နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो.

ဝိနယပိဋကေ

विनयपिटकामध्ये

ပါစိတ္တိယ-အဋ္ဌကထာ

पाचित्तिय-अट्ठकथा

၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

५. पाचित्तियकाण्ड

၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ

१. मुसावादवग्ग

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. मुसावादसिक्खापदवण्णना

ယေသံ [Pg.1] နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟိ, သင်္ဂဟော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော;

ခုဒ္ဒကာနံ အယံ ဒါနိ, တေသံ ဘဝတိ ဝဏ္ဏနာ.

ज्या (ब्याण्णव) क्षुल्लक शिक्षापदांचा नऊ वर्गांमध्ये (वग्ग) संग्रह चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झाला आहे, आता त्या शिक्षापदांचे हे स्पष्टीकरण (अट्ठकथा) होत आहे.

၁. တတ္ထ မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဟတ္ထကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. သကျာနံ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တော. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သကျကုလတော အသီတိ ပုရိသသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိံသု, တေသံ သော အညတရောတိ. ဝါဒက္ခိတ္တောတိ ‘‘ဝါဒံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကိတေန ဝါဒေန ပရဝါဒိသန္တိကံ ခိတ္တော ပက္ခိတ္တော ပဟိတော ပေသိတောတိ အတ္ထော. ဝါဒမှိ ဝါ သကေန စိတ္တေန ခိတ္တော. ယတြ ယတြ ဝါဒေါ တတြ တတြေဝ သန္ဒိဿတီတိပိ ဝါဒက္ခိတ္တော. အဝဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ အတ္တနော ဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနာတိ. ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝစနေ အာနိသံသံ သလ္လက္ခေန္တော ‘‘အယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ ပုန ကထေန္တော ကထေန္တော တတ္ထ ဒေါသံ သလ္လက္ခေတွာ [Pg.2] ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနာတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ကာရဏေန အညံ ကာရဏံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဧတဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုံ အညံ ဗဟုံ ကထေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ အဓိပ္ပာယော – ယံ တံ ပဋိဇာနနဉ္စ အဝဇာနနဉ္စ, တဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ‘‘ကော အာဟ, ကိံ အာဟ, ကိသ္မိံ အာဟာ’’တိ ဧဝမာဒိ ဗဟုံ ဘာသတီတိ. ပုန မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနန္တော ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနန္တော ဧဝ စ အညေနညံ ပဋိစရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတီတိ ဇာနန္တော မုသာ ဘာသတိ. သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေတီတိ ပုရေဘတ္တာဒီသု ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ အသုကသ္မိံ နာမ ပဒေသေ ဝါဒေါ ဟောတူ’’တိ သင်္ကေတံ ကတွာ သင်္ကေတတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဂန္တွာ ‘‘ပဿထ ဘော, တိတ္ထိယာ န အာဂတာ ပရာဇိတာ’’တိ ပက္ကမတိ.

१. त्या नऊ वर्गांपैकी, मुसावादवग्गच्या पहिल्या शिक्षापदात 'हत्थक' हे त्या थेरांचे नाव आहे. शाक्यांचे पुत्र म्हणून 'सक्यपुत्त' (शाक्यपुत्र). असे म्हटले जाते की, बुद्धकाळात शाक्य कुळातून ऐंशी हजार पुरुषांनी प्रव्रज्या घेतली होती, त्यापैकी ते (हत्थक थेर) एक होते. 'वादक्खित्त' म्हणजे "मी वाद (चर्चा) करेन" अशा विचाराने परवाद्यांच्या (इतर मतप्रणालीच्या लोकांच्या) जवळ पाठवलेला, प्रेषित केलेला असा अर्थ आहे. किंवा वादामध्ये स्वतःच्या मनाने स्वतःला झोकून देणारा. जेथे जेथे वाद (चर्चा) होत असे, तेथे तेथेच ते दिसत असत, म्हणूनही त्यांना 'वादक्खित्त' म्हटले जाते. 'नाकारून स्वीकारणे' म्हणजे आपल्या वादामध्ये (मतामध्ये) काही दोष पाहून "हा माझा वाद (मत) नाही" असे नाकारून, पुन्हा बोलता बोलता दोषरहितता पाहून "हा माझाच वाद आहे" असे स्वीकारणे (मान्य करणे). 'स्वीकारून नाकारणे' म्हणजे एखाद्या वचनात (भाषणामध्ये) फायदा पाहून "हा माझा वाद आहे" असे स्वीकारून, पुन्हा बोलता बोलता त्यात दोष पाहून "हा माझा वाद नाही" असे नाकारणे. 'एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट झाकणे' (अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति) म्हणजे एका कारणाने दुसरे कारण लपवणे, झाकणे किंवा आच्छादित करणे; जसे की "रूप हे जाणण्यायोग्य असल्यामुळे अनित्य आहे" असे म्हणून पुन्हा "ते जन्म घेण्याच्या स्वभावाचे असल्यामुळे" इत्यादी बोलणे. परंतु कुरुन्दी अट्ठकथेमध्ये "हे लपवण्यासाठी तो इतर अनेक गोष्टी बोलतो" असे म्हटले आहे. तेथे हा अभिप्राय आहे - जे ते स्वीकारणे आणि नाकारणे आहे, ते लपवण्यासाठी "कोणी म्हटले? काय म्हटले? कशात म्हटले?" इत्यादी अनेक गोष्टी तो बोलतो. पुन्हा महाअट्ठकथेमध्ये "नाकारून स्वीकारणारा आणि स्वीकारून नाकारणाराच एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट झाकतो (अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति)" असे म्हटले आहे. 'संपजानमुसा भासति' (जाणूनबुजून असत्य बोलणे) म्हणजे माहीत असूनही असत्य बोलणे. 'संकेत (वेळ व जागा ठरवून) करून फसवणे' म्हणजे भोजनापूर्वी इत्यादी वेळी "अमुक एका वेळी, अमुक एका ठिकाणी वाद (चर्चा) व्हावी" असा संकेत (नियम) करून, त्या संकेताच्या आधी किंवा नंतर जाऊन "हे पहा मित्रांनो, तीर्थिक आले नाहीत, ते पराभूत झाले" असे म्हणून निघून जाणे.

၂. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စ မုသာ ဘဏနေ.

२. 'संपजानमुसावाद' (जाणूनबुजून असत्य बोलणे) म्हणजे (खोटे बोलण्यापूर्वी) "मी खोटे बोलणार आहे" हे जाणून आणि (खोटे बोलत असताना) "मी खोटे बोलत आहे" हे जाणत असताना असत्य बोलणे.

၃. ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿာတိ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ ပုရတော ကတွာ ဝဒန္တဿ. ဝါစာတိ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နဝစနသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. ဂိရာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒံ ဒဿေတိ. ဗျပ္ပထောတိ ဝစနပထော; ဝါစာယေဝ ဟိ အညေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိမာပဇ္ဇန္တာနံ ပထဘူတတော ဗျပ္ပထောတိ ဝုစ္စတိ. ဝစီဘေဒေါတိ ဝစီသညိတာယ ဝါစာယ ဘေဒေါ; ပဘေဒဂတာ ဝါစာ ဧဝ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီတိ ဝစီဝိညတ္တိ. ဧဝံ ပဌမပဒေန သုဒ္ဓစေတနာ, မဇ္ဈေ တီဟိ တံသမုဋ္ဌာပိတသဒ္ဒသဟိတာ စေတနာ, အန္တေ ဧကေန ဝိညတ္တိသဟိတာ စေတနာ ‘‘ကထိတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ဝေါဟာရာ.

३. 'विसंवादनपुरेक्खारस्स' म्हणजे फसवणुकीचे चित्त पुढे ठेवून (मनात ठेवून) बोलणाऱ्याचे. 'वाचा' म्हणजे मिथ्या वाचेमध्ये समाविष्ट असणाऱ्या वचनाला उत्पन्न करणारी चेतना. 'गिरा' या शब्दाने त्या चेतनेद्वारे उत्पन्न झालेला शब्द (आवाज) दर्शवला जातो. 'ब्यप्पथ' म्हणजे वचनपथ (वाणीचा मार्ग); कारण इतरांच्याही अनुकरणाचा मार्ग बनल्यामुळे वाणीलाच 'ब्यप्पथ' असे म्हटले जाते. 'वचीभेद' म्हणजे 'वची' संज्ञेच्या वाणीचा भेद (शब्दांचे वेगळेपण); विविध रूपांत प्रकट झालेल्या वाणीलाच 'वचीभेद' असे म्हटले जाते. 'वाचसिका विञ्ञत्ति' म्हणजे वचीविज्ञप्ती (वाणीद्वारे प्रकट करणे). अशा प्रकारे, पहिल्या पदाने केवळ शुद्ध चेतना, मधल्या तीन पदांनी त्या चेतनेद्वारे उत्पन्न झालेल्या शब्दासह असणारी चेतना, आणि शेवटी एका पदाने विज्ञप्तीसह असणारी चेतना सांगितली आहे, असे समजावे. 'अनरियवोहार' म्हणजे अनर्यांचे (आर्य नसलेल्यांचे) म्हणजेच अज्ञानी पृथग्जनांचे (बालपुथुज्जनांचे) व्यवहार (बोलणे).

ဧဝံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အန္တေ ဝုတ္တာနံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒသင်္ခါတာနံ အနရိယဝေါဟာရာနံ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေတိ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာ ဧကော အနရိယဝေါဟာရောတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ စက္ခုဝသေန အဂ္ဂဟိတာရမ္မဏံ အဒိဋ္ဌံ, သောတဝသေန အဂ္ဂဟိတံ အသုတံ, ဃာနာဒိဝသေန မုနိတွာ တီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဧကာဗဒ္ဓံ ဝိယ ကတွာ ပတွာ အဂ္ဂဟိတံ အမုတံ, အညတြ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သုဒ္ဓေန [Pg.3] ဝိညာဏေနေဝ အဂ္ဂဟိတံ အဝိညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဒိဋ္ဌံ နာမ န စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဧဝံ ဩဠာရိကေနေဝ နယေန ဒေသနာ ကတာတိ. ဒိဋ္ဌာဒီသု စ အတ္တနာပိ ပရေနပိ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ. ဧဝံ သုတမုတဝိညာတာနီတိ အယမေကော ပရိယာယော. အပရော နယော ယံ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌမေဝ တံ. ဧသ နယော သုတာဒီသု. ယံ ပန ပရေန ဒိဋ္ဌံ, တံ အတ္တနာ သုတဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ မုတာဒီနိပိ.

अशा प्रकारे जाणूनबुजून असत्य बोलणे (संपजानमुसावाद) दाखवून, आता शेवटी सांगितलेल्या जाणूनबुजून असत्य बोलणे रूपी अनर्य व्यवहारांची लक्षणे दाखवण्यासाठी "अदिट्ठं दिट्ठं मे" (न पाहिलेले मी पाहिले आहे) इत्यादी म्हटले आहे. तेथे, "न पाहिलेले मी पाहिले आहे" असे बोलणाऱ्याचे वचन किंवा ते वचन उत्पन्न करणारी चेतना हा एक 'अनर्य व्यवहार' आहे, या पद्धतीने अर्थ समजून घ्यावा. शिवाय, येथे डोळ्यांद्वारे ग्रहण न केलेले आलंबन (विषय) हे 'अदिट्ठ' (न पाहिलेले) आहे; कानांद्वारे ग्रहण न केलेले 'असुत' (न ऐकलेले) आहे; नाक इत्यादींद्वारे ग्रहण करून, three इंद्रियांनी जणू काही एकत्र बांधल्यासारखे करून, जवळ येऊनही ग्रहण न केलेले 'अमुत' (अनुभव न घेतलेले) आहे; आणि पाच इंद्रियांशिवाय केवळ शुद्ध विज्ञानानेच ग्रहण न केलेले 'अविञ्ञात' (न समजलेले) आहे, असे समजावे. परंतु पाळीमध्ये "अदिट्ठ म्हणजे डोळ्यांनी न पाहिलेले" अशा स्पष्ट (स्थूल) पद्धतीनेच उपदेश केला आहे, असे समजावे. आणि पाहिलेल्या इत्यादींमध्ये स्वतः किंवा दुसऱ्याने पाहिलेले हे 'पाहिलेलेच' (दिट्ठ) असते. याचप्रमाणे ऐकलेले, अनुभवलेले आणि समजलेले देखील समजावे, हा एक पर्याय (दृष्टिकोन) आहे. दुसरा मार्ग असा आहे की, जे स्वतः पाहिले आहे ते 'पाहिलेलेच' आहे. हाच नियम ऐकलेले इत्यादींच्या बाबतीतही लागू होतो. परंतु जे दुसऱ्याने पाहिले आहे, ते स्वतःसाठी ऐकलेल्याच्या स्थानी असते. याचप्रमाणे अनुभवलेले इत्यादींच्या बाबतीतही समजावे.

၄. ဣဒါနိ တေသံ အနရိယဝေါဟာရာနံ ဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ‘‘တီဟိ အာကာရေဟိ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိန္တိ သမ္ပဇာနမုသာ ဘဏန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧဝမာဒိစတုတ္ထပါရာဇိကပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဣဓ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ, တတ္ထ စ ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ‘‘ဣဓ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုမတ္တေ အာပတ္တိမတ္တေ စ ဝိသေသော, သေသံ ဧကလက္ခဏမေဝါတိ.

४. आता त्या अनर्य व्यवहारांच्या आधारे आपत्ती (दोष/गुन्हा) लागू करून दाखवण्यासाठी "तीहाकारेहि" (तीन प्रकारांनी) इत्यादी म्हटले आहे. त्याचा अर्थ "तीन प्रकारांनी 'मी पहिल्या ध्यानाला प्राप्त झालो आहे' असे जाणूनबुजून असत्य बोलणाऱ्याला पाराजिक आपत्ती होते" अशा प्रकारे चौथ्या पाराजिक पाळीच्या स्पष्टीकरणात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. केवळ फरक एवढाच आहे की, तेथे "पहिल्या ध्यानाला प्राप्त झालो" असे आहे, तर येथे "न पाहिलेले मी पाहिले आहे" असे आहे; आणि तेथे "पाराजिक आपत्ती होते" असे आहे, तर येथे "पाचित्तिय आपत्ती होते" असे आहे. अशा प्रकारे केवळ वस्तूमध्ये (विषयात) आणि आपत्तीमध्येच फरक आहे, उर्वरित सर्व नियम समान लक्षणांचेच आहेत, असे समजावे.

၉. တီဟာကာရေဟိ ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကောတိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထော ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိ ဧဝမာဒိဒုဋ္ဌဒေါသပါဠိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဝိသေသော, အတ္ထေ ပန သထေရဝါဒေ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

९. "तीन प्रकारांनी पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल शंका असणारा" इत्यादींचा अर्थ देखील "पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल पाराजिक धर्माचा भंग करताना पाहिलेल्या गोष्टीबद्दल शंका असणारा" अशा प्रकारे दुट्ठदोस (दुष्टदोष) पाळीच्या स्पष्टीकरणात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. येथे केवळ पाळीमध्येच (शब्दांमध्येच) फरक आहे, परंतु थेरवादासह असणाऱ्या अर्थामध्ये कोणताही फरक नाही.

၁၁. သဟသာ ဘဏတီတိ အဝီမံသိတွာ အနုပဓာရေတွာ ဝါ ဝေဂေန ဒိဋ္ဌမ္ပိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ ဘဏတိ. အညံ ဘဏိဿာမီတိ အညံ ဘဏတီတိ မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ ပက္ခလန္တော ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘စီရ’’န္တိ အာဒိံ ဘဏတိ. ယော ပန သာမဏေရေန ‘‘အပိ ဘန္တေ မယှံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တော ကေဠိံ ကုရုမာနော ‘‘တဝ ဥပဇ္ဈာယော ဒါရုသကဋံ ယောဇေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ သိင်္ဂါလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကဿာယံ ဘန္တေ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘မာတုယာ တေ ယာနေန ဂစ္ဆန္တိယာ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂစက္ကံ ဥဒ္ဓရန္တာနံ အယံ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ဧဝံ နေဝ ဒဝါ န ရဝါ အညံ ဘဏတိ, သော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတိ, ဧကော ဂါမေ ထောကံ တေလံ လဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂတော သာမဏေရံ ဘဏတိ – ‘‘တွံ အဇ္ဇ ကုဟိံ ဂတော, ဂါမော ဧကတေလော အဟောသီ’’တိ ဝါ ပစ္ဆိကာယ ဌပိတံ ပူဝခဏ္ဍံ လဘိတွာ [Pg.4] ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ ပစ္ဆိကာဟိ ပူဝေ စာရေသု’’န္တိ ဝါ, အယံ မုသာဝါဒေါဝ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

११. सहसा बोलणे म्हणजे विचार न करता किंवा न तपासता घाईघाईने, पाहिलेली गोष्ट देखील 'मी पाहिली नाही' असे बोलणे होय. 'दुसरे काहीतरी बोलेन' या उद्देशाने दुसरेच बोलणे म्हणजे मंदत्वामुळे किंवा अज्ञानामुळे जीभ घसरून 'चीवर' म्हणायचे असताना 'चीर' इत्यादी बोलणे होय. परंतु, जर एखाद्या सामणेराने 'भंते, आपण माझ्या उपाध्यायांना पाहिले का?' असे विचारले असता, थट्टा-मस्करी करण्याच्या हेतूने 'तुझे उपाध्याय लाकडाची गाडी जुंपून गेले असावेत' असे म्हणतो; किंवा कोल्ह्याचा आवाज ऐकून 'भंते, हा कोणाचा आवाज आहे?' असे विचारले असता, 'तुझी आई रथाने जात असताना चिखलात अडकलेले चाक बाहेर काढणाऱ्या लोकांचा हा आवाज आहे' असे म्हणतो. अशा प्रकारे थट्टा-मस्करी किंवा निरर्थक बडबड न करता जे दुसरेच काहीतरी बोलतो, तो आपत्तीलाच प्राप्त होतो. दुसरी 'पूरणकथा' (अतिशयोक्ती) नावाची गोष्ट असते; जसे की, एखादा भिक्खू गावात थोडेसे तेल मिळवून विहारात येतो आणि सामणेराला म्हणतो - 'तू आज कुठे गेला होतास? संपूर्ण गाव तेलमय झाले होते!' किंवा टोपलीत ठेवलेला पुऱ्याचा तुकडा मिळवून 'आज गावात टोपल्यांनी पुऱ्या वाटल्या जात होत्या' असे म्हणतो. हे देखील असत्यवचन (मुसावाद) च आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थाने – हे शिक्षापद काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते; हे क्रिया (करण्यायोग्य नसलेले उल्लंघन करणे), संज्ञाविमोक्ष (उल्लंघनाची संज्ञा नसल्यास आपत्तीतून मुक्तता असणारे), सचित्तक (उल्लंघनाच्या चित्तासह असणारे), लोकवज्ज (लोकापवाद/जगात दोषयुक्त असणारे), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदना (तीन प्रकारच्या वेदनांनी युक्त) आहे.

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

पहिले मुसावाद शिक्षापद समाप्त.

၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. ओमसवाद शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဩမသန္တီတိ ဩဝိဇ္ဈန္တိ. ခုံသေန္တီတိ အက္ကောသန္တိ. ဝမ္ဘေန္တီတိ ပဓံသေန္တိ.

१२. दुसऱ्या शिक्षापदात 'ओमसन्ति' म्हणजे वाणीरूपी भाल्याने टोचणे (टोमणे मारणे). 'खुंसेन्ति' म्हणजे शिवीगाळ करणे (निंदा करणे). 'वम्भेन्ति' म्हणजे अपमानित करणे (दडपून टाकणे).

၁၃. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဝတ္ထုံ ဘဂဝါ ဩမသဝါဒဂရဟဏတ္ထံ အာဟရိ. နန္ဒိဝိသာလော နာမာတိ နန္ဒီတိ တဿ ဗလီဗဒ္ဒဿ နာမံ, ဝိသာဏာနိ ပနဿ ဝိသာလာနိ, တသ္မာ ‘‘နန္ဒိဝိသာလော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗောဓိသတ္တော တေန သမယေန နန္ဒိဝိသာလော နာမ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏော တံ ယာဂုဘတ္တာဒီဟိ အတိဝိယ ပေါသေသိ. အထ သော ဗြာဟ္မဏံ အနုကမ္ပမာနော ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသီတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာလေပိ ပရခုံသနံ အမနာပတောယေဝ ပစ္စေသိ, တသ္မာ ဗြာဟ္မဏဿ ဒေါသံ ဒဿေတုကာမော အဋ္ဌာသိ. သကဋသတံ အတိဗဒ္ဓံ ပဝဋ္ဋေသီတိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌာရုက္ခေ ဒတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ မုဂ္ဂမာသဝါလုကာဒီဟိ ပုဏ္ဏံ သကဋသတံ ပဝဋ္ဋေန္တော, ကိဉ္စာပိ ပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသံ ပုန အရေ ပတ္တေ ပဝဋ္ဋိတံ ဟောတိ, ဗောဓိသတ္တော ပန ပုရိမသကဋေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ ပစ္ဆိမသကဋံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သကဋသတပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ပဝဋ္ဋေသိ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ သိထိလကရဏံ နာမ နတ္ထိ. တေန စတ္တမနော အဟူတိ တေန ဗြာဟ္မဏဿ ဓနလာဘေန အတ္တနော ကမ္မေန စ သော နန္ဒိဝိသာလော အတ္တမနော အဟောသိ.

१३. 'भूतपुब्बं' (पूर्वी घडलेली गोष्ट) ही कथा भगवंतांनी ओमसवादाची (टोमणे मारण्याची) निंदा करण्यासाठी सांगितली. 'नन्दिविसालो' या नावामध्ये 'नन्दि' हे त्या बैलाचे नाव आहे, आणि त्याची शिंगे विशाल होती, म्हणून त्याला 'नन्दिविसाल' म्हटले गेले. त्या काळी बोधिसत्त्व 'नन्दिविसाल' नावाचे बैल होते. एका ब्राह्मणाने त्याला पेज, भात इत्यादी देऊन अत्यंत प्रेमाने पाळले होते. नंतर त्या बैलाने ब्राह्मणावर अनुकंपा करून 'तू जा...' इत्यादी म्हटले. 'तो तिथेच उभा राहिला' म्हणजे पशू योनीत जन्मलेला असतानाही, दुसऱ्याने केलेली निंदा त्याला अप्रियच वाटली. म्हणून ब्राह्मणाचा दोष दाखवून देण्याच्या इच्छेने तो उभा राहिला. 'शंभर गाड्या ओढल्या' म्हणजे एकापाठोपाठ एक गाड्या ठेवून, खाली लाकडे देऊन त्यांना एकमेकांशी बांधून, मूग, उडीद, वाळू इत्यादींनी भरलेल्या शंभर गाड्या ओढताना, जरी आधी स्थिर असलेल्या जागेवरून चाक पुढे सरकल्यावर पुन्हा फिरवले गेले, तरी बोधिसत्त्वांनी पहिल्या गाडीच्या जागेवर शेवटची गाडी आणून ठेवण्यासाठी शंभर गाड्यांच्या लांबीएवढ्या अंतरापर्यंत त्या ओढल्या. कारण बोधिसत्त्वांच्या ठायी कोणतेही काम ढिलेपणाने करणे नसते. 'त्यामुळे तो संतुष्ट झाला' म्हणजे त्या ब्राह्मणाला मिळालेल्या धनाच्या लाभामुळे आणि स्वतःच्या कर्मामुळे तो नन्दिविसाल बैल संतुष्ट झाला.

၁၅. အက္ကောသေနပီတိ [Pg.5] ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ပရတော ‘‘ဒွေ အက္ကောသာ – ဟီနော စ အက္ကောသော ဥက္ကဋ္ဌော စ အက္ကောသော’’တိ ဝိဘဇိတုကာမော, တသ္မာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဟီနေနပိ အက္ကောသေန ခုံသေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ အဝတွာ ‘‘အက္ကောသေန’’ ဣစ္စေဝမာဟ. ဝေနဇာတီတိ တစ္ဆကဇာတိ; ဝေဏုကာရဇာတီတိပိ ဝဒန္တိ. နေသာဒဇာတီတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒိဇာတိ.

१५. 'शिवीगाळीने देखील' यामध्ये, कारण पुढे 'दोन प्रकारच्या शिव्या - हीन शिवी आणि उत्कृष्ट शिवी' अशी विभागणी करायची आहे, म्हणून पूर्वी 'हीन शिवीने देखील निंदा करतात' असे म्हटले होते; तसे न म्हणता केवळ 'शिवीगाळीने' असेच म्हटले आहे. 'वेणजाती' म्हणजे सुतारांची जात; काही जण बांबूचे काम करणाऱ्यांची जात असेही म्हणतात. 'नेसादजाती' म्हणजे शिकारी इत्यादींची जात.

ရထကာရဇာတီတိ စမ္မကာရဇာတိ. ပုက္ကုသဇာတီတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကဇာတိ. အဝကဏ္ဏကာဒိ ဒါသာနံ နာမံ ဟောတိ; တသ္မာ ဟီနံ. ဩညာတန္တိ အဝညာတံ; ‘‘ဥညာတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဝညာတန္တိ ဝမ္ဘေတွာ ဉာတံ. ဟီဠိတန္တိ ဇိဂုစ္ဆိတံ. ပရိဘူတန္တိ ကိမေတေနာတိတိ ပရိဘဝကတံ. အစိတ္တီကတန္တိ န ဂရုကတံ.

'रथकारजाती' म्हणजे चर्मकारांची जात. 'पुक्कुसजाती' म्हणजे कचरा साफ करणाऱ्यांची जात. 'अवकर्णक' इत्यादी दासांची नावे असतात; म्हणून ती हीन आहेत. 'ओञ्ञातं' म्हणजे 'अवज्ञात' (तुच्छ मानलेले नाव); काही जण 'उञ्ञातं' असाही पाठ वाचतात. 'अवज्ञात' म्हणजे निंदा करून ओळखले गेलेले नाव. 'हीळितं' म्हणजे घृणास्पद. 'परिभूतं' म्हणजे 'या नावाचा काय उपयोग?' असे म्हणून अपमानित केलेले नाव. 'अचित्तीकतं' म्हणजे आदर न दिलेले नाव.

ကောဋ္ဌကကမ္မန္တိ တစ္ဆကကမ္မံ. မုဒ္ဒါတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဂဏနာ. ဂဏနာတိ အစ္ဆိဒ္ဒကာဒိအဝသေသဂဏနာ. လေခါတိ အက္ခရလေခါ. မဓုမေဟာဗာဓော ဝေဒနာယ အဘာဝတော ‘‘ဥက္ကဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တော. ပါဋိကင်္ခါတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ယကာရေန ဝါ ဘကာရေန ဝါတိ ယကာရဘကာရေ ယောဇေတွာ ယော အက္ကောသော. ကာဋကောဋစိကာယ ဝါတိ ‘‘ကာဋ’’န္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ, ‘‘ကောဋစိကာ’’တိ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ; ဧတေဟိ ဝါ ယော အက္ကောသော, ဧသော ဟီနော နာမ အက္ကောသောတိ.

'कोट्ठककम्मं' म्हणजे सुतारकाम. 'मुद्दा' म्हणजे हाताच्या बोटांनी मोजण्याची कला. 'गणना' म्हणजे इतर प्रकारची गणितीय गणना. 'लेखा' म्हणजे अक्षरलेखन. मधुमेह आजार हा वेदना नसल्यामुळे 'उत्कृष्ट' (मोठा आजार) म्हटला गेला आहे. 'पाटिकांखा' म्हणजे इच्छिण्यायोग्य. 'य' किंवा 'भ' अक्षरे जोडून केलेली शिवीगाळ. 'काटकोठचिका' यामध्ये 'काट' म्हणजे पुरुष जननेंद्रिय आणि 'कोटचिका' म्हणजे स्त्री जननेंद्रिय; यांच्याशी संबंधित जी शिवीगाळ केली जाते, ती 'हीन शिवी' मानली जाते.

၁၆. ဣဒါနိ တေသံ ဇာတိအာဒီနံ ပဘေဒဝသေန အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္န’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခုံသေတုကာမော ဝမ္ဘေတုကာမော မင်္ကုကတ္တုကာမောတိ အက္ကောသိတုကာမော ပဓံသိတုကာမော ဂရဟိတုကာမော နိတ္တေဇံ ကတ္တုကာမောတိ အတ္ထော. ဟီနေန ဟီနန္တိ ဟီနေန ဇာတိဝစနေန ဟီနဇာတိကံ. ဧတေန ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

१६. आता त्या जाती इत्यादींच्या भेदांनुसार आपत्ती लागू करून दाखवताना 'उपसंपन्न उपसंपन्नाला...' इत्यादी म्हटले आहे. त्यामध्ये 'खुंसेतुकामो' (निंदा करण्याची इच्छा असणारा), 'वम्भेतुकामो' (अपमान करण्याची इच्छा असणारा), 'मंकुकत्तुकामो' (तेजहीन करण्याची इच्छा असणारा) याचा अर्थ शिवीगाळ करण्याची, दडपून टाकण्याची, निंदा करण्याची आणि निस्तेज करण्याची इच्छा असणारा असा आहे. 'हीन शब्दाने हीन' म्हणजे हीन जातीच्या शब्दाने हीन जातीच्या व्यक्तीला बोलणे. या पद्धतीने सर्व पदांचा अर्थ समजून घ्यावा.

ဧတ္ထ စ ဟီနေန ဟီနံ ဝဒန္တော ကိဉ္စာပိ သစ္စံ ဝဒတိ, ဩမသိတုကာမတာယ ပနဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. ဥက္ကဋ္ဌေန ဟီနံ ဝဒန္တော စ ကိဉ္စာပိ အလိကံ ဘဏတိ, ဩမသိတုကာမတာယ ပန ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ, န ပုရိမေန. ယောပိ ‘‘အတိစဏ္ဍာလောသိ, အတိဗြာဟ္မဏောသိ, ဒုဋ္ဌစဏ္ဍာလောသိ, ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ, သောပိ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော.

आणि येथे हीन शब्दाने हीन व्यक्तीला बोलणारा जरी खरे बोलत असला, तरी टोमणे मारण्याच्या इच्छेमुळे त्याच्या प्रत्येक शब्दाशब्दाला पाचित्तिय आपत्ती होते. आणि उत्कृष्ट शब्दाने हीन व्यक्तीला बोलणारा जरी खोटे बोलत असला, तरी अपमान करण्याच्या इच्छेमुळे याच शिक्षापदाने तो पाचित्तिय आपत्तीला प्राप्त होतो, पूर्वीच्या शिक्षापदाने नाही. जो कोणी 'तू अति-चांडाल आहेस, तू अति-ब्राह्मण आहेस, तू दुष्ट-चांडाल आहेस, तू दुष्ट-ब्राह्मण आहेस' इत्यादी बोलतो, त्यालाही या आपत्तीनुसार प्रायश्चित्त दिले पाहिजे.

၂၆. သန္တိ [Pg.6] ဣဓေကစ္စေတိ ဝါရေ ပန ပရိဟရိတွာ ဝုတ္တဘာဝေန ဒုက္ကဋံ. ဧသေဝ နယော ယေ နူန…ပေ… န မယန္တိ ဝါရေသုပိ. အနုပသမ္ပန္နေ ပန စတူသုပိ ဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. စောရောသိ ဂဏ္ဌိဘေဒကောသီတိအာဒိဝစနေဟိ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုက္ကဋမေဝ. ဒဝကမျတာယ ပန ဥပသမ္ပန္နေပိ အနုပသမ္ပန္နေပိ သဗ္ဗဝါရေသု ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိဟသာဓိပ္ပာယတာ. ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနီအာဒယော သဗ္ဗသတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

२६. 'येथे काही आहेत' या वारात मात्र अप्रत्यक्षपणे बोलल्यामुळे दुक्कट आपत्ती होते. हाच नियम 'कदाचित...' पे... 'आम्ही नाही' या वारांमध्येही लागू होतो. अनुपसंपन्नाच्या बाबतीत मात्र चारही वारांमध्ये duक्कट आपत्तीच होते. 'तू चोर आहेस, तू खिसेकापू आहेस' इत्यादी शब्दांनी बोलल्यास, उपसंपन्नाच्या बाबतीत असो वा अनुपसंपन्नाच्या बाबतीत असो, सर्व वारांमध्ये दुक्कट आपत्तीच होते. थट्टा-मस्करीच्या इच्छेने बोलल्यास, उपसंपन्नाच्या बाबतीत असो वा अनुपसंपन्नाच्या बाबतीत असो, सर्व वारांमध्ये दुब्भासित आपत्ती होते. 'दवकभ्यता' म्हणजे थट्टा-मस्करी किंवा खेळकर वृत्तीने बोलण्याची इच्छा. आणि या शिक्षापदात भिक्खूला सोडून भिक्खुणी इत्यादी सर्व प्राणी अनुपसंपन्नाच्या स्थानी आहेत असे समजावे.

၃၅. အတ္ထပုရေက္ခာရဿာတိအာဒီသု ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တော အတ္ထပုရေက္ခာရော; ပါဠိံ ဝါစေန္တော ဓမ္မပုရေက္ခာရော; အနုသိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ‘‘ဣဒါနိပိ စဏ္ဍာလောသိ, ပါပံ မာ အကာသိ, မာ တမော တမပရာယဏော အဟောသီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကထေန္တော အနုသာသနီပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

३५. 'अर्थपुरेक्खार' इत्यादी शब्दांमध्ये - पाळीचा अर्थ स्पष्ट करणारा 'अर्थपुरेक्खार' असतो; पाळी शिकवणारा 'धम्मपुरेक्खार' असतो; उपदेशात राहून 'तू आताही चांडाल आहेस, पाप करू नकोस, अंधाराकडून अंधाराकडे जाणारा होऊ नकोस' अशा पद्धतीने सांगणारा 'अनुसासनीपुरेक्खार' समजावा. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနံ သုခါ စ မဇ္ဈတ္တာ စာတိ.

हे तीन समुत्थानांचे आहे – काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांद्वारे उत्पन्न होते. हे क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना असणारे आहे. परंतु, यातील दुर्भाषित आपत्ती (दुब्भासितापत्ती) ही वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; ती क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, अकुशलचित्त आणि सुख व मध्यस्थ (उपेक्षा) अशा दोन वेदनांनी युक्त (द्विवेदना) असणारी आहे.

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

दुसरे ओमसव्वाद (अवमानकारक भाषण) शिक्षापद समाप्त.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. पेसुञ्ञ (चुगली) शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၆. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဘဏ္ဍနဇာတာနန္တိ သဉ္ဇာတဘဏ္ဍနာနံ. ဘဏ္ဍနန္တိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဣဒံ ကတံ; ဧဝံ ဝုတ္တေ ဧဝံ ဝက္ခာမာ’’တိအာဒိကံ သကသကပက္ခေ သမ္မန္တနံ. ကလဟောတိ အာပတ္တိဂါမိကော ကာယဝါစာဝီတိက္ကမော. ဝိဝါဒေါတိ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာ. တံ ဝိဝါဒံ အာပန္နာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ. ပေသုညန္တိ ပိသုဏဝါစံ, ပိယဘာဝဿ သုညကရဏဝါစန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

३६. तिसऱ्या शिक्षापदात – 'भण्डनजातानं' म्हणजे ज्यांच्यामध्ये भांडण उत्पन्न झाले आहे अशांचे. 'भण्डन' म्हणजे कलहाच्या आधीची अवस्था (पूर्वभाग), जसे की 'याने आणि त्याने हे केले आहे; त्यांनी असे म्हटले असता आपण असे बोलू' इत्यादी प्रकारे आपापल्या पक्षात केलेली मसलत (चर्चा). 'कलह' म्हणजे आपत्तीला कारणीभूत ठरणारे शरीर आणि वाणीचे उल्लंघन. 'विवाद' म्हणजे परस्परविरोधी संभाषण. त्या विवादाला प्राप्त झालेल्यांना 'विवादापन्नानं' म्हणतात. 'पेसुञ्ञ' (चुगली) म्हणजे पिसुणवाचा, जी प्रिय संबंधांना नष्ट (शून्य) करणारी वाणी आहे, असे म्हटले आहे.

၃၇. ဘိက္ခုပေသုညေတိ [Pg.7] ဘိက္ခူနံ ပေသုညေ; ဘိက္ခုတော သုတွာ ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုဿ ဥပသံဟဋပေသုညေတိ အတ္ထော.

३७. 'भिक्खुपेसुञ्ञे' म्हणजे भिक्खूंची चुगली करणे; एका भिक्खूकडून ऐकून दुसऱ्या भिक्खूने तिसऱ्या भिक्खूजवळ जाऊन केलेली चुगली, असा याचा अर्थ आहे.

၃၈. ဒွီဟာကာရေဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ပိယကမျဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝံ အဟံ ဧတဿ ပိယော ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပတ္ထယမာနဿ ဝါ. ဘေဒါဓိပ္ပာယဿ ဝါတိ ‘‘ဧဝမယံ ဧတေန သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပရဿ ပရေန ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တဿ ဝါ. ဇာတိတောပီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဓာပိ ဘိက္ခုနိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ အနုပသမ္ပန္နာ နာမ.

३८. 'द्वीहाकारेहि' म्हणजे दोन कारणांनी. 'पियकम्यस्स वा' म्हणजे 'असे केल्याने मी याचा प्रिय होईन' अशी स्वतःच्या प्रिय होण्याची इच्छा धरणाऱ्याचे. 'भेदाधिप्पायस्स वा' म्हणजे 'असे केल्याने हा त्याच्याशी विभक्त होईल' अशी इतरांमध्ये फूट पाडण्याची इच्छा धरणाऱ्याचे. 'जातितोपि' इत्यादी सर्व पूर्वीच्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीप्रमाणेच समजावे. येथेही भिक्खुणीला आधी करून सर्वजण 'अनुपसंपन्न' या संज्ञेस पात्र आहेत.

န ပိယကမျဿ န ဘေဒါဓိပ္ပာယဿာတိ ဧကံ အက္ကောသန္တံ ဧကဉ္စ ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဟော နိလ္လဇ္ဇော, ဤဒိသမ္ပိ နာမ ဘဝန္တံ ပုန ဝတ္တဗ္ဗံ မညိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကေဝလံ ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

'न पियकम्यस्स न भेदाधिप्पायस्स' म्हणजे प्रिय होण्याची किंवा फूट पाडण्याची इच्छा नसताना, एकाला शिवीगाळ करताना आणि दुसऱ्याला सहन करताना पाहून, 'अरेरे! हा किती निर्लज्ज आहे, अशा सहनशील पूज्य व्यक्तीलाही हा पुन्हा बोलण्यास पात्र समजतो!' अशा प्रकारे केवळ पापाची निंदा करण्याच्या हेतूने बोलणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती होत नाही (अनापत्ती). उर्वरित भाग स्पष्ट अर्थाचाच आहे. हे तीन समुत्थानांचे आहे – काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांद्वारे उत्पन्न होते. हे क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदना (तीन वेदनांनी युक्त) असणारे आहे.

ပေသုညသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

तिसरे पेसुञ्ञ (चुगली) शिक्षापद समाप्त.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. पदसोधम्म (पदाने धर्म शिकवणे) शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၄၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – အပ္ပတိဿာတိ အပ္ပတိဿဝါ. ဥပါသကာတိ ဝုတ္တေ ဝစနမ္ပိ န သောတုကာမာ; အနာဒရာတိ အတ္ထော. အပ္ပတိဿယာ ဝါ အနီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော. အသဘာဂဝုတ္တိကာတိ ဝိသဘာဂဇီဝိကာ, ယထာ ဘိက္ခူသု ဝတ္တိတဗ္ဗံ; ဧဝံ အပ္ပဝတ္တဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

४४. चौथ्या शिक्षापदात – 'अप्पतिस्सा' म्हणजे आदरपूर्वक ऐकण्याची इच्छा नसलेले. 'उпасक' असे म्हटले असता त्यांचे बोलणेही ऐकण्याची इच्छा नसलेले; म्हणजेच अनादर करणारे, असा अर्थ आहे. किंवा 'अप्पतिस्सया' म्हणजे आश्रय न घेणारे, नम्र वर्तन न ठेवणारे, असा अर्थ आहे. 'असभागवृत्तिका' म्हणजे भिन्न उपजीविका असणारे; भिक्खूंच्या बाबतीत जसे वर्तन करायला हवे, तसे वर्तन न ठेवणारे, असा अर्थ आहे.

၄၅. ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျာတိ ဧကတော ပဒံ ပဒံ ဓမ္မံ ဝါစေယျ; ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ဝါစေယျာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တံ ကောဋ္ဌာသနာမကံ ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ အနုပဒံ အနွက္ခရံ အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ အဓိပ္ပေတော. အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ. အနွက္ခရန္တိ ဧကေကမက္ခရံ. အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇနံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ဧကမက္ခရံ အနွက္ခရံ, အက္ခရသမူဟော အနုဗျဉ္ဇနံ, အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒံ. ပဌမပဒံ ပဒမေဝ, ဒုတိယံ အနုပဒန္တိ ဧဝမေတ္ထ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

४५. 'पदसो धम्मं वाचेय्य' म्हणजे एकत्र मिळून पदोपदी धर्म शिकवणे; किंवा भागाभागाने शिकवणे, असा अर्थ आहे. परंतु, ते भागात्मक पद चार प्रकारचे असल्याने, ते दर्शवण्यासाठी 'पद, अनुपद, अन्वक्खर, अनुब्यञ्जन' असे पदभाजन सांगितले आहे. त्यामध्ये 'पद' म्हणजे गाथेचा एक चरण अभिप्रेत आहे. 'अनुपद' म्हणजे दुसरा चरण. 'अन्वक्खर' म्हणजे एकेक अक्षर. 'अनुब्यञ्जन' म्हणजे पहिल्या व्यंजनासारखेच नंतरचे व्यंजन. किंवा कोणतेही एक अक्षर म्हणजे 'अन्वक्खर', अक्षरांचा समूह म्हणजे 'अनुब्यञ्जन' आणि अक्षरे व व्यंजनांचा समूह म्हणजे 'पद' होय. पहिले पद हे 'पद'च आहे आणि दुसरे 'अनुपद' आहे, अशा प्रकारे यातील भेद समजून घ्यावा.

ဣဒါနိ [Pg.8] ပဒံ နာမ ဧကတော ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ဂါထာဗန္ဓံ ဓမ္မံ ဝါစေန္တော ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဧကမေကံ ပဒံ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော အာရဘိတွာ ဧကတောယေဝ နိဋ္ဌာပေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿ ပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပဒံ နာမ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တီတိ ထေရေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ သာမဏေရော တံ ပဒံ အပါပုဏိတွာ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ ဒုတိယပဒံ ဧကတော ဘဏတိ, ဣမေ ပါဋေက္ကံ ပဋ္ဌပေတွာ ဧကတော ဩသာပေန္တိ နာမ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုပဒဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အနွက္ခရံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘ရူ’’တိ ဩပါတေတီတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဘဏ သာမဏေရာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ရူကာရမတ္တမေဝ ဧကတော ဝတွာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနွက္ခရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. ဂါထာဗန္ဓေပိ စ ဧသ နယော လဗ္ဘတိယေဝ. အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ဝေဒနာ အနိစ္စာတိ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေတီတိ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ ဝါစယမာနော ထေရေန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော သာမဏေရော သီဃပညတာယ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဣမံ အနိစ္စပဒံ ထေရဿ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတေန အနိစ္စပဒေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တော ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ. ဧဝံ ဝါစေန္တဿာပိ အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ဣမေသု ပဒါဒီသု ယံ ယံ ဧကတော ဘဏတိ တေန တေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ.

आता 'पद' म्हणजे एकत्र सुरू करून एकत्र संपवणे; गाथारूप धर्म शिकवताना 'मनोपुब्बङ्गमा धम्मा' हे एकेक पद सामणेरासोबत एकत्र सुरू करून एकत्रच संपवणे होय. असे शिकवणाऱ्याला पदांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होते, असे समजावे. 'अनुपद' म्हणजे स्वतंत्रपणे सुरू करून एकत्र संपवणे; थेरांनी 'मनोपुब्बङ्गमा धम्मा' असे म्हटले असता, सामणेर त्या पदापर्यंत न पोहोचता 'मनोसेट्ठा मनोमया' हे दुसरे पद एकत्र म्हणतो; याला स्वतंत्रपणे सुरू करून एकत्र संपवणे म्हणतात. असे शिकवणाऱ्यालाही अनुपदांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होते. 'अन्वक्खर' म्हणजे 'रूपं अनिच्चं' असे म्हणताना 'रू' असा उच्चार करणे; 'हे सामणेरा, रूपं अनिच्चं असे म्हण' असे म्हटले असता, तो केवळ 'रू' या अक्षराचाच एकत्र उच्चार करून थांबतो. असे शिकवणाऱ्यालाही अक्षरांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होते. गाथारचनेमध्येही हाच नियम लागू होतो. 'अनुब्यञ्जन' म्हणजे 'रूपं अनिच्चं' असे म्हणताना 'वेदना अनिच्चा' असा ध्वनी काढणे; 'भिक्खूंनो, रूप अनित्य आहे, वेदना अनित्य आहे' हे सुत्त शिकवताना, थेरांनी 'रूपं अनिच्चं' असे म्हटले असता, सामणेर आपल्या तीव्र बुद्धिमत्तेमुळे 'वेदना अनिच्चा' हे अनित्य-पद थेरांच्या 'रूपं अनिच्चं' या अनित्य-पदासोबत एकत्र म्हणत वाणीचा उच्चार करतो. असे शिकवणाऱ्यालाही अनुव्यंजनांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होते. याचा संक्षेप असा आहे – या पदादींमध्ये जे जे एकत्र म्हटले जाते, त्या त्या कारणाने आपत्ती प्राप्त होते.

ဗုဒ္ဓဘာသိတောတိ သကလံ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဓမ္မပဒံ စရိယာပိဋကံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ သုတ္တနိပါတော ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ဗြဟ္မဇာလာဒီနိ စ သုတ္တာနိ. သာဝကဘာသိတောတိ စတုပရိသပရိယာပန္နေဟိ သာဝကေဟိ ဘာသိတော အနင်္ဂဏသမ္မာဒိဋ္ဌိအနုမာနသုတ္တစုဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လာဒိကော. ဣသိဘာသိတောတိ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကေဟိ ဘာသိတော သကလော ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ, ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသိကာနံ သောဠသန္နံ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုစ္ဆာတိ ဧဝမာဒိ. ဒေဝတာဘာသိတောတိ ဒေဝတာဟိ ဘာသိတော; သော ဒေဝတာသံယုတ္တဒေဝပုတ္တသံယုတ္တမာရသံယုတ္တဗြဟ္မသံယုတ္တသက္ကသံယုတ္တာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

'बुद्धभाषित' म्हणजे संपूर्ण विनयपिटक, अभिधम्मपिटक, धम्मपद, चरियापिटक, उदान, इतिवृत्तक, जातक, सुत्तनिपात, विमानवत्थु, पेतवत्थु आणि ब्रह्मजाल इत्यादी सुत्ते होय. 'श्रावकभाषित' म्हणजे चार परिषदांमध्ये समाविष्ट असलेल्या श्रावकांनी उपदेशिलेले अनंगणसुत्त, सम्मादिट्ठिसुत्त, अनुमानसुत्त, चुळवेदल्लसुत्त, महावेदल्लसुत्त इत्यादी होय. 'इसिभाषित' (ऋषिभाषित) म्हणजे बाह्य परिव्राजकांनी उपदेशिलेला संपूर्ण परिव्राजकवर्ग, बावरिय ब्राह्मणाच्या सोळा शिष्यांचे प्रश्न इत्यादी होय. 'देवताभाषित' म्हणजे देवतांनी उपदेशिलेले होय; ते देवतासंयुत्त, देवपुत्तसंयुत्त, मारसंयुत्त, ब्रह्मसंयुत्त, सक्कसंयुत्त इत्यादींच्या आधारे समजून घ्यावे.

အတ္ထူပသဉှိတောတိ အဋ္ဌကထာနိဿိတော. ဓမ္မူပသဉှိတောတိ ပါဠိနိဿိတော; ဥဘယေနာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတမေဝ ဝဒတိ. ကိဉ္စာပိ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ဝဒတိ, တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှဓမ္မံယေဝ ပန ပဒသော ဝါစေန္တဿ အာပတ္တိ[Pg.9]. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေပိ နာနာဘာသာဝသေန ဂါထာသိလောကဗန္ဓာဒီဟိ အဘိသင်္ခတေ အနာပတ္တိ. တိဿော သင်္ဂီတိယော အနာရုဠှေပိ ကုလုမ္ဗသုတ္တံ ရာဇောဝါဒသုတ္တံ တိက္ခိန္ဒြိယံ စတုပရိဝဋ္ဋံ နန္ဒောပနန္ဒန္တိ ဤဒိသေ အာပတ္တိယေဝ. အပလာလဒမနမ္ပိ ဝုတ္တံ, မဟာပစ္စရိယမ္ပန ပဋိသိဒ္ဓံ. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသု ထေရဿ သကပဋိဘာနေ အနာပတ္တိ, ယံ ရညော သညာပနတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အာပတ္တိ. ဝဏ္ဏပိဋကအင်္ဂုလိမာလပိဋကရဋ္ဌပါလဂအဇတအာဠဝကဂဇ္ဇိတဂုဠှမဂ္ဂဂုဠှဝေဿန္တရဂုဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာနိ ပန အဗုဒ္ဓဝစနာနိယေဝါတိ ဝုတ္တံ. သီလူပဒေသော နာမ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဝုတ္တောတိ ဝဒန္တိ, တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝ. အညာနိပိ မဂ္ဂကထာအာရမ္မဏကထာဗုဒ္ဓိကဒဏ္ဍက ဉာဏဝတ္ထုအသုဘကထာဒီနိ အတ္ထိ, တေသု သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဝိဘတ္တာ, ဓုတင်္ဂပဉှေ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ; တသ္မာ တေသု အာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန သင်္ဂီတိံ အနာရုဠှေသု ရာဇောဝါဒတိက္ခိန္ဒြိယစတုပရိဝဋ္ဋနန္ဒောပနန္ဒကုလုမ္ဗသုတ္တေသုယေဝ အာပတ္တီတိ ဝတွာ အဝသေသေသု ယံ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ, တဒေဝ အာပတ္တိဝတ္ထု ဟောတိ, န ဣတရန္တိ အယမတ္ထော ပရိဂ္ဂဟိတော.

‘अत्थूपसंहितो’ म्हणजे अट्टकथेवर (टीकाग्रंथावर) आधारित. ‘धम्मूपसंहितो’ म्हणजे पाळीवर (मूळ पाठावर) आधारित; दोन्ही शब्दांद्वारे निर्वाणावर (संसारचक्रापासून मुक्तीवर) आधारित असलेल्या उपदेशाचाच निर्देश होतो. जरी निर्वाणावर आधारित उपदेशाचा निर्देश होत असला, तरी तीन संगीतींमध्ये (धर्मसंगीतींमध्ये) समाविष्ट केलेल्या धर्माचे शब्दाशब्दाने अध्यापन करणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती (दोष) प्राप्त होते. निर्वाणावर आधारित असले तरी, विविध भाषांच्या माध्यमातून गाथा, श्लोक इत्यादी रचनांनी युक्त असलेल्या उपदेशाचे अध्यापन केल्यास अनापत्ती (दोष नाही) होते. तीन संगीतींमध्ये समाविष्ट नसले तरी, कुलुम्बसुत्त, राजोवादसुत्त, तिक्खिन्द्रिय, चतुपरिवट्ट, नन्दोपनन्द यांसारख्या सुत्तांचे अध्यापन केल्यास आपत्तीच होते. ‘अपलालदमन’ (अपलाल नागाचे दमन) या कथेबाबतही आपत्ती सांगितली आहे, परंतु महापंचरी अट्टकथेत त्याचा निषेध केला आहे (म्हणजे अनापत्ती मानली आहे). मेण्डकप्रश्न आणि मिलिन्दप्रश्नांमध्ये थेरांच्या (नागसेन थेरांच्या) स्वतःच्या प्रतिभेने (बुद्धीने) सांगितलेल्या कथनात अनापत्ती आहे; परंतु जे राजाला समजवण्यासाठी (पाळी-अट्टकथेतून) उद्धृत करून सांगितले आहे, त्यात आपत्ती होते. वर्णपिटक, अङ्गुलिमालपिटक, रट्ठपालगज्जित, आळवकगज्जित, गुळ्हमग्ग, गुळ्हवेस्सन्तर, गुळ्हविनय आणि वेदल्लपिटक हे बुद्धवचन नाहीत असे म्हटले आहे. ‘सीलोपदेस’ हा धर्मसेनापतींनी (सारिपुत्त थेरांनी) सांगितला आहे असे म्हणतात, त्याचे अध्यापन केल्यास आपत्तीच होते. इतरही मग्गकथा, आरम्मणकथा, बुद्धिक, दण्डक, ज्ञानवत्थु, असुभकथा इत्यादी ग्रंथ आहेत, ज्यामध्ये सदतीस बोधिपक्खिय धम्मांचे वर्गीकरण केले आहे, आणि धुतङ्गप्रश्नात प्रतिपदेचे (आचरणाचे) वर्गीकरण केले आहे; म्हणून त्यांचे अध्यापन केल्यास आपत्ती होते असे म्हटले आहे. परंतु महापंचरी इत्यादी अट्टकथांमध्ये, संगीतीमध्ये समाविष्ट नसलेल्या केवळ राजोवाद, तिक्खिन्द्रिय, चतुपरिवट्ट, नन्दोपनन्द आणि कुलुम्बसुत्तांमध्येच आपत्ती होते असे सांगून, उर्वरित ग्रंथांमध्ये जे बुद्धवचनातून उद्धृत करून सांगितले आहे, तेच आपत्तीचे कारण ठरते, इतर नाही, असा अर्थ स्वीकारला आहे.

၄၈. ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တောတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တောပိ ဧကတော ဝဒတိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော.

४८. ‘एकतो उद्दिसापेन्तो’ (एकत्र शिकवणारा) या पदाचा अर्थ असा आहे की, अनुपसंपन्नासोबत (गृहस्थ किंवा सामणेरासोबत) एकत्र पाठ शिकत असताना देखील जर भिक्खू एकत्र (एकाच वेळी) म्हणत असेल, तर अनापत्ती (दोष नाही) होते.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ. အာစရိယော နိသိန္နာနံ ဘဏာမီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝဒတိ, အာစရိယဿ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဒွေပိ ဌိတာ ဂဏှန္တိ, ဧသေဝ နယော. ဒဟရဘိက္ခု နိသိန္နော, သာမဏေရော ဌိတော, နိသိန္နဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတော အနာပတ္တိ. သစေ ဒဟရော တိဋ္ဌတိ, ဣတရော နိသီဒတိ, ဌိတဿ ဘဏာမီတိ ဘဏတောပိ အနာပတ္တိ. သစေ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကော သာမဏေရော နိသိန္နော ဟောတိ, တသ္မိံ နိသိန္နေ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေန္တဿ အာစရိယဿ အစိတ္တကာပတ္တိ. သစေ သာမဏေရော ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဟောတိ, ယေသံ ဝါစေတိ, တေသု အပရိယာပန္နတ္တာ ဧကေန ဒိသာဘာဂေန ပလာယနကဂန္ထံ နာမ ဂဏှာတီတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အနာပတ္တိ. ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တောပိ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ ဥပသမ္ပန္နော ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော [Pg.10] တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဘဏတိ, အနာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တဿပိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. အယမ္ပိ ဟိ ဧကတော သဇ္ဈာယံ ကရောတိစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

यावर हा निर्णय आहे – उपसंपन्न (भिक्खू) आणि अनुपसंपन्न (सामणेर किंवा गृहस्थ) बसून पाठ म्हणवून घेतात. आचार्य ‘मी बसलेल्यांना शिकवतो’ असा विचार करून त्यांच्यासोबत एकत्र (एकाच वेळी) म्हणतो, तर आचार्याला आपत्ती होते. परंतु अनुपसंपन्नासोबत पाठ शिकणाऱ्या भिक्खूला अनापत्ती (दोष नाही) होते. दोघेही उभे राहून शिकत असतील, तरी हाच नियम लागू होतो. जर तरुण भिक्खू बसलेला असेल आणि सामणेर उभा असेल, तर ‘मी बसलेल्याला शिकवतो’ असा विचार करून म्हणणाऱ्या आचार्याला अनापत्ती होते. जर तरुण भिक्खू उभा असेल आणि दुसरा (सामणेर) बसलेला असेल, तर ‘मी उभ्या असलेल्याला शिकवतो’ असा विचार करून म्हणणाऱ्या आचार्याला देखील अनापत्ती होते. जर अनेक भिक्खूंच्या मध्ये एक सामणेर बसलेला असेल, आणि तो बसलेला असताना शब्दाशब्दाने धर्माचे अध्यापन करणाऱ्या आचार्याला अचित्तक आपत्ती (अजाणतेपणी होणारा दोष) होते. जर तो सामणेर उपचाराची (१२ हातांचे अंतर) मर्यादा सोडून उभा किंवा बसलेला असेल, तर ज्यांना आचार्य शिकवत आहेत त्यांच्यात तो समाविष्ट न झाल्यामुळे, तो एका बाजूला राहून ‘पलायनक ग्रंथ’ (बाहेरून ऐकून शिकणे) शिकत आहे असे मानले जाते, म्हणून अनापत्ती होते. एकत्र सज्झाय (पाठपठण) करत असताना देखील, अनुपसंपन्नासोबत उपसंपन्न भिक्खू एकत्र सज्झाय करत असताना जर त्याच्यासोबतच म्हणत असेल, तर अनापत्ती होते. अनुपसंपन्नाच्या जवळ पाठ शिकत असताना देखील, त्याच्यासोबत एकत्र म्हणणाऱ्या भिक्खूला अनापत्ती होते. कारण हा देखील ‘एकत्र सज्झाय करत आहे’ असेच मानले जाते.

ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတီတိ သစေ ဧကဂါထာယ ဧကော ပါဒေါ န အာဂစ္ဆတိ, သေသံ အာဂစ္ဆတိ, အယံ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထော နာမ. ဧတေန နယေန သုတ္တေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ဩပါတေန္တဿ ဧဝံ ဘဏာဟီတိ ဧကတောပိ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ. ဩသာရေန္တံ ဩပါတေတီတိ သုတ္တံ ဥစ္စာရေန္တံ ပရိသမဇ္ဈေ ပရိသင်္ကမာနံ ဧဝံ ဝဒေဟီတိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကတောပိ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. ယံ ပန မဟာပစ္စရိယာဒီသု ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ, ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ, နတ္ထိဘာဝေါယေဝ စဿ ယုတ္တော. ကသ္မာ? ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ ကိရိယာကိရိယံ ဘဝေယျ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

‘बहुतांश पाठ असलेल्या ग्रंथाचे पठण करणाऱ्याला पूर्ण करण्यास मदत करणे’ म्हणजे जर एका गाथेचा एक चरण आठवत नसेल, आणि उर्वरित चरण आठवत असतील, तर याला ‘बहुतांश पाठ असलेला ग्रंथ’ म्हणतात. याच नियमाने सुत्ताच्या (गद्य पाठाच्या) बाबतीतही समजून घ्यावे. तो पाठ पूर्ण करून देणाऱ्या भिक्खूने ‘असे म्हण’ असे सांगून एकत्र जरी म्हटले, तरी अनापत्ती होते. ‘पठण करणाऱ्याला सावरून पूर्ण करणे’ म्हणजे सुत्ताचे पठण करताना सभेच्या मध्ये अडखळणाऱ्या सामणेराला ‘असे म्हण’ असे सांगून त्याच्यासोबत एकत्र जरी म्हटले, तरी अनापत्ती होते. परंतु महापंचरी इत्यादी अट्टकथांमध्ये जे म्हटले आहे की, ‘माझ्यासोबत म्हणू नकोस’ असे आचार्यांनी सांगितल्यावरही जर सामणेर एकत्र म्हणत असेल, तर ‘अनापत्ती होते’, ते महाअट्टकथेत नाही; आणि त्याचे महाअट्टकथेत नसणेच योग्य आहे. कारण काय? कारण हा नियम क्रिया-समुत्थान (कृतीतून उद्भवणारा) आहे. अन्यथा हा नियम क्रिया-अक्रिया होईल. उर्वरित शब्दांचा अर्थ स्पष्टच आहे.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

पदसोधम्म (शब्दाशब्दाने धर्म शिकवण्याच्या) नियमाचे समुत्थान (उद्भव) – हे वाणीने आणि वाणी-चित्ताने उद्भवते; हे क्रियात्मक आहे, संज्ञेच्या अभावाने मुक्ती न देणारे (अजाणतेपणीही दोष लागणारे) आहे, अचित्तक आहे, प्रज्ञप्तिवद्य (बुद्धांनी नियम केल्यामुळे दोष ठरलेले) आहे, वचीकर्म आहे, तीन चित्तांनी युक्त आणि तीन वेदनांनी युक्त आहे.

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

चौथे पदसोधम्म सिक्खापद समाप्त.

၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. सहसेय्य सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၄၉. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သတိသမ္ပဇညဿ အကရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ, ဘဝင်္ဂေါတိဏ္ဏကာလေ ပန ကုတော သတိသမ္ပဇညန္တိ! ဝိကူဇမာနာတိ ဝိပ္ပလပမာနာ. ကာကစ္ဆမာနာတိ နာသာယ ကာကသဒ္ဒံ ဝိယ နိရတ္ထကသဒ္ဒံ မုဉ္စမာနာ. ဥပါသကာတိ ပဌမတရံ ဥဋ္ဌိတဥပါသကာ.

४९. पाचव्या सिक्खापदात – ‘स्मृती गमावलेला आणि सजग नसलेला’ हे शब्द झोपण्यापूर्वीच्या पूर्वभागात स्मृती आणि संप्रजन्य (सजयता) न ठेवल्याच्या संदर्भात म्हटले आहे, कारण भवांगात (गाढ झोपेत) गेल्यावर स्मृती आणि संप्रजन्य कोठून असणार! ‘विकूजमाना’ म्हणजे झोपेत बरळणारे. ‘काकच्छमाना’ म्हणजे नाकातून कावळ्याच्या आवाजासारखा निरर्थक आवाज काढणारे (घोरणारे). ‘उकपासका’ म्हणजे (भिक्खूंच्या आधी) सर्वात आधी उठलेले उपासक.

၅၀. ဧတဒဝေါစုန္တိ ‘‘ဘဂဝတာ အာဝုသော ရာဟုလ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဘိက္ခူ သိက္ခာပဒဂါရဝေနေဝ ဧတံ အဝေါစုံ. ပကတိယာ ပန တေ ဘဂဝတိ စ ဂါရဝေန အာယသ္မတော စ ရာဟုလဿ သိက္ခာကာမတာယ တဿ အာယသ္မတော ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂတဿ စူဠမဉ္စကံ ဝါ အပဿေနံ ဝါ ယံ အတ္ထိ တံ ပညပေတွာ စီဝရံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဥဿီသကရဏတ္ထာယ ဒေန္တိ[Pg.11]. တတြိဒံ တဿာယသ္မတော သိက္ခာကာမတာယ – ဘိက္ခူ ကိရ တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိဉ္စ ကစဝရဆဍ္ဍနကဉ္စ ဗဟိ ခိပန္တိ. အထညေဟိ ‘‘အာဝုသော ကေနိဒံ ပါတိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ အညေ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘန္တေ, ရာဟုလော ဣမသ္မိံ ပဒေသေ သဉ္စရိ, တေန နု ခေါ ပါတိတ’’န္တိ. သော ပနာယသ္မာ ‘‘န မယှံ ဘန္တေ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဧကဒိဝသမ္ပိ အဝတွာ တံ ပဋိသာမေတွာ ဘိက္ခူ ခမာပေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဝစ္စကုဋိယာ သေယျံ ကပ္ပေသီတိ တံယေဝ သိက္ခာကာမတံ အနုဗြူဟန္တော ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနအာနန္ဒတ္ထေရာဒီနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝဠဉ္ဇနကဝစ္စကုဋိယံ သေယျံ ကပ္ပေသိ. သာ ကိရ ကုဋိ ကဝါဋဗဒ္ဓါ ဂန္ဓပရိဘဏ္ဍကတာ သမောသရိတပုပ္ဖဒါမာ စေတိယဋ္ဌာနမိဝ တိဋ္ဌတိ, အပရိဘောဂါ အညေသံ.

५०. ‘असे म्हणाले’ म्हणजे – ‘हे आयुष्यमान राहुल, भगवंतांनी सिक्खापद प्रज्ञप्त (लागू) केले आहे,’ असे भिक्खूंनी केवळ सिक्खापदावरील आदरापोटीच म्हटले. परंतु स्वभावतःच ते भिक्खू भगवंतांवरील आदरामुळे आणि आयुष्यमान राहुलांच्या शिक्षणाची आवड (सिक्खाकामता) पाहून, ते आयुष्यमान त्यांच्या निवासस्थानी आले असता, लहान मंचक (खाट) किंवा टेकण्याचा पाट जे काही उपलब्ध असेल ते मांडून देत असत, आणि डोक्याखाली घेण्यासाठी (उशी म्हणून) आपले चीवर किंवा उत्तरासंग देत असत. त्या आयुष्यमान राहुलांच्या शिक्षणाच्या आवडीचे (सिक्खाकामतेचे) हे एक उदाहरण आहे – भिक्खू त्यांना दुरूनच येत असताना पाहून झाडू आणि कचऱ्याची टोपली बाहेर फेकून देत असत. नंतर दुसऱ्या भिक्खूंनी ‘मित्रांनो, हे कोणी टाकले?’ असे विचारल्यावर इतर भिक्खू असे म्हणत – ‘भन्ते, राहुल या भागात फिरत होते, बहुधा त्यांनीच हे टाकले असावे.’ परंतु ते आयुष्यमान (राहुल) ‘भन्ते, हे माझे काम नाही’ असे एका दिवशीही न म्हणता, ते झाडू आणि टोपली व्यवस्थित ठेवून, भिक्खूंची क्षमा मागून निघून जात असत. ‘शौचालयात (वच्चकुटीत) झोपले’ म्हणजे त्याच शिक्षणाच्या आवडीला अधिक दृढ करत, ते धर्मसेनापती (सारिपुत्त), महामौद्गल्यायन, आनंद थेर इत्यादी थोर व्यक्तींकडे न जाता, भगवंतांच्या वैयक्तिक वापराच्या शौचालयात (वच्चकुटीत) झोपले. ती कुटी दारे लावलेली, सुगंधी द्रव्यांनी लेपन केलेली, फुलांच्या माळा टांगलेली अशी चैत्यासारखी पवित्र वाटत असे आणि इतरांच्या वापरासाठी नव्हती.

၅၁. ဥတ္တရိဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဘဂဝါ သာမဏေရာနံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ တိရတ္တံ ပရိဟာရံ အဒါသိ. န ဟိ ယုတ္တံ ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ နာနုဂ္ဂဟေတုန္တိ. သဟသေယျန္တိ ဧကတော သေယျံ. သေယျာတိ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သယနမ္ပိ ဝုစ္စတိ, ယသ္မိံ သေနာသနေ သယန္တိ, တမ္ပိ. တတ္ထ သေနာသနံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာယပ္ပသာရဏံ ဒဿေတုံ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အယမေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ ပဝိသိတွာ ကာယပ္ပသာရဏသင်္ခါတံ သေယျံ ကပ္ပေယျ ဝိဒဟေယျ သမ္ပာဒေယျာ’’တိ. သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိအာဒိနာ ပန တဿာ သေနာသနသင်္ခါတာယ သေယျာယ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယံ သေနာသနံ ဥပရိ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ သဗ္ဗမေဝ ပဋိစ္ဆန္နံ, အယံ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. အဋ္ဌကထာသု ပန ပါကဋဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ ဝါစုဂ္ဂတဝသေန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ နာမ ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟိ ဆန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ? အထ ခေါ ဒုဿကုဋိယံ ဝသန္တဿာပိ န သက္ကာ အနာပတ္တိ ကာတုံ, တသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ ပဋိစ္ဆာဒနသမတ္ထံ ဣဓ ဆဒနဉ္စ ပရိစ္ဆန္နဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝ ဟိ ဂယှမာနေ ပဒရစ္ဆန္နေပိ သဟသေယျာ န ဘဝေယျ. ယံ ပန သေနာသနံ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဆဒနံ အာဟစ္စ ပါကာရေန ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အန္တမသော ဝတ္ထေနာပိ ပရိက္ခိတ္တံ, အယံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ နာမ သေယျာ. ဆဒနံ အနာဟစ္စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တာပိ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာယေဝါတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ယဿာ ပန ဥပရိ ဗဟုတရံ ဌာနံ ဆန္နံ, အပ္ပံ အစ္ဆန္နံ, သမန္တတော [Pg.12] ဝါ ဗဟုတရံ ပရိက္ခိတ္တံ, အပ္ပံ အပရိက္ခိတ္တံ, အယံ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ နာမ. ဣမိနာ ဟိ လက္ခဏေန သမန္နာဂတော သစေပိ သတ္တဘူမကော ပါသာဒေါ ဧကူပစာရော ဟောတိ, သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုဿာလံ ဝါ, ဧကသေယျာဣစ္စေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ ဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ ဘိက္ခု နိပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိအာဒိ.

५१. तीन रात्रींपेक्षा अधिक (उत्तरिदिरात्ततिरत्तं) याविषयी भगवंतांनी सामणेरांवर अनुग्रह करण्यासाठी तीन रात्रींची सवलत दिली. कारण कुलपुत्रांना प्रव्रजित करून त्यांच्यावर अनुग्रह न करणे योग्य नाही. 'सहशय्या' म्हणजे एकत्र झोपणे. 'शय्या' म्हणजे शरीराचे प्रसरण (पसरणे) रूपी झोपणे देखील म्हटले जाते, आणि ज्या शयनासनावर झोपतात, त्यालाही शय्या म्हणतात. त्यापैकी, शयनासन दर्शवण्यासाठी 'शय्या म्हणजे पूर्णपणे झाकलेली' इत्यादी म्हटले आहे. शरीराचे प्रसरण दर्शवण्यासाठी 'अनुपसंपन्न निजलेला असताना भिक्खू निजतो' इत्यादी म्हटले आहे. म्हणून येथे हा अर्थ आहे - 'शयनासन नावाच्या शय्येत प्रवेश करून शरीराचे प्रसरण रूपी शय्या करावी (झोपावे).' परंतु 'सब्बच्छन्ना' (पूर्णपणे झाकलेली) इत्यादी शब्दांनी त्या शयनासनरूपी शय्येचे लक्षण सांगितले आहे. म्हणून जे शयनासन वरून पाच प्रकारच्या छतांनी किंवा इतर कोणत्याही छताने पूर्णपणे झाकलेले असते, त्याला 'सब्बच्छन्ना' (पूर्णपणे आच्छादित) शय्या म्हणतात. परंतु अट्ठकथांमध्ये प्रसिद्ध व्यवहाराला धरून पाठाच्या सुलभतेसाठी 'सब्बच्छन्ना म्हणजे पाच प्रकारच्या छतांनी झाकलेली' असे म्हटले आहे. जरी असे म्हटले असले, तरी कापडाच्या कुटीत (तंबूत) राहणाऱ्यालाही आपत्तीपासून मुक्त करणे शक्य नाही, म्हणून येथे आच्छादन करण्यास समर्थ असलेले कोणतेही छत आणि आवरण (भिंत) ग्रहण करावे असे समजावे. कारण जर केवळ पाच प्रकारचीच छते घेतली, तर लाकडाच्या फळ्यांनी झाकलेल्या घरातही सहशय्या होणार नाही. परंतु जे शयनासन जमिनीपासून छतापर्यंत भिंतीने किंवा इतर कशाने, अगदी कापडाने सुद्धा पूर्णपणे वेढलेले असते, त्याला 'सब्बपरिच्छन्ना' (पूर्णपणे वेढलेली) शय्या म्हणतात. छताला स्पर्श न करता, सभोवताली दीड हात उंचीच्या भिंतीने वेढलेले असले तरी ती 'सब्बपरिच्छन्ना'च आहे, असे कुरुन्द अट्ठकथेमध्ये म्हटले आहे. परंतु ज्या शयनासनाचा वरचा बहुतांश भाग झाकलेला असतो आणि थोडा भाग उघडा असतो, किंवा सभोवतालचा बहुतांश भाग वेढलेला असतो आणि थोडा भाग उघडा असतो, त्याला 'येभुय्येन छन्ना' (बहुतांश झाकलेली) किंवा 'येभुय्येन परिच्छन्ना' (बहुतांश वेढलेली) म्हणतात. या लक्षणांनी युक्त असलेला सात मजली प्रासाद जरी असला, तरी तो एकाच उपचाराचा (परिसराचा) असेल, किंवा शंभर खोल्यांची धर्मशाळा (चतुःशाल विहार) असली, तरी ती 'एकशय्या' (एकच शय्या) याच संज्ञेस पात्र ठरते. त्यालाच उद्देशून म्हटले आहे: 'चौथ्या दिवशी सूर्य मावळल्यावर अनुपसंपन्न निजलेला असताना जर भिक्खू निजतो, तर पाचित्तिय आपत्ती होते' इत्यादी.

တတ္ထ စ နိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရာ, ဧကော ဘိက္ခု, သာမဏေရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ. တေ စေ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. ဘိက္ခုဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေ ပန ဘိက္ခုဿေဝ ပယောဂေန ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ. သစေ ပန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဧကော သာမဏေရော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ, တဿ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနေနပိ ဘိက္ခူနံ အာပတ္တိယေဝ. ဥဘယေသံ သမ္ဗဟုလဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော.

त्यात केवळ निजण्यानेच पाचित्तिय आपत्ती होते. परंतु जर अनेक सामणेर असतील आणि एक भिक्खू असेल, तर सामणेरांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होतात. जर ते पुन्हा पुन्हा उठून निजतात, तर त्यांच्या प्रत्येक प्रयत्नागणिक भिक्खूला आपत्ती होते. परंतु भिक्खूने पुन्हा पुन्हा उठून निजल्यास, भिक्खूच्या स्वतःच्याच प्रयत्नाने भिक्खूला आपत्ती होते. जर अनेक भिक्खू आणि एक सामणेर असेल, तर तो सर्वांना आपत्तीकारक ठरतो; त्याच्या पुन्हा पुन्हा उठून निजण्याने देखील सर्व भिक्खूंना आपत्तीच होते. दोन्ही बाजूला अनेक (भिक्खू आणि सामणेर) असल्यासही हाच नियम लागू होतो.

အပိစေတ္ထ ဧကာဝါသာဒိကမ္ပိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ဟိ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ. ယောပိ ဧကသ္မိံယေဝ အာဝါသေ နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု ဧကေနေဝ အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ တိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ. ယောပိ နာနာအာဝါသေသု နာနာအနုပသမ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇနသတမ္ပိ ဂန္တွာ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တဿပိ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကာ အာပတ္တိ.

शिवाय, येथे 'एकावास' (एकच विहार) इत्यादी चार प्रकारचा गट (चतुष्क) समजून घ्यावा. जो भिक्खू एकाच विहारात एकाच अनुपसंपन्नासोबत तीन रात्री एकत्र शयन करतो, त्याला चौथ्या दिवसापासून दररोज आपत्ती होते. जो भिक्खू एकाच विहारात वेगवेगळ्या अनुपसंपन्नांसोबत तीन रात्री एकत्र शयन करतो, त्यालाही (चौथ्या दिवसापासून दररोज आपत्ती होते). जो भिक्खू वेगवेगळ्या विहारांमध्ये एकाच अनुपसंपन्नासोबत तीन रात्री एकत्र शयन करतो, त्यालाही (चौथ्या दिवसापासून दररोज आपत्ती होते). जो भिक्खू वेगवेगळ्या विहारांमध्ये वेगवेगळ्या अनुपसंपन्नांसोबत शंभर योजने दूर जाऊनही एकत्र शयन करतो, त्यालाही चौथ्या दिवसापासून दररोज आपत्ती होते.

အယဉ္စ သဟသေယျာပတ္တိ နာမ ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နော နာမာ’’တိ ဝစနတော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ သဒ္ဓိံ ဟောတိ, တတြ တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္ဆေဒေါ မေထုနဓမ္မာပတ္တိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ သစေပိ ဂေါဓာဗိဠာလမင်္ဂုသာဒီသု ကောစိ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခုနော ဝသနသေနာသနေ ဧကူပစာရဋ္ဌာနေ သယတိ, သဟသေယျာဝ ဟောတိ.

आणि ही 'सहशय्या आपत्ती' 'भिक्खूला सोडून उर्वरित सर्व अनुपसंपन्न आहेत' या वचनानुसार तिर्यंच प्राण्यांसोबत निजल्याने देखील होते. तेथे तिर्यंच प्राण्यांची मर्यादा मैथुनधर्म आपत्तीमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावी. म्हणून, जर घोरपड, मांजर, मुंगूस इत्यादींपैकी कोणताही प्राणी भिक्खूच्या राहण्याच्या शयनासनात एकाच उपचाराच्या ठिकाणी येऊन निजला, तर सहशय्याच होते.

ယဒိ ပန ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ကတပါသာဒဿ ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿ ဘိတ္တိယာ ဥပရိ ဌိတသုသိရတုလာသီသဿ သုသိရေန ပဝိသိတွာ တုလာယ အဗ္ဘန္တရေ သယိတွာ တေနေဝ သုသိရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ [Pg.13] သယိတဘိက္ခုဿ အနာပတ္တိ. သစေ ဆဒနေ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, တေန ပဝိသိတွာ အန္တောဆဒနေ ဝသိတွာ တေနေဝ ပက္ကမတိ, နာနူပစာရေ ဥပရိမတလေ ဆဒနဗ္ဘန္တရေ သယိတဿ အာပတ္တိ, ဟေဋ္ဌိမတလေ သယိတဿ အနာပတ္တိ. သစေ အန္တောပါသာဒေနေဝ အာရောဟိတွာ သဗ္ဗတလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကူပစာရာနိ ဟောန္တိ, တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ သယိတဿ အာပတ္တိ.

परंतु, जर खांबांवर बांधलेल्या प्रासादाच्या वरच्या मजल्याशी न जोडलेल्या भिंतीच्या वर असलेल्या पोकळ तुळईच्या छिद्रातून आत शिरून, तुळईच्या आत निजून, त्याच छिद्रातून बाहेर पडून निघून गेला, तर खालच्या मजल्यावर निजलेल्या भिक्खूला आपत्ती होत नाही. जर छताला छिद्र असेल, आणि त्यातून आत शिरून छताच्या आत राहून त्याच छिद्रातून निघून गेला, तर भिन्न उपचार असलेल्या वरच्या मजल्यावर छताच्या आत निजलेल्या भिक्खूला आपत्ती होते, परंतु खालच्या मजल्यावर निजलेल्या भिक्खूला आपत्ती होत नाही. जर प्रासादाच्या आतूनच वर चढून सर्व मजल्यांचा वापर केला जात असेल, तर ते सर्व मजले एकाच उपचाराचे मानले जातात; अशा वेळी त्यांपैकी कोणत्याही मजल्यावर निजल्यास आपत्ती होते.

သဘာသင်္ခေပေန ကတေ အဍ္ဎကုဋ္ဋကသေနာသနေ သယိတဿ ဝါဠသံဃာဋာဒီသု ကပေါတာဒယော ပဝိသိတွာ သယန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. ပရိက္ခေပဿ ဗဟိဂတေ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သယန္တိ, အနာပတ္တိ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကစ္ဆဒနာယ ဂဗ္ဘမာလာယ သတဂဗ္ဘံ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တတြ စေ ဧကေန သာဓာရဏဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဝိသုံ ပါကာရေန အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေ ပဝိသန္တိ, ဧကဂဗ္ဘေပိ အနုပသမ္ပန္နေ နိပန္နေ သဗ္ဗဂဗ္ဘေသု နိပန္နာနံ အာပတ္တိ. သစေ သပမုခါ ဂဗ္ဘာ ဟောန္တိ, ပမုခဿ ဥပရိ အစ္ဆန္နံ ဥစ္စဝတ္ထုကံ စေပိ ဟောတိ, ပမုခေ သယိတော ဂဗ္ဘေ သယိတာနံ အာပတ္တိံ န ကရောတိ. သစေ ပန ဂဗ္ဘစ္ဆဒနေနေဝ သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓစ္ဆဒနံ ဟောတိ, တတြ သယိတော သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိံ ကရောတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ, ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါယေဝ ဟိဿ ပရိက္ခေပေါတိ. ဧတေနေဝ ဟိ နယေန အဋ္ဌကထာသု လောဟပါသာဒပရိက္ခေပဿ စတူသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

सभेच्या आकाराने बनवलेल्या अर्ध्या भिंतीच्या शयनासनात निजलेल्या भिक्खूच्या वर, हिंस्त्र प्राण्यांच्या आकृत्या कोरलेल्या तुळयांवर इत्यादी ठिकाणी जर कबूतर इत्यादी पक्षी येऊन निजले, तर आपत्तीच होते. परंतु जर ते आच्छादनाच्या बाहेर असलेल्या छपराच्या कडांच्या आत निजले, तर अनापत्ती होते. गोल किंवा चौकोनी आकाराचे, एकाच छताखाली खोल्यांच्या रांगेने युक्त शंभर खोल्यांचे जरी शयनासन असले, आणि तेथे जर एकाच सामायिक दारातून प्रवेश करून, स्वतंत्र भिंतीने न विभागलेल्या खोल्यांच्या परिसरात सर्व खोल्यांमध्ये प्रवेश करता येत असेल, तर एका खोलीत जरी अनुपसंपन्न निजला, तरी सर्व खोल्यांमध्ये निजलेल्या भिक्खूंना आपत्ती होते. जर खोल्या ओसरीसह असतील, आणि ओसरीच्या वर छत नसेल व ती उंच पायावर बांधलेली असली, तरी ओसरीत निजलेला अनुपसंपन्न खोल्यांमध्ये निजलेल्या भिक्खूंना आपत्तीकारक ठरत नाही. परंतु जर खोलीच्या छताशीच जोडलेले ओसरीचे छत असेल, तर तेथे निजलेला अनुपसंपन्न सर्वांना आपत्तीकारक ठरतो. कारण काय? कारण ते पूर्णपणे आच्छादित आणि पूर्णपणे वेढलेले असते; कारण खोलीचे कुंपण (भिंत) हेच त्या ओसरीचे कुंपण असते. याच नियमाने अट्ठकथांमध्ये लोहप्रासादाच्या कुंपणाच्या चारही प्रवेशद्वारांच्या खोल्यांमध्ये आपत्ती सांगितली आहे.

ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ပမုခေ အနာပတ္တီတိ ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယ ကထိန’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ အန္ဓကရဋ္ဌေ ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာ ဧကစ္ဆဒနာ ဂဗ္ဘပါဠိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ ‘‘ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ နေဝ အဋ္ဌကထာသု အတ္ထိ; န ပါဠိယာ သမေတိ. ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပိ ဟိ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ယမ္ပိ တတ္ထ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဇဂတိယာ ပမာဏံ ဝတွာ ‘‘ဧတံ ဧကူပစာရံ ပရိစ္ဆန္နံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယေပိ ဧကသာလဒွိသာလတိသာလစတုဿာလသန္နိဝေသာ မဟာပါသာဒါ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိဋ္ဌေန သက္ကာ ဟောန္တိ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂန္တုံ, တေသုပိ သဟသေယျာပတ္တိယာ န မုစ္စတိ. သစေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဥပစာရံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတာ ဟောန္တိ, ဧကူပစာရဋ္ဌာနေယေဝ အာပတ္တိ.

परंतु, अंधक-अट्ठकथेमध्ये जे 'कुंपण नसलेल्या ओसरीवर (प्रमुखावर) आपत्ती होत नाही' असे जमिनीशिवाय जगतीवर (ओट्यावर) असलेल्या ओसरीला उद्देशून म्हटले आहे, ते अंधक देशातील स्वतंत्रपणे वसलेल्या, एकाच छताखाली असलेल्या खोल्यांच्या रांगांना उद्देशून म्हटले आहे. आणि जे तिथे 'जमिनीशिवाय जगतीवर' असे म्हटले आहे, ते प्राचीन अट्ठकथांमध्ये आढळत नाही; तसेच ते पाळीशी (मूळ पाठाशी) जुळत नाही. कारण दहा हात उंचीची असली तरीही जगती (ओटा) ही कुंपण किंवा भिंत म्हणून गणली जात नाही. त्यामुळे, तिथे दुसऱ्या सिक्खापदात जगतीचे प्रमाण सांगून 'हे एक उपचार (परिसर) असलेले आच्छादित स्थान होते' असे जे काही म्हटले आहे, ते स्वीकारू नये. जे एक-शाळा, द्वि-शाळा, त्रि-शाळा किंवा चतुःशाळा रचनेचे मोठे प्रासाद आहेत, जिथे एका ठिकाणी पाय धुवून प्रवेश केल्यावर सर्व ठिकाणी फिरणे शक्य होते, तिथे देखील सहशय्या आपत्तीपासून सुटका होत नाही. जर त्या त्या ठिकाणी उपचार (परिसर) मर्यादित करून बनवले असतील, तर एकाच उपचाराच्या ठिकाणीच आपत्ती होते.

ဒွီဟိ [Pg.14] ဒွါရေဟိ ယုတ္တဿ သုဓာဆဒနမဏ္ဍပဿ မဇ္ဈေ ပါကာရံ ကရောန္တိ, ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဧကသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ အနုပသမ္ပန္နော သယတိ, ဧကသ္မိံ ဘိက္ခု, အနာပတ္တိ. ပါကာရေ ဂေါဓာဒီနံ ပဝိသနမတ္တမ္ပိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဧကသ္မိဉ္စ ပရိစ္ဆေဒေ ဂေါဓာ သယန္တိ, အနာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဆိဒ္ဒေန ဂေဟံ ဧကူပစာရံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပါကာရမဇ္ဈေ ဆိန္ဒိတွာ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ, ဧကူပစာရတာယ အာပတ္တိ. တံ ဒွါရံ ကဝါဋေန ပိဒဟိတွာ သယန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. န ဟိ ဒွါရပိဒဟနေန ဂေဟံ နာနူပစာရံ နာမ ဟောတိ, ဒွါရံ ဝါ အဒွါရံ. ကဝါဋဉှိ သံဝရဏဝိဝရဏေဟိ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ကတံ, န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယ. သစေ ပန တံ ဒွါရံ ပုန ဣဋ္ဌကာဟိ ပိဒဟန္တိ, အဒွါရံ ဟောတိ, ပုရိမေ နာနူပစာရဘာဝေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဒီဃပမုခံ စေတိယဃရံ ဟောတိ. ဧကံ ကဝါဋံ အန္တော, ဧကံ ဗဟိ, ဒွိန္နံ ကဝါဋာနံ အန္တရေ အနုပသမ္ပန္နော အန္တောစေတိယဃရေ သယန္တဿ အာပတ္တိံ ကရောတိ, ဧကူပစာရတ္တာ.

दोन दरवाजे असलेल्या, चुन्याचे छत असलेल्या मंडपाच्या मध्ये जर भिंत बांधली, आणि एका दरवाजाने प्रवेश करून एका भागात अनुपसंपन्न झोपला व दुसऱ्या भागात भिक्खू झोपला, तर आपत्ती होत नाही. भिंतीमध्ये घोरपड इत्यादी प्राणी शिरू शकतील एवढे छिद्र असेल, आणि एका भागात घोरपडी झोपत असतील, तरीही आपत्ती होत नाही. कारण छिद्रामुळे घर 'एक उपचार' (एकच परिसर) बनत नाही. जर भिंतीच्या मध्ये तोडून दरवाजा बसवला, तर एक उपचार झाल्यामुळे आपत्ती होते. तो दरवाजा कवाडाने (दार लावून) बंद करून झोपले, तरीही आपत्ती होतेच. कारण दरवाजा बंद केल्याने घर 'नानोपचार' (भिन्न परिसर) बनत नाही, किंवा तो दरवाजा 'अ-दरवाजा' (दरवाजा नसलेला) होत नाही. कारण कवाड हे सोयीनुसार उघडण्या-बंद करण्याच्या वापरासाठी बनवले जाते, वापर पूर्णपणे बंद करण्यासाठी नाही. पण जर तो दरवाजा पुन्हा विटांनी बंद केला, तर तो 'अ-दरवाजा' होतो, आणि पूर्वीच्या 'नानोपचार' (भिन्न परिसर) स्थितीतच राहतो. लांब ओसरी असलेले चैत्यगृह असते. एक कवाड आत आणि एक कवाड बाहेर असते. दोन कवाडांच्या मध्ये अनुपसंपन्न असेल, तर चैत्यगृहाच्या आत झोपणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती होते, कारण ते एकच उपचार (परिसर) आहे.

တတြ ယဿ ‘‘သိယာ အယံ ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ နာမ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန ‘သေယျာ နာမ သဗ္ဗစ္ဆန္နာ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နာ ယေဘုယျေန ဆန္နာ ယေဘုယျေန ပရိစ္ဆန္နာ’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, ပိဟိတဒွါရော စ ဂဗ္ဘော သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နောဝ ဟောတိ. တသ္မာ တတ္ထ အန္တော သယိတေနေဝ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိ, ဗဟိ သယိတေန အနာပတ္တီ’’တိ. သော ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘အပိဟိတဒွါရေ ပန ကသ္မာ ဗဟိ သယိတေန အာပတ္တီ’’တိ? ပမုခဿ ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ. ‘‘ကိံ ပန ဂဗ္ဘေ ပိဟိတေ ဆဒနံ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဟောတီ’’တိ? န ဝိဒ္ဓသ္တံ, ဂဗ္ဘေန သဒ္ဓိံ ပမုခဿ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတာ န ဟောတိ. ‘‘ကိံ ပရိက္ခေပေါ ဝိဒ္ဓသ္တော’’တိ? အဒ္ဓါ ဝက္ခတိ ‘‘န ဝိဒ္ဓသ္တော, ကဝါဋေန ဥပစာရော ပရိစ္ဆန္နော’’တိ. ဧဝံ ဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ ပုန ဧကူပစာရနာနူပစာရတံယေဝ ပစ္စာဂမိဿတိ.

त्यावर जर कोणाची अशी शंका असेल की: 'हे एक-उपचार आणि नानोपचार असणे उदोसित-सिक्खापदात सांगितले आहे. पण इथे तर 'शय्या म्हणजे पूर्णपणे आच्छादित, पूर्णपणे वेढलेली, बहुतांश आच्छादित, बहुतांश वेढलेली' एवढेच म्हटले आहे. आणि बंद दरवाजा असलेली खोली ही पूर्णपणे वेढलेलीच असते. त्यामुळे, तिथे आत झोपलेल्या अनुपसंपन्नासोबतच आपत्ती होईल, बाहेर झोपलेल्यासोबत नाही.' त्याला असे विचारले पाहिजे: 'पण दरवाजा उघडा असताना बाहेर झोपलेल्यासोबत आपत्ती का होते?' (तो उत्तर देईल:) 'कारण ओसरी खोलीसोबत पूर्णपणे आच्छादित असते.' (त्याला पुन्हा विचारावे:) 'पण खोली बंद केल्यावर छत नष्ट होते का?' (तो म्हणेल:) 'नष्ट होत नाही, पण खोलीसोबत ओसरीची पूर्णपणे वेढलेली स्थिती राहत नाही.' (पुन्हा विचारावे:) 'काय कुंपण नष्ट झाले आहे का?' तो नक्कीच असे उत्तर देईल: 'नष्ट झालेले नाही, पण कवाडाने (दाराने) उपचार (परिसर) विभक्त झाला आहे.' अशा प्रकारे कितीही दूर गेले तरी तो शेवटी 'एक-उपचार आणि नानोपचार' या सिद्धांतावरच परत येईल.

အပိစ ယဒိ ဗျဉ္ဇနမတ္တေယေဝ အတ္ထော သုဝိညေယျော သိယာ, သဗ္ဗစ္ဆန္နာတိ ဝစနတော ပဉ္စန္နံ အညတရေန ဆဒနေန ဆန္နာ ဧဝ သေယျာ သိယာ, န အညေန. ဧဝဉ္စ သတိ ပဒရစ္ဆန္နာဒီသု အနာပတ္တိ သိယာ. တတော ယဒတ္ထံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, သွေဝ အတ္ထော ပရိဟာယေယျ. ပရိဟာယတု ဝါ မာ ဝါ, ကထံ အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ; ကော ဝါ ဝဒတိ ‘‘အဝုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ? ဝုတ္တဉှေတံ အနိယတေသု – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နံ နာမ အာသနံ ကုဋ္ဋေန ဝါ ကဝါဋေန ဝါ ကိလဉ္ဇေန [Pg.15] ဝါ သာဏိပါကာရေန ဝါ ရုက္ခေန ဝါ ထမ္ဘေန ဝါ ကောဋ္ဌလိကာယ ဝါ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတီ’’တိ. တသ္မာ ယထာ တတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ ပဋိစ္ဆန္နမေဝ, ဧဝမိဓာပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တသ္မာ သေနာသနံ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ အညေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ အသမ္ဗဒ္ဓံ ဝါ ဒီဃံ ဝါ ဝဋ္ဋံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ ဧကဘူမကံ ဝါ, အနေကဘူမကံ ဝါ, ယံ ယံ ဧကူပစာရံ သဗ္ဗတ္ထ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆာဒနေန သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ဆန္နေ ယေဘုယျေန ဝါ ပရိစ္ဆန္နေ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ.

शिवाय, जर केवळ शब्दावरूनच अर्थ समजायचा असेल, तर 'पूर्णपणे आच्छादित' या शब्दावरून पाच प्रकारच्या छतांपैकी कोणत्याही एका छताने आच्छादित असलेले स्थानच शय्या ठरेल, इतर नाही. आणि असे झाल्यास, फळ्यांनी आच्छादित केलेल्या इत्यादी स्थानांवर आपत्ती होणार नाही. त्यामुळे ज्या उद्देशासाठी हे सिक्खापद प्रज्ञप्त केले आहे, तो उद्देशच नष्ट होईल. 'उद्देश नष्ट होवो वा न होवो, जे सांगितले नाही ते कसे स्वीकारायचे?' असे जर कोणी म्हटले, तर 'जे सांगितले नाही ते स्वीकारायचे असे कोण म्हणत आहे?' कारण अनियत सिक्खापदांमध्ये भगवंतांनी असे म्हटले आहे की: 'आच्छादित आसन म्हणजे भिंत, कवाड, चटई, पडदा, झाड, खांब, कोठी किंवा इतर कोणत्याही गोष्टीने आच्छादित केलेले स्थान होय.' त्यामुळे, तिथे ज्याप्रमाणे कोणत्याही गोष्टीने आच्छादित केलेले स्थान हे आच्छादितच मानले जाते, तसेच इथेही स्वीकारले पाहिजे. त्यामुळे सेनासन (निवासस्थान) लहान असो वा मोठे, दुसऱ्याशी जोडलेले असो वा न जोडलेले, लांब असो, गोल असो, चौकोनी असो, एकमजली असो वा बहुमजली असो; जे जे एक उपचार (एकच परिसर) आहे, त्या सर्व ठिकाणी कोणत्याही प्रकारच्या आच्छादनाने पूर्णपणे आच्छादित, पूर्णपणे वेढलेल्या किंवा बहुतांश आच्छादित, बहुतांश वेढलेल्या ठिकाणी सहशय्या आपत्ती होते, असे समजावे.

၅၃. ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေတိ ဧဝမာဒီသုပိ မဟာပစ္စရိယံ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ ယေဘုယျေနဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, သဗ္ဗပရိဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ပါစိတ္တိယံ, ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ယေဘုယျေနပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ, ပါဠိယံ ဒုက္ကဋေန သဟ ပဉ္စ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

५३. 'अर्धे आच्छादित आणि अर्धे वेढलेले असल्यास दुक्कट आपत्ती होते' या संदर्भात, 'पूर्णपणे आच्छादित आणि अर्धे वेढलेले' इत्यादी स्थानांमध्ये देखील महापंचरीमध्ये दुक्कट आपत्तीच सांगितली आहे. परंतु महा-अट्ठकथेमध्ये असे म्हटले आहे की: 'पूर्णपणे आच्छादित आणि बहुतांश वेढलेले असल्यास पाचित्तिय होते; पूर्णपणे आच्छादित आणि अर्धे वेढलेले असल्यास पाचित्तिय होते; बहुतांश आच्छादित आणि अर्धे वेढलेले असल्यास पाचित्तिय होते; पूर्णपणे वेढलेले आणि बहुतांश आच्छादित असल्यास पाचित्तिय होते; पूर्णपणे वेढलेले आणि अर्धे आच्छादित असल्यास पाचित्तिय होते; बहुतांश वेढलेले आणि अर्धे आच्छादित असल्यास पाचित्तिय होते. अशा प्रकारे पाळीमध्ये सांगितलेल्या पाचित्तिय आपत्तीसह एकूण सात पाचित्तिय आपत्त्या होतात.' तसेच 'पूर्णपणे आच्छादित आणि थोडेसे वेढलेले असल्यास दुक्कट होते; बहुतांश आच्छादित आणि थोडेसे वेढलेले असल्यास दुक्कट होते; पूर्णपणे वेढलेले आणि थोडेसे आच्छादित असल्यास दुक्कट होते; बहुतांश वेढलेले आणि थोडेसे आच्छादित असल्यास दुक्कट होते. अशा प्रकारे पाळीमध्ये सांगितलेल्या दुक्कट आपत्तीसह एकूण पाच दुक्कट आपत्त्या होतात' असे म्हटले आहे.

‘‘ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ စူဠကစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, စူဠကစ္ဆန္နေ စူဠကပရိစ္ဆန္နေ အနာပတ္တိ, သဗ္ဗစ္ဆန္နေ သဗ္ဗအပရိစ္ဆန္နေတိ စ ဧတ္ထ သေနမ္ဗမဏ္ဍပဝဏ္ဏံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘ယထာ ဇဂတိ ပရိက္ခေပသင်္ခယ န ဂစ္ဆတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

'अर्धे आच्छादित आणि थोडेसे वेढलेले असल्यास आपत्ती होत नाही; अर्धे वेढलेले आणि थोडेसे आच्छादित असल्यास आपत्ती होत नाही; थोडेसे आच्छादित आणि थोडेसे वेढलेले असल्यास आपत्ती होत नाही; आणि पूर्णपणे आच्छादित व अजिबात न वेढलेले असल्यास, इथे सेनांब-मंडपासारखी रचना होते' असे म्हटले आहे. यावरून हे देखील समजले पाहिजे की, 'ज्याप्रमाणे जगती (ओटा) ही कुंपण किंवा भिंत म्हणून गणली जात नाही.' उर्वरित भाग स्पष्ट अर्थाचाच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे एळकलोम-समुत्थान (मेंढीच्या लोकरीच्या सिक्खापदासारखे समुत्थान) आहे – हे काय (शरीर) आणि काय-चित्त (शरीर व मन) यांपासून उद्भवते; हे क्रिया-रूप आहे; यात संज्ञेमुळे (माहिती नसल्याने) मुक्ती मिळत नाही; हे अचित्तक आहे; हे पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्याने दोषयुक्त ठरणारे) आहे; हे कायकर्म आहे; यात तीन प्रकारची चित्ते आणि तीन प्रकारच्या वेदना असतात.

သဟသေယျသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

पाचवे सहशय्या-सिक्खापद समाप्त.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. दुसऱ्या सहशय्या-सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वण्णना) समाप्त.

၅၅. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒေ [Pg.16] – အာဝသထာဂါရန္တိ အာဂန္တုကာနံ ဝသနာဂါရံ. ပညတ္တံ ဟောတီတိ ပုညကာမတာယ ကတွာ ဌပိတံ ဟောတိ. ယေန သာ ဣတ္ထီ တေနုပသင်္ကမီတိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ အာဝသထာဂါရံ ပညတ္တံ အတ္ထီတိ မနုဿာနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိ. ဂန္ဓဂန္ဓိနီတိ အဂရုကုင်္ကုမာဒီနံ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓော, သော အဿာ အတ္ထီတိ ဂန္ဓဂန္ဓိနီ. သာဋကံ နိက္ခိပိတွာတိ အပ္ပေဝ နာမဿ ဣမမ္ပိ ဝိပ္ပကာရံ ပဿန္တဿ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ စိန္တေတွာ ဧဝမကာသိ. ဩက္ခိပိတွာတိ အဓော ခိပိတွာ. အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – ပဌမသိက္ခာပဒေ စတုတ္ထဒိဝသေ အာပတ္တိ ဣဓ ပဌမဒိဝသေပိ. ယက္ခီပေတီဟိ ဒိဿမာနကရူပါဟိ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ စ မေထုနဓမ္မဝတ္ထုဘူတာယ ဧဝ ဒုက္ကဋံ. သေသာဟိ အနာပတ္တိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမသဒိသာနေဝါတိ.

५५. दुसऱ्या सहशय्या शिक्यापदाबाबत (Dutiyasahaseyyasikkhāpade) – 'आवसथागारं' (āvasathāgāraṃ) म्हणजे आगंतुकांसाठीचे (पाहुण्यांसाठीचे) निवासस्थान (विश्रामगृह). 'पण्ञत्तं होति' (paññattaṃ hoti) म्हणजे पुण्य कमावण्याच्या इच्छेने बांधून ठेवलेले असते. 'येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि' (yena sā itthī tenupasaṅkamī) म्हणजे 'अमुक एका ठिकाणी विश्रामगृह तयार केले आहे' असे लोकांकडून ऐकून ती तिथे गेली. 'गन्धगन्धिनी' (gandhagandhinī) म्हणजे अगुरु, केशर इत्यादी सुवासांचा सुगंध जिच्या अंगी आहे ती. 'साटकं निक्खिपित्वा' (sāṭakaṃ nikkhipitvā) म्हणजे 'हा विकार (अवस्था) पाहून या भिक्खूच्या मनात कदाचित राग (वासना) उत्पन्न होईल' असा विचार करून तिने आपले वस्त्र बाजूला सारले (तसे केले). 'ओक्खिपित्वा' (okkhipitvā) म्हणजे खाली नजर टाकून. 'अच्चयो' (accayo) म्हणजे अपराध. 'मं अच्चगमा' (maṃ accagamā) म्हणजे मला ओलांडून किंवा माझ्यावर मात करून घडला. उर्वरित भाग पहिल्या शिक्यापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. हाच काय तो फरक आहे – पहिल्या शिक्यापदात चौथ्या दिवशी आपत्ती (गुन्हा) होते, तर येथे पहिल्या दिवशीही आपत्ती होते. दृश्यमान रूप असलेल्या यक्षिणी, प्रेती आणि मैथुनधर्माचे माध्यम बनू शकणाऱ्या तिर्यंच (प्राणी) मादी यांच्यासोबत शयन करणाऱ्याला 'दुक्कट' (dukkaṭa) अपराध होतो. इतरांच्या बाबतीत अनापत्ती (अपराध नाही) आहे. समुत्थान इत्यादी सर्व पहिल्या शिक्यापदाप्रमाणेच आहेत.

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

दुसरे सहशय्या शिक्यापद समाप्त (सहावे).

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. धम्मदेसना शिक्यापदाचे स्पष्टीकरण (धम्मदेशना शिक्यापदवर्णना)

၆၀. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဃရဏီတိ ဃရသာမိနီ. နိဝေသနဒွါရေတိ နိဝေသနဿ မဟာဒွါရေ. ဃရသုဏှာတိ တသ္မိံ ဃရေ သုဏှာ. အာဝသထဒွါရေတိ ဩဝရကဒွါရေ. ဝိဿဋ္ဌေနာတိ သုနိဂ္ဂတေန သဒ္ဒေန. ဝိဝဋေနာတိ သုဋ္ဌု ပကာသေန အသံဝုတေန. ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ အယံ သရဏသီလာဒိဘေဒေါ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော. အညာတုန္တိ အာဇာနိတုံ. ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသေန, ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာပိ ဌိတေန န ယက္ခေန န ပေတေန န တိရစ္ဆာနဂတေန.

६०. सातव्या शिक्यापदात – 'घरणी' (gharaṇī) म्हणजे घराची स्वामिनी (गृहस्वामिनी). 'निवेसनद्वारे' (nivesanadvāre) म्हणजे घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर. 'घरसुण्हा' (gharasuṇhā) म्हणजे त्या घरातील सून. 'आवसथद्वारे' (āvasathadvāre) म्हणजे खोलीच्या दारावर. 'विस्सट्ठेन' (vissaṭṭhena) म्हणजे स्पष्टपणे बाहेर पडणाऱ्या आवाजाने. 'विवटेन' (vivaṭena) म्हणजे चांगल्या प्रकारे प्रकट झालेल्या, न झाकलेल्या आवाजाने. 'धम्मो देसेतब्बो' (dhammo desetabbo) म्हणजे शरणगमन, शील इत्यादी प्रकारचा हा धम्म सांगावा. 'अञ्ञातुं' (aññātuṃ) म्हणजे समजून घेण्यासाठी. 'विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन' (viññunā purisaviggahena) म्हणजे सुजाण (समजदार) पुरुषाच्या उपस्थितीत; जो पुरुषाचे रूप घेऊन उभा असलेला यक्ष नाही, प्रेत नाही किंवा तिर्यंच (प्राणी) नाही, अशा सुजाण पुरुषाच्या उपस्थितीत.

၆၆. အနာပတ္တိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာတိ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ ဗဟုမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ. ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဆဟိ ပဉ္စဟိ ဝါစာဟိ ယော ဒေသေတိ, တဿပိ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဧကော ဂါထာပါဒေါ ဧကဝါစာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝါစာပမာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ အဋ္ဌကထံ ဓမ္မပဒံ ဇာတကာဒိဝတ္ထုံ ဝါ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဆပ္ပဉ္စပဒမတ္တမေဝ ကထေတုံ [Pg.17] ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တေန ဧကပဒံ ပါဠိတော ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတောတိ ဧဝံ ဆ ပဒါနိ အနတိက္ကာမေတွာဝ ကထေတဗ္ဗော. ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ ဟိ ဣဓာပိ သဗ္ဗော ဓမ္မောယေဝ. တသ္မိံ ဒေသေတီတိ တသ္မိံ ခဏေ ဒေသေတိ. သမ္ပဒါနတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ. တဿာ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. အညိဿာ မာတုဂါမဿာတိ ဧကိဿာ ဒေသေတွာ ပုန အာဂတာဂတာယ အညိဿာပိ ဒေသေတီတိ ဧဝံ ဧကာသနေ နိသိန္နော မာတုဂါမသတသဟဿန္နမ္ပိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. မဟာပစ္စရိယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ သမံ နိသိန္နာနံ မာတုဂါမာနံ ‘‘တုမှာကံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထာတိ ဒေသေတိ, အနာပတ္တိ. ပဌမံ ဧကေကိဿာ ဧကေကံ ဂါထံ ကထေဿာမီတိ အာဘောဂံ ကတွာ ဇာနာပေတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ပစ္ဆာတိ. ပဉှံ ပုစ္ဆတိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ မာတုဂါမော ‘‘ဒီဃနိကာယော နာမ ဘန္တေ ကိမတ္ထံ ဒီပေတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ စေပိ ဒီဃနိကာယံ ကထေတိ, အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

६६. 'अनापत्ती विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन' (anāpatti viññunā purisaviggahena) म्हणजे सुजाण पुरुषाच्या सोबत बसलेल्या स्त्रीला कितीही धम्म उपदेश केला तरी भिक्खूला अनापत्ती (दोष नाही) आहे. 'छप्पञ्चवाचाहि' (chappañcavācāhi) म्हणजे जो पाच किंवा सहा शब्दांत (वाक्यांत) उपदेश करतो, त्यालाही अनापत्ती आहे. त्यामध्ये, एक गाथापाद म्हणजे एक 'वाचा' (शब्द/वाक्य) असे सर्वत्र शब्दांचे प्रमाण समजावे. जर अट्ठकथा (भाष्य), धम्मपद किंवा जातक इत्यादी कथा सांगण्याची इच्छा असेल, तर केवळ पाच किंवा सहा पदेच सांगणे योग्य आहे. पाळी (मूळ मजकूर) सोबत सांगताना, एक पद पाळीतून आणि पाच पदे अट्ठकथेतून, याप्रमाणे सहा पदांचे उल्लंघन न करता सांगावे. कारण 'पदसोधम्म' शिक्यापदात सांगितलेले धम्माचे सर्व प्रकार येथेही लागू होतात. 'तस्मिं देसेति' (tasmiṃ desetī) म्हणजे त्या क्षणी उपदेश करतो. किंवा हे 'तस्मिं' सप्तमी विभक्तीचे रूप संप्रदान अर्थाने वापरले आहे, म्हणजेच 'तिला उपदेश करतो' असा याचा अर्थ आहे. 'अञ्ञिस्सा मातुगामस्स' (aññissā mātugāmassa) म्हणजे एका स्त्रीला उपदेश करून, पुन्हा पुन्हा येणाऱ्या दुसऱ्या स्त्रीलाही उपदेश करतो; या प्रकारे एकाच आसनावर बसून लाखो स्त्रियांनाही उपदेश केला तरी अनापत्ती आहे, असा याचा अर्थ आहे. 'महापच्चरी अट्ठकथा' मध्ये म्हटले आहे की, एकत्र बसलेल्या स्त्रियांना 'मी तुम्हा प्रत्येकीला एकेक गाथा सांगेन, ती ऐका' असे सांगून उपदेश केल्यास अनापत्ती आहे. सुरुवातीलाच 'मी प्रत्येकीला एकेक गाथा सांगेन' असा संकल्प करून, त्यांना याची जाणीव करून देऊन उपदेश करणे योग्य आहे, नंतर नाही. 'पण्हं पुच्छति पण्हं पुट्ठो कथेति' (pañhaṃ pucchati pañhaṃ puṭṭho katheti) म्हणजे जर एखाद्या स्त्रीने विचारले की, 'भंते, दीघनिकाय कशाचे स्पष्टीकरण करतो?' अशा प्रकारे प्रश्न विचारला असता, जर भिक्खूने संपूर्ण दीघनिकाय जरी सांगितला, तरी अनापत्ती आहे. उर्वरित सर्व भाग स्पष्ट अर्थाचाच आहे.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

पदसोधम्म शिक्यापदाप्रमाणेच याचे समुत्थान आहे – हे वाणीने आणि वाणी-चित्ताने उत्पन्न होते; हे क्रिया-अक्रियेने युक्त आहे; यात संज्ञेमुळे मुक्ती मिळत नाही (नोसञ्ञाविमोक्खं); हे अचित्तक आहे; प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्यामुळे यात दोष (पण्णत्तिवज्जं) आहे; हे वचीकर्म (वाणीचे कर्म) आहे; यात तीन चित्ते आणि तीन वेदना असतात.

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

धम्मदेशना शिक्यापद समाप्त (सातवे).

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. भूतारोचन शिक्यापदाचे स्पष्टीकरण (भूतारोचन शिक्यापदवर्णना)

၆၇. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – ဝတ္ထုကထာယ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အဘူတံ အာရောစေသုံ, ဣဓ ဘူတံ. ဘူတမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနာ အာရောစေသုံ, န အရိယာ. အရိယာနဉှိ ပယုတ္တဝါစာ နာမ နတ္ထိ, အတ္တနော ဂုဏေ အာရောစယမာနေ ပန အညေ န ပဋိသေဓေသုံ, တထာဥပ္ပန္နေ စ ပစ္စယေ သာဒိယိံသု, တထာဥပ္ပန္နဘာဝံ အဇာနန္တာ.

६७. आठव्या शिक्यापदात – कथेच्या संदर्भात जे काही सांगायचे आहे, ते सर्व चौथ्या पाराजिक वर्णनेमध्ये (स्पष्टीकरणात) सांगितलेल्या पद्धतीनेच आहे. हाच काय तो फरक आहे – तिथे असत्य (अभूत) सांगितले गेले होते, तर येथे सत्य (भूत) सांगितले गेले आहे. सत्य असूनही ते पृथग्जनांनी (सामान्य लोकांनी) सांगितले, अरियांनी (आर्य पुरुषांनी) नाही. कारण आर्यांच्या वाणीत स्वार्थाशी संबंधित (प्रयुक्त) शब्द नसतात. परंतु, जेव्हा पृथग्जन स्वतःच्या गुणांचे वर्णन करत होते, तेव्हा आर्यांनी त्यांना विरोध केला नाही, आणि त्यामुळे जे प्रत्यय (लाभ/सत्कार) उत्पन्न झाले, ते कशामुळे उत्पन्न झाले हे न जाणता त्यांनी त्यांचा स्वीकार केला.

‘‘အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသု’’န္တိအာဒိမှိ ပန ယေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိံသု, တေ အာရောစေသုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဘူတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ ပန သဗ္ဗေပိ ‘‘ဘူတံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနိံသု. အရိယာနမ္ပိ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ ဘူတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ. အထ ဘဂဝါ [Pg.18] အရိယမိဿကတ္တာ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒရဿ ကာရဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ အရိယာ အညေသံ သုတွာ ‘‘အယျော ကိရ, ဘန္တေ, သောတာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ပသန္နေဟိ မနုဿေဟိ ပုစ္ဆိယမာနာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အနာဒီနဝဒဿိနော သုဒ္ဓစိတ္တတာယ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမံ ပဋိဇာနိံသု. ဧဝံ ပဋိဇာနန္တေဟိ စ တေဟိ ယံ အညေ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပ္ပာဒေသုံ, တံ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ သာဒိယန္တေဟိပိ ဥဒရဿ ကာရဏာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေနေဝ နယေန ‘‘ကထဉှိ နာမ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒရဿ ကာရဏာ ဂိဟီနံ အညမညံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿထာ’’တိ အာဟ. သေသံ စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုသဒိသမေဝ. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေပိ ကေဝလံ တတ္ထ ပါရာဇိကဉ္စေဝ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဣဓ ဘူတတ္တာ ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

परंतु, 'अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं' (त्यानंतर त्या भिक्खूंनी भगवंतांना ही गोष्ट सांगितली) इत्यादी वाक्यांमध्ये, ज्यांनी उत्तरिमनुस्सधम्माच्या (लोकोत्तर गुणांच्या) महत्तेचे वर्णन केले होते, त्यांनीच ते सांगितले असे समजावे. 'हे भिक्खूंनो, हे सत्य आहे का?' असे विचारले असता, सर्वांनीच 'भगवंता, हे सत्य आहे' असे मान्य केले. कारण आर्यांच्या अंतरातही उत्तरिमनुस्सधम्म खरोखरच विद्यमान (भूत) होता. तेव्हा भगवान बुद्धांनी, आर्यांचे पृथग्जनांसोबतचे मिश्रण असल्यामुळे, त्यांना 'मोघपुरुष' (मूर्ख मनुष्य) असे न म्हणता, 'हे भिक्खूंनो, तुम्ही असे कसे करू शकता?' असे म्हणून 'उदराच्या कारणास्तव' (पोटासाठी) इत्यादी शब्द उच्चारले. तिथे, जेव्हा आर्यांनी इतरांकडून ऐकले की, 'भंते, हे आर्य तर सोतापन्न झाले आहेत' इत्यादी प्रकारे श्रद्धाळू लोकांनी विचारले असता, शिक्यापद प्रज्ञप्त (लागू) नसताना, दोषांकडे दुर्लक्ष करून शुद्ध चित्ताने स्वतःच्या आणि इतरांच्या विशेष अधिगमाची (गुणांची) कबुली दिली. अशा प्रकारे कबुली देणाऱ्या आर्यांमुळे, इतरांनी पोटाच्या कारणास्तव उत्तरिमनुस्सधम्माचे गुणगान करून जो पिंडपात (अन्न) मिळवला, तो शुद्ध चित्ताने स्वीकारणाऱ्या आर्यांच्या बाबतीतही तो पोटासाठीच उत्तरिमनुस्सधम्माचे गुणगान केल्यासारखा झाला. म्हणूनच, सर्वांना सामावून घेणाऱ्या पद्धतीने भगवंतांनी म्हटले की, 'हे भिक्खूंनो, तुम्ही पोटाच्या कारणास्तव गृहस्थांसमोर एकमेकांच्या उत्तरिमनुस्सधम्माचे गुणगान कसे काय करू शकता?' उर्वरित भाग चौथ्या पाराजिक कथेसारखाच आहे. शिक्यापद विभंगातही केवळ एवढाच फरक आहे की, तिथे पाराजिक आणि थुल्लच्चय (थुलच्चंय) अपराध होतो, तर येथे सत्य असल्यामुळे पाचित्तिय आणि दुक्कट अपराध होतो. उर्वरित सर्व भाग आधी सांगितलेल्या पद्धतीनेच आहे.

၇၇. ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတီ’’တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဟိ အန္တရာ ဝါ အတိကဍ္ဎိယမာနေန ဥပသမ္ပန္နဿ ဘူတံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏံ ပန အနုပသမ္ပန္နဿာပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ. ‘‘ဥမ္မတ္တကဿာ’’တိ ဣဒံ ပန ဣဓ န ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနံ ဥမ္မာဒဿ ဝါ စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါတိ. မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဟိ ဝိစာရိတံ ‘‘ဈာနလာဘီ ပန ပရိဟီနေ ဈာနေ ဥမ္မတ္တကော ဘဝေယျ, တဿပိ ဘူတာရောစနပစ္စယာ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဘူတဿေဝ အဘာဝတော’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७७. "उपसंपन्नाला खरे सांगणे" (उपसम्पन्नस्स भूतं आरोचेति) हे केवळ उत्तरिमनुस्सधम्मालाच (उत्कृष्ट मानवी गुणांनाच) उद्देशून म्हटले आहे. कारण परिनिर्वाणसमयी किंवा त्यापूर्वी (शब्दांनी) अत्यंत ओढून विचारले असता, उपसंपन्नाला खरे सांगणे योग्य आहे. परंतु ऐकलेले सुतगुण, शिकलेले परियत्तिगुण आणि शीलगुण हे अनुपसंपन्नाला देखील सांगणे योग्य आहे. आदिकर्मिकाला आपत्ती नाही. "वेड्याला" (उम्मत्तकस्स) हे वचन येथे म्हटलेले नाही. का? कारण दृष्टीसंपन्न (मार्गज्ञानाने युक्त) असलेल्या आर्य पुद्गलांना वेडेपणा किंवा चित्तविक्षेप नसतो म्हणून. महाप्रत्यरी (महापच्चरी) अट्ठकथेतही विचार केला गेला आहे की— "परंतु ध्यान प्राप्त केलेला पुरुष ध्यान नष्ट झाल्यावर वेडा होऊ शकतो, त्याला देखील खरे सांगण्याच्या कारणाने अनापत्ती म्हणू नये, कारण खरे (उत्तरिमनुस्सधम्म) अस्तित्वातच नसते." उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဘူတာရောစနံ နာမေတံ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတိ – ကာယတော ဝါစတော ကာယဝါစတော စာတိ. ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, ကုသလာဗျာကတစိတ္တေဟိ ဒွိစိတ္တံ, သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနာဟိ ဒွိဝေဒနန္တိ.

हे भूतारोचन (खरे सांगणे) नावाचे शिक्षपद पूर्वी न सांगितलेल्या तीन समुत्थानांनी उत्पन्न होते— कायेने, वाचेने आणि काय-वाचेने. हे क्रिया-शिक्षपद, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा नसली तरी आपत्तीतून सुटका न होणारे), अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीमुळे दोषयुक्त), कायकर्म, वचीकर्म, कुशल व अव्याकृत चित्तांमुळे द्विचित्त (दोन चित्ते असणारे) आणि सुख व उपेक्षा वेदनांमुळे द्विवेदन (दोन वेदना असणारे) आहे.

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

आठवे भूतारोचन शिक्षपद समाप्त.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. दुट्ठुल्लारोचन शिक्षपदाचे वर्णन.

၇၈. နဝမသိက္ခာပဒေ [Pg.19] – ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာတိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တတြာယံ ဝိစာရဏာ – သစေ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ န ဘဝေယျ, ယထာ သမာနေပိ ဘိက္ခု-ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒေ ယတ္ထ ဘိက္ခုနီ အနဓိပ္ပေတာ ဟောတိ, တတ္ထ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော အနုပသမ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ; ဧဝမိဓ သမာနေပိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒေ ယဒိ ပါရာဇိကံ အနဓိပ္ပေတံ, ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ တေရသ သံဃာဒိသေသာ’’တိ ဧတဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တတ္ထ ဘဝေယျ ‘‘ယော ပါရာဇိကံ အာပန္နော, သော ဘိက္ခုဘာဝတော စုတော, တသ္မာ တဿ အာပတ္တိံ အာရောစေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧဝံ သတိ အက္ကောသန္တောပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇေယျ, ပါစိတ္တိယမေဝ စ အာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော, တဉ္စေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပာယော ဝဒတိ, အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉). ဧဝံ ပါဠိယာ ဝိစာရိယမာနာယ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဒိဿတိ. ကိဉ္စာပိ ဒိဿတိ, အထ ခေါ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာစရိယာဝ ဧတ္ထ ပမာဏံ, န အညာ ဝိစာရဏာ. ပုဗ္ဗေပိ စ အာဝေါစုမှ – ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော, ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ). အဋ္ဌကထာစရိယာ ဟိ ဗုဒ္ဓဿ အဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တိ.

७८. नवव्या शिक्षपदात— "दुट्ठुल्ला नाम आपत्ती म्हणजे चार पाराजिक आणि तेरा संघादिसेस" या पाळीमध्ये "पाराजिक हे दुट्ठुल्ल शब्दाचा अर्थ दाखवण्यासाठी म्हटले आहे, परंतु येथे संघादिसेसच अभिप्रेत आहे" असे अट्ठकथांमध्ये म्हटले आहे. त्यामध्ये हा विचार आहे— जर पाराजिक सांगणाऱ्याला पाचित्तिय होणार नाही, तर ज्याप्रमाणे भिक्खू आणि भिक्खुणी यांच्यासाठी 'उपसंपन्न' हा शब्द समान असला तरी, ज्या शिक्षपदात भिक्खुणी अभिप्रेत नसते, तिथे भिक्खूला सोडून उर्वरित सर्वांना 'अनुपसंपन्न' म्हटले जाते; त्याचप्रमाणे येथे पाराजिक आणि संघादिसेस या दोन्हीसाठी 'दुट्ठुल्ल' शब्द समान असला तरी, जर पाराजिक अभिप्रेत नसेल, तर "दुट्ठुल्ला नाम आपत्ती म्हणजे तेरा संघादिसेस" एवढेच म्हणायला हवे होते. तिथे कोणाला शंका येऊ शकते की— "जो पाराजिक आपत्तीला प्राप्त झाला आहे, तो भिक्खूभावातून च्युत झाला आहे, म्हणून त्याची आपत्ती सांगणाऱ्याला दुक्कट आपत्ती प्राप्त होते." असे असल्यास, त्याला शिवीगाळ करणाऱ्यालाही दुक्कट आपत्ती प्राप्त व्हावी, परंतु त्याला पाचित्तियच प्राप्त होते. कारण असे म्हटले आहे की— "जो पुद्गल एखाद्या पाराजिक धम्माला प्राप्त होऊन अशुद्ध झाला आहे, त्याला अशुद्ध समजून, परवानगी घेऊन, शिवीगाळ करण्याच्या उद्देशाने जर कोणी बोलला, तर ओमसवादाची (अपमानकारक बोलण्याची) पाचित्तिय आपत्ती होते." अशा प्रकारे पाळीचे विश्लेषण केले असता, पाराजिक सांगणाऱ्याला देखील पाचित्तियच दिसून येते. जरी असे दिसून येत असले, तरी सर्व अट्ठकथांमध्ये सांगितल्याप्रमाणे अट्ठकथाचार्यच येथे प्रमाण आहेत, इतर कोणतेही विश्लेषण प्रमाण नाही. आणि पूर्वीही आम्ही म्हटले आहे की— "बुद्धांनी जो धम्म आणि विनय सांगितला आहे, तो त्यांच्या पुत्रांनी तसाच जाणला आहे" इत्यादी. कारण अट्ठकथाचार्य बुद्धांचा अभिप्राय जाणतात.

ဣမိနာပိ စေတံ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ စ အာရောစနံ အာယတိံ သံဝရတ္ထာယ ပုန တထာရူပံ အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဘဂဝတာ အနုညာတံ, န တဿ ဘိက္ခုနော အဝဏ္ဏမတ္တပ္ပကာသနတ္ထာယ, သာသနေ စဿ ပတိဋ္ဌာနိသေဓနတ္ထာယ, န စ ပါရာဇိကံ အာပန္နဿ ပုန တထာရူပါယ အာပတ္တိယာ အနာပဇ္ဇနေန ဘိက္ခုဘာဝေါ နာမ အတ္ထိ. တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကာနိ ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, သံဃာဒိသေသံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတ’’န္တိ ယံ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ, တံ သုဝုတ္တမေဝ.

याही कारणाने हे समजून घेतले पाहिजे. कारण "भिक्खूंच्या संमतीशिवाय" (अञ्ञत्र भिक्खुसम्मतिया) असे म्हटले आहे. आणि भिक्खूंच्या संमतीने सांगणे हे, भविष्यात संयम राखण्यासाठी आणि पुन्हा तशा प्रकारची आपत्ती ओढवून न घेण्यासाठी भगवंतांनी अनुमत केले आहे; त्या भिक्खूची केवळ अपकीर्ती करण्यासाठी किंवा शासनात त्याचे स्थान नाकारण्यासाठी अनुमत केलेले नाही. आणि पाराजिक आपत्तीला प्राप्त झालेल्या भिक्खूचा, पुन्हा तशा प्रकारची आपत्ती न ओढवून घेतल्याने भिक्खूभाव शिल्लक राहत नाही. म्हणून "पाराजिक हे दुट्ठुल्ल शब्दाचा अर्थ दाखवण्यासाठी म्हटले आहे, परंतु येथे संघादिसेसच अभिप्रेत आहे" असे जे अट्ठकथांमध्ये म्हटले आहे, ते अगदी योग्यच म्हटले आहे.

၈၀. အတ္ထိ [Pg.20] ဘိက္ခုသမ္မုတိ အာပတ္တိပရိယန္တာတိအာဒီသု ပန ယာ အယံ ဘိက္ခုသမ္မုတိ ဝုတ္တာ, သာ န ကတ္ထစိ အာဂတာ, ဣဓ ဝုတ္တတ္တာယေဝ ပန အဘိဏှာပတ္တိကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဧဝမေသ ပရေသု ဟိရောတ္တပ္ပေနာပိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဟိတေသိတာယ တိက္ခတ္တုံ အပလောကေတွာ သံဃေန ကာတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

८०. "अत्थि भिक्खुसम्मतु आपित्तिपरियन्ता" इत्यादी पाळीमध्ये जी ही भिक्खूसंमती सांगितली आहे, ती इतर कोणत्याही पाळीमध्ये आलेली नाही. परंतु येथे सांगितल्यामुळेच, वारंवार आपत्तीला प्राप्त होणाऱ्या भिक्खूला पाहून, "अशा प्रकारे हा इतरांच्या समोर लज्जा व भयाने (ह्री व अपत्राप्य) भविष्यात संयम राखेल" असा विचार करून, त्या भिक्खूच्या कल्याणाची इच्छा धरून, तीन वेळा विचारून (अपलोकेत्वा) संघाने ती संमती द्यावी, असे समजले पाहिजे.

၈၂. အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ အာရောစေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာရောစေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ ဧတ္ထ အာဒိတော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဒုဋ္ဌုလ္လော နာမ အဇ္ဈာစာရော, သေသာနိ အဒုဋ္ဌုလ္လော. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကာယသံသဂ္ဂဒုဋ္ဌုလ္လအတ္တကာမာ ပနဿ အဇ္ဈာစာရော နာမာတိ ဝုတ္တံ.

८२. "अदुट्ठुल्ल आपत्ती सांगतो, त्याला दुक्कट आपत्ती होते" म्हणजे पाचही आपत्तीस्कंधांविषयी सांगणाऱ्याला दुक्कट आपत्ती होते. परंतु महापच्चरी अट्ठकथेत पाराजिक सांगणाऱ्याला देखील दुक्कटच म्हटले आहे. "अनुपसंपन्नाचे duट्ठुल्ल किंवा aduट्ठुल्ल उल्लंघन" यामध्ये सुरुवातीची पाच शिक्षपदे हे 'दुट्ठुल्ल' नावाचे उल्लंघन आहे, आणि उर्वरित शिक्षपदे हे 'अदुट्ठुल्ल' उल्लंघन आहे. परंतु सुक्कविस्सट्ठि (वीर्यपात), कायसंसर्ग, दुट्ठुल्लवाचा आणि अत्तकाम हे त्याचे (अनुपसंपन्नाचे) उल्लंघन मानले जाते, असे म्हटले आहे.

၈၃. ဝတ္ထုံ အာရောစေတီတိ ‘‘အယံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပန္နော, ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပန္နော, အတ္တကာမံ အာပန္နော’’ ကာယသံသဂ္ဂံ အာပန္နောတိ ဧဝံ ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အာပတ္တိံ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အယံ ပါရာဇိကံ အာပန္နော, သံဃာဒိသေသံ ထုလ္လစ္စယံ ပါစိတ္တိယံ ပါဋိဒေသနီယံ ဒုက္ကဋံ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ အနာပတ္တိ. ‘‘အယံ အသုစိံ မောစေတွာ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ ပန နယေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ ဃဋေတွာ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

८३. "वस्तू सांगतो" म्हणजे "हा सुक्कविस्सट्ठिला प्राप्त झाला आहे, दुट्ठुल्लाला प्राप्त झाला आहे, अत्तकामाला प्राप्त झाला आहे, कायसंसर्गाला प्राप्त झाला आहे" असे बोलणाऱ्याला अनापत्ती आहे. "आपत्ती सांगतो" यामध्ये "हा पाराजिकला प्राप्त झाला आहे, संघादिसेसाला, थुल्लच्चयाला, पाचित्तियला, पाटिदेसनीयला, दुक्कटाला, दुब्भासिताला प्राप्त झाला आहे" असे बोलल्यास अनापत्ती आहे. परंतु "याने अशुद्ध (वीर्य) स्खलित करून संघादिसेस आपत्ती ओढवून घेतली आहे" इत्यादी पद्धतीने वस्तूशी (घटनेशी) जोडून आपत्ती सांगणाऱ्यालाच आपत्ती होते. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थानांनी युक्त आहे— काय-चित्ताने, वाचा-चित्ताने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते. हे क्रिया-शिक्षपद, सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा असल्यास आपत्तीतून सुटका होणारे), सचित्तक, लोकवज्ज (लोकात दोषयुक्त), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशल चित्त असणारे आणि दुःख वेदना असणारे आहे.

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

नववे दुट्ठुल्लारोचन शिक्षपद समाप्त.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. पठवीखणन शिक्षपदाचे वर्णन.

၈၆. ဒသမသိက္ခာပဒေ – ဇာတာ စ ပထဝီ အဇာတာ စ ပထဝီတိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဇာတပထဝိဉ္စ အဇာတပထဝိဉ္စ ဒဿေတိ. အပ္ပပါသာဏာဒီသု အပ္ပာ ပါသာဏာ ဧတ္ထာတိ အပ္ပပါသာဏာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတော [Pg.21] ဥပရိ ပါသာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, မုဋ္ဌိပ္ပမာဏာ သက္ခရာ. ကထလာတိ ကပါလခဏ္ဍာနိ. မရုမ္ဗာတိ ကဋသက္ခရာ. ဝါလိကာတိ ဝါလုကာယေဝ. ယေဘုယျေန ပံသုကာတိ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပံသု, ဧကော ပါသာဏာဒီသု အညတရော. အဒဍ္ဎာပီတိ ဥဒ္ဓနပတ္တပစနကုမ္ဘကာရာဝါပါဒိဝသေန တထာ တထာ အဒဍ္ဎာ. သာ ပန ဝိသုံ နတ္ထိ, သုဒ္ဓပံသုအာဒီသု အညတရာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဘုယျေနသက္ခရာတိ ဗဟုတရာ သက္ခရာ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယံ ကိရ ဧကပစ္ဆိပူရံ အာဟရာပေတွာ ဒေါဏိယံ ဓောဝိတွာ ပထဝိယာ ယေဘုယျေန သက္ခရဘာဝံ ဉတွာ သယံ ဘိက္ခူ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိံသု. ယာနိ ပန မဇ္ဈေ ‘‘အပ္ပပံသု အပ္ပမတ္တိကာ’’တိ ဒွေ ပဒါနိ, တာနိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကမေဝ ပဝိသန္တိ တေသံယေဝ ဟိ ဒွိန္နံ ပဘေဒဒဿနမေတံ. သယံ ခဏတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟာရေ ပဟာရေ ပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကမ္ပိ ခဏတီတိ သစေပိ သကလဒိဝသံ ခဏတိ, အာဏာပကဿ ဧကံယေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ကုသိတော ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေတဗ္ဗော. တံ အာဏာပေတွာ ခဏာပေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.

८६. दहाव्या सिक्खापदात – 'जाता च पठवी' आणि 'अजाता च पठवी' या पदांद्वारे जातपठवी (सजीव माती) आणि अजातपठवी (निर्जीव माती) दर्शवितात. 'अप्पपासाण' इत्यादींमध्ये, 'येथे थोडे दगड आहेत' म्हणून ती 'अप्पपासाणा' (अल्पपाषाण - थोडे दगड असलेली माती) आहे, असा अर्थ समजला पाहिजे. त्यामध्ये, मुठीच्या आकारापेक्षा मोठे असणारे 'पासाण' (दगड) समजावे, आणि मुठीच्या आकाराचे असणारे 'सक्खरा' (खडे) समजावे. 'कथला' म्हणजे मडक्याचे तुकडे. 'मरुम्बा' म्हणजे मुरूम (कठीण खडे). 'वालिका' म्हणजे वाळूच होय. 'येभुय्येन पंसुका' (बहुतांश माती असलेली) म्हणजे तीन भागांपैकी दोन भाग माती आणि एक भाग दगड इत्यादींपैकी कोणताही एक भाग असणे. 'अदड्ढापि' (न भाजलेली देखील) म्हणजे चूल मांडणे, पात्र भाजणे किंवा कुंभाराची भट्टी इत्यादींच्या प्रभावाने त्या त्या प्रकारे न भाजलेली माती. परंतु ती स्वतंत्रपणे अस्तित्वात नसते, तर शुद्ध माती इत्यादींपैकीच एक समजावी. 'येभुय्येनसक्खरा' म्हणजे पुष्कळ खडे असलेली माती. असे ऐकिवात आहे की, हत्थिकुच्छी येथे भिक्खूंनी एक टोपलीभर माती आणवून, ती द्रोणीत (पात्रात) धुवून, त्या मातीमध्ये बहुतांश खडे असल्याचे जाणून स्वतःच तळे (पोक्खरणी) खणले होते. परंतु मध्ये जी 'अप्पपंसु' आणि 'अप्पमत्तिका' ही दोन पदे आहेत, ती 'येभुय्येनपासाण' इत्यादी पाच प्रकारांमध्येच समाविष्ट होतात; कारण हे त्या दोघांचेच भेद दर्शवणारे आहे. 'स्वतः खणल्यास पाचित्तिय आपत्ती होते' यामध्ये प्रत्येक घावागणिक पाचित्तिय आपत्ती समजावी. एकदाच आज्ञा दिली असता आदेशित व्यक्तीने पुष्कळ खणले, अगदी दिवसभर जरी खणले, तरी आज्ञा देणाऱ्याला एकच पाचित्तिय आपत्ती होते. परंतु जर तो आळशी असेल आणि त्याला वारंवार आज्ञा द्यावी लागत असेल, तर त्याला आज्ञा देऊन खणवून घेणाऱ्याला प्रत्येक आज्ञेगणिक पाचित्तिय आपत्ती होते. हे पाळीचे (पाठाचे) स्पष्टीकरण आहे.

အယံ ပန ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. ခတာယေဝ ဟိ ပေါက္ခရဏီ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အယံ ကပ္ပိယဝေါဟာရော. ဧသ နယော ‘‘ဝါပိံ တဠာကံ အာဝါဋံ ခဏာ’’တိအာဒီသုပိ. ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကန္ဒံ ခဏ, မူလံ ခဏာ’’တိ အနိယာမေတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏ, ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ခဏာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပေါက္ခရဏိံ သောဓေန္တေဟိ ယော ကုဋေဟိ ဥဿိဉ္စိတုံ သက္ကာ ဟောတိ တနုကကဒ္ဒမော, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဗဟလံ န ဝဋ္ဋတိ. အာတပေန သုက္ခကဒ္ဒမော ဖလတိ, တတြ ယော ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယာ အသမ္ဗဒ္ဓေါ, တမေဝ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန ဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဟောတိ, ဝါတပ္ပဟာရေန စလတိ, တံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

आता हा पाळी-मुक्त (पाठाबाहेरील) निर्णय आहे – 'तळे खणा' असे म्हणणे योग्य आहे. कारण तळे हे खणलेलेच असते, म्हणून हा कप्पिय-व्यवहार (योग्य बोलणे) आहे. हाच नियम 'विहीर, तलाव किंवा खड्डा खणा' इत्यादींच्या बाबतीतही लागू होतो. परंतु 'या जागेला खणा' किंवा 'या जागेवर तळे खणा' असे म्हणणे योग्य नाही. विशिष्ट निर्देश न करता 'कंद खणा, मूळ खणा' असे म्हणणे योग्य आहे. परंतु 'या वेलीला खणा' किंवा 'या जागेवर कंद किंवा मूळ खणा' असे म्हणणे योग्य नाही. तळे स्वच्छ करताना, जो पातळ चिखल घागरीने उपसता येणे शक्य आहे, तो काढून टाकणे योग्य आहे; परंतु घट्ट चिखल काढणे योग्य नाही. उन्हामुळे सुकलेला चिखल दुभंगतो, त्यातील जो भाग खालील मातीशी जोडलेला नसेल, तोच काढून टाकणे योग्य आहे. पाणी वाहून गेलेल्या ठिकाणी 'उदक-पप्पटक' (पाण्याचा सुकलेला पापुद्रा) तयार होतो, जो वाऱ्याच्या झोताने हलतो, तो काढून टाकणे योग्य आहे.

ပေါက္ခရဏီအာဒီနံ တဋံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဒကသာမန္တာ ပတတိ, သစေ ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ, ဆိန္ဒိတုံ ဝါ ဘိန္ဒိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, စာတုမာသတော ဥဒ္ဓံ န [Pg.22] ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဥဒကေယေဝ ပတတိ, ဒေဝေ အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကဿ ပတိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ သောဏ္ဍိံ ခဏန္တိ, သစေ တတ္ထ ပဌမမေဝ သုခုမရဇံ ပတတိ, တဉ္စေ ဒေဝေန ဩဝဋ္ဌံ ဟောတိ, စာတုမာသစ္စယေန အကပ္ပိယပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဥဒကေ ပရိယာဒိဏ္ဏေ သောဏ္ဍိံ သောဓေန္တေဟိ တံ ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပဌမမေဝ ဥဒကေန ပူရတိ, ပစ္ဆာ ရဇံ ပတတိ, တံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ ဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ ဥဒကေယေဝ ဥဒကံ ပတတီတိ. ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သုခုမရဇံ ဟောတိ, ဒေဝေ ဖုသာယန္တေ အလ္လီယတိ, တမ္ပိ စာတုမာသစ္စယေန ဝိကောပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အကတပဗ္ဘာရေ ဝမ္မိကော ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အဗ္ဘောကာသေ ဥဋ္ဌဟတိ, ဩမကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌောယေဝ ဝဋ္ဋတိ. ရုက္ခာဒီသု အာရုဠှဥပစိကာမတ္တိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ဂဏ္ဍုပ္ပာဒဂူထမူသိကုက္ကရဂေါကဏ္ဋကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

तळे इत्यादींचा काठ तुटून पाण्याच्या जवळ पडतो; जर त्यावर पाऊस पडून चार महिन्यांपेक्षा कमी काळ झाला असेल, तर तो काठ कापणे किंवा फोडणे योग्य आहे; परंतु चार महिन्यांपेक्षा जास्त काळ झाला असल्यास योग्य नाही. परंतु जर तो काठ थेट पाण्यातच पडला असेल, तर चार महिन्यांपेक्षा जास्त काळ पाऊस पडलेला असला तरीही, तो पाण्यातच पडल्यामुळे तो काढणे योग्य आहे. दगडाच्या पृष्ठभागावर पाण्याचे कुंड खणतात; जर तेथे आधीच बारीक धूळ पडली असेल आणि ती पावसाने भिजली असेल, तर चार महिने उलटल्यानंतर ती 'अकप्पिय-पठवी' (अविहित माती) मानली जाते. पाणी सुकल्यावर ते कुंड स्वच्छ करणाऱ्यांनी ती माती उकरणे योग्य नाही. जर ते कुंड आधी पाण्याने भरले असेल आणि नंतर त्यावर धूळ पडली असेल, तर ती उकरणे योग्य आहे. कारण तेथे पाऊस पडला तरी पाण्यावरच पाणी पडते. सपाट दगडावर बारीक धूळ असते, पावसाचे थेंब पडल्याने ती चिकटते; ती देखील चार महिने उलटल्यानंतर उकरणे योग्य नाही. परंतु जर नैसर्गिक डोंगराच्या कपारीत वारूळ तयार झाले असेल, तर ते इच्छेनुसार उकरणे योग्य आहे. जर ते उघड्या जागेवर तयार झाले असेल, तर त्यावर पाऊस पडून चार महिन्यांपेक्षा कमी काळ झाला असेल तरच ते उकरणे योग्य आहे. झाडांवर चढलेल्या वाळवीच्या मातीच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. गांडुळाची विष्ठा, उंदराचे बीळ, कुत्र्याने उकरलेली माती, गोकंटक (गाईच्या खुरांनी उकरलेला चिखल) इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे.

ဂေါကဏ္ဋကော နာမ ဂါဝီနံ ခုရစ္ဆိန္နကဒ္ဒမော ဝုစ္စတိ. သစေ ပန ဟေဋ္ဌိမတလေန ဘူမိသမ္ဗန္ဓော ဟောတိ, ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ကသိတဋ္ဌာနေပိ နင်္ဂလစ္ဆိန္နမတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတိ အစ္ဆဒနံ ဝါ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝါ, အတိရေကစာတုမာသံ ဩဝဋ္ဌံ ဇာတပထဝီသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တတော အဝသေသံ ဆဒနိဋ္ဌကံ ဝါ ဂေါပါနသီအာဒိကံ ဥပကရဏံ ဝါ ‘‘ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမိ ဂေါပနသိံ ဘိတ္တိပါဒံ ပဒရတ္ထရဏံ ပါသာဏတ္ထမ္ဘံ ဂဏှာမီ’’တိ သညာယ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေန သဒ္ဓိံ မတ္တိကာ ပတတိ, အနာပတ္တိ. ဘိတ္တိမတ္တိကံ ဂဏှန္တဿ ပန အာပတ္တိ. သစေ ယာ ယာ အတိန္တာ တံ တံ ဂဏှာတိ, အနာပတ္တိ.

गाईंच्या खुरांनी तुडवलेला चिखल 'गोकंटक' म्हणून ओळखला जातो. परंतु जर त्याचा खालचा भाग जमिनीशी जोडलेला असेल, तर तो एका दिवसाचा असला तरीही उकरणे योग्य नाही. नांगरलेल्या शेतातही नांगराने कापलेले मातीचे ढेकूळ घेणाऱ्याच्या बाबतीत हाच नियम आहे. जुने विहार (सेनासन) जे छप्पर नसलेले किंवा नष्ट झालेले छप्पर असलेले असते, त्यावर चार महिन्यांपेक्षा जास्त काळ पाऊस पडल्यास ते 'जातपठवी' (सजीव माती) मानले जाते. त्यातून उरलेले छपराचे विटांचे तुकडे किंवा वासे इत्यादी साहित्य 'मी वीट घेत आहे', 'मी वासा घेत आहे', 'मी भिंतीचा पाया घेत आहे', 'मी लाकडी फळी घेत आहे', 'मी दगडाचा खांब घेत आहे' अशा समजुतीने घेणे योग्य आहे. त्यासोबत जर माती पडली, तर अनापत्ती आहे. परंतु भिंतीची माती घेणाऱ्याला आपत्ती होते. जर कोणी न भिजलेली माती घेत असेल, तर अनापत्ती आहे.

အန္တောဂေဟေ မတ္တိကာပုဉ္ဇော ဟောတိ, တသ္မိံ ဧကဒိဝသံ ဩဝဋ္ဌေ ဂေဟံ ဆာဒေန္တိ, သစေ သဗ္ဗော တိန္တော စာတုမာသစ္စယေန ဇာတပထဝီယေဝ. အထဿ ဥပရိဘာဂေါယေဝ တိန္တော, အန္တော အတိန္တော, ယတ္တကံ တိန္တံ တံ ကပ္ပိယကာရကေဟိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အပနာမေတွာ သေသံ ယထာသုခံ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေန တေမေတွာ ဧကာဗဒ္ဓါယေဝ ဟိ ဇာတပထဝီ ဟောတိ, န ဣတရာတိ.

घराच्या आत मातीचा ढीग असतो, त्यावर एक दिवस पाऊस पडल्यावर घर शाकारले जाते; जर तो संपूर्ण ढीग भिजला असेल, तर चार महिने उलटल्यानंतर तो 'जातपठवी'च बनतो. जर त्याचा फक्त वरचा भाग भिजला असेल आणि आतील भाग भिजला नसेल, तर जितका भाग भिजलेला आहे, तितका भाग कप्पियकारकांकडून कप्पिय-व्यवहाराने बाजूला करून घेऊन, उरलेली माती इच्छेनुसार वापरणे योग्य आहे. कारण पाण्याने भिजून एकजीव झालेली मातीच 'जातपठवी' होते, दुसरी नाही.

အဗ္ဘောကာသေ [Pg.23] မတ္တိကာပါကာရော ဟောတိ, အတိရေကစာတုမာသံ စေ ဩဝဋ္ဌော ဇာတပထဝီသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ လဂ္ဂပံသုံ ပန အလ္လဟတ္ထေန ဆုပိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဣဋ္ဌကပါကာရော ဟောတိ, ယေဘုယျေနကထလဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ယထာသုခံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဗ္ဘောကာသေ ဌိတမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာလေတွာ ပထဝိံ ဝိကောပေန္တေန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဇုကမေဝ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညမ္ပိ သုက္ခရုက္ခံ ဝါ သုက္ခခါဏုကံ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဧသေဝ နယော. နဝကမ္မတ္ထံ ပါသာဏံ ဝါ ရုက္ခံ ဝါ ဒဏ္ဍကေဟိ ဥစ္စာလေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ, သစေ သုဒ္ဓစိတ္တာ ပဝဋ္ဋေန္တိ, အနာပတ္တိ. အထ ပန တေန အပဒေသေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိတုကာမာယေဝ ဟောန္တိ, အာပတ္တိ. သာခါဒီနိ ကဍ္ဎန္တာနမ္ပိ ပထဝိယံ ဒါရူနိ ဖာလေန္တာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

उघड्या जागेवर मातीची भिंत असते, जर त्यावर चार महिन्यांपेक्षा जास्त काळ पाऊस पडला असेल, तर ती 'जातपठवी' मानली जाते. तेथे चिकटलेली धूळ ओल्या हाताने स्पर्श करून घेणे योग्य आहे. जर ती विटांची भिंत असेल, तर ती बहुतांश करून खपराच्या श्रेणीत येते, म्हणून ती इच्छेनुसार पाडणे योग्य आहे. उघड्या जागेवर असलेला मांडवाचा खांब इकडेतिकडे हलवून, माती उकरून काढणे योग्य नाही; तो थेट सरळ वर उपटून काढणे योग्य आहे. इतर सुकलेले झाड किंवा सुकलेले खोड काढणाऱ्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. नवीन बांधकामासाठी दगड किंवा लाकूड काठ्यांनी वर उचलून आणि लोळवत नेतात, त्यामुळे जर माती उकरली गेली, आणि जर ते शुद्ध मनाने लोळवत नेत असतील, तर अनापत्ती आहे. परंतु जर त्या बहाण्याने माती उकरण्याचीच त्यांची इच्छा असेल, तर आपत्ती होते. झाडांच्या फांद्या ओढणाऱ्यांच्या किंवा जमिनीवर लाकडे फोडणाऱ्यांच्या बाबतीतही हाच नियम आहे.

ပထဝိယံ အဋ္ဌိသူစိကဏ္ဋကာဒီသုပိ ယံကိဉ္စိ အာကောဋေတုံ ဝါ ပဝေသေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ပဿာဝဓာရာယ ဝေဂေန ပထဝိံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ ပဿာဝမ္ပိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ. ဝိသမဘူမိံ သမံ ကရိဿာမီတိ သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဃံသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, ဝတ္တသီသေနေဝ ဟိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ကေစိ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ ကောဋ္ဋေန္တိ, ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝိလိခန္တိ, ‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တာ စင်္ကမန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟတ္ထံ ပန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေန သုဒ္ဓစိတ္တေန စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဟတ္ထံ ဓောဝိဿာမာ’’တိ ပထဝိယံ ဃံသန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. အဃံသန္တေန ပန အလ္လဟတ္ထံ ပထဝိယံ ဌပေတွာ ရဇံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒီဟိ အာဗာဓိကာ ဆိန္နတဋာဒီသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဃံသန္တိ န ဝဋ္ဋတိ.

मातीमध्ये (जमिनीवर) हाड, सुई, काटा इत्यादींपैकी काहीही ठोकणे किंवा खुपसणे योग्य नाही. 'लघवीच्या धारेच्या वेगाने मी जमीन फोडीन' असा विचार करून अशा प्रकारे वेगाने लघवी करणे देखील योग्य नाही; असे करताना जर जमीन फुटली, तर आपत्ती (दोष) होते. 'विषम (उंचसखल) जमीन मी समपातळ करीन' असा विचार करून झाडूने ती घासणे देखील योग्य नाही, कारण केवळ कर्तव्याच्या (वत्त) भावनेनेच झाडलोट केली पाहिजे. काही जण काठीने जमीन ठोकतात, पायाच्या अंगठ्याने ओरबाडतात, 'आम्ही चंक्रमण करण्याची जागा दाखवू' असा विचार करून वारंवार जमीन खराब करत चंक्रमण करतात; हे सर्व करणे अयोग्य आहे. परंतु, वीर्य (प्रयत्न) दृढ करण्यासाठी श्रमणधर्माचे आचरण करणाऱ्याने शुद्ध चित्ताने चंक्रमण करणे योग्य आहे. 'आम्ही हात धुवू' असा विचार करून जमिनीवर हात घासणे अयोग्य आहे. परंतु, न घासता ओला हात जमिनीवर ठेवून धूळ घेणे योग्य आहे. काही जण खाज-खरुज इत्यादी रोगांनी ग्रस्त होऊन तुटलेल्या कड्यांवर आपले अवयव घासतात, ते अयोग्य आहे.

၈၇. ခဏတိ ဝါ ခဏာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနပိ သမ္မဇ္ဇနီသလာကာယပိ သယံ ဝါ ခဏတိ, အညေန ဝါ ခဏာပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ဥဒကမ္ပိ ဆဍ္ဍေန္တော သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဘိန္ဒာပေတိ. ဒဟတိ ဝါ ဒဟာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစန္တော သယံ ဝါ ဒဟတိ, အညေန ဝါ ဒဟာပေတိ. ယတ္တကေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိံ ဒေတိ ဝါ ဒါပေတိ ဝါ တတ္တကာနိ ပါစိတ္တိယာနိ. ပတ္တံ ပစန္တေနပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ ပက္ကဋ္ဌာနေယေဝ ဟိ ပစိတဗ္ဗော. အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တပစနကပါလဿ ပန ဥပရိ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပေတိ[Pg.24], သော အဂ္ဂိ တာနိ ဒဟန္တော ဂန္တွာ ပထဝိံ ဒဟတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ဣဋ္ဌကကပါလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

८७. 'खणतो किंवा खणायला लावतो' म्हणजे अगदी पायाच्या अंगठ्याने किंवा झाडूच्या काडीने देखील स्वतः खणणे किंवा दुसऱ्याकडून खणवून घेणे होय. 'फोडतो किंवा फोडायला लावतो' म्हणजे अगदी पाणी ओतून देखील स्वतः जमीन फोडणे किंवा दुसऱ्याकडून फोडवून घेणे होय. 'जाळतो किंवा जाळायला लावतो' म्हणजे अगदी भिक्षापात्र भाजताना देखील स्वतः जाळणे किंवा दुसऱ्याकडून पेटवून घेणे होय. जितक्या ठिकाणी तो स्वतः आग लावतो किंवा लावायला सांगतो, तितके पाचित्तिय होतात. कारण भिक्षापात्र भाजणाऱ्या भिक्खूने देखील पूर्वी जेथे आधीच भाजले गेले आहे अशाच ठिकाणी ते भाजावे. न जळालेल्या जमिनीवर आग ठेवणे योग्य नाही. परंतु, भिक्षापात्र भाजण्याच्या खापराच्या वर आग ठेवणे योग्य आहे. लाकडांवर आग ठेवली आणि ती आग लाकडे जाळत जाऊन जमिनीला जाळते, तर ते अयोग्य आहे. विटांच्या खापरांवर इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे.

တတြာပိ ဟိ ဣဋ္ဌကာဒီနံယေဝ ဥပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? တေသံ အနုပါဒါနတ္တာ. န ဟိ တာနိ အဂ္ဂိဿ ဥပါဒါနသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. သုက္ခခါဏုသုက္ခရုက္ခာဒီသုပိ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပထဝိံ အပ္ပတ္တမေဝ နိဗ္ဗာပေတွာ ဂမိဿာမီတိ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ကောတိ, အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ. တိဏုက္ကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ဘူမိယံ ပါတေတိ, အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ ဥပါဒါနံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဒဍ္ဎပထဝိယာ စ ယတ္တကံ ဌာနံ ဥသုမာယ အနုဂတံ, သဗ္ဗံ ဝိကောပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ. ယော ပန အဇာနနကော ဘိက္ခု အရဏီသဟိတေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ဇာလေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, ‘‘ဟတ္ထော ဍယှတီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ယထာ န ဍယှတိ တထာ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဘူမိယံ ပါတေဟီ’’တိ ပန န ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဟတ္ထေ ဍယှမာနေ ပါတေတိ ‘‘ပထဝိံ ဒဟိဿာမီ’’တိ အပါတိတတ္တာ အနာပတ္တိ. ပတိတဋ္ဌာနေ ပန အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

कारण तेथेही विटांच्या वरच आग ठेवणे योग्य आहे. का? कारण त्या इंधन नसतात. कारण त्या आगीचे इंधन मानल्या जात नाहीत. सुकलेले खुंट, सुकलेली झाडे इत्यादींवर देखील आग लावणे योग्य नाही. परंतु, जर 'जमिनीपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच ती विझवून मी जाईन' असा विचार करून आग लावली, तर ते योग्य आहे. नंतर जर ती विझवण्यास असमर्थ ठरला, तर आपल्या नियंत्रणाबाहेर असल्यामुळे अनापत्ती आहे. गवताची पेटती पळत घेऊन जात असताना हात भाजल्यामुळे ती जमिनीवर टाकली, तर अनापत्ती आहे. 'ज्या ठिकाणी ती पडली आहे, त्याच ठिकाणी इंधन देऊन आग लावणे योग्य आहे,' असे महापंचरीमध्ये म्हटले आहे. आणि जळालेल्या जमिनीचा जितका भाग उष्णतेने प्रभावित झाला आहे, तो सर्व भाग खणणे योग्य आहे, असे तेथेच म्हटले आहे. परंतु, जो अज्ञानी भिक्खू अरणीच्या साहाय्याने अग्नी निर्माण करून, तो हातात घेऊन 'मी काय करू?' असे विचारतो, त्याला 'तो पेटव' असे सांगावे. जर तो 'हात भाजत आहे' असे म्हणतो, तर 'ज्या प्रकारे हात भाजणार नाही, त्या प्रकारे कर' असे सांगावे. परंतु 'जमिनीवर टाक' असे सांगू नये. जर हात भाजत असताना तो ती आग खाली टाकतो, तर 'मी जमीन जाळीन' या हेतूने न टाकल्यामुळे अनापत्ती आहे. परंतु पडलेल्या ठिकाणी आग लावणे योग्य आहे, असे कुरुंदीमध्ये म्हटले आहे.

၈၈. အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဇာန, ထုသမတ္တိကံ ဇာန, မဟာမတ္တိကံ ဒေဟိ, ထုသမတ္တိကံ ဒေဟိ, မတ္တိကံ အာဟရ, ပံသုံ အာဟရ, မတ္တိကာယ အတ္ထော, ပံသုနာ အတ္ထော, ဣမဿ ထမ္ဘဿ အာဝါဋံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ မတ္တိကံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ ပံသုံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

८८. 'हे जाणून घे' इत्यादी वाक्यांमध्ये अनापत्ती आहे, जसे की: 'या खांबाचा खड्डा जाणून घे, मोठी माती जाणून घे, भुसा मिसळलेली माती जाणून घे, मोठी माती दे, भुसा मिसळलेली माती दे, चिकणमाती आण, धूळ आण, चिकणमातीची गरज आहे, धुळीची गरज आहे, या खांबाचा खड्डा कप्पिय कर, ही चिकणमाती कप्पिय कर, ही धूळ कप्पिय कर' - असा अर्थ समजला पाहिजे.

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ အာဟစ္စ အာဟစ္စ ဂစ္ဆန္တဿ ပထဝီ ဘိဇ္ဇတိ, သာ ‘‘တေန ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အဘိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္နာ နာမ ဟောတိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဘိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ. အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိယာ ဝါ ပထဝိံ ဝိလိခန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အသတိယာ ဝိလိခန္တဿ ဝါ ဘိန္ဒန္တဿ ဝါ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ အန္တောဂေဟေ ဩဝဋ္ဌံ ဆန္နံ ပထဝိံ ‘‘အကပ္ပိယပထဝီ’’တိ န ဇာနာတိ, ‘‘ကပ္ပိယပထဝီ’’တိ သညာယ ဝိကောပေတိ, ‘‘ခဏာမိ ဘိန္ဒာမိ ဒဟာမီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ[Pg.25], ကေဝလံ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ခဏိတ္တာဒီနိ ဝါ ဌပေတိ, ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ, ဧဝံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

'असंचिच्च' म्हणजे दगड, लाकूड इत्यादी लोळवत असताना किंवा काठीने वारंवार टेकवत चालत असताना जमीन फुटते; ती 'मी याने जमीन फोडीन' अशा प्रकारे जाणूनबुजून न फोडल्यामुळे 'असंचिच्च भिन्ना' म्हटली जाते. अशा प्रकारे अजाणतेपणे जमीन फोडणाऱ्याला अनापत्ती आहे. 'असतिया' म्हणजे दुसऱ्या विचारात मग्न असलेला, कोणाशी तरी काही बोलत असताना पायाच्या अंगठ्याने किंवा काठीने जमीन ओरबाडत उभा राहतो; अशा प्रकारे बेसावधपणे ओरबाडणाऱ्या किंवा फोडणाऱ्या भिक्खूला अनापत्ती आहे. 'अजानंतस्स' म्हणजे घराच्या आत ओल्या झालेल्या आणि झाकलेल्या जमिनीला 'अकप्पिय जमीन' म्हणून ओळखत नाही, आणि 'कप्पिय जमीन' अशा समजुतीने ती खराब करतो; किंवा 'मी खणतो, फोडतो, जाळतो' हे त्याला माहीत नसते, केवळ सुरक्षित ठेवण्यासाठी कुदळ इत्यादी ठेवतो, किंवा हात भाजत असताना आग खाली पडते; अशा प्रकारे न जाणणाऱ्याला अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थानांचे आहे - काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उद्भवते. हे क्रियात्मक, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदना आहे.

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

जमीन खणण्याचा दहावा शिक्षापद समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमानुसार पहिला 'मुसावादवग्गो' समाप्त झाला.

၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

२. भूतगामवग्गो (भूतग्राम वर्ग)

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. भूतगाम शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၈၉. သေနာသနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အနာဒိယန္တောတိ တဿာ ဝစနံ အဂဏှန္တော. ဒါရကဿ ဗာဟုံ အာကောဋေသီတိ ဥက္ခိတ္တံ ဖရသုံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော မနုဿာနံ စက္ခုဝိသယာတီတေ မဟာရာဇသန္တိကာ လဒ္ဓေ ရုက္ခဋ္ဌကဒိဗ္ဗဝိမာနေ နိပန္နဿ ဒါရကဿ ဗာဟုံ ထနမူလေယေဝ ဆိန္ဒိ. န ခေါ မေတံ ပတိရူပန္တိအာဒိမှိ အယံ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – ဟိမဝန္တေ ကိရ ပက္ခဒိဝသေသု ဒေဝတာသန္နိပါတော ဟောတိ, တတ္ထ ရုက္ခဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘တွံ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ န ဌိတာ’’တိ? ရုက္ခဓမ္မော နာမ ရုက္ခေ ဆိဇ္ဇမာနေ ရုက္ခဒေဝတာယ မနောပဒေါသဿ အကရဏံ. တတ္ထ ယာ ဒေဝတာ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သာ ဒေဝတာသန္နိပါတံ ပဝိသိတုံ န လဘတိ. ဣတိ သာ ဒေဝတာ ဣမဉ္စ ရုက္ခဓမ္မေ အဋ္ဌာနပစ္စယံ အာဒီနဝံ အဒ္ဒသ, ဘဂဝတော စ သမ္မုခါ သုတပုဗ္ဗဓမ္မဒေသနာနုသာရေန တထာဂတဿ ဆဒ္ဒန္တာဒိကာလေ ပုဗ္ဗစရိတံ အနုဿရိ. တေနဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ…ပေ… ဝေါရောပေယျ’’န္တိ. ယံနူနာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေယျန္တိ ဣဒံ ပနဿာ ‘‘အယံ ဘိက္ခု သပိတိကော ပုတ္တော, အဒ္ဓါ ဘဂဝါ ဣမံ ဣမဿ အဇ္ဈာစာရံ သုတွာ မရိယာဒံ ဗန္ဓိဿတိ, သိက္ခာပဒံ ပညပေဿတီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တိယာ အဟောသိ. သစဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေတိ သစေ အဇ္ဇ တွံ ဒေဝတေ. ပသဝေယျာသီတိ ဇနေယျာသိ ဥပ္ပာဒေယျာသိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘဂဝါ တံ ဒေဝတံ သညာပေန္တော –

८९. सेनासनवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'अनादियन्तो' म्हणजे तिचे बोलणे न मानणारा (तिच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करणारा). 'दारकस्स बाहुं आकोटेसि' म्हणजे उचललेली कुऱ्हाड आवरण्यास असमर्थ झाल्यामुळे, मानवांच्या दृष्टीपथापलीकडे असलेल्या, वैश्रवण महाराजांकडून मिळालेल्या वृक्षावरील दिव्य विमानात झोपलेल्या देवपुत्राचा (बालकाचा) हात खांद्यापाशीच (स्तनमुळापाशीच) कापला गेला. 'न खो मेतं पतिरूपं' इत्यादी गाथेत ही संक्षिप्त व्याख्या (संक्षेपवर्णना) आहे – असे म्हटले जाते की, हिमालयात पक्षाच्या दिवशी (पौर्णिमा-अमावास्येला) देवतांची सभा भरते. तेथे ते वृक्षधर्माविषयी विचारतात – "तू वृक्षधर्मावर स्थिर आहेस की नाही?" वृक्षधर्म म्हणजे वृक्ष कापला जात असताना वृक्षदेवतेने मनात द्वेष (क्रोध) न उत्पन्न करणे होय. तेथे जी देवता वृक्षधर्मावर स्थिर नसते, तिला देवतांच्या सभेत प्रवेश मिळत नाही. म्हणून त्या देवतेने वृक्षधर्मावर न राहण्याचा हा दोष पाहिला, आणि भगवंतांच्या संमुख पूर्वी ऐकलेल्या धर्मदेशनेनुसार, तथागतांच्या षड्दंत हत्ती इत्यादी जन्मांतील पूर्वचरित्राचे स्मरण केले. त्यामुळे तिच्या मनात असा विचार आला – "हे माझ्यासाठी योग्य नाही... (पे)... मी त्याचा जीव घेऊ नये." "मी भगवंतांना हा वृत्त सांगावा का?" हा विचार तिच्या मनात आला, कारण ती विचार करत होती की, "हा भिक्खू सपितृक पुत्र (पित्यासह असलेला पुत्र) आहे. नक्कीच भगवान या भिक्खूच्या या अतिचाराविषयी (उल्लंघनाविषयी) ऐकून मर्यादा घालतील आणि शिक्षापद प्रज्ञप्त करतील." 'ससज्ज त्वं देवते' म्हणजे "हे देवते, जर आज तू..." 'पसवेय्यासि' म्हणजे उत्पन्न करशील किंवा निर्माण करशील. आणि असे बोलून भगवान त्या देवतेला समजावताना म्हणाले –

‘‘ယော [Pg.26] ဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ, ရထံ ဘန္တံဝ ဝါရယေ;

တမဟံ သာရထိံ ဗြူမိ, ရသ္မိဂ္ဂါဟော ဣတရော ဇနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၂);

"जो मनुष्य खरोखरच उत्पन्न झालेल्या क्रोधाला, वेगाने धावणाऱ्या रथाला रोखावे त्याप्रमाणे रोखतो, त्यालाच मी खरा सारथी म्हणतो; इतर लोक तर केवळ लगाम धरणारे आहेत."

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ သာ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ပုန ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

भगवंतांनी ही गाथा म्हटली. गाथेच्या शेवटी ती देवता स्रोतापत्ती फलावर प्रतिष्ठित झाली. पुन्हा भगवान उपस्थित जनसमुदायाला (परिषदेला) धर्म उपदेश करताना म्हणाले –

‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ, ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ;

သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁);

"जो मनुष्य पसरलेल्या सर्पविषाला औषधांनी नष्ट करावे त्याप्रमाणे उत्पन्न झालेल्या क्रोधाला नष्ट करतो, तो भिक्खू या आणि पलीकडच्या तीराला (संसाराला) सोडून देतो, ज्याप्रमाणे सर्प आपली जुनी जीर्ण त्वचा (कात) टाकून देतो."

ဣမံ ဂါထမဘာသိ. တတြ ပဌမဂါထာ ဓမ္မပဒေ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ဒုတိယာ သုတ္တနိပါတေ, ဝတ္ထု ပန ဝိနယေတိ. အထ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောယေဝ တဿာ ဒေဝတာယ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇန္တော ပတိရူပံ ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဒေဝတေ, အသုကသ္မိံ ဩကာသေ ရုက္ခော ဝိဝိတ္တော, တသ္မိံ ဥပဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သော ကိရ ရုက္ခော န အာဠဝိရဋ္ဌေ, ဇေတဝနဿ အန္တောပရိက္ခေပေ, ယဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပရိဂ္ဂဟော အဟောသိ, သော စုတော; တသ္မာ ‘‘ဝိဝိတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန သာ ဒေဝတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော လဒ္ဓပရိဟာရာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ အဟောသိ. ယဒါ ဒေဝတာသမာဂမော ဟောတိ, တဒါ မဟေသက္ခဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု အညာ အပ္ပေသက္ခာ ဒေဝတာ ယာဝ မဟာသမုဒ္ဒစက္ကဝါဠပဗ္ဗတာ တာဝ ပဋိက္ကမန္တိ. အယံ ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ. ယမ္ပိ ပဌမယာမေ ဘိက္ခူ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒေဝတာ, တံ သဗ္ဗံ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ သုဏာတိ. စတ္တာရော စ မဟာရာဇာနောပိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဂစ္ဆန္တာ တံ ဒေဝတံ ဒိသွာဝ ဂစ္ဆန္တိ.

भगवंतांनी ही गाथा म्हटली. त्यातील पहिली गाथा धम्मपदात समाविष्ट केली गेली आहे, दुसरी सुत्तनिपातात, आणि ही कथा विनयपिटकात समाविष्ट आहे. त्यानंतर भगवान धर्म उपदेश करत असतानाच त्या देवतेच्या राहण्याच्या जागेचा विचार करू लागले. योग्य जागा पाहून ते म्हणाले, "हे देवते, जा, अमुक ठिकाणी एक वृक्ष रिकामा (स्वामीविहीन) आहे, तू तेथे जा." तो वृक्ष आळवी देशात नव्हता, तर जेतवनाच्या आवारात होता. ज्या देवपुत्राच्या मालकीचा तो वृक्ष होता, तो च्युत (मृत) झाला होता; म्हणून त्याला 'रिकामा' (विवित्त) म्हटले गेले. तेव्हापासून ती देवता सम्यक्संबुद्धांकडून आश्रय मिळवून बुद्ध-उपस्थायिका (बुद्धांची सेवा करणारी) झाली. जेव्हा देवतांची सभा भरत असे, तेव्हा महान प्रभावशाली देवता आल्यावर इतर कमी प्रभावशाली देवता महासागर आणि चक्रवाळ पर्वतापर्यंत मागे हटत असत. परंतु ही देवता आपल्या राहण्याच्या ठिकाणी बसूनच धर्म ऐकू शकत असे. पहिल्या प्रहरात भिक्खू जे प्रश्न विचारत आणि मध्यम प्रहरात देवता जे प्रश्न विचारत, ते सर्व ती आपल्या विमानामध्ये बसूनच ऐकत असे. चार महाराज (चतुर्महाराज) देखील भगवंतांच्या सेवेसाठी येऊन परत जाताना त्या देवतेला भेटूनच जात असत.

၉၀. ဘူတဂါမပါတဗျတာယာတိ ဧတ္ထ ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဘူတာ; ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ စာတိ အတ္ထော. ဂါမောတိ ရာသိ; ဘူတာနံ ဂါမောတိ ဘူတဂါမော; ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော ဘူတဂါမော; ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. ပါတဗျဿ ဘာဝေါ ပါတဗျတာ; ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော. တဿာ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ; နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ, ဘူတဂါမပါတဗျတာဟေတု, ဘူတဂါမဿ ဆေဒနာဒိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

९०. 'भूतगामपातब्यताय' यामध्ये – जे अस्तित्वात आहेत आणि जे पूर्वी होते त्यांना 'भूत' म्हणतात; जे उत्पन्न होतात आणि वाढतात, किंवा जे उत्पन्न झाले आहेत आणि वाढले आहेत, असा याचा अर्थ आहे. 'गाम' म्हणजे समूह; भूतांचा (वनस्पतींचा) समूह म्हणजे 'भूतगाम'; किंवा भूत हेच समूह म्हणजे 'भूतगाम' होय. हे जमिनीत रुजलेले हिरवे गवत, वृक्ष इत्यादींचे नाव आहे. 'पातब्य' चा भाव म्हणजे 'पातब्यता'; कापून किंवा तोडून आपल्या इच्छेनुसार वापरणे असा याचा अर्थ आहे. 'तस्सा भूतगामपातब्यताय' यामध्ये सप्तमी विभक्ती कारणाचे दर्शक आहे; भूतगामाचा नाश करण्याच्या कारणाने, म्हणजेच भूतगाम कापण्या इत्यादी कारणांमुळे पाचित्तिय (प्रायश्चित्त) होते, असा याचा अर्थ आहे.

၉၁. ဣဒါနိ [Pg.27] တံ ဘူတဂါမံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတဂါမော နာမာတိ ဘူတဂါမံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယသ္မိံ သတိ ဘူတဂါမော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီ’’တိ အာဟာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီနိ န သမေန္တိ. န ဟိ မူလဗီဇာဒီနိ မူလာဒီသု ဇာယန္တိ, မူလာဒီသု ဇာယမာနာနိ ပန တာနိ ဗီဇာကတာနိ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဘူတဂါမော နာမာတိ ဝိဘဇိတဗ္ဗပဒံ. ပဉ္စာတိ တဿ ဝိဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဗီဇဇာတာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တဿတ္ထော – ဗီဇေဟိ ဇာတာနိ ဗီဇဇာတာနိ; ရုက္ခာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. အပရော နယော – ဗီဇာနိ စ တာနိ ဝိဇာတာနိ စ ပသူတာနိ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနီတိ ဗီဇဇာတာနိ. ဧတေန အလ္လဝါလိကာဒီသု ဌပိတာနံ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနံ သိင်္ဂိဝေရာဒီနံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ.

९१. आता त्या भूतगामाचे वर्गीकरण करून दाखवताना भगवंतांनी "भूतगाम म्हणजे पाच प्रकारचे बीजसमूह" इत्यादी म्हटले आहे. तेथे 'भूतगाम' हा शब्द उद्धृत करून, ज्याच्या अस्तित्वामुळे भूतगाम होतो ते दाखवण्यासाठी "पाच प्रकारचे बीजसमूह" असे म्हटले आहे, असे अट्ठकथांमध्ये सांगितले आहे. असे असले तरी, "जी इतर मुळातून उत्पन्न होतात" इत्यादी विधानांशी हे जुळत नाही. कारण मूळ-बीज इत्यादी मुळामध्ये उत्पन्न होत नाहीत, तर मुळामध्ये उत्पन्न होणाऱ्या त्या वनस्पतींना बीजरूप मानले जाते. म्हणून येथे अशी व्याख्या समजली पाहिजे – 'भूतगाम' हे विश्लेषित करायचे पद आहे. 'पाच' हे त्याचे वर्गीकरण आहे. 'बीजजात' हे वर्गीकृत धर्माचे निदर्शन आहे. त्याचा अर्थ – बीजांपासून उत्पन्न झालेले ते 'बीजजात' होय; हे वृक्ष इत्यादींचे नाव आहे. दुसरा प्रकार असा – जे बीज आहेत आणि जे अंकुरित होऊन पाने व मुळे असलेले झाले आहेत, ते 'बीजजात' होत. याद्वारे ओल्या वाळूत इत्यादी ठिकाणी ठेवलेल्या, पाने व मुळे फुटलेल्या आल्या (आद्रक) इत्यादींचा समावेश होतो.

ဣဒါနိ ယေဟိ ဗီဇေဟိ ဇာတတ္တာ ရုက္ခာဒီနိ ဗီဇဇာတာနီတိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ဒဿေန္တော ‘‘မူလဗီဇ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေသံ ဥဒ္ဒေသော ပါကဋော ဧဝ. နိဒ္ဒေသေ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလေ ဇာယန္တိ မူလေ သဉ္ဇာယန္တီတိ ဧတ္ထ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ အာလုဝကသေရုကမလုပ္ပလပုဏ္ဍရီကကုဝလယကန္ဒပါဋလိမူလာဒိဘေဒေ မူလေ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ ဇာယန္တိ သဉ္ဇာယန္တိ, တာနိ ယမှိ မူလေ ဇာယန္တိ စေဝ သဉ္ဇာယန္တိ စ တဉ္စ, ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဟလိဒ္ဒါဒိ စ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ မူလဗီဇံ နာမ. ဧသေဝ နယော ခန္ဓဗီဇာဒီသု. ယေဝါပနကခန္ဓဗီဇေသု ပနေတ္ထ အမ္ဗာဋကဣန္ဒသာလနုဟီပါဠိဘဒ္ဒကဏိကာရာဒီနိ ခန္ဓဗီဇာနိ, အမူလဝလ္လိ စတုရဿဝလ္လိကဏဝီရာဒီနိ ဖဠုဗီဇာနိ မကစိသုမနဇယသုမနာဒီနိ အဂ္ဂဗီဇာနိ, အမ္ဗဇမ္ဗူပနသဋ္ဌိအာဒီနိ ဗီဇဗီဇာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

आता ज्या बीजांपासून उत्पन्न झाल्यामुळे वृक्ष इत्यादींना 'बीजजात' म्हटले गेले आहे, ते दाखवताना भगवंतांनी "मूळ-बीज" इत्यादी म्हटले आहे. त्यांचे वर्गीकरण स्पष्टच आहे. स्पष्टीकरणात "जी इतर मुळातून उत्पन्न होतात आणि मुळात वाढतात" येथे बीजापासून उत्पन्न होणाऱ्या वनस्पतीद्वारे बीज दाखवले आहे. म्हणून येथे असा अर्थ समजला पाहिजे – जी इतर अळू, कशेरु, लाल कमळ, पांढरे कमळ, निळे कमळ, कंद, पाटल-मूळ इत्यादी विविध प्रकारच्या मुळांमध्ये झुडपे, वेली, वृक्ष इत्यादी उत्पन्न होतात आणि वाढतात; ती ज्या मुळात उत्पन्न होतात आणि वाढतात ते मूळ, आणि पाळीमध्ये (मूळ पाठात) सांगितलेले हळद इत्यादी, हे सर्व 'मूळ-बीज' म्हटले जाते. हाच नियम स्कंध-बीज (फांदी-बीज) इत्यादींना लागू होतो. येथे स्कंध-बीजांमध्ये अंबाडा, इंद्रसाल, निवडुंग (नुही), पारिभद्र, कर्णिकार इत्यादी स्कंध-बीज आहेत; अमूलवेली, चतुरस्रवेली, कण्हेर इत्यादी पेर-बीज (पर्व-बीज) आहेत; ताग (मकचि), जाई, जुई इत्यादी अग्र-बीज (शेंडा-बीज) आहेत; आणि आंबा, जांभूळ, फणस यांच्या बिया इत्यादी बीज-बीज आहेत, असे समजावे.

၉၂. ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ တတ္ထ သညာဝသေန အာပတ္တာနာပတ္တိဘေဒံ ပါတဗျတာဘေဒဉ္စ ဒဿေန္တော ဗီဇေ ဗီဇသညီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ‘‘သာလီနံ စေပိ ဩဒနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၆) သာလိတဏ္ဍုလာနံ ဩဒနော ‘‘သာလီနံ ဩဒနော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗီဇတော သမ္ဘူတော ဘူတဂါမော ‘‘ဗီဇ’’န္တိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ [Pg.28] ပန ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀) ဝုတ္တံ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတွာ ဌပိတံ ဗီဇံ, တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. အထ ဝါ ယဒေတံ ‘‘ဘူတဂါမော နာမာ’’တိ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂဿ အာဒိပဒံ, တေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ ဗီဇေ ဗီဇသညီ သတ္ထကာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ, ပါသာဏာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ, အဂ္ဂိံ ဥပသံဟရိတွာ သယံ ဝါ ပစတိ အညေန ဝါ ပစာပေတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာရုတံ ပန ဂဟေတွာ ဘူတဂါမဝိနိမုတ္တဿ ဗီဇဿ ဆိန္ဒနာဒိဘေဒါယ ပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

९२. आता, "भूतगाम (सजीव वनस्पती) नष्ट केल्याने पाचित्तिय होते" असे जे म्हटले आहे, त्यामध्ये संज्ञेच्या (समजुतीच्या) आधारे आपत्ती (दोष) व अनापत्ती (दोषमुक्ती) यांचा भेद, तसेच विनाश करण्याचा भेद दर्शवण्यासाठी "बीजे बीजसञ्ञी" (बीजामध्ये बीजाची संज्ञा असणारा) इत्यादी म्हटले आहे. त्यामध्ये, ज्याप्रमाणे "साळीचा भात खातो" इत्यादी वाक्यांत साळीच्या तांदळाच्या भाताला "साळीचा भात" म्हटले जाते, त्याचप्रमाणे बीजापासून उत्पन्न झालेल्या भूतगामाला (वनस्पतीला) "बीज" म्हटले गेले आहे, असे समजावे. परंतु, "बीजगाम आणि भूतगाम नष्ट करण्यापासून विरत राहणे" इत्यादी सूत्रांमध्ये जे भूतगामापासून वेगळे करून ठेवलेले बीज सांगितले आहे, ते दुक्कट (दुष्कृत) आपत्तीचे कारण ठरते. किंवा, "भूतगाम म्हणजे काय" हे जे सिक्खापदविभंगाचे पहिले पद आहे, त्याच्याशी संबंध जोडून – जे बीज भूतगाम संज्ञक आहे, त्या बीजाविषयी 'हे बीज आहे' अशी संज्ञा ठेवून, चाकू इत्यादी शस्त्रे घेऊन स्वतः कापतो किंवा दुसऱ्याकडून कापवून घेतो, दगड इत्यादी घेऊन स्वतः फोडतो किंवा दुसऱ्याकडून फोडवून घेतो, अग्नी जवळ आणून स्वतः भाजतो किंवा दुसऱ्याकडून भाजवून घेतो, तर त्याला पाचित्तिय आपत्ती होते, असा येथे अर्थ समजावा. परंतु, केवळ शब्दाचा शब्दशः अर्थ घेऊन, भूतगामापासून मुक्त (वेगळ्या) झालेल्या बीजाला कापण्यादी विनाश केल्यामुळे पाचित्तिय होते, असे म्हणता येणार नाही.

အယဉှေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဘူတဂါမပရိမောစိတံ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဗီဇဂါမဘူတဂါမော နာမေသ အတ္ထိ ဥဒကဋ္ဌော, အတ္ထိ ထလဋ္ဌော. တတ္ထ ဥဒကဋ္ဌော သာသပမတ္တိကာ တိလဗီဇကာဒိဘေဒါ သပဏ္ဏိကာ အပဏ္ဏိကာ စ သဗ္ဗာ သေဝါလဇာတိ အန္တမသော ဥဒကပပ္ပဋကံ ဥပါဒါယ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ ဥပရိ ထဒ္ဓေါ ဖရုသဝဏ္ဏော, ဟေဋ္ဌာ မုဒု နီလဝဏ္ဏော ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ သေဝါလဿ မူလံ ဩရူဟိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ, တဿ ပထဝီ ဌာနံ. ယော ဥဒကေ သဉ္စရတိ, တဿ ဥဒကံ. ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိကောပေန္တဿ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဥဒကေ သဉ္စရန္တံ ဝိကောပေန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဟတ္ထေဟိ ပန ဣတော စိတော စ ဝိယူဟိတွာ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သကလဉှိ ဥဒကံ တဿ ဌာနံ. တသ္မာ န သော ဧတ္တာဝတာ ဌာနန္တရံ သင်္ကာမိတော ဟောတိ. ဥဒကတော ပန ဥဒကေန ဝိနာ သဉ္စိစ္စ ဥက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဒကေန သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ ပုန ဥဒကေ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဿာဝနန္တရေန နိက္ခမတိ, ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာဝ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥပ္ပလိနီပဒုမိနီအာဒီနိ ဇလဇဝလ္လိတိဏာနိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ တတ္ထေဝ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ပရေဟိ ဥပ္ပာဋိတာနိ ဝိကောပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. တာနိ ဟိ ဗီဇဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တိလဗီဇကသာသပမတ္တကသေဝါလောပိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓတော အမိလာတော အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု [Pg.29] ‘‘အနန္တကတိလဗီဇကဥဒကပပ္ပဋကာဒီနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော န ဟောတိ, တသ္မာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ န သမေတိ, ဘူတဂါမေ ဟိ ပါစိတ္တိယံ, ဗီဇဂါမေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမ တတိယော ကောဋ္ဌာသော နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာသု အာဂတော. အထ ဧတံ ဗီဇဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆိဿတီတိ, တမ္ပိ န ယုတ္တံ, အဘူတဂါမမူလတ္တာ တာဒိသဿ ဗီဇဂါမဿာတိ. အပိစ ‘‘ဂရုကလဟုကေသု ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတံ ဝိနယလက္ခဏံ.

या विषयावरील निर्णय असा आहे – भूतगाम (सजीव वनस्पती) नष्ट करणाऱ्याला पाचित्तिय होते, आणि भूतगामापासून वेगळे केलेल्या पाच प्रकारच्या बीजगामाला (बीजांना) नष्ट करणाऱ्याला दुक्कट (दुष्कृत) दोष होतो. हा बीजगाम आणि भूतगाम पाण्यात राहणारा (जलस्थ) आणि जमिनीवर राहणारा (स्थलस्थ) अशा दोन प्रकारचा असतो. त्यापैकी जलस्थ म्हणजे मोहरीच्या किंवा तिळाच्या आकाराचे शेवाळ, पानांसह किंवा पानांशिवाय असणारे सर्व प्रकारचे शेवाळ आणि अगदी पाण्याच्या थरापर्यंत (जलपर्पटक) सर्व वनस्पतींना 'भूतगाम' समजावे. जलपर्पटक (पाण्याचा थर) म्हणजे जो वरून कडक व खडबडीत रंगाचा आणि खालून मऊ व निळ्या रंगाचा असतो. त्या शेवाळांपैकी ज्या शेवाळाचे मूळ खाली जाऊन जमिनीत रुजलेले असते, त्याचे स्थान जमीन (पृथ्वी) आहे. जे पाण्यात तरंगत राहते, त्याचे स्थान पाणी आहे. जमिनीत रुजलेले शेवाळ कोणत्याही ठिकाणी नष्ट केल्यास किंवा उपटून दुसऱ्या ठिकाणी हलवल्यास पाचित्तिय होते. पाण्यात तरंगणारे शेवाळ केवळ नष्ट केल्यास पाचित्तिय होते. परंतु, हाताने ते इकडेतिकडे सारून स्नान करणे योग्य आहे, कारण संपूर्ण पाणीच त्याचे स्थान आहे. त्यामुळे तेवढ्याने ते दुसऱ्या ठिकाणी हलवले गेले असे होत नाही. परंतु, पाण्यातून पाण्याशिवाय जाणूनबुजून ते बाहेर काढणे योग्य नाही; पाण्यासह बाहेर काढून पुन्हा पाण्यात टाकणे योग्य आहे. जर गाळणीतून शेवाळ बाहेर येत असेल, तर कप्पिय (योग्य) करून घेऊनच पाण्याचा वापर करावा. कमळ, पद्म इत्यादी जलचर वेली व गवत पाण्यातून बाहेर काढणाऱ्याला किंवा तिथेच नष्ट करणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय होते. इतरांनी उपटून टाकलेल्या वेली व गवत नष्ट केल्यास दुक्कट दोष होतो, कारण त्यांचा समावेश बीजगामात होतो. तिळाच्या किंवा मोहरीच्या आकाराचे शेवाळही पाण्यातून काढल्यावर जोपर्यंत सुकत नाही, तोपर्यंत त्याचा समावेश अग्रबीजात (अंकुर बीजात) होतो. महापंचरी इत्यादी ग्रंथांत "अनंतक, तिळाच्या आकाराचे शेवाळ, जलपर्पटक इत्यादी दुक्कट आपत्तीचे कारण आहेत" असे म्हटले आहे, परंतु त्याचे कारण दिसत नाही. अंधक अट्ठकथेत "ते पूर्ण भूतगाम नसतात, म्हणून दुक्कट होतो" असे म्हटले आहे, ते देखील जुळत नाही; कारण भूतगामामध्ये पाचित्तिय आणि बीजगामामध्ये दुक्कट सांगितले आहे. 'अपूर्ण भूतगाम' नावाचा तिसरा विभाग पाळिमध्ये किंवा अट्ठकथांमध्ये कुठेही आलेला नाही. जर असे म्हटले की त्याचा समावेश बीजगामात होईल, तर ते देखील योग्य नाही, कारण अशा बीजगामाचे मूळ भूतगाम नसते. शिवाय, "गुरू (गंभीर) आणि लघू (सौम्य) नियमांमध्ये गुरू नियमाचे पालन करावे" हे विनय लक्षण आहे.

ထလဋ္ဌေ – ဆိန္နရုက္ခာနံ အဝသိဋ္ဌော ဟရိတခါဏု နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကကုဓကရဉ္ဇပိယင်္ဂုပနသာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎတိ, သော ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော. တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ န ဝဍ္ဎတိ, သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတော. ကဒလိယာ ပန အဖလိတာယ ခါဏု ဘူတဂါမေန သင်္ဂဟိတော, ဖလိတာယ ဗီဇဂါမေန. ကဒလီ ပန ဖလိတာ ယာဝ နီလပဏ္ဏာ, တာဝ ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟိတာ, တထာ ဖလိတော ဝေဠု. ယဒါ ပန အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သုဿတိ, တဒါ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ကတရဗီဇဂါမေန? ဖဠုဗီဇဂါမေန. ကိံ တတော နိဗ္ဗတ္တတိ? န ကိဉ္စိ. ယဒိ ဟိ နိဗ္ဗတ္တေယျ, ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆေယျ. ဣန္ဒသာလာဒိရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ, ကိဉ္စာပိ ရာသိကတဒဏ္ဍကေဟိ ရတနပ္ပမာဏာပိ သာခါ နိက္ခမန္တိ, ဗီဇဂါမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ မဏ္ဍပတ္ထာယ ဝါ ဝတိအတ္ထာယ ဝါ ဝလ္လိအာရောပနတ္ထာယ ဝါ ဘူမိယံ နိခဏန္တိ, မူလေသု စေဝ ပဏ္ဏေသု စ နိဂ္ဂတေသု ပုန ဘူတဂါမသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. မူလမတ္တေသု ပန ပဏ္ဏမတ္တေသု ဝါ နိဂ္ဂတေသု ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတာ ဧဝ.

स्थलस्थ (जमिनीवरील वनस्पतींविषयी) निर्णय असा आहे – कापलेल्या झाडांचा उरलेला भाग म्हणजे 'हिरवे खोड' (हिरवे थुंट) होय. त्यापैकी ककुध (अर्जुन), करंज, प्रियंगू, फणस इत्यादींचे खोड वर वाढते, म्हणून त्याचा समावेश भूतगामात होतो. ताड, नारळ इत्यादींचे खोड वर वाढत नाही, म्हणून त्याचा समावेश बीजगामात होतो. केळीच्या झाडाचे फळ न आलेले खोड भूतगामात समाविष्ट होते, आणि फळ आलेले खोड बीजगामात समाविष्ट होते. परंतु फळ आलेली केळी जोपर्यंत हिरव्या पानांची असते, तोपर्यंत ती भूतगामातच समाविष्ट असते; तसेच फळ आलेला बांबू देखील. पण जेव्हा तो शेंड्यापासून सुकू लागतो, तेव्हा त्याचा समावेश बीजगामात होतो. कोणत्या बीजगामात? फळु-बीजगामात (पेरांच्या बीजात). त्यापासून काय उत्पन्न होते? काहीच नाही. जर काही उत्पन्न झाले असते, तर त्याचा समावेश भूतगामातच झाला असता. इंदसाल (हळदू) इत्यादी झाडे कापून ढीग करतात, त्या ढिगाऱ्यातील लाकडांमधून जरी हातभर लांबीच्या फांद्या निघाल्या, तरी त्यांचा समावेश बीजगामातच होतो. जर ते खांब मांडवासाठी, कुंपणासाठी किंवा वेली चढवण्यासाठी जमिनीत पुरले आणि त्यांना मुळे व पाने फुटली, तर ते पुन्हा भूतगाम संज्ञेस प्राप्त होतात. परंतु केवळ मुळे किंवा केवळ पाने फुटली असतील, तर त्यांचा समावेश बीजगामातच राहतो.

ယာနိ ကာနိစိ ဗီဇာနိ ပထဝိယံ ဝါ ဥဒကေန သိဉ္စိတွာ ဌပိတာနိ, ကပါလာဒီသု ဝါ အလ္လပံသုံ ပက္ခိပိတွာ နိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာနိ မူလမတ္တေ ပဏ္ဏမတ္တေ ဝါ နိဂ္ဂတေပိ ဗီဇာနိယေဝ. သစေပိ မူလာနိ စ ဥပရိ အင်္ကုရော စ နိဂ္ဂစ္ဆတိ, ယာဝ အင်္ကုရော ဟရိတော န ဟောတိ, တာဝ ဗီဇာနိယေဝ. မုဂ္ဂါဒီနံ ပန ပဏ္ဏေသု ဥဋ္ဌိတေသု ဝီဟိအာဒီနံ ဝါ အင်္ကုရေ ဟရိတေ နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏေ ဇာတေ ဘူတဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တာလဋ္ဌီနံ ပဌမံ သူကရဒါဌာ ဝိယ မူလံ နိဂ္ဂစ္ဆတိ. နိဂ္ဂတေပိ ယာဝ ဥပရိ ပတ္တဝဋ္ဋိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. နာဠိကေရဿ တစံ ဘိန္ဒိတွာ ဒန္တသူစိ ဝိယ အင်္ကုရော နိဂ္ဂစ္ဆတိ[Pg.30], ယာဝ မိဂသိင်္ဂသဒိသာ နီလပတ္တဝဋ္ဋိ န ဟောတိ, တာဝ ဗီဇဂါမောယေဝ. မူလေ အနိဂ္ဂတေပိ တာဒိသာယ ပတ္တဝဋ္ဋိယာ ဇာတာယ အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ.

कोणतीही बीजे जी जमिनीत किंवा पाण्याने शिंपडून ठेवली असतील, किंवा खापराच्या भांड्यात ओली माती टाकून ठेवली असतील, ती सर्व केवळ मुळे किंवा केवळ पाने फुटली तरी बीजेच राहतात. जरी मुळे आणि वर अंकुर फुटला, तरी जोपर्यंत अंकुर हिरवा होत नाही, तोपर्यंत ती बीजेच राहतात. परंतु मूग इत्यादींची पाने बाहेर आल्यावर किंवा भात (धान्य) इत्यादींचे अंकुर हिरवे होऊन गडद हिरव्या रंगाचे झाल्यावर त्यांचा समावेश भूतगामात होतो. ताडाच्या बियांचे (कोयांचे) मूळ सुरुवातीला डुकराच्या सुळ्यासारखे बाहेर येते. ते बाहेर आले तरी जोपर्यंत वर पानांची गुंडाळी (कोंब) बाहेर येत नाही, तोपर्यंत तो बीजगामच असतो. नारळाची शेंडी/कवच फोडून हस्तिदंताच्या सुईसारखा अंकुर बाहेर येतो; जोपर्यंत हरणाच्या शिंगासारखी हिरवी पानांची गुंडाळी तयार होत नाही, तोपर्यंत तो बीजगामच असतो. मूळ बाहेर आले नसले तरी, तशी पानांची गुंडाळी तयार झाल्यास त्याचा समावेश अमूलक (मुळे नसलेल्या) भूतगामात होतो.

အမ္ဗဋ္ဌိအာဒီနိ ဝီဟိအာဒီဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗာနိ. ဝန္ဒာကာ ဝါ အညာ ဝါ ယာ ကာစိ ရုက္ခေ ဇာယိတွာ ရုက္ခံ ဩတ္ထရတိ, ရုက္ခောဝ တဿာ ဌာနံ, တံ ဝိကောပေန္တဿ ဝါ တတော ဥဒ္ဓရန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ဧကာ အမူလိကာ လတာ ဟောတိ, အင်္ဂုလိဝေဌကော ဝိယ ဝနပ္ပဂုမ္ဗဒဏ္ဍကေ ဝေဌေတိ, တဿာပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော. ဂေဟမုခပါကာရဝေဒိကာစေတိယာဒီသု နီလဝဏ္ဏော သေဝါလော ဟောတိ, ယာဝ ဒွေ တီဏိ ပတ္တာနိ န သဉ္ဇာယန္တိ တာဝ အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ပတ္တေသု ဇာတေသု ပါစိတ္တိယဝတ္ထု. တသ္မာ တာဒိသေသု ဌာနေသု သုဓာလေပမ္ပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အနုပသမ္ပန္နေန လိတ္တဿ ဥပရိသ္နေဟလေပေါ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ နိဒါဃသမယေ သုက္ခသေဝါလော တိဋ္ဌတိ, တံ သမ္မုဉ္ဇနီအာဒီဟိ ဃံသိတွာ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဒုက္ကဋဝတ္ထု, အန္တော အဗ္ဗောဟာရိကော. ဒန္တကဋ္ဌပူဝါဒီသု ကဏ္ဏကမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သစေ ဂေရုကပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တိ ကဏ္ဏကိတာ ဟောတိ, စောဠကံ တေမေတွာ ပီဠေတွာ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ. ၆၆).

आंब्याची कोय इत्यादींचा निर्णय भात (धान्य) इत्यादींप्रमाणेच करावा. झाडावर उगवणारी बांडगुळ (वंदाका) किंवा इतर कोणतीही वनस्पती जी झाडावर वाढून त्याला व्यापून टाकते, तिचे अधिष्ठान ते झाडच असते. तिला नष्ट करणाऱ्या किंवा तिथून उपटून काढणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय होते. एक मूळ नसलेली वेल (अमुलिका लता) असते, जी अंगठीप्रमाणे जंगलातील झुडपांच्या फांद्यांना वेढून घेते; तिच्या बाबतीतही हाच निर्णय आहे. घराचे प्रवेशद्वार (मुख), भिंत, कठडा (वेदिका), चैत्य इत्यादींवर हिरवे शेवाळ उगवते; जोपर्यंत त्याला दोन-तीन पाने येत नाहीत, तोपर्यंत त्याचा समावेश 'अग्गबीज' (अंकुर-बीज) मध्ये होतो. पाने आल्यावर ते पाचित्तियचे कारण बनते. म्हणून अशा ठिकाणी चुना किंवा गिलावा (सुधालेप) करणेही योग्य नाही. अनुपसंपन्नाने (गृहस्थ किंवा सामणेराने) गिलावा केलेल्या भागावर तेल किंवा पॉलिश (स्नेहलेप) लावणे योग्य आहे. जर उन्हाळ्यात सुके शेवाळ तिथे असेल, तर ते झाडू इत्यादींनी घासून काढून टाकणे योग्य आहे. पिण्याच्या पाण्याच्या माठाच्या इत्यादींच्या बाहेरील बाजूचे शेवाळ दुक्कटचे कारण आहे, तर आतील बाजूचे शेवाळ नगण्य (अब्बोहारिक) आहे. दातवण (दंतकाष्ठ), खाण्याचे पदार्थ (पूव) इत्यादींवर आलेली बुरशी देखील नगण्यच आहे. कारण असे म्हटले आहे की – 'जर गेरूने रंगवलेल्या भिंतीवर बुरशी आली, तर कापड ओले करून, पिळून ती भिंत पुसून घ्यावी.'

ပါသာဏဇာတိပါသာဏဒဒ္ဒုသေဝါလသေလေယျကာဒီနိ အဟရိတဝဏ္ဏာနိ အပတ္တကာနိ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာနိ. အဟိစ္ဆတ္တကံ ယာဝ မကုဠံ ဟောတိ, တာဝ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. ပုပ္ဖိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဗ္ဗောဟာရိကံ. အလ္လရုက္ခတော ပန အဟိစ္ဆတ္တကံ ဂဏှန္တော ရုက္ခတ္တစံ ဝိကောပေတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပါစိတ္တိယံ. ရုက္ခပပ္ပဋိကာယပိ ဧသေဝ နယော. ယာ ပန ဣန္ဒသာလကကုဓာဒီနံ ပပ္ပဋိကာ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ, တံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. နိယျာသမ္ပိ ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ ဌိတံ သုက္ခရုက္ခေ ဝါ လဂ္ဂံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အလ္လရုက္ခတော န ဝဋ္ဋတိ. လာခါယပိ ဧသေဝ နယော. ရုက္ခံ စာလေတွာ ပဏ္ဍုပလာသံ ဝါ ပရိဏတကဏိကာရာဒိပုပ္ဖံ ဝါ ပါတေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေန မုဒုကေသု ဣန္ဒသာလနုဟီခန္ဓာဒီသု ဝါ တတ္ထဇာတကတာလပဏ္ဏာဒီသု ဝါ အက္ခရံ ဆိန္ဒန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

दगडावर उगवणारे दगडफूल (पाषाणदद्दु), दगडावरील शेवाळ, शिलाजित (सेलेय्यक) इत्यादी, जे हिरव्या रंगाचे नसतात आणि ज्यांना पाने नसतात, ते दुक्कटचे कारण आहेत. अळिंबी (भूछत्र) जोपर्यंत कळीच्या स्वरूपात असते, तोपर्यंत ती दुक्कटचे कारण असते. ती उमलल्यापासून पुढे ती नगण्य (अब्बोहारिक) ठरते. परंतु, जिवंत (ओल्या) झाडावरून अळिंबी काढताना जर झाडाची साल खराब होत असेल, तर त्यामध्ये पाचित्तिय होते. झाडाच्या सुक्या सालीच्या पापुद्र्यांच्या (पप्पटिका) बाबतीतही हाच नियम आहे. परंतु, जी अर्जुन (ककुध) किंवा इंद्रसाल इत्यादी झाडांची साल स्वतःच सुटून वेगळी झालेली असते, ती घेणाऱ्याला कोणतीही आपत्ती (गुन्हा) होत नाही. झाडापासून गळून पडलेला किंवा सुक्या झाडाला चिकटलेला डिंक (निर्यास) घेणे योग्य आहे. जिवंत (ओल्या) झाडावरून तो काढणे योग्य नाही. लाखेच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. झाड हलवून सुकलेली पाने किंवा उमललेली कांचन (कणिकार) इत्यादी फुले पाडणाऱ्याला पाचित्तियच होते. हाताच्या चाळवळीने मऊ असलेल्या इंद्रसाल किंवा निवडुंग (नुही) इत्यादींच्या खोडांवर किंवा तिथे उगवलेल्या ताडाच्या पानांवर अक्षरे कोरणार्यालाही हाच नियम लागू होतो.

သာမဏေရာနံ [Pg.31] ပုပ္ဖံ ဩစိနန္တာနံ သာခံ ဩနာမေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေဟိ ပန ပုပ္ဖေဟိ ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗံ. ပါနီယဝါသတ္ထိကေန သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဩစိနာပေတဗ္ဗာနိ. ဖလသာခါပိ အတ္တနာ ခါဒိတုကာမေန န ဩနာမေတဗ္ဗာ. သာမဏေရံ ဥက္ခိပိတွာ ဖလံ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ ဂစ္ဆံ ဝါ လတံ ဝါ ဥပ္ပာဋေန္တေဟိ သာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေသံ ပန ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အနာကဍ္ဎန္တေန ကဍ္ဎနာကာရံ ဒဿေန္တေန ဝိယ အဂ္ဂေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတိ, တေသံ သာခံ မက္ခိကာဗီဇနာဒီနံ အတ္ထာယ ကပ္ပိယံ အကာရာပေတွာ ဂဟိတံ တစေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ အန္တမသော နခေနပိ ဝိလိခန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အလ္လသိင်္ဂိဝေရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ သီတလေ ပဒေသေ ဌပိတဿ မူလံ သဉ္ဇာယတိ, ဥပရိဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အင်္ကုရော ဇာယတိ, ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မူလေ စ နီလင်္ကုရေ စ ဇာတေ န ဝဋ္ဋတိ.

सामणेर फुले तोडत असताना, त्यांच्यासाठी फांदी खाली वाकवून देणे योग्य आहे. परंतु, त्या फुलांनी पिण्याचे पाणी सुवासित करू नये. पिण्याचे पाणी सुवासित करण्याची इच्छा असलेल्या भिक्खूने सामणेराला वर उचलून धरून फुले तोडायला लावावीत. स्वतः फळ खाण्याची इच्छा असलेल्या भिक्खूने फळांची फांदी खाली वाकवू नये. सामणेराला वर उचलून धरून फळ काढायला लावावे. कोणतेही झुडूप किंवा वेल उपटून काढणाऱ्या सामणेरांसोबत स्वतः पकडून ते ओढणे योग्य नाही. परंतु, त्यांचा उत्साह वाढवण्यासाठी, स्वतः न ओढता, ओढल्यासारखे दाखवून केवळ टोकाला पकडणे योग्य आहे. ज्या झाडांच्या फांद्या लावल्यास रुजतात, अशा झाडांची फांदी माश्या हाकलण्याची चवरी इत्यादी बनवण्यासाठी 'कप्पिय' (अनुज्ञेय) न करून घेता घेतली असल्यास, तिच्या सालीवर किंवा पानावर नखाने जरी ओरखडा काढला, तरी दुक्कट होते. ओले आले (अद्रक) इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. परंतु, कप्पिय करून थंड ठिकाणी ठेवलेल्या आल्याला जर मूळ फुटले, तर वरचा भाग कापून घेणे योग्य आहे. जर अंकुर फुटला, तर खालचा भाग कापून घेणे योग्य आहे. मूळ आणि हिरवा अंकुर दोन्ही फुटले असल्यास, ते कापून घेणे योग्य नाही.

ဆိန္ဒတိ ဝါ ဆေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနောသလာကာယပိ တိဏာနိ ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဘူမိံ သမ္မဇ္ဇန္တော သယံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဆေဒါပေတိ. ဘိန္ဒတိ ဝါ ဘေဒါပေတိ ဝါတိ အန္တမသော စင်္ကမန္တောပိ ဆိဇ္ဇနကံ ဆိဇ္ဇတု, ဘိဇ္ဇနကံ ဘိဇ္ဇတု, စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီတိ သဉ္စိစ္စ ပါဒေဟိ အက္ကမန္တော တိဏဝလ္လိအာဒီနိ သယံ ဝါ ဘိန္ဒတိ အညေန ဝါ ဘေဒါပေတိ. သစေပိ ဟိ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဂဏ္ဌိံ ကရောန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, ဂဏ္ဌိပိ န ကာတဗ္ဗော. တာလရုက္ခာဒီသု ပန စောရာနံ အနာရုဟနတ္ထာယ ဒါရုမက္ကဋကံ အာကောဋေန္တိ, ကဏ္ဋကေ ဗန္ဓန္တိ, ဘိက္ခုဿ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဒါရုမက္ကဋကော ရုက္ခေ အလ္လီနမတ္တောဝ ဟောတိ, ရုက္ခံ န ပီဠေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ရုက္ခံ ဆိန္ဒ, လတံ ဆိန္ဒ, ကန္ဒံ ဝါ မူလံ ဝါ ဥပ္ပာဋေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, အနိယာမိတတ္တာ. နိယာမေတွာ ပန ‘‘ဣမံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာမံ ဂဟေတွာပိ ‘‘အမ္ဗရုက္ခံ စတုရဿဝလ္လိံ အာလုဝကန္ဒံ မုဉ္ဇတိဏံ အသုကရုက္ခစ္ဆလ္လိံ ဆိန္ဒ ဘိန္ဒ ဥပ္ပာဋေဟီ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ အနိယာမိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဣမံ အမ္ဗရုက္ခ’’န္တိအာဒိဝစနမေဝ ဟိ နိယာမိတံ နာမ, တံ န ဝဋ္ဋတိ.

'तोडतो किंवा तोडायला लावतो' म्हणजे अगदी झाडूच्या काडीनेही 'मी गवत तोडीन' असा विचार करून जमीन झाडताना स्वतः ते तोडतो किंवा दुसऱ्याकडून तोडवून घेतो. 'नष्ट करतो किंवा नष्ट करायला लावतो' म्हणजे अगदी चंक्रमण करत असतानाही 'तुटणारे गवत तुटू दे, फुटणारी माती फुटू दे, मी चंक्रमणाचा मार्ग दाखवीन' असा जाणूनबुजून विचार करून पायांनी तुडवत गवत, वेली इत्यादी स्वतः नष्ट करतो किंवा दुसऱ्याकडून नष्ट करवून घेतो. कारण जर गवत किंवा वेलीची गाठ मारताना ती तुटत असेल, तर अशी गाठही मारू नये. ताड इत्यादी झाडांवर चोरांनी चढू नये म्हणून लोक लाकडी मेखा (दारुमक्कटक) ठोकतात किंवा काटे बांधतात; भिक्खूने असे करणे योग्य नाही. जर ती लाकडी मेख झाडाला केवळ टेकवून ठेवलेली असेल आणि झाडाला इजा पोहचवत नसेल, तर ते योग्य आहे. 'झाड तोड, वेल तोड, कंद किंवा मूळ उपटून काढ' असे म्हणणे देखील योग्य आहे, कारण यात विशिष्ट झाड निश्चित केलेले नाही. परंतु, निश्चित करून 'हे झाड तोड' इत्यादी म्हणणे योग्य नाही. नाव घेऊन देखील 'आंब्याचे झाड तोड, चतुरस्र वेल नष्ट कर, आळूचा कंद उपटून काढ, मुंज गवत उपटून काढ, अमुक झाडाची साल काढ' इत्यादी बोलणे देखील अनियमित (अविशिष्ट) च आहे. कारण 'हे आंब्याचे झाड' इत्यादी बोलणेच निश्चित (नियमित) मानले जाते, आणि तसे बोलणे योग्य नाही.

ပစတိ ဝါ ပစာပေတိ ဝါတိ အန္တမသော ပတ္တမ္ပိ ပစိတုကာမော တိဏာဒီနံ ဥပရိ သဉ္စိစ္စ အဂ္ဂိံ ကရောန္တော သယံ ဝါ ပစတိ, အညေန ဝါ ပစာပေတီတိ [Pg.32] သဗ္ဗံ ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယာမေတွာ ပန ‘‘မုဂ္ဂေ ပစ, မာသေ ပစာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဣမေ မုဂ္ဂေ ပစ, ဣမေ မာသေ ပစာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ.

'भाजतो किंवा भाजायला लावतो' म्हणजे अगदी पात्र (भिक्षापात्र) भाजण्याची इच्छा धरून, गवतावर इत्यादींवर जाणूनबुजून अग्नी ठेवून स्वतः भाजतो किंवा दुसऱ्याकडून भाजून घेतो – हे सर्व 'पठवीखणन सिक्खापद' (जमीन खोदण्याच्या शिक्षापदा) मध्ये सांगितलेल्या नियमाप्रमाणेच समजून घ्यावे. परंतु, निश्चित न करता 'मूग शिजव, उडीद शिजव' इत्यादी म्हणणे योग्य आहे. 'हे मूग शिजव, हे उडीद शिजव' असे म्हणणे योग्य नाही.

အနာပတ္တိ ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသု ‘‘ဣမံ မူလဘေသဇ္ဇံ ဇာန, ဣမံ မူလံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ဒေဟိ, ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ အာဟရ, ဣမိနာ ပုပ္ဖေန ဝါ ဖလေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အတ္ထော, ဣမံ ရုက္ခံ ဝါ လတံ ဝါ ဖလံ ဝါ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတံ ဟောတိ. ပရိဘုဉ္ဇန္တေန ပန ဗီဇဂါမပရိမောစနတ္ထံ ပုန ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံ.

'याला जाण' इत्यादींमध्ये अनापत्ती आहे, याचा अर्थ असा समजून घ्यावा की – 'या मूळ-औषधाला जाण (तपास)', 'हे मूळ किंवा पान दे', 'हे झाड किंवा वेल आण', 'मला या फुलाची, फळाची किंवा पानाची गरज आहे', 'हे झाड, वेल किंवा फळ कप्पिय (अनुज्ञेय) कर.' एवढ्या बोलण्याने ते 'भूतगाम' (सजीव वनस्पती) च्या बंधनातून मुक्त केले जाते. परंतु, त्याचा उपभोग घेताना, 'बीजगाम' (बीज-समूह) च्या बंधनातून मुक्त करण्यासाठी पुन्हा एकदा 'कप्पिय' (अनुज्ञेय) करून घेतले पाहिजे.

ကပ္ပိယကရဏဉ္စေတ္ထ ဣမိနာ သုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဂ္ဂိပရိဇိတံ သတ္ထပရိဇိတံ နခပရိဇိတံ အဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇမေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ. တတ္ထ ‘‘အဂ္ဂိပရိဇိတ’’န္တိ အဂ္ဂိနာ ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဒဍ္ဎံ ဖုဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ‘‘သတ္ထပရိဇိတ’’န္တိ သတ္ထေန ပရိဇိတံ အဓိဘူတံ ဆိန္နံ ဝိဒ္ဓံ ဝါတိ အတ္ထော. ဧသ နယော နခပရိဇိတေ. အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိ သယမေဝ ကပ္ပိယာနိ. အဂ္ဂိနာ ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ကဋ္ဌဂ္ဂိဂေါမယဂ္ဂိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အန္တမသော လောဟခဏ္ဍေနပိ အာဒိတ္တေန ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသေ ဖုသန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. သတ္ထေန ကရောန္တေန ယဿ ကဿစိ လောဟမယသတ္ထဿ အန္တမသော သူစိနခစ္ဆေဒနာနမ္ပိ တုဏ္ဍေန ဝါ ဓာရာယ ဝါ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. နခေန ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ပူတိနခေန န ကာတဗ္ဗံ. မနုဿာနံ ပန သီဟဗျဂ္ဃဒီပိမက္ကဋာဒီနံ သကုန္တာနဉ္စ နခါ တိခိဏာ ဟောန္တိ, တေဟိ ကာတဗ္ဗံ. အဿမဟိံသသူကရမိဂဂေါရူပါဒီနံ ခုရာ အတိခိဏာ, တေဟိ န ကာတဗ္ဗံ, ကတမ္ပိ အကတံ ဟောတိ. ဟတ္ထိနခါ ပန ခုရာ န ဟောန္တိ, တေဟိ ဝဋ္ဋတိ. ယေဟိ ပန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တေဟိ တတ္ထဇာတကေဟိပိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတကေဟိပိ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗံ.

आणि येथे 'कप्पिय करणे' या सूत्राच्या अनुसरणाने जाणावे - 'भिक्खूंनो, मी पाच प्रकारच्या समणकप्पांनी (श्रमण-योग्य विधींनी) फळ ग्रहण करण्याची अनुमती देतो - अग्नीने डागलेले, शस्त्राने कापलेले, नखांनी कापलेले, बीजरहित आणि पाचवे म्हणजे ज्याचे बीज काढून टाकले आहे असे.' त्यात 'अग्गिपरीजित' (अग्नीने डागलेले) म्हणजे अग्नीने, कप्पिय करणाऱ्या व्यक्तीने, चहूबाजूंनी डागलेले, प्रभावित केलेले, जळालेले किंवा स्पर्श केलेले फळ असा अर्थ जाणावा. 'सत्थपरीजित' (शस्त्राने कापलेले) म्हणजे शस्त्राने चहूबाजूंनी कापलेले, वेधलेले किंवा तोडलेले फळ असा अर्थ जाणावा. हाच नियम नखपरीजित (नखांनी कापलेल्या) फळालाही लागू होतो. बीजरहित आणि ज्याचे बीज काढून टाकले आहे अशी फळे स्वतःच कप्पिय (योग्य) असतात. अग्नीने कप्पिय करणाऱ्याने लाकडाचा अग्नी, शेणाचा अग्नी इत्यादींपैकी कोणत्याही अग्नीने, अगदी कमीत कमी तापलेल्या लोखंडाच्या तुकड्याने देखील कप्पिय करावे. आणि ते देखील एका भागाला स्पर्श करून 'कप्पियं' (हे कप्पिय आहे) असे म्हणून करावे. शस्त्राने कप्पिय करणाऱ्याने कोणत्याही लोखंडी शस्त्राने, अगदी सुई किंवा नख कापण्याच्या लहान शस्त्राच्या टोकाने किंवा धारेने कापून किंवा टोचून दाखवत 'कप्पियं' असे म्हणून करावे. नखाने कप्पिय करणाऱ्याने कुजलेल्या नखाने करू नये. परंतु मानवांचे, तसेच सिंह, वाघ, चित्ता, माकड इत्यादींचे आणि पक्ष्यांचे नखे तीक्ष्ण असतात, त्यांनी कप्पिय करावे. घोडा, म्हैस, डुक्कर, हरिण, गाय इत्यादींचे खूर तीक्ष्ण नसतात, त्यांनी कप्पिय करू नये; केले तरी ते न केल्यासारखेच होते. हत्तीची नखे मात्र खूर नसतात, त्यामुळे त्यांनी कप्पिय करणे योग्य आहे. ज्यांच्या नखांनी कप्पिय करणे योग्य आहे, त्यांच्या शरीरावर असलेल्या नखांनी किंवा उपटून घेतलेल्या नखांनी कापून किंवा टोचून दाखवत 'कप्पियं' असे म्हणून करावे.

တတ္ထ သစေပိ ဗီဇာနံ ပဗ္ဗတမတ္တော ရာသိ ရုက္ခသဟဿံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဥစ္ဆူနံ ဝါ မဟာဘာရော ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ဗီဇေ ဝါ ရုက္ခသာခါယ ဝါ ဥစ္ဆုမှိ ဝါ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတံ ဟောတိ. ဥစ္ဆူ စ ဒါရူနိ စ ဧကတော ဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီတိ ဒါရုံ [Pg.33] ဝိဇ္ဈတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန ယာယ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဗဒ္ဓါနိ, တံ ဝိဇ္ဈတိ, န ဝဋ္ဋတိ. ဥစ္ဆုခဏ္ဍာနံ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ အာဟရန္တိ, ဧကသ္မိံ ခဏ္ဍေ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ. မရိစပက္ကာဒီဟိ မိဿေတွာ ဘတ္တံ အာဟရန္တိ, ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သစေပိ ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. တိလတဏ္ဍုလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယာဂုယာ ပက္ခိတ္တာနိ ပန ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ န သန္တိဋ္ဌန္တိ, တတ္ထ ဧကမေကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ကပိတ္ထဖလာဒီနံ အန္တော မိဉ္ဇံ ကဋာဟံ မုဉ္စိတွာ သဉ္စရတိ, ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, ကဋာဟေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

त्यात जरी बियांचा पर्वताएवढा मोठा ढीग असला, किंवा हजार झाडे कापून एकत्र बांधली असली, किंवा उसाचा मोठा भारा बांधून ठेवला असला, तरीही एका बीजावर, एका झाडाच्या फांदीवर किंवा एका उसावर कप्पिय केले असता सर्व कप्पिय होते. ऊस आणि लाकडे एकत्र बांधलेली असतील, आणि 'मी उसाला कप्पिय करीन' असा विचार करून लाकडाला टोचले, तरी ते योग्यच आहे. परंतु ज्या दोरीने किंवा वेलीने ते बांधले आहे, तिला जर टोचले, तर ते योग्य नाही. जर उसाच्या तुकड्यांनी टोपली भरून आणली, आणि एका तुकड्यावर कप्पिय केले, तर सर्व कप्पिय होते. पिकलेल्या मिरच्या इत्यादी मिसळून भात आणला, आणि 'कप्पिय कर' असे म्हटले असता जर भाताच्या शिताला टोचले, तरी ते योग्यच आहे. तीळ, तांदूळ इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. परंतु पेजमध्ये (यागूमध्ये) टाकलेल्या मिरच्या इत्यादी एकत्र जोडलेल्या नसतात, त्यामुळे तेथे एकेकाला टोचून कप्पिय करावेच लागते. कवट (कपित्थ) इत्यादी फळांच्या आतील गर जर कवचापासून सुटा होऊन आत हलत असेल, तर ते फोडून कप्पिय करून घ्यावे. जर गर कवचाशी जोडलेला असेल, तर कवचावर कप्पिय करणे देखील योग्य आहे.

အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ သာခံ ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ ဘူမိံ ပဟရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ, တာနိ တေန ဆိန္ဒိဿာမီတိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အစ္ဆိန္နတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္နာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

'असंचिच्च' (जाणूनबुजून न करता) म्हणजे दगड, लाकूड इत्यादी लोळवताना, किंवा फांदी ओढताना, किंवा काठीने जमिनीवर मारत चालताना जर गवत तुटले, तर 'मी ते तोडीन' अशा हेतूने जाणूनबुजून न तोडल्यामुळे त्याला 'असंचिच्च छिन्न' (नकळत तोडलेले) म्हणतात. अशा प्रकारे नकळत तोडणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती (दोष) होत नाही.

အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဆိန္ဒန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အသတိယာ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ.

'असतिया' (अनवधानाने) म्हणजे दुसऱ्या विचारात मग्न असलेला भिक्खू कोणाशी तरी काही बोलत असताना पायाच्या अंगठ्याने किंवा हाताने गवत किंवा वेल तोडत उभा राहिला, तर अशा प्रकारे अनवधानाने तोडणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती होत नाही.

အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဗီဇဂါမောတိ ဝါ ဘူတဂါမောတိ ဝါ န ဇာနာတိ, ဆိန္ဒာမီတိပိ န ဇာနာတိ, ကေဝလံ ဝတိယာ ဝါ ပလာလပုဉ္ဇေ ဝါ နိခါဒနံ ဝါ ခဏိတ္တိံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ဌပေတိ, ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ, တတြ စေ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ ဝါ ဍယှန္တိ ဝါ အနာပတ္တိ. မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ပန သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ‘‘သစေ ဘိက္ခု ရုက္ခေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဟောတိ, ဩပါတေ ဝါ ပတိတော သက္ကာ စ ဟောတိ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ နိက္ခမိတုံ, ဇီဝိတဟေတုပိ အတ္တနာ န ကာတဗ္ဗံ. အညေန ပန ဘိက္ခုနာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အလ္လရုက္ခတော ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဆိန္ဒိတွာ တံ ရုက္ခံ ပဝဋ္ဋေတွာ နိက္ခာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဝဍာဟေ ဍယှမာနေ ပဋဂ္ဂိံ ဒါတုံ, ပရိတ္တံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၈၃) ဣဒံ ပန ဧကမေဝ သုတ္တံ ဒိဿတိ. သစေ ဧတဿ အနုလောမံ ‘‘အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ, အညဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ [Pg.34] ဣဒံ နာနာကရဏံ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တော အတ္တသိနေဟေန အကုသလစိတ္တေနေဝ ကရောတိ, ပရော ပန ကာရုညေန, တသ္မာ အနာပတ္တီတိ စေ. ဧတမ္ပိ အကာရဏံ. ကုသလစိတ္တေနာပိ ဟိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုံ. ဂဝေသိတဗ္ဗာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝါ သဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

'अजानन्तस्स' (माहिती नसताना) म्हणजे या कुंपणाच्या किंवा पेंढ्याच्या ढिगाऱ्याच्या आत बीजगाम (बियाणे) किंवा भूतगाम (वनस्पती) आहे हे माहीत नाही, आणि 'मी तोडत आहे' हेही माहीत नाही; केवळ कुंपणावर किंवा पेंढ्याच्या ढिगाऱ्यावर छिन्नी, कुदळ किंवा फावडे सुरक्षित ठेवण्यासाठी ठेवतो, किंवा हात भाजल्यामुळे अग्नी खाली पडतो, आणि तेथे जर गवत तुटले किंवा जळाले, तर आपत्ती होत नाही. परंतु मनुस्सविग्गह-पाराजिकच्या वर्णनात सर्व अट्ठकथांमध्ये असे म्हटले आहे की - 'जर भिक्खू झाडाखाली दबला गेला असेल, किंवा खड्ड्यात पडला असेल, आणि झाड कापून किंवा जमीन खणून बाहेर पडणे शक्य असेल, तरीही स्वतःच्या प्राणासाठी देखील त्याने स्वतः तसे करू नये. परंतु दुसऱ्या भिक्खूने जमीन खणून किंवा झाड कापून, किंवा ओल्या झाडाची फांदी तोडून, किंवा ते झाड बाजूला सारून त्याला बाहेर काढणे योग्य आहे, यात आपत्ती नाही.' तेथे याचे कारण दिसत नाही - 'भिक्खूंनो, वणवा पेटला असता प्रति-अग्नी देण्याची आणि संरक्षणाची भिंत करण्याची मी अनुमती देतो' हे एकच सूत्र दिसते. जर या सूत्राच्या अनुलोमाने 'स्वतःसाठी योग्य नाही, पण दुसऱ्यासाठी योग्य आहे' असा हा भेद स्वीकारायचा असेल, तर तो योग्य वाटत नाही. 'स्वतःच्या फायद्यासाठी करणारा स्वतःच्या मोहामुळे अकुशल चित्ताने करतो, तर दुसरा करुणेने करतो, म्हणून आपत्ती नाही' असे जर म्हटले, तर हे देखील योग्य कारण नाही. कारण कुशल चित्ताने देखील या आपत्तीला प्राप्त होता येते. परंतु सर्व अट्ठकथांमध्ये असे सांगितले असल्यामुळे त्याचा निषेध करता येत नाही. येथे योग्य युक्ती शोधली पाहिजे, किंवा अट्ठकथाचार्यांच्या वचनावर श्रद्धा ठेवूनच निर्णय घेतला पाहिजे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे सिक्खापद तीन समुट्ठानी (उत्पत्तीची तीन कारणे असलेले) आहे - काय-चित्ताने, वाचा-चित्ताने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते. हे क्रिया-रूप (न करण्यासारखे केल्याने होणारे), संज्ञाविमोक्ष (जाणीव नसताना आपत्तीतून मुक्तता देणारे), सचित्तक (चित्तासहित असणारे), पण्णत्तिवज्ज (नियम मोडल्यामुळे दोष असणारे), कायकम्म (कायिक कर्म), वचीकम्म (वाचिक कर्म), तिचित्त (तीन चित्ते असणारे) आणि त्रिवेदना (तीन वेदना असणारे) आहे.

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

पहिले भूतगाम सिक्खापद समाप्त.

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. अञ्ञवादक सिक्खापदाचे वर्णन (अञ्ञवादक सिक्खापदवण्णना).

၉၄. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – အနာစာရံ အာစရိတွာတိ အကာတဗ္ဗံ ကတွာ; ကာယဝစီဒွါရေသု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ဝစနေန အညံ ဝစနံ ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ; ဣဒါနိ တံ ပဋိစရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ ဝစနသမ္ဗန္ဓော – သော ကိရ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော, အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. ‘‘တတော တွ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. အထ ‘‘ပါစိတ္တိယံ ဝါ ဒုက္ကဋံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ဝတ္ထုံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အဟံ ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကထံ အာပန္နော, ကိံ ကရောန္တော အာပန္နောမှီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရောန္တော အာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘တံ ဘဏာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ.

९४. दुसऱ्या सिक्खापदाच्या स्पष्टीकरणात – 'अनाचार आचरून' (अनाचारं आचरित्वा) म्हणजे न करण्याजोगे कृत्य करून; 'कायिक व वाचिक द्वारांनी आपत्तीला प्राप्त होऊन' असे म्हटले आहे. 'एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट टाळणे/झाकणे' (अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति) म्हणजे विचारलेल्या प्रश्नाव्यतिरिक्त दुसऱ्याच उत्तराने मूळ विचारलेला प्रश्न झाकणे, लपवणे किंवा दडपून टाकणे होय. आता ती टाळाटाळ करण्याची पद्धत दर्शवण्यासाठी 'को आपन्नो' (कोण आपत्तीला प्राप्त झाला आहे?) इत्यादी वाक्य म्हटले आहे. तेथे वाक्याचा संबंध असा आहे – तो भिक्खू खरोखरच काही नियमांचे उल्लंघन पाहून 'आयुष्यमान, तू आपत्तीला प्राप्त झाला आहेस' असे संघामध्ये आपत्तीबद्दल विचारले जात असताना 'कोण आपत्तीला प्राप्त झाला आहे?' असे म्हणतो. त्यानंतर 'तू (झाला आहेस)' असे म्हटले असता, 'मी कोणत्या आपत्तीला प्राप्त झालो आहे?' असे म्हणतो. नंतर 'पाचित्तिय किंवा दुक्कट आपत्तीला' असे म्हटले असता, मूळ कारण विचारत 'मी कशामुळे आपत्तीला प्राप्त झालो आहे?' असे म्हणतो. त्यानंतर 'अमुक एका कारणामुळे (वस्तूमुळे)' असे म्हटले असता, 'मी कसा आपत्तीला प्राप्त झालो? काय करत असताना आपत्तीला प्राप्त झालो?' असे विचारतो. नंतर 'अमुक एक कृत्य करत असताना आपत्तीला प्राप्त झालास' असे म्हटले असता, 'तुम्ही कोणाबद्दल बोलत आहात?' असे म्हणतो. त्यानंतर 'तुझ्याबद्दल बोलत आहोत' असे म्हटले असता, 'तुम्ही काय बोलत आहात?' असे म्हणतो.

အပိစေတ္ထ အယံ ပါဠိမုတ္တကောပိ အညေနညံ ပဋိစရဏဝိဓိ – ဘိက္ခူဟိ ‘‘တဝ သိပါဋိကာယ ကဟာပဏော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သုဒိဋ္ဌံ, ဘန္တေ, န ပနေသော ကဟာပဏော; တိပုမဏ္ဍလံ ဧတ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ သုရံ ပိဝန္တော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော [Pg.35] ‘‘သုဒိဋ္ဌော, ဘန္တေ, န ပနေသာ သုရာ, ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သမ္ပာဒိတံ အရိဋ္ဌ’’န္တိ ဘဏန္တော ဝါ ‘‘တွံ ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နော ဒိဋ္ဌော, ကိဿေဝမသာရုပ္ပံ ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ယေန ဒိဋ္ဌံ သုဒိဋ္ဌံ, ဝိညူ ပနေတ္ထ ဒုတိယော အတ္ထိ, သော ကိဿ န ဒိဋ္ဌော’’တိ ဘဏန္တော ဝါ, ‘‘ဤဒိသံ တယာ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတမုပနေန္တော ဝါ, သောတဒွါရေ ပုစ္ဆန္တာနံ စက္ခုံ ဥပနေန္တော ဝါ, အညေနညံ ပဋိစရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညဝါဒကံ ရောပေတူတိ အညဝါဒကံ အာရောပေတု; ပတိဋ္ဌာပေတူတိ အတ္ထော. ဝိဟေသကံ ရောပေတူတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

शिवाय, येथे पाळि-ग्रंथात थेट न आलेली (पाळिमुत्तक) देखील एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट टाळण्याची पद्धत अशी आहे – भिक्खूंनी 'तुझ्या पिशवीत कहापण (नाणे) पाहिले आहे, तू असे अयोग्य कृत्य का करतोस?' असे विचारले असता, 'भंते, तुम्ही नीट पाहिले आहे, पण हे कहापण नाही; हे तर जस्ताचे गोल कडे आहे' असे म्हणणारा; किंवा 'तू मद्य पिताना दिसला आहेस, तू असे का करतोस?' असे विचारले असता, 'भंते, तुम्ही नीट पाहिले आहे, पण हे मद्य नाही, हे औषधासाठी तयार केलेले अरिष्ट (औषधी काढा) आहे' असे म्हणणारा; किंवा 'तू एकांत आसनावर स्त्रीसोबत बसलेला दिसला आहेस, तू असे अयोग्य कृत्य का करतोस?' असे विचारले असता, 'ज्याने पाहिले त्याने नीट पाहिले आहे, परंतु येथे दुसरा एक समजूतदार व्यक्ती देखील उपस्थित होता, तो का दिसला नाही?' असे म्हणणारा; किंवा 'तुझ्याकडून असे काही पाहिले गेले आहे का?' असे विचारले असता, 'मला ऐकू येत नाही' असे म्हणून कानावर हात ठेवणारा किंवा कान पुढे करणारा; अथवा कान-द्वाराने (प्रश्नाद्वारे) विचारणाऱ्यांना डोळा पुढे करणारा (डोळ्याने खुणावणारा); हा 'एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट टाळणारा' आहे असे समजावे. 'अञ्ञवादकं रोपेतु' म्हणजे अञ्ञवादक (दुसऱ्या गोष्टी बोलण्याचा दोष) आरोप करावा किंवा प्रस्थापित करावा, असा अर्थ आहे. 'विहेसकं रोपेतु' (त्रास देण्याचा दोष आरोप करावा) यावरही हाच नियम लागू होतो.

၉၈. အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ; အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမံ. ဝိဟေသေတီတိ ဝိဟေသကံ; တုဏှီဘူတဿေတံ နာမံ, တသ္မိံ အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

९८. 'अञ्ञवादके विहेसके पाचित्तियं' यात – जे विचारले आहे त्यापेक्षा वेगळेच बोलतो म्हणून तो 'अञ्ञवादक' होय; हे एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट टाळण्याच्या कृत्याचे नाव आहे. संघाला त्रास देतो म्हणून तो 'विहेसक' होय; हे मौन बाळगण्याच्या (मौन राहून संघाला त्रास देण्याच्या) कृत्याचे नाव आहे. त्या अञ्ञवादक आणि विहेसक कृत्यामध्ये 'पाचित्तिय' म्हणजे या दोन कृत्यांमुळे दोन पाचित्तिय आपत्ती होतात, असे म्हटले आहे.

၁၀၀. အရောပိတေ အညဝါဒကေတိ ကမ္မဝါစာယ အနာရောပိတေ အညဝါဒကေ. အရောပိတေ ဝိဟေသကေတိ ဧတသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

१००. 'आरोपिते अञ्ञवादके' म्हणजे कम्मवाचेद्वारे अञ्ञवादक दोष अद्याप आरोप केला नसताना. 'आरोपिते विहेसके' यावरही हाच नियम लागू होतो.

၁၀၁. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တံ အညဝါဒကဝိဟေသကရောပနကမ္မံ ကတံ, တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ အညဝါဒကဉ္စ ဝိဟေသကဉ္စ ကရောတိ, အထဿ တသ္မိံ အညဝါဒကေ စ ဝိဟေသကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

१०१. 'धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी' इत्यादी वाक्यांमध्ये – जे अञ्ञवादक आणि विहेसक दोष आरोप करण्याचे कृत्य केले गेले आहे, ते जर धर्मसंगत कृत्य (धम्मकम्म) असेल, आणि तो भिक्खू त्या कृत्याला धर्मसंगत कृत्य समजणारा असून अञ्ञवादक (टाळाटाळ) आणि विहेसक (मौन राहून त्रास देणे) कृत्य करतो, तर त्याला त्या अञ्ञवादक आणि विहेसक कृत्यामुळे पाचित्तिय आपत्ती प्राप्त होते, या पद्धतीने अर्थ समजून घ्यावा.

၁၀၂. အဇာနန္တော ပုစ္ဆတီတိ အာပတ္တိံ ဝါ အာပန္နဘာဝံ အဇာနန္တောယေဝ ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ, အဟံ န ဇာနာမီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဂိလာနော ဝါ န ကထေတီတိ မုခေ တာဒိသော ဗျာဓိ ဟောတိ, ယေန ကထေတုံ န သက္ကောတိ. သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါတိအာဒီသု သံဃမဇ္ဈေ ကထိတေ တပ္ပစ္စယာ သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါ ကလဟော ဝါ ဝိဝါဒေါ ဝါ ဘဝိဿတိ, သော မာ အဟောသီတိ မညမာနော န ကထေတီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

१०२. 'अजाणता विचारतो' म्हणजे आपत्तीला प्राप्त झाल्याचे खरोखरच माहीत नसतानाच, 'तुम्ही काय बोलत आहात, मला माहीत नाही' असे विचारतो. 'किंवा आजारी असल्याने बोलत नाही' म्हणजे तोंडात असा काही आजार असतो, ज्यामुळे तो बोलू शकत नाही. 'संघाचा कलह होईल' इत्यादी वाक्यांमध्ये – संघामध्ये बोलले असता, त्या कारणामुळे संघाचा वाद, भांडण किंवा कलह होईल, 'तो होऊ नये' असा विचार करून बोलत नाही, या पद्धतीने अर्थ समजून घ्यावा. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, သိယာ ကိရိယံ, သိယာ အကိရိယံ, အညေနညံ ပဋိစရန္တဿ ဟိ ကိရိယံ [Pg.36] ဟောတိ, တုဏှီဘာဝေန ဝိဟေသန္တဿ အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थानांचे (उत्पत्तीचे मार्ग असलेले) आहे – ते काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते. कधी कृत्य केल्याने (किरिया) तर कधी कृत्य न केल्याने (अकिरिया) होते; कारण एका गोष्टीने दुसरी गोष्ट टाळणाऱ्यासाठी कृत्य केल्याने आपत्ती होते, तर मौन राहून त्रास देणाऱ्यासाठी कृत्य न केल्याने आपत्ती होते. हे संज्ञेमुळे (उल्लंघनाची संज्ञा नसल्यास) आपत्तीतून मुक्त होणारे, सचित्तक (उल्लंघनाच्या जाणिवेने युक्त), लोकवज्ज (लौकिक दृष्ट्या निंद्य), कायकर्म व वचीकर्म असलेले, अकुशल चित्ताने युक्त आणि दुःखद वेदनेने युक्त आहे.

အညဝါဒကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

दुसरे अञ्ञवादक सिक्खापद समाप्त.

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. उज्झापनक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၁၀၃. တတိယသိက္ခာပဒေ – ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ တံ အာယသ္မန္တံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အဝဇာနာပေန္တိ, အဝညာယ ဩလောကာပေန္တိ, လာမကတော ဝါ စိန္တာပေန္တီ’’တိ အတ္ထော. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩဇ္ဈာပေန္တီတိပိ ပါဌော. အယမေဝတ္ထော. ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒေန ပက္ခပါတေန; အတ္တနော အတ္တနော သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ ပဏီတာနိ ပညပေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ခိယျန္တီတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ပကာသေန္တိ.

१०३. तिसऱ्या सिक्खापदात – 'भिक्खू डब्ब मल्लपुत्ताचा अवमान करतात' (उज्झापेन्ति) म्हणजे 'डब्ब मल्लपुत्त पक्षपाताने वागतो' इत्यादी बोलत, त्या आयुष्यमान डब्ब मल्लपुत्ताला इतर भिक्खूंच्या नजरेत कमी लेखतात, तुच्छतेने पाहायला लावतात किंवा हलक्या दर्जाचा म्हणून विचार करायला लावतात, असा अर्थ आहे. येथील व्याकरण लक्षण शब्दशास्त्रानुसार समजून घ्यावे. 'ओज्झापेन्ति' असाही पाठ आढळतो, त्याचाही हाच अर्थ आहे. 'छंदाय' म्हणजे छंदाने किंवा पक्षपाताने; आपल्या स्वतःच्या ओळखीच्या व जवळच्या मित्रांना उत्तम निवास नेमून देतो, असा अभिप्राय आहे. 'खिय्यन्ति' (निंदा करतात) म्हणजे 'डब्ब मल्लपुत्त पक्षपाताने वागतो' इत्यादी बोलून दोष उघड करतात.

၁၀၅. ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ယေန ဝစနေန ဥဇ္ဈာပေန္တိ, တံ ဥဇ္ဈာပနကံ. ယေန စ ခိယျန္တိ တံ ခိယျနကံ. တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဝတ္ထုဒွယေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဝုတ္တံ.

१०५. 'उज्झापनके खिय्यनके पाचित्तियं' यात – ज्या शब्दांनी अवमान केला जातो, ते 'उज्झापनक' होय; आणि ज्या शब्दांनी निंदा केली जाते, ते 'खिय्यनक' होय. त्या उज्झापनक आणि खिय्यनक कृत्यामध्ये 'पाचित्तिय' म्हणजे या दोन कृत्यांमुळे दोन पाचित्तिय आपत्ती होतात, असे म्हटले आहे.

၁၀၆. ဥဇ္ဈာပနကံ နာမ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ သေနာသနပညာပကံ ဝါ…ပေ… အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကံ ဝါတိ ဧတေသံ ပဒါနံ ‘‘မင်္ကုကတ္တုကာမော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော အယသံ ကတ္တုကာမောတိ ဣမေသံ ပန ဝသေန ဥပသမ္ပန္နန္တိအာဒီသု ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော. ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ ‘‘ခိယျနကံ နာမာ’’တိ ဧဝံ မာတိကာပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာပိ ‘‘ဥဇ္ဈာပနကံ နာမာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဝုတ္တဝိဘင်္ဂေါယေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ, အညဝါဒကသိက္ခာပဒေ ဝိယ အညော ဝိသေသော နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ဝိသုံ အနုဒ္ဓရိတွာ အဝိဘဇိတွာ နိဂမနမေဝ ဧကတော ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိအာဒီသု ယံ တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ သမ္မုတိကမ္မံ ကတံ တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, သော စ ဘိက္ခု တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မသညီ ဥဇ္ဈာပနကဉ္စ ခိယျနကဉ္စ ကရောတိ, အထဿ တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ စ ခိယျနကေ စ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

१०६. 'उज्झापनक म्हणजे उपसंपन्न भिक्खू, जो संघाद्वारे संमत केलेला सेनासन-नेमणूक करणारा किंवा...पे... क्षुल्लक वस्तूंचे वाटप करणारा आहे' या पदांचा 'त्याला लज्जित करण्याची इच्छा असणारा' या पदाशी संबंध जोडला पाहिजे. 'अपकीर्ती करण्याची इच्छा असणारा, अपेश आणण्याची इच्छा असणारा' या पदांच्या आधारे, 'उपसंपन्नं' इत्यादी पदांमध्ये 'उपसंपन्नस्स' (उपसंपन्नाची) असा विभक्ती-बदल केला पाहिजे. 'अवमान करतो किंवा निंदा करतो, तर पाचित्तिय आपत्ती होती' यात – कारण 'खिय्यनक म्हणजे' असे मातिकापद वेगळे मांडले तरी, 'उज्झापनक म्हणजे' या पदाचा जो सविस्तर विभाग सांगितला आहे, तोच पुन्हा सांगावा लागतो. अञ्ञवादक सिक्खापदाप्रमाणे यात दुसरा कोणताही विशेष फरक नाही, म्हणून ते मातिकापद वेगळे न मांडता आणि त्याचे स्वतंत्र वर्गीकरण न करता, निष्कर्ष एकत्रच केला आहे, असे समजावे. 'धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी' इत्यादी वाक्यांमध्ये – त्या उपसंपन्न भिक्खूवर जे संमतीचे कृत्य केले गेले आहे, ते जर धर्मसंगत कृत्य असेल, आणि तो भिक्खू त्या कृत्याला धर्मसंगत कृत्य समजणारा असून अवमानकारक आणि निंदाजनक कृत्य करतो, तर त्याला त्या अवमानकारक आणि निंदाजनक कृत्यामुळे पाचित्तिय आपत्ती प्राप्त होते, या पद्धतीने अर्थ समजून घ्यावा.

အနုပသမ္ပန္နံ [Pg.37] ဥဇ္ဈာပေတိ ဝါ ခိယျတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ အညံ အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ အဝဇာနာပေတိ, တဿ ဝါ တံ သန္တိကေ ခိယျတီတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတန္တိ ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတံ ကေဝလံ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ သံဃေန အာရောပိတဘာရံ ဘိက္ခူနံ ဝါ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ သယမေဝ တံ ဘာရံ ဝဟန္တံ, ယတြ ဝါ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ, တတြ ဝါ တာဒိသံ ကမ္မံ ကရောန္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. အနုပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ ဝါ အသမ္မတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ အနုပသမ္ပန္နဿ တေရသ သမ္မုတိယော ဒါတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. အထ ခေါ ဥပသမ္ပန္နကာလေ လဒ္ဓသမ္မုတိကော ပစ္ဆာ အနုပသမ္ပန္နဘာဝေ ဌိတော, တံ သန္ဓာယ ‘‘သံဃေန သမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဿ ပန ဗျတ္တဿ သာမဏေရဿ ကေဝလံ သံဃေန ဝါ သမ္မတေန ဝါ ဘိက္ခုနာ ‘‘တွံ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဘာရော ကတော, တာဒိသံ သန္ဓာယ ‘‘အသမ္မတံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"अनुपसम्पन्नं उज्झापेति वा खिय्यति वा" यामध्ये—संघाने संमत केलेल्या उपसंपन्न भिक्खूला इतर अनुपसंपन्नाजवळ (गृहस्थ किंवा सामणेराजवळ) तुच्छ लेखणे किंवा त्याचा अवमान करणे, अथवा त्याच्याजवळ त्या भिक्खूची निंदा करणे, असा अर्थ आहे. "उपसंपन्नं संघेन असंमतं" म्हणजे कम्मवाचेद्वारे संमत न केलेला, केवळ "हा तुझा भार (जबाबदारी) आहे" असे संघाने ज्याच्यावर भार सोपवला आहे अशा व्यक्तीला, किंवा भिक्खूंच्या सुखावह विहारासाठी स्वतःहूनच तो भार वाहणाऱ्या व्यक्तीला, किंवा ज्या विहारात दोन-तीन भिक्खू राहतात, तेथे तसे कार्य करणाऱ्या व्यक्तीला उद्देशून म्हटले आहे, असा अभिप्राय आहे. "अनुपसम्पन्नं संघेन संमतं वा असंमतं वा" यामध्ये—जरी अनुपसंपन्नाला तेरा प्रकारच्या संमती (संमुती) देणे योग्य नसले, तरी जो उपसंपन्न असताना संमुती प्राप्त करून नंतर अनुपसंपन्न भावात स्थित झाला आहे, त्याला उद्देशून "संघाने संमत केलेला" असे म्हटले आहे. परंतु ज्या चतुर (कुशल) सामणेरावर केवळ संघाने किंवा संमत भिक्खूने "तू हे काम कर" असा भार सोपवला आहे, अशा सामणेराला उद्देशून "असंमत वा" असे म्हटले आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थानांचे (शिक्खापद) आहे—ते काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते; हे क्रिया-रूप (अकरणीय कृत्य केल्याने होणारे), संज्ञाविमोक्ष (उल्लंघनाची संज्ञा नसताना आपत्तीतून मुक्त होणारे), सचित्तक (उल्लंघनाच्या चित्ताने युक्त), लोकवज्ज (लौकिक दृष्ट्या दोषयुक्त), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्तयुक्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

तिसरे उज्झापनक शिक्खापद (समाप्त).

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. पहिल्या सेनासन शिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၀၈. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – ဟေမန္တိကေ ကာလေတိ ဟေမန္တကာလေ ဟိမပါတသမယေ. ကာယံ ဩတာပေန္တာတိ မဉ္စပီဌာဒီသု နိသိန္နာ ဗာလာတပေန ကာယံ ဩတာပေန္တာ. ကာလေ အာရောစိတေတိ ယာဂုဘတ္တာဒီသု ယဿ ကဿစိ ကာလေ အာရောစိတေ. ဩဝဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဟိမဝဿေန ဩဝဋ္ဌံ တိန္တံ ဟောတိ.

१०८. चौथ्या शिक्खापदामध्ये—"हेमन्तिके काले" म्हणजे हेमंत ऋतूत (हिवाळ्यात) दव किंवा बर्फ पडण्याच्या वेळी. "कायं ओतापेन्ता" म्हणजे मंचक, पीठ इत्यादींवर बसून कोवळ्या उन्हाने शरीराला शेकवणारे. "काले आरोचिते" म्हणजे कांजी, भात इत्यादींपैकी कोणत्याही एकाची वेळ झाल्याचे कळवले असता. "ओवट्ठं होति" म्हणजे दव किंवा बर्फाच्या वर्षावाने ओले झालेले असते.

၁၁၀. အဝဿိကသင်္ကေတေတိ ဝဿိကဝဿာနမာသာတိ ဧဝံ အပညတ္တေ စတ္တာရော ဟေမန္တိကေ စတ္တာရော စ ဂိမှိကေ အဋ္ဌ မာသေတိ အတ္ထော. မဏ္ဍပေ ဝါတိ သာခါမဏ္ဍပေ ဝါ ပဒရမဏ္ဍပေ ဝါ. ရုက္ခမူလေ ဝါတိ [Pg.38] ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ယတ္ထ ကာကာ ဝါ ကုလလာ ဝါ န ဦဟဒန္တီတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသမာနာ ဧတေ ကာကကုလလာ ဝါ အညေ ဝါ သကုန္တာ တံ သေနာသနံ န ဦဟဒန္တိ, တာဒိသေ ရုက္ခမူလေ နိက္ခိပိတုံ အနုဇာနာမီတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ဂေါစရပ္ပသုတာ သကုန္တာ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မိံ ပန ဓုဝနိဝါသေန ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တိ, တဿ ရုက္ခဿ မူလေ န နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ ဝစနတော ယေသု ဇနပဒေသု ဝဿကာလေ န ဝဿတိ, တေသုပိ စတ္တာရော မာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ ဝစနတော ယတ္ထ ဟေမန္တေ ဒေဝေါ ဝဿတိ, တတ္ထ ဟေမန္တေပိ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂိမှေ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဝိဂတဝလာဟကံ ဝိသုဒ္ဓံ နဘံ ဟောတိ, ဧဝရူပေ ကာလေ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အဇ္ဈောကာသေ မဉ္စပီဌံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

११०. "अवस्सिकसङ्केते" म्हणजे वर्षा ऋतूचे महिने म्हणून न ओळखले जाणारे, हेमंत ऋतूचे चार आणि ग्रीष्म ऋतूचे चार असे एकूण आठ महिने, असा अर्थ आहे. "मण्डपे वा" म्हणजे पाना-फांद्यांच्या मांडवात किंवा लाकडी फळ्यांच्या मांडवात. "रुक्खमूले वा" म्हणजे कोणत्याही झाडाच्या खाली. "यत्थ काका वा कुलला वा न ऊहदन्ति" म्हणजे ज्या झाडावर कायमचे वास्तव्य करून, घरटे बांधून राहणारे हे कावळे, घारी किंवा इतर पक्षी त्या सेनासनावर विष्ठा करत नाहीत, अशा प्रकारच्या झाडाच्या खाली सेनासन ठेवण्यास अनुमती देतो. म्हणून, ज्या झाडावर अन्नाच्या शोधात फिरणारे पक्षी केवळ विश्रांती घेऊन निघून जातात, अशा झाडाच्या खाली सेनासन ठेवणे योग्य आहे. परंतु, ज्या झाडावर ते कायमचे घरटे बांधून राहतात, अशा झाडाच्या खाली सेनासन ठेवू नये. "आठ महिने" या वचनानुसार, ज्या देशांमध्ये वर्षा ऋतूत पाऊस पडत नाही, तेथेही (वर्षा ऋतूच्या) चार महिन्यांत सेनासन उघड्यावर ठेवणे योग्य नाहीच. "अवस्सिकसङ्केते" या वचनानुसार, ज्या देशात हेमंत ऋतूत पाऊस पडतो, तेथे हेमंत ऋतूतही उघड्यावर सेनासन ठेवणे योग्य नाही. ग्रीष्म ऋतूत मात्र सर्वच ठिकाणी ढगविरहित स्वच्छ आकाश असते, अशा वेळी कोणत्याही आवश्यक कामासाठी उघड्या जागेत मंचक-पीठ ठेवणे योग्य आहे.

အဗ္ဘောကာသိကေနာပိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, တဿ ဟိ သစေ ပုဂ္ဂလိကမဉ္စကော အတ္ထိ, တတ္ထေဝ သယိတဗ္ဗံ. သံဃိကံ ဂဏှန္တေန ဝေတ္တေန ဝါ ဝါကေန ဝါ ဝီတမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိံ အသတိ ပုရာဏမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ နဝဝါယိမော ဝါ ဩနဒ္ဓကော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဂဟေတွာ စ ပန ‘‘အဟံ ဥက္ကဋ္ဌရုက္ခမူလိကော ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ စီဝရကုဋိမ္ပိ အကတွာ အသမယေ အဇ္ဈောကာသေ ရုက္ခမူလေ ဝါ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတကုဋိ အတေမေန္တံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ, သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ, ဘိက္ခုနော ကာယာနုဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

उघड्यावर राहणाऱ्या (अब्भोकासिक) भिक्खूनेही आपले कर्तव्य जाणले पाहिजे. जर त्याचा स्वतःचा वैयक्तिक मंचक असेल, तर त्याने त्यावरच झोपावे. जर तो संघाचा (सांघिक) मंचक घेत असेल, तर त्याने वेताने किंवा वल्कलाने विणलेला लहान मंचक घ्यावा. तो उपलब्ध नसल्यास जुना मंचक घ्यावा. तोही उपलब्ध नसल्यास नवीन विणलेला किंवा चामड्याने मढवलेला मंचक घ्यावा. तो घेतल्यानंतर, "मी कडक वृक्षमुलीक (झाडाखाली राहणारा) किंवा कडक अब्भोकासिक (उघड्यावर राहणारा) आहे" असे सांगून, चिवराची कुटी (झोपडी) देखील न बनवता, अयोग्य वेळी उघड्यावर किंवा झाडाखाली मंचक मांडून झोपणे योग्य नाही. परंतु, जर चार पदरी चिवराने बनवलेली कुटी देखील पावसाचे पाणी रोखण्यास असमर्थ असेल आणि सात दिवस सतत पाऊस पडत असेल, तर भिक्खूच्या शरीराच्या संरक्षणासाठी (मंचक-पीठ उघड्यावर ठेवणे) योग्य आहे.

အရညေ ပဏ္ဏကုဋီသု ဝသန္တာနံ သီလသမ္ပဒါယ ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ နဝံ မဉ္စပီဌံ ဒေန္တိ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝသိတွာ ဂစ္ဆန္တေဟိ သာမန္တဝိဟာရေ သဘာဂဘိက္ခူနံ ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, သဘာဂါနံ အဘာဝေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, အနောဝဿကေ အသတိ ရုက္ခေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. စေတိယင်္ဂဏေ သမ္မဇ္ဇနိံ ဂဟေတွာ ဘောဇနသာလင်္ဂဏံ ဝါ ဥပေါသထာဂါရင်္ဂဏံ ဝါ ပရိဝေဏဒိဝါဋ္ဌာနအဂ္ဂိသာလာဒီသု ဝါ အညတရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဓောဝိတွာ ပုန သမ္မဇ္ဇနီမာဠကေယေဝ ဌပေတဗ္ဗာ. ဥပေါသထာဂါရာဒီသု အညတရသ္မိံ ဂဟေတွာ အဝသေသာနိ သမ္မဇ္ဇန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

अरण्यात पानाच्या कुटीत राहणाऱ्या भिक्खूंच्या शीलसंपदेवर प्रसन्न होऊन लोकांनी "सांघिक उपयोगाच्या पद्धतीने याचा वापर करा" असे म्हणून नवीन मंचक-पीठ दिले, तर तेथून निघून जाताना त्यांनी जवळच्या विहारातील समान शील असणाऱ्या (सभाग) भिक्खूंकडे ते पाठवून मगच जावे. सभाग भिक्खू नसतील, तर पाऊस न पडणाऱ्या (सुरक्षित) ठिकाणी ते ठेवून जावे. पाऊस न पडणारी जागा नसेल, तर झाडाला टांगून जावे. चैत्य अंगणात झाडू घेऊन, भोजनशाळेचे अंगण, उपोसथ घराचे अंगण किंवा परिवेण (विहार परिसर), दिवसा राहण्याची जागा, अग्निशाळा (शेकोटीची जागा) इत्यादींपैकी कोणत्याही एका जागेची झाडलोट करून व ती धुवून, झाडू पुन्हा झाडू ठेवण्याच्या जागेवरच ठेवावा. उपोसथ घरादींपैकी कोणत्याही एका ठिकाणचा झाडू घेऊन उर्वरित भोजनशाळेच्या अंगणाची इत्यादींची झाडलोट करणाऱ्या भिक्खूसाठीही हाच नियम आहे.

ယော [Pg.39] ပန ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇန္တောဝ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, တေန သမ္မဇ္ဇိတွာ သစေ အန္တရာမဂ္ဂေ သာလာ အတ္ထိ, တတ္ထ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ နတ္ထိ, ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ယာဝါဟံ ဂါမတော နိက္ခမာမိ, တာဝ န ဝဿိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိက္ခိပိတွာ ပုန ပစ္စာဂစ္ဆန္တေန ပါကတိကဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗာ. သစေ ဝဿိဿတီတိ ဇာနန္တော အဇ္ဈောကာသေ ဌပေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန တတြ တတြေဝ သမ္မဇ္ဇနတ္ထာယ သမ္မဇ္ဇနီ နိက္ခိတ္တာ ဟောတိ, တံ တံ ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတြ တတြေဝ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာသနသာလံ သမ္မဇ္ဇန္တေန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတြိဒံ ဝတ္တံ – မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာ. ကစဝရံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ.

परंतु जो भिक्खू भिक्षाटनाच्या मार्गाची झाडलोट करतच जाऊ इच्छितो, त्याने झाडलोट करून जर वाटेत धर्मशाळा (शाळा) असेल, तर झाडू तेथे ठेवावा. जर धर्मशाळा नसेल, तर ढगांची स्थिती पाहून, "मी जोपर्यंत गावातून बाहेर पडत नाही, तोपर्यंत पाऊस पडणार नाही" असे जाणून, तो झाडू कोणत्याही एका ठिकाणी ठेवून द्यावा आणि परत येताना तो पुन्हा त्याच्या मूळ जागी आणून ठेवावा. जर पाऊस पडेल हे माहीत असूनही तो उघड्यावर झाडू ठेवतो, तर त्याला दुक्कट आपत्ती येते, असे महापंचरी अठ्ठकथेत म्हटले आहे. परंतु जर त्या त्या ठिकाणी झाडलोट करण्यासाठीच झाडू ठेवलेला असेल, तर त्या त्या जागेची झाडलोट करून तो झाडू तेथेच ठेवणे योग्य आहे. आसनशाळेची झाडलोट करणाऱ्या भिक्खूने कर्तव्य जाणले पाहिजे. ते कर्तव्य असे आहे—मध्यभागापासून सुरुवात करून पायांच्या जागेकडे (बाहेरच्या बाजूला) वाळू ढकलावी. कचरा हाताने उचलून बाहेर फेकावा.

၁၁၁. မသာရကောတိ မဉ္စပါဒေ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ အဋနိယော ပဝေသေတွာ ကတော. ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါတိ အဋနီဟိ မဉ္စပါဒေ ဍံသာပေတွာ ပလ္လင်္ကသင်္ခေပေန ကတော. ကုဠီရပါဒကောတိ အဿမေဏ္ဍကာဒီနံ ပါဒသဒိသေဟိ ပါဒေဟိ ကတော. ယော ဝါ ပန ကောစိ ဝင်္ကပါဒကော, အယံ ဝုစ္စတိ ကုဠီရပါဒကော. အာဟစ္စပါဒကောတိ အယံ ပန ‘‘အာဟစ္စပါဒကော နာမ မဉ္စော အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ ကတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပရတော ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တော, တသ္မာ အဋနိယော ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပါဒသိခံ ပဝေသေတွာ ဥပရိ အာဏိံ ဒတွာ ကတမဉ္စော ‘‘အာဟစ္စပါဒကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပီဌေပိ ဧသေဝ နယော. အန္တော သံဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝိတ္ထတံ မဇ္ဈေ သင်္ခိတ္တံ ပဏဝသဏ္ဌာနံ ကတွာ ဗဒ္ဓံ ဟောတိ, တံ ကိရ မဇ္ဈေ သီဟဗျဂ္ဃစမ္မပရိက္ခိတ္တမ္ပိ ကရောန္တိ. အကပ္ပိယစမ္မံ နာမေတ္ထ နတ္ထိ. သေနာသနဉှိ သောဝဏ္ဏမယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ. အနုပသမ္ပန္နံ သန္ထရာပေတိ တဿ ပလိဗောဓောတိ ယေန သန္ထရာပိတံ, တဿ ပလိဗောဓော. လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တဿ ပါစိတ္တိယံ.

१११. मसारक म्हणजे पलंगाचे पाय कोरून त्यात बाजूच्या पट्ट्या बसवून बनवलेला पलंग होय. बुन्दिकाबद्ध म्हणजे बाजूच्या पट्ट्यांनी पलंगाचे पाय जखडून पर्यंक स्वरूपात बनवलेला पलंग होय. कुळीरपादक म्हणजे घोडा, मेंढा इत्यादी प्राण्यांच्या पायांसारखे पाय असलेला बनवलेला पलंग होय. किंवा कोणताही वाकड्या पायांचा पलंग असेल, त्याला 'कुळीरपादक' असे म्हटले जाते. 'आहच्चपादक' या शब्दाचा अर्थ पुढे पाळीमध्येच असा सांगितला आहे की, 'आहच्चपादक नावाचा पलंग म्हणजे अंगात (पट्ट्यांमध्ये) छिद्र करून बनवलेला असतो.' म्हणून, बाजूच्या पट्ट्यांना छिद्र करून त्यात पायाचे टोक बसवून वरून मेख ठोकून बनवलेला पलंग 'आहच्चपादक' समजावा. पाठाच्या (आसनाच्या) बाबतीतही हाच नियम आहे. 'आत गुंडाळून बांधलेला असतो' म्हणजे खाली आणि वर रुंद असलेला आणि मध्ये अरुंद असलेला, डमरूच्या आकाराचा बनवून बांधलेला असतो. ते आसन मध्ये सिंह किंवा वाघाच्या कातड्याने वेढलेले देखील बनवतात असे म्हणतात. येथे अकल्पनीय (अयोग्य) कातडे असे काही नाही. कारण की, सोन्याचे बनवलेले शयनासन देखील चालते, म्हणून ते अत्यंत मौल्यवान असते. 'अनुपसंपन्नाकडून अंथरवून घेणे, हा त्याचा परिबोध आहे' म्हणजे ज्याने अंथरण्यास सांगितले आहे, हा त्याचाच परिबोध आहे. 'मातीचे ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन करणाऱ्याला पाचित्तिय आपत्ती होते' म्हणजे मध्यम शक्तीच्या माणसाने फेकलेले ढेकूळ जेथे पडते, त्या अंतराचे उल्लंघन करणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय आपत्ती होते.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ထေရော ဘောဇနသာလာယံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒဟရံ အာဏာပေတိ ‘‘ဂစ္ဆ ဒိဝါဋ္ဌာနေ မဉ္စပီဌံ ပညပေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ နိသိန္နော. ထေရော ယထာရုစိံ ဝိစရိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ ဌပေတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ထေရဿ ပလိဗောဓော. နိသီဒိတွာ သယံ [Pg.40] ဂစ္ဆန္တော နေဝ ဥဒ္ဓရတိ, န ဥဒ္ဓရာပေတိ, လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ထေရော တတ္ထ ထဝိကံ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝါ အဋ္ဌပေတွာ စင်္ကမန္တောဝ ဒဟရံ ‘‘ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဘဏတိ, တေန ‘‘ဣဒံ ဘန္တေ မဉ္စပီဌ’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ ထေရော ဝတ္တံ ဇာနာတိ ‘‘တွံ ဂစ္ဆ, အဟံ ပါကတိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဗာလော ဟောတိ အနုဂ္ဂဟိတဝတ္တော ‘‘ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌ, နေဝ နိသီဒိတုံ န နိပဇ္ဇိတုံ ဒေမီ’’တိ ဒဟရံ တဇ္ဇေတိယေဝ. ဒဟရေန ‘‘ဘန္တေ သုခံ သယထာ’’တိ ကပ္ပံ လဘိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂတေ ထေရဿေဝ ပလိဗောဓော. ပုရိမနယေနေဝ စဿ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

यावर हा निर्णय आहे - स्थविरांनी भोजनशाळेत भोजन उरकून तरुण भिक्खूला आज्ञा दिली की, 'जा, दिवसा विश्रांती घेण्याच्या ठिकाणी पलंग व आसन अंथर.' त्याने त्याप्रमाणे करून तेथे बसले. स्थवीर आपल्या इच्छेनुसार फिरून तेथे गेले आणि त्यांनी आपली पिशवी किंवा उत्तरासंग तेथे ठेवला, तेव्हापासून स्थविरांचा परिबोध सुरू होतो. तेथे बसून स्वतः जाताना ते स्वतःही ते उचलत नाहीत आणि दुसऱ्याकडूनही उचलून घेत नाहीत, तर ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन केल्यावर पाचित्तिय आपत्ती होते. पण जर स्थविरांनी तेथे पिशवी किंवा उत्तरासंग न ठेवता, चंक्रमण करत असतानाच तरुण भिक्खूला म्हटले की, 'तू जा,' तर त्याने (तरुण भिक्खूने) 'भंते, हे पलंग व आसन आहे' असे सांगावे. जर स्थविरांना विनय-नियम माहीत असेल, तर त्यांनी म्हणावे, 'तू जा, मी हे पूर्ववत ठेवीन.' जर ते अज्ञानी असतील किंवा त्यांनी विनय-नियम शिकलेले नसतील, तर 'जा, येथे उभा राहू नकोस, मी तुला येथे बसूही देणार नाही आणि झोपूही देणार नाही' असे म्हणून तरुण भिक्खूला धमकावतातच. तरुण भिक्खूने 'भंते, आपण सुखाने झोपावे' अशी अनुमती मिळवून, वंदन करून निघून जावे. तो निघून गेल्यावर स्थविरांचाच परिबोध राहतो. आणि पूर्वोक्त नियमानेच त्यांना आपत्ती होते असे समजावे.

အထ ပန အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ဒဟရော ‘‘မယှံ ဘန္တေ ဘဏ္ဍကဓောဝနာဒိ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ အတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, ထေရော စ နံ ‘‘တွံ ပညပေတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဝတွာ ဘောဇနသာလတော နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော. သစေ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ နိသီဒတိ ပုရိမနယေနေဝ စဿ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိ. သစေ ပန ထေရော သာမဏေရံ အာဏာပေတိ, သာမဏေရေ တတ္ထ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ နိသိန္နေပိ ဘောဇနသာလတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော. ဂန္တွာ နိသိန္နော ပုန ဂမနကာလေ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ပန အာဏာပေန္တော မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ တတ္ထေဝ နိသီဒါတိ အာဏာပေတိ, ယတြိစ္ဆတိ တတြ ဂန္တွာ အာဂန္တုံ လဘတိ. သယံ ပန ပါကတိကံ အကတွာ ဂစ္ဆန္တဿ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. အန္တရသန္နိပါတေ မဉ္စပီဌာနိ ပညပေတွာ နိသိန္နေဟိ ဂမနကာလေ အာရာမိကာနံ ဣမံ ပဋိသာမေထာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, အဝတွာ ဂစ္ဆန္တာနံ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ အာပတ္တိ.

पण जर आज्ञा देण्याच्या क्षणीच तरुण भिक्खू म्हणाला, 'भंते, माझे कपडे धुणे इत्यादी काही काम आहे,' आणि स्थविरांनी त्याला 'तू ते अंथरून मग जा' असे सांगून भोजनशाळेतून बाहेर पडून दुसऱ्या ठिकाणी गेले, तर पाऊल उचलल्याबरोबर त्यांना दोषी ठरवले जावे. जर ते तेथेच जाऊन बसले, तर पूर्वोक्त नियमानेच त्यांना ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन केल्यावर आपत्ती होते. पण जर स्थविरांनी श्रामणेराला आज्ञा दिली, आणि श्रामणेराने तेथे पलंग व आसन अंथरून तो तेथे बसला असला तरी, भोजनशाळेतून दुसऱ्या ठिकाणी जाणाऱ्या स्थविरांना पाऊल उचलल्याबरोबर दोषी ठरवले जावे. तेथे जाऊन बसलेल्या स्थविरांना पुन्हा निघून जाण्याच्या वेळी ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन केल्यावर आपत्तीने दोषी ठरवले जावे. पण जर आज्ञा देताना 'पलंग व आसन अंथरून तेथेच बसून राहा' अशी आज्ञा दिली असेल, तर ते आपल्या इच्छेनुसार तेथे जाऊन परत येऊ शकतात. पण स्वतः ते पूर्ववत न करता निघून जाणाऱ्याला ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन केल्यावर पाचित्तिय आपत्ती होते. मधल्या काळात झालेल्या सभेत पलंग व आसने अंथरून बसलेल्या भिक्खूंनी निघून जाण्याच्या वेळी आरामाच्या रक्षकांना 'हे उचलून ठेवा' असे सांगावे. न सांगता निघून जाणाऱ्यांना ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन केल्यावर आपत्ती होते.

မဟာဓမ္မသဝနံ နာမ ဟောတိ တတ္ထ ဥပေါသထာဂါရတောပိ ဘောဇနသာလတောပိ အာဟရိတွာ မဉ္စပီဌာနိ ပညပေန္တိ. အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓော. သစေ အာဂန္တုကာ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယဿ ဣဒံ အာစရိယဿာ’’တိ ဂဏှန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ တေသံယေဝ ပလိဗောဓော. ဂမနကာလေ ပါကတိကံ အကတွာ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမန္တာနံ အာပတ္တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပုန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ အညေ န နိသီဒန္တိ, တာဝ ယေဟိ ပညတ္တံ, တေသံ ဘာရော. အညေသု အာဂန္တွာ နိသိန္နေသု နိသိန္နကာနံ ဘာရော. သစေ တေ အနုဒ္ဓရိတွာ ဝါ အနုဒ္ဓရာပေတွာ ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, ဒုက္ကဋံ. ကသ္မာ? အနာဏတ္တိယာ ပညပိတတ္တာ’’တိ. ဓမ္မာသနေ ပညတ္တေ ယာဝ ဥဿာရကော ဝါ [Pg.41] ဓမ္မကထိကော ဝါ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ ပညာပကာနံ ပလိဗောဓော, တသ္မိံ အာဂန္တွာ နိသိန္နေ တဿ ပလိဗောဓော. သကလံ အဟောရတ္တံ ဓမ္မသဝနံ ဟောတိ, အညော ဥဿာရကော ဝါ ဓမ္မကထိကော ဝါ ဥဋ္ဌဟတိ, အညော နိသီဒတိ, ယော ယော အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, တဿ တဿ ဘာရော. ဥဋ္ဌဟန္တေန ပန ‘‘ဣဒမာသနံ တုမှာကံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေပိ ဣတရသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပဌမံ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိဉ္စ အန္တောဥပစာရဋ္ဌေယေဝ ဣတရော အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, ဥဋ္ဌာယ ဂတော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ပန ဣတရသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပဌမံ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာယာသနာ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမတိ, အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထ စ ‘‘လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အယံ နယော မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တော.

जेव्हा मोठा धर्मश्रवण असतो, तेव्हा उपोसथ घरांतून किंवा भोजनशाळेतून पलंग व आसने आणून अंथरतात. अशा वेळी स्थानिक भिक्खूंचाच परिबोध असतो. जर आगंतुक भिक्खूंनी 'हे आमच्या उपाध्यायांचे आहे, हे आमच्या आचार्यांचे आहे' असे म्हणून ते घेतले, तर तेव्हापासून त्यांचाच परिबोध असतो. निघून जाण्याच्या वेळी पूर्ववत न करता ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन करणाऱ्यांना आपत्ती होते. महाप्रत्यरीमध्ये पुन्हा असे म्हटले आहे - 'जोपर्यंत इतर भिक्खू बसत नाहीत, तोपर्यंत ज्यांनी ते अंथरले आहे, त्यांचीच जबाबदारी असते. इतर भिक्खू येऊन बसल्यावर, बसलेल्या भिक्खूंची जबाबदारी असते. जर ते स्वतः न उचलून घेता किंवा दुसऱ्याकडून न उचलवून घेता निघून गेले, तर दुक्कट आपत्ती होते. कारण काय? आज्ञा न देताच ते अंथरले गेले असल्यामुळे.' धर्मासन अंथरल्यावर जोपर्यंत उस्सारक किंवा धम्मकथिका येत नाहीत, तोपर्यंत अंथरणाऱ्या भिक्खूंचाच परिबोध असतो. ते आल्यावर आणि बसल्यावर त्यांचा परिबोध असतो. जर दिवस-रात्रभर धर्मश्रवण चालत असेल, आणि एक उस्सारक किंवा धम्मकथिका उठून जातात व दुसरे बसतात, तर जो जो येऊन बसतो, त्याची त्याची जबाबदारी असते. पण उठून जाणाऱ्याने 'हे आसन आपली जबाबदारी आहे' असे सांगून जावे. जर दुसरा येण्यापूर्वीच पहिला बसलेला भिक्खू उठून गेला, आणि तो उपचाराच्या आत असतानाच दुसरा येऊन बसला, तर उठून गेलेल्याला आपत्तीने दोषी ठरवू नये. पण जर दुसरा येण्यापूर्वीच पहिला बसलेला भिक्खू आसनावरून उठून ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन करतो, तर त्याला आपत्तीने दोषी ठरवावे. आणि सर्व ठिकाणी 'ढेकूळ फेकण्याच्या अंतराचे उल्लंघन करताना पहिल्या पावलावर दुक्कट आपत्ती आणि दुसऱ्या पावलावर पाचित्तिय आपत्ती होते' हा नियम महाप्रत्यरीमध्ये सांगितला आहे.

၁၁၂. စိမိလိကံ ဝါတိအာဒီသု စိမိလိကာ နာမ သုဓာဒိပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဝဏ္ဏာနုရက္ခဏတ္ထံ ကတာ ဟောတိ, တံ ဟေဋ္ဌာ ပတ္ထရိတွာ ဥပရိ ကဋသာရကံ ပတ္ထရန္တိ. ဥတ္တရတ္ထရဏံ နာမ မဉ္စပီဌာနံ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗကံ ပစ္စတ္ထရဏံ. ဘူမတ္ထရဏံ နာမ ဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ ကဋသာရကာဒိဝိကတိ. တဋ္ဋိကံ နာမ တာလပဏ္ဏေဟိ ဝါ ဝါကေဟိ ဝါ ကတတဋ္ဋိကာ. စမ္မခဏ္ဍော နာမ သီဟဗျဂ္ဃဒီပိတရစ္ဆစမ္မာဒီသုပိ ယံကိဉ္စိ စမ္မံ. အဋ္ဌကထာသု ဟိ သေနာသနပရိဘောဂေ ပဋိက္ခိတ္တစမ္မံ နာမ န ဒိဿတိ, တသ္မာ သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒပုဉ္ဆနီ နာမ ရဇ္ဇုကေဟိ ဝါ ပိလောတိကာဟိ ဝါ ပါဒပုဉ္ဆနတ္ထံ ကတာ. ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌံ. အထ ဝါ ဖလကဉ္စေဝ ဒါရုမယပီဌဉ္စ; ဧတေန သဗ္ဗမ္ပိ ဒါရုဘဏ္ဍာဒိ သင်္ဂဟိတံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝိတ္ထာရေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဓာရကံ ပတ္တပိဓာနံ ပါဒကထလိကံ တာလဝဏ္ဋံ ဗီဇနီပတ္တကံ ယံကိဉ္စိ ဒါရုဘဏ္ဍံ အန္တမသော ပါနီယဥဠုင်္ကံ ပါနီယသင်္ခံ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဧသ နယော ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဒဿိတော. အဇ္ဈောကာသေ ရဇနံ ပစိတွာ ရဇနဘာဇနံ ရဇနဥဠုင်္ကော ရဇနဒေါဏိကာတိ သဗ္ဗံ အဂ္ဂိသာလာယ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. သစေ အဂ္ဂိသာလာ နတ္ထိ, အနောဝဿကေ ပဗ္ဘာရေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တသ္မိမ္ပိ အသတိ ယတ္ထ ဩလောကေန္တာ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ, တာဒိသေ ဌာနေ ဌပေတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

११२. ‘चिमीलीका’ इत्यादी शब्दांमध्ये, ‘चिमीलीका’ म्हणजे चुना इत्यादींनी संस्कार केलेल्या जमिनीचा रंग सुरक्षित ठेवण्यासाठी तयार केलेले आच्छादन होय. ते खाली पसरवून त्यावर चटई पसरतात. ‘उत्तरत्थरण’ म्हणजे खाट किंवा पाटावर पसरवायचे पांघरूण (चादर). ‘भूमत्थरण’ म्हणजे जमिनीवर पसरवायची चटई इत्यादी विविध प्रकारची आच्छादने. ‘तट्टिका’ म्हणजे ताडाच्या पानांनी किंवा झाडाच्या सालीच्या धाग्यांनी बनवलेली चटई. ‘चम्मखंड’ (चामड्याचा तुकडा) म्हणजे सिंह, वाघ, चित्ता, अस्वल इत्यादींच्या कातड्यांपैकी कोणतेही कातडे. कारण अट्ठकथांमध्ये शयनासन उपयोगात वर्ज्य केलेले कातडे असे आढळत नाही, म्हणून सिंह इत्यादींच्या कातड्यांचा केवळ प्रवासात सोबत बाळगण्यास (वाहतूक करण्यास) निषेध आहे असे समजावे. ‘पादपुंछनी’ (पायपुसणी) म्हणजे दोऱ्यांनी किंवा चिंध्यांनी पाय पुसण्यासाठी बनवलेली वस्तू. ‘फलकपीठ’ म्हणजे फळीने बनवलेले आसन (पाट). किंवा फळी आणि लाकडी आसन; याद्वारे सर्व लाकडी साहित्याचा संग्रह होतो. महापंचरी अट्ठकथेमध्ये तर सविस्तर सांगितले आहे - 'पात्राचा आधार (स्टँड), पात्राचे झाकण, पाय धुण्याचा लाकडी पाट, ताडाचा पंखा, विणलेला पंखा, कोणतेही लाकडी भांडे, अगदी पिण्याच्या पाण्याचे भांडे (पळी) किंवा पाण्याचा शंख उघड्यावर ठेवून जाणाऱ्या भिक्खूला दुक्कट (दुष्कृत) गुन्हा होतो.' महाअट्ठकथेमध्ये हाच नियम दुसऱ्या सिक्खापदामध्ये दर्शविला आहे. उघड्यावर रंग शिजवून, रंगाचे भांडे, रंगाची पळी, रंगाची द्रोणी (कुंडी) हे सर्व अग्निशाळेत व्यवस्थित ठेवावे. जर अग्निशाळा नसेल, तर पाऊस न पडणाऱ्या डोंगराच्या कपारीत (गुहेत) ठेवावे. तेही नसल्यास, जेथून पाहणारे भिक्खू सहज पाहू शकतील अशा ठिकाणी ठेवून जाणे योग्य आहे।

အညဿ [Pg.42] ပုဂ္ဂလိကေတိ ယသ္မိံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော န ရုဟတိ, တဿ သန္တကေ ဒုက္ကဋံ. ယသ္မိံ ပန ဝိဿာသော ရုဟတိ, တဿ သန္တကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကမိဝ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ.

‘दुसऱ्याच्या वैयक्तिक मालकीचे’ म्हणजे ज्या व्यक्तीवर विश्वासाने घेण्याचा अधिकार चालत नाही, त्याच्या मालकीच्या वस्तूच्या बाबतीत (न उचलून किंवा न उचलवून जाताना) दुक्कट गुन्हा होतो. परंतु ज्याच्यावर विश्वास चालतो, त्याची वस्तू स्वतःच्या वैयक्तिक वस्तू सारखीच असते, असे महापंचरी इत्यादी अट्ठकथांमध्ये सांगितले आहे।

၁၁၃. အာပုစ္ဆံ ဂစ္ဆတီတိ ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတိ, အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတိ, ယော တထာရူပံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿ အနာပတ္တိ. ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီတိ အာတပေ ဩတာပေန္တော အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီတိ ဂစ္ဆတိ; ဧဝံ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ သေနာသနံ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သစေပိ ဟိ ဝုဍ္ဎတရော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာပေတွာ ဂဏှာတိ, သစေပိ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ အာဂန္တွာ နိသီဒတိ, ကောစိ ဝါ ဣဿရော အာဂန္တွာ ဂဏှာတိ, သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိ, သီဟဗျဂ္ဃာဒီသု ဝါ ပန တံ ပဒေသံ အာဂန္တွာ ဌိတေသုပိ သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိယေဝ. ဧဝံ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေ အနုဒ္ဓရိတွာပိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

११३. ‘विचारून जातो’ म्हणजे जो भिक्खू, सामणेर किंवा आरामिक (आरामाचा रक्षक) लज्जावान असतो आणि तो स्वतःचीच जबाबदारी मानतो, अशा व्यक्तीला विचारून जो जातो, त्याला आपत्ती (गुन्हा) होत नाही. ‘उन्हात वाळवत जातो’ म्हणजे उन्हात वाळत घालून 'परत आल्यावर मी हे उचलून ठेवीन' असा विचार करून जातो; अशा प्रकारे जाणाऱ्याला आपत्ती होत नाही. ‘कोणाकडून तरी अडथळा निर्माण झाला असल्यास’ म्हणजे शयनासनात कोणाकडून तरी उपद्रव किंवा अडथळा निर्माण झाला आहे असा अर्थ आहे. कारण जर आपल्यापेक्षा ज्येष्ठ भिक्खूने उठवून ते शयनासन घेतले असेल, किंवा यक्ष अथवा प्रेत येऊन त्यावर बसले असेल, किंवा एखादा अधिकारी येऊन ते घेत असेल, तर शयनासन अडथळायुक्त होते; किंवा सिंह, वाघ इत्यादी हिंस्र प्राणी त्या ठिकाणी येऊन थांबले तरीही शयनासन अडथळायुक्तच होते. अशा प्रकारे कोणाकडून तरी अडथळा निर्माण झाला असता, ते न उचलून जातानाही भिक्खूला आपत्ती होत नाही. ‘आपत्तीच्या वेळी’ म्हणजे जीवन आणि ब्रह्मचर्याला धोका निर्माण झाला असता (न उचलून जाताना आपत्ती होत नाही). उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे सिक्खापद कठिन-समुत्थान आहे - ते काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते, हे क्रिया-अक्रियेने युक्त आहे, यात संज्ञेचा अभाव असला तरी आपत्तीतून सुटका होत नाही, हे अचित्तक आहे, प्रज्ञप्ती-वद्य आहे, यात कायकर्म आहे, वचीकर्म आहे, तीन चित्ते असणारे आणि तीन वेदना असणारे आहे।

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

पहिले शयनासन सिक्खापद चौथे समाप्त झाले।

၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. दुसऱ्या शयनासन सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၁၆. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒေ – ဘိသီတိ မဉ္စကဘိသိ ဝါ ပီဌကဘိသိ ဝါ. စိမိလိကာဒီနိပိ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိယေဝ. နိသီဒနန္တိ သဒသံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စတ္ထရဏန္တိ ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. တိဏသန္ထာရောတိ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏာနံ သန္ထာရော. ဧသ နယော ပဏ္ဏသန္ထာရေ. ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တဿာတိ ဧတ္ထ ပဌမပါဒံ အတိက္ကာမေန္တဿ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရော နာမ သေနာသနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ.

११६. दुसऱ्या शयनासन सिक्खापदामध्ये - ‘भिसी’ (गादी) म्हणजे खाटेची गादी किंवा पाटाची गादी. चिमीलीका इत्यादी देखील पहिल्या सिक्खापदामध्ये सांगितल्याप्रमाणेच आहेत. ‘निसीदन’ (बैठक) म्हणजे झालर असलेली बैठक समजावी. ‘पच्चत्थरण’ (पांघरूण) म्हणजे पांघरण्याची चादर किंवा गालिचा; एवढेच सांगितले आहे. ‘तृण-संस्तार’ (गवताचे अंथरूण) म्हणजे कोणत्याही प्रकारच्या गवताचे अंथरूण. हाच नियम पानांच्या अंथरूणाच्या बाबतीतही लागू होतो. ‘सीमा ओलांडणाऱ्याला’ या संदर्भात पहिली पावले ओलांडताना दुक्कट गुन्हा होतो आणि दुसरी पावले ओलांडल्यावर पाचित्तिय गुन्हा होतो. कुंपण नसलेल्या आरामाची सीमा म्हणजे शयनासनापासून दोन दगडफेकीचे अंतर होय।

အနာပုစ္ဆံ [Pg.43] ဝါ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မိံ အသတိ သာမဏေရော, တသ္မိံ အသတိ အာရာမိကော, တသ္မိမ္ပိ အသတိ ယေန ဝိဟာရော ကာရိတော သော ဝိဟာရသာမိကော, တဿ ဝါ ကုလေ ယော ကောစိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ စတူသု ပါသာဏေသု မဉ္စံ ဌပေတွာ မဉ္စေ အဝသေသမဉ္စပီဌာနိ အာရောပေတွာ ဥပရိ ဘိသိအာဒိကံ ဒသဝိဓမ္ပိ သေယျံ ရာသိံ ကရိတွာ ဒါရုဘဏ္ဍံ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ပိဒဟိတွာ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန သေနာသနံ ဩဝဿတိ, ဆဒနတ္ထဉ္စ တိဏံ ဝါ ဣဋ္ဌကာ ဝါ အာနီတာ ဟောန္တိ, သစေ ဥဿဟတိ, ဆာဒေတဗ္ဗံ. နော စေ သက္ကောတိ, ယော ဩကာသော အနောဝဿကော, တတ္ထ မဉ္စပီဌာဒီနိ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗမ္ပိ ဩဝဿတိ, ဥဿဟန္တေန အန္တောဂါမေ ဥပါသကာနံ ဃရေ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ တေပိ ‘‘သံဃိကံ နာမ ဘန္တေ ဘာရိယံ, အဂ္ဂိဒါဟာဒီနံ ဘာယာမာ’’တိ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, အဇ္ဈောကာသေပိ ပါသာဏာနံ ဥပရိ မဉ္စံ ဌပေတွာ သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ နိက္ခိပိတွာ တိဏေဟိ စ ပဏ္ဏေဟိ စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဉှိ တတ္ထ အင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဝသိဿတိ, တံ အညေသံ တတ္ထ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပကာရံ ဘဝိဿတီတိ.

‘न विचारता निघून जावा’ या संदर्भात - भिक्खू उपस्थित असल्यास भिक्खूला विचारावे. तो नसल्यास सामणेराला विचारावे, तो नसल्यास आरामाच्या रक्षकाला विचारावे, तोही नसल्यास ज्याने विहार बांधला आहे त्या विहार-मालकाला किंवा त्याच्या कुटुंबातील कोणत्याही व्यक्तीला विचारावे. तेही नसल्यास चार दगडांवर खाट ठेवून, त्या खाटेवर उरलेल्या खाटा व पाट ठेवून, त्यावर गादी इत्यादी दहा प्रकारच्या अंथरूणांची थप्पी करून, लाकडी भांडी व मातीची भांडी सुरक्षित ठेवून, दारे व खिडक्या बंद करून, प्रवासाला जाणाऱ्याचे कर्तव्य पूर्ण करून जावे. परंतु जर शयनासन गळत असेल आणि छप्पर दुरुस्त करण्यासाठी गवत किंवा विटा आणलेल्या असतील, आणि जर तो समर्थ असेल, तर त्याने छप्पर दुरुस्त करावे. जर तो समर्थ नसेल, तर जी जागा गळत नाही, तेथे खाट, पाट इत्यादी ठेवून जावे. जर संपूर्ण विहारच गळत असेल, तर समर्थ भिक्खूने ते साहित्य गावातील उपासकांच्या घरी ठेवावे. जर ते उपासक देखील 'भंते, संघाची संपत्ती सांभाळणे कठीण आहे, आम्हाला आग लागणे इत्यादींची भीती वाटते' असे म्हणून स्वीकार करत नसतील, तर उघड्यावर देखील दगडांवर खाट ठेवून, उरलेले साहित्य पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच त्यावर ठेवून, गवत आणि पानांनी ते झाकून जाणे योग्य आहे. कारण तेथे जो काही थोडा भाग शिल्लक राहील, तो तेथे येणाऱ्या इतर भिक्खूंसाठी उपकारक ठरेल।

၁၁၇. ဝိဟာရဿ ဥပစာရေတိအာဒီသု ဝိဟာရဿူပစာရော နာမ ပရိဝေဏံ. ဥပဋ္ဌာနသာလာတိ ပရိဝေဏဘောဇနသာလာ. မဏ္ဍပေါတိ ပရိဝေဏမဏ္ဍပေါ. ရုက္ခမူလန္တိ ပရိဝေဏရုက္ခမူလံ. အယံ တာဝ နယော ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တော, အထ ခေါ ဝိဟာရောတိ အန္တောဂဗ္ဘော ဝါ အညံ ဝါ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ ဂုတ္တသေနာသနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဟာရဿ ဥပစာရေတိ တဿ ဗဟိ အာသန္နေ ဩကာသေ. ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဝါတိ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ. မဏ္ဍပေ ဝါတိ အပရိစ္ဆန္နေ ပရိစ္ဆန္နေ ဝါပိ ဗဟူနံ သန္နိပါတမဏ္ဍပေ. ရုက္ခမူလေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဉှိ ဒသဝိဓံ သေယျံ အန္တောဂဗ္ဘာဒိမှိ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ယသ္မာ သေယျာပိ သေနာသနမ္ပိ ဥပစိကာဟိ ပလုဇ္ဇတိ, ဝမ္မိကရာသိယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ဗဟိ ပန ဥပဋ္ဌာနသာလာဒီသု ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ သေယျာမတ္တမေဝ နဿေယျ, ဌာနဿ အဂုတ္တတာယ [Pg.44] န သေနာသနံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ န သက္ကာ မဉ္စပီဌံ သဟသာ ဥပစိကာဟိ ခါယိတုံ, တသ္မာ တံ ဝိဟာရေပိ သန္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ဝိဟာရူပစာရေ ပန တံ ဝိဟာရစာရိကံ အာဟိဏ္ဍန္တာပိ ဒိသွာ ပဋိသာမေဿန္တိ.

११७. ‘विहाराच्या उपचारात’ इत्यादी शब्दांमध्ये, विहाराचा उपचार म्हणजे परिवेण (अंगण/परिसर) होय. ‘उपस्थानशाळा’ म्हणजे परिवेणातील भोजनशाळा. ‘मंडप’ म्हणजे परिवेणातील मंडप. ‘वृक्षमूल’ म्हणजे परिवेणातील वृक्षाच्या खालील जागा. हा नियम तर कुरुन्द अट्ठकथेत सांगितला आहे. जरी असे सांगितले असले, तरी ‘विहार’ म्हणजे अंतर्गर्भ (आतील खोली) किंवा इतर कोणतीही पूर्णपणे आच्छादित व सुरक्षित जागा (शयनासन) असे समजावे. ‘विहाराच्या उपचारात’ म्हणजे त्याच्या बाहेर जवळच असलेल्या जागेत. ‘उपस्थानशाळेत’ म्हणजे भोजनशाळेत. ‘मंडपात’ म्हणजे उघड्या किंवा बंदिस्त अशा अनेक भिक्खूंच्या एकत्र येण्याच्या मंडपात. ‘वृक्षमूलात’ याविषयी विशेष काही सांगण्यासारखे नाही. ‘दुक्कट आपत्ती’ याविषयी: वर सांगितलेल्या दहा प्रकारच्या शय्या अंतर्गर्भ इत्यादी सुरक्षित ठिकाणी मांडून जाणाऱ्या भिक्खूची शय्या आणि शयनासन दोन्ही वाळवीमुळे नष्ट होते आणि तिथे केवळ वारूळच उरते, म्हणून ‘पाचित्तिय’ आपत्ती सांगितली आहे. परंतु बाहेर उपस्थानशाळा इत्यादी ठिकाणी शय्या मांडून जाणाऱ्या भिक्खूची केवळ शय्याच नष्ट होईल, ती जागा सुरक्षित नसल्यामुळे शयनासन नष्ट होणार नाही, म्हणून येथे ‘दुक्कट’ आपत्ती सांगितली आहे. ‘मंच किंवा पीठ’ याविषयी: कारण मंच आणि पीठ वाळवी लगेच खाऊन नष्ट करू शकत नाही, म्हणून ते विहारातही मांडून जाणाऱ्या भिक्खूला ‘दुक्कट’ आपत्ती सांगितली आहे. विहाराच्या उपचारात (परिसरात) ते ठेवले असता, विहारात फिरणारे इतर भिक्खू ते पाहून व्यवस्थित ठेवून देतील (म्हणून तिथेही दुक्कट आपत्ती सांगितली आहे ही शंका नाही).

၁၁၈. ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆန္တေန မဉ္စပီဌကဝါဋံ သဗ္ဗံ အပနေတွာ သံဟရိတွာ စီဝရဝံသေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဝသနကဘိက္ခုနာပိ ပုန မဉ္စပီဌံ ဝါ ပညပေတွာ သယိတွာ ဂစ္ဆန္တေန တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. အန္တောကုဋ္ဋတော သေယျံ ဗဟိကုဋ္ဋေ ပညပေတွာ ဝသန္တေန ဂမနကာလေ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ဥပရိပါသာဒတော ဩရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ဝသန္တဿပိ ဧသေဝ နယော. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာပိ ဂမနကာလေ ပုန ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ.

११८. ‘आवरून जातो’ याविषयी: आवरून जाणाऱ्या भिक्खूने मंच, पीठ, चटई इत्यादी सर्व बाजूला करून, ते एकत्र गुंडाळून चीवर टांगण्याच्या बांबूवर (चीवरवंशावर) लटकवून जावे. नंतर येऊन राहणाऱ्या भिक्खूने देखील पुन्हा मंच किंवा पीठ मांडून, त्यावर झोपून जाताना तसेच केले पाहिजे. भिंतीच्या आतून शय्या बाहेरच्या भिंतीपाशी मांडून राहणाऱ्या भिक्खूने जाताना ती ज्या जागेवरून घेतली होती, तिथेच परत ठेवली पाहिजे. प्रासादाच्या (इमारतीच्या) वरच्या मजल्यावरून खाली आणून खालच्या मजल्यावर राहणाऱ्या भिक्खूसाठीही हाच नियम आहे. रात्रीच्या आणि दिवसाच्या विश्रांतीच्या ठिकाणी मंच किंवा पीठ मांडले तरी जाताना ते पुन्हा ज्या जागेवरून घेतले होते, तिथेच ठेवले पाहिजेले.

အာပုစ္ဆံ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထာယံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာနာပုစ္ဆိတဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော – ယာ တာဝ ဘူမိယံ ဒီဃသာလာ ဝါ ပဏ္ဏသာလာ ဝါ ဟောတိ, ယံ ဝါ ရုက္ခတ္ထမ္ဘေသု, ကတဂေဟံ ဥပစိကာနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တတော ပက္ကမန္တေန တာဝ အာပုစ္ဆိတွာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. တသ္မိဉှိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အဇဂ္ဂိယမာနေ ဝမ္မိကာဝ သန္တိဋ္ဌန္တိ. ယံ ပန ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ သိလုစ္စယလေဏံ ဝါ သုဓာလိတ္တသေနာသနံ ဝါ ယတ္ထ ဥပစိကာသင်္ကာ နတ္ထိ, တတော ပက္ကမန္တဿ အာပုစ္ဆိတွာပိ အနာပုစ္ဆိတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တံ. သစေ တာဒိသေပိ သေနာသနေ ဧကေန ပဿေန ဥပစိကာ အာရောဟန္တိ, အာပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ. ယော ပန အာဂန္တုကော ဘိက္ခု သံဃိကံ သေနာသနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တံ ဘိက္ခုံ အနုဝတ္တန္တော အတ္တနော သေနာသနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝသတိ, ယာဝ သော န ဂဏှာတိ, တာဝ တံ သေနာသနံ ပုရိမဘိက္ခုဿေဝ ပလိဗောဓော. ယဒါ ပန သော သေနာသနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဣဿရိယေန ဝသတိ, တတော ပဋ္ဌာယ အာဂန္တုကဿေဝ ပလိဗောဓော. သစေ ဥဘောပိ ဝိဘဇိတွာ ဂဏှန္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ပလိဗောဓော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘သစေ ဒွေ တယော ဧကတော ဟုတွာ ပညပေန္တိ, ဂမနကာလေ သဗ္ဗေဟိပိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တေသု စေ ပဌမံ ဂစ္ဆန္တော ‘ပစ္ဆိမော ဇဂ္ဂိဿတီ’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆိမဿ အာဘောဂေန မုတ္တိ နတ္ထိ. ဗဟူ ဧကံ ပေသေတွာ သန္ထရာပေန္တိ, ဂမနကာလေ သဗ္ဗေဟိ ဝါ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ[Pg.45], ဧကံ ဝါ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. အညတော မဉ္စပီဌာဒီနိ အာနေတွာ အညတြ ဝသိတွာပိ ဂမနကာလေ တတ္ထေဝ နေတဗ္ဗာနိ. သစေ အညာဝါသတော အာနေတွာ ဝသမာနဿ အညော ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော, ‘မယာ ဘန္တေ အညာဝါသတော အာနီတံ, ပါကတိကံ ကရေယျာထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေန ‘ဧဝံ ကရိဿာမီ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ဣတရဿ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမညတ္ထ ဟရိတွာပိ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဝါ ဇိဏ္ဏံ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဟဋံ ဂီဝါ န ဟောတိ, ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပန ဂီဝါ ဟောတိ. အညဿ မဉ္စပီဌံ ပန သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဂီဝါယေဝ’’.

‘विचारून जातो’ याविषयी हा विचारण्यायोग्य आणि न विचारण्यायोग्य गोष्टींचा निर्णय आहे – जमिनीवर असलेली लांब शाळा (धर्मशाळा) किंवा पर्णशाळा असो, याशिवाय लाकडी खांबांवर बांधलेले घर असो, जेथे वाळवी लागण्याची शक्यता असते, तेथून निघून जाताना विचारूनच (परवानगी घेऊनच) जावे. कारण जर काही दिवस त्याची निगा राखली नाही, तर तिथे वारूळच तयार होते. परंतु जे शयनासन खडकावर किंवा दगडाच्या खांबांवर बांधलेले असेल, किंवा डोंगरातील गुहा असेल, किंवा चुन्याने सारवलेले शयनासन असेल, जेथे वाळवी लागण्याची शंका नसते, तेथून निघून जाताना विचारून किंवा न विचारताही जाणे योग्य आहे; तरीही विचारणे हा विनय (कर्तव्य) आहे. जर अशा शयनासनातही एका बाजूने वाळवी चढत असेल, तर विचारूनच जावे. जो आगंतुक भिक्खू संघिक शयनासन घेऊन राहणाऱ्या भिक्खूच्या सोबत राहतो, परंतु स्वतःसाठी स्वतंत्र शयनासन न घेता राहतो, जोपर्यंत तो स्वतः शयनासन घेत नाही, तोपर्यंत त्या शयनासनाची जबाबदारी पहिल्या भिक्खूचीच असते. परंतु जेव्हा तो स्वतः शयनासन घेऊन स्वतःच्या अधिकाराने राहू लागतो, तेव्हापासून ती जबाबदारी त्या आगंतुक भिक्खूचीच असते. जर दोघांनीही वाटून घेतले असेल, तर दोघांचीही जबाबदारी असते. महाप्रत्यरीमध्ये सांगितले आहे – “जर दोन किंवा तीन भिक्खू एकत्र येऊन शय्या मांडतात, तर जाताना सर्वांनीच विचारले पाहिजे. त्यांच्यापैकी आधी जाणारा भिक्खू जर ‘मागे राहणारा भिक्खू काळजी घेईल’ असा विचार करून गेला, तर ते योग्य आहे. मागे राहणाऱ्या भिक्खूच्या केवळ विचाराने आपत्तीतून मुक्ती मिळत नाही. जर अनेक भिक्खूंनी एकाला पाठवून शय्या मांडायला लावली असेल, तर जाताना सर्वांनी विचारले पाहिजे किंवा एकाला पाठवून विचारले पाहिजे. दुसऱ्या विहारातून मंच, पीठ इत्यादी आणून दुसऱ्या ठिकाणी राहिल्यानंतरही, जाताना ते मूळ ठिकाणीच परत नेले पाहिजेत. जर दुसऱ्या विहारातून वस्तू आणून राहणाऱ्या भिक्खूपाशी दुसरा ज्येष्ठ भिक्खू आला, तर त्याला विरोध करू नये. ‘भंते, मी हे दुसऱ्या विहारातून आणले आहे, आपण हे पूर्ववत करावे,’ असे त्याला सांगावे. त्याने ‘मी तसे करीन’ असे मान्य केल्यावर दुसऱ्या भिक्खूला जाणे योग्य आहे. अशा प्रकारे दुसऱ्या ठिकाणी नेऊनही संघिक वस्तू म्हणून वापरत असताना ती हरवली, जीर्ण झाली किंवा चोरांनी चोरून नेली, तर भरपाई द्यावी लागत नाही; परंतु वैयक्तिक वस्तू म्हणून वापरत असताना तसे झाले तर भरपाई द्यावी लागते. दुसऱ्याचा मंच किंवा पीठ संघिक किंवा वैयक्तिक रूपात वापरत असताना हरवले, तर भरपाई द्यावीच लागते.”

ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝုဍ္ဎတရဘိက္ခူဣဿရိယယက္ခသီဟဝါဠမိဂကဏှသပ္ပာဒီသု ယေန ကေနစိ သေနာသနံ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတိ. သာပေက္ခော ဂန္တွာ တတ္ထ ဌိတော အာပုစ္ဆတိ, ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အဇ္ဇေဝ အာဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီတိ ဧဝံ သာပေက္ခော နဒီပါရံ ဝါ ဂါမန္တရံ ဝါ ဂန္တွာ ယတ္ထဿ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတ္ထေဝ ဌိတော ကဉ္စိ ပေသေတွာ အာပုစ္ဆတိ, နဒီပူရရာဇစောရာဒီသု ဝါ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဥပဒ္ဒုတော, န သက္ကောတိ ပစ္စာဂန္တုံ, ဧဝံဘူတဿပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

‘कोणाकडून तरी अडथळा निर्माण झाला असेल’ म्हणजे ज्येष्ठ भिक्खू, अधिकारी, यक्ष, सिंह, हिंस्र श्वापद, काळा साप इत्यादींपैकी कोणाकडूनही शयनासनात अडथळा निर्माण झाला असेल. ‘अपेक्षा ठेवून जाऊन तिथे उभा राहून विचारतो’ म्हणजे ‘मी आजच परत येऊन याची निगा राखेन’ अशी अपेक्षा ठेवून नदीच्या पलीकडे किंवा दुसऱ्या गावात जाऊन, जेथे त्याला पुढे जाण्याचा विचार आला, तिथेच थांबून कोणाला तरी पाठवून विचारतो. किंवा नदीला पूर येणे, राजा, चोर इत्यादींपैकी कोणामुळे तरी अडथळा किंवा उपद्रव निर्माण झाल्यामुळे तो परत येऊ शकत नाही, अशा स्थितीत असलेल्या भिक्खूलाही आपत्ती होत नाही. उर्वरित नियम पहिल्या सिक्खापदाप्रमाणेच समुत्थान इत्यादींसह समजावा.

ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

दुसरे सेनासन सिक्खापद पाचवे समाप्त.

၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. अनुपखज्ज सिक्खापदाचे वर्णन.

၁၁၉. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – ပလိဗုန္ဓေန္တီတိ ပဌမတရံ ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရံ အတိဟရိတွာ ရုမ္ဘိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရာ ဘိက္ခူ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ‘‘အမှာကံ အာဝုသော ပါပုဏာတီ’’တိ ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ. အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေန္တီတိ ‘‘တုမှာကံ ဘန္တေ မဉ္စဋ္ဌာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, န သဗ္ဗော ဝိဟာရော. အမှာကံ ဒါနိ ဣဒံ ဌာနံ ပါပုဏာတီ’’တိ အနုပဝိသိတွာ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ နိသီဒန္တိပိ နိပဇ္ဇန္တိပိ သဇ္ဈာယမ္ပိ ကရောန္တိ.

११९. सहाव्या सिक्खापदात – ‘अडथळा आणतात’ म्हणजे आधी जाऊन, आपले पात्र-चीवर तिथे ठेवून जागा अडवून ठेवतात. ‘स्थवीर भिक्खू उठवतात’ म्हणजे “आयुष्यमान, ही जागा आमच्या वाट्याला येते” असे सांगून वर्षाच्या ज्येष्ठतेनुसार ती जागा घेऊन त्यांना उठवतात. ‘जवळ येऊन शय्या मांडतात’ म्हणजे “भंते, आपल्याला केवळ मंचाची जागाच मिळते, संपूर्ण विहार मिळत नाही. आता ही उरलेली जागा आमच्या वाट्याला येते,” असे सांगून जवळ प्रवेश करून, मंच किंवा पीठ मांडून बसतात, झोपतात किंवा पाठपठण देखील करतात।

၁၂၀. ဇာနန္တိ ‘‘အနုဋ္ဌာပနီယော အယ’’န္တိ ဇာနန္တော; တေနေဝဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဝုဍ္ဎောတိ ဇာနာတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝုဍ္ဎော ဟိ အတ္တနော ဝုဍ္ဎတာယ အနုဋ္ဌာပနီယော[Pg.46], ဂိလာနော ဂိလာနတာယ, သံဃော ပန ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဝါ ဓမ္မကထိကဝိနယဓရာဒီနံ ဝါ ဂဏဝါစကအာစရိယဿ ဝါ ဗဟူပကာရတံ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတဉ္စ သလ္လက္ခေန္တော ဓုဝဝါသတ္ထာယ ဝိဟာရံ သမ္မန္နိတွာ ဒေတိ, တသ္မာ ယဿ သံဃေန ဒိန္နော, သောပိ အနုဋ္ဌာပနီယော. ကာမဉ္စေတ္ထ ဂိလာနဿာပိ သံဃောယေဝ အနုစ္ဆဝိကံ သေနာသနံ ဒေတိ, ဂိလာနော ပန ‘‘အပလောကေတွာ သံဃေန အဒိန္နသေနာသနောပိ န ပီဠေတဗ္ဗော အနုကမ္ပိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေတုံ ဝိသုံ ဝုတ္တော.

१२०. ‘हा उठवण्यास अयोग्य आहे’ असे जाणणारा; म्हणूनच त्याच्या विभंगात ‘वृद्ध आहे असे जाणतो’ इत्यादी भगवंतांनी म्हटले आहे. कारण वृद्ध भिक्खू आपल्या वृद्धत्वामुळे उठवण्यास अयोग्य असतो, आजारी भिक्खू आजारपणामुळे अयोग्य असतो. संघ मात्र भांडारिक (भांडारगृह प्रमुख), धम्मकथी, विनयधर इत्यादी किंवा गणाचे अध्यापन करणाऱ्या आचार्यांचे बहुउपकारित्व आणि गुणवैशिष्ट्य लक्षात घेऊन, त्यांच्या कायमस्वरूपी निवासासाठी विहार संमत करून देतो; म्हणून ज्याला संघाने विहार दिला आहे, तो देखील उठवण्यास अयोग्य आहे. आणि येथे आजारी भिक्खूला देखील संघच योग्य ते सेनासन देतो; परंतु ‘आजारी भिक्खूला संघाने विचारणा करून सेनासन दिले नसले तरीही, त्याला त्रास दिला जाऊ नये, तर त्याच्यावर अनुकंपा केली पाहिजे’ हे दर्शवण्यासाठी त्याचा स्वतंत्रपणे उल्लेख केला आहे।

၁၂၁. ဥပစာရေတိ ဧတ္ထ မဉ္စပီဌာနံ တာဝ မဟလ္လကေ ဝိဟာရေ သမန္တာ ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော ဥပစာရော, ခုဒ္ဒကေ ယတော ပဟောတိ တတော ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော, ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသန္တဿ ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ စ ယာဝ ဒွါရေ နိက္ခိတ္တပါဒဓောဝနပါသာဏတော ပဿာဝဋ္ဌာနတော စ မဉ္စပီဌံ, တာဝ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထဝိတ္ထာရော မဂ္ဂေါ ဥပစာရော နာမ. တသ္မိံ မဉ္စဿ ဝါ ပီဌဿ ဝါ ဥပစာရေ ဌိတဿ ဝါ ဘိက္ခုနော ပဝိသန္တဿ ဝါ နိက္ခမန္တဿ ဝါ ဥပစာရေ ယော အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေတုကာမော သေယျံ သန္ထရတိ ဝါ သန္ထရာပေတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ.

१२१. येथे ‘उपचार’ (परिसर) म्हणजे—मंच आणि पीठांच्या बाबतीत, मोठ्या विहारात चहूबाजूंनी दीड हात जागा हा उपचार असतो. लहान विहारात ज्या बाजूने जागा उपलब्ध असेल, त्या बाजूने दीड हात जागा हा उपचार असतो. पाय धुवून आत प्रवेश करणाऱ्या किंवा लघवीसाठी बाहेर जाणाऱ्या भिक्खूसाठी, दारापाशी ठेवलेल्या पाय धुण्याच्या दगडापासून आणि लघवीच्या जागेपासून मंच-पीठापर्यंतचा दीड हात रुंदीचा मार्ग म्हणजे ‘उपचार’ होय. त्या मंच किंवा पीठाच्या उपचारात उभ्या असलेल्या, प्रवेश करणाऱ्या किंवा बाहेर जाणाऱ्या भिक्खूच्या उपचारात जो भिक्खू जवळ येऊन (अडथळा आणून) झोपण्याच्या इच्छेने स्वतः अंथरूण घालतो किंवा दुसऱ्याकडून घालवून घेतो, त्याला दुक्कट आपत्ति होते।

အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါတိ ဧတ္ထ အဘိနိသီဒနမတ္တေန အဘိနိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ဒွေပိ ကရောတိ, ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိသီဒတော ဝါ နိပဇ္ဇတော ဝါ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ.

‘बसतो किंवा झोपतो’ यामध्ये केवळ बसण्याने किंवा केवळ झोपण्याने पाचित्तिय आपत्ति होते. परंतु जर दोन्ही करतो, तर दोन पाचित्तिय आपत्ति होतात. उठून-उठून बसणाऱ्या किंवा झोपणाऱ्या भिक्खूला प्रत्येक प्रयत्नामागे पाचित्तिय आपत्ति होते।

၁၂၂. ဥပစာရံ ဌပေတွာ သေယျံ သန္ထရတိ ဝါ သန္ထရာပေတိ ဝါတိ ဣမသ္မိံ ဣတော ပရေ စ ‘‘ဝိဟာရဿ ဥပစာရေ’’တိအာဒိကေ ဒုက္ကဋဝါရေပိ ယထာ ဣဓ အဘိနိသီဒနမတ္တေ အဘိနိပဇ္ဇနမတ္တေ ဥဘယကရဏေ ပယောဂဘေဒေ စ ပါစိတ္တိယပ္ပဘေဒေါ ဝုတ္တော, ဧဝံ ဒုက္ကဋပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝရူပေန ဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေန ဧကဝိဟာရေ ဝါ ဧကပရိဝေဏေ ဝါ ဝသန္တေန အတ္ထော နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထေဝဿ နိဝါသော ဝါရိတော. အညဿ ပုဂ္ဂလိကေတိ ဣဓာပိ ဝိဿာသိကဿ ပုဂ္ဂလိကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကသဒိသမေဝ, တတ္ထ အနာပတ္တိ.

१२२. ‘उपचार वगळता अंथरूण घालतो किंवा घालवून घेतो’ या दुक्कट वारात आणि यानंतरच्या ‘विहाराच्या उपचारात’ इत्यादी दुक्कट वारात देखील, ज्याप्रमाणे येथे केवळ बसण्याने, केवळ झोपण्याने, दोन्ही करण्याने आणि प्रयत्नांच्या भेदाने पाचित्तिय आपत्तिचे भेद सांगितले आहेत, त्याचप्रमाणे दुक्कट आपत्तिचे भेद समजावेत. कारण अशा प्रकारच्या विसभाग (प्रतिकूल) व्यक्तीसोबत एकाच विहारात किंवा एकाच परिवेणात राहण्याने काही लाभ नाही, म्हणून सर्व ठिकाणीच त्याचा निवास वर्ज्य केला आहे. ‘दुसऱ्याच्या वैयक्तिक वस्तूवर’ यामध्ये येथे देखील विश्वासातील व्यक्तीची वैयक्तिक वस्तू स्वतःच्या वैयक्तिक वस्तू सारखीच मानली जाते, त्यामुळे तेथे अनापत्ति आहे।

၁၂၃. အာပဒါသူတိ [Pg.47] သစေ ဗဟိ ဝသန္တဿ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယော ပဝိသတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

१२३. ‘आपत्तीच्या वेळी’ म्हणजे जर बाहेर राहणाऱ्या भिक्खूच्या जीवाला किंवा ब्रह्मचर्याला धोका निर्माण होत असेल, अशा प्रकारच्या आपत्तीच्या वेळी जो आत प्रवेश करतो, त्याला देखील अनापत्ति आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे समुत्थान असणारे, क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्तयुक्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

अनुपखज्ज सिक्खापद सहावे समाप्त।

၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. निक्कड्ढन सिक्खापद वर्णन।

၁၂၆. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဧကေန ပယောဂေန ဗဟုကေပိ ဒွါရေ အတိက္ကာမေတီတိ ယေ စတုဘူမကပဉ္စဘူမကာ ပါသာဒါ ဆသတ္တကောဋ္ဌကာနိ ဝါ စတုဿာလာနိ, တာဒိသေသု သေနာသနေသု ဟတ္ထေသု ဝါ ဂီဝါယ ဝါ ဂဟေတွာ အန္တရာ အဋ္ဌပေန္တော ဧကေန ပယောဂေန အတိက္ကာမေတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဌပေတွာ ဌပေတွာ နာနာပယောဂေဟိ အတိက္ကာမေန္တဿ ဒွါရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဟတ္ထေန အနာမသိတွာ ‘‘နိက္ခမာ’’တိ ဝတွာ ဝါစာယ နိက္ကဍ္ဎန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

१२६. सातव्या सिक्खापदात—‘एकाच प्रयत्नाने अनेक दारे ओलांडून बाहेर काढतो’ म्हणजे जे चार मजली किंवा पाच मजली प्रासाद आहेत, किंवा सहा-सात खोल्यांचे चतुःशाल (चौकोनी विहार) आहेत, अशा प्रकारच्या सेनासनांमध्ये (भिक्खूला) हाताला किंवा गळ्याला धरून, मध्ये न थांबवता एकाच प्रयत्नाने बाहेर काढतो, तर एकच पाचित्तिय होते. थांबवून-थांबवून वेगवेगळ्या प्रयत्नांनी बाहेर काढणाऱ्याला दारांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय होतात. हाताने स्पर्श न करता ‘बाहेर निघ’ असे म्हणून वाणीने बाहेर काढणाऱ्याच्या बाबतीतही हाच नियम लागू होतो।

အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ နိက္ကဍ္ဎာ’’တိ အာဏတ္တိမတ္တေ ဒုက္ကဋံ. သစေ သော သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကေပိ ဒွါရေ အတိက္ကာမေတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ‘‘ဧတ္တကာနိ ဒွါရာနိ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘ယာဝ မဟာဒွါရံ တာဝ နိက္ကဍ္ဎာဟီ’’တိ ဝါ ဧဝံ နိယာမေတွာ အာဏတ္တော ဟောတိ, ဒွါရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ.

‘दुसऱ्याला आज्ञा देतो’ यामध्ये ‘याला बाहेर काढ’ अशी केवळ आज्ञा दिल्यास दुक्कट होते. जर तो एकदा आज्ञा मिळाल्यावर अनेक दारे ओलांडून बाहेर काढतो, तर एक पाचित्तिय होते. परंतु जर ‘एवढी दारे ओलांडून बाहेर काढ’ किंवा ‘मुख्य दारापर्यंत बाहेर काढ’ असे मर्यादित करून आज्ञा दिली असेल, तर दारांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय होतात।

တဿ ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ တဿ သန္တကံ ပတ္တစီဝရပရိဿာဝနဓမကရဏမဉ္စပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာဒိဘေဒံ, အန္တမသော ရဇနဆလ္လိမ္ပိ; ယော နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါ နိက္ကဍ္ဎာပေတိ ဝါ; တဿ ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနိ. ဂါဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

‘त्याचे परिष्कार’ म्हणजे त्याचे स्वतःचे असलेले पात्र, चीवर, पाणी गाळण्याचे वस्त्र, धमकण (पाण्याची गाळणी), मंच, पीठ, गादी, उशी इत्यादी विविध परिष्कार, अगदी रंगवण्याची साल देखील; जो स्वतः बाहेर काढतो किंवा दुसऱ्याकडून बाहेर काढवून घेतो, त्याला वस्तूंच्या संख्येनुसार दुक्कट आपत्ति होतात. परंतु जर घट्ट बांधून ठेवलेल्या वस्तू असतील, तर एकच आपत्ति होते, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे।

၁၂၇. အညဿ ပုဂ္ဂလိကေတိ ဣဓာပိ ဝိဿာသိကပုဂ္ဂလိကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကသဒိသမေဝ. ယထာ စ ဣဓ; ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ယတြ ပန ဝိသေသော ဘဝိဿတိ, တတြ ဝက္ခာမ.

१२७. ‘दुसऱ्याच्या वैयक्तिक वस्तूवर’ यामध्ये येथे देखील विश्वासातील व्यक्तीची वैयक्तिक वस्तू स्वतःच्या वैयक्तिक वस्तू सारखीच आहे. आणि ज्याप्रमाणे येथे आहे, त्याचप्रमाणे सर्व ठिकाणी समजावे. परंतु जेथे काही विशेष असेल, तेथे आम्ही सांगू।

၁၂၈. အလဇ္ဇိံ နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါတိအာဒီသု ဘဏ္ဍနကာရကကလဟကာရကမေဝ သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ လဘတိ, သော ဟိ ပက္ခံ လဘိတွာ သံဃမ္ပိ [Pg.48] ဘိန္ဒေယျ. အလဇ္ဇီအာဒယော ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတောယေဝ နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗာ, သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဥမ္မတ္တကဿာတိ သယံ ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

१२८. ‘अलज्जीला बाहेर काढतो’ इत्यादी पाठांमध्ये—भांडण करणाऱ्या आणि कलह करणाऱ्या भिक्खूलाच संपूर्ण संघारामातून बाहेर काढण्याची परवानगी मिळते; कारण तो गट मिळवून संघाचे देखील विभाजन करू शकतो. परंतु अलज्जी इत्यादी भिक्खूंना केवळ त्यांच्या राहण्याच्या जागेवरूनच बाहेर काढले पाहिजे, संपूर्ण संघारामातून बाहेर काढणे योग्य नाही. ‘वेड्याच्या बाबतीत’ म्हणजे स्वतः वेडा असलेल्या भिक्खूला अनापत्ति आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थान असणारे आहे—हे काय-चित्तापासून, वाचा-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्तयुक्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

निक्कड्ढन सिक्खापद सातवे समाप्त।

၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. वेहासकुटी सिक्खापद वर्णन।

၁၂၉. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – ဥပရိဝေဟာသကုဋိယာတိ ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာယ ဒွိဘူမိကကုဋိယာ ဝါ တိဘူမိကာဒိကုဋိယာ ဝါ. မဉ္စံ သဟသာ အဘိနိသီဒီတိ မဉ္စံ သဟသာ အဘိဘဝိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ; မဉ္စေ နိသီဒီတိ အတ္ထော. အဘီတိ ဣဒံ ပန ပဒသောဘနတ္ထံ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ. နိပ္ပတိတွာတိ နိပတိတွာ နိက္ခမိတွာ ဝါ. တဿ ဟိ ဥပရိ အာဏီပိ န ဒိန္နာ, တသ္မာ နိက္ခန္တော. ဝိဿရမကာသီတိ ဝိရူပံ အာတုရဿရမကာသိ.

१२९. आठव्या सिक्खापदात—‘वरच्या वेहासकुटीत’ म्हणजे वरच्या मजल्यावर छत नसलेल्या दोन मजली कुटीत किंवा तीन मजली इत्यादी कुटीत. ‘मंचावर अचानक बसला’ म्हणजे मंचावर अचानक भार टाकून किंवा जोराने बसला. किंवा येथे द्वितीया विभक्ती सप्तमी विभक्तीच्या अर्थात वापरली आहे; ‘मंचावर बसला’ असा याचा अर्थ आहे. ‘अभि’ हा शब्द केवळ पदशोभेसाठी वापरलेला उपसर्ग आहे. ‘निप्पतित्वा’ म्हणजे पडून किंवा बाहेर निघून. कारण त्याच्या वर खिळा किंवा कडी देखील लावली नव्हती, म्हणून तो बाहेर निघाला. ‘विस्सरमकासि’ म्हणजे वेदनेने विव्हळणारा विकृत आवाज केला।

၁၃၁. ဝေဟာသကုဋိ နာမ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ အသီသဃဋ္ဋာတိ ယာ ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမာဟိ တုလာဟိ သီသံ န ဃဋ္ဋေတိ, ဧတေန ဣဓ အဓိပ္ပေတာ ဝေဟာသကုဋိ ဒဿိတာ ဟောတိ, န ဝေဟာသကုဋိလက္ခဏံ. ယာ ဟိ ကာစိ ဥပရိ အစ္ဆိန္နတလာ ဒွိဘူမိကာ ကုဋိ တိဘူမိကာဒိကုဋိ ဝါ ‘‘ဝေဟာသကုဋီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန အသီသဃဋ္ဋာ အဓိပ္ပေတာ. အဘိနိသီဒနာဒီသု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပယောဂဝသေန အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

१३१. ‘वेहासकुटी म्हणजे मध्यम उंचीच्या माणसाचे डोके न टेकणारी’ म्हणजे जी मध्यम उंचीच्या माणसाचे डोके सर्वात खालच्या तुळईला टेकू देत नाही. यावरून येथे अभिप्रेत असलेली वेहासकुटी दर्शवली आहे, वेहासकुटीचे सामान्य लक्षण नाही. कारण वरच्या मजल्यावर छत नसलेली कोणतीही दोन मजली कुटी किंवा तीन मजली इत्यादी कुटी ‘वेहासकुटी’ म्हटली जाते. परंतु येथे डोके न टेकणारी कुटी अभिप्रेत आहे. बसणे इत्यादींच्या बाबतीत पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच प्रयत्नांच्या भेदानुसार आपत्तिचे भेद समजावेत।

၁၃၃. အဝေဟာသကုဋိယာတိ ဘူမိယံ ကတပဏ္ဏသာလာဒီသု အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ပရဿ ပီဠာ ကာတုံ. သီသဃဋ္ဋာယာတိ ယာယံ သီသဃဋ္ဋာ ဟောတိ, တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ အနောဏတေန ဝိစရိတုံ, တသ္မာ အသဉ္စရဏဋ္ဌာနတ္တာ ပရပီဠာ န ဘဝိဿတိ[Pg.49]. ဟေဋ္ဌာ အပရိဘောဂံ ဟောတီတိ ယဿာ ဟေဋ္ဌာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာဒီနံ နိက္ခိတ္တတ္တာ အပရိဘောဂံ ဟောတိ, တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. ပဒရသဉ္စိတံ ဟောတီတိ ယဿာ ဥပရိမတလံ ဒါရုဖလကေဟိ ဝါ ဃနသန္ထတံ ဟောတိ, သုဓာဒိပရိကမ္မကတံ ဝါ တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. ပဋာဏိ ဒိန္နာ ဟောတီတိ မဉ္စပီဌာနံ ပါဒသိခါသု အာဏီ ဒိန္နာ ဟောတိ, ယတ္ထ နိသီဒန္တေပိ န နိပ္ပတန္တိ, တာဒိသေ မဉ္စပီဌေ နိသီဒတောပိ အနာပတ္တိ. တသ္မိံ ဌိတောတိ အာဟစ္စပါဒကေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဌိတော ဥပရိ နာဂဒန္တကာဒီသု လဂ္ဂိတကံ စီဝရံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ ဂဏှာတိ ဝါ, အညံ ဝါ လဂ္ဂေတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१३३. "अवेहासकुटीत" म्हणजे जमिनीवर बनवलेल्या पानांच्या झोपड्या इत्यादींमध्ये (खाट किंवा पाटावर बसल्यास किंवा निजल्यास) आपत्ती (दोष) होत नाही. कारण तिथे दुसऱ्याला पीडा (त्रास) देणे शक्य नसते. "सीसघट्टा" म्हणजे ज्या कुटीचे छत डोक्याला स्पर्श करते, तिथेही आपत्ती होत नाही. कारण तिथे खालच्या मजल्यावर न वाकता फिरणे शक्य नसते; म्हणून ते फिरण्याचे ठिकाण नसल्यामुळे दुसऱ्याला पीडा होणार नाही. "खाली न वापरलेली" म्हणजे ज्या कुटीच्या खाली लाकूडफाटा इत्यादी साहित्य ठेवल्यामुळे ती वापरली जात नाही, तिथेही आपत्ती होत नाही. "फळ्यांनी आच्छादित" म्हणजे ज्या कुटीचा वरचा मजला लाकडी फळ्यांनी घट्ट आच्छादलेला असतो किंवा चुना इत्यादींनी गिलावा केलेला असतो, तिथेही आपत्ती होत नाही. "पाटाणी दिलेली" म्हणजे खाट किंवा पाटाच्या पायांच्या टोकांवर मेख (आणी/खीळ) ठोकलेली असते, ज्यावर बसले तरी पाय निखळून पडत नाहीत; अशा प्रकारच्या खाटेवर किंवा पाटावर बसणाऱ्यालाही आपत्ती होत नाही. "त्यावर उभा राहून" म्हणजे काढता येण्याजोगे पाय असलेल्या खाटेवर किंवा पाटावर उभे राहून, वर भिंतीच्या खुंटीवर (नागदंतक इत्यादींवर) टांगलेले चीवर किंवा इतर काही वस्तू काढतो किंवा दुसरी वस्तू टांगतो, तर त्यालाही आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे (वेहासकुटी) शिक्षापद एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) शिक्षापदाप्रमाणेच समुत्थान असणारे आहे – हे काय (शरीर) आणि काय-चित्त (शरीर व मन) यांपासून उत्पन्न होते; हे क्रियात्मक आहे; संज्ञेमुळे यात मुक्ती मिळत नाही (नोसञ्ञाविमोक्ख); हे अचित्तक आहे; प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्यामुळे यात दोष लागतो (पण्णत्तिवज्ज); हे कायकर्म आहे; यात तीन चित्त आणि तीन वेदना असतात.

ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

वेहासकुटी शिक्षापद आठवे समाप्त.

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. महल्लक विहार (मोठ्या विहाराचे) शिक्षापदाचे वर्णन.

၁၃၅. နဝမသိက္ခာပဒေ – ယာဝ ဒွါရကောသာတိ ဧတ္ထ ဒွါရကောသော နာမ ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဒွါရဗာဟတော ပဋ္ဌာယ ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဒွါရဿ ဥဘောသု ပဿေသု ကဝါဋပ္ပမာဏ’’န္တိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကဝါဋံ နာမ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထမ္ပိ ဟောတိ ဒွိဟတ္ထမ္ပိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သုဝုတ္တံ. တဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဘဂဝတာပိ ‘‘ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ’’တိ အယံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ကတော. အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာတိ သကဝါဋကဒွါရဗန္ဓဋ္ဌပနာယ; သကဝါဋကဿ ဒွါရဗန္ဓဿ နိစ္စလဘာဝတ္ထာယာတိ အတ္ထော. ဒွါရဋ္ဌပနာယာတိ ဣဒမ္ပိ ဟိ ပဒဘာဇနံ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ကဝါဋဉှိ လဟုပရိဝဋ္ဋကံ ဝိဝရဏကာလေ ဘိတ္တိံ အာဟနတိ, ပိဒဟနကာလေ ဒွါရဗန္ဓံ. တေန အာဟနနေန ဘိတ္တိ ကမ္ပတိ, တတော မတ္တိကာ စလတိ, စလိတွာ သိထိလာ ဝါ ဟောတိ ပတတိ ဝါ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ နေဝ မာတိကာယံ န ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ပန ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေသိ ပုနပ္ပုနံ လေပါပေသီ’’တိ အဓိကာရတော ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယ ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

१३५. नवव्या शिक्षापदात – "दाराच्या चौकटीपर्यंत" (याव द्वारकोसा) यात 'द्वारकोस' म्हणजे दाराच्या चौकटीच्या सभोवताली दाराच्या कपाटाच्या (झापाच्या) रुंदीइतकी जागा होय. परंतु महाप्रत्यरीमध्ये (महापच्चरी) म्हटले आहे की, "दाराच्या खांबापासून सुरू करून दीड हात जागा म्हणजे द्वारकोस होय." कुरुंदीमध्ये तर "दाराच्या दोन्ही बाजूंना दाराच्या कपाटाच्या आकाराची जागा" असे म्हटले आहे. महाअट्ठकथेमध्ये "दाराचे कपाट (झाप) दीड हात, दोन हात किंवा अडीच हात देखील असते" असे म्हटले आहे, ते योग्यच सांगितले आहे. त्यालाच अनुसरून भगवंतांनी देखील "दाराच्या चौकटीच्या सभोवताली हातभर अंतरापर्यंत (हत्थपास)" असा हा उत्कृष्ट निर्देश केला आहे. "अग्गळट्ठापनाय" म्हणजे कपाटासहित दाराची चौकट घट्ट बसवण्यासाठी; कपाटासहित दाराची चौकट न हलण्यासाठी, असा याचा अर्थ आहे. "द्वारट्ठापनाय" हे पदभाजन देखील याच अर्थाला अनुसरून सांगितले आहे. येथे हा अभिप्राय आहे – दाराचे कपाट सहजपणे फिरणारे असल्यामुळे उघडताना ते भिंतीवर आदळते आणि बंद करताना दाराच्या चौकटीवर आदळते. त्या आदळण्याने भिंत कंपित होते, त्यामुळे गिलाव्याची माती हलते, आणि हलल्यामुळे ती सैल होते किंवा गळून पडते. म्हणूनच भगवंतांनी "दाराच्या चौकटीपर्यंत कपाट घट्ट बसवण्यासाठी" असे म्हटले आहे. तिथे जरी "हे काम करावे" असे मातिका किंवा पदभाजनामध्ये कुठेही सांगितले नसले, तरी उत्पत्तीच्या प्रसंगात (अट्ठुप्पत्ति) "त्याने वारंवार छप्पर शाकारले, वारंवार गिलावा केला" या अधिकारावरून, दाराच्या चौकटीपर्यंत कपाट घट्ट बसवण्यासाठी वारंवार गिलावा करावा किंवा करून घ्यावा, असा अर्थ समजला पाहिजे.

ယံ [Pg.50] ပန ပဒဘာဇနေ ‘‘ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဿ ဝေမဇ္ဈေ ဒွါရံ ဟောတိ, ဥပရိဘာဂေ ဥစ္စာ ဘိတ္တိ, တဿ တီသု ဒိသာသု သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ ဥပစာရော ဟောတိ, ခုဒ္ဒကဿ ဝိဟာရဿ ဒွီသု ဒိသာသု ဥပစာရော ဟောတိ. တတြာပိ ယံ ဘိတ္တိံ ဝိဝရိယမာနံ ကဝါဋံ အာဟနတိ, သာ အပရိပူရဥပစာရာပိ ဟောတိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန တီသု ဒိသာသု သမန္တာ ဟတ္ထပါသာ ဒွါရဿ နိစ္စလဘာဝတ္ထာယ လေပေါ အနုညာတော. သစေ ပနဿ ဒွါရဿ အဓောဘာဂေပိ လေပေါကာသော အတ္ထိ, တမ္ပိ လိမ္ပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာလောကသန္ဓိပရိကမ္မာယာတိ ဧတ္ထ အာလောကသန္ဓီတိ ဝါတပါနကဝါဋကာ ဝုစ္စန္တိ, တေပိ ဝိဝရဏကာလေ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ အတိရေကမ္ပိ ဘိတ္တိပ္ပဒေသံ ပဟရန္တိ. ဥပစာရော ပနေတ္ထ သဗ္ဗဒိသာသု လဗ္ဘတိ, တသ္မာ သဗ္ဗဒိသာသု ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏော ဩကာသော အာလောကသန္ဓိပရိကမ္မတ္ထာယ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

पदभाजनामध्ये जे "दाराच्या चौकटीच्या सभोवताली हातभर अंतरापर्यंत" असे म्हटले आहे. तिथे ज्या विहाराच्या मध्यभागी दार असते आणि वरच्या भागात उंच भिंत असते, त्याच्या तीन बाजूंना सभोवताली हातभर अंतरापर्यंतचा भाग हा 'उपचार' (परिसर) असतो; लहान विहाराच्या बाबतीत दोन बाजूंना उपचार असतो. तिथेही ज्या भिंतीवर उघडणारे कपाट आदळते, ती भिंत अपूर्ण उपचार असणारी (अडीच हातापेक्षा कमी) असू शकते. परंतु कमाल मर्यादेनुसार, तीन बाजूंना सभोवताली हातभर अंतरापर्यंत दार न हलण्यासाठी गिलावा करण्याची अनुमती दिली आहे. जर दाराच्या खालच्या भागातही गिलावा करण्याची जागा असेल, तर तिथेही गिलावा करणे योग्य आहे. "आलोकसंधिपरिकम्माय" यात 'आलोकसंधि' म्हणजे खिडकीची कपाटे (झडपा) म्हटली जातात; ती देखील उघडताना विणभर (वितस्ती) किंवा त्याहून अधिक भिंतीच्या भागावर आदळतात. येथे उपचार सर्व बाजूंनी मिळतो; म्हणून सर्व बाजूंनी खिडकीच्या कपाटाच्या रुंदीइतकी जागा खिडकीची कपाटे घट्ट बसवण्यासाठी स्वतः गिलावा करावी किंवा दुसऱ्याकडून करून घ्यावी, असा येथे अभिप्राय आहे.

သေတဝဏ္ဏန္တိအာဒိကံ န မာတိကာယ ပဒဘာဇနံ. ဣမိနာ ဟိ ဝိဟာရဿ ဘာရိကတ္တံ နာမ နတ္ထီတိ ပဒဘာဇနေယေဝ အနုညာတံ, တသ္မာ သဗ္ဗမေတံ ယထာသုခံ ကတ္တဗ္ဗံ.

"श्वेतवर्ण" (पांढरा रंग देणे) इत्यादी मातिकाचे पदभाजन नाही. कारण यामुळे विहाराला कोणताही जडपणा (भारिकत्व) येत नसल्यामुळे पदभाजनामध्येच याची अनुमती दिली आहे; म्हणून हे सर्व आपल्या सोयीनुसार (यथासुख) करावे.

ဧဝံ လေပကမ္မေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတွာ ပုန ဆဒနေ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွတ္တိစ္ဆဒနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒွတ္တိစ္ဆဒနဿ ပရိယာယန္တိ ဆဒနဿ ဒွတ္တိပရိယာယံ; ပရိယာယော ဝုစ္စတိ ပရိက္ခေပေါ, ပရိက္ခေပဒွယံ ဝါ ပရိက္ခေပတ္တယံ ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အပ္ပဟရိတေ ဌိတေနာတိ အဟရိတေ ဌိတေန. ဟရိတန္တိ စေတ္ထ သတ္တဓညဘေဒံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ မုဂ္ဂမာသတိလကုလတ္ထအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒိဘေဒဉ္စ အပရဏ္ဏံ အဓိပ္ပေတံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဟရိတံ နာမ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ အပရဏ္ဏ’’န္တိ.

अशा प्रकारे गिलाव्याच्या कामात जे करायचे आहे ते दाखवून, पुन्हा छप्पराच्या कामात काय करायचे आहे हे दाखवण्यासाठी "द्वित्तिच्छदनस्स" (दोन किंवा तीन पदरी छप्पर) इत्यादी म्हटले आहे. तिथे "द्वित्तिच्छदनस्स परियायं" म्हणजे छप्पराचे दोन किंवा तीन थर; 'परियाय' म्हणजे वेढणे (थर देणे), दोन थर किंवा तीन थर निश्चित करावेत (अधिष्ठातव्य), असा याचा अर्थ आहे. "अपहरिते ठितेन" म्हणजे हिरवे पीक नसलेल्या जागेवर उभे राहून. येथे 'हरित' (हिरवे) म्हणजे सात प्रकारची धान्ये (पुब्बण्ण) आणि मूग, उडीद, तीळ, कुळीथ, दुधी भोपळा, तांबडा भोपळा इत्यादी इतर पिके (अपरण्ण) अभिप्रेत आहेत. म्हणूनच त्यांनी म्हटले आहे – "हरित म्हणजे धान्य (पुब्बण्ण) आणि इतर पिके (अपरण्ण) होय."

သစေ ဟရိတေ ဌိတော အဓိဋ္ဌာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မိမ္ပိ ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဗီဇံ န တာဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဝဿေ ဝါ ပန ပတိတေ သမ္ပဇ္ဇိဿတိ, တမ္ပိ ဟရိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝရူပေ ခေတ္တေပိ ဌိတေန န အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, အဟရိတေယေဝ ဌိတေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တတြာပိ အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ, ပိဋ္ဌိဝံသဿ ဝါ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာယ ဝါ ဥပရိ ထုပိကာယ ဝါ ပဿေ နိသိန္နော ဆဒနမုခဝဋ္ဋိအန္တေန ဩလောကေန္တော ယသ္မိံ ဘူမိဘာဂေ ဌိတံ ပဿတိ, ယသ္မိဉ္စ ဘူမိဘာဂေ ဌိတော, တံ ဥပရိ နိသိန္နကံ ပဿတိ, တသ္မိံ [Pg.51] ဌာနေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တဿ အန္တော အဟရိတေပိ ဌတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဗ္ဘတိ. ကသ္မာ? ဝိဟာရဿ ဟိ ပတန္တဿ အယံ ပတနောကာသောတိ.

"जर हिरव्या पिकावर उभा राहून निश्चित करतो, तर दुष्कृत (दुक्कट) आपत्ती होते." येथे ज्या शेतात पेरलेले बी अजून उगवले नाही, परंतु पाऊस पडल्यावर उगवेल, ते देखील 'हरित' (हिरवे पीक) याच संज्ञेत येते. म्हणून अशा प्रकारच्या शेतातही उभे राहून छप्पर निश्चित करू नये; केवळ हिरवे पीक नसलेल्या (अहरित) जागेवर उभे राहूनच ते निश्चित करावे. तिथेही ही मर्यादा आहे – वाशावर (पिट्ठिवंस) यावर किंवा छताच्या शिखरावर (कूडागारकण्णिका) किंवा कळसाच्या (थुपिका) बाजूला बसलेला माणूस छप्पराच्या काठावरून खाली पाहत असताना ज्या जमिनीच्या भागावर उभे राहिलेल्या भिक्खूला पाहू शकतो, आणि ज्या जमिनीच्या भागावर उभा राहिलेला भिक्खू वर बसलेल्या त्या माणसाला पाहू शकतो, अशा (परस्पर दिसणाऱ्या) ठिकाणी उभे राहून छप्पर निश्चित करावे. त्या मर्यादेच्या आत हिरवे पीक नसलेल्या जागेवर उभे राहूनही छप्पर निश्चित करण्याची अनुमती नाही. का? कारण विहार कोसळल्यास हाच त्याचा कोसळण्याचा भाग (पतन-अवकाश) असतो.

၁၃၆. မဂ္ဂေန ဆာဒေန္တဿာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေန ဆာဒနံ နာမ အပရိက္ခိပိတွာ ဥဇုကမေဝ ဆာဒနံ; တံ ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာဟိ လဗ္ဘတိ. ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ဒွေ မဂ္ဂါ သစေ ဒုစ္ဆန္နာ ဟောန္တိ, အပနေတွာပိ ပုနပ္ပုနံ ဆာဒေတုံ လဗ္ဘတိ, တသ္မာ ယထာ ဣစ္ဆတိ; တထာ ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယံမဂ္ဂံ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝံ ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. ပရိယာယေနာတိ ပရိက္ခေပေန. ဧဝံဆဒနံ ပန တိဏပဏ္ဏေဟိ လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ဣဓာပိ ယထာ ဣစ္ဆတိ တထာ ဒွေ ပရိယာယေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယံ ပရိယာယံ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝံ ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. သစေ န ပက္ကမတိ, တုဏှီဘူတေန ဌာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ဆဒနံ ဆဒနူပရိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပရူပရိစ္ဆန္နော ဟိ ဝိဟာရော စိရံ အနောဝဿကော ဟောတီတိ မညမာနာ ဧဝံ ဆာဒေန္တိ. တတော စေ ဥတ္တရိန္တိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝါ ပရိယာယာနံ ဝါ ဥပရိ စတုတ္ထေ မဂ္ဂေ ဝါ ပရိယာယေ ဝါ.

१३६. ‘मग्गेन छादेन्तस्स’ (मार्गाने छादन करणाऱ्याचे) याविषयी, ‘मग्गेन छादनं’ म्हणजे सभोवताली न फिरवता सरळ रेषेतच छादन करणे होय; ते विटा, दगड आणि चुना यांच्याद्वारे केले जाते. ‘द्वे मग्गे अधिट्ठहित्वा’ (दोन मार्ग निश्चित करून) म्हणजे जर दोन मार्ग (थर) वाईट प्रकारे झाकले गेले असतील, तर ते काढून टाकूनही पुन्हा पुन्हा छादन करण्याची मुभा मिळते. म्हणून, ज्याप्रमाणे त्याला इच्छा असेल, त्याप्रमाणे दोन मार्ग निश्चित करून, तिसऱ्या मार्गाविषयी “आता या प्रकारे छादन कर” अशी आज्ञा देऊन निघून जावे. ‘परियायेन’ म्हणजे सभोवताली फिरवून (गोलाकार पद्धतीने) छादन करणे. असे छादन मात्र गवत आणि पानांनी केले जाते. म्हणून, येथेही ज्याप्रमाणे इच्छा असेल, त्याप्रमाणे दोन फेऱ्या (थर) निश्चित करून, तिसऱ्या फेऱ्याविषयी “आता या प्रकारे छादन कर” अशी आज्ञा देऊन निघून जावे. जर निघून जायचे नसेल, तर मौन धारण करून उभे राहावे. हे सर्व छादन देखील छपराच्या वर (थरावर थर) केले जाणारे छादन आहे असे समजावे. कारण वरचेवर छादन केलेला विहार दीर्घकाळ पावसाच्या पाण्यापासून सुरक्षित राहतो (गळत नाही), असे मानून ते या प्रकारे छादन करतात. ‘ततो चे उत्तरिं’ म्हणजे तीन मार्ग किंवा तीन फेऱ्यांच्या वर, चौथ्या मार्गात किंवा चौथ्या फेरीत.

၁၃၇. ကရဠေ ကရဠေတိ တိဏမုဋ္ဌိယံ တိဏမုဋ္ဌိယံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१३७. ‘करळे करळे’ म्हणजे गवताच्या प्रत्येक मुठीत (पेंढ्यामध्ये). यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे शिक्षापद सहा समुत्थानांचे असून ते क्रियात्मक, संज्ञेच्या अभावाने मुक्त न होणारे (असंज्ञाविमोक्ष), अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्तक आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

महल्लकविहार शिक्षापद हे नववे होय.

၁၀. သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. सप्पाणक शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၄၀. ဒသမသိက္ခာပဒေ – ဇာနံ သပ္ပာဏကန္တိ သပ္ပာဏကံ ဧတန္တိ ယထာ တထာ ဝါ ဇာနန္တော. သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါတိ တေန ဥဒကေန သယံ ဝါ သိဉ္စေယျ, အညံ ဝါ အာဏာပေတွာ သိဉ္စာပေယျ. ပါဠိယံ ပန ‘‘သိဉ္စေယျာတိ သယံ သိဉ္စတီ’’တိ ဤဒိသာနံ ဝစနာနံ အတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

१४०. दहाव्या शिक्षापदात – ‘जानं सप्पाणकं’ (सजीव असल्याचे जाणून) म्हणजे “हे पाणी सजीव (कीटकांनी युक्त) आहे” असे कोणत्याही प्रकारे जाणत असताना. ‘सिंचेय्य वा सिंचापेय्य वा’ (सिंचन करावे किंवा सिंचन करवावे) म्हणजे त्या पाण्याने स्वतः सिंचन करावे किंवा दुसऱ्याला आज्ञा देऊन सिंचन करवावे. पाळीमध्ये (मूळ पाठात) मात्र “सिंचेय्य म्हणजे स्वतः सिंचन करतो” अशा प्रकारच्या वचनांचा अर्थ पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजावा.

တတ္ထ ဓာရံ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ သိဉ္စန္တဿ ဧကသ္မိံ ဥဒကဃဋေ ဧကာဝ အာပတ္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗဘာဇနေသု. ဓာရံ ဝိစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပန ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ[Pg.52]. မာတိကံ သမ္မုခံ ကရောတိ, ဒိဝသမ္ပိ သန္ဒတု, ဧကာဝ အာပတ္တိ. သစေ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓိတွာ အညတော အညတော နေတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ. သကဋဘာရမတ္တဉ္စေပိ တိဏံ ဧကပယောဂေန ဥဒကေ ပက္ခိပတိ, ဧကာဝ အာပတ္တိ. ဧကေကံ တိဏံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပက္ခိပန္တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ. မတ္တိကာယပိ အညေသုပိ ကဋ္ဌဂေါမယာဒီသု ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ပန မဟာဥဒကံ သန္ဓာယ န ဝုတ္တံ, ယံ တိဏေ ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ ပက္ခိတ္တာယ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, အာဝိလံ ဝါ ဟောတိ, ယတ္ထ ပါဏကာ မရန္တိ, တာဒိသံ ဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

त्या बाबतीत, पाण्याची धार न तोडता सिंचन करणाऱ्याला एका पाण्याच्या घागरीत एकच आपत्ती होते. हाच नियम सर्व प्रकारच्या भांड्यांच्या बाबतीत लागू होतो. परंतु, पाण्याची धार तोडून तोडून सिंचन करणाऱ्याला प्रत्येक प्रयोगागणिक आपत्ती होते. जर कोणी पाण्याचा पाट स्वतःच्या दिशेने वळवतो आणि पाणी दिवसभर वाहत राहिले, तरी एकच आपत्ती होते. जर ठिकठिकाणी बांध घालून वेगवेगळ्या ठिकाणी पाणी नेले, तर प्रत्येक प्रयोगागणिक आपत्ती होते. जर गाडीभर गवत देखील एकाच प्रयत्नाने पाण्यात टाकले, तर एकच आपत्ती होते. परंतु, एक-एक गवत किंवा पान टाकणाऱ्याला प्रत्येक प्रयोगागणिक आपत्ती होते. मातीच्या बाबतीत आणि लाकूड, शेण इत्यादी इतर गोष्टींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. हे मात्र मोठ्या जलाशयाला उद्देशून म्हटलेले नाही. ज्या पाण्यात गवत किंवा माती टाकल्याने ते पाणी शोषले जाते किंवा गढूळ होते, आणि ज्यामध्ये जीव मरतात, अशा प्रकारच्या पाण्याला उद्देशून हे म्हटले आहे असे समजावे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ တိဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थानांचे आहे – ते काय-चित्तापासून, वाचा-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उद्भवते; हे क्रियात्मक, संज्ञेच्या अभावाने मुक्त होणारे (ससंज्ञाविमोक्ष), सचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्तक आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

सप्पाणक शिक्षापद हे दहावे होय.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သေနာသနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमानुसार दुसरा सेनासनवर्ग समाप्त झाला.

၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

३. ओवादवर्ग

၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. ओवाद शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၄၁-၁၄၄. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – လာဘိနော ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ န တေသံ ဘိက္ခုနိယော ဒေန္တိ, န ဒါပေန္တိ, မဟာကုလေဟိ ပဗ္ဗဇိတာ ပန ကုလဓီတရော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတာနံ ဉာတိမနုဿာနံ ‘‘ကုတော အယျေ ဩဝါဒံ ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ လဘထာ’’တိ ပုစ္ဆန္တာနံ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ ထေရော ဩဝဒတီ’’တိ အသီတိမဟာသာဝကေ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကထာနုသာရေန တေသံ သီလသုတာစာရဇာတိဂေါတ္တာဒိဘေဒံ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏံ ကထယန္တိ. ဧဝရူပါ ဟိ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. တတော ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ ထေရာနံ စီဝရာဒိဘေဒံ မဟန္တံ လာဘသက္ကာရံ အဘိဟရိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘိနော ဟောန္တိ စီဝရ…ပေ… ပရိက္ခာရာန’’န္တိ.

१४१-१४४. भिक्खुनीवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – ‘लाभिनो होन्ति’ (लाभ मिळवणारे होतात) याविषयी, भिक्खुनी त्यांना स्वतः काही देत नाहीत आणि इतरांकडून देववतही नाहीत. परंतु, थोर कुळांमधून प्रव्रजित झालेल्या कुलकन्या आपल्याकडे आलेल्या नातेवाईक माणसांनी “आर्ये! आपण कोणाकडून उपदेश (ओवाद), पाठांतर (उद्देश) आणि प्रश्नोत्तरे (परिपृच्छा) प्राप्त करता?” असे विचारले असता, “अमुक आणि अमुक थेर उपदेश करतात” असे ऐंशी महाश्रावकांचा उल्लेख करून संभाषणाच्या ओघात त्यांच्या शील, श्रुत (ज्ञान), आचार, जात, गोत्र इत्यादी विविध विद्यमान गुणांचे वर्णन करतात. कारण अशा प्रकारचे विद्यमान गुण सांगणे योग्यच आहे. त्यामुळे प्रसन्न चित्त झालेले लोक थेरांसाठी चीवर इत्यादी विविध प्रकारचा मोठा लाभ आणि सत्कार घेऊन आले. म्हणूनच संगीतिकारांनी म्हटले आहे – “ते चीवर...पे... परिष्कारांचे लाभ मिळवणारे होतात.”

ဘိက္ခုနိယော [Pg.53] ဥပသင်္ကမိတွာတိ တေသံ ကိရ သန္တိကေ တာသု ဧကာ ဘိက္ခုနီပိ န အာဂစ္ဆတိ, လာဘတဏှာယ ပန အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယာ တာသံ ဥပဿယံ အဂမံသု. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘိက္ခုနိယော ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ. တာပိ ဘိက္ခုနိယော စလစိတ္တတာယ တေသံ ဝစနံ အကံသုယေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ တာ ဘိက္ခုနိယော…ပေ… နိသီဒိံသူ’’တိ. တိရစ္ဆာနကထန္တိ သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပိ တိရစ္ဆာနဘူတံ ရာဇကထာဒိမနေကဝိဓံ နိရတ္ထကကထံ. ဣဒ္ဓေါတိ သမိဒ္ဓေါ, သဟိတတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဗဟုရသော လက္ခဏပဋိဝေဓသံယုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော.

‘भिक्खुनीयो उपसंकमित्वा’ (भिक्खुनींकडे जाऊन) म्हणजे त्यांच्या (षड्वर्गीय भिक्खूंच्या) जवळ त्या भिक्खुनींपैकी एकही भिक्खुनी आली नाही. परंतु, लाभाच्या तृष्णेने आकर्षित झालेल्या मनाचे ते षड्वर्गीय भिक्खू त्यांच्या उपाश्रयामध्ये गेले. त्या जाण्याला उद्देशून संगीतिकारांनी म्हटले आहे – “भिक्खुनींकडे जाऊन”. त्या भिक्खुनींनी देखील चंचल मनामुळे त्यांचे बोलणे ऐकलेच. म्हणूनच म्हटले आहे – “त्यानंतर त्या भिक्खुनी...पे... बसल्या.” ‘तिरच्छानकथा’ (हीनकथा) म्हणजे स्वर्ग आणि मोक्षाच्या मार्गात जाण्यासाठी देखील आडकाठी ठरणारी, राजांच्या गोष्टी इत्यादी अनेक प्रकारची निरर्थक चर्चा. ‘इद्धो’ म्हणजे समृद्ध, हितकारक अर्थाने युक्त, गंभीर, बहुविध रसांनी युक्त आणि लक्षणांच्या साक्षात्काराशी संबंधित असणारा, असा भगवंतांचा अभिप्राय आहे.

၁၄၅-၁၄၇. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ တေ ဘိက္ခူ ‘‘မာ တုမှေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတ္ထာ’’တိ ဝုစ္စမာနာ အဒိဋ္ဌသစ္စတ္တာ တထာဂတေ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ အပါယုပဂါ ဘဝေယျုံ, တသ္မာ နေသံ တံ အပါယုပဂတံ ပရိဟရန္တော ဘဂဝါ အညေနေဝ ဥပါယေန တေ ဘိက္ခုနောဝါဒတော ပရိဗာဟိရေ ကတ္တုကာမော ဣမံ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိံ အနုဇာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဣဓ ပရိဗာဟိရေ ကတ္တုကာမတာယ အနုဇာနိတွာ ပရတော ကရောန္တောဝ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဣမာနိ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ သုပိနန္တေနပိ န ဘူတပုဗ္ဗာနီတိ.

१४५-१४७. ‘अनुजानामि भिक्खवे’ (भिक्खूंनो, मी अनुमती देतो) याविषयी, कारण ते (षड्वर्गीय) भिक्खू “भिक्खूंनो, तुम्ही भिक्खुनींना उपदेश करू नका” असे म्हटले असता, सत्य (चार आर्यसत्ये) न पाहिलेले असल्यामुळे तथागतांच्या विषयी द्वेष धरून दुर्गतीला प्राप्त झाले असते. म्हणून, त्यांचे ते दुर्गतीला जाणे टाळू इच्छिणाऱ्या भगवंतांनी दुसऱ्याच एका उपायाने त्या भिक्खूंना भिक्खुनींना उपदेश करण्यापासून दूर ठेवण्याची इच्छा धरून या ‘भिक्खुनी-उपदेशक संमतीला’ अनुमती दिली, असे समजावे. या प्रकारे, येथे त्यांना दूर ठेवण्याच्या इच्छेने अनुमती देऊन, पुढे त्यांना खरोखरच दूर करत भगवंतांनी “भिक्खूंनो, मी आठ गुणांनी युक्त असलेल्याला अनुमती देतो” इत्यादी म्हटले. कारण ही आठ अंगे (गुण) षड्वर्गीय भिक्खूंच्या बाबतीत स्वप्नात देखील कधीही अस्तित्वात नव्हती.

တတ္ထ သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ. ဣဒါနိ ယဉ္စ တံ သီလံ, ယထာ စ တံ တဿ အတ္ထိ နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခောဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော. ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတော သမန္နာဂတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော.

त्यामध्ये, ज्याचे शील आहे तो ‘शीलवान’ होय. आता, जे ते शील आहे आणि ज्या प्रकारे ते त्याच्यामध्ये अस्तित्वात असते, ते दर्शवताना भगवंतांनी “पातिमोक्खसंवरसंवुतो” (प्रातिमोक्ष संवराने संवृत असलेला) इत्यादी म्हटले. त्यामध्ये, प्रातिमोक्ष हाच संवर (संयम) आहे, म्हणून तो ‘प्रातिमोक्ष संवर’ होय. प्रातिमोक्ष संवराने जो संवृत (संयमित) आणि युक्त आहे, तो ‘प्रातिमोक्षसंवरसंवृत’ होय.

ဝိဟရတီတိ ဝတ္တတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိဘင်္ဂေ –

‘विहरति’ (विहार करतो) म्हणजे वर्ततो (जीवन व्यतीत करतो). कारण विभंगामध्ये असे म्हटले आहे –

‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ သီလံ ပတိဋ္ဌာ အာဒိ စရဏံ သံယမော သံဝရော မောက္ခံ ပမောက္ခံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ; သံဝရောတိ ကာယိကော အဝီတိက္ကမော ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော. သံဝုတောတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမုပပန္နော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ ‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’တိ. ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ စရတိ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘ဝိဟရတီ’’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁-၅၁၂).

“पातिमोक्ख” म्हणजे शील, आधार (प्रतिष्ठा), पाऊल (निर्वाणाकडे जाण्याचे आचरण), काय-वाचेचा संयम, कायद्वार व वचीद्वाराचे संवरण (बंद करणे), आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी मुक्ती (श्रेष्ठ धर्म) किंवा प्रमुक्ती (मुख्य धर्म) होय. “संवर” म्हणजे कायिक उल्लंघन न करणे, वाचिक उल्लंघन न करणे, कायिक व वाचिक उल्लंघन न करणे होय. “संवृत” म्हणजे या पातिमोक्ख संवराने युक्त असणे, पूर्णपणे युक्त असणे, प्राप्त असणे, पूर्णपणे प्राप्त असणे, संपन्न असणे, पूर्णपणे संपन्न असणे, समन्वागत असणे होय; म्हणून त्याला “पातिमोक्खसंवरसंवृत” असे म्हटले जाते. “विहरति” (विहार करतो) म्हणजे हालचाल करतो, जीवनचक्र चालवतो, रक्षण करतो, जीवन कंठतो, काळ घालवतो, आचरण करतो, विहार करतो; म्हणून त्याला “विहरति” असे म्हटले जाते. हे भगवंतांनी सांगितले आहे।

အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ [Pg.54] မိစ္ဆာဇီဝပဋိသေဓကေန န ဝေဠုဒါနာဒိနာ အာစာရေန, ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ပဟာယ သဒ္ဓါသမ္ပန္နကုလာဒိနာ စ ဂေါစရေန သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိဘာဝေန တိဓာ ဌိတေသု သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒါယ သမ္မာ အာဒါယ သာဓုကံ ဂဟေတွာ အဝိဇဟန္တော သိက္ခတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ယော ဣစ္ဆတိ, တေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော.

“आचारगोचरसंपन्न” म्हणजे मिथ्या आजीविकेचा निषेध करणाऱ्या, बांबू देणे इत्यादी नसलेल्या सदाचाराने युक्त असणे, आणि वेश्या इत्यादी अयोग्य गोचरांचा (जाण्याच्या ठिकाणांचा) त्याग करून श्रद्धासंपन्न कुळे इत्यादी योग्य गोचरांनी संपन्न असणे होय. “अणुमात्र दोषांमध्ये भय पाहणारा” (अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी) म्हणजे अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा, म्हणजेच त्या दोषांना भयाचे कारण म्हणून पाहण्याचा स्वभाव असणारा, असा याचा अर्थ आहे. “शिक्षानियमांचे ग्रहण करून शिकतो” (समादाय सिक्खति सिक्खापदेसू) म्हणजे अधिशील शिक्षा इत्यादी रूपाने तीन प्रकारे राहिलेल्या शिक्षानियमांमध्ये त्या त्या शिक्षानियमाला ग्रहण करून, सम्यक प्रकारे ग्रहण करून, चांगल्या प्रकारे स्वीकारून, त्याचा त्याग न करता शिकतो, असा अर्थ आहे. हा येथे संक्षेप आहे; परंतु ज्याला सविस्तर माहिती हवी असेल, त्याने ती 'विसुद्धिमग्ग' मधून घ्यावी।

ဗဟု သုတမဿာတိ ဗဟုဿုတော. သုတံ ဓာရေတီတိ သုတဓရော; ယဒဿ တံ ဗဟု သုတံ နာမ, တံ န သုတမတ္တမေဝ; အထ ခေါ နံ ဓာရေတီတိ အတ္ထော. မဉ္ဇူသာယံ ဝိယ ရတနံ သုတံ သန္နိစိတမသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော. ဧတေန ယံ သော သုတံ ဓာရေတိ, တဿ မဉ္ဇူသာယ ဂေါပေတွာ သန္နိစိတရတနဿေဝ စိရကာလေနာပိ အဝိနာသနံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ သုတံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိမာဟ, တံ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဂမနံ – တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗဟုဿုတော. ဓာတာ, တသ္မာ သုတဓရော. ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ, ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ; တသ္မာ သုတသန္နိစယော. တတ္ထ ဝစသာ ပရိစိတာတိ ဝါစာယ ပဂုဏာ ကတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ မနသာ အနုပေက္ခိတာ, အာဝဇ္ဇန္တဿ ဒီပသဟဿေန ဩဘာသိတာ ဝိယ ဟောန္တိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓါ သုပစ္စက္ခကတာ ဟောန္တိ.

ज्याचे ऐकणे (श्रुत/ज्ञान) पुष्कळ आहे, तो “बहुश्रुत” (बहुस्सुत) होय. जो ऐकलेले धारण करतो, तो “श्रुतधर” (सुतधर) होय; त्याचे जे पुष्कळ ऐकणे आहे, ते केवळ ऐकण्यापुरतेच नाही, तर तो ते धारण करतो, असा अर्थ आहे. पेटीमध्ये साठवून ठेवलेल्या रत्नाप्रमाणे ज्याच्यामध्ये श्रुत (ज्ञान) साठवलेले असते, तो “श्रुतसंचय” (सुतसन्निचय) होय. याद्वारे, तो जे श्रुत धारण करतो, ते पेटीत सुरक्षित ठेवलेल्या रत्नाप्रमाणे दीर्घकाळानंतरही नष्ट होत नाही, हे दर्शवले आहे. आता त्या श्रुताचे स्वरूप दर्शवताना “ये ते धम्मा” (जे ते धर्म) इत्यादी म्हटले आहे, ते वेरंजकांडात सांगितलेल्या पद्धतीनेच आहे. परंतु हा येथे निष्कर्ष आहे - अशा प्रकारचे धर्म त्याने पुष्कळ ऐकलेले असतात, म्हणून तो “बहुश्रुत” होय. तो ते धारण करतो, म्हणून “श्रुतधर” होय. ते वाचेने परिचीत (पाठ), मनाने अनुपेक्षित (चिंतन केलेले) आणि दृष्टीने (प्रज्ञेने) सुप्रतिविद्ध (चांगले समजलेले) असतात, म्हणून तो “श्रुतसंचय” होय. त्यामध्ये, “वाचेने परिचीत” म्हणजे वाणीने वारंवार सराव केलेले (पाठ केलेले) असतात. “मनाने अनुपेक्षित” म्हणजे मनाने वारंवार चिंतन केलेले; विचार करताना ते हजारो दिव्यांनी प्रकाशित केल्यासारखे स्पष्ट दिसतात. “दृष्टीने सुप्रतिविद्ध” म्हणजे अर्थाने व कारणाने प्रज्ञेद्वारे चांगल्या प्रकारे जाणलेले आणि प्रत्यक्ष अनुभवलेले असतात।

အယံ ပန ဗဟုဿုတော နာမ တိဝိဓော ဟောတိ – နိဿယမုစ္စနကော, ပရိသုပဋ္ဌာပကော, ဘိက္ခုနောဝါဒကောတိ. တတ္ထ နိဿယမုစ္စနကေန ဥပသမ္ပဒါယ ပဉ္စဝဿေန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ ပက္ခဒိဝသေသု ဓမ္မသာဝနတ္ထာယ သုတ္တန္တတော စတ္တာရော ဘာဏဝါရာ, သမ္ပတ္တာနံ ပရိကထနတ္ထာယ အန္ဓကဝိန္ဒမဟာရာဟုလောဝါဒအမ္ဗဋ္ဌသဒိသော ဧကော ကထာမဂ္ဂေါ, သံဃဘတ္တမင်္ဂလာမင်္ဂလေသု အနုမောဒနတ္ထာယ တိဿော အနုမောဒနာ, ဥပေါသထပဝါရဏာဒိဇာနနတ္ထံ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယော[Pg.55], သမဏဓမ္မကရဏတ္ထံ သမာဓိဝသေန ဝါ ဝိပဿနာဝသေန ဝါ အရဟတ္တပရိယောသာနမေကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ အယံ ဗဟုဿုတော ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော, ယတ္ထ ကတ္ထစိ အတ္တနော ဣဿရိယေန ဝသိတုံ လဘတိ.

हा बहुश्रुत भिक्षू तीन प्रकारचा असतो - निश्रयमुक्त (निस्यमुच्चनक), परिषद-उपस्थापक (परिसुपट्ठापक) आणि भिक्षुणी-उपदेशक (भिक्खुनोवादक). त्यापैकी, निश्रयमुक्त होणाऱ्या भिक्षूने उपसंपदेनंतर पाच वर्षांनी, किमान मर्यादेनुसार, दोन मातिका (भिक्षू व भिक्षुणींचे प्रातिमोक्ष) चांगल्या प्रकारे पाठ व मुखोद्गत केल्या पाहिजेत; पंधरवड्याच्या दिवशी (पक्षदिवशी) धर्मश्रवणासाठी सूत्रांमधून चार भाणवार (पाठ) मुखोद्गत केले पाहिजेत; आलेल्या परिषदेला उपदेश करण्यासाठी अंधकविन्द सुत्त, महाराजहुलोवाद सुत्त किंवा अम्बट्ठ सुत्त यांसारखा एक कथा मार्ग (उपदेश पद्धती) अवगत असावा; संघभोजन, मंगल व अमंगल प्रसंगी अनुमोदना करण्यासाठी तीन प्रकारच्या अनुमोदना अवगत असाव्यात; उपोसथ, प्रवारणा इत्यादी गोष्टी समजण्यासाठी कर्माकर्म-विनिर्णय (लहान व मोठ्या संघादेशांचे निर्णय) माहीत असावा; श्रमणधर्माचे आचरण करण्यासाठी समाधी किंवा विपश्यनेच्या द्वारे अर्हत्त्वापर्यंत पोहोचवणारे एक कर्मस्थान (ध्यान पद्धती) शिकले पाहिजे; एवढे ज्ञान त्याने संपादन केले पाहिजे. कारण एवढ्या ज्ञानाने हा भिक्षू बहुश्रुत व चारी दिशांना फिरणारा (चातुर्दिश) होतो, आणि तो कोणत्याही ठिकाणी स्वतःच्या अधिकाराने (निश्रयदात्या गुरुशिवाय) राहू शकतो।

ပရိသုပဋ္ဌာပကေန ဥပသမ္ပဒါယ ဒသဝဿေန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ပရိသံ အဘိဝိနယေ ဝိနေတုံ ဒွေ ဝိဘင်္ဂါ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ, အသက္ကောန္တေန တီဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝတ္တနက္ခမာ ကာတဗ္ဗာ, ကမ္မာကမ္မဉ္စ ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရိသာယ ပန အဘိဓမ္မေ ဝိနယနတ္ထံ သစေ မဇ္ဈိမဘာဏကော ဟောတိ မူလပဏ္ဏာသကော ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗော, ဒီဃဘာဏကေန မဟာဝဂ္ဂေါ, သံယုတ္တဘာဏကေန ဟေဋ္ဌိမာ ဝါ တယော ဝဂ္ဂါ မဟာဝဂ္ဂေါ ဝါ, အင်္ဂုတ္တရဘာဏကေန ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ဥပဍ္ဎနိကာယော ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗော, အသက္ကောန္တေန တိကနိပါတတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဥဂ္ဂဟေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဧကံ ဥဂ္ဂဏှန္တေန စတုက္ကနိပါတံ ဝါ ပဉ္စကနိပါတံ ဝါ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာတကဘာဏကေန သာဋ္ဌကထံ ဇာတကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ. ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. တတော တတော သမုစ္စယံ ကတွာ မူလပဏ္ဏာသကမတ္တံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ? ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ဣတရာသု ဝိစာရဏာယေဝ နတ္ထိ. အဘိဓမ္မေ ကိဉ္စိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ. ယဿ ပန သာဋ္ဌကထမ္ပိ ဝိနယပိဋကံ အဘိဓမ္မပိဋကဉ္စ ပဂုဏံ, သုတ္တန္တေ စ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဂန္ထော နတ္ထိ, ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ န လဘတိ. ယေန ပန သုတ္တန္တတော ဝိနယတော စ ဝုတ္တပ္ပမာဏော ဂန္ထော ဥဂ္ဂဟိတော, အယံ ပရိသုပဋ္ဌာပကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ ဒိသာပါမောက္ခော ယေနကာမင်္ဂမော, ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ လဘတိ.

परिषद-उपस्थापक भिक्षूने उपसंपदेनंतर दहा वर्षांनी, किमान मर्यादेनुसार, आपल्या परिषदेला अधिविनयात (उच्च विनयात) प्रशिक्षित करण्यासाठी दोन विभंग (भिक्षू व भिक्षुणींचे सुत्तविभंग) चांगल्या प्रकारे पाठ व मुखोद्गत केले पाहिजेत; जर तो असमर्थ असेल, तर त्याने तीन भिक्षूंसोबत मिळून ते पाठ करून घेण्यास समर्थ असावे; तसेच कर्माकर्म (संघाचे लहान-मोठे विधी) आणि खन्धकातील आचरण (कर्तव्ये) शिकले पाहिजे. परिषदेला अभिधम्मात प्रशिक्षित करण्यासाठी, जर तो मज्झिमनिकायचा वाचक (मज्झिमभाणक) असेल, तर त्याने 'मूलपण्णासक' शिकले पाहिजे; दीघनिकायच्या वाचकाने 'महावग्ग' शिकले पाहिजे; संयुत्तनिकायच्या वाचकाने खालचे तीन वग्ग किंवा 'महावग्ग' शिकले पाहिजे; अंगुत्तरनिकायच्या वाचकाने खालचा किंवा वरचा अर्धा निकाय शिकला पाहिजे; जर तो असमर्थ असेल, तर त्याने तिकनिपातापासून खालचा भाग शिकणेही योग्य आहे. परंतु महाप्रत्यरी (महापच्चरी) अट्ठकथेत म्हटले आहे की, “अंगुत्तरनिकायातील एक निपात शिकणाऱ्याने चतुक्कनिपात किंवा पंचकनिपात शिकणे योग्य आहे.” जातक वाचकाने अट्ठकथेसह जातक शिकले पाहिजे, त्यापेक्षा कमी शिकणे योग्य नाही. धम्मपदसुद्धा कथेसह (वत्थुसह) शिकणे योग्य आहे, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. “विविध सूत्रांमधून संग्रह करून केवळ मूलपण्णासक एवढे शिकणे योग्य आहे की नाही?” यावर कुरुन्द अट्ठकथेत “योग्य नाही” असे म्हणून ते नाकारले आहे; इतर अट्ठकथांमध्ये तर यावर विचारच केलेला नाही. अभिधम्मात काही शिकले पाहिजे असे म्हटलेले नाही. परंतु ज्या भिक्षूला अट्ठकथेसह विनयपिटक आणि अभिधम्मपिटक अवगत आहे, पण सुत्तपिटकात वर सांगितलेला ग्रंथ अवगत नाही, त्याला परिषदेची व्यवस्था करण्याची परवानगी मिळत नाही. परंतु ज्याने सुत्तपिटक व विनयपिटक यांमधून वर सांगितलेल्या प्रमाणाचा ग्रंथ शिकला आहे, तो परिषद-उपस्थापक, बहुश्रुत, दिशाप्रमोख (सर्व दिशांमध्ये प्रसिद्ध) आणि इच्छेनुसार संचार करणारा होतो; त्याला परिषदेची व्यवस्था करण्याची परवानगी मिळते।

ဘိက္ခုနောဝါဒကေန ပန သာဋ္ဌကထာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနိ, အသက္ကောန္တေန စတူသု နိကာယေသု ဧကဿ အဋ္ဌကထာ ပဂုဏာ ကာတဗ္ဗာ, ဧကနိကာယေန ဟိ သေသနိကာယေသုပိ ပဉှံ ကထေတုံ သက္ခိဿတိ. သတ္တသု ပကရဏေသု စတုပ္ပကရဏဿ အဋ္ဌကထာ ပဂုဏာ ကာတဗ္ဗာ, တတ္ထ လဒ္ဓနယေန ဟိ သေသပကရဏေသု ပဉှံ ကထေတုံ သက္ခိဿတိ. ဝိနယပိဋကံ ပန နာနတ္ထံ နာနာကာရဏံ, တသ္မာ တံ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ ပဂုဏံ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဗဟုဿုတော နာမ ဟောတီတိ.

परंतु भिक्षुणी-उपदेशकाने अट्ठकथेसह तीनही पिटके शिकली पाहिजेत; जर तो असमर्थ असेल, तर त्याने चार निकायांपैकी एका निकायाची अट्ठकथा चांगल्या प्रकारे अवगत केली पाहिजे; कारण एका निकायाच्या ज्ञानाने तो इतर निकायांच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यासही समर्थ होईल. (अभिधम्माच्या) सात ग्रंथांपैकी चार ग्रंथांची अट्ठकथा चांगल्या प्रकारे अवगत केली पाहिजे; कारण त्यामध्ये मिळालेल्या पद्धतीद्वारे तो उर्वरित ग्रंथांच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्यास समर्थ होईल. परंतु विनयपिटक हे विविध अर्थांचे व विविध कारणांचे (प्रकरणांचे) आहे, म्हणून ते अट्ठकथेसह चांगल्या प्रकारे अवगत केलेच पाहिजे. कारण एवढ्या ज्ञानाने भिक्षुणी-उपदेशक हा खरोखर “बहुश्रुत” होतो, असे समजावे।

ဥဘယာနိ [Pg.56] ခေါ ပနဿာတိအာဒိ ပန ယသ္မာ အညသ္မိံ သကလေ နဝင်္ဂေပိ ဗာဟုဿစ္စေ သတိ သာဋ္ဌကထံ ဝိနယပိဋကံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိယေဝ, တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေန သဒ္ဓိံ. သွာဂတာနီတိ သုဋ္ဌု အာဂတာနိ. ယထာ အာဂတာနိ ပန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဝိဘတ္တာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုဝိဘတ္တာနီတိ သုဋ္ဌု ဝိဘတ္တာနိ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌသင်္ကရဒေါသဝိရဟိတာနိ. သုပ္ပဝတ္တီနီတိ ပဂုဏာနိ ဝါစုဂ္ဂတာနိ. သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသောတိ ခန္ဓကပရိဝါရတော အာဟရိတဗ္ဗသုတ္တဝသေန သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတာနိ. အနုဗျဉ္ဇနသောတိ အက္ခရပဒပါရိပူရိယာ စ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ အခဏ္ဍာနိ အဝိပရီတက္ခရာနိ. ဧတေန အဋ္ဌကထာ ဒီပိတာ, အဋ္ဌကထာတော ဟိ ဧသ ဝိနိစ္ဆယော ဟောတီတိ.

‘उभयानि खो पनस्स’ (दोन्ही प्रातिमोक्ष) इत्यादी शब्द का वापरले आहेत? कारण, इतर सर्व नऊ अंगांचे (नवांग बुद्धशासनाचे) बहुश्रुतपण (ज्ञान) असले तरीही, अट्ठकथेसह विनयपिटकाशिवाय (भिक्खुनींना) उपदेश करणे योग्य नाही; म्हणूनच हे स्वतंत्रपणे सांगितले आहे. त्यामध्ये, ‘वित्थारेन’ (विस्ताराने) म्हणजे दोन्ही विभंगांसह (भिक्खू आणि भिक्खुनी विभंग). ‘स्वागतानि’ (सु-आगत) म्हणजे मुखोद्गत किंवा चांगल्या प्रकारे आत्मसात केलेले. ज्या प्रकारे आत्मसात केलेले ‘स्वागत’ होते, ते दर्शवण्यासाठी ‘सुविभत्तानि’ (सुविभक्त) इत्यादी म्हटले आहे. त्यामध्ये ‘सुविभत्तानि’ म्हणजे चांगल्या प्रकारे विभागलेले, जे शब्दांची पुनरावृत्ती आणि शब्दांचे मिश्रण या दोषांपासून मुक्त आहे. ‘सुप्पवत्तीनि’ (सुप्रवृत्त) म्हणजे कंठस्थ आणि अस्खलित असलेले. ‘सुविनिच्छितानि सुत्तसो’ (सूत्रांनुसार सुविनिश्चित) म्हणजे खंधक आणि परिवार यांमधून उद्धृत करावयाच्या सूत्रांच्या आधारे चांगल्या प्रकारे निर्णय केलेले. ‘अनुब्यञ्जनसो’ (व्यंजनांनुसार/अक्षरांच्या अनुक्रमाने) म्हणजे अक्षरे आणि पदांच्या परिपूर्णतेने सुविनिश्चित केलेले, अखंड आणि न बदललेल्या अक्षरांचे बनलेले. याद्वारे अट्ठकथा (टीका) स्पष्ट केली आहे, कारण हा निर्णय अट्ठकथेवरूनच होतो.

ကလျာဏဝါစောတိ သိထိလဓနိတာဒီနံ ယထာဝိဓာနဝစနေန ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာယ ပေါရိယာ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ. ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ မဓုရဿရော, မာတုဂါမော ဟိ သရသမ္ပတ္တိရတော, တသ္မာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနမ္ပိ ဝစနံ သရသမ္ပတ္တိရဟိတံ ဟီဠေတိ. ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါတိ သဗ္ဗာသံ ပိယော နာမ ဒုလ္လဘော, ဗဟုတရာနံ ပန ပဏ္ဍိတာနံ ဘိက္ခုနီနံ သီလာစာရသမ္ပတ္တိယာ ပိယော ဟောတိ မနဝဍ္ဎနကော. ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုန္တိ သုတ္တဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဒဿေန္တော ဝဋ္ဋဘယေန တဇ္ဇေတွာ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ တာဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. ကာသာယဝတ္ထဝသနာယာတိ ကာသာယဝတ္ထနိဝတ္ထာယ. ဂရုဓမ္မန္တိ ဂိဟိကာလေ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ ဝါ သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု မေထုနဓမ္မံ ဝါ အနဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ဟောတိ. မာတုဂါမော ဟိ ပုဗ္ဗေ ကတမနုဿရန္တော သံဝရေ ဌိတဿာပိ ဓမ္မဒေသနာယ ဂါရဝံ န ကရောတိ. အထ ဝါ တသ္မိယေဝ အသဒ္ဓမ္မေ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝီသတိဝဿော ဝါတိ ဥပသမ္ပဒါယ ဝီသတိဝဿော တတော အတိရေကဝဿော ဝါ. ဧဝရူပေါ ဟိ ဝိသဘာဂေဟိ ဝတ္ထူဟိ ပုနပ္ပုနံ သမာဂစ္ဆန္တောပိ ဒဟရော ဝိယ သဟသာ သီလဝိနာသံ န ပါပုဏာတိ, အတ္တနော ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ဆန္ဒရာဂံ ဝိနေတုံ ပဋိဗလော ဟောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝီသတိဝဿော ဝါ ဟောတိ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါ’’တိ.

‘कल्याणवाचो’ (कल्याणकारी वाणी असलेले) म्हणजे शिथिल (मृदू) आणि धनित (कठोर) इत्यादी अक्षरांच्या नियमांनुसार उच्चार केल्यामुळे परिपूर्ण पद व व्यंजनांनी युक्त, सुसंस्कृत (नागरी), स्पष्ट, लाळ न गळणारी आणि अर्थ समजावून सांगणारी वाणी असलेले. ‘कल्याणवाक्करणो’ म्हणजे मधुर आवाज असलेले. कारण स्त्रिया (मातुगाम) आवाजाच्या माधुर्यामध्ये रमतात; म्हणून जरी भाषण परिपूर्ण पद व व्यंजनांनी युक्त असले, तरी ते आवाजाच्या माधुर्याशिवाय असेल तर त्या त्याचा अनादर करतात. ‘येभुय्येन भिक्खुनीनं पियो होति मनापो’ (बहुतांश भिक्खुनींना प्रिय आणि आवडणारे असणे) म्हणजे सर्वांनाच प्रिय असणे दुर्मिळ आहे, परंतु आपल्या शील आणि आचाराच्या संपन्नतेमुळे ते बहुतांश सुज्ञ भिक्खुनींना प्रिय आणि मनाला आनंद देणारे (मनवड्ढनको) असतात. ‘पटिबलो होति भिक्खुनीयो ओवदितुं’ (भिक्खुनींना उपदेश करण्यास समर्थ असणे) म्हणजे सूत्र आणि कारण दाखवून, संसारचक्राच्या भयाने (वट्टभय) भयभीत करून भिक्खुनींना उपदेश करण्यासाठी तशा प्रकारचा धम्म उपदेशिण्यास ते समर्थ असतात. ‘कासायवत्थवसनाय’ म्हणजे काषाय वस्त्र (भगवे वस्त्र) परिधान केलेल्या (भिक्खुनी, सिक्खमाना किंवा सामणेरीच्या बाबतीत). ‘गरुधम्मं’ म्हणजे गृहस्थदशेत असताना (गिहिकाले) ज्यांनी कधीही भिक्खुनीशी शारीरिक संपर्क (कायसंसग्ग) किंवा सिक्खमाना व सामणेरींसोबत मैथुनधर्म केलेला नाही. कारण स्त्री पूर्वी केलेल्या गोष्टींचे स्मरण करून, संयमात स्थित असलेल्या थेरांच्या धम्मोपदेशाचाही आदर करत नाही, किंवा त्याच असद्धम्मामध्ये (मैथुनधर्मात) तिचे चित्त उत्पन्न होते. ‘वीसतिवस्सो वा’ म्हणजे उपसंपदेपासून वीस वर्षे किंवा त्याहून अधिक वर्षे झालेले. कारण असे थेर (स्थवीर) विजातीय विषयांच्या (स्त्रियांच्या) वारंवार संपर्कात आले तरी तरुण भिक्खूप्रमाणे अचानक शीलभ्रष्ट होत नाहीत. ते आपल्या वयाचा विचार करून अयोग्य ठिकाणी निर्माण होणारा छंदराग (आसक्ती) नष्ट करण्यास समर्थ असतात; म्हणूनच म्हटले आहे – ‘वीसतिवस्सो वा होति अतिरेकवीसतिवस्सो वा’ (वीस वर्षांचे किंवा वीस वर्षांपेक्षा अधिक वर्षांचे असतात).

ဧတ္ထ [Pg.57] စ ‘‘သီလဝါ’’တိအာဒိ ဧကမင်္ဂံ, ‘‘ဗဟုဿုတော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဒုတိယံ, ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ တတိယံ, ‘‘ကလျာဏဝါစော ဟောတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော’’တိ စတုတ္ထံ, ‘‘ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ’’တိ ပဉ္စမံ, ‘‘ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိ ဆဋ္ဌံ, ‘‘န ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိ သတ္တမံ, ‘‘ဝီသတိဝဿော’’တိအာဒိ အဋ္ဌမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

येथे ‘शीलवा’ (शीलवान) इत्यादी पहिले अंग, ‘बहुस्सुतो होति’ (बहुश्रुत असणे) इत्यादी दुसरे अंग, ‘उभयानि खो पनस्स’ इत्यादी तिसरे अंग, ‘कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो’ हे चौथे अंग, ‘येभुय्येन भिक्खुनीनं पियो होति मनापो’ हे पाचवे अंग, ‘पटिबलो होति भिक्खुनीयो ओवदितुं’ हे सहावे अंग, ‘न खो पनेतं’ इत्यादी सातवे अंग आणि ‘वीसतिवस्सो’ इत्यादी आठवे अंग आहे, असे जाणावे.

၁၄၈. ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တေနေဝ. ဂရုဓမ္မေဟီတိ ဂရုကေဟိ ဓမ္မေဟိ, တေ ဟိ ဂါရဝံ ကတွာ ဘိက္ခုနီဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဂရုဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ, ယော ဂရုဓမ္မေန ဩဝဒတိ, တဿ ဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝ.

१४८. ‘ञत्तिचतुत्थेन’ (ज्ञप्तिचतुर्थ कर्माने) म्हणजे पूर्वीच्या कथेत सांगितल्याप्रमाणेच. ‘गरुधम्मेहि’ म्हणजे आदरणीय किंवा महत्त्वाच्या नियमांद्वारे; कारण भिक्खुनींनी आदरपूर्वक स्वीकार करावयाचे असल्यामुळे त्यांना ‘गरुधम्म’ (अष्ट गरूधर्म) असे म्हटले जाते. ‘एकतोउपसम्पन्नाय’ या संदर्भात, जी भिक्खुनी केवळ एका बाजूने (भिक्खुनी संघाच्या उपस्थितीत) उपसंपन्न झाली आहे, तिला जो गरुधम्माचा उपदेश करतो, त्याला दुक्कट (दुष्कृत) अपराध होतो. परंतु, भिक्खू संघाच्या उपस्थितीत उपसंपन्न झालेल्या भिक्खुनीला उपदेश केल्यास, तो मूळ घटनेच्या स्वरूपाप्रमाणेच (यथावत्थुकमेव) होतो.

၁၄၉. ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာတိ သစေ ပါတော အသမ္မဋ္ဌံ သမ္မဋ္ဌမ္ပိ ဝါ ပုန တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ဥက္လာပံ ပါဒပ္ပဟာရေဟိ စ ဝိကိဏ္ဏဝါလိကံ ဇာတံ, သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အသမ္မဋ္ဌဉှိ တံ ဒိသွာ ‘‘အယျော အတ္တနော နိဿိတကေ ဒဟရဘိက္ခူပိ ဝတ္တပဋိပတ္တိယံ န ယောဇေတိ, ဓမ္မံယေဝ ကထေတီ’’တိ တာ ဘိက္ခုနိယော အသောတုကာမာ ဝိယ ဘဝေယျုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ’’တိ. အန္တောဂါမတော ပန ဘိက္ခုနိယော အာဂစ္ဆန္တိယော ပိပါသိတာ စ ကိလန္တာ စ ဟောန္တိ, တာ ပါနီယဉ္စ ဟတ္ထပါဒမုခသီတလကရဏဉ္စ ပစ္စာသီသန္တိ, တသ္မိဉ္စ အသတိ ပုရိမနယေနေဝ အဂါရဝံ ဇနေတွာ အသောတုကာမာပိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ.

१४९. ‘परिवेणं सम्मज्जित्वा’ (अंगण झाडून) म्हणजे जर सकाळी अंगण झाडलेले नसेल, किंवा झाडलेले असूनही पुन्हा गवत, पाने इत्यादींमुळे अस्वच्छ झाले असेल, किंवा पावलांमुळे वाळू पसरली असेल, तर ते झाडले पाहिजे. कारण ते न झाडलेले पाहून त्या भिक्खुनी असा विचार करू शकतात की, ‘हे आर्य स्वतःच्या आश्रयाखालील तरुण भिक्खूंनाही कर्तव्याचे पालन करण्यास सांगत नाहीत, केवळ धम्मोपदेशच करतात!’ आणि त्यामुळे त्या उपदेश ऐकण्यास अनुत्सुक होऊ शकतात. म्हणूनच म्हटले आहे – ‘परिवेणं सम्मज्जित्वा’. तसेच, गावातून येणाऱ्या भिक्खुनी तहानलेल्या आणि थकलेल्या असतात; त्या पिण्याच्या पाण्याची आणि हात, पाय व तोंड धुण्यासाठी थंड पाण्याची अपेक्षा करतात. ते पाणी उपलब्ध नसल्यास, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणेच त्यांच्या मनात अनादर निर्माण होऊन त्या उपदेश ऐकण्यास अनुत्सुक होतात. म्हणूनच म्हटले आहे – ‘पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठपेत्वा’ (पिण्याचे आणि वापराचे पाणी ठेवून).

အာသနန္တိ နီစပီဌကဖလကတဋ္ဋိကကဋသာရကာဒိဘေဒံ အန္တမသော သာခါဘင်္ဂမ္ပိ ‘‘ဣဒံ တာသံ အာသနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ အာသနံ ပညပေတွာ. ဓမ္မဒေသနာပတ္တိမောစနတ္ထံ ပန ဒုတိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုတိယံ ဂဟေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ န ဝိဟာရပစ္စန္တေ, အထ ခေါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဥပေါသထာဂါရဿ ဝါ ဘောဇနသာလာယ ဝါ ဒွါရေ သဗ္ဗေသံ ဩသရဏဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သမဂ္ဂါတ္ထာတိ သဗ္ဗာ အာဂတတ္ထာတိ အတ္ထော. ဝတ္တန္တီတိ အာဂစ္ဆန္တိ; ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာတိ အတ္ထော. နိယျာဒေတဗ္ဗောတိ အပ္ပေတဗ္ဗော. ဩသာရေတဗ္ဗောတိ ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝဿသတူပသမ္ပန္နာယာတိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗပါဠိဒဿနံ.

‘आसनं’ (आसन) म्हणजे सखल पाट, लाकडी फळी, चटई, गवताची चटई इत्यादी प्रकारांचे, अगदी शेवटी झाडाच्या तोडलेल्या फांद्यांचे का होईना, ‘हे त्यांचे आसन होईल’ असा विचार करून आसन तयार करावे. धम्मोपदेशाच्या वेळी होणाऱ्या आपत्तीपासून (दोषापासून) मुक्त होण्यासाठी दुसऱ्या भिक्खूची (सोबतीची) आवश्यकता असते. म्हणूनच म्हटले आहे – ‘दुतियं गहेत्वा निसीदितब्बं’ (दुसऱ्याला सोबत घेऊन बसावे). ‘निसीदितब्बं’ (बसावे) म्हणजे विहाराच्या एका कोपऱ्यात बसू नये, तर विहाराच्या मध्यभागी, उपोसथ घराच्या किंवा भोजनशाळेच्या दाराजवळ, जेथे सर्व जण एकत्र येतात अशा ठिकाणी बसावे. ‘समग्गत्था’ (तुम्ही सर्व एकत्र आलात का?) याचा अर्थ ‘सर्व जणी आल्या आहेत का?’ असा आहे. ‘वत्तन्ति’ (पाठ आहेत का?) म्हणजे मुखोद्गत आहेत का, अस्खलित आहेत का, असा अर्थ आहे. ‘निय्यादेतब्बो’ म्हणजे सोपवावे किंवा समारोप करावा. ‘ओसारेतब्बो’ म्हणजे पाळि (पाठाचे) वाचन करावे. ‘वस्ससतुपसम्पन्नाय’ इत्यादी शब्द वाचायच्या पाळिचे दर्शन घडवणारे आहेत.

တတ္ထ [Pg.58] သာမီစိကမ္မန္တိ မဂ္ဂသမ္ပဒါနဗီဇနပါနီယာပုစ္ဆနာဒိကံ အနုစ္ဆဝိကဝတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုဿ အဘိဝါဒနံ နာမ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေ ဝါ ဗဟိဝိဟာရေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ရထိကာယ ဝါ အန္တမသော ရာဇုဿာရဏာယပိ ဝတ္တမာနာယ ဒေဝေ ဝဿမာနေ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ ဆတ္တပတ္တဟတ္ထာယပိ ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓါယပိ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧကာဗဒ္ဓါယ ပါဠိယာ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တေ ဒိသွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ ဝန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အန္တရန္တရာ ဒွါဒသဟတ္ထေ မုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိသုံ ဝိသုံ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. မဟာသန္နိပါတေ နိသိန္နေ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော အဉ္ဇလိကမ္မေပိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နာယ ပန ပစ္စုဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ, တဿ တဿ သာမီစိကမ္မဿ အနုရူပေ ပဒေသေ စ ကာလေ စ တံ တံ ကာတဗ္ဗံ.

त्यामध्ये ‘सामीचिकम्मं’ (योग्य आदर दाखवणे) म्हणजे रस्ता देणे, पंख्याने वारा घालणे, पिण्याच्या पाण्यासाठी विचारणे इत्यादी योग्य कर्तव्ये. आणि येथे, भिक्खुनीने भिक्खूला अभिवादन करणे हे अनिवार्यच आहे – मग ते गावात असो वा गावाबाहेर, विहाराच्या आत असो वा विहाराच्या बाहेर, घराच्या आत असो वा रस्त्यावर, अगदी राजाच्या आगमनामुळे रस्ता मोकळा केला जात असताना, पाऊस पडत असताना, चिखलमय जमिनीवर, हातात छत्री आणि पात्र घेतलेले असताना, किंवा हत्ती-घोडे इत्यादी प्राणी मागे लागलेले असतानाही ते केलेच पाहिजे. भिक्खू एकापाठोपाठ एक सलग रांगेत भिक्षेसाठी प्रवेश करत असताना पाहून, एकाच ठिकाणी ‘वंदामि अय्या’ (आर्यांना वंदन करतो) असे म्हणून वंदन करणे योग्य आहे. जर ते आपापसात बारा हातांचे अंतर ठेवून चालत असतील, तर त्यांना वेगवेगळे वंदन केले पाहिजे. मोठ्या सभेत भिक्खू बसलेले असताना एकाच ठिकाणी वंदन करणे योग्य आहे. हाच नियम अंजलि कर्मालाही (हात जोडण्यालाही) लागू होतो. परंतु, भिक्खू कोठेही बसलेला असला तरी भिक्खुनीने उठून उभे राहिले पाहिजे (पच्चुठ्ठान), आणि त्या त्या आदराच्या कर्तव्यानुसार योग्य ठिकाणी आणि योग्य वेळी तो तो आदर व्यक्त केला पाहिजे.

သက္ကတွာတိ ယထာ ကတော သုကတော ဟောတိ, ဧဝံ ကတွာ. ဂရုံကတွာတိ တတ္ထ ဂါရဝံ ဇနေတွာ. မာနေတွာတိ မနေန ပိယံ ကတွာ. ပူဇေတွာတိ ဣမေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ကိစ္စာနံ ကရဏေန ပူဇေတွာ. အနတိက္ကမနီယောတိ န အတိက္ကမိတဗ္ဗော.

'सक्कतवा' (सत्कार करून) म्हणजे ज्या प्रकारे केले असता ते सुकृत (चांगल्या प्रकारे केलेले) होते, त्या प्रकारे करून. 'गरुंकत्वा' (आदर करून) म्हणजे त्या (अभिवादन इत्यादी) मध्ये आदर उत्पन्न करून. 'मानेत्वा' (मान देऊन) म्हणजे मनाने प्रिय करून. 'पुजेत्वा' (पूजा करून) म्हणजे याच तीन कृत्यांच्या (सत्कार, आदर व मान देण्याच्या) करण्याद्वारे पूजा करून. 'अनतिक्कमनीयो' (अनुलंघनीय) म्हणजे उल्लंघन न करण्यायोग्य होय.

အဘိက္ခုကေ အာဝါသေတိ ဧတ္ထ သစေ ဘိက္ခုနုပဿယတော အဍ္ဎယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဩဝါဒဒါယကာ ဘိက္ခူ န ဝသန္တိ, အယံ အဘိက္ခုကော အာဝါသော နာမ. ဧတ္ထ ဝဿံ န ဝသိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဘိက္ခုကော နာမ အာဝါသော န သက္ကာ ဟောတိ ဩဝါဒါယ ဝါ သံဝါသာယ ဝါ ဂန္တု’’န္တိ (ပါစိ. ၁၀၄၈). န စ သက္ကာ တတော ပရံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂန္တုံ. သစေ တတ္ထ ဝဿံ ဝသိတုံ အနိစ္ဆမာနာ ဘိက္ခုနိယော ဉာတကာ ဝါ ဥပဋ္ဌာကာ ဝါ ဧဝံဝဒန္တိ – ‘‘ဝသထ, အယျေ, မယံ ဘိက္ခူ အာနေဿာမာ’’တိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဝုတ္တပ္ပမာဏေ ပဒေသေ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ သာခါမဏ္ဍပေပိ ဧကရတ္တံ ဝုတ္ထာ ဟောန္တိ; န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာ. ဧတ္တာဝတာပိ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ, ဧတ္ထ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥပဂစ္ဆန္တီဟိ စ ပက္ခဿ တေရသိယံယေဝ ဘိက္ခူ ယာစိတဗ္ဗာ – ‘‘မယံ အယျာ တုမှာကံ ဩဝါဒေန ဝသိဿာမာ’’တိ. ယတော ပန ဥဇုနာ မဂ္ဂေန အဍ္ဎယောဇနေ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ, တေန ပန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီနံ ဇီဝိတန္တရာယော ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဝါ ဟောတိ, အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီနံ [Pg.59] အတိရေကဍ္ဎယောဇနံ ဟောတိ, အယံ အဘိက္ခုကာဝါသဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ. သစေ ပန တတော ဂါဝုတမတ္တေ အညော ဘိက္ခုနုပဿယော ခေမဋ္ဌာနေ ဟောတိ, တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ တာ ဘိက္ခုနိယော ယာစိတွာ ပုန ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ယာစိတဗ္ဗာ ‘‘အယျာ အမှာကံ ဥဇုမဂ္ဂေ အန္တရာယော အတ္ထိ, အညေန မဂ္ဂေန အတိရေကဍ္ဎယောဇနံ ဟောတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ပန အမှာကံ ဥပဿယတော ဂါဝုတမတ္တေ အညော ဘိက္ခုနုပဿယော အတ္ထိ, အယျာနံ သန္တိကာ တတ္ထ အာဂတဩဝါဒေန ဝသိဿာမာ’’တိ. တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. တတော တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ တံ ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, တာ ဝါ ဘိက္ခုနိယော ဒိသွာ အတ္တနော ဥပဿယမေဝ ဂန္တွာ ကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

'भिक्षू नसलेल्या आरामात' (अभिक्खुके आवासे) या पाठात, जर भिक्षुणींच्या विहारापासून अर्ध्या योजनेच्या आत उपदेश (ओवाद) देणारे भिक्षू राहत नसतील, तर याला 'अभिक्खुक आवास' (भिक्षू नसलेला आवास) असे म्हणतात. येथे वर्षावास करू नये. कारण असे म्हटले आहे की - 'भिक्षू नसलेल्या आरामात उपदेशासाठी किंवा संवासासाठी (उपोसथादी कर्मांसाठी) जाणे शक्य नसते.' आणि तिथून पुढे दुपारच्या जेवणानंतर जाऊन, धम्म ऐकून परत येणे शक्य नसते. जर तिथे वर्षावास करण्याची इच्छा नसलेल्या भिक्षुणींना त्यांचे नातेवाईक किंवा उपस्थायक (सेवक) असे म्हणतात की - 'आर्ये, तुम्ही येथेच राहा, आम्ही भिक्षूंना घेऊन येऊ,' तर तिथे राहणे योग्य आहे. परंतु, जर सांगितलेल्या प्रमाणाच्या (अर्ध्या योजनेच्या) प्रदेशात वर्षावास करू इच्छिणारे भिक्षू येऊन केवळ एका रात्रीसाठी पानांच्या मंडपात (शाखामंडपात) राहिले असतील; आणि ते निमंत्रित होऊन निघून जाऊ इच्छिणारे नसतील, तर तेवढ्यानेही तो 'सभिक्खुक आवास' (भिक्षू असलेला आवास) होतो. येथे वर्षावास करणे योग्य आहे. आणि वर्षावास करणाऱ्या भिक्षुणींनी पक्षाच्या (पंधरवड्याच्या) तेराव्या दिवशीच भिक्षूंना अशी विनंती करावी की - 'भन्ते, आम्ही आपल्या उपदेशाच्या (ओवादाच्या) आश्रयाने राहू.' परंतु, ज्या भिक्षुणींच्या विहारापासून सरळ मार्गाने अर्ध्या योजनेवर भिक्षूंचे राहण्याचे ठिकाण असेल, पण त्या सरळ मार्गाने जाणाऱ्या भिक्षुणींच्या जीवाला धोका (जीवितंतराय) किंवा ब्रह्मचर्याला धोका (ब्रह्मचरियंतराय) असेल, आणि दुसऱ्या (वाकड्या) मार्गाने जाणाऱ्यांना अर्ध्या योजनेपेक्षा जास्त अंतर पडत असेल, तर तो विहार 'अभिक्खुक आवास' याच श्रेणीत राहतो. परंतु, जर तिथून एक गाऊत अंतरावर सुरक्षित ठिकाणी दुसरा भिक्षुणी विहार असेल, तर त्या भिक्षुणींनी त्या दुसऱ्या विहारातील भिक्षुणींना विनंती करून, पुन्हा जाऊन भिक्षूंना अशी विनंती करावी की - 'भन्ते, आमच्या सरळ मार्गात धोका आहे, आणि दुसऱ्या मार्गाने अर्ध्या योजनेपेक्षा जास्त अंतर होते. परंतु आमच्या विहारापासून वाटेत एक गाऊत अंतरावर दुसरा भिक्षुणी विहार आहे. आम्ही पूज्य भन्ते यांच्याकडून तिथे येणाऱ्या उपदेशाच्या (ओवादाच्या) आश्रयाने राहू.' त्या भिक्षूंनी हे मान्य करावे. त्यानंतर त्या भिक्षुणींनी त्या भिक्षुणी विहारात येऊन उपोसथ करावा, किंवा त्या भिक्षुणींना भेटून स्वतःच्याच विहारात परत जाऊन उपोसथ करणेही योग्य आहे.

သစေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ စာတုဒ္ဒသေ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခုနီဟိ စ ‘‘ဣဓ အယျာ ဝဿံ ဝသိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘အာမာ’’တိ ဝတွာ ပုန တာဟိ ‘‘တေနဟိ အယျာ မယမ္ပိ တုမှာကံ ဩဝါဒံ အနုဇီဝန္တိယော ဝသိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ဒုတိယဒိဝသေ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရသမ္ပဒံ အပဿန္တာ ‘‘န သက္ကာ ဣဓ ဝသိတု’’န္တိ ပက္ကမန္တိ. အထ တာ ဘိက္ခုနိယော ဥပေါသထဒိဝသေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ န ပဿန္တိ, ဧတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ယတ္ထ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂန္တုံ အာဂမိဿန္တီ’’တိ ဝါ အာဘောဂံ ကတွာ အာဂတာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒေန ဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပစ္ဆိမိကာယပိ န ကေစိ အာဂစ္ဆန္တိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ ရာဇဘယံ ဝါ စောရဘယံ ဝါ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဝါ ဟောတိ, အဘိက္ခုကာဝါသေ ဝသန္တိယာ အာပတ္တိ, ဝဿစ္ဆေဒံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အာပတ္တိ, သာ ရက္ခိတဗ္ဗာ. အာပဒါသု ဟိ အဘိက္ခုကေ အာဝါသေ ဝသန္တိယာ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. သစေ အာဂန္တွာ ဝဿံ ဥပဂတာ ဘိက္ခူ ပုန ကေနစိ ကာရဏေန ပက္ကမန္တိ, ဝသိတဗ္ဗမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အနာပတ္တိ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ပက္ကန္တာ ဝါ ဟောန္တိ ဝိဗ္ဘန္တာ ဝါ ကာလင်္ကတာ ဝါ ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါ အာပဒါသု ဥမ္မတ္တိကာယ အာဒိကမ္မိကာယာ’’တိ. ပဝါရေန္တိယာ ပန ယတ္ထ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ.

परंतु, जर वर्षावास करू इच्छिणारे भिक्षू चौदाव्या दिवशी विहारात आले, आणि भिक्षुणींनी 'भन्ते, आपण येथे वर्षावास करणार का?' असे विचारले असता 'होय' असे म्हणून, पुन्हा त्या भिक्षुणींनी 'तर मग भन्ते, आम्हीही आपल्या उपदेशावर अवलंबून राहू' असे म्हटल्यावर, दुसऱ्या दिवशी गावात भिक्षेची सुलभता न दिसल्यामुळे 'येथे राहणे शक्य नाही' असे विचार करून निघून गेले. त्यानंतर त्या भिक्षुणी उपोसथाच्या दिवशी विहारात जाऊन भिक्षूंना पाहत नाहीत, तर अशा वेळी काय करावे? जिथे भिक्षू राहतात, तिथे जाऊन पश्चिमिक वर्षावास (दुसरा वर्षावास) करावा. किंवा 'पश्चिमिक वर्षावासासाठी भिक्षू येतील' असा विचार करून, आलेल्या भिक्षूंच्या जवळ उपदेशाच्या आश्रयाने राहावे. परंतु, जर पश्चिमिक वर्षावासालाही कोणी आले नाही, आणि वाटेत राजाचे भय (राजभय), चोरांचे भय (चोरभय) किंवा दुष्काळ असेल, तर भिक्षू नसलेल्या आरामात राहणाऱ्या भिक्षुणीला आपत्ती (दोष) होते, आणि वर्षावास खंडित करून जाणाऱ्या भिक्षुणीलाही आपत्ती होते; तिचे रक्षण केले पाहिजे. कारण आपत्तीच्या वेळी (संकटकाळात) भिक्षू नसलेल्या आरामात राहणाऱ्या भिक्षुणीला अनापत्ती (दोष नाही) असे म्हटले आहे. जर येऊन वर्षावास स्वीकारलेले भिक्षू पुन्हा काही कारणाने निघून गेले, तर तिथेच राहावे. कारण असे म्हटले आहे की - 'वर्षावास स्वीकारलेले भिक्षू निघून गेले असतील, किंवा धर्म सोडून गेले असतील, किंवा कालवश झाले असतील, किंवा दुसऱ्या पक्षात गेले असतील, तर अनापत्ती आहे; तसेच संकटाच्या वेळी, वेड्या भिक्षुणीला आणि आदिकर्मिकेला (प्रथम चूक करणाऱ्या भिक्षुणीला) अनापत्ती आहे.' परंतु, प्रवारणा (पवारणा) करणाऱ्या भिक्षुणीने जिथे भिक्षू असतील तिथे जाऊन प्रवारणा करावी.

အနွဒ္ဓမာသန္တိ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ. ဒွေ ဓမ္မာ ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာတိ ဒွေ ဓမ္မာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ဥပေါသထပုစ္ဆကန္တိ ဥပေါသထပုစ္ဆနံ, တတ္ထ ပန္နရသိကေ ဥပေါသထေ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသိယံ စာတုဒ္ဒသိကေ တေရသိယံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော [Pg.60] ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ပက္ခဿ တေရသိယံယေဝ ဂန္တွာ ‘အယံ ဥပေါသထော စာတုဒ္ဒသိကော ပန္နရသိကော’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပေါသထဒိဝသေ ဩဝါဒတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ. ပါဋိပဒဒိဝသတော ပန ပဋ္ဌာယ ဓမ္မသဝနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ အညဿ ကမ္မဿ ဩကာသံ အဒတွာ နိရန္တရံ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဂမနမေဝ ပညပေသိ. ကသ္မာ? မန္ဒပညတ္တာ မာတုဂါမဿ. မန္ဒပညော ဟိ မာတုဂါမော, တသ္မာ နိစ္စံ ဓမ္မသဝနံ ဗဟူပကာရံ. ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ယံ မယံ ဇာနာမ, တမေဝ အယျာ ဇာနန္တီ’’တိ မာနံ အကတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပယိရူပါသမာနာ သာတ္ထိကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကရိဿန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ. ဘိက္ခုနိယောပိ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာယေဝ နိရန္တရံ ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဝုတ္တဉှေတံ –

'अन्वड्ढमासं' म्हणजे प्रत्येक पंधरवड्याला (अर्ध्या महिन्यात). 'द्वे धम्मा पच्चासीसितब्बा' म्हणजे दोन गोष्टींची (धर्मांची) अपेक्षा करावी (इच्छा करावी). 'उपोसथपुच्छकं' म्हणजे उपोसथाविषयी विचारणे. त्यात पंधरा दिवसांच्या उपोसथासाठी पक्षाच्या चौदाव्या दिवशी, आणि चौदा दिवसांच्या उपोसथासाठी तेराव्या दिवशी जाऊन उपोसथाविषयी विचारावे. परंतु 'महापच्चरी' मध्ये म्हटले आहे की - 'पक्षाच्या तेराव्या दिवशीच जाऊन हा उपोसथ चौदाव्या दिवशीचा आहे की पंधराव्या दिवशीचा? असे विचारावे.' उपोसथाच्या दिवशी उपदेशासाठी (ओवादासाठी) जावे. आणि प्रतिपदेच्या दिवसापासून धम्मश्रवणासाठी जावे. अशा प्रकारे भगवंतांनी इतर कोणत्याही कामाला सवड न देता, भिक्षुणींना सतत भिक्षूंच्या जवळ जाण्याचाच नियम केला. कशासाठी? स्त्रियांच्या अल्प बुद्धीमुळे. कारण स्त्रिया अल्प बुद्धीच्या असतात, म्हणून सतत धम्म ऐकणे त्यांच्यासाठी अत्यंत उपकारक ठरते. आणि असे झाले असता, 'जे आम्हाला माहीत आहे, तेच भन्ते लोकांनाही माहीत आहे' असा मान (अभिमान) न बाळगता, भिक्षुसंघाची सेवा करत त्या आपले प्रव्रज्या (दीक्षा) सार्थक करतील, म्हणूनच भगवंतांनी असा नियम केला. भिक्षुणींनीही 'जसा उपदेश केला आहे, तसेच आम्ही आचरण करू' असा विचार करून सर्वच भिक्षुणी सतत विहारात जाऊ लागल्या. कारण असे म्हटले आहे की -

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သဗ္ဗော ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒံ ဂစ္ဆတိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ ‘ဇာယာယော ဣမာ ဣမေသံ, ဇာရိယော ဣမာ ဣမေသံ, ဣဒါနိမေ ဣမာဟိ သဒ္ဓိံ အဘိရမိဿန္တီ’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – ‘န, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗေန ဘိက္ခုနိသံဃေန ဩဝါဒေါ ဂန္တဗ္ဗော, ဂစ္ဆေယျ စေ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဩဝါဒံ ဂန္တု’န္တိ. ပုနပိ တထေဝ ဥဇ္ဈာယိံသု. ပုန ဘဂဝါ ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ဂန္တု’’’န္တိ အာဟ.

'त्या वेळी सर्व भिक्षुणीसंघ उपदेशासाठी (ओवादासाठी) जात असे. लोक निंदा करू लागले, टीका करू लागले आणि पसरवू लागले की - ह्या यांच्या मुख्य पत्नी आहेत, ह्या यांच्या उपपत्नी आहेत, आता हे यांच्यासोबत रममाण होतील. भगवंतांना ही गोष्ट सांगण्यात आली - भिक्षूंनो, सर्व भिक्षुणीसंघाने उपदेशासाठी जाऊ नये. जर गेल्या, तर दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते. भिक्षूंनो, मी चार किंवा पाच भिक्षुणींनी उपदेशासाठी जाण्यास अनुमती देतो. पुन्हा तसेच लोक निंदा करू लागले. पुन्हा भगवंतांनी म्हटले - भिक्षूंनो, मी दोन किंवा तीन भिक्षुणींनी उपदेशासाठी जाण्यास अनुमती देतो.'

တသ္မာ ဘိက္ခုနိသံဃေန ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယော ယာစိတွာ ပေသေတဗ္ဗာ – ‘‘ဧထယျေ, ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝါဒူပသင်္ကမနံ ယာစထ, ဘိက္ခုနိသံဃော အယျာ…ပေ… ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၁၃). တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ အာရာမံ ဂန္တဗ္ဗံ. တတော ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ သော ဘိက္ခု ဧကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝမဿ ဝစနီယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော, အယျ, ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. တေန ဘိက္ခုနာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော’’တိ. သစေ ဟောတိ ကောစိ ဘိက္ခု [Pg.61] ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပသင်္ကမတူ’’တိ.

त्यामुळे भिक्खुनीसंघाने दोन किंवा तीन भिक्खुनींना विनंती करून पाठवावे – “या, आर्यांनो! भिक्खूसंघाकडे जाऊन ओवादासाठी (उपदेशासाठी) भेटीची याचना करा. भिक्खुनीसंघ आर्यांच्या... पे... ओवादासाठी भेटीची याचना करत आहे.” त्या भिक्खुनींनी आरामात जावे. त्यानंतर ओवाद स्वीकारणाऱ्या एका भिक्खूजवळ जाऊन, त्यांना वंदन करून, त्या भिक्खूला एका भिक्खुनीने याप्रमाणे सांगावे – “भन्ते, भिक्खुनीसंघ भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करतो आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” त्या भिक्खूने पातिमोक्ख उद्देशक भिक्खूजवळ जाऊन याप्रमाणे सांगावे – “भन्ते, भिक्खुनीसंघ भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करतो आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” पातिमोक्ख उद्देशकाने विचारावे – “भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत असलेला कोणी भिक्खू आहे का?” जर भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत असलेला कोणी भिक्खू असेल, तर पातिमोक्ख उद्देशकाने सांगावे – “अमुक नावाचा भिक्खू भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत आहे, भिक्खुनीसंघाने त्यांच्याकडे जावे.”

သစေ န ဟောတိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကော အာယသ္မာ ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိ. သစေ ကောစိ ဘိက္ခု ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ, သော စ ဟောတိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော, သမ္မန္နိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပသင်္ကမတူ’’တိ.

जर भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत असलेला कोणी भिक्खू नसेल, तर पातिमोक्ख उद्देशकाने विचारावे – “कोणते आयुष्यमान भिक्खुनींना उपदेश करण्यास उत्सुक आहेत?” जर कोणी भिक्खू भिक्खुनींना उपदेश करण्यास उत्सुक असेल आणि तो आठ अंगांनी युक्त असेल, तर त्याला संमत करून सांगावे – “अमुक नावाचा भिक्खू भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत आहे, भिक्खुनीसंघाने त्यांच्याकडे जावे.”

သစေ ပန ကောစိ န ဥဿဟတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါသာဒိကေန ဘိက္ခုနိသံဃော သမ္ပာဒေတူ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ သကလံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနမာရောစိတံ ဟောတိ. တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပါဋိပဒေ ဘိက္ခုနီနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနိသံဃေနပိ တာ ဘိက္ခုနိယော ပေသေတဗ္ဗာ ‘‘ဂစ္ဆထယျေ, ပုစ္ဆထ ‘ကိံ အယျ လဘတိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’’န္တိ. တာဟိ ‘‘သာဓု အယျေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အာရာမံ ဂန္တွာ တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ကိံ အယျ လဘတိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. တေန ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော, ပါသာဒိကေန ဘိက္ခုနိသံဃော သမ္ပာဒေတူ’’တိ. တာဟိ ‘‘သာဓု အယျာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဧကတော အာဂတာနံ ဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, တာသု ပန ဧကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝတ္တဗ္ဗဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ, ဣတရာ တဿာ သဟာယိကာ.

पण जर कोणीही भिक्खुनींना उपदेश करण्यास उत्सुक नसेल, तर पातिमोक्ख उद्देशकाने सांगावे – “भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत असलेला कोणीही भिक्खू नाही. भिक्खुनीसंघाने प्रसन्नतेने परिपूर्ण करावे.” कारण एवढ्या सांगण्यानेच तिन्ही शिक्षांचा संग्रह असलेले संपूर्ण शासन सांगितले जाते. त्या भिक्खूने “भले” असे म्हणून ते स्वीकारून प्रतिपदेच्या दिवशी भिक्खुनींना सांगावे. भिक्खुनीसंघानेही त्या भिक्खुनींना पाठवावे – “जा आर्यांनो, विचारा – ‘भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळाली आहे का?’” त्यांनी “भले, आर्या” असे स्वीकारून आरामात जावे आणि त्या भिक्खूजवळ जाऊन याप्रमाणे विचारावे – “भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळाली आहे का?” त्यांनी सांगावे – “भिक्खुनी-ओवादक म्हणून संमत असलेला कोणीही भिक्खू नाही. भिक्खुनीसंघाने प्रसन्नतेने परिपूर्ण करावे.” त्यांनी “भले, भन्ते” असे म्हणून ते स्वीकारावे. हे एकत्र आलेल्या भिक्खुनींच्या संदर्भात सांगितले आहे, परंतु त्यांच्यापैकी एका भिक्खुनीने बोलावे व स्वीकारावे, आणि इतर भिक्खुनी तिच्या सोबती असतील.

သစေ ပန ဘိက္ခုနိသံဃော ဝါ ဘိက္ခုသံဃော ဝါ န ပူရတိ, ဥဘယတောပိ ဝါ ဂဏမတ္တမေဝ ပုဂ္ဂလမတ္တံ ဝါ ဟောတိ, ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ ဩဝါဒတ္ထာယ ပေသိတာ ဟောတိ, တတြာယံ ဝစနက္ကမော – ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ; ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

पण जर भिक्खुनीसंघ किंवा भिक्खूसंघ पूर्ण नसेल, किंवा दोन्ही बाजूंनी केवळ गण किंवा केवळ व्यक्तीच असतील, किंवा अनेक भिक्खुनी-विहारांतून एकाच भिक्खुनीला ओवादासाठी पाठवले असेल, तर तेथे बोलण्याचा क्रम असा असावा – “भन्ते, भिक्खुनी भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करतात आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतात. भन्ते, भिक्खुनींना ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, मी भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करते आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करते. भन्ते, मला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော [Pg.62] အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနီသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ အယျာနံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

“भन्ते, भिक्खुनीसंघ आर्यांच्या चरणांना वंदन करतो आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, भिक्खुनी आर्यांच्या चरणांना वंदन करतात आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतात. भन्ते, भिक्खुनींना ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, मी आर्यांच्या चरणांना वंदन करते आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करते. भन्ते, मला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ; ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘အဟံ အယျ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစာမိ, လဘာမဟံ အယျ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

“भन्ते, भिक्खुनीसंघ आर्याच्या चरणांना वंदन करतो आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, भिक्खुनी आर्याच्या चरणांना वंदन करतात आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतात. भन्ते, भिक्खुनींना ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, मी आर्याच्या चरणांना वंदन करते आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करते. भन्ते, मला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဘိက္ခုသံဃဿ အယျာနံ အယျဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ ဝန္ဒန္တိ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ ယာစန္တိ ယာစတိ, လဘတု ကိရ လဘန္တု ကိရ လဘတု ကိရ အယျ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

“भन्ते, भिक्खुनीसंघ, भिक्खुनी आणि भिक्खुनी हे भिक्खूसंघाच्या, आर्यांच्या आणि आर्याच्या चरणांना वंदन करतो, वंदन करतात, वंदन करते; आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो, याचना करतात, याचना करते. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला, भिक्खुनींना आणि भिक्खुनीला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

တေနပိ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထကာလေ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘိက္ခုနိယော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒန္တိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစန္တိ, လဘန္တု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ. ‘‘ဘိက္ခုနီ ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

त्या भिक्खूनेही उपोसथ काळी याप्रमाणे सांगावे – “भन्ते, भिक्खुनी भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करतात आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतात. भन्ते, भिक्खुनींना ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.” “भन्ते, भिक्खुनी भिक्खूसंघाच्या चरणांना वंदन करते आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करते. भन्ते, भिक्खुनीला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဘန္တေ, ဘိက္ခုနီ ဘန္တေ အာယသ္မန္တာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ, လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

“भन्ते, भिक्खुनीसंघ; भन्ते, भिक्खुनी; भन्ते, भिक्खुनी आयुष्यमानांच्या चरणांना वंदन करतात आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतात. भन्ते, भिक्खुनीला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဘိက္ခုသံဃဿ အာယသ္မန္တာနံ ပါဒေ ဝန္ဒတိ ဝန္ဒန္တိ ဝန္ဒတိ, ဩဝါဒူပသင်္ကမနဉ္စ ယာစတိ ယာစန္တိ ယာစတိ, လဘတု ကိရ လဘန္တု ကိရ လဘတု ကိရ ဘန္တေ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဩဝါဒူပသင်္ကမန’’န္တိ.

“भन्ते, भिक्खुनीसंघ, भिक्खुनी आणि भिक्खुनी हे भिक्खूसंघाच्या आणि आयुष्यमानांच्या चरणांना वंदन करतो, वंदन करतात, वंदन करते; आणि ओवादासाठी भेटीची याचना करतो, याचना करतात, याचना करते. भन्ते, भिक्खुनीसंघाला, भिक्खुनींना आणि भिक्खुनीला ओवादासाठी भेटीची अनुमती मिळावी.”

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေနာပိ သစေ သမ္မတော ဘိက္ခု အတ္ထိ, ပုရိမနယေနေဝ တံ ဘိက္ခုနိယော, တံ ဘိက္ခုနီ, တံ ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ ဥပသင်္ကမန္တု ဥပသင်္ကမတု ဥပသင်္ကမတူတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, ပါသာဒိကေန [Pg.63] ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စ သမ္ပာဒေတု သမ္ပာဒေန္တု သမ္ပာဒေတူတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

जरी प्रातिमोक्ष-उद्देशक (पातिमोक्खुद्देशक) म्हणून संमत (नियुक्त) असलेला भिक्खू असेल, तर पूर्वीच्याच पद्धतीने 'त्या भिक्खूंकडे भिक्खुनींनी, किंवा त्या भिक्खुनीने, किंवा भिक्खुनीसंघाने आणि भिक्खुनींनी व भिक्खुनीने जावे (उपसंक्रमण करावे)' असे म्हणावे. जर असा संमत भिक्खू नसेल, तर 'प्रसादाने (सौजन्याने/शांततेने) भिक्खुनीसंघाने, भिक्खुनींनी किंवा भिक्खुनीने (शील) संपादन करावे' असे म्हणावे.

ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေန ပါဋိပဒေ ပစ္စာဟရိတွာ တထေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဩဝါဒံ ပန ဗာလဂိလာနဂမိကေ ဌပေတွာ အညော သစေပိ အာရညကော ဟောတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

ओवाद-प्रतिग्राहक (उपदेश स्वीकारणाऱ्या) भिक्खूने प्रतिपदेच्या दिवशी (तो उपदेश) परत आणून तसाच सांगावा. परंतु, अज्ञानी (विनयात अकुशल), आजारी आणि प्रवासाला निघालेल्या भिक्खूंना वगळून, इतर कोणताही भिक्खू जरी आरण्यक (अरण्यात राहणारा) असला, तरी त्याला उपदेश न स्वीकारण्याची मुभा मिळत नाही. कारण भगवंतांनी असे म्हटले आहे –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဌပေတွာ ဗာလံ ဌပေတွာ ဂိလာနံ ဌပေတွာ ဂမိကံ အဝသေသေဟိ ဩဝါဒံ ဂဟေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၁၄).

“भिक्खूंनो, अज्ञानी भिक्खूला वगळून, आजारी भिक्खूला वगळून आणि प्रवासाला निघालेल्या भिक्खूला वगळून, उर्वरित सर्व भिक्खूंनी उपदेश (ओवाद) ग्रहण करावा, अशी मी अनुमती देतो.”

တတ္ထ ယော စာတုဒ္ဒသိကပန္နရသိကေသု ဝါ ဥပေါသထေသု ပါဋိပဒေ ဝါ ဂန္တုကာမော, သော ဂမိကော ဒုတိယပက္ခဒိဝသေ ဂစ္ဆန္တောပိ အဂ္ဂဟေတုံ န လဘတိ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န ဂဟေတဗ္ဗော, ယော န ဂဏှေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၄) ဝုတ္တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ. ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ စ ဥပေါသထဂ္ဂေ အနာရောစေတုံ ဝါ ပါဋိပဒေ ဘိက္ခုနီနံ အပစ္စာဟရိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

त्यामध्ये, जो चतुर्दशी किंवा पौर्णिमेच्या उपोसथ दिवशी किंवा प्रतिपदेला प्रवासाला निघू इच्छितो, तो प्रवासी भिक्खू दुसऱ्या पक्षाच्या दिवशी जात असला तरी त्याला उपदेश न स्वीकारण्याची मुभा मिळत नाही. “भिक्खूंनो, उपदेश ग्रहण करू नये असे नाही, तो ग्रहण केलाच पाहिजे. जो ग्रहण करणार नाही, त्याला दुक्कट (दुष्कृत) चा गुन्हा लागू होईल,” असे म्हटले असल्याने तो नक्कीच आपत्तीला (गुन्ह्याला) प्राप्त होतो. उपदेश ग्रहण केल्यानंतर उपोसथगृहात तो न सांगणे किंवा प्रतिपदेला भिक्खुनींना तो परत न करणे योग्य नाही. कारण असे म्हटले आहे –

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န အာရောစေတဗ္ဗော. ယော န အာရောစေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

“भिक्खूंनो, उपदेश न सांगणे योग्य नाही. जो सांगणार नाही, त्याला दुक्कटचा गुन्हा लागू होईल.”

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

दुसरेही असे म्हटले आहे –

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဩဝါဒေါ န ပစ္စာဟရိတဗ္ဗော. ယော န ပစ္စာဟရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

“भिक्खूंनो, उपदेश परत न करणे योग्य नाही. जो परत करणार नाही, त्याला दुक्कटचा गुन्हा लागू होईल.”

တတ္ထ အာရညကေန ပစ္စာဟရဏတ္ထံ သင်္ကေတော ကာတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အာရညကေန ဘိက္ခုနာ ဩဝါဒံ ဂဟေတုံ, သင်္ကေတဉ္စ ကာတုံ, အတြ ပဋိဟရိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ အာရညကော ဘိက္ခု သစေ ဘိက္ခုနီနံ ဝသနဂါမေ ဘိက္ခံ လဘတိ, တတ္ထေဝ စရိတွာ ဘိက္ခုနိယော ဒိသွာ အာရောစေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. နော စဿ တတ္ထ ဘိက္ခာ သုလဘာ ဟောတိ, သာမန္တဂါမေ စရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဂါမံ အာဂမ္မ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. သစေ ဒူရံ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ, သင်္ကေတော ကာတဗ္ဗော – ‘‘အဟံ အမုကံ နာမ တုမှာကံ ဂါမဒွါရေ သဘံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ ရုက္ခမူလံ ဝါ ဥပသင်္ကမိဿာမိ, တတ္ထ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ[Pg.64]. ဘိက္ခုနီဟိ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ, အဂန္တုံ န လဗ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိယာ သင်္ကေတံ န ဂန္တဗ္ဗံ. ယာ န ဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅).

त्यामध्ये, आरण्यक भिक्खूने उपदेश परत करण्यासाठी संकेत (वेळ व ठिकाण ठरवणे) केला पाहिजे. कारण असे म्हटले आहे – “भिक्खूंनो, आरण्यक भिक्खूने उपदेश ग्रहण करण्यासाठी आणि 'मी येथे उपदेश परत करीन' असा संकेत ठरवण्यासाठी मी अनुमती देतो.” म्हणून, आरण्यक भिक्खूला जर भिक्खुनींच्या राहत्या गावात भिक्षा मिळत असेल, तर त्याने तेथेच भिक्षेसाठी फिरून, भिक्खुनींना पाहून व त्यांना उपदेश सांगून मगच जावे. जर त्याला तेथे भिक्षा सहज मिळत नसेल, तर शेजारच्या गावात भिक्षेसाठी फिरून, भिक्खुनींच्या गावात येऊन पूर्वीप्रमाणेच करावे. जर दूर जावे लागत असेल, तर संकेत ठरवावा – “मी तुमच्या गावाच्या वेशीवर अमुक नावाच्या सभेत, मंडपात किंवा झाडाच्या मुळाशी येईन, तुम्ही तेथे यावे.” भिक्खुनींनी तेथे गेलेच पाहिजे, न जाण्याची मुभा त्यांना मिळत नाही. कारण असे म्हटले आहे – “भिक्खूंनो, भिक्खुनीने ठरवलेल्या संकेताच्या ठिकाणी न जाणे योग्य नाही. जी जाणार नाही, तिला दुक्कटचा गुन्हा लागू होईल.”

ဥဘတောသံဃေ တီဟိ ဌာနေဟိ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီဟိ စာတုဒ္ဒသေ အတ္တနာ ပဝါရေတွာ ဥပေါသထေ ဘိက္ခုသံဃေ ပဝါရေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘दोन्ही संघांमध्ये तीन कारणांनी प्रवारणा करावी’ या नियमात, भिक्खुनींनी चतुर्दशीला स्वतः प्रवारणा करून, उपोसथ दिवशी भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करावी. कारण असे म्हटले आहे –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဇတနာယ ပဝါရေတွာ အပရဇ္ဇု ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၂၇).

“भिक्खूंनो, आज (स्वतः) प्रवारणा करून दुसऱ्या दिवशी भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्याची मी अनुमती देतो.”

ဘိက္ခုနိခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ စေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

या बाबतीत भिक्खुनी खंधकामध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच निर्णय समजून घ्यावा. कारण असे म्हटले आहे –

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သဗ္ဗော ဘိက္ခုနိသံဃော ပဝါရေန္တော ကောလာဟလမကာသိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဗျတ္တံ ပဋိဗလံ သမ္မန္နိတုံ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ပဌမံ ဘိက္ခုနီ ယာစိတဗ္ဗာ, ယာစိတွာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ ပဋိဗလာယ သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

“त्या वेळी सर्व भिक्खुनी संघ प्रवारणा करत असताना मोठा कोलाहल झाला. त्यांनी भगवंतांना ही गोष्ट सांगितली. (भगवंत म्हणाले) भिक्खूंनो, भिक्खुनी संघाच्या वतीने भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्यासाठी एका चतुर व सक्षम भिक्खुनीची नियुक्ती करण्यास मी अनुमती देतो. आणि भिक्खूंनो, तिची नियुक्ती या प्रकारे करावी: प्रथम त्या भिक्खुनीला विनंती करावी. विनंती केल्यानंतर, चतुर व सक्षम भिक्खुनीने संघाला सूचित करावे –

‘‘သုဏာတု မေ, အယျေ သံဃော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုနိံ သမ္မန္နေယျ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ဧသာ ဉတ္တိ.

“आर्य संघाने माझे ऐकावे. जर संघासाठी योग्य वेळ असेल, तर संघाने अमुक नावाच्या भिक्खुनीला भिक्खुनी संघाच्या वतीने भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्यासाठी नियुक्त करावे. ही सूचना (ज्ञप्ति) आहे.

‘‘သုဏာတု မေ, အယျေ သံဃော, သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုနိံ သမ္မန္နေယျ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ယဿာ အယျာယ ခမတိ ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ သမ္မုတိ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ, သာ တုဏှဿ; ယဿာ နက္ခမတိ, သာ ဘာသေယျ.

“आर्य संघाने माझे ऐकावे. संघाने अमुक नावाच्या भिक्खुनीला भिक्खुनी संघाच्या वतीने भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्यासाठी नियुक्त करावे. ज्या आर्यांना अमुक नावाच्या भिक्खुनीला भिक्खुनी संघाच्या वतीने भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्यासाठी नियुक्त करणे संमत असेल, त्यांनी शांत राहावे; ज्यांना संमत नसेल, त्यांनी बोलावे.

‘‘သမ္မတာ သံဃေန ဣတ္ထန္နာမာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အတ္ထာယ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတုံ. ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၂၇).

“संघाने अमुक नावाच्या भिक्खुनीला भिक्खुनी संघाच्या वतीने भिक्खू संघासमोर प्रवारणा करण्यासाठी नियुक्त केले आहे. हे संघाला संमत आहे, म्हणून संघ शांत आहे. असे मी हे गृहीत धरतो.”

တာယ [Pg.65] သမ္မတာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒါယ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ, ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ. ဝဒတယျ ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတိ. ဒုတိယမ္ပိ အယျ, တတိယမ္ပိ အယျ, ဘိက္ခုနိသံဃော…ပေ… ပဋိကရိဿတီ’’တိ.

त्या नियुक्त भिक्खुनीने भिक्खुनी संघाला सोबत घेऊन भिक्खू संघाकडे जावे आणि एका खांद्यावर उत्तरासंग (वरचे वस्त्र) करून, हात जोडून असे म्हणावे – “भन्ते, भिक्खुनी संघ भिक्खू संघासमोर पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींबाबत प्रवारणा करत आहे. भिक्खू संघाने भिक्खुनी संघावर अनुकंपा करून (दोष) सांगावेत. दोष दिसल्यास आम्ही त्याचे निवारण करू. दुसऱ्यांदाही भन्ते, तिसऱ्यांदाही भन्ते, भिक्खुनी संघ...पे... निवारण करेल.”

သစေ ဘိက္ခုနိသံဃော န ပူရတိ, ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျ ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျ ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု မံ အယျ ဘိက္ခုသံဃော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

जर भिक्खुनी संघ पूर्ण नसेल (संख्या कमी असेल), तर “भन्ते, भिक्खुनी भिक्खू संघासमोर पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींबाबत प्रवारणा करत आहेत. भिक्खू संघाने भिक्खुनींवर अनुकंपा करून सांगावे, दोष दिसल्यास त्या त्याचे निवारण करतील” असे आणि “भन्ते, मी भिक्खू संघासमोर पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींबाबत प्रवारणा करत आहे. भिक्खू संघाने माझ्यावर अनुकंपा करून सांगावे, दोष दिसल्यास मी त्याचे निवारण करीन” असे तीन वेळा म्हणावे.

သစေ ဘိက္ခုသံဃော န ပူရတိ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျာ အယျေ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တယျာ ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတီ’’တိ စ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော အယျ အယျံ ပဝါရေတိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျော ဘိက္ခုနိသံဃံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တော ပဋိကရိဿတီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

जर भिक्खू संघ पूर्ण नसेल (संख्या कमी असेल), तर “आर्यांनो, भिक्खुनी संघ आर्यांसमोर प्रवारणा करत आहे – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींबाबत. आर्यांनी भिक्खुनी संघावर अनुकंपा करून सांगावे, दोष दिसल्यास निवारण केले जाईल” असे आणि “भन्ते, भिक्खुनी संघ आपल्यासमोर प्रवारणा करत आहे – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींबाबत. आपण भिक्खुनी संघावर अनुकंपा करून सांगावे, दोष दिसल्यास निवारण केले जाईल” असे तीन वेळा म्हणावे.

ဥဘိန္နံ အပါရိပူရိယာ ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျာ အယျေ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တယျာ ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘ဘိက္ခုနိယော အယျ အယျံ ပဝါရေန္တိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတယျော ဘိက္ခုနိယော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တိယော ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျာ အယျေ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒန္တု မံ အယျာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ, ‘‘အဟံ အယျ အယျံ ပဝါရေမိ – ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ, ဝဒတု မံ အယျော အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ပဿန္တီ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ စ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

दोन्ही बाजूंच्या (भिक्खू आणि भिक्खुणी संघाच्या) अपूर्णतेमुळे (संख्या पूर्ण नसल्यास): "भिक्खुणींनो, आर्यांनो! भिक्खुणी आर्यांची (भिक्खू संघाची) पवारणा करतात – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींवरून. आर्यांनी अनुकंपा बुद्धीने आम्हाला सांगावे, दोष दिसल्यास आम्ही त्याचे प्रायश्चित्त करू" असे, आणि "भिक्खुणींनो, आर्य! भिक्खुणी आर्याची पवारणा करतात – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींवरून. आर्यांनी अनुकंपा बुद्धीने आम्हाला सांगावे, दोष दिसल्यास आम्ही त्याचे प्रायश्चित्त करू" असे, आणि "मी आर्यांची पवारणा करते – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींवरून. आर्यांनी अनुकंपा बुद्धीने मला सांगावे, दोष दिसल्यास मी त्याचे प्रायश्चित्त करेन" असे, आणि "मी आर्याची पवारणा करते – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा शंका घेतलेल्या गोष्टींवरून. आर्यांनी अनुकंपा बुद्धीने मला सांगावे, दोष दिसल्यास मी त्याचे प्रायश्चित्त करेन" असे, या प्रकारे तीन वेळा म्हणावे.

မာနတ္တစရဏဉ္စ ဥပသမ္ပဒါပရိယေသနာ စ ယထာဌာနေယေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

मानत (मानत्त) आचरण करणे आणि उपसंपदेचा शोध घेणे हे आपापल्या योग्य ठिकाणीच स्पष्ट होईल.

န [Pg.66] ဘိက္ခုနိယာ ကေနစိ ပရိယာယေနာတိ ဒသဟိ ဝါ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အညေန ဝါ ကေနစိ ပရိယာယေန ဘိက္ခု နေဝ အက္ကောသိတဗ္ဗော, န ပရိဘာသိတဗ္ဗော, န ဘယေန တဇ္ဇေတဗ္ဗော. ဩဝဋောတိ ပိဟိတော ဝါရိတော ပဋိက္ခိတ္တော. ဝစနယေဝ ဝစနပထော. အနောဝဋောတိ အပိဟိတော အဝါရိတော အပ္ပဋိက္ခိတ္တော. တသ္မာ ဘိက္ခုနိယာ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနေ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ‘‘ဧဝံ အဘိက္ကမ, ဧဝံ ပဋိက္ကမ, ဧဝံ နိဝါသေဟိ, ဧဝံ ပါရုပါဟီ’’တိ ကေနစိ ပရိယာယေန နေဝ ဘိက္ခု ဩဝဒိတဗ္ဗော, န အနုသာသိတဗ္ဗော. ဒေါသံ ပန ဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ မဟာထေရာ န ဧဝံ အဘိက္ကမန္တိ, န ပဋိက္ကမန္တိ, န နိဝါသေန္တိ, န ပါရုပန္တိ, ဤဒိသံ ကာသာဝမ္ပိ န ဓာရေန္တိ, န ဧဝံ အက္ခီနိ အဉ္ဇေန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဇ္ဇမာနဒေါသံ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူဟိ ပန ‘‘အယံ ဝုဍ္ဎသမဏီ ဧဝံ နိဝါသေတိ, ဧဝံ ပါရုပတိ, မာ ဧဝံ နိဝါသေဟိ, မာ ဧဝံ ပါရုပါဟိ, မာ တိလကမ္မပဏ္ဏကမ္မာဒီနိ ကရောဟီ’’တိ ယထာသုခံ ဘိက္ခုနိံ ဩဝဒိတုံ အနုသာသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

"भिक्खुणीने कोणत्याही प्रकारे नाही" याचा अर्थ असा की, दहा अक्कोसवस्तूंद्वारे (गालीगलोचच्या कारणांनी) किंवा इतर कोणत्याही मार्गाने भिक्खूची निंदा करू नये, त्याला अपशब्द बोलू नये, किंवा भीती दाखवून धमकावू नये. 'ओवट' (ovaṭa) म्हणजे बंद केलेला, प्रतिबंधित केलेला किंवा नाकारलेला. वचन (शब्द) हाच वचनपथ (भाषणमार्ग) होय. 'अनोवट' (anovaṭa) म्हणजे न बंद केलेला, अप्रतिबंधित किंवा न नाकारलेला. म्हणून, भिक्खुणीने स्वतःला श्रेष्ठ किंवा ज्येष्ठ स्थानावर ठेवून "असे पुढे जा, असे मागे फिरा, असे अंतर्वस्त्र (निवसन) नेसा, असे चीवर पांघरा" अशा कोणत्याही प्रकारे भिक्खूला उपदेश करू नये किंवा अनुशासने देऊ नयेत. परंतु दोष दिसल्यास, "पूर्वीचे महाथेर असे पुढे जात नव्हते, मागे फिरत नव्हते, असे नेसत नव्हते, पांघरत नव्हते, अशा प्रकारचे काषाय वस्त्र धारण करत नव्हते, डोळ्यांत असे काजळ घालत नव्हते" इत्यादी प्रकारे प्रत्यक्ष असलेला दोष दाखवून देणे योग्य आहे. परंतु भिक्खूंनी मात्र "ही वृद्ध श्रमणी अशी नेसते, अशी पांघरते; असे नेसू नकोस, असे पांघरू नकोस, तीळ कुटणे किंवा भाजी तोडणे इत्यादी कामे करू नकोस" अशा प्रकारे आपल्या इच्छेनुसार भिक्खुणीला उपदेश व अनुशासन करणे योग्य आहे.

သမဂ္ဂမှယျာတိ ဘဏန္တန္တိ ‘‘သမဂ္ဂါ အမှ အယျ’’ ဣတိ ဘဏန္တံ ဘိက္ခုနိသံဃံ. အညံ ဓမ္မံ ဘဏတီတိ အညံ သုတ္တန္တံ ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ. သမဂ္ဂမှယျာတိ ဝစနေန ဟိ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ, တသ္မာ ဌပေတွာ ဩဝါဒံ အညံ ဓမ္မံ ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ဩဝါဒံ အနိယျာဒေတွာတိ ဧသော ဘဂိနိယော ဩဝါဒေါတိ အဝတွာ.

"आम्ही सर्व एक आहोत, आर्य" असे म्हणणाऱ्या भिक्खुणीसंघाला उद्देशून. "इतर धर्म सांगणे" म्हणजे इतर सुत्तंत किंवा अभिधम्म सांगणे. कारण "आम्ही एक आहोत, आर्य" या शब्दांनी त्या उपदेशाची (ओवादाची) अपेक्षा करतात. म्हणून, उपदेश बाजूला ठेवून इतर धर्म सांगणाऱ्या भिक्खूला दुक्कट (दुष्कृत) दोष होतो. "उपदेश न सोपवता" म्हणजे "भगिनींनो, हा उपदेश आहे" असे न सांगता.

၁၅၀. အဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိကမ္မံ ကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဓမ္မကမ္မေ ဒွိန္နံ နဝကာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ ပါစိတ္တိယာနိ. ဓမ္မကမ္မေ ဒုတိယဿ နဝကဿ အဝသာနပဒေ အနာပတ္တိ, သေသေသု သတ္တရသ ဒုက္ကဋာနိ.

१५०. "अधम्मकम्मे" (अधार्मिक कर्म) इत्यादींमध्ये, भिक्खुणींना उपदेश देणाऱ्याची संमती देण्याच्या कर्माला 'कर्म' समजावे. त्या अधार्मिक कर्मामध्ये, दोन नऊच्या (नऊ-नऊच्या दोन गटांच्या) आधारे अठरा पाचित्तिय (पाचित्ती) होतात. धार्मिक कर्मामध्ये, दुसऱ्या नऊच्या शेवटच्या पदात अनापत्ती (दोष नसणे) असते, आणि उर्वरित पदांमध्ये सतरा दुक्कट (दोष) होतात.

၁၅၂. ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တောတိ အဋ္ဌန္နံ ဂရုဓမ္မာနံ ပါဠိံ ဥဒ္ဒိသန္တော. ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တောတိ တဿာယေဝ ပဂုဏာယ ဂရုဓမ္မပါဠိယာ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တောတိ အတ္ထော. ဩသာရေဟိ အယျာတိ ဝုစ္စမာနော ဩသာရေတီတိ ဧဝံ ဝုစ္စမာနော အဋ္ဌဂရုဓမ္မပါဠိံ ဩသာရေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တော, ပရိပုစ္ဆံ ဒေန္တော, ယော စ ဩသာရေဟီတိ ဝုစ္စမာနော အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ ဘဏတိ, တဿ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တိ. အညံ ဓမ္မံ ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ. ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီတိ ဘိက္ခုနီ ဂရုဓမ္မနိဿိတံ ဝါ ခန္ဓာဒိနိဿိတံ ဝါ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, တံ ယော ဘိက္ခု ကထေတိ, တဿာပိ [Pg.67] အနာပတ္တိ. အညဿတ္ထာယ ဘဏန္တန္တိ စတုပရိသတိံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘိက္ခုနိယော သုဏန္တိ, တတြာပိ ဘိက္ခုဿ အနာပတ္တိ. သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာတိ ဧတာသံ ဒေသေန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

१५२. 'उद्देश देणे' म्हणजे आठ गरूधम्मांची पाळी (पाठांतर) म्हणून दाखवणे. 'परिपृच्छा देणे' म्हणजे त्याच चांगल्या प्रकारे अभ्यासलेल्या गरूधम्म-पाळीची अट्ठकथा (टीका) सांगणे, असा अर्थ आहे. "आर्य, पाठ करा" असे विचारले असता पाठ करतो, याचा अर्थ असा विचारले असता आठ गरूधम्म-पाळीचे पठण करतो. अशा प्रकारे उद्देश देताना, परिपृच्छा देताना, आणि "पाठ करा" असे विचारले असता जो आठ गरूधम्म सांगतो, त्याला पाचित्तिय दोष लागत नाही (अनापत्ती होते). इतर धर्म सांगणाऱ्याला दुक्कट दोषापासून अनापत्ती होते. "प्रश्न विचारते, प्रश्न विचारला असता सांगतो" म्हणजे भिक्खुणीने गरूधम्मावर आधारित किंवा स्कंध इत्यादींवर आधारित प्रश्न विचारला आणि जो भिक्खू त्याचे उत्तर देतो, त्यालाही अनापत्ती होते. "इतरांच्या कल्याणासाठी सांगणे" म्हणजे चारही परिषदांना धर्मोपदेश करणाऱ्या भिक्खूजवळ येऊन जर भिक्खुणी ऐकत असतील, तर तिथेही भिक्खूला अनापत्ती होते. "सिक्खमाना आणि सामणेरी" यांना उपदेश करणाऱ्या भिक्खूलाही अनापत्ती होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော စ ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ တိဝေဒနန္တိ.

हे पदसोधम्मसमुट्ठाण (पदरचना-धर्म-समुत्थान) आहे – हे वाणीने आणि वाणी-चित्ताने उत्पन्न होते, क्रियात्मक (करण्याने होणारे) आहे, संज्ञेच्या अभावाने (जाणीव नसली तरी) मुक्ती न देणारे (दोषमुक्त न करणारे) आहे, अचित्तक (चित्ताशिवाय होणारे) आहे, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीमुळे दोषयुक्त) आहे, वचीकर्म (वाणीचे कर्म) आहे, तीन चित्ते आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ဩဝါဒသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

पहिले ओवादसिक्खापद (उपदेश-शिक्षापद) समाप्त.

၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. अत्थंगतिसिक्खापद-वर्णना (अस्तंगत-शिक्षापद-वर्णन)

၁၅၃. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပရိယာယေနာတိ ဝါရေန, ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော. အဓိစေတသောတိ အဓိစိတ္တဝတော, သဗ္ဗစိတ္တာနံ အဓိကေန အရဟတ္တဖလစိတ္တေန သမန္နာဂတဿာတိ အတ္ထော. အပ္ပမဇ္ဇတောတိ နပ္ပမဇ္ဇတော, အပ္ပမာဒေန ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သာတစ္စကိရိယာယ သမန္နာဂတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မုနိနောတိ ‘‘ယော မုနာတိ ဥဘော လောကေ, မုနိ တေန ပဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၆၉) ဧဝံ ဥဘယလောကမုနနေန ဝါ, မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတတ္တာ ဝါ ခီဏာသဝေါ မုနိ နာမ ဝုစ္စတိ, တဿ မုနိနော. မောနပထေသု သိက္ခတောတိ အရဟတ္တဉာဏသင်္ခါတဿ မောနဿ ပထေသု သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု တီသု ဝါ သိက္ခာသု သိက္ခတော. ဣဒဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သိက္ခတော ဣမာယ သိက္ခာယ မုနိဘာဝံ ပတ္တဿ မုနိနောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သောကာ န ဘဝန္တိ တာဒိနောတိ တာဒိသဿ ခီဏာသဝမုနိနော အဗ္ဘန္တရေ ဣဋ္ဌဝိယောဂါဒိဝတ္ထုကာ သောကာ န သန္တိ. အထ ဝါ တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏသမန္နာဂတဿ ဧဝရူပဿ မုနိနော သောကာ န ဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဥပသန္တဿာတိ ရာဂါဒီနံ ဥပသမေန ဥပသန္တဿ. သဒါ သတီမတောတိ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ နိစ္စကာလံ သတိယာ အဝိရဟိတဿ. အာကာသေ အန္တလိက္ခေတိ အန္တလိက္ခသင်္ခါတေ အာကာသေ, န ကသိဏုဂ္ဃာဋိမေ, န ပန ရူပပရိစ္ဆေဒေ. စင်္ကမတိပိ တိဋ္ဌတိပီတိ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ ကထံ [Pg.68] သုတွာ ‘‘ဣမာ ဘိက္ခုနိယော မံ ‘ဧတ္တကမေဝ အယံ ဇာနာတီ’တိ အဝမညန္တိ, ဟန္ဒ ဒါနိ ဧတာသံ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေမီ’’တိ ဓမ္မဗဟုမာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဧဝရူပံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ – ‘‘အာကာသေ အန္တလိက္ခေ စင်္ကမတိပိ…ပေ… အန္တရဓာယတိပီ’’တိ. တတ္ထ အန္တရဓာယတိပီတိ အန္တရဓာယတိပိ အဒဿနမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. တဉ္စေဝ ဥဒါနံ ဘဏတိ အညဉ္စ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ဘာတုထေရဿ သန္တိကေ –

१५३. दुसऱ्या शिक्षापदात – 'पर्यायेन' म्हणजे अळीपाळीने, 'पटिपाटिया' म्हणजे क्रमाने असा अर्थ आहे. 'अधिचेतसो' म्हणजे उत्कृष्ट चित्त असलेल्या, सर्व चित्तांपेक्षा श्रेष्ठ अशा अर्हत्त्वफलचित्ताने युक्त असलेल्याचा, असा अर्थ आहे. 'अप्पमज्जतो' म्हणजे प्रमाद न करणाऱ्या, अप्रमादाने (जागरूकतेने) कुशल धर्मांचे निरंतर आचरण करणाऱ्याचा, असे म्हटले आहे. 'मुनिनो' म्हणजे "जो दोन्ही लोक जाणतो, म्हणून त्याला मुनी म्हटले जाते" अशा प्रकारे दोन्ही लोकांच्या ज्ञानामुळे किंवा 'मोन' म्हणजे ज्ञान म्हटले जाते, त्या ज्ञानाने युक्त असल्यामुळे क्षीणास्रव (अर्हत) व्यक्तीला 'मुनी' म्हटले जाते, त्या मुनीच्या. 'मोनपथेसु सिक्खतो' म्हणजे अर्हत्त्वज्ञानाचे मार्ग असलेल्या सदतीस बोधिपक्खिय धर्मांमध्ये किंवा तीन शिक्षांमध्ये अभ्यास करणाऱ्या. आणि हे पूर्वभागाची प्रतिपदा (सुरुवातीची साधना) गृहीत धरून म्हटले आहे, म्हणून अशा प्रकारे पूर्वभागात अभ्यास करणाऱ्या आणि या शिक्षेमुळे मुनिभावाला प्राप्त झालेल्या मुनीच्या बाबतीत, असा येथे अर्थ समजला पाहिजे. 'सोका न भवन्ति तादिनो' म्हणजे अशा प्रकारच्या क्षीणास्रव मुनीच्या अंतरात प्रिय वस्तूंच्या वियोगादी कारणांमुळे होणारे शोक नसतात. किंवा 'तादिनो' म्हणजे तादि-लक्षणाने (समतेने) युक्त असलेल्या अशा मुनीला शोक होत नाहीत, असा येथे अर्थ आहे. 'उपसन्तस्स' म्हणजे रागादी क्लेशांच्या उपशमनाने शांत झालेल्याचा. 'सदा सतीमतो' म्हणजे स्मृतीच्या विपुलतेला प्राप्त झाल्यामुळे नेहमी स्मृतीने युक्त असलेल्याचा. 'आकासे अन्तलिक्खे' म्हणजे अंतरीक्ष नावाच्या आकाशात, कसिण-उद्घाटनजन्य आकाशात नव्हे आणि रूपपरिच्छेद आकाशातही नव्हे. 'चङ्कमतिपि तिट्ठतिपी' म्हणजे त्या भिक्खुनींचे बोलणे ऐकून "या भिक्खुनी माझा 'हा केवळ एवढेच जाणतो' असा अवमान करत आहेत, तर आता मी यांना माझा प्रभाव दाखवतो" असा विचार करून, धर्माबद्दल आदर निर्माण करून, अभिज्ञांचे पादक (पाया) असलेल्या चतुर्थ ध्यानात समापन्न होऊन, त्यातून उठून आकाशात अशा प्रकारचे ऋद्धिप्रातिहार्य दाखवले - "आकाशात अंतरीक्षात चंक्रमणही करतो...पे... अंतर्धानही पावतो". तेथे 'अन्तरधायतिपि' म्हणजे अंतर्धान पावतो, अदृश्य होतो असा अर्थ आहे. "तेच उदान आणि इतर अनेक बुद्धवचन म्हणतो" याविषयी - थेर (चूळपंथक) आपल्या थोरल्या भावाच्या (महापंथक थेरांच्या) जवळ -

‘‘ပဒုမံ ယထာ ကောကနုဒံ သုဂန္ဓံ,ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ;

အင်္ဂီရသံ ပဿ ဝိရောစမာနံ,တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၂၃);

"ज्याप्रमाणे सकाळी उमललेले, सुगंधी आणि सुगंधाने युक्त असे तांबडे कमळ (कोकनद) शोभून दिसते, त्याप्रमाणे अंतरीक्षात तळपणाऱ्या सूर्यासारखे देदीप्यमान आणि अंगीरस (ज्यांच्या शरीरातून रश्मी बाहेर पडतात अशा) सम्यक्संबुद्धांना पाहा."

ဣမံ ဂါထံ ဥဒ္ဒိသာပေတွာ စတ္တာရော မာသေ သဇ္ဈာယိ. န စ ပဂုဏံ ကတ္တုမသက္ခိ. တတော နံ ထေရော ‘‘အဘဗ္ဗော တွံ ဣမသ္မိံ သာသနေ’’တိ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ, သော ရောဒမာနော ဒွါရကောဋ္ဌကေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေနေယျသတ္တေ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနော ဝိယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘စူဠပန္ထက, ကသ္မာ ရောဒသီ’’တိ အာဟ. သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. အထဿ ဘဂဝါ သုဒ္ဓံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ ဒတွာ ‘‘ဣဒံ ‘ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏ’န္တိ ပရိမဇ္ဇာဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တဿ ဧကမန္တံ ပရိမဇ္ဇိ, ပရိမဇ္ဇိတဋ္ဌာနံ ကာဠကမဟောသိ. သော ‘‘ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓမ္ပိ နာမ ဝတ္ထံ ဣမံ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ကာဠကံ ဇာတ’’န္တိ သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. အထဿ ဘဂဝါ အာရဒ္ဓဝီရိယဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဓိစေတသော’’တိ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ. ထေရော ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တသ္မာ ထေရော ပကတိယာဝ ဣမံ ဂါထံ မမာယတိ, သော တံ ဣမိဿာ ဂါထာယ မမာယနဘာဝံ ဇာနာပေတုံ တံယေဝ ဘဏတိ. အညဉ္စ အန္တရန္တရာ အာဟရိတွာ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဉ္စေဝ ဥဒါနံ ဘဏတိ, အညဉ္စ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ.

या गाथेचा उपदेश घेऊन त्यांनी चार महिने सज्झाय (पठण) केला. परंतु ते ती गाथा कंठस्थ करू शकले नाहीत. त्यामुळे थेरांनी (त्यांच्या थोरल्या भावाने) "तू या शासनात राहण्यास अयोग्य आहेस" असे म्हणून त्यांना विहारातून बाहेर काढून दिले. ते रडत रडत विहाराच्या प्रवेशद्वारापाशी उभे राहिले. तेव्हा भगवान बुद्धांनी बुद्धचक्षूंनी विनेय जीवांना (उपदेशास पात्र असलेल्यांना) पाहत असताना त्यांना पाहिले आणि विहारात फेरफटका मारल्यासारखे त्यांच्याजवळ जाऊन विचारले, "चूळपंथक, तू का रडत आहेस?" त्यांनी तो सर्व वृत्तांत सांगितला. तेव्हा भगवंतांनी त्यांना एक स्वच्छ कापडाचा तुकडा (पिलोतिकखंड) दिला आणि म्हणाले, "या कापडाला 'रजोहरणं रजोहरणं' (मळ दूर करणारे) असे म्हणत घास." त्यांनी "फार चांगले, भंते" असे म्हणून ते स्वीकारले आणि आपल्या राहण्याच्या ठिकाणी बसून त्या कापडाचा एक कोपरा घासला. घासलेला भाग काळा पडला. त्यांनी विचार केला, "असे अत्यंत स्वच्छ कापडसुद्धा या शरीराच्या संपर्काने काळे पडले!" असा संवेग (वैराग्य) प्राप्त करून त्यांनी विपश्यनेला सुरुवात केली. तेव्हा भगवंतांनी त्यांचा वीर्य-आरंभ (प्रयत्न) जाणून 'अधिचेतसो' ही प्रकाशयुक्त गाथा भाषिली. गाथेच्या शेवटी थेरांनी अर्हत्त्व प्राप्त केले. म्हणूनच थेर स्वभावत:च या गाथेला आपली मानत असत. ते या गाथेवरील आपले प्रेम दर्शवण्यासाठी तीच गाथा म्हणत असत आणि मध्ये-मध्ये इतर अनेक बुद्धवचने उद्धृत करून म्हणत असत. म्हणूनच म्हटले आहे - "तेच उदान आणि इतर अनेक बुद्धवचन म्हणतो."

၁၅၆. ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာတိ [Pg.69] ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ, ဘိက္ခုသံဃေ ပန ဥပသမ္ပန္နံ ဩဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဒမ္ပိ စ ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနမေဝ.

१५६. 'एकतो उपसम्पन्नाय' म्हणजे भिक्खुनीसंघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुनीला; परंतु भिक्खूसंघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुनीला उपदेश करणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय होते. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. आणि हा नियम देखील पदसोधम्मसमुट्ठानाचाच आहे.

အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

अत्थंगता शिक्षापद दुसरे समाप्त.

၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. भिक्खुनुपस्सय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၆၂. တတိယသိက္ခာပဒေ – အညတြ သမယာ ဩဝဒတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိအာဒီသု အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ, အညေန ဓမ္မေန ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ, ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ဩဝဒတော ပါစိတ္တိယမေဝ. ဣတော ပရမ္ပိ ယတ္ထ ယတ္ထ ‘‘ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ’’တိ ဝုစ္စတိ, သဗ္ဗတ္ထ အယမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१६२. तिसऱ्या शिक्षापदात - 'अञ्ञत्र समया ओवदति आपत्ति पाचित्तियस्स' इत्यादींमध्ये आठ गरूधर्मांनी उपदेश करणाऱ्यालाच पाचित्तिय होते, इतर धर्माने (उपदेश केल्यास) दुक्कट होते, असे समजावे. 'एकतोउपसम्पन्नाय' म्हणजे भिक्खुनीसंघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुनीला; परंतु भिक्खूसंघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुनीला उपदेश केल्यास पाचित्तियच होते. यापुढेही जिथे जिथे 'एकतोउपसम्पन्ना' असे म्हटले आहे, तिथे सर्वत्र हाच अर्थ समजावा. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे कठीणसमुट्ठानाचे आहे - हे काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते; क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा नसली तरी मुक्ती नाही), अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (पज्ञप्तीमुळे दोषयुक्त), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असलेले) आणि तिवेदन (तीन वेदना असलेले) आहे.

ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

भिक्खुनुपस्सय शिक्षापद तिसरे समाप्त.

ဣဒံ ပနေတ္ထ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ ပကိဏ္ဏကံ – အသမ္မတော စေ ဘိက္ခု အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒတိ, တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒတော ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ကထံ? အသမ္မတမူလကံ ဒုက္ကဋံ, ဥပဿယံ ဂန္တွာ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒနမူလကံ ဒုက္ကဋံ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ပါစိတ္တိယန္တိ. သမ္မတဿ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ တတ္ထ ဂန္တွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒန္တဿ ဧကာ အနာပတ္တိ, ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. ကထံ? သမ္မတတ္တာ အနာပတ္တိ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ဧကံ, ဂန္တွာ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒနမူလကံ ဧကန္တိ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ. တဿေဝ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒတော ဧကာ အနာပတ္တိ, ဧကံ ဒုက္ကဋံ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ကထံ? သမ္မတတ္တာ အနာပတ္တိ, ဂန္တွာ အညေန ဓမ္မေန ဩဝဒနမူလကံ ဒုက္ကဋံ, အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒနမူလကံ ပါစိတ္တိယန္တိ. ဒိဝါ [Pg.70] ပန ဂန္တွာ ဩဝဒတော သမ္မတဿ စ အသမ္မတဿ စ ရတ္တိံ ဩဝဒနမူလကံ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ အပနေတွာ အဝသေသာ အာပတ္တာနာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

या संदर्भात महाप्रत्यय (महापच्चरी) अठ्ठकथेत सांगितलेला हा संकीर्ण (मिश्र) निर्णय आहे – जर असंमत (न नेमलेला) भिक्खू सूर्य मावळल्यावर भिक्खुनींच्या विहारात जाऊन आठ गरूधम्मांद्वारे उपदेश करतो, तर तीन पाचित्तिय (प्रायश्चित्त) होतात. इतर (गरूधम्मांशिवाय इतर) धम्माने उपदेश केल्यास दोन दुक्कट (दुष्कृत) आणि एक पाचित्तिय होते. ते कसे? असंमत असण्यामुळे एक दुक्कट, विहारात जाऊन इतर धम्माने उपदेश केल्यामुळे दुसरे दुक्कट, आणि सूर्य मावळल्यावर उपदेश केल्यामुळे एक पाचित्तिय होते. संमत (नेमलेल्या) भिक्खूने सूर्य मावळल्यावर तेथे जाऊन आठ गरूधम्मांद्वारे उपदेश केल्यास एक अनापत्ती (आपत्ती नसणे) आणि दोन पाचित्तिय होतात. ते कसे? संमत असल्यामुळे अनापत्ती; सूर्य मावळल्यावर उपदेश केल्यामुळे एक पाचित्तिय आणि विहारात जाऊन गरूधम्मांद्वारे उपदेश केल्यामुळे एक पाचित्तिय, अशी दोन पाचित्तिय होतात. त्याच (संमत) भिक्खूने इतर धम्माने उपदेश केल्यास एक अनापत्ती, एक दुक्कट आणि एक पाचित्तिय होते. ते कसे? संमत असल्यामुळे अनापत्ती; विहारात जाऊन इतर धम्माने उपदेश केल्यामुळे एक दुक्कट आणि सूर्य मावळल्यावर उपदेश केल्यामुळे एक पाचित्तिय होते. परंतु दिवसा जाऊन उपदेश करणाऱ्या संमत आणि असंमत भिक्खूच्या बाबतीत, रात्री उपदेश केल्यामुळे होणारे एक पाचित्तिय वगळून उर्वरित आपत्ती व अनापत्ती जाणाव्यात.

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

संकीर्ण कथा समाप्त झाली.

၄. အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. आमिष सिक्खापद स्पष्टीकरण

၁၆၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – န ဗဟုကတာတိ န ကတဗဟုမာနာ, န ဓမ္မေ ဗဟုမာနံ ကတွာ ဩဝဒန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဘိက္ခုနောဝါဒကံ အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော’’တိအာဒီနံ ဥဇ္ဈာပနကေ ဝုတ္တနယေနေဝတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

१६४. चौथ्या सिक्खापदात – 'न बहुकता' म्हणजे आदर न दाखवता, धम्माचा आदर न करता उपदेश करतात असा अभिप्राय आहे. "भिक्खूंच्या उपदेशाची निंदा करण्याची इच्छा असणारा" इत्यादी शब्दांचा अर्थ उज्ज्हापनक सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजावा.

ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတန္တိ ဧတ္ထ အသမ္မတော နာမ သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုပသမ္ပန္နံ သမ္မတံ ဝါ အသမ္မတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ဘိက္ခုကာလေ သမ္မုတိံ လဘိတွာ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော သမ္မတော, သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဌပိတော ဗဟုဿုတော သာမဏေရော အသမ္မတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

'उपसंपन्नं संघेन असंमतं' यामध्ये 'असंमत' म्हणजे संमत भिक्खूने किंवा संघाने ज्याच्यावर जबाबदारी सोपवून नियुक्त केलेले नाही, असा समजावा. 'अनुपसंपन्नं संमतं वा असंमतं वा' यामध्ये भिक्खू असताना संमती मिळवून नंतर सामणेर अवस्थेत राहिलेला 'संमत' समजावा; आणि संमत भिक्खूने किंवा संघाने जबाबदारी देऊन नियुक्त केलेला बहुश्रुत सामणेर 'असंमत' समजावा. उर्वरित भाग आधी सांगितलेल्या पद्धतीनुसार स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे तीन समुत्थान असणारे सिक्खापद आहे – हे काय-चित्त, वाचा-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उद्भवते; हे क्रियात्मक (किरिय), संज्ञाविमोक्ष (जाणीव नसताना आपत्तीतून मुक्तता असणारे), सचित्तक (सचेतन), लोकवज्ज (लोकापवादकारक), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

အာမိသသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

चौथे आमिष सिक्खापद समाप्त.

၅. စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. चीवरदान सिक्खापद स्पष्टीकरण

၁၆၉. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – ဝိသိခါယာတိ ရထိကာယ. ပိဏ္ဍာယ စရတီတိ နိဗဒ္ဓစာရဝသေန အဘိဏှံ စရတိ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ သန္ဒိဋ္ဌမိတ္တာ အဟေသုံ. သေသမေတ္ထ ပဒတော ဥတ္တာနတ္ထံ, ဝိနိစ္ဆယတော စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟိ. တတြ ဟိ ဘိက္ခု ပဋိဂ္ဂါဟကော, ဣဓ ဘိက္ခုနီ, အယံ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ.

१६९. पाचव्या सिक्खापदात – 'विसिखाय' म्हणजे रस्त्यावर (गल्लीत). 'पिंडाय चरति' म्हणजे नियमितपणे भिक्षेसाठी वारंवार फिरणे. 'संदिट्ठा' म्हणजे पूर्वी पाहिलेले मित्र होते. येथील उर्वरित शब्दांचा अर्थ स्पष्ट आहे. निर्णयाच्या बाबतीत, समुत्थानासह सर्व गोष्टी चीवरप्रतिग्रहण सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजाव्यात. कारण तेथे भिक्खू हा स्वीकारणारा (प्रतिग्राहक) आहे, तर येथे भिक्खुनी स्वीकारणारी आहे, हाच विशेष फरक आहे. उर्वरित सर्व भाग तसाच आहे.

စီဝရဒါနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

पाचवे चीवरदान सिक्खापद समाप्त.

၆. စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. चीवरशिवण सिक्खापद स्पष्टीकरण

၁၇၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ [Pg.71] – ဥဒါယီတိ လာဠုဒါယီ. ပဋ္ဌောတိ ပဋိဗလော, နိပုဏော စေဝ သမတ္ထော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညတရာ ဘိက္ခုနီတိ တဿေဝ ပုရာဏဒုတိယိကာ. ပဋိဘာနစိတ္တန္တိ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ကတစိတ္တံ, သော ကိရ စီဝရံ ရဇိတွာ တဿ မဇ္ဈေ နာနာဝဏ္ဏေဟိ ဝိပ္ပကတမေထုနံ ဣတ္ထိပုရိသရူပမကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မဇ္ဈေ ပဋိဘာနစိတ္တံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ. ယထာသံဟဋန္တိ ယထာသံဟရိတမေဝ.

१७५. सहाव्या सिक्खापदात – 'उदायी' म्हणजे लाळुदायी (चंचल मनाचा उदायी). 'पट्ठो' म्हणजे समर्थ, निपुण आणि कार्यक्षम असा अर्थ आहे. 'अञ्ञतरा भिक्खुनी' म्हणजे त्याचीच पूर्वपत्नी. 'पटिभानचित्त' म्हणजे स्वतःच्या कल्पकतेने तयार केलेले चित्र; त्याने चीवर रंगवून त्याच्या मध्यभागी वेगवेगळ्या रंगांच्या धाग्यांनी अपूर्ण मैथुन दर्शवणारे स्त्री-पुरुषाचे चित्र काढले होते. म्हणूनच "मध्यभागी पटिभानचित्त कोरून" असे म्हटले आहे. 'यथासंहटं' म्हणजे जसे घडी घातले होते तसेच.

၁၇၆. စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသိတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝဉှိ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ. သယံ သိဗ္ဗတီတိ ဧတ္ထ သိဗ္ဗိဿာမီတိ ဝိစာရေန္တဿာပိ ဆိန္ဒန္တဿာပိ ဒုက္ကဋံ, သိဗ္ဗန္တဿ ပန ပါစိတ္တိယံ. အာရာပထေ အာရာပထေတိ သူစိံ ပဝေသေတွာ ပဝေသေတွာ နီဟရဏေ. သစေ ပန သကလသူစိံ အနီဟရန္တော ဒီဃသုတ္တပ္ပဝေသနတ္ထံ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ နီဟရတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. သကိံ အာဏတ္တောတိ သကိံ ‘‘စီဝရံ သိဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တော. ဗဟုကမ္ပိ သိဗ္ဗတီတိ သစေပိ သဗ္ဗံ သူစိကမ္မံ ပရိယောသာပေတွာ စီဝရံ နိဋ္ဌာပေတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. အထ ပန ‘‘ဣမသ္မိံ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ တဝ ဘာရော’’တိ ဝုတ္တော ကရောတိ, အာဏတ္တဿ အာရာပထေ အာရာပထေ ဧကမေကံ ပါစိတ္တိယံ, အာဏာပကဿ ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာနိပိ. ပုနပ္ပုနံ အာဏတ္တိယံ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

१७६. 'चीवर' म्हणजे जे नेसता किंवा पांघरता येते; महाप्रत्यय इत्यादी अठ्ठकथांमध्ये असेच म्हटले आहे. 'स्वतः शिवतो' यामध्ये "मी शिवेन" असा विचार करणाऱ्याला किंवा कापणाऱ्यालाही दुक्कट होते, परंतु शिवणाऱ्याला पाचित्तिय होते. 'आरापथे आरापथे' म्हणजे सुई वारंवार आत घालून बाहेर काढणे. परंतु जर संपूर्ण सुई बाहेर न काढता, लांब धागा घालण्यासाठी शंभर वेळाही टोचून बाहेर काढले, तर एकच पाचित्तिय होते. 'एकदा आज्ञा दिलेला' म्हणजे एकदा "चीवर शीव" असे सांगितलेला. 'खूप शिवतो' म्हणजे जरी सर्व सुईचे काम संपवून चीवर पूर्ण केले, तरी एकच पाचित्तिय होते. परंतु जर "या चीवराचे काम करणे ही तुझी जबाबदारी आहे" असे सांगितल्यावर तो करतो, तर आज्ञा मिळालेल्याला प्रत्येक टाक्यागणिक (सुईच्या मार्गावर) एकेक पाचित्तिय होते, आणि आज्ञा देणाऱ्याला एकाच शब्दाने अनेक पाचित्तिय होतात. वारंवार आज्ञा देण्याच्या बाबतीत तर अधिक सांगण्याची गरजच नाही.

ယေပိ သစေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အတ္တနော ဉာတိကာနံ စီဝရံ သိဗ္ဗန္တေသု တေသံ နိဿိတကာ ‘‘အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဝါ ကထိနဝတ္တံ ဝါ ကရောမာ’’တိ သိဗ္ဗန္တိ, တေသမ္ပိ အာရာပထဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ အတ္တနော ဉာတိကာနံ စီဝရံ အန္တေဝါသိကေဟိ သိဗ္ဗာပေန္တိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒုက္ကဋံ, အန္တေဝါသိကာနံ ပါစိတ္တိယံ. အန္တေဝါသိကာ အတ္တနော ဉာတိကာနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သိဗ္ဗာပေန္တိ, တတြာပိ ဧသေဝ နယော. အန္တေဝါသိကာနမ္ပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ ဉာတိကာယ စီဝရံ ဟောတိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပန အန္တေဝါသိကေ ဝဉ္စေတွာ သိဗ္ဗာပေန္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋံ. ကသ္မာ? အန္တေဝါသိကာနံ အညာတိကသညာယ သိဗ္ဗိတတ္တာ, ဣတရေသံ အကပ္ပိယေ နိယောဇိတတ္တာ. တသ္မာ ‘‘ဣဒံ တေ မာတု စီဝရံ, ဣဒံ ဘဂိနိယာ’’တိ အာစိက္ခိတွာ သိဗ္ဗာပေတဗ္ဗံ.

जर आचार्य आणि उपाध्याय आपल्या नातेवाईक भिक्खुनींचे चीवर शिवत असताना, त्यांचे आश्रित शिष्य "आचार्य-उपाध्यायांचे कर्तव्य किंवा कठिन-कर्तव्य पूर्ण करतो" असे म्हणून शिवतात, तर त्यांनाही टाक्यांच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात. जर आचार्य-उपाध्याय आपल्या नातेवाईक भिक्खुनींचे चीवर अंतेवासिकांकडून (शिष्यांकडून) शिववून घेतात, तर आचार्य-उपाध्यायांना दुक्कट होते आणि अंतेवासिकांना पाचित्तिय होते. जर अंतेवासिक आपल्या नातेवाईक भिक्खुनींचे चीवर आचार्य-उपाध्यायांकडून शिववून घेतात, तर तेथेही हाच नियम लागू होतो. जर अंतेवासिकांच्या आणि आचार्य-उपाध्यायांच्या नातेवाईक भिक्खुनीचे चीवर असेल, परंतु आचार्य-उपाध्याय अंतेवासिकांना न सांगता (फसवून) शिववून घेतात, तर दोघांनाही दुक्कट होते. कारण काय? अंतेवासिकांनी ती नातेवाईक नाही अशा समजुतीने शिवल्यामुळे, आणि इतरांनी (आचार्यांनी) अयोग्य कामात प्रवृत्त केल्यामुळे. म्हणून "हे तुझ्या आईचे चीवर आहे, हे बहिणीचे आहे" असे सांगूनच शिववून घ्यावे.

၁၇၉. အညံ [Pg.72] ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒိံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१७९. 'इतर परिष्कार' म्हणजे पादत्राणे, पिशवी इत्यादी काहीही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे सहा समुत्थान असणारे सिक्खापद आहे – हे क्रियात्मक (किरिय), नोसंज्ञाविमोक्ष (जाणीव नसली तरी आपत्तीतून मुक्तता न होणारे), अचित्तक (चित्त नसलेले), पण्णत्तिवज्ज (नियमांचे उल्लंघन करणारे), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

सहावे चीवरशिवण सिक्खापद समाप्त.

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. संविधान सिक्खापद स्पष्टीकरण

၁၈၁. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ စောရာ အစ္ဆိန္ဒိံသူတိ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ ပတ္တစီဝရံ စောရာ ဟရိံသု. ဒူသေသုန္တိ တာ ဘိက္ခုနိယော စောရာ ဒူသယိံသု, သီလဝိနာသံ ပါပယိံသူတိ အတ္ထော.

१८१. सातव्या सिक्खापदात – 'मागाहून जाणाऱ्यांना चोरांनी लुटले' म्हणजे मागाहून जाणाऱ्या भिक्खुनींचे पात्र व चीवर चोरांनी हिरावून घेतले. 'दूषित केले' म्हणजे चोरांनी त्या भिक्खुनींवर अत्याचार केला, त्यांचा शीलभंग केला, असा अर्थ आहे.

၁၈၂-၃. သံဝိဓာယာတိ သံဝိဒဟိတွာ, ဂမနကာလေ သင်္ကေတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဂါမာ နိက္ခမိတွာ ကုက္ကုဋော ပဒသာဝ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆတိ, အယံ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါတိ ဝုစ္စတိ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – သမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သမ္ပာဒေါ. ကေ သမ္ပဒန္တိ? ကုက္ကုဋာ. ကုက္ကုဋာနံ သမ္ပာဒေါ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါ. အထ ဝါ သမ္ပာဒေါတိ ဂမနံ, ကုက္ကုဋာနံ သမ္ပာဒေါ ဧတ္ထ အတ္ထီတိပိ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒေါ. ကုက္ကုဋသမ္ပာတေ ဣတိပိ ပါဌော, တတ္ထ ယဿ ဂါမဿ ဂေဟစ္ဆဒနပိဋ္ဌိတော ကုက္ကုဋော ဥပ္ပတိတွာ အညဿ ဂေဟစ္ဆဒနပိဋ္ဌိယံ ပတတိ, အယံ ကုက္ကုဋသမ္ပာတောတိ ဝုစ္စတိ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိဓာ ဝုတ္တပ္ပကာရောပိ စေသ ဂါမော အစ္စာသန္နော ဟောတိ, ဥပစာရော န လဗ္ဘတိ. ယသ္မိံ ပန ဂါမေ ပစ္စူသေ ဝဿန္တဿ ကုက္ကုဋဿ သဒ္ဒေါ အနန္တရေ ဂါမေ သုယျတိ, တာဒိသေဟိ ဂါမေဟိ သမ္ပုဏ္ဏရဋ္ဌေ ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝစနတော ပန သစေပိ ရတနမတ္တန္တရော ဂါမော ဟောတိ, ယော တဿ မနုဿေဟိ ဌပိတဥပစာရော, တံ ဩက္ကမန္တဿ အာပတ္တိယေဝ.

१८२-३. संविधाय (नियोजन करून) म्हणजे नियोजन करून, जाण्याच्या वेळी वेळ व ठिकाण निश्चित करून, असा अर्थ आहे. 'कुक्कुटसंपादे' (कोंबड्याच्या पोहोचण्याच्या अंतरावर) यामध्ये - ज्या गावापासून निघून कोंबडा पायानेच (चालतच) दुसऱ्या गावाला जाऊ शकतो, त्याला 'कुक्कुटसंपाद' असे म्हटले जाते. तेथे हा शब्दाचा अर्थ आहे - येथे चांगल्या प्रकारे जाऊ शकतात म्हणून ते 'संपाद' (जाण्याचे ठिकाण) होय. कोण चांगल्या प्रकारे जाऊ शकतात? कोंबडे. कोंबड्यांचे जाणे म्हणजे 'कुक्कुटसंपाद' होय. किंवा 'संपाद' म्हणजे गमन (जाणे); येथे कोंबड्यांचे गमन शक्य आहे, म्हणून देखील 'कुक्कुटसंपाद' म्हटले जाते. 'कुक्कुटसंपाते' असाही पाठ आहे; त्या पाठात - ज्या गावाच्या घराच्या छपरावरून कोंबडा उडून दुसऱ्या गावाच्या घराच्या छपरावर पडतो (उतरतो), त्याला 'कुक्कुटसंपात' असे म्हटले जाते. येथे शब्दाचा अर्थ पूर्वोक्त पद्धतीनेच समजून घ्यावा. दोन्ही प्रकारे सांगितलेला हा गाव अतिशय जवळ असतो, त्यामुळे (गावाचा) उपचार (सीमा) मिळत नाही. परंतु ज्या गावामध्ये पहाटेच्या वेळी आरवणाऱ्या कोंबड्याचा आवाज लगतच्या गावामध्ये ऐकू येतो, अशा गावांनी भरलेल्या देशात एका गावातून दुसऱ्या गावात जाताना पाचित्तिय होते, असे अट्ठकथेत म्हटले आहे. जरी असे म्हटले असले तरी, 'प्रत्येक गावाच्या दरम्यान पाचित्तिय आपत्ती होते' या वचनामुळे, जर दोन गावांच्या दरम्यान केवळ एक हात एवढेच अंतर असेल, तरीही त्या गावाच्या लोकांनी ठरवलेली जी सीमा (उपचार) आहे, त्या सीमेमध्ये प्रवेश करणाऱ्या भिक्खूला आपत्तीच होते.

တတြာယံ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော – သံဝိဓာနကာလေ ဟိ သစေ ဥဘောပိ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝါ အန္တရာရာမေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ တိတ္ထိယသေယျာယ ဝါ ဌတွာ သံဝိဒဟန္တိ, အနာပတ္တိ ကပ္ပိယဘူမိ ကိရာယံ. တသ္မာ ဧတ္ထ သံဝိဒဟနပစ္စယာ [Pg.73] ဒုက္ကဋာပတ္တိံ န ဝဒန္တိ, ဂစ္ဆန္တဿ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သစေ ပန အန္တောဂါမေ ဘိက္ခုနုပဿယဒွါရေ ရထိကာယ အညေသု ဝါ စတုက္ကသိင်္ဃာဋကဟတ္ထိသာလာဒီသု သံဝိဒဟန္တိ, ဘိက္ခုနော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဧဝံ သံဝိဒဟိတွာ ဂါမတော နိက္ခမန္တိ, နိက္ခမနေ အနာပတ္တိ, အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ပန ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယံ. တတြာပိ ‘‘ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပန ယာဝ အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရံ န ဩက္ကမန္တိ, ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ, အနန္တရဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိ. သစေ ဒူရံ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ, ဂါမူပစာရဂဏနာယ ဩက္ကမနေ ဩက္ကမနေ အာပတ္တိ, တဿ တဿ ပန ဂါမဿ အတိက္ကမနေ အနာပတ္တိ. သစေ ပန ဘိက္ခုနီ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဥပဿယတော နိက္ခမတိ, ဘိက္ခုပိ တမေဝ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော နိက္ခမတိ. အထ ဒွေပိ ဂါမဒွါရေ သမာဂန္တွာ ‘‘တုမှေ ကုဟိံ ဂစ္ဆထ, အသုကံ နာမ ဂါမံ တုမှေ ကုဟိန္တိ, မယမ္ပိ တတ္ထေဝါ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ ဒါနိ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ သံဝိဓာယ ဂစ္ဆန္တိ, အနာပတ္တိ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗမေဝ ဂမိဿာမာတိ နိက္ခန္တတ္တာတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. တံ နေဝ ပါဠိယာ န သေသအဋ္ဌကထာယ သမေတိ.

त्यामध्ये हा आपत्तीचा निर्णय आहे - नियोजनाच्या वेळी जर दोघेही (भिक्खू आणि भिक्खुनी) भिक्खुनींच्या विहारात, किंवा गावातील आरामात, किंवा भोजनशाळेत, किंवा तीर्थिकांच्या निवासस्थानात थांबून नियोजन करतात, तर अनापत्ती होते; कारण ही कल्प्य भूमी (योग्य जागा) आहे. म्हणून येथे नियोजन करण्याच्या कारणामुळे 'दुक्कट' आपत्ती सांगत नाहीत; जाणाऱ्या भिक्खूला परिस्थितीनुसारच आपत्ती होते. परंतु जर ते गावाच्या आत, भिक्खुनींच्या विहाराच्या दारावर, रस्त्यावर किंवा इतर चौक, तिठा, हत्तीशाळा इत्यादी ठिकाणी नियोजन करतात, तर भिक्खूला दुक्कट आपत्ती होते. अशा प्रकारे नियोजन करून जर ते गावातून बाहेर पडतात, तर बाहेर पडताना अनापत्ती होते; परंतु लगतच्या गावाच्या सीमेमध्ये प्रवेश करताना भिक्खूला पाचित्तिय होते. तेथेही 'पहिल्या पाऊलावर दुक्कट होते, दुसऱ्या पाऊलावर पाचित्तिय होते' असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. गावातून बाहेर पडल्यानंतर जोपर्यंत ते लगतच्या गावाच्या सीमेमध्ये प्रवेश करत नाहीत, तोपर्यंत या दरम्यानच्या काळात नियोजन केले असले तरी भिक्खूला दुक्कट होते; लगतच्या गावाच्या सीमेमध्ये प्रवेश करताना पूर्वोक्त पद्धतीनेच (पाचित्तिय) आपत्ती होते. जर ते दूरवर जाऊ इच्छिणारे असतील, तर गावांच्या सीमांच्या मोजणीनुसार प्रत्येक सीमेत प्रवेश करताना आपत्ती होते; परंतु त्या त्या गावाचे उल्लंघन करताना (ते पार करताना) अनापत्ती होते. परंतु जर भिक्खुनी 'मी अमुक नावाच्या गावाला जाईन' असा विचार करून विहारातून बाहेर पडते, आणि भिक्खू देखील त्याच गावाला उद्देशून 'मी अमुक नावाच्या गावाला जाईन' असा विचार करून विहारातून बाहेर पडतो; त्यानंतर दोघेही गावाच्या वेशीवर एकत्र येऊन 'तुम्ही कोठे जात आहात?' 'आम्ही अमुक नावाच्या गावाला जात आहोत.' 'तुम्ही कोठे जात आहात?' असे विचारल्यावर 'आम्ही देखील तेथेच जात आहोत' असे म्हणून 'चल आता, जाऊ या' असे ठरवून जातात, तर अनापत्ती होते. का? कारण ते आधीच 'जाऊ या' असा विचार करून निघालेले असल्यामुळे, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. ते वचन पाळिपाठाशी जुळत नाही आणि इतर अट्ठकथांशी देखील जुळत नाही, हा आपत्तीचा निर्णय आहे.

အဒ္ဓယောဇနေ အဒ္ဓယောဇနေတိ ဧကမေကံ အဒ္ဓယောဇနံ အတိက္ကမန္တဿ ဣဒါနိ အတိက္ကမိဿတီတိ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယံ. ဣမသ္မိဉှိ နယေ အတိက္ကမနေ အာပတ္တိ, ဩက္ကမနေ အနာပတ္တိ.

अर्ध्या-अर्ध्या योजनेवर म्हणजे - प्रत्येक अर्धे योजन पार करणाऱ्या भिक्खूच्या बाबतीत, 'आता तो अर्धे योजन पार करेल' असे म्हणण्याच्या वेळी पहिल्या पाऊलावर दुक्कट होते, दुसऱ्या पाऊलावर पाचित्तिय होते. कारण या पद्धतीमध्ये (योजन) पार करताना आपत्ती होते, आणि (सीमेत) प्रवेश करताना अनापत्ती होते.

၁၈၄. ဘိက္ခု သံဝိဒဟတီတိ နဂရဒွါရေ ဝါ ရထိကာယ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဒိသွာ ‘‘အသုကံ ဂါမံ နာမ ဂတပုဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘နာမှိ အယျ ဂတပုဗ္ဗာ’’တိ ‘‘ဧဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝါ ‘‘သွေ အဟံ ဂမိဿာမိ, တွမ္ပိ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ. ဘိက္ခုနီ သံဝိဒဟတီတိ ဂါမန္တရေ စေတိယဝန္ဒနတ္ထံ ဂါမတော နိက္ခမန္တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘အယျ ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထ’’န္တိ. ‘‘အဟမ္ပိ အယျ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခုနီယေဝ သံဝိဒဟတိ, န ဘိက္ခု.

१८४. भिक्खू नियोजन करतो म्हणजे - नगरद्वारावर किंवा रस्त्यावर भिक्खुनीला पाहून 'तुम्ही अमुक नावाच्या गावाला पूर्वी गेला आहात का?' असे विचारतो. ती 'भंते, मी पूर्वी गेले नाही' असे म्हणते. तेव्हा तो 'चल, जाऊ या' असे किंवा 'उद्या मी जाईन, तू देखील सोबत चल' असे म्हणतो. भिक्खुनी नियोजन करते म्हणजे - दुसऱ्या गावाच्या दरम्यान चेतिय वंदनेसाठी गावातून बाहेर पडणाऱ्या भिक्खूला पाहून 'भंते, आपण कोठे जात आहात?' असे विचारते. भिक्खू 'अमुक नावाच्या गावाला चेतिय वंदनेसाठी जात आहे' असे म्हणतात. तेव्हा 'भंते, मी देखील सोबत येते' अशा प्रकारे भिक्खुनीच नियोजन करते, भिक्खू नाही.

၁၈၅. ဝိသင်္ကေတေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ, ‘‘အဇ္ဇ ဝါ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝတွာ သွေ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ကာလဝိသင်္ကေတေယေဝ [Pg.74] အနာပတ္တိ, ဒွါရဝိသင်္ကေတေ ပန မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေ ဝါ သတိပိ အာပတ္တိယေဝ. အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌဘေဒေ စက္ကသမာရုဠှာ ဇနပဒါ ပရိယာယန္တိ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

१८५. विसंकेताने यामध्ये - 'दुपारच्या जेवणापूर्वी जाऊ या' असे ठरवून दुपारच्या जेवणानंतर जातात, किंवा 'आज जाऊ या' असे ठरवून उद्या जातात. अशा प्रकारे केवळ वेळेचा विसंकेत (वेळ चुकणे) असल्यास अनापत्ती होते; परंतु द्वाराचा विसंकेत किंवा मार्गाचा विसंकेत असला तरी आपत्तीच होते. आपत्तीच्या वेळी म्हणजे - देशात अराजक माजल्यामुळे गाड्यांवर बसून जनपदवासीय लोक इकडेतिकडे भटकतात, अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये (नियोजन करून जाणाऱ्या भिक्खूला) अनापत्ती होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे, असे जाणावे.

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

चार समुत्थानांचे - हे शिक्षापद कायाने, काया व वाचेने, काया व चित्ताने, आणि काया, वाचा व चित्ताने उत्पन्न होते; हे क्रियात्मक आहे, संज्ञा नसली तरी आपत्तीतून सुटका न होणारे आहे, चित्त नसतानाही घडणारे आहे, प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्याने दोषयुक्त ठरणारे आहे, कायकर्म असलेले, वचीकर्म असलेले, तीन चित्ते असणारे आणि तीन वेदना असणारे आहे.

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

सातवे संविधान शिक्षापद समाप्त.

၈. နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. नाव-अभिरुहण शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၁၈၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ – သံဝိဓာယာတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာ. ဥဒ္ဓံဂါမိနိန္တိ ဥဒ္ဓံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆန္တိံ. ယသ္မာ ပန ယော ဥဒ္ဓံ ဇဝနတော ဥဇ္ဇဝနိကာယ နာဝါယ ကီဠတိ, သော ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ အဘိရုဟတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနဿ ပဒဘာဇနေ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဇ္ဇဝနိကာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဓောဂါမိနိန္တိ အဓော အနုသောတံ ဂစ္ဆန္တိံ. ယသ္မာ ပန ယော အဓော ဇဝနတော ဩဇဝနိကာယ နာဝါယ ကီဠတိ, သော ‘‘အဓောဂါမိနိံ အဘိရုဟတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနဿာပိ ပဒဘာဇနေ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဩဇဝနိကာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ တိတ္ထသမ္ပဋိပါဒနတ္ထံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဟရန္တိ, ဧတ္ထ အနာပတ္တိ. တိရိယံ တရဏာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ.

१८८. आठव्या शिक्षापदात - 'संविधाय' (नियोजन करून) म्हणजे लौकिक सुखासाठी किंवा मैत्रीच्या संबंधामुळे क्रीडेला प्राधान्य देणारे होऊन नियोजन करून. 'उद्धंगामिनी' म्हणजे नदीच्या वरच्या दिशेने प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जाणारी. परंतु ज्या अर्थी जो भिक्खू वरच्या दिशेने वेगाने जाण्याच्या स्वभावामुळे 'उज्जवनिका' नावाच्या नावेने क्रीडा करतो, त्याला 'उद्धंगामिनी नावेवर चढतो' असे म्हटले जाते. म्हणून त्याच्या पदभाजनामध्ये अर्थच दर्शवण्यासाठी 'उज्जवनिका' असे म्हटले आहे. 'अधोगामिनी' म्हणजे खालील दिशेने प्रवाहाच्या सोबतीने जाणारी. परंतु ज्या अर्थी जो भिक्खू खालील दिशेने वेगाने जाण्याच्या स्वभावामुळे 'ओजवनिका' नावाच्या नावेने क्रीडा करतो, त्याला 'अधोगामिनी नावेवर चढतो' असे म्हटले जाते. म्हणून त्याच्या देखील पदभाजनामध्ये अर्थच दर्शवण्यासाठी 'ओजवनिका' असे म्हटले आहे. त्यामध्ये, जी नाव घाटावर पोहोचण्यासाठी वरच्या दिशेने किंवा खालील दिशेने नेली जाते, तेथे अनापत्ती आहे. 'तिरियं तरणाय' (तिरपे पार करण्यासाठी) यामध्ये 'तरणाय' हा शब्द द्वितीया विभक्तीच्या अर्थात पंचमी विभक्तीचा शब्द आहे.

၁၈၉. ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေတိ ဧတ္ထ ယဿာ နဒိယာ ဧကံ တီရံ ကုက္ကုဋသမ္ပာဒဂါမေဟိ နိရန္တရံ, ဧကံ အဂါမကံ အရညံ, တဿာ သဂါမကတီရပဿေန ဂမနကာလေ ဂါမန္တရဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ, အဂါမကတီရပဿေန ဂမနကာလေ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ. ယာ ပန ယောဇနဝိတ္ထတာ ဟောတိ, တဿာ မဇ္ဈေန ဂမနေပိ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အနာပတ္တိ တိရိယံ တရဏာယာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ နဒိယာ, ယောပိ မဟာတိတ္ထပဋ္ဋနတော တာမလိတ္တိံ ဝါ သုဝဏ္ဏဘူမိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဟိ နဒိယံယေဝ အာပတ္တိ ဝိစာရိတာ, န သမုဒ္ဒေ.

१८९. एका गावापासून दुसऱ्या गावापर्यंत (गामंतरे गामंतरेति) याविषयी: ज्या नदीचा एक काठ कोंबड्यांच्या उड्डाणाच्या अंतरावर असलेल्या गावांनी निरंतर व्यापलेला आहे आणि दुसरा काठ गावरहित अरण्य आहे, त्या नदीच्या गाव असलेल्या काठाच्या बाजूने प्रवास करताना गावांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय होतात; आणि गावरहित काठाच्या बाजूने प्रवास करताना अर्ध्या योजनेच्या हिशोबाने पाचित्तिय होतात. परंतु जी नदी एक योजन रुंद आहे, तिच्या मध्यभागातून प्रवास करताना देखील अर्ध्या योजनेच्या हिशोबाने पाचित्तिय समजावे. 'तिरपे पार केल्यास आपत्ती नाही' (अनापत्ती तिरियं तरणाय) यात केवळ नदीच नाही, तर जो कोणी महातीर्थ बंदरावरून तामलित्ती किंवा सुवण्णभूमीला जातो, त्यालाही अनापत्ती आहे. कारण सर्व अट्ठकथांमध्ये केवळ नदीच्या बाबतीतच आपत्तीचा विचार केला गेला आहे, समुद्राच्या बाबतीत नाही.

၁၉၁. ဝိသင်္ကေတေနာတိ [Pg.75] ဣဓာပိ ကာလဝိသင်္ကေတေနေဝ အနာပတ္တိ, တိတ္ထဝိသင်္ကေတေန ပန နာဝါဝိသင်္ကေတေန ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒသဒိသမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

१९१. 'संकेत मोडल्यामुळे' (विसंकेतेन) याविषयी: येथे देखील केवळ वेळेचा संकेत मोडल्यामुळेच अनापत्ती होते. परंतु घाटाचा संकेत मोडल्यामुळे किंवा नौकेचा संकेत मोडल्यामुळे जाणाऱ्याला आपत्तीच होते. उर्वरित भाग समुत्थान इत्यादींसह पहिल्या सिक्खापदासारखाच आहे.

နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

आठवे नावाभिरुहन सिक्खापद समाप्त.

၉. ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. परिपाचित सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၉၂. နဝမသိက္ခာပဒေ – မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, မဟာနာဂေသု တိဋ္ဌမာနေသူတိ အတ္ထော. အထ ဝါ မဟာနာဂေ တိဋ္ဌမာနေ ‘‘အဒိသွာ’’တိ အယမေတ္ထ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရထာ ဟိ အတ္ထော န ယုဇ္ဇတိ. အန္တရာကထာတိ အဝသာနံ အပ္ပတွာ အာရမ္ဘဿ စ အဝသာနဿ စ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနံ ပတ္တကထာ. ဝိပ္ပကတာတိ ကယိရမာနာ ဟောတိ. သစ္စံ မဟာနာဂါ ခေါ တယာ ဂဟပတီတိ အဒ္ဓစ္ဆိကေန ဩလောကယမာနာ ထေရေ ပဝိသန္တေ ဒိသွာ တေဟိ သုတဘာဝံ ဉတွာ ဧဝမာဟ.

१९२. नवव्या सिक्खापदामध्ये - 'महानागे तिट्ठमाने' हा द्वितीया विभक्तीचा प्रयोग सप्तमी विभक्तीच्या अर्थात आहे; म्हणजेच 'महान नागांच्या (अर्हतांच्या) उपस्थितीत' असा अर्थ आहे. किंवा 'महान नागांना उपस्थित असताना न पाहता' (अदिस्वा) असा पाठशेष येथे समजला पाहिजे. कारण अन्यथा अर्थ जुळत नाही. 'अंतरा कथा' म्हणजे समाप्तीपर्यंत न पोहोचता, सुरुवातीच्या आणि समाप्तीच्या मध्यभागी पोहोचलेली चर्चा. 'विप्पकता' म्हणजे केली जात असलेली. 'हे गृहपती, खरोखरच तुझ्याद्वारे महान नाग...' (सच्चं महानागा खो तया गहपती) हे तिने तिरप्या नजरेने पाहत असताना, थेरांना प्रवेश करताना पाहून आणि त्यांनी आपले बोलणे ऐकले आहे हे जाणून असे म्हटले.

၁၉၄. ဘိက္ခုနိပရိပါစိတန္တိ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစိတံ, ဂုဏပ္ပကာသနေန နိပ္ဖာဒိတံ; လဒ္ဓဗ္ဗံ ကတန္တိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ဘိက္ခုနိဉ္စ တဿာ ပရိပါစနာကာရဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနီ နာမ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ, ပရိပါစေတိ နာမ ပုဗ္ဗေ အဒါတုကာမာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ဂိဟိသမာရမ္ဘာတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေတိ ပဌမံ. သမာရမ္ဘောတိ သမာရဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ, ပဋိယာဒိတဿေတံ အဓိဝစနံ. ဂိဟီနံ သမာရမ္ဘော ဂိဟိသမာရမ္ဘော. ဘိက္ခုနိယာ ပရိပါစနတော ပဌမမေဝ ယံ ဂိဟီနံ ပဋိယာဒိတံ ဘတ္တံ, တတော အညတြ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဌပေတွာ အညံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ, တံ ပန ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဒဘာဇနေ ပန ယသ္မာ ဉာတကပဝါရိတေဟိ ဘိက္ခုဿတ္ထာယ အသမာရဒ္ဓေါပိ ပိဏ္ဍပါတော အတ္ထတော သမာရဒ္ဓေါဝ ဟောတိ, ယထာသုခံ အာဟရာပေတဗ္ဗတော, တသ္မာ ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဂိဟိသမာရမ္ဘော နာမ ဉာတကာ ဝါ ဟောန္တိ ပဝါရိတာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

१९४. 'भिक्खुनीपरिपाचितं' म्हणजे भिक्खुनीने तयार करवून घेतलेले, गुणांचे कौतुक करून मिळवून दिलेले किंवा मिळवण्यास योग्य केलेले असा अर्थ आहे. पदभाजनामध्ये भिक्खुनी आणि तिच्याद्वारे अन्न तयार करवून घेण्याची पद्धत दर्शवण्यासाठी 'भिक्खुनी म्हणजे दोन्ही संघांमध्ये उपसंपन्न झालेली, परिपाचेती म्हणजे पूर्वी देण्याची इच्छा नसलेल्यांना...' इत्यादी म्हटले आहे. 'पुब्बे गिहिसमारंभा' यात 'पुब्बे' म्हणजे आधी. 'समारंभ' म्हणजे चांगल्या प्रकारे आरंभ केलेले, हे 'पटियादित' चे समानार्थी नाव आहे. गृहस्थांनी तयार केलेले अन्न म्हणजे 'गिहिसमारंभ'. भिक्खुनीने अन्न तयार करवून घेण्यापूर्वीच गृहस्थांनी जे अन्न तयार केले आहे, त्याव्यतिरिक्त तो पिंडपात सोडून दुसरे अन्न खाणाऱ्याला आपत्ती होते; परंतु ते अन्न खाणाऱ्याला अनापत्ती आहे, असे म्हटले आहे. परंतु पदभाजनामध्ये, नातेवाईक किंवा निमंत्रित करणाऱ्यांनी भिक्खूसाठी आधीच अन्न तयार केले नसले तरी, ते इच्छेनुसार मागवून घेता येत असल्यामुळे अर्थाच्या दृष्टीने ते तयार केलेलेच असते. म्हणून शब्दांवर न जाता केवळ अर्थ दर्शवण्यासाठी 'गिहिसमारंभ म्हणजे नातेवाईक किंवा निमंत्रित केलेले लोक' असे म्हटले आहे.

၁၉၅. ပကတိပဋိယတ္တန္တိ [Pg.76] ပကတိယာ တဿေဝ ဘိက္ခုနော အတ္ထာယ ပဋိယာဒိတံ ဟောတိ ‘‘ထေရဿ ဒဿာမာ’’တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘တဿ အညဿာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခူနံ ဒဿာမာတိ ပဋိယတ္တံ ဟောတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

१९५. 'पकतिपटियत्तं' म्हणजे स्वाभाविकपणे त्याच भिक्खूसाठी 'आम्ही थेरांना देऊ' असा विचार करून तयार केलेले अन्न होय. परंतु महापच्चरी ग्रंथामध्ये 'त्याच्यासाठी किंवा दुसऱ्यासाठी' असे न सांगता, 'भिक्खूंना देऊ म्हणून तयार केलेले अन्न' असे सामान्यपणे म्हटले आहे.

၁၉၇. ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီတိ ယာဂုခဇ္ဇကဖလာဖလေ သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတေပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१९७. 'पाच भोजने सोडून सर्वत्र अनापत्ती' म्हणजे यागू, खाजक, फळे व लहान-मोठी फळे या सर्व बाबतीत भिक्खुनीने तयार करवून घेतले असले तरी अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे सिक्खापद पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे समुत्थान असणारे आहे - हे काय आणि चित्तापासून उत्पन्न होते, क्रियात्मक आहे, संज्ञाविमोक्ष असणारे आहे, सचित्तक आहे, पण्णत्तिवज्ज आहे, कायकर्म आहे, यात तीन चित्त आणि तीन वेदना असतात.

ပရိပါစိတသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

नववे परिपाचित सिक्खापद समाप्त.

၁၀. ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. रहोनिषद्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၉၈. ဒသမသိက္ခာပဒေ – သဗ္ဗော ပါဠိအတ္ထော စ ဝိနိစ္ဆယော စ ဒုတိယအနိယတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ ဒုတိယာနိယတေန စ ဥပရိ ဥပနန္ဓဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေန စ သဒ္ဓိံ ဧကပရိစ္ဆေဒံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန ဝိသုံ ပညတ္တန္တိ.

१९८. दहाव्या सिक्खापदामध्ये - सर्व पाळी अर्थ आणि निर्णय दुसऱ्या अनियत सिक्खापदामध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजावा. कारण हे सिक्खापद दुसऱ्या अनियताशी आणि पुढे येणाऱ्या उपनंदाच्या चौथ्या सिक्खापदाशी समान मर्यादा असणारे आहे, परंतु उत्पत्तीच्या कारणावरून हे स्वतंत्रपणे प्रज्ञप्त केले गेले आहे, असे समजावे.

ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

दहावे रहोनिषद्या सिक्खापद समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमाने तिसरा भिक्खुनीवर्ग समाप्त झाला.

၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

४. भोजनवर्ग.

၁. အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. आवसथपिंड सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၂၀၃. ဘောဇနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အာဝသထပိဏ္ဍောတိ အာဝသထေ ပိဏ္ဍော. သမန္တာ ပရိက္ခိတ္တံ အဒ္ဓိကဂိလာနဂဗ္ဘိနိပဗ္ဗဇိတာနံ ယထာနုရူပံ ပညတ္တမဉ္စပီဌံ အနေကဂဗ္ဘပမုခပရိစ္ဆေဒံ အာဝသထံ ကတွာ တတ္ထ ပုညကာမတာယ ပိဏ္ဍော ပညတ္တော ဟောတိ, ယာဂုဘတ္တဘေသဇ္ဇာဒိ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ ဒါနတ္ထာယ ဌပိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟိယျောပီတိ သွေပိ. အပသက္ကန္တီတိ [Pg.77] အပဂစ္ဆန္တိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တီတိ တိတ္ထိယေ အပဿန္တာ ‘‘တိတ္ထိယာ ကုဟိံ ဂတာ’’‘‘ဣမေ ပဿိတွာ ပက္ကန္တာ’’တိ သုတွာ ဥဇ္ဈာယန္တိ. ကုက္ကုစ္စာယန္တောတိ ကုက္ကုစ္စံ ကရောန္တော, အကပ္ပိယသညံ ဥပ္ပာဒေန္တောတိ အတ္ထော.

२०३. भोजनवर्गाच्या पहिल्या सिक्खापदामध्ये - 'आवसथपिंड' म्हणजे धर्मशाळेत मिळणारे अन्न. सभोवताली कुंपण असलेली, वाटसरू, आजारी, गरोदर स्त्रिया आणि प्रव्रजित यांच्यासाठी योग्यतेनुसार मंच-पीठ मांडलेली, अनेक खोल्या व व्हरांडे असलेली धर्मशाळा बांधून, तेथे पुण्य मिळवण्याच्या इच्छेने अन्न ठेवलेले असते; तसेच यागू, भात, औषध इत्यादी सर्व काही त्या त्या वाटसरू इत्यादींना देण्यासाठी ठेवलेले असते, असा अर्थ आहे. 'हिय्योपि' म्हणजे 'स्वेपि'. 'अपसक्कन्ति' म्हणजे निघून जातात. 'मनुस्सा उज्झायन्ति' म्हणजे तीर्थिकांना न पाहून लोक 'तीर्थिक कोठे गेले?' असे विचारतात आणि 'यांना पाहून ते निघून गेले' असे ऐकून लोक निंदा करतात. 'कुक्कुच्चायन्तो' म्हणजे शंका बाळगणारा, अकल्पनीय संज्ञा उत्पन्न करणारा, असा अर्थ आहे.

၂၀၆. သက္ကောတိ တမှာ အာဝသထာ ပက္ကမိတုန္တိ အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ ဂန္တုံ သက္ကောတိ. န သက္ကောတီတိ ဧတ္တကမေဝ န သက္ကောတိ. အနောဒိဿာတိ ဣမေသံယေဝ ဝါ ဧတ္တကာနံယေဝ ဝါတိ ဧကံ ပါသဏ္ဍံ အနုဒ္ဒိသိတွာ သဗ္ဗေသံ ပညတ္တော ဟောတိ. ယာဝဒတ္ထောတိ ဘောဇနမ္ပိ ဧတ္တကန္တိ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယာဝဒတ္ထော ပညတ္တော ဟောတိ. သကိံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ.

२०६. 'त्या धर्मशाळेतून निघून जाण्यास समर्थ आहे' म्हणजे अर्धा योजन किंवा एक योजन प्रवास करण्यास समर्थ आहे. 'समर्थ नाही' म्हणजे एवढा प्रवास करण्यास समर्थ नाही. 'अनोट्टिस्सा' म्हणजे केवळ यांच्यासाठीच किंवा एवढ्यांसाठीच, असा कोणत्याही एका पाखंडी समूहाचा उल्लेख न करता सर्वांसाठी अन्न ठेवलेले असते. 'यावदत्थो' म्हणजे भोजन देखील एवढेच असावे अशी मर्यादा न घालता, गरजेनुसार अन्न ठेवलेले असते. 'एकदाच जेवावे' म्हणजे एका दिवशी जेवावे; दुसऱ्या दिवसापासून स्वीकार केल्यास दुक्कट होते आणि प्रत्येक घासागणिक पाचित्तिय होते.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ဧကကုလေန ဝါ နာနာကုလေဟိ ဝါ ဧကတော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝါ နာနာဌာနေသု ဝါ ‘‘အဇ္ဇ ဧကသ္မိံ; သွေ ဧကသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ အနိယမိတဋ္ဌာနေ ဝါ ပညတ္တံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ တသ္မိံ ဌာနေ အညသ္မိံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. နာနာကုလေဟိ ပန နာနာဌာနေသု ပညတ္တံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ အညတ္ထ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိပါဋိံ ပန ခေပေတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဧကပူဂနာနာပူဂဧကဂါမနာနာဂါမေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယောပိ ဧကကုလဿ ဝါ နာနာကုလာနံ ဝါ ဧကတော ပညတ္တော တဏ္ဍုလာဒီနံ အဘာဝေန အန္တရန္တရာ ဆိဇ္ဇတိ, သောပိ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘န သက္ကောမ ဒါတု’’န္တိ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပုန ကလျာဏစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒါတုံ အာရဘန္တိ, ဧတံ ပုန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

यावर हा निर्णय आहे – एका कुळाने किंवा अनेक कुळांनी एकत्र येऊन, एका ठिकाणी किंवा वेगवेगळ्या ठिकाणी, अथवा "आज एका ठिकाणी, उद्या एका ठिकाणी" अशा प्रकारे अनिश्चित ठिकाणी ठरवलेले भोजन एका ठिकाणी एका दिवशी ग्रहण करून, दुसऱ्या दिवशी त्याच ठिकाणी किंवा इतर ठिकाणी ग्रहण करणे योग्य नाही. परंतु, वेगवेगळ्या कुळांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी ठरवलेले भोजन एका ठिकाणी एका दिवशी ग्रहण करून, दुसऱ्या दिवशी दुसऱ्या ठिकाणी ग्रहण करणे योग्य आहे. मात्र, ती पाळी (क्रम) संपवून पुन्हा सुरुवातीपासून ग्रहण करणे योग्य नाही, असे महापच्चरीमध्ये म्हटले आहे. एक समूह, अनेक समूह, एक गाव आणि अनेक गावे यांच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. जे भोजन एका कुळाने किंवा अनेक कुळांनी एकत्र मिळून ठरवले आहे, परंतु तांदूळ इत्यादींच्या अभावामुळे मध्येच खंडित झाले आहे, ते देखील ग्रहण करू नये. परंतु, जर "आम्ही देण्यास असमर्थ आहोत" असे म्हणून ते बंद केले आणि पुन्हा चांगले चित्त उत्पन्न झाल्यावर त्यांनी देण्यास सुरुवात केली, तर ते पुन्हा एका दिवशी ग्रहण करणे योग्य आहे, असे महापच्चरीमध्ये म्हटले आहे.

၂၀၈. အနာပတ္တိ ဂိလာနဿာတိ ဂိလာနဿ အနုဝသိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. ဂစ္ဆန္တော ဝါတိ ယော ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသံ ဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ. အာဂစ္ဆန္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တောပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသံ အာဂတဋ္ဌာနေ စ ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ. ဂစ္ဆိဿာမီတိ ဘုဉ္ဇိတွာ နိက္ခန္တဿ နဒီ ဝါ ပူရတိ စောရာဒိဘယံ ဝါ ဟောတိ, သော နိဝတ္တိတွာ ခေမဘာဝံ ဉတွာ ဂစ္ဆန္တော ပုန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတီတိ သဗ္ဗမိဒံ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ[Pg.78]. ဩဒိဿ ပညတ္တော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပညတ္တော ဟောတိ. န ယာဝဒတ္ထောတိ ယာဝဒတ္ထံ ပညတ္တော န ဟောတိ, ထောကံ ထောကံ လဗ္ဘတိ, တာဒိသံ နိစ္စမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယာဂုခဇ္ဇကဖလာဖလာဒိဘေဒေ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တိ. ယာဂုအာဒီနိ ဟိ နိစ္စမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

२०८. "आजारी भिक्खूला आपत्ती नाही" (अनापत्ति गिलांनस्स) याचा अर्थ असा की, आजारी भिक्खूने दररोज राहून भोजन केल्यास आपत्ती होत नाही. "प्रवास करणारा" (गच्छन्तो वा) म्हणजे जो प्रवास करत असताना वाटेत एक दिवस आणि पोहोचण्याच्या ठिकाणी एक दिवस भोजन करतो, त्यालाही आपत्ती होत नाही. परत येणाऱ्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. जाऊन परत येणाऱ्यालाही वाटेत एक दिवस आणि परत आलेल्या ठिकाणी एक दिवस भोजन करण्याची परवानगी मिळते. "मी जाईन" असा विचार करून भोजन करून निघालेल्या भिक्खूच्या मार्गात जर नदीला पूर आला किंवा चोरांचे भय निर्माण झाले, आणि तो मागे फिरून, सुरक्षितता जाणून घेऊन पुन्हा प्रवास करताना त्याला आणखी एक दिवस भोजन करण्याची परवानगी मिळते; हे सर्व महापच्चरी इत्यादी अट्ठकथांमध्ये सांगितले आहे. "उद्देशून ठरवलेले असते" (ओदिस्स पण्ञत्तो होति) म्हणजे केवळ भिक्खूंच्याच उपयोगासाठी उद्देशून ठरवलेले असते. "इच्छेनुसार नाही" (न यावदत्थं) म्हणजे इच्छेनुसार (भरपूर) ठरवलेले नसते, थोडे थोडे मिळते; अशा प्रकारचे भोजन रोज देखील ग्रहण करणे योग्य आहे. "पाच भोजने सोडून सर्वत्र" (पञ्च भोजने ठपेत्वा सब्बत्थ) म्हणजे यागू (पेज), खाद्यपदार्थ, फळे इत्यादींच्या बाबतीत सर्वत्र अनापत्ती आहे. कारण यागू इत्यादी रोज देखील ग्रहण करणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे एळकलोम-समुत्थान (मेंढीच्या लोकरीच्या नियमाप्रमाणे समुत्थान असणारे) आहे – हे शरीरापासून आणि शरीर-चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रियात्मक आहे; संज्ञा नसली तरी मुक्ती न देणारे (नोसञ्ञाविमोक्ख) आहे; अचित्तक आहे; प्रज्ञप्तिवज्ज (नियमाच्या उल्लंघनामुळे दोषयुक्त) आहे; कायकर्म आहे; तीन चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

पहिले आवसथपिंड सिक्खापद समाप्त.

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. गणभोजन सिक्खापदाचे वर्णन

၂၀၉. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပရိဟီနလာဘသက္ကာရောတိ သော ကိရ အဇာတသတ္တုနာ ရာဇာနံ မာရာပေတွာပိ အဘိမာရေ ယောဇေတွာပိ ရုဟိရုပ္ပာဒံ ကတွာပိ ဂုဠှပဋိစ္ဆန္နော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဒိဝါယေဝ ဓနပါလကံ ပယောဇေသိ, တဒါ ပါကဋော ဇာတော. ‘‘ကထံ ဒေဝဒတ္တော ဟတ္ထိံ ပယောဇေသီ’’တိ ပရိကထာယ ဥပ္ပန္နာယ ‘‘န ကေဝလံ ဟတ္ထိံ ပယောဇေသိ, ရာဇာနမ္ပိ မာရာပေသိ, အဘိမာရေပိ ပေသေသိ, သိလမ္ပိ ပဝိဇ္ဈိ, ပါပေါ ဒေဝဒတ္တော’’တိ ပါကဋော အဟောသိ. ‘‘ကေန သဒ္ဓိံ ဣဒံ ကမ္မမကာသီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ရညာ အဇာတသတ္တုနာ’’တိ အာဟံသု. တတော နာဂရာ ‘‘ကထဉှိ နာမ ရာဇာ ဧဝရူပံ စောရံ သာသနကဏ္ဋကံ ဂဟေတွာ ဝိစရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိံသု. ရာဇာ နဂရသင်္ခေါဘံ ဉတွာ ဒေဝဒတ္တံ နီဟရိ. တတော ပဋ္ဌာယ စဿ ပဉ္စထာလိပါကသတာနိ ဥပစ္ဆိန္ဒိ, ဥပဋ္ဌာနမ္ပိဿ န အဂမာသိ, အညေပိဿ မနုဿာ န ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဝါ မညိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိဟီနလာဘသက္ကာရော’’တိ. ကုလေသု ဝိညာပေတွာ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ ‘‘မာ မေ ဂဏော ဘိဇ္ဇီ’’တိ ပရိသံ ပေါသေန္တော ‘‘တွံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တံ ဒေဟိ, တွံ ဒွိန္န’’န္တိ ဧဝံ ဝိညာပေတွာ သပရိသော ကုလေသု ဘုဉ္ဇတိ.

२०९. दुसऱ्या सिक्खापदात – 'ज्याचा लाभ आणि सत्कार नष्ट झाला आहे' (परिहीनलाभसक्कारो) याविषयी सांगितले आहे की, तो (देवदत्त) अजातशत्रूकडून राजाला (बिंबिसाराला) मारून, मारेकऱ्यांना पाठवून आणि (बुद्धांच्या पायाला) रक्त आणून देखील गुप्तपणे लपलेला होता (त्याचे गुन्हे उघड झाले नव्हते). परंतु जेव्हा त्याने दिवसाढवळ्या धनपालक हत्तीला सोडले, तेव्हा तो उघडकीस आला. 'देवदत्ताने हत्ती कसा सोडला?' अशी चर्चा सुरू झाल्यावर, 'त्याने केवळ हत्तीच सोडला नाही, तर राजालाही मारवले, मारेकरीही पाठवले, शिळाही लोटली, देवदत्त पापी आहे' असे उघड झाले. 'त्याने हे कृत्य कोणासोबत केले?' असे विचारले असता, लोकांनी 'राजा अजातशत्रूसोबत' असे सांगितले. त्यामुळे नगरवासी 'राजा अशा चोराला आणि शासनाच्या (धम्माच्या) काट्याला सोबत घेऊन कसा काय फिरू शकतो?' असे म्हणून संतप्त झाले. राजाने नगरातील खळबळ जाणून देवदत्ताला हाकलून दिले. तेव्हापासून त्याने देवदत्तासाठी पाठवले जाणारे पाचशे अन्न शिजवण्याचे भांडे (भोजन) बंद केले, त्याच्या सेवेसाठी जाणेही बंद केले, आणि इतर लोकांनीही त्याला काही देणे किंवा त्याच्यासाठी काही करणे योग्य मानले नाही. म्हणूनच म्हटले आहे – 'ज्याचा लाभ आणि सत्कार नष्ट झाला आहे'. 'कुळांमध्ये याचना करून करून भोजन करतो' (कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जति) याचा अर्थ असा की, 'माझा संघ विखुरला जाऊ नये' असा विचार करून आपल्या अनुयायांचे पोषण करत, 'तू एका भिक्खूला भोजन दे, तू दोघांना दे' अशी याचना करून तो आपल्या अनुयायांसह कुळांमध्ये भोजन करत असे.

၂၁၁. စီဝရံ ပရိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဘတ္တံ အဂဏှန္တာနံ စီဝရံ န ဒေန္တိ, တသ္မာ ပရိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

२११. "चीवर थोडे उत्पन्न होते" (चीवरं परित्तं उप्पज्जति) याचा अर्थ असा की, जे भोजन स्वीकारत नाहीत त्यांना लोक चीवर देखील देत नाहीत, त्यामुळे चीवर थोडेच उत्पन्न होते.

၂၁၂. စီဝရကာရကေ [Pg.79] ဘိက္ခူ ဘတ္တေန နိမန္တေန္တီတိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စိရေန စီဝရံ နိဋ္ဌာပေန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ လဟုံ နိဋ္ဌာပေတွာ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီ’’တိ ပုညကာမတာယ နိမန္တေန္တိ.

२१२. "चीवर बनवणाऱ्या भिक्खूंना भोजनाचे आमंत्रण देतात" (चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति) याचा अर्थ असा की, गावात पिंडपातासाठी फिरून उशिराने चीवर पूर्ण करताना पाहून, "अशा प्रकारे (भोजन दिल्यास) ते लवकर चीवर पूर्ण करून त्याचा वापर करू शकतील" असा विचार करून, पुण्याच्या इच्छेने लोक त्यांना आमंत्रित करतात.

၂၁၅. နာနာဝေရဇ္ဇကေတိ နာနာဝိဓေဟိ အညရဇ္ဇေဟိ အာဂတေ. ‘‘နာနာဝိရဇ္ဇကေ’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော.

२१५. "नानावेरज्जके" म्हणजे वेगवेगळ्या इतर राज्यांतून आलेले. "नानाविरज्जके" असाही पाठ आढळतो, त्याचा अर्थ हाच आहे.

၂၁၇-၈. ဂဏဘောဇနေတိ ဂဏဿ ဘောဇနေ. ဣဓ စ ဂဏော နာမ စတ္တာရော ဘိက္ခူ အာဒိံ ကတွာ တတုတ္တရိံ ဘိက္ခူ အဓိပ္ပေတာ, တေနေဝ သဗ္ဗန္တိမံ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယတ္ထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ…ပေ… ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ. တံ ပနေတံ ဂဏဘောဇနံ ဒွီဟာကာရေဟိ ပသဝတိ နိမန္တနတော ဝါ ဝိညတ္တိတော ဝါ. ကထံ နိမန္တနတော ပသဝတိ? စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ဩဒနေန နိမန္တေမိ, ဩဒနံ မေ ဂဏှထ အာကင်္ခထ ဩလောကေထ အဓိဝါသေထ ပဋိမာနေထာ’’တိ ဧဝံ ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေန ဝါ ဘာသန္တရေန ဝါ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတိ. ဧဝံ ဧကတော နိမန္တိတာ ပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ ဧကတော ဂစ္ဆန္တိ, ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဧကတော ဘုဉ္ဇန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧကတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, ဧကတော ဂဏှန္တိ, နာနတော ဘုဉ္ဇန္တိ, အာပတ္တိယေဝ. ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏံ. ဧကတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, နာနတော ဂဏှန္တိ, ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ, အနာပတ္တိ. စတ္တာရိ ပရိဝေဏာနိ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဂန္တွာ နာနတော နိမန္တိတာ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေသုယေဝ ဝါ ဧကော ပုတ္တေန ဧကော ပိတရာတိ ဧဝမ္ပိ နာနတော နိမန္တိတာ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဂစ္ဆန္တု, ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တု, သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧဝံ တာဝ နိမန္တနတော ပသဝတိ.

२१७-८. "गणभोजने" (गणभोजने) म्हणजे गणाचे (समूहाचे) भोजन करणे. येथे 'गण' म्हणजे चार भिक्खूंपासून सुरुवात करून त्याहून अधिक भिक्खू अभिप्रेत आहेत, म्हणूनच सर्वात शेवटची मर्यादा दाखवताना भगवंतांनी म्हटले आहे – 'जिथे चार भिक्खू... पे... याला गणभोजन म्हणतात.' ते हे गणभोजन दोन प्रकारे उद्भवते – आमंत्रणाने किंवा याचनेने. आमंत्रणाने कसे उद्भवते? चार भिक्खूंकडे जाऊन 'भंते, मी आपल्याला भाताचे आमंत्रण देतो, माझे अन्न स्वीकारा, इच्छा करा, याकडे पहा, याला स्वीकृती द्या, सन्मान करा' अशा प्रकारे कोणत्याही समानार्थी शब्दाने किंवा इतर भाषेने पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी एकाचे नाव घेऊन आमंत्रित करतो. अशा प्रकारे एकत्र आमंत्रित केलेले भिक्खू ठरवलेल्या वेळेनुसार आजच्या किंवा उद्याच्या भोजनासाठी एकत्र जातात, एकत्र स्वीकारतात आणि एकत्र भोजन करतात, तर ते गणभोजन होते आणि सर्वांना आपत्ती होते. एकत्र आमंत्रित केलेले भिक्खू एकत्र किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे जातात, एकत्र स्वीकारतात आणि वेगवेगळे भोजन करतात, तरीही आपत्तीच होते. कारण येथे ग्रहण करणे (स्वीकारणे) हेच मुख्य प्रमाण आहे. एकत्र आमंत्रित केलेले भिक्खू एकत्र किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे जातात, वेगवेगळे स्वीकारतात आणि एकत्र किंवा वेगवेगळे भोजन करतात, तर आपत्ती होत नाही. चार विहारांमध्ये किंवा कुटींमध्ये जाऊन वेगवेगळ्या प्रकारे आमंत्रित केलेले असताना, किंवा एकाच ठिकाणी थांबलेल्या भिक्खूंमध्ये एकाला मुलाने आणि एकाला वडिलांनी आमंत्रित केले असेल, अशा प्रकारे वेगवेगळ्या प्रकारे आमंत्रित केलेले भिक्खू एकत्र किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे जावोत, एकत्र किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे भोजन करोत, परंतु जर त्यांनी एकत्र स्वीकारले, तर ते गणभोजन होते आणि सर्वांना आपत्ती होते. अशा प्रकारे पहिल्यांदा आमंत्रणाने गणभोजन उद्भवते.

ကထံ ဝိညတ္တိတော? စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဧကတော ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဥပါသကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝါ ဝိညာပေယျုံ, ပါဋေက္ကံ ဝါ ပဿိတွာ ‘‘မယှံ ဒေဟိ, မယှံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဧကတော ဝါ နာနတော ဝါ ဝိညာပေတွာ ဧကတော ဝါ ဂစ္ဆန္တု နာနတော ဝါ, ဘတ္တံ ဂဟေတွာပိ ဧကတော ဝါ ဘုဉ္ဇန္တု နာနတော ဝါ, သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ, ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ. ဧဝံ ဝိညတ္တိတော ပသဝတိ.

याचना केल्याने (मागितल्याने) कसे (गणभोजन होते)? चार भिक्खू एकत्र उभे राहून किंवा बसून एखाद्या उपासकाला पाहून 'आम्हा चौघांनाही भोजन द्या' अशी याचना करतात, किंवा प्रत्येकाला स्वतंत्रपणे पाहून 'मला द्या, मला द्या' अशी एकत्र किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे याचना करून, एकत्र जावोत किंवा वेगवेगळ्या मार्गाने जावोत, भोजन घेऊन एकत्र जेवोत किंवा वेगवेगळ्या ठिकाणी जेवोत, जर ते एकत्र भोजन स्वीकारतात, तर ते गणभोजन होते आणि सर्वांना आपत्ती (दोष) प्राप्त होते. अशा प्रकारे याचना केल्याने गणभोजन दोष उत्पन्न होतो.

ပါဒါပိ [Pg.80] ဖလိတာတိ ယထာ မဟာစမ္မဿ ပရတော မံသံ ဒိဿတိ; ဧဝံ ဖာလိတာ, ဝါလိကာယ ဝါ သက္ခရာယ ဝါ ပဟဋမတ္တေ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, န သက္ကာ ဟောတိ အန္တောဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ဤဒိသေ ဂေလညေ ဂိလာနသမယောတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, န လေသကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ.

'पाय फाटलेले असणे' म्हणजे ज्याप्रमाणे जाड कातडीच्या आतून मांस दिसावे, अशा प्रकारे पाय फाटलेले असणे. वाळू किंवा खडे लागल्याबरोबर तीव्र वेदना उत्पन्न होतात आणि गावाच्या आत पिंडपातासाठी फिरणे शक्य होत नाही. अशा आजारपणात 'हा आजारी भिक्खूचा काळ (गिलाणसमय) आहे' असे ठरवून गणभोजन घेता येते, केवळ नावापुरते (खोटे) कारण करून तसे करू नये.

စီဝရေ ကယိရမာနေတိ ယဒါ သာဋကဉ္စ သုတ္တဉ္စ လဘိတွာ စီဝရံ ကရောန္တိ တဒါ; ဝိသုဉှိ စီဝရကာရသမယော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ယော တတ္ထ စီဝရေ ကတ္တဗ္ဗံ ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ ကရောတိ, မဟာပစ္စရိယဉှိ ‘‘အန္တမသော သူစိဝေဓနကော’’တိပိ ဝုတ္တံ, တေန စီဝရကာရသမယောတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝိတ္ထာရေနေဝ ဝုတ္တံ. ယော စီဝရံ ဝိစာရေတိ, ဆိန္ဒတိ, မောဃသုတ္တံ ဌပေတိ, အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဌပေတိ, ပစ္စာဂတံ သိဗ္ဗတိ, အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဗန္ဓတိ, အနုဝါတံ ဆိန္ဒတိ ဃဋ္ဋေတိ အာရောပေတိ, တတ္ထ ပစ္စာဂတံ သိဗ္ဗတိ, သုတ္တံ ကရောတိ ဝလေတိ, ပိပ္ဖလိကံ နိသေတိ, ပရိဝတ္တနံ ကရောတိ, သဗ္ဗောပိ စီဝရံ ကရောတိယေဝါတိ ဝုစ္စတိ. ယော ပန သမီပေ နိသိန္နော ဇာတကံ ဝါ ဓမ္မပဒံ ဝါ ကထေတိ, အယံ န စီဝရကာရကော. ဧတံ ဌပေတွာ သေသာနံ ဂဏဘောဇနေ အနာပတ္တီတိ.

'चीवर बनवले जात असताना' म्हणजे जेव्हा कापड आणि दोरा मिळवून चीवर तयार केले जाते तेव्हा; कारण स्वतंत्रपणे 'चीवर बनवण्याचा काळ' असा दुसरा कोणताही काळ नाही. म्हणून जो कोणी त्या चीवराच्या कामात काहीही काम करतो—महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे की 'अगदी सुईने छिद्र पाडणे' देखील यात समाविष्ट आहे—त्याने 'हा चीवर बनवण्याचा काळ (चीवरकारसमय) आहे' असे ठरवून गणभोजन घ्यावे. कुरुंदी अट्ठकथेत मात्र हे सविस्तर सांगितले आहे. जो चीवराचे नियोजन करतो, कापतो, तात्पुरता दोरा घालतो, बाहेरील पट्टी जोडतो, पुन्हा शिवतो, बाहेरील पट्टी बांधतो, काठ कापतो, घासतो, जोडतो, त्यावर पुन्हा शिवतो, दोरा तयार करतो किंवा गुंडाळतो, लहान सुरीला धार लावतो, दोरा गुंडाळण्याचे यंत्र चालवतो, या सर्वांना 'चीवर बनवणारे' असेच म्हटले जाते. परंतु जो जवळ बसून जातक कथा किंवा धम्मपद सांगतो, तो चीवर बनवणारा नाही. त्याला सोडून इतर (चीवर बनवणाऱ्या) भिक्खूंना गणभोजनात आपत्ती (दोष) होत नाही.

အဒ္ဓယောဇနန္တိ ဧတ္တကမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဂန္တုကာမေန. ယော ပန ဒူရံ ဂန္တုကာမော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဂစ္ဆန္တေနာတိ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆန္တေန, အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဂါဝုတေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဂတေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဂတေန ဧကဒိဝသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. နာဝါဘိရုဟနေပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – အဘိရုဠှေန ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာပိ ယာဝ န ဩရောဟတိ တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထေ အာဂတေတိ အယံ အန္တိမပရိစ္ဆေဒေါ, စတုတ္ထေပိ အာဂတေ ယတ္ထ န ယာပေန္တိ; သော မဟာသမယော. ယတ္ထ ပန သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သန္နိပတန္တိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တသ္မာ တာဒိသေ ကာလေ ‘‘မဟာသမယော’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော ကောစိ ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ သဟဓမ္မိကေသု ဝါ တိတ္ထိယေသု ဝါ အညတရော, ဧတေသဉှိ ယေန ကေနစိ ကတေ ဘတ္တေ ‘‘သမဏဘတ္တသမယော’’တိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

'अर्धा योजन' म्हणजे इतक्या अंतराच्या प्रवासाला जाण्याची इच्छा असलेल्या भिक्खूने. जो यापेक्षा जास्त दूर जाऊ इच्छितो, त्याच्याविषयी तर बोलण्याची गरजच नाही. 'प्रवास करत असताना' म्हणजे प्रवास करणाऱ्या भिक्खूने अर्ध्या योजनेच्या आत एका गावुताच्या अंतरावरही गणभोजन घेणे योग्य आहे. 'पोहोचल्यावर भोजन करावे' म्हणजे इच्छित स्थळी पोहोचल्यावर एका दिवसासाठी गणभोजन घेता येते. नौकेत (नावेत) बसून प्रवास करण्याच्या बाबतीतही हाच नियम लागू होतो. परंतु यात हा विशेष फरक आहे की—नावेत बसलेला भिक्खू इच्छित स्थळी पोहोचल्यावरही जोपर्यंत नावेतून खाली उतरत नाही, तोपर्यंत तो गणभोजन घेऊ शकतो, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. 'चौथा आल्यावर' ही अंतिम मर्यादा आहे; चौथा भिक्खू आल्यावरही जेथे अन्न पुरेसे पडत नाही, तो 'महासमय' (मोठा प्रसंग) आहे. जेथे शंभर किंवा हजार भिक्खू एकत्र येतात, तिथे तर बोलण्याची गरजच नाही. म्हणून अशा वेळी 'हा महासमय आहे' असे ठरवून गणभोजन घ्यावे. 'जो कोणी परिव्राजक अवस्थेला प्राप्त झालेला' म्हणजे सधार्मिक किंवा इतर पंथांतील कोणीही एक; कारण यांच्यापैकी कोणीही भोजन तयार केले असता 'हा श्रमणभोजन काळ (समणभत्तसमय) आहे' असे ठरवून गणभोजन घ्यावे.

၂၂၀. အနာပတ္တိ သမယေတိ သတ္တသု သမယေသု အညတရသ္မိံ အနာပတ္တိ. ဒွေ တယော ဧကတောတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဧကတော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, တေသမ္ပိ အနာပတ္တိ.

२२०. 'योग्य वेळी आपत्ती नाही' म्हणजे सात प्रसंगांपैकी (समयांपैकी) कोणत्याही एका प्रसंगी गणभोजन घेतल्यास आपत्ती होत नाही. 'दोन किंवा तीन एकत्र' म्हणजे ज्या भिक्खूंनी अयोग्य आमंत्रण स्वीकारले असूनही, दोन किंवा तीन भिक्खूंनी एकत्र येऊन भोजन स्वीकारले आणि जेवले, त्यांनाही आपत्ती होत नाही.

တတ္ထ [Pg.81] အနိမန္တိတစတုတ္ထံ, ပိဏ္ဍပါတိကစတုတ္ထံ, အနုပသမ္ပန္နစတုတ္ထံ, ပတ္တစတုတ္ထံ, ဂိလာနစတုတ္ထန္တိ ပဉ္စန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကထံ? ဣဓေကစ္စော စတ္တာရော ဘိက္ခူ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေတိ. တေသု တယော ဂတာ, ဧကော န ဂတော. ဥပါသကော ‘‘ဧကော ဘန္တေ ထေရော ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. နာဂတော ဥပါသကာတိ. သော အညံ တင်္ခဏပ္ပတ္တံ ကဉ္စိ ‘‘ဧဟိ ဘန္တေ’’တိ ပဝေသေတွာ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေတိ, သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ. ကသ္မာ? ဂဏပူရကဿ အနိမန္တိတတ္တာ. တယော ဧဝ ဟိ တတ္ထ နိမန္တိတာ ဂဏှိံသု, တေဟိ ဂဏော န ပူရတိ, ဂဏပူရကော စ အနိမန္တိတော, တေန ဂဏော ဘိဇ္ဇတီတိ ဣဒံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ.

त्यामध्ये, १. अनिमंत्रित-चतुष्क (आमंत्रण नसलेला चौथा), २. पिंडपातिक-चतुष्क, ३. अनुपसंपन्न-चतुष्क, ४. पात्र-चतुष्क, आणि ५. गिलाण-चतुष्क या पाच चतुष्कांच्या आधारे निर्णय समजून घ्यावा. तो कसा? येथे एखादा उपासक चार भिक्खूंना 'भोजन स्वीकार करा' असे निमंत्रण देतो. त्यांच्यापैकी तीन भिक्खू गेले, एक गेला नाही. उपासक विचारतो, 'भंते, एक स्थवीर कुठे आहेत?' भिक्खू म्हणतात, 'उपासका, ते आले नाहीत.' तो उपासक त्याच वेळी तिथे आलेल्या दुसऱ्याच एखाद्या भिक्खूला 'भंते, या' असे म्हणून घरात बोलावतो आणि चौघांनाही भोजन देतो, अशा वेळी सर्वांना आपत्ती (दोष) होत नाही. का? कारण गण (चार भिक्खूंचा समूह) पूर्ण करणाऱ्या चौथ्या भिक्खूला आमंत्रित केले नव्हते. तिथे केवळ तीनच आमंत्रित भिक्खूंनी भोजन स्वीकारले, ज्यांच्यामुळे गण पूर्ण होत नाही, आणि गण पूर्ण करणारा चौथा भिक्खू अनिमंत्रित होता, ज्यामुळे गण भंग पावतो. याला 'अनिमंत्रित-चतुष्क' म्हणतात.

ပိဏ္ဍပါတိကစတုတ္ထေ – နိမန္တနကာလေ ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ, သော နာဓိဝါသေတိ. ဂမနဝေလာယ ပန ‘‘ဧဟိ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ အနဓိဝါသိတတ္တာ အနာဂစ္ဆန္တမ္ပိ ‘‘ဧထ ဘိက္ခံ လစ္ဆထာ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, သော တံ ဂဏံ ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ.

पिंडपातिक-चतुष्कामध्ये—निमंत्रणाच्या वेळी एक भिक्खू पिंडपातिक असतो, तो निमंत्रण स्वीकारत नाही. परंतु जाण्याच्या वेळी 'भंते, चला' असे म्हटले असता, निमंत्रण न स्वीकारल्यामुळे तो जाऊ इच्छित नसला तरी, 'चला, भिक्षा मिळेल' असे सांगून इतर भिक्खू त्याला सोबत घेऊन जातात. तो (पिंडपातिक भिक्खू) त्या गणाचा भंग करतो. म्हणून सर्वांना आपत्ती होत नाही.

အနုပသမ္ပန္နစတုတ္ထေ – သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ, သောပိ ဂဏံ ဘိန္ဒတိ.

अनुपसंपन्न-चतुष्कामध्ये—भिक्खूंना एखाद्या सामणेरासोबत आमंत्रित केले जाते, तो (सामणेर) देखील गणाचा भंग करतो.

ပတ္တစတုတ္ထေ – ဧကော သယံ အဂန္တွာ ပတ္တံ ပေသေတိ; ဧဝမ္ပိ ဂဏော ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ.

पात्र-चतुष्कामध्ये—एक भिक्खू स्वतः न जाता आपले पात्र पाठवतो; अशानेही गणाचा भंग होतो. म्हणून सर्वांना आपत्ती होत नाही.

ဂိလာနစတုတ္ထေ – ဂိလာနေန သဒ္ဓိံ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဂိလာနဿေဝ အနာပတ္တိ, ဣတရေသံ ပန ဂဏပူရကော ဟောတိ. န ဟိ ဂိလာနေန ဂဏော ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ တေသံ အာပတ္တိယေဝ. မဟာပစ္စရိယံ ပန အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

गिलाण-चतुष्कामध्ये—आजारी भिक्खूसोबत आमंत्रित केले जाते, तिथे केवळ आजारी भिक्खूलाच आपत्ती होत नाही, इतरांसाठी मात्र तो गण पूर्ण करणारा ठरतो. कारण आजारी भिक्खूमुळे गणाचा भंग होत नाही. म्हणून इतर भिक्खूंना आपत्ती होतेच. महाप्रत्यरीमध्ये मात्र कोणताही भेद न करता (सर्वांनाच अनापत्ती असल्याचे) म्हटले आहे.

သမယလဒ္ဓကော သယမေဝ မုစ္စတိ, သေသာနံ ဂဏပူရကတ္တာ အာပတ္တိကရော ဟောတိ. တသ္မာ စီဝရဒါနသမယလဒ္ဓကာဒီနမ္ပိ ဝသေန စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သစေ ပန အဓိဝါသေတွာ ဂတေသုပိ စတူသု ဇနေသု ဧကော ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ‘‘အဟံ တုမှာကံ ဂဏံ ဘိန္ဒိဿာမိ, နိမန္တနံ သာဒိယထာ’’တိ ဝတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဝသာနေ ဘတ္တတ္ထာယ ပတ္တံ ဂဏှန္တာနံ အဒတွာ ‘‘ဣမေ တာဝ ဘိက္ခူ ဘောဇေတွာ ဝိဿဇ္ဇေထ, အဟံ ပစ္ဆာ အနုမောဒနံ ကတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နိသိန္နော. တေသု ဘုတွာ ဂတေသု ‘‘ဒေထ ဘန္တေ ပတ္တ’’န္တိ ဥပါသကေန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဘတ္တေ ဒိန္နေ ဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ [Pg.82] ကတွာ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တိ. ပဉ္စန္နဉှိ ဘောဇနာနံယေဝ ဝသေန ဂဏဘောဇနေ ဝိသင်္ကေတံ နတ္ထိ. ဩဒနေန နိမန္တိတာ ကုမ္မာသံ ဂဏှန္တာပိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ. တာနိ စ တေဟိ ဧကတော န ဂဟိတာနိ. ယာဂုအာဒီသု ပန ဝိသင်္ကေတံ ဟောတိ, တာနိ တေဟိ ဧကတော ဂဟိတာနီတိ. ဧဝံ ဧကော ပဏ္ဍိတော အညေသမ္ပိ အနာပတ္တိံ ကရောတိ.

ज्याला योग्य वेळ (प्रसंग) मिळाला आहे, तो स्वतःच आपत्तीतून मुक्त होतो, परंतु इतरांसाठी तो गण पूर्ण करणारा ठरत असल्याने त्यांना आपत्ती प्राप्त होते. म्हणून चीवरदान-समय प्राप्त झालेल्या भिक्खूंच्या बाबतीतही अशाच प्रकारे चतुष्क समजून घ्यावेत. परंतु जर निमंत्रण स्वीकारून गेलेल्या चार भिक्खूंमध्ये एक चतुर भिक्खू 'मी तुमचा गण भंग करीन, तुम्ही निमंत्रण स्वीकारा' असे सांगतो, आणि पेज व खाद्यान्न संपल्यावर भोजनासाठी पात्र घेणाऱ्या उपासकांना आपले पात्र न देता, 'आधी या भिक्खूंना भोजन देऊन निरोप द्या, मी नंतर अनुमोदन करून जाईन' असे सांगून बसून राहतो. ते भिक्खू जेवून निघून गेल्यावर, 'भंते, पात्र द्या' असे उपासकाने म्हटल्यावर पात्र देऊन, भोजन वाढल्यावर ते ग्रहण करून, अनुमोदन करून निघून जातो, तर सर्वांना आपत्ती होत नाही. कारण पाच प्रकारच्या भोजनांच्या बाबतीतच गणभोजनात विसंकेत (नियमभंग) होत नाही. भाताचे निमंत्रण असताना कुम्मास स्वीकारले तरी आपत्ती प्राप्त होते, आणि ते त्यांनी एकत्र स्वीकारलेले नसते. परंतु पेज इत्यादींच्या बाबतीत विसंकेत होतो, आणि ते त्यांनी एकत्र स्वीकारलेले असते. अशा प्रकारे एक चतुर भिक्खू इतरांनाही आपत्तीतून मुक्त करतो.

တသ္မာ သစေ ကောစိ သံဃဘတ္တံ ကတ္တုကာမေန နိမန္တနတ္ထာယ ပေသိတော ဝိဟာရံ အာဂမ္မ ‘‘ဘန္တေ, သွေ အမှာကံ ဃရေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ‘‘သံဃဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ‘‘သံဃော ဘတ္တံ ဂဏှာတူ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန ပဏ္ဍိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ, နေမန္တနိကာ ဂဏဘောဇနတော ပိဏ္ဍပါတိကာ စ ဓုတင်္ဂဘေဒတော မောစေတဗ္ဗာ. ကထံ? ဧဝံ တာဝ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘သွေ န သက္ကာ ဥပါသကာ’’တိ. ‘‘ပုနဒိဝသေ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပုနဒိဝသေပိ န သက္ကာ’’တိ. ဧဝံ ယာဝ အဒ္ဓမာသမ္ပိ ဟရိတွာ ပုန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘တွံ ကိံ အဝစာ’’တိ? သစေ ပုနပိ ‘‘သံဃဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတော ‘‘ဣမံ တာဝ ဥပါသက ပုပ္ဖံ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ, ဣမံ တိဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝိက္ခေပံ ကတွာ ပုန ‘‘ကိံ ကထယိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေ ပုနပိ တထေဝ ဝဒတိ, ‘‘အာဝုသော, တွံ ပိဏ္ဍပါတိကေ ဝါ မဟာထေရေ ဝါ န လစ္ဆသိ, သာမဏေရေ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘နနု, ဘန္တေ အသုကသ္မိဉ္စ အသုကသ္မိဉ္စ ဂါမေ ဘဒန္တေ ဘောဇေသုံ, အဟံ ကသ္မာ န လဘာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘တေ နိမန္တေတုံ ဇာနန္တိ, တွံ န ဇာနာသီ’’တိ. တေ ကထံ နိမန္တေသုံ ဘန္တေတိ? တေ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ. သစေ သောပိ တထေဝ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ပုနပိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘န ဒါနိ တွံ, အာဝုသော, ဗဟူ ဘိက္ခူ လစ္ဆသိ, တယော ဧဝ လစ္ဆသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘နနု, ဘန္တေ, အသုကသ္မိဉ္စ အသုကသ္မိဉ္စ ဂါမေ သကလံ ဘိက္ခုသံဃံ ဘောဇေသုံ, အဟံ ကသ္မာ န လဘာမီ’’တိ? ‘‘တွံ နိမန္တေတုံ န ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘တေ ကထံ နိမန္တေသု’’န္တိ? တေ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသူတိ. သစေ သောပိ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ပုနပိ ‘‘ဘတ္တမေဝါ’’တိ ဝဒတိ, တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, နတ္ထမှာကံ တဝ ဘတ္တေနတ္ထော, နိဗဒ္ဓဂေါစရော ဧသ အမှာကံ, မယမေတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. တံ ‘‘စရထ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ အာဂတံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ကိံ ဘော လဒ္ဓါ ဘိက္ခူ’’တိ. ‘‘ကိံ ဧတေန ဗဟု ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘ထေရာ သွေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’တိ အာဟံသု. မာ ဒါနိ တုမှေ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ. ဒုတိယဒိဝသေ စေတိယဝတ္တံ ကတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ သံဃတ္ထေရေန [Pg.83] ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အာဝုသော, ဓုရဂါမေ သံဃဘတ္တံ အပဏ္ဍိတမနုဿော ပန အဂမာသိ, ဂစ္ဆာမ ဓုရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ. ဘိက္ခူဟိ ထေရဿ ဝစနံ ကာတဗ္ဗံ, န ဒုဗ္ဗစေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဂါမဒွါရေ အဋ္ဌတွာဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. တေသု ပတ္တာနိ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တေသု ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ အာသနသာလာယ ဘတ္တံ ဌပေတွာ ရထိကာသု အာဟိဏ္ဍန္တာ အာရောစေန္တိ – ‘‘အာသနသာလာယ, ဘန္တေ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ န ဝဋ္ဋတိ.

म्हणून जर संघभक्त (संघाला भोजनदान) देण्याची इच्छा असणाऱ्याने आमंत्रण देण्यासाठी पाठवलेला कोणी (दूत) विहारात येऊन, "भन्ते, उद्या आमच्या घरी भिक्षा ग्रहण करावी" असे न म्हणता, "भोजन ग्रहण करावे" किंवा "संघभक्त ग्रहण करावा" किंवा "संघाने भोजन ग्रहण करावे" असे म्हणतो, तर भोजन वाटप करणाऱ्या (भत्तुद्देशक) भिक्खूने चतुर असावे. त्याने आमंत्रण स्वीकारणाऱ्या भिक्खूंना गणभोजन आपत्तीपासून आणि पिंडपातिक भिक्खूंना धुतंगभंगापासून मुक्त केले पाहिजे. कसे? आधी असे म्हणावे - "उपासका, उद्या येणे शक्य नाही." "दुसऱ्या दिवशी, भन्ते?" "दुसऱ्या दिवशीही शक्य नाही." याप्रमाणे पंधरवड्यापर्यंत वेळ लावून पुन्हा विचारावे - "तू काय म्हणालास?" जर तो पुन्हा "संघभक्त ग्रहण करा" असे म्हणतो, तर "उपासका, आधी हे फूल कप्पिय (योग्य) कर, हे गवत कप्पिय कर" अशा प्रकारे त्याचे लक्ष विचलित करून पुन्हा विचारावे - "तू काय म्हणालास?" जर तो पुन्हा तसेच म्हणतो, तर त्याला म्हणावे - "आयुष्यमाना, तुला पिंडपातिक भिक्खू किंवा महाथेर मिळणार नाहीत, केवळ सामणेर मिळतील." "भन्ते, अमुक अमुक गावात लोकांनी भदन्तांना भोजन दिले ना? मला का मिळत नाही?" असे विचारल्यावर म्हणावे - "ते आमंत्रण देण्यास जाणतात, तू जाणत नाहीस." "भन्ते, त्यांनी कसे आमंत्रित केले?" "त्यांनी असे म्हटले - भन्ते, आमची भिक्षा ग्रहण करावी." जर तो सुद्धा तसेच म्हणतो, तर ते योग्य आहे. पण जर तो पुन्हा "भोजन ग्रहण करावे" असे म्हणतो, तर त्याला म्हणावे - "आयुष्यमाना, आता तुला अनेक भिक्खू मिळणार नाहीत, केवळ तीनच मिळतील." "भन्ते, अमुक अमुक गावात लोकांनी संपूर्ण भिक्खू संघाला भोजन दिले ना? मला का मिळत नाही?" "तू आमंत्रण देण्यास जाणत नाहीस." "त्यांनी कसे आमंत्रित केले?" "त्यांनी भिक्षा ग्रहण करावी असे म्हटले." जर तो सुद्धा "भिक्षा ग्रहण करावी" असे म्हणतो, तर ते योग्य आहे. पण जर तो पुन्हा "भोजनच" असे म्हणतो, तर त्याला म्हणावे - "तू जा, आम्हाला तुझ्या भोजनाची गरज नाही. हे आमचे नियमित भिक्षाटन करण्याचे गाव आहे, आम्ही येथे भिक्षेसाठी फिरू." त्याला "भन्ते, फिरावे" असे म्हणून परत आलेल्या त्या उपासकाला इतर लोक विचारतात - "काय रे, भिक्खू मिळाले का?" "याने काय होणार? येथे सांगण्यासारखे खूप काही आहे. थेर म्हणाले आहेत की उद्या आम्ही भिक्षेसाठी फिरू. आता तुम्ही गाफील राहू नका." दुसऱ्या दिवशी चैत्यवंदन करून थांबलेल्या भिक्खूंना संघथेराने म्हणावे - "आयुष्यमानांनो, जवळच्या गावात संघभक्तासाठी एक अज्ञानी माणूस आला होता. चला, आपण जवळच्या गावात भिक्षेसाठी फिरू या." भिक्खूंनी थेरांचे वचन ऐकावे, उद्धट होऊ नये. गावाच्या वेशीवर न थांबता थेट भिक्षेसाठी फिरावे. त्यांनी पात्रे घेऊन, बसवून भोजन दिले तर जेवावे. जर त्यांनी भोजनशाळेत भोजन ठेवून, रस्त्यांवर फिरत असताना सांगितले की - "भन्ते, भोजनशाळेत भोजन ग्रहण करावे", तर ते ग्रहण करणे योग्य नाही.

အထ ပန ဘတ္တံ အာဒါယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ပဋိကစ္စေဝ ဝါ ဝိဟာရံ အဘိဟရိတွာ ပတိရူပေ ဌာနေ ဌပေတွာ အာဂတာဂတာနံ ဒေန္တိ, အယံ အဘိဟဋဘိက္ခာ နာမ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဘတ္တသာလာယ ဒါနံ သဇ္ဇေတွာ တံ တံ ပရိဝေဏံ ပဟိဏန္တိ ‘‘ဘတ္တသာလာယ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ, န ဝဋ္ဋတိ. ယေ ပန မနုဿာ ပိဏ္ဍစာရိကေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ အာသနသာလံ သမ္မဇ္ဇိတွာ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တိ, န တေ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. ယေ ပန ဂါမေ ဘိက္ခံ အလဘိတွာ ဂါမတော နိက္ခမန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ဘန္တေ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ, န ဝါ နိဝတ္တိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘နိဝတ္တထ, ဘန္တေ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘နိဝတ္တထာ’’တိ ဝုတ္တပဒေ နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘နိဝတ္တထ ဘန္တေ, ဃရေ ဘတ္တံ ကတံ, ဂါမေ ဘတ္တံ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဂေဟေ စ ဂါမေ စ ဘတ္တံ နာမ ယဿ ကဿစိ ဟောတီတိ နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘နိဝတ္တထ, ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝဒန္တိ, နိဝတ္တိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အာသနသာလတော ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ နိက္ခမန္တေ ဒိသွာ ‘‘နိသီဒထ ဘန္တေ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. နိစ္စဘတ္တန္တိ ဓုဝဘတ္တံ ဝုစ္စတိ. ‘‘နိစ္စဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဗဟူနမ္ပိ ဧကတော ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သလာကဘတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

पण जर भोजन घेऊन तिथे तिथे जाऊन "भोजन ग्रहण करावे" असे म्हणतात, किंवा आधीच विहारात आणून योग्य ठिकाणी ठेवून येणाऱ्या-जाणाऱ्या भिक्खूंना देतात, तर याला 'अभिहतभिक्षा' (आणून दिलेली भिक्षा) म्हणतात, ती ग्रहण करणे योग्य आहे. पण जर भोजनशाळेत दान तयार करून वेगवेगळ्या परिवेणात निरोप पाठवतात की "भोजनशाळेत भोजन ग्रहण करावे", तर ते योग्य नाही. पण जे लोक भिक्षाटनासाठी फिरणाऱ्या भिक्खूंना पाहून, आसनशाळा झाडून, तिथे त्यांना बसवून भोजन देतात, त्यांना नकार देऊ नये. पण जे लोक गावात भिक्षा न मिळाल्यामुळे गावातून बाहेर पडणाऱ्या भिक्खूंना पाहून "भन्ते, भोजन ग्रहण करावे" असे म्हणतात, त्यांना नकार दिला पाहिजे किंवा मागे फिरू नये. जर ते "भन्ते, मागे फिरा, भोजन ग्रहण करा" असे म्हणतात, तर "मागे फिरा" या शब्दावरून मागे फिरणे योग्य आहे. जर ते "भन्ते, मागे फिरा, घरी भोजन तयार केले आहे, गावात भोजन तयार केले आहे" असे म्हणतात, तर घर किंवा गावातील भोजन हे कोणासाठीही असू शकते, म्हणून मागे फिरणे योग्य आहे. पण जर ते "मागे फिरा, भोजन ग्रहण करा" असे जोडून म्हणतात, तर मागे फिरणे योग्य नाही. आसनशाळेतून भिक्षेसाठी बाहेर पडताना पाहून "भन्ते, बसा आणि भोजन ग्रहण करा" असे म्हटल्यास देखील हाच नियम लागू होतो. 'नित्यभक्त' म्हणजे नियमित दिले जाणारे भोजन होय. 'नित्यभक्त ग्रहण करावे' असे म्हटल्यास, अनेक भिक्खूंनी एकत्र मिळून ते ग्रहण करणे योग्य आहे. शलाकाभक्त इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे (सिक्खापद) एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) नियमाप्रमाणेच समुत्थान असणारे, क्रिया (करणे), नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा नसली तरी आपत्तीतून सुटका न होणारे), अचित्तक (चित्त नसतानाही घडणारे), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्यामुळे दोष असणारे), कायकर्म, त्रिचित्तक (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिवेदन (तीन वेदना असणारे) आहे.

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

दुसरे गणभोजन सिक्खापद समाप्त.

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. परंपराभोजन सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၂၂၁. တတိယသိက္ခာပဒေ – န ခေါ ဣဒံ ဩရကံ ဘဝိဿတိ, ယထယိမေ မနုဿာ သက္ကစ္စံ ဘတ္တံ ကရောန္တီတိ, ယေန နိယာမေန ဣမေ မနုဿာ သက္ကစ္စံ ဘတ္တံ [Pg.84] ကရောန္တိ, တေန ဉာယတိ – ‘‘ဣဒံ သာသနံ ဣဒံ ဝါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ သံဃေ ဒါနံ န ခေါ ဩရကံ ဘဝိဿတိ, ပရိတ္တံ လာမကံ နေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ. ကိရပတိကောတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိရော’’တိ တဿ ကုလပုတ္တဿ နာမံ; အဓိပစ္စဋ္ဌေန ပန ‘‘ကိရပတိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ကိရ ဣဿရော အဓိပတိ မာသဥတုသံဝစ္ဆရနိယာမေန ဝေတနံ ဒတွာ ကမ္မကာရကေ ကမ္မံ ကာရေတိ. ဗဒရာ ပဋိယတ္တာတိ ဥပစာရဝသေန ဝဒတိ. ဗဒရမိဿေနာတိ ဗဒရသာဠဝေန.

२२१. तिसऱ्या सिक्खापदात - 'हे क्षुल्लक असणार नाही, ज्या प्रकारे हे लोक आदराने भोजन तयार करत आहेत' याचा अर्थ असा की, ज्या पद्धतीने हे लोक आदराने भोजन तयार करत आहेत, त्यावरून हे समजते की - 'हे शासन किंवा बुद्धांच्या प्रमुखतेखालील संघाला दिलेले हे दान क्षुल्लक असणार नाही, ते थोडे किंवा हीन दर्जाचे मुळीच असणार नाही.' 'किरपतिक' यामध्ये 'किर' हे त्या कुलपुत्राचे नाव आहे; पण अधिपत्य (अधिपती असणे) या अर्थाने त्याला 'किरपतिक' म्हटले जाते. तो खरोखरच स्वामी आणि अधिपती असून महिना, ऋतू किंवा वर्षाच्या नियमाने वेतन देऊन कामगारांकडून काम करून घेत असे. 'बदरा पटियत्ता' (बोरे तयार केली आहेत) हे तो उपचाराने (लाक्षणिक अर्थाने) म्हणतो. 'बदरमिस्सेन' म्हणजे बोरांच्या रसाने (बोरांच्या सरबताने).

၂၂၂. ဥဿူရေ အာဟရိယိတ္ထာတိ အတိဒိဝါ အာဟရိယိတ္ထ.

२२२. 'उस्सूरी आहरियित्थ' म्हणजे खूप उशिरा (दुपार टळल्यावर) आणले गेले.

၂၂၆. မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီတိ အယံ ဘတ္တဝိကပ္ပနာ နာမ သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ ဝဋ္ဋတိ. သမ္မုခါ ဒိသွာ ‘‘တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, အဒိသွာ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာဝ ဝုတ္တာ. သာ စာယံ ယသ္မာ ဝိနယကမ္မေန သင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ ဘဂဝတော ဝိကပ္ပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘဂဝတိ ဟိ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နေပိ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နေပိ သံဃေန ဂဏပ္ပဟောနကေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တံ တံ ကမ္မံ ကတံ သုကတမေဝ ဟောတိ, ဘဂဝါ နေဝ ကမ္မံ ကောပေတိ; န သမ္ပာဒေတိ. န ကောပေတိ ဓမ္မိဿရတ္တာ, န သမ္ပာဒေတိ အဂဏပူရကတ္တာ.

२२६. माझ्या भोजनाची आशा मी अमुक नावाच्या भिक्षूला देतो, याला 'भत्तविकप्पना' (भोजन-विकल्पना) असे म्हणतात. हे प्रत्यक्ष (समोर असताना) किंवा परोक्ष (अप्रत्यक्ष) दोन्ही प्रकारे योग्य आहे. प्रत्यक्ष पाहून 'मी तुम्हाला हे विकल्पित करतो' असे म्हणून भोजन करावे; आणि न पाहिल्यास, पाच सहधार्मिकांपैकी 'मी अमुक नावाच्या भिक्षूला हे विकल्पित करतो' असे म्हणून भोजन करावे. परंतु महाप्रत्यरी इत्यादी अट्ठकथांमध्ये केवळ परोक्ष विकल्पनाच सांगितली आहे. आणि ही भत्तविकल्पना विनयकर्मामध्ये समाविष्ट असल्यामुळे, भगवंतांच्या उद्देशाने विकल्पना करणे योग्य नाही. कारण भगवान गंधकुटीमध्ये बसलेले असताना किंवा संघामध्ये बसलेले असतानाही, संघाने गणापुरते भिक्षू घेऊन केलेले ते ते कर्म सुकृत (योग्य प्रकारे केलेले) ठरते; भगवान कर्माला नष्ट करत नाहीत आणि ते पूर्णही करत नाहीत. धम्माचे स्वामी असल्यामुळे ते कर्माला नष्ट करत नाहीत, आणि गणपूरक (संघाची संख्या पूर्ण करणारे) नसल्यामुळे ते पूर्ण करत नाहीत.

၂၂၉. ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော ဘုဉ္ဇတီတိ ဒွေ တီဏိ နိမန္တနာနိ ဧကပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ မိဿေတွာ ဧကံ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဒွေ တီဏိ ကုလာနိ နိမန္တေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသီဒါပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟရိတွာ ဘတ္တံ အာကိရန္တိ, သူပဗျဉ္ဇနံ အာကိရန္တိ, ဧကမိဿကံ ဟောတိ, ဧတ္ထ အနာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန မူလနိမန္တနံ ဟေဋ္ဌာ ဟောတိ, ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဥပရိ, တံ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ. ဟတ္ထံ ပန အန္တော ပဝေသေတွာ ပဌမနိမန္တနတော ဧကမ္ပိ ကဗဠံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ယထာ တထာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သစေပိ တတ္ထ ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ အာကိရန္တိ, ယေန အဇ္ဈောတ္ထတံ ဘတ္တံ ဧကရသံ ဟောတိ, ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ခီရဘတ္တံ ဝါ ရသဘတ္တံ ဝါ လဘိတွာ နိသိန္နဿ တတ္ထေဝ အညေပိ ခီရဘတ္တံ ဝါ ရသဘတ္တံ ဝါ အာကိရန္တိ, ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ ပိဝတော အနာပတ္တိ. ဘုဉ္ဇန္တေန ပန ပဌမံ လဒ္ဓမံသခဏ္ဍံ ဝါ ဘတ္တပိဏ္ဍံ [Pg.85] ဝါ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သပ္ပိပါယာသေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ.

२२९. 'दोन किंवा तीन निमंत्रणे एकत्र करून जेवतो' याचा अर्थ असा की, दोन किंवा तीन निमंत्रणांचे अन्न एकाच पात्रात टाकून, एकत्र करून, एक बनवून जेवणे. दोन किंवा तीन कुळांनी निमंत्रित करून एका ठिकाणी बसवले आणि इकडून तिकडून अन्न आणून वाढले, सूप-व्यंजन (आमटी-भाजी) वाढले आणि ते सर्व एकत्र झाले, तर अशा वेळी भोजन करणाऱ्याला अनापत्ती (दोष नाही) आहे, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. परंतु जर मूळ निमंत्रणाचे अन्न खाली असेल आणि नंतरचे नंतरचे अन्न वर असेल, तर वरून सुरुवात करून जेवणाऱ्याला आपत्ती (दोष) होते. परंतु आत हात घालून पहिल्या निमंत्रणातील किमान एक घास काढून खाल्ल्यानंतर, त्यानंतर कसेही जेवले तरी अनापत्ती आहे. जर त्यावर दूध किंवा रस ओतला असेल, ज्यामुळे ते अन्न झाकले जाऊन एकरस झाले असेल, तर कडेपासून सुरुवात करून जेवणाऱ्याला अनापत्ती आहे, असे महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे. परंतु महाअट्ठकथेमध्ये म्हटले आहे - 'दूध-भात किंवा रस-भात मिळून बसलेल्या भिक्षूच्या पात्रात इतर लोकही दूध-भात किंवा रस-भात ओततात, तर ते दूध किंवा रस पिणाऱ्याला अनापत्ती आहे. परंतु जेवणाऱ्याने आधी मिळालेला मांसाचा तुकडा किंवा भाताचा घास तोंडात टाकून कडेपासून जेवणे योग्य आहे. तूप-खीर (सप्पिपायस) मध्येही हाच नियम आहे.'

မဟာဥပါသကော ဘိက္ခုံ နိမန္တေတိ, တဿ ကုလံ ဥပဂတဿ ဥပါသကောပိ တဿ ပုတ္တဒါရဘာတိကဘဂိနိအာဒယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ အာဟရိတွာ ပတ္တေ ပက္ခိပန္တိ, ဥပါသကေန ပဌမံ ဒိန္နံ အဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သစေ ပါဋေက္ကံ ပစန္တိ, အတ္တနော အတ္တနော ပက္ကဘတ္တတော အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, တတ္ထ ပစ္ဆာ အာဟဋံ ပဌမံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ယဒိ ပန သဗ္ဗေသံ ဧကောဝ ပါကော ဟောတိ, ပရမ္ပရဘောဇနံ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာဥပါသကော နိမန္တေတွာ နိသီဒါပေတိ, အညော မနုဿော ပတ္တံ ဂဏှာတိ, န ဒါတဗ္ဗံ. ကိံ ဘန္တေ န ဒေထာတိ? နနု ဥပါသက တယာ နိမန္တိတမှာတိ! ဟောတု ဘန္တေ, လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇထာတိ ဝဒတိ, ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အညေန အာဟရိတွာ ဘတ္တေ ဒိန္နေ အာပုစ္ဆိတွာပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

एका महाउपासकाने भिक्षूला निमंत्रित केले. त्याच्या घरी गेलेल्या भिक्षूच्या पात्रात तो उपासक आणि त्याचे मुले, पत्नी, भाऊ, बहीण इत्यादी आपापला हिस्सा आणून टाकतात. उपासकाने आधी दिलेले अन्न न जेवता नंतर मिळालेले अन्न जेवणाऱ्याला 'अनापत्ती' आहे, असे महाअट्ठकथेमध्ये म्हटले आहे. परंतु कुरुन्द अट्ठकथेमध्ये 'हे योग्य आहे' असे म्हटले आहे. महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे - 'जर ते स्वतंत्रपणे स्वयंपाक करत असतील आणि आपापल्या शिजवलेल्या अन्नातून आणून देत असतील, तर नंतर आणलेले अन्न आधी जेवणाऱ्याला पाचित्तिय होते. परंतु जर सर्वांचा स्वयंपाक एकच असेल, तर परंपराभोजन होत नाही.' महाउपासकाने निमंत्रित करून बसवले आणि दुसरा माणूस पात्र घेऊ लागला, तर ते देऊ नये. 'भंते, का देत नाही?' असे विचारल्यास, 'हे उपासका, आम्ही तुझ्याद्वारे निमंत्रित आहोत ना!' असे म्हणावे. 'असू द्या भंते, जे काही मिळाले आहे ते ग्रहण करा,' असे तो म्हणाला, तर जेवणे योग्य आहे. दुसऱ्याने अन्न आणून दिले असता, मूळ निमंत्रक उपासकाला विचारूनही जेवणे योग्य आहे, असे कुरुन्दीमध्ये म्हटले आहे.

အနုမောဒနံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဓမ္မံ သောတုကာမာ ‘‘သွေပိ ဘန္တေ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ သဗ္ဗေ နိမန္တေန္တိ, ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗေဟိ နိမန္တိတတ္တာ. ဧကော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဘတ္တံ လဘတိ, တမညော ဥပါသကော နိမန္တေတွာ ဃရေ နိသီဒါပေတိ, န စ တာဝ ဘတ္တံ သမ္ပဇ္ဇတိ. သစေ သော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ. အဘုတွာ နိသိန္နေ ‘‘ကိံ ဘန္တေ န ဘုဉ္ဇသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တယာ နိမန္တိတတ္တာ’’တိ ဝတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇထ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တော ဘုဉ္ဇတိ, ဝဋ္ဋတိ.

अनुमोदन करून जाणाऱ्या भिक्षूकडून धम्म ऐकण्याची इच्छा असणारे सर्वजण 'भंते, उद्याही यावे,' असे निमंत्रण देतात. दुसऱ्या दिवशी येऊन जे काही मिळाले आहे ते जेवणे योग्य आहे. का? कारण सर्वांनी निमंत्रित केले असल्यामुळे. एक भिक्षू पिंडपातासाठी फिरत असताना त्याला अन्न मिळते. दुसरा एक उपासक त्याला निमंत्रित करून घरात बसवतो, परंतु अजून भोजन तयार झालेले नसते. जर तो भिक्षू पिंडपाताने मिळालेले अन्न जेवतो, तर आपत्ती होते. न जेवता बसलेल्या भिक्षूला 'भंते, आपण का जेवत नाही?' असे विचारल्यावर, 'तू निमंत्रित केले असल्यामुळे (मी जेवत नाही)' असे म्हटल्यावर, 'भंते, जे काही मिळाले आहे ते ग्रहण करा,' असे म्हटल्यावर जेवल्यास योग्य आहे.

သကလေန ဂါမေနာတိ သကလေန ဂါမေန ဧကတော ဟုတွာ နိမန္တိတဿေဝ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. ပူဂေပိ ဧသေဝ နယော. နိမန္တိယမာနော ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီတိ ဘဏတီတိ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ နိမန္တိယမာနော ‘‘န မယှံ တဝ ဘတ္တေနတ္ထော, ဘိက္ခံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ပန မဟာပဒုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အနိမန္တနံ ကာတုံ သက္ကောတိ, ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပန ဩကာသော ကတော ဟောတီတိ နေဝ ဂဏဘောဇနတော န စာရိတ္တတော မုစ္စတီ’’တိ. မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ယဒဂ္ဂေန အနိမန္တနံ ကာတုံ သက္ကောတိ, တဒဂ္ဂေန နေဝ ဂဏဘောဇနံ န စာရိတ္တံ ဟောတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

'संपूर्ण गावाने' म्हणजे संपूर्ण गावाने एकत्र येऊन निमंत्रित केले असता, कोणत्याही घरात जेवल्यास अनापत्ती आहे. पूग (संघटना/समूह) च्या बाबतीतही हाच नियम आहे. 'निमंत्रित केले जात असताना मी भिक्षा घेईन असे म्हणतो' म्हणजे 'भोजन स्वीकारा' असे निमंत्रित केले जात असताना 'मला तुझ्या भोजनाची गरज नाही, मी भिक्षा घेईन' असे म्हणतो. यावर महापदुम थेर म्हणतात - 'असे म्हणणारा भिक्षू या शिक्षापदामध्ये निमंत्रण नसलेले (अनिमंत्रण) करू शकतो, परंतु जेवणासाठी संधी दिली गेल्यामुळे तो गणभोजनाच्या दोषातून किंवा charitt (चारित्त) दोषातून मुक्त होत नाही.' महासुम थेर म्हणतात - 'ज्या प्रमाणात तो अनिमंत्रण करू शकतो, त्या प्रमाणात गणभोजन किंवा चारित्त दोष होत नाही.' उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ [Pg.86] – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ ဧတ္ထ ဟိ ဘောဇနံ ကိရိယာ, အဝိကပ္ပနံ အကိရိယာ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठिण-समुत्थान - हे काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते. हे क्रिया-अक्रियात्मक आहे. कारण येथे भोजन करणे ही 'क्रिया' आहे आणि विकल्पना न करणे ही 'अक्रिया' आहे. हे नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा नसली तरी आपत्तीतून सुटका न होणारे), अचित्तक (चित्त नसतानाही दोष लागणारे), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीमुळे दोष असणारे), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिवेदना (तीन वेदना असणारे) आहे.

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

परंपराभोजन शिक्षापद तिसरे (समाप्त).

၄. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. काणमाता शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၂၃၀. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ – ကာဏမာတာတိ ကာဏာယ မာတာ. သာ ကိရဿာ ဓီတာ အဘိရူပါ အဟောသိ, ယေ ယေ တံ ပဿန္တိ, တေ တေ ရာဂေန ကာဏာ ဟောန္တိ, ရာဂန္ဓာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ပရေသံ ကာဏဘာဝကရဏတော ‘‘ကာဏာ’’တိ ဝိဿုတာ အဟောသိ. တဿာ ဝသေန မာတာပိဿာ ‘‘ကာဏမာတာ’’တိ ပါကဋာ ဇာတာ. အာဂတန္တိ အာဂမနံ. ကိသ္မိံ ဝိယာတိ ကီဒိသံ ဝိယ; လဇ္ဇနကံ ဝိယ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ရိတ္တဟတ္ထံ ဂန္တုန္တိ ရိတ္တာ ဟတ္ထာ အသ္မိံ ဂမနေ တဒိဒံ ရိတ္တဟတ္ထံ, တံ ရိတ္တဟတ္ထံ ဂမနံ ဂန္တုံ လဇ္ဇနကံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိက္ခယံ အဂမာသီတိ ဥပါသိကာ အရိယသာဝိကာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ သန္တံ အဒါတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ တာဝ ဒါပေသိ, ယာဝ သဗ္ဗံ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧတ္ထ ကာဏာပိ မာတု အတ္ထာယ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ သုဏန္တီ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပန္နာ အဟောသိ. ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ အာသနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂတော. သောပိ ပုရိသော ‘‘သတ္ထာ ကိရ ကာဏမာတာယ နိဝေသနံ အဂမာသီ’’တိ သုတွာ ကာဏံ အာနေတွာ ပကတိဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေသိ.

२३०. चौथ्या शिक्यापदात (नियमात) – 'काणमाता' म्हणजे काणाची आई. असे म्हटले जाते की तिची ती मुलगी अत्यंत रूपवान होती. जे जे पुरुष तिला पाहत असत, ते ते रागाने (वासनेने) आंधळे होत असत, म्हणजेच रागांध होत असत, असा अर्थ आहे. म्हणून, इतरांना आंधळे बनवण्याच्या कारणाने ती 'काणा' या नावाने प्रसिद्ध झाली. तिच्या संबंधामुळे तिची आई देखील 'काणमाता' म्हणून प्रसिद्ध झाली. 'आगतं' म्हणजे येणे. 'कस्मिं विय' म्हणजे कशासारखे? लज्जास्पद असल्यासारखे वाटते, असा अभिप्राय आहे. 'रित्तहत्थं गन्तुं' म्हणजे या जाण्यात हात रिकामे असणे याला 'रित्तहत्थ' (रिकाम्या हाताने) म्हणतात. अशा रिकाम्या हाताने जाणे लज्जास्पद असल्यासारखे वाटते, असे म्हटले आहे. 'परिक्खयं अगमासि' म्हणजे ती उपासिका, जी आर्यश्राविका होती, भिक्खूंना पाहून आपल्याकडे असलेली वस्तू न देता राहू शकत नव्हती. म्हणून जोपर्यंत सर्व काही संपले नाही, तोपर्यंत तिने दान दिले. 'धम्मिया कथाय' यामध्ये काणा देखील तिच्या आईसाठी उपदेशिला जाणारा धम्म ऐकत असताना, धम्मोपदेशाच्या शेवटी सोतापन्न (स्रोतापन्न) झाली. 'उठ्ठाय आसना पक्कामि' म्हणजे आसनावरून उठून निघून गेले. त्या पुरुषाने देखील "शास्ता (बुद्ध) काणमातेच्या घरी गेले आहेत" असे ऐकून, काणाला परत आणले आणि तिला तिच्या मूळ पत्नीच्या स्थानी प्रस्थापित केले.

၂၃၁. ဣမသ္မိံ ပန ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နမတ္တေ အပ္ပညတ္တေယေဝ သိက္ခာပဒေ ပါထေယျဝတ္ထု ဥဒပါဒိ, တသ္မာ အနန္တရမေဝ စေတံ ဒဿေတုံ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောပိ စ ဥပါသကော အရိယသာဝကတ္တာ သဗ္ဗမေဝ ဒါပေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိက္ခယံ အဂမာသီ’’တိ.

२३१. परंतु, ही घटना घडली मात्र असताना आणि शिक्यापद (नियम) अद्याप प्रज्ञापित झाले नसतानाच, पाथेय्य (प्रवासाच्या शिदोरीची) घटना उद्भवली. म्हणून, लगेचच हे दर्शवण्यासाठी "तेन खो पन समयेन" (त्या वेळी) इत्यादी म्हटले गेले आहे. तो उपासक देखील आर्यश्रावक असल्यामुळे त्याने सर्व काही दान दिले. म्हणूनच म्हटले आहे - "परिक्खयं अगमासि" (सर्व संपून गेले).

၂၃၃. ယံကိဉ္စိ ပဟေဏကတ္ထာယာတိ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ ယံကိဉ္စိ အတိရသကမောဒကသက္ခလိကာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓ ပူဝေါတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယံကိဉ္စိ [Pg.87] ပါထေယျတ္ထာယာတိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂတ္ထာယ ပဋိယတ္တံ ယံကိဉ္စိ ဗဒ္ဓသတ္တုအဗဒ္ဓသတ္တုတိလတဏ္ဍုလာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓ မန္ထောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တတော စေ ဥတ္တရိန္တိ သစေပိ တတိယံ ပတ္တံ ထူပီကတံ ဂဏှာတိ, ပူဝဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ.

२३३. 'यंकिंचि पहेणकत्थाय' म्हणजे भेटीसाठी (भेटवस्तू म्हणून) तयार केलेले कोणतेही अतिरसत, मोदक, लाडू इत्यादी सर्व पदार्थ येथे 'पूव' (पिष्टान्न/खाद्यपदार्थ) या संज्ञेत समाविष्ट होतात. 'यंकिंचि पाथेय्यत्थाय' म्हणजे प्रवासाला जाणाऱ्यांच्या प्रवासातील खाण्यासाठी तयार केलेले कोणतेही सत्तू, तीळ, तांदूळ इत्यादी सर्व पदार्थ येथे 'मन्थ' (सत्तूचे पीठ) या संज्ञेत समाविष्ट होतात. 'ततो चे उत्तरिं' म्हणजे जर तिसरे पात्र देखील काठोकाठ भरून (स्तूप किंवा ढिगासारखे) घेतले, तर त्या पिष्टान्नाच्या मोजणीनुसार पाचित्तिय (प्रायश्चित्त) होते.

ဒွတ္တိပတ္တပူရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါယ သမပူရေ ပတ္တေ ဂဟေတွာ. အမုတြ မယာ ဒွတ္တိပတ္တပူရာတိ ဧတ္ထ သစေ ဒွေ ဂဟိတာ, ‘‘အတြ မယာ ဒွေ ပတ္တပူရာ ပဋိဂ္ဂဟိတာ, တွံ ဧကံ ဂဏှေယျာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာပိ အညံ ပဿိတွာ ‘‘ပဌမံ အာဂတေန ဒွေ ပတ္တပူရာ ဂဟိတာ, မယာ ဧကော, မာ တွံ ဂဏှီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယေန ပဌမံ ဧကော ဂဟိတော, တဿာပိ ပရမ္ပရာရောစနေ ဧသေဝ နယော. ယေန ပန သယမေဝ တယော ဂဟိတာ, တေန အညံ ဒိသွာ ‘‘မာ ခေါ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဏှိ’’ စ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဋိက္ကမနံ နီဟရိတွာတိ အာသနသာလံ ဟရိတွာ, အာသနသာလံ ဂစ္ဆန္တေန စ ဆဍ္ဍိတသာလာ န ဂန္တဗ္ဗာ. ယတ္ထ မဟာ ဘိက္ခုသံဃော နိသီဒတိ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ယာ လဒ္ဓဋ္ဌာနတော အာသန္နာ အာသနသာလာ, တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. အတ္တနော ‘သန္ဒိဋ္ဌာနံ ဝါ သမ္ဘတ္တာနံ ဝါ ဧကနိကာယိကာနံ ဝါ ဒဿာမီ’တိ အညတ္ထ ဂန္တုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပနဿ နိဗဒ္ဓနိသီဒနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဒူရမ္ပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

'द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा' म्हणजे पात्राच्या काठाच्या खालच्या रेषेपर्यंत समप्रमाणात भरलेली पात्रे स्वीकारून. 'अमुत्र मया द्वत्तिपत्तपूरा' यामध्ये जर दोन पात्रे भरून स्वीकारली असतील, तर "येथे मी दोन पात्रे भरून स्वीकारली आहेत, आपण एक पात्र भरून स्वीकारावे," असे म्हणावे. त्याने देखील दुसऱ्या भिक्खूला पाहून म्हणावे, "प्रथम आलेल्या भिक्खूने दोन पात्रे भरून स्वीकारली आहेत, मी एक स्वीकारले आहे, आपण स्वीकारू नये." ज्याने प्रथम एक पात्र स्वीकारले आहे, त्याच्यासाठी देखील परंपरेने (एकामागून एक) सांगण्याचा हाच नियम आहे. परंतु ज्याने स्वतःच तीन पात्रे भरून स्वीकारली आहेत, त्याने दुसऱ्या भिक्खूला पाहून "येथे स्वीकारू नका" असेच म्हणावे. 'पटिक्कमनं नीहरित्वा' म्हणजे आसनशाळेत घेऊन जाऊन. आसनशाळेत जाणाऱ्या भिक्खूने भिक्खूंनी सोडून दिलेल्या रिकाम्या शाळेत (झोपडीत) जाऊ नये. जेथे मोठा भिक्खूसंघ बसतो, तेथे जावे. परंतु महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे - "ज्या ठिकाणाहून अन्न मिळाले आहे, तिथून जी सर्वात जवळची आसनशाळा असेल, तेथे जावे. 'मी माझ्या परिचितांना किंवा मित्रांना किंवा एकाच निकायातील भिक्खूंना देईन' असा विचार करून इतर ठिकाणी जाण्याची परवानगी नाही. परंतु जर त्याचे नियमित बसण्याचे ठिकाण असेल, तर दूर जाणे देखील योग्य आहे."

သံဝိဘဇိတဗ္ဗန္တိ သစေ တယော ပတ္တပူရာ ဂဟိတာ, ဧကံ အတ္တနော ဌပေတွာ ဒွေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါတဗ္ဗာ. သစ္စေ ဒွေ ဂဟိတာ, ဧကံ အတ္တနော ဌပေတွာ ဧကော သံဃဿ ဒါတဗ္ဗော, ယထာမိတ္တံ ပန ဒါတုံ န လဗ္ဘတိ. ယေန ဧကော ဂဟိတော, န တေန ကိဉ္စိ အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ, ယထာရုစိ ကာတဗ္ဗံ.

'संविभजितब्बं' म्हणजे जर तीन पात्रे भरून स्वीकारली असतील, तर एक स्वतःसाठी ठेवून दोन पात्रे भिक्खूसंघाला द्यावीत. जर दोन पात्रे स्वीकारली असतील, तर एक स्वतःसाठी ठेवून एक संघाला द्यावे. परंतु आपल्या आवडीच्या मित्राला देण्याची परवानगी नाही. ज्याने एकच पात्र स्वीकारले आहे, त्याने इच्छेविरुद्ध काहीही देण्याची गरज नाही, तो आपल्या आवडीनुसार करू शकतो.

၂၃၅. ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေတိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပဒ္ဒဝံ ဝါ ဒိသွာ အနတ္ထိကတာယ ဝါ ‘‘မယံ ဣဒါနိ န ပေသိဿာမ, န ဂမိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ဂမနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေ ဥပစ္ဆိန္နေ. ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနန္တိ ဧတေသံ ဗဟုမ္ပိ ဒေန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘တေသမ္ပိ ပါထေယျပဟေဏကတ္ထာယ ပဋိယတ္တတော ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

२३५. 'गमने पटिप्पस्सद्धे' म्हणजे वाटेत संकट पाहून किंवा जाण्याची इच्छा नसल्यामुळे "आम्ही आता पाठवणार नाही, जाणार नाही" अशा प्रकारे जाण्याचा विचार शांत (रद्द) किंवा खंडित झाला असता. 'ञातकानं पवारितानं' म्हणजे नातेवाईक किंवा निमंत्रित केलेल्यांनी भरपूर दिले तरी ते स्वीकारणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती (दोष) लागत नाही. परंतु अट्ठकथांमध्ये म्हटले आहे - "त्यांच्याकडून देखील प्रवासाच्या शिदोरीसाठी किंवा भेटवस्तूसाठी तयार केलेल्या अन्नातून योग्य प्रमाणातच घेणे योग्य आहे." उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे शिक्यापद सहा समुत्थानांनी युक्त आहे - क्रिया (करण्याने होणारे), नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा नसली तरी मुक्ती न मिळणारे), अचित्तक (चित्त नसतानाही घडणारे), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन केल्याने दोषयुक्त होणारे), कायकम्म (कायिक कर्म), वचीकम्म (वाचिक कर्म), तिचित्त (तीन चित्त असणारे), तिवेदन (तीन वेदना असणारे) आहे.

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

चौथे काणमाता शिक्यापद समाप्त.

၅. ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पहिल्या पवारणा शिक्यापदाचे स्पष्टीकरण.

၂၃၆. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ [Pg.88] – ဘိက္ခူ ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတာတိ ဗြာဟ္မဏေန ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, ယာဝ ဣစ္ဆထာ’’တိ ဧဝံ ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ, သယဉ္စ ‘‘အလံ, အာဝုသော, ထောကံ ထောကံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခေပပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ. ပဋိဝိဿကေတိ သာမန္တဃရဝါသိကေ.

२३६. पाचव्या शिक्यापदात - 'भिक्खू भुत्तावी पवारिता' म्हणजे ब्राह्मणाने "भंते, आपल्याला हवे तितके घ्या" अशा प्रकारे 'यावदत्थ-पवारणा' (इच्छेनुसार निमंत्रण) केल्यावर, आणि स्वतः भिक्खूंनी "बस, बंधू, थोडे थोडे द्या" अशा प्रकारे 'पटिक्खेप-पवारणा' (नकार देणारे निमंत्रण) करून नकार दिला असता. 'पटिविस्सके' म्हणजे शेजारी राहणारे (शेजारी).

၂၃၇. ကာကောရဝသဒ္ဒန္တိ ကာကာနံ ဩရဝသဒ္ဒံ; သန္နိပတိတွာ ဝိရဝန္တာနံ သဒ္ဒံ. အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ တိကာရံ အဝတွာဝ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗံ’’ ဧတ္တကံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

२३७. 'काकोरवसहदं' म्हणजे कावळ्यांचा ओरडण्याचा आवाज; एकत्र येऊन ओरडणाऱ्या कावळ्यांचा आवाज. 'अलमेतं सब्बं' यामध्ये 'ति' हा वर्ण न उच्चारता केवळ "अलमेतं सब्बं" (हे सर्व पुरेसे आहे) एवढेच म्हणणे योग्य आहे.

၂၃၈-၉. ဘုတ္တာဝီတိ ဘုတ္တဝါ. တတ္ထ စ ယသ္မာ ယေန ဧကမ္ပိ သိတ္ထံ သင်္ခါဒိတွာ ဝါ အသင်္ခါဒိတွာ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတံ ဟောတိ, သော ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဘုတ္တာဝီ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဝါရိတောတိ ကတပဝါရဏော, ကတပဋိက္ခေပေါ. သောပိ စ ယသ္မာ န ပဋိက္ခေပမတ္တေန, အထ ခေါ ပဉ္စင်္ဂဝသေန, တေနဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပဝါရိတော နာမ အသနံ ပညာယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိပ္ပကတဘောဇနော, ‘‘ပဝါရိတော’’တိ ဝုတ္တော. ယော စ ဝိပ္ပကတဘောဇနော, တေန ကိဉ္စိ ဘုတ္တံ, ကိဉ္စိ အဘုတ္တံ, ယဉ္စ ဘုတ္တံ; တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိပိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ဘုတ္တာဝီဝစနေန ဝိသုံ ကဉ္စိ အတ္ထသိဒ္ဓိံ န ပဿာမ. ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တံ, ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၆၁-၆၂) ပန ဒိရတ္တာဒိဝစနံ ဝိယ ပဝါရိတပဒဿ ပရိဝါရကဘာဝေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

२३८-९. 'भुत्तावी' म्हणजे जेवण झालेला (भोजन केलेला). आणि त्यामध्ये, ज्या अर्थी ज्याने भाताचा एक कण देखील चावून किंवा न चावता गिळला आहे, तो 'भुत्तावी' (भोजन केलेला) या संज्ञेस पात्र ठरतो, म्हणूनच त्याच्या पदभाजनामध्ये "भुत्तावी नाम पंचन्नं भोजनानं" (पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी भोजन केलेला) इत्यादी म्हटले आहे. 'पवारितो' म्हणजे ज्याने पवारणा (नकार) केली आहे. आणि तो देखील केवळ नकाराने होत नाही, तर पाच अंगांच्या आधारे होतो, म्हणूनच त्याच्या पदभाजनामध्ये "पवारितो नाम असनं पञ्ञायति" (पवारित म्हणजे भोजन समोर दिसत असताना नकार देणे) इत्यादी म्हटले आहे. तेथे "असनं पञ्ञायति" या वाक्याने अपूर्ण भोजन घेतलेल्या (भोजन करत असलेल्या) भिक्खूला 'पवारित' म्हटले आहे. आणि जो अपूर्ण भोजन घेतलेला आहे, त्याने काही भोजन केले आहे आणि काही केलेले नाही. जे भोजन केले आहे, त्याला उद्देशून 'भुत्तावी' ही संज्ञा देखील लागू होते. म्हणून 'भुत्तावी' या शब्दाने वेगळा कोणताही अर्थ सिद्ध होत असल्याचे आपल्याला दिसत नाही. परंतु "दिरत्ततिरत्तं, छप्पञ्चवाचाहि" इत्यादी वाक्यांमध्ये 'दिरत्त' (दोन रात्री) इत्यादी शब्दांप्रमाणे, 'पवारित' या पदाचा पूरक भाग म्हणून आणि शब्दांच्या सुसंवादासाठी (व्यंजनश्लिष्टतेसाठी) हे म्हटले गेले आहे, असे समजावे.

အသနံ ပညာယတီတိအာဒီသု ဝိပ္ပကတဘောဇနံ ဒိဿတိ, ဘုဉ္ဇမာနော စေသော ပုဂ္ဂလော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဘောဇနံ ပညာယတီတိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကဘောဇနံ ဒိဿတိ. ဩဒနာဒီနံ စေ အညတရံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟတ္ထပါသေ ဌိတောတိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ဘောဇနံ ဂဏှိတွာ ဒါယကော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏေ ဩကာသေ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဘိဟရတီတိ သော စေ ဒါယကော တဿ တံ ဘတ္တံ ကာယေန အဘိဟရတီတိ အတ္ထော. ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီတိ ပဋိက္ခေပေါ ဒိဿတိ; တဉ္စေ အဘိဟဋံ သော ဘိက္ခု ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိပတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန ပဝါရိတော နာမ ဟောတီတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

"असनं पञ्ञायति" (भोजन करणे स्पष्ट होते) इत्यादी वाक्यांमध्ये, अपूर्ण राहिलेले भोजन दिसते आणि तो व्यक्ती भोजन करत असतो, असा अर्थ आहे. "भोजनं पञ्ञायति" (भोजन स्पष्ट होते) म्हणजे पवाराणासाठी पुरेसे असलेले भोजन दिसते. भात इत्यादी पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी कोणतेही एक नाकारण्याजोगे भोजन असावे, असा अर्थ आहे. "हत्थपासे ठितो" (हातभर अंतरावर उभा असलेला) म्हणजे पवाराणासाठी पुरेसे भोजन घेऊन दाता अडीच हात अंतराच्या मर्यादेत उभा असतो, असा अर्थ आहे. "अभिहरति" (सादर करतो) म्हणजे जर तो दाता त्या भिक्खूसाठी ते अन्न शरीराने (कायेने) सादर करतो, असा अर्थ आहे. "पटिक्खेपो पञ्ञायति" (नकार देणे स्पष्ट होते) म्हणजे नकार देणे दिसते; आणि सादर केलेल्या त्या अन्नाला तो भिक्खू कायेने (शरीराने) किंवा वाचेने (शब्दाने) नाकारतो, असा अर्थ आहे. अशा प्रकारे पाच अंगांच्या आधारे 'पवारित' (भोजन नाकारलेला) होतो. हे देखील म्हटले आहे –

‘‘ပဉ္စဟိ [Pg.89] ဥပါလိ အာကာရေဟိ ပဝါရဏာ ပညာယတိ – အသနံ ပညာယတိ, ဘောဇနံ ပညာယတိ, ဟတ္ထပါသေ ဌိတော, အဘိဟရတိ, ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီ’’တိ (ပရိ. ၄၂၈).

"हे उपाली! पाच कारणांनी पवाराणा (भोजन नाकारणे) स्पष्ट होते – भोजन करणे स्पष्ट होते, भोजन स्पष्ट होते, (दाता) हातभर अंतरावर उभा असतो, (तो अन्न) सादर करतो, आणि नकार देणे स्पष्ट होते." हे सूत्र देखील भगवंतांनी सांगितले आहे.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘အသန’’န္တိအာဒီသု တာဝ ယဉ္စ အသ္နာတိ ယဉ္စ ဘောဇနံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတိ, တံ ‘‘ဩဒနော, ကုမ္မာသော, သတ္တု, မစ္ဆော, မံသ’’န္တိ ဣမေသံ အညတရမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဩဒနော နာမ – သာလိ, ဝီဟိ, ယဝေါ, ဂေါဓုမော, ကင်္ဂု, ဝရကော, ကုဒြူသကောတိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ တဏ္ဍုလေဟိ နိဗ္ဗတ္တော. တတ္ထ ‘‘သာလီ’’တိ အန္တမသော နီဝါရံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာပိ သာလိဇာတိ. ‘‘ဝီဟီ’’တိ သဗ္ဗာပိ ဝီဟိဇာတိ. ‘‘ယဝဂေါဓုမေသု’’ ဘေဒေါ နတ္ထိ. ‘‘ကင်္ဂူ’’တိ သေတရတ္တကာဠဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ကင်္ဂုဇာတိ. ‘‘ဝရကော’’တိ အန္တမသော ဝရကစောရကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာ သေတဝဏ္ဏာ ဝရကဇာတိ. ‘‘ကုဒြူသကော’’တိ ကာဠကော ဒြဝေါ စေဝ သာမာကာဒိဘေဒါ စ သဗ္ဗာပိ တိဏဓညဇာတိ.

त्यामध्ये हा निर्णय आहे – "असन" इत्यादी शब्दांमध्ये सर्वप्रथम, जो भोजन करतो आणि ज्या भोजनाला हातभर अंतरावर उभे राहिलेल्या दात्याने सादर केले असता तो नाकारतो, ते "ओदन (भात), कुम्मास (यवाचे अन्न), सत्तु (पीठ/सत्तू), मच्छ (मासे), मांस" या पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी एकच समजावे. त्यामध्ये 'ओदन' म्हणजे – शाळी, वीही, यव (जव), गोधूम (गहू), कंगू (राळा), वरक (वरई), कुद्रूसक (कोद्रू) या सात प्रकारच्या धान्यांच्या तांदळापासून बनवलेले अन्न होय. त्यामध्ये 'शाळी' म्हणजे अगदी नीवार (रानटी भात) पासून सुरू करून सर्व प्रकारच्या शाळी जाती होत. 'वीही' म्हणजे सर्व प्रकारच्या वीही जाती होत. 'यव' आणि 'गोधूम' (जव आणि गहू) यामध्ये कोणताही भेद नाही. 'कंगू' म्हणजे पांढरा, तांबडा आणि काळा अशा भेदांसह सर्व प्रकारच्या कंगू (राळा) जाती होत. 'वरक' म्हणजे अगदी वरकचोरक पासून सुरू करून सर्व पांढऱ्या रंगाच्या वरक जाती होत. 'कुद्रूसक' म्हणजे काळा कोद्रू आणि सामाक इत्यादी भेदांसह सर्व प्रकारची तृणधान्ये होत.

နီဝါရဝရကစောရကာ စေတ္ထ ‘‘ဓညာနုလောမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဓညာနိ ဝါ ဟောန္တု ဓညာနုလောမာနိ ဝါ, ဧတေသံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနံ သတ္တန္နံ ဓညာနံ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ ‘‘ဘတ္တံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ယာဂုံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘အမ္ဗိလပါယာသာဒီသု အညတရံ ပစိဿာမာ’’တိ ဝါ ယံကိဉ္စိ သန္ဓာယ ပစန္တု, သစေ ဥဏှံ သီတလံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ဘောဇနကာလေ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနေ ဩဓိ ပညာယတိ, ဩဒနသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ. သစေ ဩဓိ န ပညာယတိ, ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, ပဝါရဏံ န ဇနေတိ.

आणि येथे नीवार आणि वरकचोरक यांना "धान्य-अनुलोम" (धान्यसदृश) म्हणतात. ती धान्ये असोत किंवा धान्यसदृश असोत, वर सांगितलेल्या सात प्रकारच्या धान्यांचे तांदूळ घेऊन "आम्ही भात शिजवू" किंवा "आम्ही कांजी (यागु) शिजवू" किंवा "आम्ही आंबट खीर (पायस) इत्यादींपैकी काहीतरी शिजवू" असा कोणताही हेतू ठेवून ते शिजवू देत; जर ते गरम किंवा थंड खात असताना, भोजनाच्या वेळी ज्या ज्या ठिकाणाहून अन्न घेतले जाते तिथे जर सीमा (भाग/आकार) स्पष्ट दिसत असेल, तर ते 'ओदन' (भात) च्या वर्गातच जाते आणि पवाराणा उत्पन्न करते. जर सीमा स्पष्ट दिसत नसेल, तर ते 'यागु' (कांजी) च्या वर्गात जाते आणि पवाराणा उत्पन्न करत नाही.

ယောပိ ပါယာသော ဝါ ပဏ္ဏဖလကဠီရမိဿကာ အမ္ဗိလယာဂု ဝါ ဥဒ္ဓနတော ဩတာရိတမတ္တာ အဗ္ဘုဏှာ ဟောတိ, အာဝဇ္ဇိတွာ ပိဝိတုံ သက္ကာ, ဟတ္ထေန ဂဟိတောကာသေပိ ဩဓိံ န ဒဿေတိ, ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. သစေ ပန ဥသုမာယ ဝိဂတာယ သီတလီဘူတာ ဃနဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ဩဓိံ ဒဿေတိ, ပုန ပဝါရဏံ ဇနေတိ. ပုဗ္ဗေ တနုဘာဝေါ န ရက္ခတိ. သစေပိ ဒဓိတက္ကာဒီနိ အာရောပေတွာ ဗဟုပဏ္ဏဖလကဠီရေ ပက္ခိပိတွာ မုဋ္ဌိမတ္တာပိ တဏ္ဍုလာ ပက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, ဘောဇနကာလေ စေ ဩဓိ ပညာယတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ. အယာဂုကေ နိမန္တနေ ‘‘ယာဂုံ ဒဿာမာ’’တိ ဘတ္တေ ဥဒကကဉ္ဇိကခီရာဒီနိ အာကိရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဒေန္တိ. ကိဉ္စာပိ တနုကာ ဟောန္တိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိယေဝ[Pg.90]. သစေ ပန ပက္ကုထိတေသု ဥဒကာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ပစိတွာ ဒေန္တိ, ယာဂုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. ယာဂုသင်္ဂဟံ ဂတေပိ တသ္မိံ ဝါ အညသ္မိံ ဝါ ယတ္ထ မစ္ဆမံသံ ပက္ခိပန္တိ, သစေ သာသပမတ္တမ္ပိ မစ္ဆမံသခဏ္ဍံ ဝါ နှာရု ဝါ ပညာယတိ, ပဝါရဏံ ဇနေတိ.

जी खीर (पायस) किंवा पाने, फळे आणि कोंब मिश्रित आंबट कांजी (यागु) नुकतीच चुलीवरून उतरवलेली आणि अत्यंत गरम असते, जी भांडे कलते करून पिता येणे शक्य असते, आणि हाताने घेतलेल्या जागी देखील जी सीमा (आकार) दाखवत नाही, ती पवाराणा उत्पन्न करत नाही. पण जर वाफ निघून गेल्यावर ती थंड होऊन घट्ट झाली आणि सीमा दाखवू लागली, तर ती पुन्हा पवाराणा उत्पन्न करते. पूर्वीचा पातळपणा (पवाराणा होण्यापासून) वाचवू शकत नाही. जरी दही, ताक इत्यादी चुलीवर ठेवून, त्यात भरपूर पाने, फळे आणि कोंब टाकून, अगदी मूठभर तांदूळ टाकलेले असले, तरी भोजनाच्या वेळी जर सीमा स्पष्ट दिसत असेल, तर ती पवाराणा उत्पन्न करते. कांजी नसलेल्या आमंत्रणात "आम्ही कांजी देऊ" असे म्हणून भातामध्ये पाणी, आंबिल, दूध इत्यादी ओतून "कांजी घ्या" असे म्हणून देतात; ती जरी पातळ असली, तरी ती पवाराणा उत्पन्न करतेच. पण जर उकळत्या पाण्यात इत्यादींमध्ये (तांदूळ) टाकून, शिजवून देतात, तर ते 'यागु' (कांजी) च्या वर्गातच जाते. ते 'यागु' च्या वर्गात गेले असले तरी, त्यामध्ये किंवा इतर कशामध्ये जिथे मासे किंवा मांस टाकतात, जर मोहरीच्या दाण्याएवढा देखील माशाचा किंवा मांसाचा तुकडा किंवा शिरा स्पष्ट दिसत असेल, तर ती पवाराणा उत्पन्न करते.

သုဒ္ဓရသကော ပန ရသကယာဂု ဝါ န ဇနေတိ. ဌပေတွာ ဝုတ္တဓညာနံ တဏ္ဍုလေ အညေဟိ ဝေဏုတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝါ ကန္ဒမူလဖလေဟိ ဝါ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတံ ဘတ္တမ္ပိ ပဝါရဏံ န ဇနေတိ, ပဂေဝ ဃနယာဂု. သစေ ပနေတ္ထ မစ္ဆမံသံ ပက္ခိပန္တိ, ဇနေတိ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘ပုပ္ဖအတ္ထာယ ဘတ္တမ္ပိ ပဝါရဏံ ဇနေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုပ္ဖိအတ္ထာယ ဘတ္တံ နာမ ပုပ္ဖိခဇ္ဇကတ္ထာယ ကုထိတတူဒကေ ပက္ခိပိတွာ သေဒိတတဏ္ဍုလာ ဝုစ္စန္တိ. သစေ ပန တေ တဏ္ဍုလေ သုက္ခာပေတွာ ခါဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ; နေဝ သတ္တုသင်္ချံ န ဘတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. ပုန တေဟိ ကတဘတ္တံ ပဝါရေတိယေဝ. တေ တဏ္ဍုလေ သပ္ပိတေလာဒီသု ဝါ ပစန္တိ, ပူဝံ ဝါ ကရောန္တိ, န ပဝါရေန္တိ. ပုထုကာ ဝါ တာဟိ ကတသတ္တုဘတ္တာဒီနိ ဝါ န ပဝါရေန္တိ.

पण केवळ रस्सा किंवा रस्सा असलेली कांजी पवाराणा उत्पन्न करत नाही. वर सांगितलेल्या धान्यांचे तांदूळ वगळून, इतर बांबूचे तांदूळ इत्यादींनी किंवा कंदमुळे व फळांनी किंवा इतर कोणत्याही वस्तूंनी बनवलेला भात देखील पवाराणा उत्पन्न करत नाही, मग घट्ट कांजीबद्दल काय सांगावे! पण जर त्यात मासे किंवा मांस टाकले, तर ती पवाराणा उत्पन्न करते. महाप्रत्यरीमध्ये म्हटले आहे की, "पुप्फि (लाह्या) बनवण्यासाठी बनवलेला भात देखील पवाराणा उत्पन्न करतो." पुप्फिसाठी बनवलेला भात म्हणजे पुप्फि नावाचे खाद्य बनवण्यासाठी उकळत्या पाण्यात टाकून शिजवलेले तांदूळ होय. पण जर ते तांदूळ वाळवून खाल्ले, तर ते योग्य आहे; ते ना सत्तूच्या संज्ञेला प्राप्त होतात, ना भाताच्या संज्ञेला. पुन्हा त्यांच्यापासून बनवलेला भात पवाराणा उत्पन्न करतोच. जर ते तांदूळ तूप, तेल इत्यादींमध्ये शिजवले किंवा त्यांचे पूप (गोड पदार्थ/केक) बनवले, तर ते पवाराणा उत्पन्न करत नाहीत. पोहे किंवा त्यांच्यापासून बनवलेले सत्तू, भात इत्यादी पवाराणा उत्पन्न करत नाहीत।

ကုမ္မာသော နာမ ယဝေဟိ ကတကုမ္မာသော. အညေဟိ ပန မုဂ္ဂါဒီဟိ ကတကုမ္မာသော ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. သတ္တု နာမ သာလိဝီဟိယဝေဟိ ကတသတ္တု. ကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသီသာနိပိ ဘဇ္ဇိတွာ ဤသကံ ကောဋ္ဋေတွာ ထုသေ ပလာပေတွာ ပုန ဒဠှံ ကောဋ္ဋေတွာ စုဏ္ဏံ ကရောန္တိ. သစေပိ တံ အလ္လတ္တာ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, သတ္တုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. ခရပါကဘဇ္ဇိတာနံ ဝီဟီနံ တဏ္ဍုလေ ကောဋ္ဋေတွာ ဒေန္တိ, တမ္ပိ စုဏ္ဏံ သတ္တုသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ. သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ပန ဝီဟီနံ ဝါ ဝီဟိပလာပါနံ ဝါ တဏ္ဍုလာ ဘဇ္ဇိတတဏ္ဍုလာ ဧဝ ဝါ န ပဝါရေန္တိ. တေသံ ပန တဏ္ဍုလာဒီနံ စုဏ္ဏံ ပဝါရေတိ. ခရပါကဘဇ္ဇိတာနံ ဝီဟီနံ ကုဏ္ဍကမ္ပိ ပဝါရေတိ. သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ပန အာတပသုက္ခာနံ ဝါ ကုဏ္ဍကံ န ပဝါရေတိ. လာဇာ ဝါ တေဟိ ကတဘတ္တသတ္တုအာဒီနိ ဝါ န ပဝါရေန္တိ. ဘဇ္ဇိတပိဋ္ဌံ ဝါ ယံကိဉ္စိ သုဒ္ဓခဇ္ဇကံ ဝါ န ပဝါရေတိ. မစ္ဆမံသပူရိတခဇ္ဇကံ ပန သတ္တုမောဒကော ဝါ ပဝါရေတိ. မစ္ဆော မံသဉ္စ ပါကဋမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – သစေပိ ယာဂုံ ပိဝန္တဿ ယာဂုသိတ္ထမတ္တာနေဝ ဒွေ မစ္ဆခဏ္ဍာနိ ဝါ မံသခဏ္ဍာနိ ဝါ ဧကဘာဇနေ ဝါ နာနာဘာဇနေ ဝါ ဒေန္တိ, တာနိ စေ အခါဒန္တော အညံ ယံကိဉ္စိ ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ပဋိက္ခိပတိ[Pg.91], န ပဝါရေတိ. တတော ဧကံ ခါဒိတံ, ဧကံ ဟတ္ထေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ ဟောတိ, သော စေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ဒွေပိ ခါဒိတာနိ ဟောန္တိ, မုခေ သာသပမတ္တမ္ပိ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထိ, သစေပိ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ.

कुम्मास म्हणजे यवांपासून (किंवा गव्हापासून) बनवलेले अर्धवट शिजवलेले अन्न होय. परंतु, मूग इत्यादी इतर धान्यांपासून बनवलेले कुम्मास पवारणा घडवून आणत नाही. सत्तू म्हणजे शाली तांदूळ, साळीचे तांदूळ किंवा यव यांपासून बनवलेले पीठ होय. राळा, वराक आणि कोद्रू यांच्या लोंब्या देखील भाजून, थोड्या कुटून, फोलपटे उडवून देऊन, पुन्हा चांगल्या कुटून त्याचे पीठ करतात. जरी ते पीठ ओलेपणामुळे एकत्र चिकटून गोळा झाले, तरीही ते सत्तूच्याच वर्गात समाविष्ट होते. कडक भाजलेल्या साळीच्या तांदळांना कुटून जर दिले, तर ते पीठ देखील सत्तूच्याच वर्गात समाविष्ट होते. परंतु, मध्यम भाजलेल्या साळीचे किंवा साळीच्या फोलपटांचे तांदूळ, अथवा भाजलेले तांदूळ पवारणा घडवून आणत नाहीत. परंतु, त्या तांदूळ इत्यादींचे पीठ पवारणा घडवून आणते. कडक भाजलेल्या साळीचा कोंडा देखील पवारणा घडवून आणतो. परंतु, मध्यम भाजलेल्या किंवा उन्हात सुकवलेल्या साळीचा कोंडा पवारणा घडवून आणत नाही. लाह्या किंवा त्यांपासून बनवलेला भात, सत्तू इत्यादी पवारणा घडवून आणत नाहीत. भाजलेले पीठ किंवा कोणतेही शुद्ध खाज्जक (कोरडे खाद्य) पवारणा घडवून आणत नाही. परंतु, मासे किंवा मांसाने भरलेले खाज्जक अथवा सत्तूचे मोदक (लाडू) पवारणा घडवून आणतात. मासे आणि मांस (पवारणा घडवून आणतात हे) उघडच आहे. परंतु यात हा विशेष फरक आहे – जर यागू (पेज) पिणाऱ्या भिक्खूला यागूच्या शिताच्या आकाराचे माशाचे किंवा मांसाचे दोन तुकडे एकाच पात्रात किंवा वेगवेगळ्या पात्रांत दिले, आणि त्याने ते न खाता, पवारणा घडवण्यास समर्थ असलेले इतर कोणतेही अन्न नाकारले, तर पवारणा होत नाही. त्यांपैकी एक तुकडा खाल्ला आणि दुसरा हातात किंवा पात्रात असेल, आणि जर तो इतर अन्न नाकारतो, तर पवारणा होते. जर दोन्ही तुकडे खाल्ले गेले असतील आणि तोंडात मोहरीच्या दाण्याएवढाही भाग शिल्लक नसेल, तर त्याने इतर अन्न नाकारले तरी पवारणा होत नाही.

ကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော အကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ ဘိက္ခုနော ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တံယေဝ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဇာနန္တော အကပ္ပိယတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ, အဇာနန္တောပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတမေဝ ပဋိက္ခိပတိ နာမ, တသ္မာ န ပဝါရေတိ. သစေ ပန အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော ကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုတာယ. ယဉှိ တေန ပဋိက္ခိတ္တံ, တံ ပဝါရဏာယ ဝတ္ထု. ယံ ပန ခါဒတိ, တံ ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ, ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟတိ, တသ္မာ ပဝါရေတိ. အကပ္ပိယမံသံ ခါဒန္တော အကပ္ပိယမံသံ ပဋိက္ခိပတိ, ပုရိမနယေနေဝ န ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယမံသံ ဝါ အကပ္ပိယမံသံ ဝါ ခါဒန္တော ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ ယံကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကုလဒူသကဝေဇ္ဇကမ္မဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနသာဒိတရူပိယာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ အနေသနာယ ဥပ္ပန္နံ အကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ အကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တောပိ ကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. အကပ္ပိယဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

कप्पिय (विहित) मांस खात असताना जर कोणी कप्पिय मांस नाकारतो, तर पवारणा होते. कप्पिय मांस खात असताना जर कोणी अकप्पिय (अविहित) मांस नाकारतो, तर पवारणा होत नाही. का? कारण ते पवारणेचे अधिष्ठान (वस्तू) नाही. कारण जे मांस भिक्खूला खाण्यास योग्य आहे, तेच नाकारल्यास पवारणा होते. परंतु, हे अकप्पिय आहे असे जाणून अकप्पिय असल्यामुळे तो ते नाकारतो; किंवा न जाणताही, नाकारण्याच्या योग्य ठिकाणी असलेल्या अकप्पिय मांसालाच तो नाकारतो, म्हणून पवारणा होत नाही. परंतु, जर अकप्पिय मांस खात असताना तो कप्पिय मांस नाकारतो, तर पवारणा होते. का? कारण ते पवारणेचे अधिष्ठान आहे. कारण त्याने जे नाकारले आहे, ते पवारणेचे अधिष्ठान आहे. आणि तो जे खात आहे, ते जरी नाकारण्याच्या ठिकाणी असले, तरी खाल्ले जात असताना ते मांसाचे स्वरूप सोडत नाही, म्हणून पवारणा होते. अकप्पिय मांस खात असताना अकप्पिय मांस नाकारल्यास, पूर्वोक्त नियमानुसारच पवारणा होत नाही. कप्पिय किंवा अकप्पिय मांस खात असताना, पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी कोणतेही कप्पिय भोजन नाकारल्यास पवारणा होते. कुलदूषक कार्य, वैद्यकर्म, उत्तरिमनुस्सधम्माची घोषणा करणे, सोने-चांदी इत्यादींचा स्वीकार करणे यांद्वारे प्राप्त झालेले, बुद्धांनी निषिद्ध मानलेले आणि चुकीच्या उपजीविकेने (अनेषणाने) उत्पन्न झालेले अकप्पिय भोजन नाकारल्यास पवारणा होत नाही. कप्पिय किंवा अकप्पिय भोजन करत असतानाही, कप्पिय भोजन नाकारल्यास पवारणा होते. अकप्पिय भोजन नाकारल्यास पवारणा होत नाही; या सर्व ठिकाणी पूर्वोक्त नियमानेच कारण समजून घ्यावे.

ဧဝံ ‘‘အသန’’န္တိအာဒီသု ယဉ္စ အသ္နာတိ, ယဉ္စ ဘောဇနံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပန္တော ပဝါရဏံ အာပဇ္ဇတိ, တံ ဉတွာ ဣဒါနိ ယထာ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဇာနနတ္ထံ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘‘အသနံ ဘောဇန’န္တိ ဧတ္ထ တာဝ ယေန ဧကသိတ္ထမ္ပိ အဇ္ဈောဟဋံ ဟောတိ, သော သစေ ပတ္တမုခဟတ္ထာနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကသ္မိမ္ပိ သတိ အညံ ပဉ္စသု ဘောဇနေသု ဧကမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရေတိ. ကတ္ထစိ ဘောဇနံ နတ္ထိ, အာမိသဂန္ဓမတ္တံ ပညာယတိ, န ပဝါရေတိ. မုခေ စ ဟတ္ထေ စ ဘောဇနံ နတ္ထိ, ပတ္တေ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပန အာသနေ န ဘုဉ္ဇိတုကာမော, ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော, အညဿ ဝါ ဒါတုကာမော, တသ္မိံ စေ အန္တရေ ဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ဝိပ္ပကတဘောဇနဘာဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ. ယောပိ အညတြ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော မုခေ ဘတ္တံ [Pg.92] ဂိလိတွာ သေသံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အညံ ဘောဇနံ ပဋိက္ခိပတိ, တဿာပိ ပဝါရဏာ န ဟောတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ယထာ စ ပတ္တေ; ဧဝံ ဟတ္ထေပိ. မုခေပိ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနဘောဇနံ သစေ အနဇ္ဈောဟရိတုကာမော ဟောတိ, တသ္မိဉ္စ ခဏေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ဧကသ္မိဉှိ ပဒေ ဝုတ္တလက္ခဏံ သဗ္ဗတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အပိစ ကုရုန္ဒိယံ ဧသ နယော ဒဿိတောယေဝ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘မုခေ ဘတ္တံ ဂိလိတံ, ဟတ္ထေ ဘတ္တံ ဝိဃာသာဒဿ ဒါတုကာမော, ပတ္တေ ဘတ္တံ ဘိက္ခုဿ ဒါတုကာမော, သစေ တသ္မိံ ခဏေ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတီ’’တိ. ဟတ္ထပါသေ ဌိတောတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဘိက္ခု နိသိန္နော ဟောတိ, အာသနဿ ပစ္ဆိမန္တတော ပဋ္ဌာယ, သစေ ဌိတော, ပဏှိအန္တတော ပဋ္ဌာယ, သစေ နိပန္နော, ယေန ပဿေန နိပန္နော, တဿ ပါရိမန္တတော ပဋ္ဌာယ, ဒါယကဿ နိသိန္နဿ ဝါ ဌိတဿ ဝါ နိပန္နဿ ဝါ ဌပေတွာ ပသာရိတဟတ္ထံ ယံ အာသန္နတရံ အင်္ဂံ, တဿ ဩရိမန္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မိံ ဌတွာ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပန္တဿေဝ ပဝါရဏာ ဟောတိ, န တတော ပရံ.

अशा प्रकारे, 'असन' (भोजन करणे) इत्यादी गाथांमध्ये, जो भोजन करत आहे आणि हत्थपासामध्ये उभ्या असलेल्या व्यक्तीने आणलेले भोजन नाकारताना ज्या प्रकारे पवारणा प्राप्त होते, ते जाणून घेऊन, आता ती ज्या कारणाने प्राप्त होते ते समजण्यासाठी हा निर्णय खालीलप्रमाणे आहे – प्रथम 'असनं भोजनं' याविषयी: ज्याने भाताचा एक शीत जरी गिळला असेल, आणि त्याच्या पात्र, तोंड किंवा हात यांपैकी कोठेही पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी एखादे भोजन शिल्लक असताना, जर तो पाच प्रकारच्या भोजनांपैकी इतर कोणतेही भोजन नाकारतो, तर याची पवारणा होते. जर कोठेही भोजन शिल्लक नसेल, केवळ अन्नाचा सुवास येत असेल, तर पवारणा होत नाही. तोंडात आणि हातात भोजन नाही, परंतु पात्रात आहे; मात्र त्याला त्या आसनावर जेवण्याची इच्छा नाही, तर विहारात जाऊन जेवण्याची इच्छा आहे, किंवा ते अन्न दुसऱ्याला देण्याची इच्छा आहे; या दरम्यान जर तो भोजन नाकारतो, तर पवारणा होत नाही. का? कारण अपूर्ण राहिलेल्या भोजनाची क्रिया खंडित झाली आहे. 'जो भिक्खू दुसऱ्या ठिकाणी जाऊन जेवण्याच्या इच्छेने तोंडातला घास गिळून, उरलेले अन्न घेऊन जात असताना वाटेत दुसरे भोजन नाकारतो, त्याचीही पवारणा होत नाही,' असे महापच्चरी अट्टकथेत म्हटले आहे. ज्याप्रमाणे पात्राच्या बाबतीत आहे, तसेच हाताच्या बाबतीतही समजावे. किंवा तोंडात असलेले भोजन देखील जर तो गिळू इच्छित नसेल, आणि त्या क्षणी तो दुसरे अन्न नाकारतो, तर पवारणा होत नाही. कारण एका पदात सांगितलेले लक्षण सर्व ठिकाणी लागू होते असे समजावे. शिवाय, कुरुंदी अट्टकथेत हाच नियम स्पष्टपणे दर्शवला आहे. तेथे म्हटले आहे की: 'तोंडातला घास गिळला आहे, हातातील भात उष्टे खाणाऱ्याला देण्याची इच्छा आहे, पात्रातील भात दुसऱ्या भिक्खूला देण्याची इच्छा आहे; अशा वेळी जर तो भोजन नाकारतो, तर पवारणा होत नाही.' 'हत्थपासामध्ये उभा असलेला' याविषयी निर्णय असा समजावा: जर भिक्खू बसलेला असेल तर आसनाच्या मागील टोकापासून, जर उभा असेल तर टाचेच्या मागील टोकापासून, जर झोपलेला असेल तर ज्या कुशीवर झोपला आहे त्या कुशीच्या बाहेरील टोकापासून मोजावे; आणि देणाऱ्याच्या (दायकाच्या) बसलेल्या, उभ्या किंवा झोपलेल्या स्थितीतील पसरलेला हात वगळता, त्याचे जे अंग सर्वात जवळ असेल, त्याच्या आतील टोकापासून अडीच हात अंतराला 'हत्थपास' समजावे. त्या हत्थपासामध्ये राहून आणलेले भोजन नाकारणाऱ्या भिक्खूचीच पवारणा होते, त्याबाहेर होत नाही.

အဘိဟရတီတိ ဟတ္ထပါသဗ္ဘန္တရေ ဌိတော ဂဟဏတ္ထံ ဥပနာမေတိ. သစေ ပန အနန္တရနိသိန္နောပိ ဘိက္ခု ဟတ္ထေ ဝါ ဦရူသု ဝါ အာဓာရကေ ဝါ ဌိတပတ္တံ အနဘိဟရိတွာဝ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ဘတ္တပစ္ဆိံ အာနေတွာ ပုရတော ဘူမိယံ ဌပေတွာ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဤသကံ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ အပနာမေတွာ ဝါ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. ထေရာသနေ နိသိန္နော ထေရော ဒူရေ နိသိန္နဿ ဒဟရဘိက္ခုဿ ပတ္တံ ပေသေတွာ ‘‘ဣတော ဩဒနံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ, ဂဏှိတွာ ပန ဂတော တုဏှီ တိဋ္ဌတိ, ဒဟရော ‘‘အလံ မယှ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ, န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ထေရဿ ဒူရဘာဝတော ဒူတဿ စ အနဘိဟရဏတောတိ. သစေ ပန ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု ‘‘ဣဒံ ဘတ္တံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ.

‘अभिहरति’ (जवळ आणणे) म्हणजे हस्तपासाच्या (हातभर अंतराच्या) आत उभे राहून स्वीकार करण्यासाठी जवळ आणणे. पण जर जवळच बसलेला भिक्खू देखील हातात, मांड्यांवर किंवा पात्राच्या आधारावर (स्टँडवर) ठेवलेले पात्र समोर न आणताच 'भात घ्या' असे म्हणतो, तर ते नाकारणाऱ्याची पवारणा होत नाही. भाताची टोपली आणून समोर जमिनीवर ठेवून 'घ्या' असे म्हटले तरी हाच नियम लागू होतो. परंतु, जