေးသော လယ်ယာတို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာ မပေါက်သေးသော စိုက်ပျိုးပင်ငယ်များရှိသော လယ်ကွင်းအထောင့် စသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ လယ်ကန်သင်း စသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း စွန့်ခြင်းငှာ အပ်၏။ လူတို့၏ အမှိုက်သွန်ရာ အရပ်၌လည်း စွန့်ခြင်းငှာ အပ်၏။ "စွန့်ပစ်ထားသော လယ်ကွင်း" ဟူသည်မှာ လူတို့သည် ကောက်ပဲသီးနှံကို ရိတ်သိမ်းယူဆောင်၍ သွားကြပြီးသောအခါ ဖြစ်၏၊ ထိုလယ်ကွင်း၌ စွန့်ပစ်ခြင်းငှာ အပ်၏။ အကြင် လယ်ကွင်း၌မူကား ရိတ်သိမ်းပြီးသော်လည်း ပဲ စသည်တို့သည် တစ်ဖန် ပေါက်လတ္တံ့ဟု မျှော်လင့်၍ စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏၊ ထိုလယ်ကွင်း၌ အကြင်အကြင် ဝတ္ထုအကြောင်းအတိုင်းသာလျှင် အာပတ်ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော စကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါးရှိ၏၊ ကိရိယာကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ တိဝေဒန ဖြစ်၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

ကိုးခုမြောက်သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. တစ်ဆယ်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၃၅. ဒသမေ [Pg.201] – ယံကိဉ္စိ နစ္စန္တိ နဋာဒယော ဝါ နစ္စန္တု သောဏ္ဍာ ဝါ, အန္တမသော မောရသုဝမက္ကဋာဒယောပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ နစ္စမေဝ. ယံကိဉ္စိ ဂီတန္တိ ယံကိဉ္စိ နဋာဒီနံ ဝါ ဂီတံ ဟောတု, အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ရတနတ္တယဂုဏူပသံဟိတံ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါ အသံယတဘိက္ခူနံ ဓမ္မဘာဏကဂီတံ ဝါ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဂီတမေဝ. ယံကိဉ္စိ ဝါဒိတန္တိ တန္တိဗဒ္ဓါဒိဝါဒနီယဘဏ္ဍဝါဒိတံ ဝါ ဟောတု, ကုဋဘေရိဝါဒိတံ ဝါ, အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတမ္ပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝါဒိတမေဝ.

၈၃၅. တစ်ဆယ်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌ "yaṃkiñci naccanti" ဟူသည်မှာ ကခြေသည် ဇာတ်သမားစသည်တို့သည်လည်း ကကြပါစေ၊ သေသောက်ကြူးတို့သည်လည်း ကကြပါစေ၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ဥဒေါင်း၊ ကျေးသား၊ မျောက်စသော တိရစ္ဆာန်တို့သည်လည်း ကကြပါစေ၊ ဤအလုံးစုံသည်လည်း ကခြင်း (နစ္စ) သာ မည်၏။ "yaṃkiñci gītanti" ဟူသည်မှာ ကခြေသည်စသည်တို့၏ သီချင်းဖြစ်စေ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရာအခါ၌ ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်နှင့် စပ်ယဉ်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ ပျော်မြူးခြင်းဖြစ်သော သီချင်းဖြစ်စေ၊ မစောင့်စည်းသော ရဟန်းတို့၏ တရားဟောဂီတဖြစ်စေ၊ ဤအလုံးစုံသည်လည်း သီချင်း (ဂီတ) သာ မည်၏။ "yaṃkiñci vāditanti" ဟူသည်မှာ စောင်း၊ ညှို့ဖြင့် ဖွဲ့အပ်သော တူရိယာစသော တီးမှုတ်သံဖြစ်စေ၊ အိုးစည်တီးသံဖြစ်စေ၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ရေစည်တီးသံဖြစ်စေ၊ ဤအလုံးစုံသည်လည်း တီးမှုတ်ခြင်း (ဝါဒိတ) သာ မည်၏။

၈၃၆. ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပဒဝါရဂဏနာယ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ယတ္ထ ဌိတာ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါတိ ဧကပယောဂေန ဩလောကေန္တီ ပဿတိ, တေသံယေဝ ဂီတဝါဒိတံ သုဏာတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ဧကံ ဒိသံ ဩလောကေတွာ နစ္စံ ပဿတိ, ပုန အညတော ဩလောကေတွာ ဂါယန္တေ ပဿတိ အညတော ဝါဒေန္တေ, ပါဋေက္ကာ အာပတ္တိယော. ဘိက္ခုနီ သယမ္ပိ နစ္စိတုံ ဝါ ဂါယိတုံ ဝါ ဝါဒိတုံ ဝါ န လဘတိ, အညေ ‘‘နစ္စ, ဂါယ, ဝါဒေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ န လဘတိ. ‘‘စေတိယဿ ဥပဟာရံ ဒေထ, ဥပါသကာ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ‘‘တုမှာကံ စေတိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုမ္ပိ န လဘတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယန္တိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ‘‘တုမှာကံ စေတိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘ဥပဋ္ဌာနကရဏံ နာမ သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၈၃၆. "dassanāya (pa) dukkaṭassāti" ဟူသည်မှာ ခြေလှမ်းအကြိမ်အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ခြင်း ဖြစ်၏။ "yattha (pa) suṇāti vāti" ဟူသည်မှာ တစ်ကြိမ်တည်းသော လုံ့လဖြင့် ကြည့်ရှုစဉ် မြင်အံ့၊ ထိုသူတို့၏ သီချင်းသံ၊ တီးမှုတ်သံကို ကြားအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ် တစ်လုံးသာ ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ အရပ်မျက်နှာတစ်ခုသို့ ကြည့်၍ ကသည်ကို မြင်အံ့၊ တစ်ဖန် အခြားတစ်နေရာသို့ ကြည့်၍ သီချင်းဆိုသည်ကို မြင်အံ့၊ အခြားတစ်နေရာ၌ တီးမှုတ်သည်ကို မြင်အံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လျှင် အာပတ်တို့သည် အသီးသီး ဖြစ်ကုန်၏။ ဘိက္ခုနီသည် ကိုယ်တိုင်လည်း ကခြင်း၊ သီဆိုခြင်း၊ တီးမှုတ်ခြင်းကို မပြုအပ်၊ အခြားသူတို့အား "ကကြပါ၊ သီဆိုကြပါ၊ တီးမှုတ်ကြပါ" ဟု ပြောဆိုခြင်းကိုလည်း မပြုအပ်။ "ဥပါသကာတို့... စေတီတော်အား ပူဇော်သက္ကာရ ပြုကြပါဦး" ဟု ပြောဆိုခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ လူတို့က "အရှင်မတို့၏ စေတီတော်ကို လုပ်ကျွေးပူဇော်ပါရစေ" ဟု လျှောက်တင်အပ်သော် "ကောင်းပြီ" ဟု ဝန်ခံလက်ခံခြင်းငှာလည်းကောင်း မရအပ်။ အလုံးစုံသော ပယောဂတို့၌ ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏ဟု အဋ္ဌကထာအားလုံးတို့၌ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း "အရှင်မတို့၏ စေတီတော်ကို လုပ်ကျွေးပူဇော်ပါရစေ" ဟု လျှောက်ထားအပ်သော် "လုပ်ကျွေးပူဇော်ခြင်းဟူသည် ကောင်းမြတ်လှပါ၏" ဟု ပြောဆိုရန် အပ်၏။

၈၃၇. အာရာမေ ဌိတာတိ အာရာမေ ဌတွာ အန္တရာရာမေ ဝါ ဗဟိအာရာမေ ဝါ နစ္စာဒီနိ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တိ. သတိ ကရဏီယေတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ အညေန ဝါ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ဂတဋ္ဌာနေ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ တာဒိသေန ဥပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတာ သမဇ္ဇဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ, ဧဝံ ပဝိသိတွာ ပဿန္တိယာ ဝါ သုဏန္တိယာ ဝါ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၃၇. "ārāme ṭhitāti" ဟူသည်မှာ မိမိနေထိုင်ရာ ကျောင်းတိုက်၌ တည်လျက် ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ကျောင်းတိုက်ပြင်ပ၌ ဖြစ်စေ ကခြင်းစသည်တို့ကို ကြည့်ရှုအံ့ သို့မဟုတ် နားထောင်အံ့၊ အာပတ်မသင့်။ "sati karaṇīyeti" ဟူသည်မှာ သလာကဘတ်စသည်တို့၏ အကျိုးငှာသော်လည်းကောင်း၊ အခြားပြုဖွယ်ကိစ္စတစ်ခုခုကြောင့်သော်လည်းကောင်း သွား၍ ရောက်ရှိရာအရပ်၌ မြင်အံ့ သို့မဟုတ် ကြားအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ "āpadāsūti" ဟူသည်မှာ ဘေးရန်တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ပွဲသဘင်အရပ်သို့ ဝင်ပြေးအံ့၊ ဤသို့ဝင်ပြေး၍ ကြည့်မိသူ သို့မဟုတ် နားထောင်မိသူအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားသည် ထင်ရှား၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်မှာ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ တိဝေဒန ဖြစ်၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ်ခုမြောက်သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

လသုဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ပထမဖြစ်သော လသုဏဝဂ် ပြီး၏။

၂. အန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ

၂. ၂-အန္ဓကာရဝဂ်။

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပထမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၃၉. အန္ဓကာရဝဂ္ဂဿ [Pg.202] ပဌမသိက္ခာပဒေ – အပ္ပဒီပေတိ ပဒီပစန္ဒသူရိယအဂ္ဂီသု ဧကေနာပိ အနောဘာသိတေ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အနာလောကေ’’တိ ဝုတ္တံ. သလ္လပေယျ ဝါတိ ဂေဟဿိတကထံ ကထေယျ.

၈၃၉. အန္ဓကာရဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ "appadīpeti" ဟူသည်မှာ ဆီမီး၊ လ၊ နေ၊ မီးတို့တွင် တစ်ခုမျှ မထွန်းလင်းအပ်သော အရပ်၌ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုပုဒ်၏ ပဒဘာဇန၌ မြတ်စွာဘုရားသည် "anāloke (အလင်းရောင်မရှိရာအရပ်၌)" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "sallapeyya vāti" ဟူသည်မှာ အိမ်၌မှီသော စကားကို ပြောဆိုအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။

၈၄၁. အရဟောပေက္ခာ အညဝိဟိတာတိ န ရဟောအဿာဒါပေက္ခာ ရဟောအဿာဒတော အညဝိဟိတာဝ ဟုတွာ ဉာတိံ ဝါ ပုစ္ဆတိ, ဒါနေ ဝါ ပူဇာယ ဝါ မန္တေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

၈၄၁. "arahopekkhā aññavihitā" ဟူသည်မှာ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ သာယာမှုကို မငဲ့ကွက်ဘဲ၊ သာယာခြင်းမှတစ်ပါးသော အာရုံ၌ စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဆွေမျိုးတို့၏ အကြောင်းကို မေးမြန်းအံ့၊ သို့မဟုတ် အလှူဒါနကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပူဇော်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း တိုင်ပင်အံ့။ ကြွင်းသော စကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်မှာ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကာယစိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီစိတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒွိဝေဒန ဖြစ်၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၄၂. ဒုတိယေ – ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေတိ ဣဒမေဝ နာနံ. သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ.

၈၄၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "paṭicchanne okāse" ဟူသော ဤပုဒ်သည်သာ ထူးခြား၏။ ကြွင်းသော စကားလုံးလုံးသည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်နှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၄၆. တတိယေ – အဇ္ဈောကာသေတိ နာနံ, သေသံ သဗ္ဗံ တာဒိသမေဝါတိ.

၈၄၆. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ "ajjhokāse" ဟူသော ပုဒ်သည်သာ ထူးခြား၏၊ ကြွင်းသော အလုံးစုံကို ရှေ့နည်းတူပင် သိအပ်၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၅၀-၃. စတုတ္ထေ – နိကဏ္ဏိကန္တိ ကဏ္ဏမူလံ ဝုစ္စတိ; ကဏ္ဏမူလေ ဇပ္ပေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိ ကရဏီယေတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ အာဟရဏတ္ထာယ ဝိဟာရေ ဝါ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ပဋိသာမနတ္ထာယ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပုရိမသဒိသာနေဝါတိ.

၈၅၀-၃. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ "nikaṇṇikaṃ" ဟူသည်မှာ နားရင်းကို ဆိုလို၏၊ "နားရင်း၌ တိုးတိုးပြောအံ့" ဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ "sati karaṇīyeti" ဟူသည်မှာ သလာကဘတ်စသည်တို့ကို ဆောင်ယူရန်သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်း၌ မကောင်းသဖြင့် ထားအပ်သော အရာဝတ္ထုကို သိမ်းဆည်းရန်သော်လည်းကောင်း ပြုဖွယ်ကိစ္စရှိသည်ရှိသော်။ ကြွင်းသော စကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည် ပထမသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၅၄. ပဉ္စမေ [Pg.203] – ဃရံ သောဓေန္တာတိ တေသံ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ထေရိယာ ကောစိ ကာယိကဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော န ဒိဿတိ, ဃရမ္ပိ တာဝ သောဓေမာ’’တိ, တတော ဃရံ သောဓေန္တာ နံ အဒ္ဒသံသု.

၈၅၄. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ "gharaṃ sodhentā" ဟူသည်မှာ ထိုအိမ်ရှင်တို့အား ဤသို့ အကြံဖြစ်သတတ် - "ထေရ်မအား ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် လွန်ကျူးသော အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့ရ၊ အိမ်ကိုသော်လည်း သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ကြကုန်ဦးစို့" ဟူ၍ ဖြစ်၏၊ ထို့နောက် အိမ်ကို သုတ်သင်ကြသောအခါ ထိုအခင်းကို မြင်ကြလေကုန်၏။

၈၅၆. အနောဝဿကံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ, ဥပစာရာတိက္ကမေ ဧသေဝ နယော.

၈၅၆. "anovassakaṃ atikkāmentiyā" ဟူသည်မှာ ပထမခြေလှမ်းကို လွန်စေသော ရဟန်းမအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ ဒုတိယခြေလှမ်းကို လွန်စေသော ရဟန်းမအား ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။ အိမ်၏ ဥပစာကို ကျော်လွန်ရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

၈၅၈. ဂိလာနာယာတိ ယာ တာဒိသေန ဂေလညေန အာပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ. အာပဒါသူတိ ဃရေ အဂ္ဂိ ဝါ ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, စောရာ ဝါ; ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၅၈. "gilānāyā" ဟူသည်မှာ အိမ်ရှင်အား ပန်ကြားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်လောက်သော မကျန်းမာခြင်းရှိသော ရဟန်းမအား။ "āpadāsūti" ဟူသည်မှာ အိမ်၌ မီးထခြင်း သို့မဟုတ် ဓားပြ တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း စသည်တို့ဖြစ်၏၊ ဤသို့သော ဘေးရန်ရှိသောကြောင့် မပန်ကြားဘဲ ဖဲသွားအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော စကားသည် ထင်ရှား၏။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်မှာ ကထိန်သမုဋ္ဌာန်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ကာယဝစီတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီစိတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး (တိစိတ္တ)၊ တိဝေဒန ဖြစ်၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၈၆၀. ဆဋ္ဌေ – အဘိနိသီဒေယျာတိ နိသီဒေယျ. နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဧကာ အာပတ္တိ, အနိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဧကာ, နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဒွေ.

၈၆၀. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ "abhinisīdeyya" ဟူသည်မှာ ထိုင်အံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုင်ပြီးမှ ပြန်သွားသော ရဟန်းမအား အာပတ်တစ်ချက် သင့်၏။ မထိုင်ဘဲ လျောင်းစက်ပြီးမှ ပြန်သွားသော ရဟန်းမအား အာပတ်တစ်ချက် သင့်၏။ ထိုင်၍လည်းကောင်း၊ လျောင်းစက်၍လည်းကောင်း ပြန်သွားသော ရဟန်းမအား အာပတ်နှစ်ချက် သင့်၏။

၈၆၃. ဓုဝပညတ္တေတိ ဘိက္ခုနီနံ အတ္ထာယ နိစ္စပညတ္တေ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ…ပေ… တိဝေဒနန္တိ.

၈၆၃. “ဓုဝပညတ္တေ” ဟူသည်မှာ ရဟန်းမတို့၏ အကျိုးငှာ အမြဲခင်းကျင်းအပ်သော အရာကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ ကထိန်ကဲ့သို့သော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၆၄. သတ္တမေပိ – သဗ္ဗံ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၈၆၄. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌လည်း အလုံးစုံသော အစီအရင်ကို ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိမှတ်အပ်၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၆၉. အဋ္ဌမေ [Pg.204] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၈၆၉. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၇၅. နဝမေ – အဘိသပေယျာတိ သပထံ ကရေယျ. နိရယေန အဘိသပတိ နာမ ‘‘နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာမိ, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာမိ, နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတု, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တတူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အက္ကောသတိ. ဗြဟ္မစရိယေန အဘိသပတိ နာမ ‘‘ဂိဟိနီ ဟောမိ, ဩဒါတဝတ္ထာ ဟောမိ, ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဟောမိ, ဣတရာ ဝါ ဧဒိသာ ဟောတူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အက္ကောသတိ; ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. ဌပေတွာ ပန နိရယဉ္စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ ‘‘သုနခီ သူကရီ ကာဏာ ကုဏီ’’တိအာဒိနာ နယေန အက္ကောသန္တိယာ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ.

၈၇၅. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ “အဘိသပေယျ” ဟူသည်ကား ကျိန်ဆဲခြင်း (ကျိန်စာတိုက်ခြင်း) ပြုအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ ငရဲဖြင့် ကျိန်ဆဲခြင်း (နိရယေန အဘိသပတိ) မည်သည်ကား “ငါသည် ငရဲ၌ ဖြစ်ရပါစေ၊ အဝီစိငရဲ၌ ဖြစ်ရပါစေ၊ ဤငါ့ကိုပြောသော ရဟန်းမသည် ငရဲ၌ ဖြစ်ပါစေ၊ အဝီစိငရဲ၌ ဖြစ်ပါစေ” စသည်ဖြင့် ကျိန်ဆဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မစရိယဖြင့် ကျိန်ဆဲခြင်း (ဗြဟ္မစရိယေန အဘိသပတိ) မည်သည်ကား “ငါသည် လူဝတ်ကြောင်မ ဖြစ်ရပါစေ၊ အဝတ်ဖြူဝတ်မိန်းမ ဖြစ်ရပါစေ၊ ပရိဗိုဇ်မ ဖြစ်ရပါစေ၊ ငါမှတစ်ပါးသော ရဟန်းမသည်လည်း ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ပါစေ” စသည်ဖြင့် ကျိန်ဆဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရဟန်းမအား စကားတစ်ခွန်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။ သို့ရာတွင် ငရဲနှင့် မြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) တို့ကို ဖယ်ထား၍ “ခွေးမ၊ ဝက်မ၊ မျက်စိကန်းမ၊ လက်ကောက်မ” စသည်ဖြင့် ကျိန်ဆဲပါက စကားတစ်ခွန်း ပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

၈၇၈. အတ္ထပုရေက္ခာရာယာတိ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တိယာ. ဓမ္မပုရေက္ခာရာယာတိ ပါဠိံ ဝါစေန္တိယာ. အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ ‘‘ဣဒါနိပိ တွံ ဧဒိသာ, သာဓု ဝိရမဿု, နော စေ ဝိရမသိ, အဒ္ဓါ ပုန ဧဝရူပါနိ ကမ္မာနိ ကတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသီ’’တိ ဧဝံ အနုသာသနိယံ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၇၈. “အတ္ထပုရေက္ခာရာယ” ဟူသည်မှာ အဋ္ဌကထာကို ဟောပြောသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ “ဓမ္မပုရေက္ခာရာယ” ဟူသည်မှာ ပါဠိတော်ကို သင်ကြားပို့ချပေးသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ “အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယ” ဟူသည်မှာ “ယခုအခါ၌လည်း သင်သည် ဤကဲ့သို့သောသူ ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤမကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ပါလော့၊ အကယ်၍ မရှောင်ကြဉ်ပါက ဧကန်မလွဲ တစ်ဖန် ဤကဲ့သို့သော ကံတို့ကို ပြုလုပ်၍ ငရဲ၌ ဖြစ်ရလတံ့၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ဖြစ်ရလတံ့” ဟု ဤသို့ သွန်သင်ဆုံးမခြင်း၌ တည်၍ ပြောဆိုသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၇၉. ဒသမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလကမ္မံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၈၇၉. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ တာဝန်ချထားခြင်းဟူသော သမုဋ္ဌာန်သည် ကာယ၊ ဝစီ၊ စိတ္တတို့မှ ထ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်ကံ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

အန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ဒုတိယ အန္ဓကာရဝဂ် ပြီး၏။

၃. နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

၃. ၃-နဂ္ဂဝဂ်

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ပဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၈၃-၆. နဂ္ဂဝဂ္ဂဿ [Pg.205] ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဗြဟ္မစရိယံ စိဏ္ဏေနာတိ ဗြဟ္မစရိယေန စိဏ္ဏေန; အထ ဝါ ဗြဟ္မစရိယဿ စရဏေနာတိ; ဧဝံ ကရဏတ္ထေ ဝါ သာမိအတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစ္ဆိန္နစီဝရိကာယာတိ ဣဒံ ဥဒကသာဋိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န အညံ စီဝရံ. တသ္မာ ဥဒကသာဋိကာယ အစ္ဆိန္နာယ ဝါ နဋ္ဌာယ ဝါ နဂ္ဂါယ နှာယန္တိယာ အနာပတ္တိ. သစေပိ ဥဒကသာဋိကစီဝရံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, န သက္ကာ နိဝါသေတွာ ဗဟိ ဂန္တုံ, ဧဝမ္ပိ နဂ္ဂါယ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၈၃-၆. နဂ္ဂဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ “ဗြဟ္မစရိယံ စိဏ္ဏေန” ဟူသည်ကား ကျင့်သုံးအပ်သော မြတ်သောအကျင့်အားဖြင့် ဟုသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းအားဖြင့် ဟုသော်လည်းကောင်း ဤသို့ ကရိုဏ်းအနက် သို့မဟုတ် သာမီအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်ကို အသုံးပြုထားကြောင်း သိအပ်၏။ “အစ္ဆိန္နစီဝရိကာယ” ဟူသော ဤစကားရပ်ကို ရေသနုပ်ကို ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ရေသနုပ်မှတစ်ပါး အခြားသော သင်္ကန်းကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူခြင်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ရေသနုပ်ကို လုယူအပ်သော်လည်းကောင်း၊ ပျောက်ဆုံးအပ်သော်လည်းကောင်း အဝတ်မရှိဘဲ အချည်းနှီး ရေချိုးသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်ပေ။ အကယ်၍ ရေသနုပ်သင်္ကန်းသည် အလွန်အဖိုးတန်သဖြင့် ယင်းကို ဝတ်ဆင်၍ အပြင်သို့ မသွားနိုင်ပါကလည်း ဤသို့ အဝတ်မပါဘဲ ရေချိုးခြင်းသည် အပ်စပ်၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သိုးမွေးကဲ့သို့သော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၈၇. ဒုတိယေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၈၈၇. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်ခြောက်ပါး ရှိ၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၉၃-၄. တတိယေ – အနန္တရာယိကိနီတိ ဒသသု အန္တရာယေသု ဧကေနပိ အန္တရာယေန အနန္တရာယာ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ သစေပိ ပစ္ဆာ သိဗ္ဗတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၈၉၃-၄. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ “အနန္တရာယိကိနီ” ဟူသည်ကား မင်းဘေး၊ ခိုးသူဘေး စသည့် ဆယ်ပါးသော အန္တရာယ်တို့တွင် တစ်ပါးမျှသော အန္တရာယ်မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေ” ဟူသည်မှာ တာဝန်ကို ချထားပြီးနောက် နောက်မှ အကယ်၍ ပြန်ချုပ်ပေးသော်လည်း အာပတ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏ ဟု အနက်ရသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

တာဝန်ချထားခြင်းဟူသော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ အကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၈၉၈-၉. စတုတ္ထေ [Pg.206] – ပဉ္စ အဟာနိ ပဉ္စာဟံ, ပဉ္စာဟမေဝ ပဉ္စာဟိကံ. သံဃာဋီနံ စာရော သံဃာဋိစာရော; ပရိဘောဂဝသေန ဝါ ဩတာပနဝသေန ဝါ သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋီတိ လဒ္ဓနာမာနံ ပဉ္စန္နံ စီဝရာနံ ပရိဝတ္တနန္တိ အတ္ထော. တသ္မာယေဝ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပဉ္စမံ ဒိဝသံ ပဉ္စ စီဝရာနီ’’တိအာဒိမာဟ. အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ စ ဧကသ္မိံ စီဝရေ ဧကာ အာပတ္တိ; ပဉ္စသု ပဉ္စ.

၈၉၈-၉. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ ငါးရက်ကို ပဉ္စာဟ ဟု ခေါ်ပြီး ငါးရက်ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ပဉ္စာဟိက မည်၏။ သင်္ကန်းတို့၏ လှည့်လည်ခြင်းကို သင်္ဃာဋိစာရ ဟု ခေါ်သည်။ အသုံးဆောင်မှု အစွမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နေလှန်းမှု အစွမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ချုပ်စပ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် “သင်္ဃာဋိ” ဟူ၍ အမည်ရသော ငါးထည်သော သင်္ကန်းတို့ကို လဲလှယ်ခြင်းဟု အနက်ရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ပုဒ်ဘာဂျ၌ “ငါးရက်မြောက်သောနေ့၌ သင်္ကန်းငါးထည်” စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ “ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟူသော ဤပါဌ်၌ သင်္ကန်းတစ်ထည်လျှင် အာပတ်တစ်ချက်၊ သင်္ကန်းငါးထည်လုံး၌ အာပတ်ငါးချက် သင့်၏။

၉၀၀. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ, န သက္ကာ ဟောတိ စောရဘယာဒီသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ; ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၀၀. “အာပဒါသု” ဟူသည်ကား အဖိုးတန်သော သင်္ကန်းကို ခိုးသူဘေး စသည်တို့ကြောင့် သုံးစွဲရန် မတတ်ကောင်းသော အခြေအနေမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဤကဲ့သို့သော ဘေးရန်ကြောင့် (ငါးရက်ထက်ကျော်လွန်သော်လည်း) အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ ကထိန်ကဲ့သို့သော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ အကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၀၃. ပဉ္စမေ – စီဝရသင်္ကမနီယန္တိ သင်္ကမေတဗ္ဗံ စီဝရံ; အညိဿာ သန္တကံ အနာပုစ္ဆာ ဂဟိတံ ပုန ပဋိဒါတဗ္ဗစီဝရန္တိ အတ္ထော.

၉၀၃. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ “စီဝရသင်္ကမနီယံ” ဟူသည်မှာ အခြားရဟန်းမတစ်ပါး၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သင်္ကန်းကို မမေးမပန်ဘဲ ယူပြီးလျှင် ပြန်ပေးထိုက်သော သင်္ကန်း (ပြောင်းရွှေ့အပ်သော သင်္ကန်း) ဟု အနက်ရသည်။

၉၀၆. အာပဒါသူတိ သစေ အပါရုတံ ဝါ အနိဝတ္ထံ ဝါ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဓာရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၀၆. “အာပဒါသု” ဟူသည်ကား မရုံအပ်သော သို့မဟုတ် မဝတ်အပ်သော သင်္ကန်းကို သူခိုးတို့က လုယူသွားကြပါက ဤသို့သော ဘေးရန်များကြောင့် (ဝတ်ဆင်ဆောင်ယူသွားသော) ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ ကထိန်ကဲ့သို့သော သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၀၉-၁၀. ဆဋ္ဌေ – အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ ထာလကာဒီနံ ဝါ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ အညတရံ. အာနိသံသန္တိ ‘‘ကိတ္တကံ အဂ္ဃနကံ ဒါတုကာမတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ဧတ္တကံ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘အာဂမေထ တာဝ, ဣဒါနိ ဝတ္ထံ မဟဂ္ဃံ, ကတိပါဟေန ကပ္ပာသေ အာဂတေ သမဂ္ဃံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ နိဝါရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၀၉-၁၀. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ “အညံ ပရိက္ခာရံ” ဟူသည်ကား ခွက် အစရှိသည်တို့တွင် သော်လည်းကောင်း၊ ထောပတ် ဆီ အစရှိသည်တို့တွင် သော်လည်းကောင်း တစ်ခုခုသော ပရိက္ခရာကို ဆိုလိုသည်။ “အာနိသံသန္တိ” ဟူသော စကားရပ်၌ “အဘယ်မျှ တန်ဖိုးရှိသော လှူဖွယ်ပစ္စည်းကို လှူဒါန်းလိုပါသနည်း” ဟု မေးမြန်းရာ၊ “ဤမျှ တန်ဖိုးရှိသော ပစ္စည်းကို လှူဒါန်းလိုပါသည်” ဟု ပြောကြားလာသောအခါ၊ “ယခုအချိန်တွင် အဝတ်အထည်သည် ဈေးကြီးပါသေးသည်၊ ခေတ္တဆိုင်းငံ့ကြပါဦး၊ နောက်အနည်းငယ်သောရက်တွင် ဝါဂွမ်းများ ရောက်ရှိလာပါက ဈေးနှုန်းသက်သာသွားပါလိမ့်မည်” ဟု ဤသို့ပြော၍ တားမြစ်သော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ [Pg.207] – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၁၁. သတ္တမေ – ပက္ကမိံသူတိ အညာသမ္ပိ အာဂမနံ အာဂမေန္တီ ‘‘အဒ္ဓါ အမှာကမ္ပိ အာဂမေဿတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အဂမံသု. ပဋိဗာဟေယျာတိ ပဋိသေဓေယျ.

၉၁၁. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'pakkamiṃsu' ဟူသည်မှာ 'အခြားရဟန်းမတို့၏ ပြန်လာခြင်းကို ဆိုင်းငံ့နေစဉ် ငါတို့၏ ပြန်လာခြင်းကိုလည်း မချွတ်ဧကန် ဆိုင်းငံ့ပေလိမ့်မည်' ဟု ကြံစည်ကာ ထိုထိုအရပ်သို့ သွားကြကုန်ပြီ ဟူသော အနက်တည်း။ 'paṭibāheyya' ဟူသည်မှာ တားမြစ်အံ့ ဟူသော အနက်တည်း။

၉၁၅. အာနိသံသန္တိ ‘‘ဧကိဿာ ဧကံ သာဋကံ နပ္ပဟောတိ, အာဂမေထ တာဝ, ကတိပါဟေန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တတော ဘာဇေဿာမီ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၁၅. 'ānisaṃsanti' (အကျိုးကို ပြ၍) ဟူသည်မှာ 'ရဟန်းမတစ်ပါးအတွက် အဝတ်တစ်ထည်တည်းဖြင့် မလောက်နိုင်သေး၊ ဆိုင်းငံ့ကြဦးလော့၊ အနည်းငယ်သော ရက်ဖြင့် သင်္ကန်းရရှိလာလိမ့်မည်၊ ထိုအခါမှ ဝေဖန်အံ့' ဟု ဤသို့သော အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသ၍ တားမြစ်သော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောပုဒ်များသည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၍ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ်။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၁၆-၈. အဋ္ဌမေ – နဋာ နာမ ယေ နာဋကံ နာဋေန္တိ. နဋကာ နာမ ယေ နစ္စန္တိ. လင်္ဃကာ နာမ ယေ ဝံသဝရတ္တာဒီသု လင်္ဃနကမ္မံ ကရောန္တိ. သောကဇ္ဈာယိကာ နာမ မာယာကာရာ. ကုမ္ဘထူဏိကာ နာမ ဃဋကေန ကီဠနကာ; ဗိမ္ဗိသကဝါဒကာတိပိ ဝဒန္တိ. ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ စီဝရဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၁၆-၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'naṭā' မည်သည် ကပြစေသူ သို့မဟုတ် ကနည်းပြသူ (ဇာတ်ဆရာ) တို့ ဖြစ်သည်။ 'nāṭakā' မည်သည် ကိုယ်တိုင် ကပြကြသူ (ကချေသည်) တို့ ဖြစ်သည်။ 'laṅghakā' မည်သည် ဝါးလုံး၊ သားရေလွန်ကြိုး စသည်တို့၌ ခုန်လွှားကစားတတ်သူများ ဖြစ်သည်။ 'sokajjhāyikā' မည်သည် မျက်လှည့်သမားများ ဖြစ်သည်။ 'kumbhathūṇikā' မည်သည် အိုးငယ်ကို တီး၍ ကစားတတ်သူများ ဖြစ်ကြသည်၊ ၎င်းတို့ကို 'bimbisakavādaka' (လေးထောင့်စည်တီးသူများ) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 'deti āpatti pācittiyassa' ဟူသော ဤပါဌ်၌ သင်္ကန်းအရေအတွက်အရ အာပတ်များကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသောအရာများမှာ ထင်ရှားလှ၏။

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် ခြောက်ပါးဖြစ်၍ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၂၁-၄. နဝမေ [Pg.208] – ဒုဗ္ဗလစီဝရပစ္စာသာယာတိ ဒုဗ္ဗလာယ စီဝရပစ္စာသာယ. အာနိသံသန္တိ ကိဉ္စာပိ ‘‘န မယံ အယျေ သက္ကောမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘ဣဒါနိ ပန တေသံ ကပ္ပာသော အာဂမိဿတိ, သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပုရိသော အာဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ ဒဿတီ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ နိဝါရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၂၁-၄. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'dubbalacīvarapaccāsāya' ဟူသည်မှာ အားနည်းသော သင်္ကန်း၌ ဖြစ်သော အလိုအာသာကြောင့် ဟူသော အနက်တည်း။ 'ānisaṃsanti' (အကျိုးကို ပြ၍) ဟူသည်မှာ 'အရှင်မတို့ တပည့်တော်တို့ မစွမ်းနိုင်ပါကုန်' ဟု အကယ်၍ ပြောကြသော်လည်း၊ 'ယခုအခါ ထိုဒါယကာတို့၏ ဝါဂွမ်းသည် ရောက်လာလတံ့၊ သဒ္ဓါကြည်ညိုသောသူသည် ရောက်လာလတံ့၊ မချွတ်ဧကန် လှူဒါန်းပေလိမ့်မည်' ဟု ဤသို့သော အကျိုးကို ပြသကာ တားမြစ်သော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောအရာများမှာ ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၍ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ်။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၂၇. ဒသမေ – ကထိနုဒ္ဓါရံ န ဒဿန္တီတိ ကီဒိသော ကထိနုဒ္ဓါရော ဒါတဗ္ဗော, ကီဒိသော န ဒါတဗ္ဗောတိ? ယဿ အတ္ထာရမူလကော အာနိသံသော မဟာ, ဥဗ္ဘာရမူလကော အပ္ပော, ဧဝရူပေါ န ဒါတဗ္ဗော. ယဿ ပန အတ္ထာရမူလကော အာနိသံသော အပ္ပော, ဥဗ္ဘာရမူလကော မဟာ, ဧဝရူပေါ ဒါတဗ္ဗော. သမာနိသံသောပိ သဒ္ဓါပရိပါလနတ္ထံ ဒါတဗ္ဗောဝ.

၉၂၇. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'kathinuddhāraṃ na dassanti' ဟူသည်မှာ 'အဘယ်သို့သော ကထိန်နုတ်ခွင့်ကို ပေးထိုက်သနည်း၊ အဘယ်သို့သော ကထိန်နုတ်ခွင့်ကို မပေးထိုက်သနည်း' ဟူသော အမေးတည်း။ အကြင်ကထိန်နုတ်ခြင်း၏ ကထိန်ခင်းခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော အာနိသင်အကျိုးသည် ကြီးမား၍၊ ကထိန်နုတ်ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော အာနိသင်အကျိုးသည် နည်းပါးအံ့၊ ထိုကဲ့သို့သော ကထိန်နုတ်ခွင့်ကို မပေးထိုက်။ တစ်ပါးသော အခွင့်အားဖြင့် အကြင်ကထိန်နုတ်ခြင်း၏ ကထိန်ခင်းခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော အာနိသင်သည် နည်းပါး၍၊ ကထိန်နုတ်ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော အာနိသင်သည် ကြီးမားအံ့၊ ထိုသို့သော ကထိန်နုတ်ခွင့်ကို ပေးထိုက်၏။ အာနိသင်အကျိုး တူညီသော်လည်း ကထိန်နုတ်ရန် လျှောက်ထားသော ဒါယကာ၏ သဒ္ဓါတရားကို စောင့်ရှောက်ရန်အလို့ငှာ ပေးထိုက်သည်သာတည်း။

၉၃၁. အာနိသံသန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဇိဏ္ဏစီဝရော, ကထိနာနိသံသမူလကော မဟာလာဘောတိ ဧဝရူပံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၃၁. 'ānisaṃsanti' (အကျိုးကို ပြ၍) ဟူသည်မှာ 'ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ဟောင်းနွမ်းသော သင်္ကန်းရှိ၏၊ ကထိန်အာနိသင်ကြောင့် ရရှိမည့်လာဘ်သည် များပြားလိမ့်မည်' ဟု ဤသို့သော အကျိုးကို ပြသ၍ တားမြစ်သော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောအရာများမှာ ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၍ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ်။

နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တတိယမြောက် နဂ္ဂဝဂ် ပြီး၏။

၄. တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ

၄. ၄-တုဝဋ္ဋဝဂ်

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ပဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၃၃. တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂဿ [Pg.209] ပဌမသိက္ခာပဒေ – တုဝဋ္ဋေယျုန္တိ နိပဇ္ဇေယျုံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၃၃. တုဝဋ္ဋဝဂ် ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'tuvaṭṭeyyuṃ' ဟူသည်မှာ အိပ်စက်ကုန်အံ့ ဟူသော အနက်တည်း။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်မှာ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ်။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၃၇. ဒုတိယေ – ဧကံ အတ္ထရဏဉ္စေဝ ပါဝုရဏဉ္စ ဧတာသန္တိ ဧကတ္ထရဏပါဝုရဏာ; သံဟာရိမာနံ ပါဝါရတ္ထရဏကဋသာရကာဒီနံ ဧကံ အန္တံ အတ္ထရိတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ တုဝဋ္ဋေန္တီနမေတံ အဓိဝစနံ.

၉၃၇. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - တစ်ခုတည်းသော အခင်းနှင့် အခြုံရှိသောကြောင့် 'ekattharaṇapāvuraṇā' မည်ကုန်၏။ ၎င်းသည် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ခြုံထည်၊ ခင်းနှီး၊ သင်ဖြူး ဖျာ စသည်တို့၏ တစ်ဖက်သော အစွန်းကို ခင်း၍ တစ်ဖက်သော အစွန်းကို ခြုံကာ အိပ်စက်ကြသော ရဟန်းမတို့၏ အမည်တည်း။

၉၄၀. ဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာတိ မဇ္ဈေ ကာသာဝံ ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိံ ဝါ အန္တမသော ကာယဗန္ဓနမ္ပိ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇန္တီနံ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၄၀. 'vavatthānaṃ dassetvā' ဟူသည်မှာ အလယ်၌ သင်္ကန်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ တောင်ဝှေးကိုသော်လည်းကောင်း၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ခါးပန်းကြိုးကိုသော်လည်းကောင်း ထားရှိ၍ အိပ်စက်ကြသော ရဟန်းမတို့အား အာပတ်မသင့် ဟူသော အနက်တည်း။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်မှာ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၄၁. တတိယေ – ဥဠာရသမ္ဘာဝိတာတိ ဥဠာရကုလာ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဂုဏေဟိ စ ဥဠာရတ္တာ ဥဠာရာတိ သမ္ဘာဝိတာ. ဣဿာပကတာတိ ဣဿာယ အပကတာ; အဘိဘူတာတိ အတ္ထော. သညတ္တိ ဗဟုလာ ဧတာသန္တိ သညတ္တိဗဟုလာ; ဒိဝသံ မဟာဇနံ သညာပယမာနာတိ အတ္ထော. ဝိညတ္တိ ဗဟုလာ ဧတာသန္တိ ဝိညတ္တိဗဟုလာ. ဝိညတ္တီတိ ဟေတူဒါဟရဏာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ နယေဟိ ဉာပနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ယာစနာ.

၉၄၁. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - 'uḷārasambhāvitā' ဟူသည်မှာ မြင့်မြတ်သောအမျိုးမှ ထွက်၍ ရဟန်းပြုခဲ့သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သီလစသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် မြင့်မြတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း မြင့်မြတ်သူဟူ၍ ချီးမွမ်းအပ်သူများတည်း။ 'issāpakatā' ဟူသည်မှာ မနာလိုဝန်တိုခြင်း (ဣဿာ) လွှမ်းမိုးခံရသူများ ဟူသော အနက်တည်း။ များစွာသော သိစေခြင်း ရှိသောကြောင့် 'saññattibahulā' မည်ကုန်၏၊ တစ်နေ့ပတ်လုံး လူအများအား သိစေကုန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထူးထူးခြားခြား သိစေခြင်း ရှိသောကြောင့် 'viññattibahulā' မည်ကုန်၏။ 'viññatti' (ဝိညတ်) မည်သည်မှာ အကြောင်းပြခြင်း၊ ဥပမာပြခြင်း စသော နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် သိရှိစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်၊ တောင်းရမ်းခြင်းကို မဆိုလို။

၉၄၃. စင်္ကမနေ [Pg.210] နိဝတ္တနဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဋ္ဌတိ ဝါတိအာဒီသု ပယောဂဂဏနာယ. ဥဒ္ဒိသတိ ဝါတိအာဒီသု ပဒါဒိဂဏနာယ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၄၃. စင်္ကြံသွားရာ၌ ပြန်ကွေ့သော အလှည့်အရေအတွက်ဖြင့် အာပတ်များကို သိအပ်၏။ 'tiṭṭhati vā' စသော ပါဠိရပ်တို့၌ လုံ့လပယောဂအရေအတွက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ 'uddisati vā' စသော ပါဠိရပ်တို့၌ ပုဒ်အစရှိသည်တို့၏ အရေအတွက်ဖြင့်လည်းကောင်း အာပတ်များကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၍ ကိရိယာကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ်။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၄၉. စတုတ္ထေ – သတိ အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ သတိ. ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ အညံ ဥပဋ္ဌာယိကံ န လဘတိ. ဂိလာနာယာတိ သယံ ဂိလာနာယ. အာပဒါသူတိ တထာရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ သတိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၄၉. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ - 'sati antarāye' ဟူသည်မှာ (မင်း၊ ခိုးသူ စသော) တစ်ဆယ်ပါးသော အန္တရာယ်ရှိသော် ဟူသော အနက်တည်း။ 'pariyesitvā na labhati' ဟူသည်မှာ အခြားသော လုပ်ကျွေးပြုစုမည့်သူကို မရရှိအံ့ ဟူသော အနက်တည်း။ 'gilānāya' ဟူသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် မကျန်းမာသည်ဖြစ်၍ ဟူသော အနက်တည်း။ 'āpadāsu' ဟူသည်မှာ ထိုကဲ့သို့သော ဘေးရန်ဘေးဥပဒ် ကြုံတွေ့ရသော် အာပတ်မသင့် ဟူသော အနက်တည်း။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှား၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်မှာ ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၍ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၉၅၂. ပဉ္စမေ – အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထ သစေ နိက္ကဍ္ဎာတိ အာဏတ္တာ ဧကပယောဂေန ဗဟူနိပိ ဒွါရာနိ အတိက္ကာမေတိ, ဧကာ အာပတ္တိ. အထ ဣမဉ္စိမဉ္စ ဒွါရံ အတိက္ကာမေဟီတိ ဧဝံ အာဏတ္တာ အတိက္ကာမေတိ, ဒွါရဂဏနာယ အာပတ္တိယော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၅၂. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ - 'aññaṃ āṇāpeti' ဟူသော ဤပါဌ်၌ 'ဆွဲထုတ်လော့' ဟု စေခိုင်းအပ်သော ရဟန်းမသည် တစ်ကြိမ်တည်းသော လုံ့လ (ဧကပယောဂ) ဖြင့် တံခါးများစွာကို လွန်စေအံ့၊ အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ 'ဤတံခါး၊ ထိုတံခါးကို လွန်စေလော့' ဟု ဤသို့ စေခိုင်းသဖြင့် လွန်စေအံ့၊ တံခါးအရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။ ကြွင်းသောအရာသည် ထင်ရှား၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန် သုံးပါးဖြစ်၍ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၅၅. ဆဋ္ဌေ [Pg.211] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၉၅၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာန်၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇-၈-၉. သတ္တမအဋ္ဌမနဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇-၈-၉. ၇-၈-၉-သတ္တမ၊ အဋ္ဌမ၊ နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၆၁. သတ္တမအဋ္ဌမနဝမေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သဗ္ဗာနိ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနာနိ, ကိရိယာနိ, နောသညာဝိမောက္ခာနိ, အစိတ္တကာနိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ, ကာယကမ္မာနိ, တိစိတ္တာနိ တိဝေဒနာနီတိ.

၉၆၁. သတ္တမ၊ အဋ္ဌမ၊ နဝမသိက္ခာပုဒ်တို့၌ အလုံးစုံသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏၊ ကိရိယ ဖြစ်ကုန်၏၊ နောသညာဝိမောက္ခ ဖြစ်ကုန်၏၊ အစိတ္တက ဖြစ်ကုန်၏၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကာယကံ ဖြစ်ကုန်၏၊ စိတ်သုံးပါး ရှိကုန်၏၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိကုန်၏။

သတ္တမအဋ္ဌမနဝမသိက္ခာပဒါနိ.

သတ္တမ၊ အဋ္ဌမ၊ နဝမသိက္ခာပုဒ်များ ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၇၃. ဒသမေ – အာဟုန္ဒရိကာတိ သမ္ဗာဓာ.

၉၇၃. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌— “အာဟုန္ဒရိကာ” ဟူသည် ကျဉ်းမြောင်းကုန်၏ ဟူလို။

၉၇၅. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ သစေပိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော. ပဝါရေတွာ ပဉ္စ ယောဇနာနိ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. ဆသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သစေ ပန တီဏိ ဂန္တွာ တေနေဝ မဂ္ဂေန ပစ္စာဂစ္ဆတိ, န ဝဋ္ဋတိ. အညေန မဂ္ဂေန အာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၉၇၅. “ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေ” ဟူသည်ကား သွားရန်တာဝန်ကို ချထားပြီးမှ နောက်မှ ဖဲသွားသော်လည်း အာပတ်သင့်သည်သာတည်း ဟူသည်ကား အနက်တည်း။ ပဝါရဏာပြုပြီး၍ ငါးယူဇနာတိုင်တိုင် သွားသော ရဟန်းမအားလည်း အာပတ်မသင့်။ ခြောက်ယူဇနာတိုင်တိုင် သွားရာ၌ကား ပြောဖွယ်မရှိ (အာပတ်သင့်သည်သာတည်း)။ အကယ်၍ သုံးယူဇနာသွားပြီး ထိုလမ်းဖြင့်ပင် ပြန်လာအံ့၊ မအပ်။ အခြားလမ်းဖြင့် ပြန်လာရန် အပ်၏။

၉၇၆. အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ – ပရံ ဂစ္ဆိဿာမီတိ နိက္ခန္တာ, နဒီပူရော ပန အာဂတော, စောရာ ဝါ မဂ္ဂေ ဟောန္တိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌာတိ, နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၉၇၆. “အန္တရာယေ” ဟူသည်ကား ဆယ်ပါးသော အန္တရာယ်ရှိလတ်သော်— “တစ်ပါးသောအရပ်သို့ သွားအံ့” ဟု ထွက်သွားပြီးနောက် မြစ်ရေကြီးလာခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ လမ်း၌ ခိုးသူများ ရှိနေခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ မိုးရွာလတ်သော်လည်းကောင်း ပြန်လှည့်ရန် အပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

စတုတ္ထမြောက် တုဝဋ္ဋဝဂ် ပြီး၏။

၅. စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ

၅. ၅-စိတ္တာဂါရဝဂ်။

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ပထမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၇၈. စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂဿ [Pg.212] ပဌမသိက္ခာပဒေ – ရာဇာဂါရန္တိ ရညော ကီဠနဃရံ. စိတ္တာဂါရန္တိ ကီဠနစိတ္တသာလံ. အာရာမန္တိ ကီဠနဥပဝနံ. ဥယျာနန္တိ ကီဠနုယျာနံ. ပေါက္ခရဏီန္တိ ကီဠနပေါက္ခရဏိံ. တသ္မာယေဝ ပဒဘာဇနေ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရညော ကီဠိတု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပဒဝါရဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ယတ္ထ ဌိတာ ပဿတီတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတာ ပဒံ အနုဒ္ဓရမာနာ ပဉ္စပိ ပဿတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ဩလောကေတွာ ပဿန္တိယာ ပန ပါဋေက္ကာ အာပတ္တိယော. ဘိက္ခုဿ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ.

၉၇၈. စိတ္တာဂါရဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌— “ရာဇာဂါရံ” ဟူသည် မင်း၏ ပျော်မွေ့ရာ ကစားအိမ်တော်ကို ဆိုလိုသည်။ “စိတ္တာဂါရံ” ဟူသည် လူအများ၏ ပျော်မွေ့ရာ ဆန်းကြယ်စွာ ဆောက်လုပ်အပ်သော အိမ်ကို ဆိုလိုသည်။ “အာရာမံ” ဟူသည် လူအများ၏ ပျော်မွေ့ရာ မြို့တွင်းဥယျာဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ “ဥယျာနံ” ဟူသည် လူအများ၏ ပျော်မွေ့ရာ မြို့ပြင်ဥယျာဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ “ပေါက္ခရဏိံ” ဟူသည် လူအများ၏ ပျော်မွေ့ရာ ရေကန်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် ပုဒ်ဝေဖန်ချက်၌ “ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရညော ကီဠိတုံ” စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သည်။ ကြည့်ရှုရန် သွားရာ၌ “ဒုက္ကဋဿ” ဟူသော ပါဌ်၌ ခြေလှမ်းအကြိမ် အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ “ယတ္ထ ဌိတာ ပဿတိ” ဟူသော ပါဌ်၌ကား တစ်နေရာတည်း၌ပင် ရပ်လျက် ခြေကို မကြွဘဲ ငါးမျိုးလုံးကို အကယ်၍ ကြည့်ရှုအံ့၊ တစ်ချက်တည်းသော ပါစိတ်အာပတ်သာ သင့်၏။ ထိုထိုအရပ်မျက်နှာသို့ လှည့်လည်၍ ကြည့်ရှုသော ရဟန်းမအားမူကား အသီးသီး တစ်ချက်စီသော ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။ ရဟန်းအားမူကား အလုံးစုံသော ကြည့်ရှုခြင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

၉၈၁. အာရာမေ ဌိတာတိ အဇ္ဈာရာမေ ရာဇာဂါရာဒီနိ ကရောန္တိ, တာနိ ပဿန္တိယာ အနာပတ္တိ. ဂစ္ဆန္တီ ဝါ အာဂစ္ဆန္တီ ဝါတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိယာ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တာနိ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. သတိ ကရဏီယေ ဂန္တွာတိ ရညော သန္တိကံ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ပဝိသိတွာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၈၁. “အာရာမေ ဌိတာ” ဟူသည်ကား အာရာမ်၏ အတွင်း၌ မင်း၏ အိမ်တော် အစရှိသည်တို့ကို ဆောက်လုပ်ကြကုန်အံ့၊ ထိုရာဇာဂါရ စသည်တို့ကို ကြည့်ရှုသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ “ဂစ္ဆန္တီ ဝါ အာဂစ္ဆန္တီ ဝါ” ဟူသည်ကား ဆွမ်းအလို့ငှာ သွားသော ရဟန်းမ၏ လမ်းခရီး ဖြစ်၍ ထိုရာဇာဂါရ စသည်တို့ကို ကြည့်ရှုမိအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ “သတိ ကရဏီယေ ဂန္တွာ” ဟူသည်ကား မင်း၏ အထံသို့ တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စဖြင့် သွား၍ ကြည့်မိအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ “အာပဒါသု” ဟူသည်ကား တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးရန် နှိပ်စက်သဖြင့် ဝင်ပြေး၍ ကြည့်မိအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်၊ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၈၂. ဒုတိယေ – အဘိနိသီဒနာဘိနိပဇ္ဇနေသု ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၉၈၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ထိုင်ခြင်း၊ အိပ်ခြင်းတို့၌ လုံ့လပြုမှု (ပယောဂ) အရေအတွက်အားဖြင့် အာပတ်တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်၊ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောk္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၈၈. တတိယေ [Pg.213] – ဥဇ္ဇဝုဇ္ဇဝေတိ ယတ္တကံ ဟတ္ထေန အဉ္ဆိတံ ဟောတိ, တသ္မိံ တက္ကမှိ ဝေဌိတေ ဧကာ အာပတ္တိ. ကန္တနတော ပန ပုဗ္ဗေ ကပ္ပာသဝိစိနနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗပယောဂေသု ဟတ္ထဝါရဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ.

၉၈၈. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ “ဥဇ္ဇဝုဇ္ဇဝေ” ဟူသည်ကား လက်ဖြင့် ဆွဲငင်အပ်သမျှသော ချည်မျှင်ကို ချည်ငင်သည့်ဝင်ရိုး (တက္က) ၌ ရစ်ပတ်အပ်ပြီးသော် အာပတ်တစ်ချက် သင့်၏။ ချည်မငင်မီ ရှေးဦး၌မူကား ဝါကို ရွေးချယ်စိစစ်ခြင်းကို အစပြု၍ အလုံးစုံသော အားထုတ်မှု (ပယောဂ) တို့၌ လက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှု အကြိမ်အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

၉၈၉. ကန္တိတသုတ္တန္တိ ဒသိကသုတ္တာဒိံ သံဃာဋေတွာ ကန္တတိ, ဒုက္ကန္တိတံ ဝါ ပဋိကန္တတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၈၉. “ကန္တိတသုတ္တံ” ဟူသည်ကား မြိတ်ဆာချည် အစရှိသည်ကို ပေါင်းစပ်၍ ငင်အံ့၊ သို့မဟုတ် မကောင်းသဖြင့် ငင်အပ်သော ချည်ကို တစ်ဖန် ပြန်ငင်အံ့၊ အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန်၊ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၉၂. စတုတ္ထေ – ယာဂုံ ဝါတိအာဒီသု တဏ္ဍုလကောဋ္ဋနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ပယောဂဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ယာဂုဘတ္တေသု ဘာဇနဂဏနာယ, ခါဒနီယာဒီသု ရူပဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ.

၉၉၂. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ “ယာဂုံ ဝါ” စသော ပါဠိရပ်တို့၌ ဆန်ဖွပ်ခြင်းကို အစပြု၍ ယာဂုစသည် မချက်ပြုတ်မီ ရှေးဦးလုံ့လ (ပုဗ္ဗပယောဂ) အားလုံးတို့၌ လုံ့လပြုမှု အကြိမ်အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ယာဂုနှင့် ဆွမ်းတို့၌ အိုးခွက် အရေအတွက်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခဲဖွယ်စသည်တို့၌ ပုံသဏ္ဌာန် အရေအတွက်အားဖြင့်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ်များ သင့်ကုန်၏။

၉၉၃. ယာဂုပါနေတိ မနုဿေဟိ သံဃဿတ္ထာယ ကရိယမာနေ ယာဂုပါနေ ဝါ သံဃဘတ္တေ ဝါ တေသံ သဟာယိကဘာဝေန ယံကိဉ္စိ ပစန္တိယာ အနာပတ္တိ. စေတိယပူဇာယ သဟာယိကာ ဟုတွာ ဂန္ဓာဒီနိ ပူဇေတိ, ဝဋ္ဋတိ. အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿာတိ သစေပိ မာတာပိတရော အာဂစ္ဆန္တိ, ယံကိဉ္စိ ဗီဇနိံ ဝါ သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကံ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝေယျာဝစ္စကရဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ ယံကိဉ္စိ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

၉၉၃. “ယာဂုပါနေ” ဟူသည်ကား လူတို့သည် သံဃာတော်အတွက် ယာဂုသောက်ဖွယ် သို့မဟုတ် သံဃဘတ်ကို ပြုလုပ်စီမံကြရာ၌ ထိုလူတို့၏ အကူအညီအဖော်မအဖြစ်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုကို ချက်ပြုတ်သော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ စေတီတော်ကို ပူဇော်ရာ၌ အဖော်အဖြစ် ပါဝင်၍ နံ့သာစသည်တို့ကို ပူဇော်အံ့၊ အပ်၏။ “အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿ” ဟူသည်ကား မိဘတို့သည် ကျောင်းသို့ လာကြသော်လည်း ယပ်တောင် သို့မဟုတ် တံမြက်စည်း တံစဉ်းတစ်ခုခုကို လုပ်စေပြီး၍ ဝေယျာဝစ္စပြုသူ၏ အရာ၌ ထားပြီးမှသာလျှင် တစ်စုံတစ်ခုသော ယာဂုစသည်ကို ကျိုချက်ရန် အပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ သမုဋ္ဌာန် အစရှိသည်တို့သည် တတိယသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်သည်သာတည်း။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၉၆. ပဉ္စမေ – အသတိ အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ အသတိ. ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆိနန္တီ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာဝ ဝိနိစ္ဆိနာတိ.

၉၉၆. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ “အသတိ အန္တရာယေ” ဟူသည် ဆယ်ပါးသော အန္တရာယ် မရှိလတ်သော် ဟူလို။ တာဝန်ကို စွန့်ချပြီးမှ နောက်မှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသော ရဟန်းမသည် အာပတ်သို့ ရောက်ပြီးမှသာ ဆုံးဖြတ်သည်မည်၏။

၉၉၈. ပရိယေသိတွာ [Pg.214] န လဘတီတိ သဟာယိကာ ဘိက္ခုနိယော န လဘတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၉၉၈. “ပရိယေသိတွာ န လဘတိ” ဟူသည် အဖော်ဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းမတို့ကို ရှာဖွေ၍ မရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၉၉၉. ဆဋ္ဌေ – သဗ္ဗံ နဂ္ဂဝဂ္ဂေ အာဂါရိကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော, တံ ဆသမုဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ‘‘သဟတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၉၉၉. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသော အဆုံးအဖြတ်ကို နဂ္ဂဝဂ် အာဂါရိကသိက္ခာပုဒ်၌ ဝတ္တနာနည်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ အထူးမူကား— ထိုအာဂါရိကသိက္ခာပုဒ်သည် ခြောက်ပါးသော သမုဋ္ဌာန် ရှိ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်ကား “သဟတ္ထာ” ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန် ရှိ၏။ ကိရိယ၊ นောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။ ဤကား အထူးတည်း။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၀၀၇. သတ္တမေ – ပုန ပရိယာယေနာတိ ပုနဝါရေ. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃစီဝရံ သရီရတော မောစေတွာ သုပဋိသာမိတမ္ပိ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနိဿဇ္ဇိတွာ နိဝါသေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၁၀၀၇. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ “ပုန ပရိယာယေန” ဟူသည် နောက်တစ်ကြိမ်၌ ဟူလို။ “အာပဒါသု” ဟူသည် တန်ဖိုးကြီးသော သင်္ကန်းကို ကိုယ်မှချွတ်၍ ကောင်းစွာ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသော်လည်း ခိုးသူတို့ လုယက်ယူငင်တတ်သောကြောင့် ဤသို့သော ဘေးရန်တို့၌ မစွန့်ဘဲ ဝတ်ရုံသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ကထိန်သိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကိုယ်၊ နှုတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ်။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၀၈. အဋ္ဌမေ – အနိဿဇ္ဇိတွာတိ ရက္ခဏတ္ထာယ အဒတွာ; ‘‘ဣမံ ဇဂ္ဂေယျာသီ’’တိ ဧဝံ အနာပုစ္ဆိတွာတိ အတ္ထော.

၁၀၀၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘anissajjitvā’ ဟူသည်မှာ စောင့်ရှောက်ခြင်းအကျိုးငှာ မပေးအပ်ဘဲ၊ ‘ဤကျောင်းကို စောင့်ရှောက်ပါလော့’ ဟု ဤသို့ ခွင့်မပန်ဘဲ သွားခြင်းဟု အနက်ရှိ၏။

၁၀၁၂. ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ ပဋိဇဂ္ဂိကံ န လဘတိ. ဂိလာနာယာတိ ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသမတ္ထာယ. အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌေ ဘိဇ္ဇန္တေ အာဝါသေ [Pg.215] ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါတိ.

၁၀၁၂. ‘pariyesitvā na labhati’ ဟူသည်မှာ စောင့်ရှောက်မည့်သူကို မရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘gilānāya’ ဟူသည်မှာ နှုတ်မြွက်၍ စကားမပြောနိုင်သူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ‘āpadāsu’ ဟူသည်မှာ တိုင်းပြည်ပျက်စီးလတ်သော် ကျောင်းတို့ကို စွန့်ပစ်၍ သွားကြရကုန်၏။ ဤသို့သော ဘေးအန္တရာယ်များ၌ မအပ်နှံဘဲ ဒေသစာရီ ကြွသွားသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၁၅-၆. နဝမေ – ဗာဟိရကံ အနတ္ထသံဟိတန္တိ ဟတ္ထိအဿရထဓနုထရုသိပ္ပအာထဗ္ဗဏခီလနဝသီကရဏသောသာပနမန္တာဂဒပ္ပယောဂါဒိဘေဒံ ပရူပဃာတကရံ. ပရိတ္တန္တိ ယက္ခပရိတ္တနာဂမဏ္ဍလာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၀၁၅-၆. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ’ ဟူသည်မှာ ဆင်အတတ်၊ မြင်းအတတ်၊ ရထားအတတ်၊ လေးအတတ်၊ ဓားအတတ်၊ အာထဗ္ဗနမန္တန်၊ ခီလနမန္တန်၊ ဝသီကရဏမန္တန်၊ သောသာပနမန္တန်၊ အဆိပ်ဆေးဖော်စပ်နည်း အစရှိသော အပြားရှိသော သူတစ်ပါးကို ညှဉ်းဆဲခြင်းကို ပြုတတ်သော အတတ်မျိုးတည်း။ ‘paritta’ ဟူသည်မှာ ဘီလူးတို့ကို စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ခြင်း၊ မြွေနဂါးတို့ကို မဝင်နိုင်အောင် စည်းဝိုင်းတားခြင်း အစရှိသော အပြားရှိသော အလုံးစုံသော အစောင့်အရှောက် အတတ်သည်လည်း အပ်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ နှုတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ်။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၁၈. ဒသမေ ဝါစေယျာတိ ပဒံ ဝိသေသော, သေသံ နဝမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

၁၀၁၈. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘vāceyya’ ဟူသော ပုဒ်သည်သာ ထူးခြား၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်ကို သမုဋ္ဌာန် စသည်တို့နှင့်တကွ နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ်။

စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ငါးခုမြောက် စိတ္တာဂါရဝဂ်။

၆. အာရာမဝဂ္ဂေါ

၆. ၆-အာရာမဝဂ်

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ပဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၂၅. အာရာမဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာ, ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာတိ ဧတ္ထ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယံ.

၁၀၂၅. အာရာမဝဂ်၏ ပဌမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘parikkhepaṃ atikkāmentiyā၊ upacāraṃ okkamantiyā’ ဟူသော ပါဌ်၌ အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ပဌမခြေလှမ်းလှမ်းစဉ် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ဒုတိယခြေလှမ်း၌ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏။

၁၀၂၇. သီသာနုလောကိကာတိ ပဌမံ ပဝိသန္တီနံ ဘိက္ခုနီနံ သီသံ အနုလောကေန္တီ ပဝိသတိ, အနာပတ္တိ. ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယောတိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယော ပဌမတရံ ပဝိသိတွာ သဇ္ဈာယစေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ကရောန္တိ, တတ္ထ တာသံ [Pg.216] သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၀၂၇. ‘sīsānulokikā’ ဟူသည်မှာ ဦးစွာ ဝင်ဆဲဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းမတို့၏ ဦးခေါင်းကို မော်ကြည့်လျက် ဝင်ငြားအံ့၊ အာပတ်မသင့်။ ‘yattha bhikkhuniyo’ ဟူသည်ကား အကြင်အာရာမ်အတွင်းဝယ် တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ ရဟန်းမတို့သည် ဦးစွာ ဝင်နှင့်ပြီး၍ စာအံခြင်း၊ စေတီတော်ကို ရှိခိုးခြင်း အစရှိသော အမှုတို့ကို ပြုကြကုန်၏။ ထိုအရပ်၌ ထိုရဟန်းမတို့၏ ထံသို့ သွားအံ့ဟု ကြံ၍ သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ ‘āpadāsu’ ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးရန် နှိပ်စက်အပ်သည် ဖြစ်အံ့၊ ဤသို့သော ဘေးအန္တရာယ်များ၌ ဝင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပဌမသိက္ခာပုဒ်။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၂၈. ဒုတိယေ – အာယသ္မာ ကပ္ပိတကောတိ အယံ ဇဋိလသဟဿဗ္ဘန္တရော ထေရော. သံဟရီတိ သင်္ကာမေသိ. သံဟဋောတိ သင်္ကာမိတော. ကာသာဝဋောတိ နှာပိတာ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သန္ဓာယာဟံသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၀၂၈. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌— ‘āyasmā kappitako’ ဟူသည်မှာ ဤအရှင်ကပ္ပိတကထေရ်သည် ရသေ့တစ်ထောင်အပါအဝင် ဖြစ်သော မထေရ်ကြီး ဖြစ်၏။ ‘saṃhari’ ဟူသည်မှာ ပြောင်းရွှေ့စေပြီ။ ‘saṃhaṭo’ ဟူသည်မှာ ပြောင်းရွှေ့စေအပ်ပြီ။ ‘kāsāvaṭo’ ဟူသည်မှာ ရေချိုးပေးသူ (ဆတ္တာသည်) တို့သည် ဖန်ရည်ဆိုးအပ်သော အဝတ်ကို ဝတ်၍ အလုပ်လုပ်ကြကုန်၏။ ထိုဖန်ရည်ဆိုးအဝတ်ကို ဝတ်ခြင်းကို ရည်မှတ်၍ မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၃၆. တတိယေ – အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ ဣဒါနိပိ တွံ ဗာလာ အဗျတ္တာတိအာဒိနာ နယေန အနုသာသနိပက္ခေ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါတိ.

၁၀၃၆. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌— ‘anusāsanipurekkhārāya’ ဟူသည်မှာ ‘ယခုအခါ၌လည်း သင်သည် နားမလည်၊ မထက်မြက်’ စသည်ဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမခြင်းအစု၌ တည်၍ ပြောဆိုသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ်။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၃၇. စတုတ္ထေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. နိမန္တိတာယ အနာပုစ္ဆာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော သိယာ ကိရိယာကိရိယံ, ပဝါရိတာယ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာပိ အကာရေတွာပိ ဘုဉ္ဇန္တိယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော [Pg.217] သိယာ ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၀၃၇. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌— အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်လေးပါးရှိ၏။ ကိုယ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ အကပ္ပိယဝေါဟာရဖြင့် ပင့်ဖိတ်အပ်သည် ဖြစ်၍ ခွင့်မပန်ဘဲ စားသော ရဟန်းမအား အာပတ်သင့်နိုင်သောကြောင့် ရံခါ ကိရိယာကိရိယ ဖြစ်၏။ ပဝါရိတ်သင့်ပြီးသော်လည်း အပ်စပ်အောင် ပြု၍ဖြစ်စေ၊ မပြုဘဲဖြစ်စေ စားသော ရဟန်းမအား အာပတ်သင့်နိုင်သောကြောင့် ရံခါ ကိရိယ ဖြစ်၏။ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၄၃. ပဉ္စမေ – ကုလေ မစ္ဆရော ကုလမစ္ဆရော, ကုလမစ္ဆရော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ကုလမစ္ဆရိနီ ကုလံ ဝါ မစ္ဆရာယတီတိ ကုလမစ္ဆရိနီ. ကုလဿ အဝဏ္ဏန္တိ တံ ကုလံ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နန္တိ. ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏန္တိ ဘိက္ခုနိယော ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာတိ.

၁၀၄၃. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌— အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အမျိုး၌ ဝန်တိုခြင်းသည် ‘kulamacchara’ (ကုလမစ္ဆရ) မည်၏။ ထိုအမျိုး၌ ဝန်တိုခြင်းသည် ဤရဟန်းမအား ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းမသည် ‘kulamaccharinī’ မည်၏။ သို့မဟုတ် အမျိုးကို ဝန်တိုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘kulamaccharinī’ မည်၏။ ‘kulassa avaṇṇa’ ဟူသည်မှာ ထိုအမျိုးသည် သဒ္ဓါတရား မရှိ၊ ရတနာသုံးပါးကို မကြည်ညိုဟု ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘bhikkhunīnaṃ avaṇṇa’ ဟူသည်မှာ ရဟန်းမတို့သည် သီလမရှိကုန်၊ ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိကုန်၏ဟု ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၀၄၅. သန္တံယေဝ အာဒီနဝန္တိ ကုလဿ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဝါ သန္တံ အဂုဏံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၀၄၅. ‘santaṃyeva ādīnava’ ဟူသည်မှာ အမျိုး၏သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းမတို့၏သော်လည်းကောင်း ထင်ရှားရှိသော ဂုဏ်မဲ့သော အပြစ်ကို ပြောဆိုသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏။ ကိရိယာ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၄၈. ဆဋ္ဌေ – ဩဝါဒါယာတိ ဂရုဓမ္မတ္ထာယ. သံဝါသာယာတိ ဥပေါသထပဝါရဏာပုစ္ဆနတ္ထာယ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ဘိက္ခုနောဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ.

၁၀၄၈. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌— ‘ovādāya’ ဟူသည်မှာ ဂရုဓမ်ဩဝါဒ ခံယူခြင်း အကျိုးငှာ ဖြစ်သည်။ ‘saṃvāsāya’ ဟူသည်မှာ ဥပုသ် ပဝါရဏာကို မေးမြန်းခြင်း အကျိုးငှာ ဖြစ်သည်။ ဤကား ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အကျဉ်းချုပ်တည်း။ အကျယ်ကိုမူ ဘိက္ခုနောဝါဒက သိက္ခာပုဒ်၏ အဖွင့်၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၅၃. သတ္တမေ – ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ ဘိက္ခုနိံ န လဘတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

၁၀၅၃. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌— ‘pariyesitvā na labhati’ ဟူသည်မှာ ရဟန်းမဖော်ကို မရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်၏ အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကိုလည်း ဘိက္ခုနောဝါဒက သိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ [Pg.218] – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၅၆. အဋ္ဌမေ – ဧကကမ္မန္တိအာဒီဟိ ဥပေါသထပဝါရဏာယေဝ ဝုတ္တာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

၁၀၅၆. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “ဧကကမ္မံ” အစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြင့် ဥပုသ်၊ ပဝါရဏာတို့ကိုသာ မိန့်တော်မူအပ်ကုန်ပြီ။ ကြွင်းသော ပုဒ်အပေါင်းသည် ထင်ရှားသည်သာ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၏ အကျယ်ကိုလည်း ဘိက္ခုနောဝါဒကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ မိန့်တော်မူအပ်ခဲ့ပြီ။

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. ၉-နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၅၈. နဝမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

၁၀၅၈. နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်သာ။ ဤသိက္ခာပုဒ်၏ အကျယ်ကိုလည်း ဘိက္ခုနောဝါဒကသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ မိန့်တော်မူအပ်ခဲ့ပြီ။

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ၁၀-ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၆၂. ဒသမေ – ပသာခေတိ အဓောကာယေ. အဓောကာယော ဟိ ယသ္မာ တတော ရုက္ခဿ သာခါ ဝိယ ဥဘော ဦရူ ပဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ, တသ္မာ ပသာခေါတိ ဝုစ္စတိ.

၁၀၆၂. ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “ပသာခေ” ဟူသည် အောက်ပိုင်းကိုယ်၌ ဖြစ်သည်။ မှန်၏၊ အောက်ပိုင်းကိုယ်မှ သစ်ပင်၏ အခက်အလက်တို့သည် ကွဲပြားဖြာထွက်၍ သွားသကဲ့သို့ ထို့အတူ ထိုအောက်ပိုင်းကိုယ်အရပ်မှ နှစ်ဖက်သော ပေါင်တို့သည် ကွဲပြားဖြာထွက်၍ သွားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “ပသာခ” ဟု ဆိုအပ်သည်။

၁၀၆၅. ဘိန္ဒာတိအာဒီသု သစေ ‘‘ဘိန္ဒ, ဖာလေဟီ’’တိ သဗ္ဗာနိ အာဏာပေတိ, သော စ တထေဝ ကရောတိ, ဆ အာဏတ္တိဒုက္ကဋာနိ ဆ စ ပါစိတ္တိယာနိ အာပဇ္ဇတိ. အထာပိ ဧဝံ အာဏာပေတိ – ‘‘ဥပါသက, ယံကိဉ္စိ ဧတ္ထ ကာတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ကရောဟီ’’တိ, သော စ သဗ္ဗာနိပိ ဘေဒနာဒီနိ ကရောတိ; ဧကဝါစာယ ဆ [Pg.219] ဒုက္ကဋာနိ ဆ ပါစိတ္တိယာနီတိ ဒွါဒသ အာပတ္တိယော. သစေ ပန ဘေဒနာဒီသုပိ ဧကံယေဝ ဝတွာ ‘‘ဣဒံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေတိ, သော စ သဗ္ဗာနိ ကရောတိ, ယံ အာဏတ္တံ, တဿေဝ ကရဏေ ပါစိတ္တိယံ. သေသေသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၀၆၅. “ဘိန္ဒ” အစရှိသော ပုဒ်တို့၌ အကယ်၍ “ဖောက်လော့၊ ခွဲလော့” ဟု အလုံးစုံသော အမှုတို့ကို စေခိုင်းအံ့၊ ထိုသူသည်လည်း ထိုစေခိုင်းအပ်သည့်အတိုင်းပင် ပြုအံ့၊ ဤသို့ ပြုလတ်သော် ခြောက်ချက်သော အာဏတ္တိဒုက္ကဋ်အာပတ်တို့သို့လည်းကောင်း၊ ခြောက်ချက်သော ပါစိတ်အာပတ်တို့သို့လည်းကောင်း ရောက်၏။ အကယ်၍မူလည်း “ဥပါသကာ... ဤအနာ၌ ပြုသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကို ပြုလော့၊ ထိုအလုံးစုံသော အမှုကို ပြုလော့” ဟု ဤသို့ စေခိုင်းအံ့၊ ထိုသူသည်လည်း ဖောက်ခြင်းအစရှိသော အလုံးစုံသော အမှုတို့ကို ပြုအံ့၊ ဤသို့ ပြုလတ်သော် တစ်ခွန်းတည်းသော စကားကြောင့် ခြောက်ချက်သော ဒုက္ကဋ်အာပတ်တို့လည်းကောင်း၊ ခြောက်ချက်သော ပါစိတ်အာပတ်တို့လည်းကောင်း ဤသို့ တစ်ဆယ့်နှစ်ချက်သော အာပတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အကယ်၍မူလည်း ဖောက်ခြင်းအစရှိသည်တို့တွင်လည်း တစ်ခုသော အမှုကိုသာ “ဤအမှုကို ပြုလော့” ဟု ပြောဆို၍ စေခိုင်းအံ့၊ ထိုသူသည်လည်း အလုံးစုံသော အမှုတို့ကို ပြုအံ့၊ ဤသို့ ပြုလတ်သော် စေခိုင်းအပ်သော ထိုအမှုကို ပြုခြင်းကြောင့်သာ ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောအမှုတို့၌ အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်သာ။

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

ကထိန်သမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

အာရာမဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

ခြောက်ခုမြောက် ဖြစ်သော အာရာမဝဂ် ပြီး၏။

၇. ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေါ

၇. ၇-ဂဗ္ဘိနိဝဂ်

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ၁-ပဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၆၉. ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အာပန္နသတ္တာတိ ကုစ္ဆိပဝိဋ္ဌသတ္တာ.

၁၀၆၉. ဂဗ္ဘိနိဝဂ် ပဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “အာပန္နသတ္တာ” ဟူသည် ဝမ်းသို့ ဝင်ပြီးသော သတ္တဝါရှိသော (ကိုယ်ဝန်ဆောင်) မိန်းမကို ဆိုလိုသည်။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ၂-ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၇၃-၄. ဒုတိယေ – ပါယန္တိန္တိ ထညံ ပါယမာနံ. မာတာ ဝါ ဟောတီတိ ယံ ဒါရကံ ပါယေတိ, တဿ မာတာ ဝါ ဟောတိ ဓာတိ ဝါ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဥဘယမ္ပိ တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၀၇၃-၄. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “ပါယန္တိ” ဟူသည် နို့ရည်တိုက်ကျွေးဆဲဖြစ်သော မိန်းမကို ဆိုလိုသည်။ “မာတာ ဝါ ဟောတိ” ဟူသည် အကြင်ကလေးအား နို့တိုက်၏၊ ထိုကလေး၏ အမိသော်လည်းကောင်း၊ နို့ထိန်းမသော်လည်းကောင်း ဖြစ်အံ့၊ “ပါယန္တီ” မည်၏။ ကြွင်းသောပုဒ်အပေါင်းသည် ထင်ရှားသည်သာ။ သိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါးလုံးသည် တိသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါး ရှိ၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. ၃-တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၇၇. တတိယေ – သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒါတုန္တိ ကသ္မာ ဒါပေသိ? ‘‘မာတုဂါမော နာမ လောလော ဟောတိ ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတွာ သီလာနိ ပူရယမာနော ကိလမတိ, သိက္ခိတွာ ပန ပစ္ဆာ န ကိလမိဿတိ, နိတ္ထရိဿတီ’’တိ ဒါပေသိ.

၁၀၇၇. တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒါတုံ” ဟူသည် အဘယ်ကြောင့် သိက္ခာသမ္မုတိကို ပေးစေတော်မူသနည်း။ “မိန်းမမည်သည် လျှပ်ပေါ်လော်လီတတ်၏၊ ခြောက်ပါးသော တရား (အကျင့်) တို့၌ နှစ်နှစ်ပတ်လုံး မကျင့်မူ၍ သီလတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ပါက ပင်ပန်း၏၊ ကျင့်ပြီးမှမူကား နောင်၌ မပင်ပန်းတော့ဘဲ ထုတ်ဆောင် (ကျော်လွန်) နိုင်လတံ့” ဟု မြော်မြင်တော်မူသောကြောင့် ပေးစေတော်မူ၏။

၁၀၇၉. ပါဏာတိပါတာ [Pg.220] ဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမီတိ ယံ တံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ, တံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမိတဗ္ဗသမာဒါနံ ကတွာ သမာဒိယာမီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣမာ ဆ သိက္ခာယော သဋ္ဌိဝဿာယပိ ပဗ္ဗဇိတာယ ဒါတဗ္ဗာယေဝ, န ဧတာသု အသိက္ခိတာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

၁၀၇၉. “ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမိ” ဟူသည် “ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ” ဟူ၍ ပညတ်တော်မူအပ်သော အကြင်သိက္ခာပုဒ်သည် ရှိ၏၊ ထိုပါဏာတိပါတာဝေရမဏိသိက္ခာပုဒ်ကို နှစ်နှစ်ပတ်လုံး မလွန်ကျူးအပ်သော ဆောက်တည်ခြင်းကို ပြု၍ ဆောက်တည်ပါ၏ (ကောင်းစွာယူပါ၏) ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ ဤနည်းသည် အလုံးစုံသော နေရာတို့၌လည်း ဖြစ်၏။ ဤခြောက်ပါးသော သိက္ခာတို့ကို အသက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော သာမဏေမအားလည်း ပေးအပ်ထိုက်သည်သာ။ ဤခြောက်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌ မကျင့်ရသေးသော (မသင်ယူရသေးသော) မိန်းမကို ရဟန်းမ (ဘိက္ခုနီ) အဖြစ်သို့ မရောက်စေထိုက် (ဘိက္ခုနီ ပြုမပေးထိုက်)။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. ၄-စတုတ္ထသိက္ခမာနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၈၄. စတုတ္ထေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သစေ ပန ပဌမံ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိ န ဒိန္နာ ဟောတိ, ဥပသမ္ပဒမာဠကေပိ ဒါတဗ္ဗာယေဝ. ဣမာ ဒွေပိ မဟာသိက္ခမာနာ နာမ.

၁၀၈၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်သာ။ အကယ်၍ ရှေးဦးစွာ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိကို မပေးရသေးပါက ဥပသမ္ပဒကံပြုရာ သိမ်ဝန်း (တန်ဆောင်းဝန်း) ၌လည်း ပေးအပ်ထိုက်သည်သာ။ ဤသိက္ခမာန် နှစ်မျိုးလုံးသည်ပင် မဟာသိက္ခမာန် မည်ကုန်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ၅-ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၉၀. ပဉ္စမေ – ကိဉ္စာပိ ဦနဒွါဒသဝဿံ ပရိပုဏ္ဏသညာယ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ, သာ ပန အနုပသမ္ပန္နာဝ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၀၉၀. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ အကယ်၍ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်မပြည့်သေးသော ဂိဟိဂတာမိန်းမကို တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ် ပြည့်ပြီဟူသော အမှတ်ဖြင့် ရဟန်းပြုပေးသော ရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်သော်လည်း ထိုသူသည် ရဟန်းမ (ဘိက္ခုနီ) မဖြစ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်သာ။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ၆-ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၀၉၅. ဆဋ္ဌေ – ဒသဝဿာယ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၁၀၉၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ အသက်တစ်ဆယ်ရှိသော ဂိဟိဂတာမိန်းမအား သိက္ခာသမ္မုတိကို ပေးပြီး၍ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ် ပြည့်ပြီးသောသူကို ရဟန်းပြုပေးခြင်းငှာ အပ်၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. ၇-သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၀၁. သတ္တမေ [Pg.221] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ သဗ္ဗေသု ဒုတိယေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယတ္ထ သမ္မုတိ အတ္ထိ, တတ္ထ ကိရိယာကိရိယံ ဟောတီတိ.

၁၁၀၁. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ အလုံးစုံသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်သာ။ တတိယသိက္ခာပုဒ်မှစ၍ အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည်လည်း ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့နှင့် တူကုန်သည်သာ။ ထူးခြားချက်ကား အကြင်သိက္ခာပုဒ်၌ သမ္မုတိရှိအံ့၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယာကိရိယ ဖြစ်၏၊ ဤကား ထူးခြားချက်တည်း။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. ၈-အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၀၈. အဋ္ဌမေ – န အနုဂ္ဂဏှာပေယျာတိ ‘‘ဣမိဿာ အယျေ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ န အနုဂ္ဂဏှာပေယျ.

၁၁၀၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ - "na anuggaṇhāpeyya" ဟူသည်မှာ "အရှင်မ... ဤရဟန်းမအား ပါဠိရွတ်ပြခြင်းစသည်ကို ပေးပါလော့" ဟု ဤသို့ ပါဠိရွတ်ပြခြင်း (သင်ပေးခြင်း) စသည်တို့ဖြင့် မချီးမြှောက်စေအပ်။

၁၁၁၀. ပရိယေသိတွာတိ အညံ ပရိယေသိတွာ န လဘတိ, သယံ ဂိလာနာ ဟောတိ, န သက္ကောတိ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒါတုံ, တဿာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၁၁၀. "pariyesitvā" ဟူသည်မှာ အခြားဆရာကို ရှာဖွေပါသော်လည်း မရရှိလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် မကျန်းမာဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ပါဠိရွတ်ပြခြင်းစသည်တို့ကို သင်ကြားပေးရန် မစွမ်းနိုင်လျှင်သော်လည်းကောင်း ထိုရဟန်းမအား အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၁၃. နဝမေ – န ဥပဋ္ဌဟေယျာတိ စုဏ္ဏေန မတ္တိကာယ ဒန္တကဋ္ဌေန မုခေါဒကေနာတိ ဧဝံ တေန တေန ကရဏီယေန န ဥပဋ္ဌဟေယျ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၁၁၃. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ - "na upaṭṭhaheyya" ဟူသည်မှာ ရေချိုးဆပ်ပြာမှုန့်၊ မြေညက်၊ ဒန်ပူ၊ မျက်နှာသစ်ရေ စသည်ဖြင့် ထိုထိုပြုဖွယ်ကိစ္စဖြင့် မပြုစုမလုပ်ကျွေးအပ်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ပထမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၁၆. ဒသမေ – နေဝ ဝူပကာသေယျာတိ န ဂဟေတွာ ဂစ္ဆေယျ. န ဝူပကာသာပေယျာတိ ‘‘ဣမံ အယျေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ အညံ န အာဏာပေယျ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ[Pg.222], သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၁၁၆. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - "neva vūpakāseyya" ဟူသည်မှာ (ခေါ်ယူ၍) မဖယ်ရှားအပ်။ "na vūpakāsāpeyya" ဟူသည်မှာ "အရှင်မ... ဤရဟန်းမကို ခေါ်သွားပါလော့" ဟု အခြားရဟန်းမကို မစေခိုင်းအပ်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏၊ အကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

ခုနစ်ခုမြောက် ဂဗ္ဘိနီဝဂ် ပြီး၏။

၈. ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ

၈. ကုမာရိဘူတဝဂ်

၁-၂-၃. ပဌမဒုတိယတတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁-၂-၃. ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၁၉. ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂဿ ပဌမဒုတိယတတိယသိက္ခာပဒါနိ တီဏိ တီဟိ ဂိဟိဂတသိက္ခာပဒေဟိ သဒိသာနိ. ယာ ပန တာ သဗ္ဗပဌမာ ဒွေ မဟာသိက္ခမာနာ, တာ အတိက္ကန္တဝီသတိဝဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာ ဂိဟိဂတာ ဝါ ဟောန္တု အဂိဟိဂတာ ဝါ, သိက္ခမာနာ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ, ဂိဟိဂတာတိ ဝါ ကုမာရိဘူတာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဂိဟိဂတာယ ဒသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒွါဒသဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ. ဧကာဒသဝဿကာလေ ဒတွာ တေရသဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာ, ဒွါဒသတေရသစုဒ္ဒသပန္နရသသောဠသသတ္တရသအဋ္ဌာရသဝဿကာလေ သမ္မုတိံ ဒတွာ ဝီသတိဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ. အဋ္ဌာရသဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ပနာယံ ဂိဟိဂတာတိပိ ကုမာရိဘူတာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကုမာရိဘူတာ ပန ဂိဟိဂတာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ကုမာရိဘူတာ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ. မဟာသိက္ခမာနာ ပန ဂိဟိဂတာတိပိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကုမာရိဘူတာတိပိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သိက္ခာသမ္မုတိဒါနဝသေန ပန တိဿောပိ သိက္ခမာနာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၁၁၁၉. ကုမာရိဘူတဝဂ်၏ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယသိက္ခာပုဒ်သုံးပါးတို့သည် ဂိဟိဂတသိက္ခာပုဒ်သုံးပါးတို့နှင့် တူကုန်၏။ အလုံးစုံသော သိက္ခမာန်တို့ထက် ရှေးဦးစွာဖြစ်သော မဟာသိက္ခမာန်နှစ်ဦးတို့ကိုမူကား အသက်နှစ်ဆယ်ကို ကျော်လွန်ပြီးသူများဟူ၍ သိအပ်ကုန်၏။ ထိုမဟာသိက္ခမာန်တို့သည် အိမ်ထောင်ကျဖူးသူဖြစ်စေ၊ အိမ်ထောင်မကျဖူးသူဖြစ်စေ "သိက္ခမာန်" ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုထိုက်၏။ "ဂိဟိဂတာ" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ကုမာရိဘူတာ" ဟူ၍လည်းကောင်း မခေါ်ဆိုထိုက်ကုန်။ အိမ်ထောင်ကျဖူးသော မိန်းမအား အသက်တစ်ဆယ်အရွယ်တွင် သိက္ခာသမ္မုတိကို ပေးပြီးလျှင် တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ရဟန်းမအဖြစ် (ဥပသမ္ပဒါ) ကို ပြုလုပ်ပေးရမည်။ အသက်တစ်ဆယ့်တစ်နှစ်အရွယ်တွင် ပေးပြီးလျှင် တစ်ဆယ့်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် ရဟန်းမအဖြစ် ပြုလုပ်ပေးရမည်။ တစ်ဆယ့်နှစ်၊ တစ်ဆယ့်သုံး၊ တစ်ဆယ့်လေး၊ တစ်ဆယ့်ငါး၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်၊ တစ်ဆယ့်ခုနစ်၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်တို့တွင် သိက္ခာသမ္မုတိကို ပေးပြီးလျှင် အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သောအရွယ်တွင် ရဟန်းမအဖြစ်ကို ပြုလုပ်ပေးရမည်။ အသက်တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်မှစ၍လည်း ဤသိက္ခမာန်ကို "gihigatā" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "kumāribhūtā" ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့ရာတွင် အပျိုစင်ဖြစ်သော သိက္ခမာန်ကို "gihigatā" ဟူ၍ မဆိုထိုက်၊ "kumāribhūtā" ဟူ၍သာ ဆိုထိုက်၏။ တစ်ဖန် မဟာသိက္ခမာန်ကိုမူကား "gihigatā" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "kumāribhūtā" ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုခြင်းငှာ မအပ်။ သို့ရာတွင် သိက္ခာသမ္မုတိ ပေးခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် သုံးပါးစုံသော သိက္ခမာန်တို့ကိုလည်း "sikkhamānā" ဟူ၍ ဆိုခြင်းငှာ အပ်၏။

ပဌမဒုတိယတတိယာနိ.

ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယသိက္ခာပုဒ်တို့ ပြီး၏။

၄-၅-၆. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄-၅-၆. စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၃၆. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သဗ္ဗာနိ တိသမုဋ္ဌာနာနိ စတုတ္ထံ ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ပဉ္စမံ ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ[Pg.223], ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ယဉ္စေတ္ထ သံဃေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တဿ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဆဋ္ဌံ ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿ ဥပပရိက္ခိတွာတိ အတ္ထော.

၁၁၃၆. စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်တို့၌ အလုံးစုံသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ (ထိုသိက္ခာပုဒ်) အားလုံးတို့သည် သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိကုန်၏။ စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာရှိ၏။ ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယာကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာရှိ၏။ ထိုပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ "သံဃာတော်သည် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားအပ်၏ (saṅghena paricchinditabbā)" ဟု ဟောကြားအပ်သော စကား၏အနက်မှာ "စူးစမ်းနှိုင်းချိန်အပ်၏" ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်သည် ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။ ဤဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ "ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပြီး၍ (paricchinditvā)" ဟု ဟောကြားအပ်သော စကား၏အနက်မှာ "စူးစမ်းနှိုင်းချိန်ပြီး၍" ဟူ၍ ဖြစ်၏။

စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသိက္ခာပဒါနိ

စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်တို့ ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၅၀. သတ္တမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

၁၁၅၀. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - အလုံးစုံသော စကားသည် ထင်ရှား၏။ (ဤသိက္ခာပုဒ်သည်) ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာန်ရှိ၏၊ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ရှိ၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၅၄. အဋ္ဌမေပိ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ အနန္တရသဒိသာနေဝါတိ.

၁၁၅၄. အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌လည်း - အလုံးစုံသော စကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်စသည်တို့သည်လည်း ရှေ့သိက္ခာပုဒ် (သတ္တမသိက္ခာပုဒ်) နှင့် တူကုန်သည်သာတည်း။

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉. နဝမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၅၈. နဝမေ – သောကာဝါသန္တိ သင်္ကေတံ ကတွာ အဂစ္ဆမာနာ ပုရိသာနံ အန္တော သောကံ ပဝေသေတီတိ သောကာဝါသာ, တံ သောကာဝါသံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သောကာဝါသာ နာမ ပရေသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ. အထ ဝါ ဃရံ ဝိယ ဃရသာမိကာ, အယမ္ပိ ပုရိသသမာဂမံ အလဘမာနာ သောကံ အာဝိသတိ. ဣတိ ယံ အာဝိသတိ, သွာဿာ အာဝါသော ဟောတီတိ သောကာဝါသာ. တေနာဟ – ‘‘သောကံ အာဝိသတီ’’တိ. အဇာနန္တီတိ ဧဒိသာ [Pg.224] အယန္တိ အဇာနမာနာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၁၅၈. နဝမသိက္ခာပုဒ်၌ - "sokāvāsā" ဟူသည်မှာ (ယောကျ်ားတို့နှင့်) အချိန်းအချက်ပြုပြီးမှ မသွားဘဲနေသဖြင့် ယောကျ်ားတို့၏ရင်ထဲ၌ သောကကို ဝင်ရောက်စေတတ်သောကြောင့် 'သောကာဝါသာ' မည်၏။ ထိုသောကဖြစ်စေတတ်သော သိက္ခမာန်ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် 'သောကာဝါသာ မည်သည်မှာ သူတစ်ပါးတို့အား ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖြစ်စေတတ်၏' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ သို့မဟုတ် အိမ်ရှင်တို့သည် မိမိအိမ်သို့ ဝင်ကြသကဲ့သို့ ထိုသိက္ခမာန်သည်လည်း ယောကျ်ားများနှင့် ပေါင်းဆုံခွင့်မရသဖြင့် သောကသို့ ဝင်ရောက်တတ်၏။ ဤသို့ ဝင်ရောက်တတ်သော သောကသည် ထိုသိက္ခမာန်၏ မှီတင်းရာအရပ် (အာဝါသ) ဖြစ်သောကြောင့် 'သောကာဝါသာ' မည်၏။ ထို့ကြောင့် 'သောကသို့ ဝင်ရောက်တတ်၏' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ "ajānantī" ဟူသည်မှာ ဤသိက္ခမာန်သည် ဤကဲ့သို့သော သောကာဝါသသိက္ခမာန်ဖြစ်ကြောင်း မသိဘဲ။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်သုံးပါးရှိ၏၊ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာရှိ၏။

နဝမသိက္ခာပဒံ.

နဝမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၆၄. ဒသမေ – အနာပုစ္ဆာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. ဘိက္ခုနီဟိ ဒွိက္ခတ္တုံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပဗ္ဗဇ္ဇာကာလေ စ ဥပသမ္ပဒါကာလေ စ, ဘိက္ခူနံ ပန သကိံ အာပုစ္ဆိတေပိ ဝဋ္ဋတိ.

၁၁၆၄. ဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - "anāpucchā" ဟူသည်မှာ ခွင့်မပန်ဘဲ (မပြောကြားဘဲ)။ ဘိက္ခုနီတို့သည် ရှင်သာမဏေပြုချိန်၌ တစ်ကြိမ်၊ ရဟန်းခံ (ဥပသမ္ပဒါ) ပြုချိန်၌ တစ်ကြိမ်အားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ခွင့်ပန်အပ်၏။ ရဟန်းယောကျ်ား (ဘိက္ခု) တို့အားမူကား တစ်ကြိမ်သာ ခွင့်ပန်သော်လည်း အပ်၏။

၁၁၆၅. အဇာနန္တီတိ မာတာဒီနံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တီ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဒံ အပုဗ္ဗသမုဋ္ဌာနသီသံ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ကာယဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကထံ? အဗ္ဘာနကမ္မာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ခဏ္ဍသီမာယံ နိသိန္နာ ‘‘ပက္ကောသထ သိက္ခမာနံ, ဣဓေဝ နံ ဥပသမ္ပာဒေဿာမာ’’တိ ဥပသမ္ပာဒေတိ; ဧဝံ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. ဥပဿယတော ပဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပာဒေဿာမီတိ ဝတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဂစ္ဆန္တိယာ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပဏ္ဏတ္တိဘာဝံ ဇာနိတွာဝ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. အနနုဇာနာပေတွာ ဥပသမ္ပာဒနတော ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၁၆၅. "ajānantī" ဟူသည်မှာ မိခင်အစရှိသူတို့ ရှိနေသေးသည်ကို မသိဘဲနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် အသစ်ဖြစ်သော သမုဋ္ဌာန်ဦးခေါင်း (အပုဗ္ဗသမုဋ္ဌာနသီသ) ဖြစ်၏။ သမုဋ္ဌာန်လေးပါးရှိ၏၊ ဝစီပယောဂကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီပယောဂကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝစီစိတ္တကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီစိတ္တကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ မည်သို့နည်းဟူမူ - အဗ္ဘာနကံ စသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စကြောင့် ခဏ္ဍသိမ်၌ ထိုင်နေစဉ် "သိက္ခမာန်ကို ခေါ်လိုက်ကြပါဦး၊ ဤခဏ္ဍသိမ်၌ပင် သူ့ကို ရဟန်းခံပေးကြပါစို့" ဟု ပြောဆို၍ ရဟန်းခံပေး၏၊ ဤသို့ဖြင့် ဝစီပယောဂ (နှုတ်) ကြောင့် သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ ဘိက္ခုနီကျောင်းမှစ၍ "ရဟန်းခံပေးအံ့" ဟု ပြောဆိုကာ ခဏ္ဍသိမ်သို့ သွားသောရဟန်းမအား ကာယဝစီပယောဂ (ကိုယ်နှုတ်) ကြောင့် သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးသော ဌာနတို့၌ ပညတ်တော်ရှိသည်ကို သိလျက်နှင့်ပင် လွန်ကျူးသော ရဟန်းမအား ဝစီစိတ္တ (နှုတ်စိတ်) ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကာယဝစီစိတ္တ (ကိုယ်နှုတ်စိတ်) ကြောင့်လည်းကောင်း သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ (မိဘစသည်တို့ကို) ခွင့်မပြုစေဘဲ ရဟန်းခံပေးခြင်းကြောင့် ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ တိဝေဒနာရှိ၏။

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

ဒသမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၁၆၇-၈. ဧကာဒသမေ – ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေနာတိ ပါရိဝါသိယေန ဆန္ဒဒါနေန. တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ – ပရိသပါရိဝါသိယံ, ရတ္တိပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ, အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ. တတ္ထ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, အထ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌာတိ, ဥဿာရဏာ ဝါ ကရိယတိ, မနုဿာ ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အာဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခူ [Pg.225] ‘‘အနောကာသာ မယံ အညတြ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ. ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၁၁၆၇-၈. ၁၁-မြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "pārivāsikachandadānena" ဟူသည်မှာ သုဉ်းအပ်ပြီးသော ဆန္ဒပေးခြင်းဖြင့် ဟူလို။ ထိုစကားရပ်၌ ပါရိဝါသိယသည် ပရိသပါရိဝါသိယ၊ ရတ္တိပါရိဝါသိယ၊ ဆန္ဒပါရိဝါသိယ၊ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယ ဟူ၍ လေးပါးရှိ၏။ ထိုလေးပါးတို့တွင် ပရိသပါရိဝါသိယဟူသည်မှာ ရဟန်းတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အရေးကိစ္စကြောင့် စည်းဝေးနေကြစဉ် မိုးရွာလာခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ လူအများကို ဖယ်ရှားခြင်း ပြုလုပ်လာခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ လူတို့သည် လွှမ်းမိုးလျက် လာကြခြင်းသော်လည်းကောင်း ဖြစ်လာသောအခါ ရဟန်းတို့က "ငါတို့သည် ဤနေရာ၌ အခွင့်မရှိကြကုန်၊ အခြားအရပ်သို့ သွားကြစို့" ဟု တိုင်ပင်၍ (ကံပြုလိုသော) ဆန္ဒကို မစွန့်ဘဲ ထသွားကြခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ထသွားခြင်းကို ပရိသပါရိဝါသိယ (ပရိသတ်ပျက်ပြယ်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ပရိသပါရိဝါသိယ ဖြစ်စေကာမူ ဆန္ဒကို မစွန့်လွှတ်ရသေးသောကြောင့် အခြားတစ်နေရာ၌ ကံပြုခြင်းငှာ အပ်စွန်း၏။

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထာဒီနိ ကရိဿာမာ’’တိ ရတ္တိံ သန္နိပတိတွာ ‘‘ယာဝ သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တိ, တာဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဧကံ အဇ္ဈေသန္တိ, တသ္မိံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သစေ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ ‘‘ပန္နရသော’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ.

တစ်ဖန် ရဟန်းတို့သည် "ဥပုသ်အစရှိသည်တို့ကို ပြုကြကုန်အံ့" ဟု ကြံရွယ်လျက် ညဉ့်အခါ၌ စည်းဝေးကြပြီးလျှင် "ရဟန်းအားလုံး စုံညီစွာ မစည်းဝေးမိသေးမီစပ်ကြား တရားနာကြကုန်အံ့" ဟု တိုင်ပင်ကာ ရဟန်းတစ်ပါးကို တရားဟောရန် တိုက်တွန်းကြ၏။ ထိုရဟန်း တရားဟောနေစဉ်ပင် အရုဏ်တက်လာခဲ့သော်၊ အကယ်၍ "စာတုဒ္ဒသီဥပုသ် ပြုကြမည်" ဟု ထိုင်နေကြခြင်းဖြစ်ပါက "ပန္နရသီဥပုသ်" ဟု သတ်မှတ်၍ ပြုရန် အပ်၏။ အကယ်၍ "ပန္နရသီဥပုသ် ပြုမည်" ဟု ထိုင်နေကြခြင်းဖြစ်ပါက လပြည့်ကျော် ၁ ရက် (အထွက် ၁ ရက်) ဟူသော ဥပုသ်မဟုတ်သောနေ့၌ ဥပုသ်ပြုရန် မအပ်၊ အခြားသော သံဃကိစ္စကိုမူ ပြုရန် အပ်၏။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်းကို "ရတ္တိပါရိဝါသိယ" (ညဉ့်လွန်ကင်းခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အဗ္ဘာနာဒိသံဃကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, တတြေကော နက္ခတ္တပါဌကော ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏံ, မာ ဣမံ ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. အထညော အာဂန္တွာ ‘‘နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တံ အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၄၉) ဝတွာ ‘‘ကိံ နက္ခတ္တေန ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ. ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ. ဧတသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

တစ်ဖန် ရဟန်းတို့သည် "အဗ္ဘာနအစရှိသော သံဃကံတစ်ခုခုကို ပြုကြမည်" ဟု ထိုင်နေကြစဉ် ထိုရဟန်းတို့အနက် နက္ခတ်ကျမ်းကို ရွတ်ဖတ်တတ်သော ရဟန်းတစ်ပါးက "ယနေ့ နက္ခတ်ကြမ်းတမ်းလှသည်၊ ဤသံဃကံကို မပြုကြပါနှင့်" ဟု ပြောဆိုခဲ့သော် ထိုရဟန်းတို့သည် ၎င်း၏ စကားကြောင့် ကံပြုလိုသောဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်ကာ ထိုအရပ်၌ပင် ဆက်လက်ထိုင်နေကြ၏။ ထိုအခါ အခြားရဟန်းတစ်ပါး ရောက်လာပြီး "နက္ခတ်ကောင်းကို မျှော်လင့်နေသော လူမိုက်အား အကျိုးစီးပွားသည် ကျော်လွန်သွားလေပြီ၊ နက္ခတ်ဖြင့် အဘယ်သို့ ပြုအံ့နည်း" ဟု ပြောဆိုခဲ့သော် ဤကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်းသည် "ဆန္ဒပါရိဝါသိယ" လည်းကောင်း "အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယ" လည်းကောင်း မည်၏။ ဤပါရိဝါသိယမျိုး၌ ဆန္ဒနှင့် ပါရိသုဒ္ဓိကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မဆောင်ယူဘဲ ကံပြုရန် မအပ်ပေ။

ဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဆန္ဒဝိဿဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ဝါ ဥဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ.

"vuṭṭhitāya parisāya" ဟူသည်မှာ ကံပြုလိုသော ဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်ပြီး၍ ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်ခြင်းမျှဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပရိသတ် ထသွားပြီးသော် ဟု ဆိုလိုသည်။

၁၁၆၉. အနာပတ္တိ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝုဋ္ဌိတာယ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၁၆၉. "anāpatti avuṭṭhitāya parisāya" ဟူသည်မှာ (ကံပြုလိုသော) ဆန္ဒကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ ပရိသတ် မထသွားသေးမီ သိက္ခမာန် ထသွားပါက အာပတ်မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ ဤသိက္ခာပုဒ်သည် သမုဋ္ဌာန် ၃ ပါးရှိ၏၊ ကိရိယ၊ သညာဝိမောက္ခ၊ သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာ ၃ ပါးတည်း။

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်တစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၂. ဒွါဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂. တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၇၀. ဒွါဒသမေ – ဥပဿယော န သမ္မတီတိ ဝသနောကာသော နပ္ပဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသဒိသာနေဝါတိ.

၁၁၇၀. တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "upassayo na sammatī" ဟူသည်မှာ နေထိုင်ရာအရပ် မလောက်င၊ မဆန့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၁၃. တေရသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃. တစ်ဆယ့်သုံးပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၇၅. တေရသမေ [Pg.226] – ဧကံ ဝဿံ ဒွေတိ ဧကန္တရိကေ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

၁၁၇၅. တစ်ဆယ့်သုံးပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ်၌ - "ekaṃ vassaṃ dve" ဟူသည်မှာ တစ်နှစ်ခြားစီဖြစ်သော တစ်နှစ်၌ သိက္ခမာန် နှစ်ဦးကို (သိက္ခမာန်အဖြစ်မှ) ထမြောက်စေ၏ (ရဟန်းပြုပေး၏) ဟူလို။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည်လည်း ဆိုခဲ့ပြီးသည်တို့နှင့် တူကုန်၏။

တေရသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်သုံးပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

ကုမာရိဘူတဝဂ်တည်းဟူသော ရှစ်ခုမြောက်ဝဂ် ပြီး၏။

၉. ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ

၉. ဆတ္တုပါဟနဝဂ်။

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ပထမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၈၁. ဆတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – သကိမ္ပိ ဓာရေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ မဂ္ဂဂမနေ ဧကပယောဂေနေဝ ဒိဝသမ္ပိ ဓာရေတိ, ဧကာဝ အာပတ္တိ. သစေ ကဒ္ဒမာဒီနိ ပတွာ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စိတွာ ဆတ္တမေဝ ဓာရေန္တီ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋံ. အထာပိ ဂစ္ဆာဒီနိ ဒိသွာ ဆတ္တံ အပနာမေတွာ ဥပါဟနာရုဠှာဝ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋမေဝ. သစေ ဆတ္တမ္ပိ အပနာမေတွာ ဥပါဟနာပိ ဩမုဉ္စိတွာ ပုန ဓာရေတိ, ပုန ပါစိတ္တိယံ. ဧဝံ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၁၈၁. ဆတ္ဝဂ်၏ ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ - "sakimpi dhāreti āpatti pācittiyassa" ဟူသည်မှာ ခရီးသွားစဉ် တစ်ကြိမ်တည်းသော အားထုတ်မှု (ပယောဂ) ဖြင့် တစ်နေ့ပတ်လုံး ဆောင်းစေကာမူ အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ ညွန်အစရှိသော အရပ်တို့သို့ ရောက်၍ ဖိနပ်ကိုချွတ်ကာ ထီးကိုသာ ဆောင်းလျက် သွားပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ထို့ပြင် ချုံအစရှိသည်တို့ကို မြင်၍ ထီးကိုဖယ်ရှားကာ ဖိနပ်ကိုသာ စီးလျက် သွားပါကလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သာ သင့်၏။ အကယ်၍ ထီးကိုလည်း ဖယ်ရှား၊ ဖိနပ်ကိုလည်း ချွတ်ပြီးမှ တစ်ဖန် ပြန်၍ ဆောင်းစီးပါက နောက်ထပ် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ပြန်၏။ ဤသို့ အားထုတ်မှု (ပယောဂ) အကြိမ်အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်တို့ကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်ကဲ့သို့ သမုဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာ ၃ ပါးတည်း။

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

ပထမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၈၄. ဒုတိယေ – ယာနေန ယာယန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဩရောဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ အဘိရုဟန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပဌမေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

၁၁၈၄. ဒုတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - "yānena yāyanti" ဟူသော ဤပါဌ်၌လည်း ယာဉ်မှ သက်ဆင်း၍ ထပ်ကာထပ်ကာ တက်စီးသော ရဟန်းမ၏ အားထုတ်မှု (ပယောဂ) အကြိမ်အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်တို့ကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ပထမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့သည့်နည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

ဒုတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၉၀. တတိယေ [Pg.227] – ဝိပ္ပကိရိယိံသူတိ မဏယော ဝိပ္ပကိဏ္ဏာ. ဣဓာပိ ဩမုဉ္စိတွာ ဓာရေန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ကေဝလံ ဣဓ အကုသလစိတ္တံ ဟောတီတိ.

၁၁၉၀. တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ - "vippakiriyiṃsu" ဟူသည်မှာ ပတ္တမြား (တန်ဆာ) တို့သည် ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကြဲကုန်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း (တန်ဆာကို) ချွတ်ပြီးမှ တစ်ဖန် ပြန်ဝတ်ဆင်သော ရဟန်းမ၏ အားထုတ်မှု (ပယောဂ) အကြိမ်အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်သင့်၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်၏။

တတိယသိက္ခာပဒံ.

တတိယသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၉၄. စတုတ္ထေ – သီသူပဂါဒီသု ယံ ယံ ဓာရေတိ, တဿ တဿ ဝသေန ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ တတိယေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

၁၁၉၄. စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ်၌ - ဦးခေါင်းတန်ဆာ အစရှိသည်တို့တွင် အကြင်အကြင် တန်ဆာကို ဆင်ယင်၏၊ ထိုထိုတန်ဆာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဝတ္ထုအစုအလိုက် အာပတ်တို့ကို သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် တတိယသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုအပ်ခဲ့သောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

စတုတ္ထသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၁၉၉. ပဉ္စမေ – ဂန္ဓဝဏ္ဏကေနာတိ ဂန္ဓေန စ ဝဏ္ဏကေန စ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

၁၁၉၉. ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ - "gandhavaṇṇakena" ဟူသည်မှာ နံ့သာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အလှရည်ဖြင့်လည်းကောင်း (လိမ်းကျံခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှ၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည် တတိယသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၂၀၂. ဆဋ္ဌေ – သဗ္ဗံ ပဉ္စမေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ.

၁၂၀၂. ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ အလုံးစုံသော အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ပဉ္စမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့သည်နှင့် တူလှ၏။

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၂၀၈-၉. သတ္တမေ – ဥမ္မဒ္ဒါပေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထံ အမောစေတွာ ဥမ္မဒ္ဒနေ ဧကာဝ အာပတ္တိ, မောစေတွာ မောစေတွာ ဥမ္မဒ္ဒနေ ပယောဂဂဏနာယ [Pg.228] အာပတ္တိယော. သမ္ဗာဟနေပိ ဧသေဝ နယော. ဂိလာနာယာတိ အန္တမသော မဂ္ဂဂမနပရိဿမေနာပိ သာဗာဓာယ. အာပဒါသူတိ စောရဘယာဒီဟိ သရီရကမ္ပနာဒီသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

၁၂၀၈-၉. သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ - "ummaddāpeti āpatti pācittiyassa" ဟူသော ဤပါဌ်၌ လက်ကိုမလွှတ်ဘဲ ပွတ်တိုက်စေခြင်းကြောင့် အာပတ်တစ်ချက်သာ သင့်၏၊ လက်ကို လွှတ်ကာ လွှတ်ကာ ပွတ်တိုက်စေခြင်းကြောင့် အားထုတ်မှု (ပယောဂ) အကြိမ်အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်များ သင့်၏။ ညှစ်နယ်ဆုပ်နယ်စေရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ "gilānāya" ဟူသည်မှာ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ခရီးသွားသဖြင့် ညောင်းညာပင်ပန်းခြင်းဖြင့်လည်း အနာရောဂါရှိသည် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဟူလို။ "āpadāsu" ဟူသည်မှာ ခိုးသူဘေးအစရှိသည်တို့ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာတုန်လှုပ်ခြင်းအစရှိသည်တို့၌ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ သမုဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့သည် တတိယသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူကုန်၏။

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

သတ္တမသိက္ခာပုဒ် ပြီး၏။

၈-၉-၁၀. အဋ္ဌမနဝမဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈-၉-၁၀. အဋ္ဌမ၊ နဝမ၊ ဒသမ သိက္ခာပုဒ်တို့၏ အဖွင့်။

၁၂၁၀. အဋ္ဌမာဒီသု တီသု သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ, ဂိဟိနိယာတိ ဣဒမေဝ နာနာကရဏံ, သေသံ သတ္တမေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ.

၁၂၁၀. အဋ္ဌမအစရှိသော သုံးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့၌ "sikkhamānāya sāmaṇeriyā gihiniyā" ဟူသော ဤပုဒ်အစုသည်သာ ထူးခြားချက် ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် သတ္တမသိက္ခာပုဒ်၌ ဆိုခဲ့သည်နှင့် တူလှ၏။

အဋ္ဌမနဝမဒသမသိက္ခာပဒါနိ.

အဋ္ဌမ၊ နဝမ၊ ဒသမ သိက္ခာပုဒ်များ ပြီး၏။

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်။

၁၂၁၄. ဧကာဒသမေ – ဘိက္ခုဿ ပုရတောတိ အဘိမုခမေဝါတိ အတ္ထော. ဣဒံ ပန ဥပစာရံ သန္ဓာယ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၂၁၄. ဧကာဒသမသိက္ခာပုဒ်၌ - "bhikkhussa purato" ဟူသောပုဒ်၏ အနက်မှာ ရှေးရှု၌ ဟူ၍သာ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ဤစကားကို (တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်) ဥပစာအရပ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူအပ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှား၏။ ကထိန်သမုဋ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကာယဝါစာမှလည်းကောင်း၊ ကာယဝါစာစိတ္တမှလည်းကောင်း သမုဋ္ဌာန်ဖြစ်၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ တိစိတ္တ၊ ဝေဒနာ ၃ ပါးတည်း။

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်တစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၂. ဒွါဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂. ၁၂-ဒွါဒသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၂၁၉-၂၃. ဒွါဒသမေ – အနောကာသကတန္တိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီတိ ဧဝံ အကတဩကာသံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနောကာသကတန္တိ အနာပုစ္ဆာ’’တိ. အနောဒိဿာတိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီတိ ဧဝံ အနိယမေတွာ ကေဝလံ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ပုစ္ဆာမိ အယျာ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၂၁၉-၂၃. တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— ‘anokāsakata’ ဟူသည်ကား ‘ဤမည်သော အရပ်၌ မေးလိုပါ၏၊ သို့မဟုတ် မေးပါရစေ’ ဟု ဤသို့ အခွင့်မပြုအပ်သေးသော အခွင့်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ‘anokāsakatanti anāpucchā’ ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ‘anodissa’ ဟူသည်ကား ‘ဤမည်သော အရပ်၌ မေးလိုပါ၏၊ သို့မဟုတ် မေးပါရစေ’ ဟု ဤသို့ မသတ်မှတ်ဘဲ သက်သက်မျှ ‘အရှင်ဘုရား၊ မေးဖွယ်ရာ ရှိပါ၏၊ မေးလိုပါ၏၊ သို့မဟုတ် မေးပါရစေ’ ဟု ဤသို့ လျှောက်ထား၍ မေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၏ သမုဋ္ဌာန်သည်ကား— နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်နှင့် စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း သမုဋ္ဌာန်ပြု၏။ ကိရိယာကိရိယ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့ ဖြစ်သည်။

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၃. တေရသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃. ၁၃-တေရသမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

၁၂၂၆. တေရသမေ [Pg.229] – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကန္တေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေန ပါစိတ္တိယံ. ဥပစာရေပိ ဧသေဝ နယော.

၁၂၂၆. တစ်ဆယ့်သုံးပါးမြောက်သိက္ခာပုဒ်၌— ‘parikkhepaṃ atikkāmentiyā’ ဟူသည်ကား ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် အကာအရံကို ကျော်လွန်လျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ဒုတိယခြေဖြင့် ကျော်လွန်လျှင် ပါစိတ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ဥပစာအရပ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

၁၂၂၇. အစ္ဆိန္နစီဝရိကာယာတိအာဒီသု သင်္ကစ္စိကစီဝရမေဝ စီဝရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ သင်္ကစ္စိကံ, ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာဝ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၂၂၇. ‘acchinnacīvarikāya’ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ရင်စည်းသင်္ကန်းကိုပင် သင်္ကန်းဟု သိအပ်၏။ ‘āpadāsu’ ဟူသည်ကား ရင်စည်းသင်္ကန်းသည် အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်အံ့၊ သို့မဟုတ် ခြုံ၍သွားသော ရဟန်းမအား ဘေးရန် ဖြစ်ပေါ်တတ်အံ့၊ ဤသို့သော ဘေးရန်အန္တရာယ် (အရေးကြုံသောအခါ) တို့၌ ရင်စည်းသင်္ကန်း မပါဘဲ ရွာသို့ ဝင်သော်လည်း အာပတ်မသင့်။ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။ သမုဋ္ဌာန်ကား ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်နှင့် တူ၏— ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့ ဖြစ်သည်။

တေရသမသိက္ခာပဒံ.

တစ်ဆယ့်သုံးပါးမြောက် သိက္ခာပုဒ် ပြီးဆုံးပြီ။

ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ နဝမော.

ကိုးခုမြောက် ဆတ္တုပါဟနဝဂ် ပြီးဆုံးပြီ။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော ဆသဋ္ဌိသတံ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗာနေဝ ဘိက္ခုနီနံ ခုဒ္ဒကေသု ဆန္နဝုတိ, ဘိက္ခူနံ ဒွေနဝုတီတိ အဋ္ဌာသီတိသတံ သိက္ခာပဒါနိ, တတော သကလံ ဘိက္ခုနီဝဂ္ဂံ, ပရမ္ပရဘောဇနံ, အနတိရိတ္တဘောဇနံ, အနတိရိတ္တေန အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏံ, ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိ, အစေလကသိက္ခာပဒံ, ဒုဋ္ဌုလ္လပဋိစ္ဆာဒနံ, ဦနဝီသတိဝဿုပသမ္ပာဒနံ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ အဒ္ဓါနဂမနံ, ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနံ, သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ, နိသီဒနံ ဝဿိကသာဋိကန္တိ ဣမာနိ ဒွါဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ သေသာနိ သတဉ္စ ဆသဋ္ဌိ စ သိက္ခာပဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေနာဟ – ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော ဆသဋ္ဌိသတံ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာ…ပေ… ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

‘uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā’ ဟူသော ဤပါဌ်၌— ဘိက္ခုနီတို့၏ ခုဒ္ဒကဝဂ်၌ ပါစိတ် ၉၆-ပါး၊ ဘိက္ခုတို့၏ ပါစိတ် ၉၂-ပါး၊ ဤသို့ အားလုံးပေါင်း ၁၈၈-ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပြဆိုတော်မူအပ်ပြီ။ ထို တစ်ရာ့ရှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့မှ— ဘိက္ခုနီဝဂ်အားလုံး၊ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၊ အနတိရိတ္တဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၊ အနတိရိတ္တေန အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏသိက္ခာပုဒ်၊ ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်၊ အစေလကသိက္ခာပုဒ်၊ ဒုဋ္ဌုလ္လပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပုဒ်၊ ဦနဝီသတိဝဿဥပသမ္ပာဒနသိက္ခာပုဒ်၊ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ အဒ္ဓါနဂမနသိက္ခာပုဒ်၊ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနသိက္ခာပုဒ်၊ သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပုဒ်၊ နိသီဒနသိက္ခာပုဒ်၊ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပုဒ် ဟူသော ဤ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ဖယ်ထုတ်၍ ကြွင်းသော တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပါတိမောက် ရွတ်ပြစဉ်နည်းလမ်းဖြင့် ရွတ်ပြအပ်ကုန်၏ဟု သိအပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ‘uddiṭṭhā kho ayyāyo chasaṭṭhisataṃ pācittiyā dhammā...pe... evametaṃ dhārayāmi’ ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

တတြာယံ သင်္ခေပတော သမုဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယော – ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ, စိတ္တာဂါရသိက္ခာပဒံ, သံဃာဏိ, ဣတ္ထာလင်္ကာရော, ဂန္ဓဝဏ္ဏကော, ဝါသိတကပိညာကော, ဘိက္ခုနီအာဒီဟိ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနာနီတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ အစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ, စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ. အဝသေသာနိ အစိတ္တကာနိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနေဝ. စောရီဝုဋ္ဌာပနံ, ဂါမန္တရံ, အာရာမသိက္ခာပဒံ ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သတ္တ, ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စ, ပုရိသသံသဋ္ဌံ ပါရိဝါသိယဆန္ဒဒါနံ, အနုဝဿဝုဋ္ဌာပနံ, ဧကန္တရိကဝုဋ္ဌာပနန္တိ [Pg.230] ဣမာနိ ဧကူနဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ သစိတ္တကာနိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ, အဝသေသာနိ သစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနေဝါတိ.

ထိုသုဒ္ဓပါစိတ်၌ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် သမုဋ္ဌာန်အဆုံးအဖြတ်ကား— ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၊ စိတ္တာဂါရသိက္ခာပုဒ်၊ သံဃာဏိသိက္ခာပုဒ်၊ ဣတ္ထာလင်္ကာရသိက္ခာပုဒ်၊ ဂန္ဓဝဏ္ဏကသိက္ခာပုဒ်၊ ဝါသိတကပိည္ဉာကသိက္ခာပုဒ်၊ ဘိက္ခုနီအစရှိသူတို့အား ကြေးပွတ်စေခြင်း၊ ဆုပ်နယ်စေခြင်းဟူသော သိက္ခာပုဒ်တို့ဖြစ်သည့် ဤဆယ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် အစိတ္တက၊ လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအရာ၌ အလိုဆန္ဒကား (ဝတ္ထုကို သိသော) စိတ်မရှိဘဲလျက်လည်း သင့်ရောက်နိုင်သောကြောင့် အစိတ္တကတို့ ဖြစ်သည်။ စိတ်ရှိသော်လည်း အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ သင့်ရောက်ထိုက်သောကြောင့် လောကဝဇ္ဇတို့ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော (သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော) သိက္ခာပုဒ်တို့သည် အစိတ္တကချည်းသာ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇချည်းသာ ဖြစ်ကြသည်။ စောရီဝုဋ္ဌာပနသိက္ခာပုဒ်၊ ဂါမန္တရသိက္ခာပုဒ်၊ အာရာမသိက္ခာပုဒ်၊ ဂဗ္ဘိနီဝဂ်၌ အစမှစ၍ ခုနစ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့၊ ကုမာရိဘူတဝဂ်၌ အစမှစ၍ ငါးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့၊ ပုရိသသံသဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၊ ပါရိဝါသိယဆန္ဒဒါနသိက္ခာပုဒ်၊ အနုဝဿဝုဋ္ဌာပနသိက္ခာပုဒ်၊ ဧကန္တရိကဝုဋ္ဌာပနသိက္ခာပုဒ် ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်ကိုးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် သစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကြွင်းသော သုံးဆယ့်သုံးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် သစိတ္တကချည်းသာ၊ လောကဝဇ္ဇချည်းသာ ဖြစ်ကြသည်ဟူ၍ သမုဋ္ဌာန်ကို ဆုံးဖြတ်အပ်၏။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌

ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်တို့၏ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပြီ။

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

ပါစိတ်ကဏ် ပြီးဆုံးပြီ။

၅. ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

၅. ၅-ပါဋိဒေသနီယကဏ် (ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်)

ပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်

ပါဋိဒေသနီယာ နာမ, ခုဒ္ဒကာနံ အနန္တရာ;

ယေ ဓမ္မာ အဋ္ဌ အာရုဠှာ, သင်္ခေပေနေဝ သင်္ဂဟံ;

တေသံ ပဝတ္တတေ ဧသာ, သင်္ခေပေနေဝ ဝဏ္ဏနာ.

ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်တို့၏ အခြားမဲ့၌ ပါဋိဒေသနီယ မည်သော ရှစ်ပါးသော အကြင်သိက္ခာပုဒ်တို့ကို သံဂါယနာတင်ရာ၌ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်သာလျှင် သိမ်းယူသွင်းအပ်ကုန်ပြီ။ ထိုပါဋိဒေသနီယ သိက္ခာပုဒ်တို့၏ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်သာလျှင် ဤဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာသည် ဖြစ်ပေလတံ့။

၁၂၂၈. ယာနိ ဟိ ဧတ္ထ ပါဠိယံ သပ္ပိတေလာဒီနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တာနိယေဝ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါဋိဒေသနီယာ. ပါဠိဝိနိမုတ္တကေသု ပန သဗ္ဗေသု ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အဋ္ဌဝိဓမ္ပိ ပနေတံ ပါဋိဒေသနီယံ စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

၁၂၂၈. မှန်၏၊ ဤပါဋိဒေသနီယ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ပါဠိတော်၌ ညွှန်ပြအပ်ကုန်သော ထောပတ်၊ ဆီ စသည်တို့ကိုသာ (မိမိအလိုရှိကြောင်းကို သိစေ၍) တောင်း၍ စားသော ရဟန်းမအား ပါဋိဒေသနီယအာပတ် ဖြစ်၏။ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်မလာသော (ပါဠိတော်မှ လွတ်သော) အလုံးစုံသော ထောပတ်၊ ဆီ စသည်တို့၌မူ ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ ဤပါဋိဒေသနီယ၌ ကြွင်းသောစကားသည် ထင်ရှားလှပြီ။ ရှစ်ပါးသော ပါဋိဒေသနီယ အားလုံးသည်လည်း သမုဋ္ဌာန်လေးပါးရှိ၏— ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့် နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နှင့် စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ် နှုတ် စိတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း သမုဋ္ဌာန်ပြု၏။ ကိရိယာ၊ နောသညာဝိမောက္ခ၊ အစိတ္တက၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ စိတ်သုံးပါး၊ ဝေဒနာသုံးပါးတို့ ဖြစ်သည်။

ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်တို့၏ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပြီ။

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

ပါဋိဒေသနီယကဏ် ပြီးဆုံးပြီ။

သေခိယာ ပန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ, ယေ ဓမ္မာ ပဉ္စသတ္တတိ;

တေသံ အနန္တရာယေဝ, သတ္တာဓိကရဏဝှယာ.

ခုနစ်ဆယ့်ငါးပါးသော သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပြဆိုပြီးနောက်၊ ထိုသေခိယတို့၏ အခြားမဲ့၌ပင် အဓိကရဏသမထ အမည်ရှိကုန်သော ခုနစ်ပါးသော တရားတို့ကို ပြဆိုအပ်ကုန်ပြီ။

မဟာဝိဘင်္ဂေ ယော ဝုတ္တော, တေသံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော;

ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂေပိ, တာဒိသံယေဝ တံ ဝိဒူ.

ထိုသေခိယနှင့် အဓိကရဏသမထတို့၏ အနက်အဆုံးအဖြတ်ကို ငါသည် ဘိက္ခုမဟာဝိဘင်း၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ။ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌လည်း ထိုအနက်အဆုံးအဖြတ်သည် ထိုဘိက္ခုဝိဘင်း၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အဆုံးအဖြတ်နှင့် တူ၏ဟူ၍သာ ပညာရှိတို့ သိကြကုန်၏။

ယသ္မာ [Pg.231] တသ္မာ ဝိသုံ တေသံ, ဓမ္မာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ;

န ဝုတ္တာ တတ္ထ ယာ ဝုတ္တာ, ဝုတ္တာယေဝ ဟိ သာ ဣဓာတိ.

ထို့ကြောင့် ထိုတရားတို့၏ အနက်အဖွင့်ကို သီးခြား ငါမဆိုအပ်တော့ပြီ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— ထိုဘိက္ခုဝိဘင်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အဖွင့်သည်ပင် ဤဘိက္ခုနီဝိဘင်း၌လည်း ဆိုအပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာ၌

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပြီ။

သဗ္ဗာသဝပဟံ ဧသာ, နိဋ္ဌိတာ ဝဏ္ဏနာ ယထာ;

သဗ္ဗာသဝပဟံ မဂ္ဂံ, ပတွာ ပဿန္တု နိဗ္ဗုတိန္တိ.

အလုံးစုံသော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်ရှားနိုင်သော ဤဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာသည် ပြီးမြောက်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း အလုံးစုံသော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်ရှားနိုင်သော အရဟတ္တမဂ်သို့ ရောက်၍ ခန္ဓာနာမ်ရုပ် ငြိမ်းချုပ်ရာမှန် အေးနိဗ္ဗာန်ကို တွေ့မြင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ဥဘတောဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥဘတောဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပြီ။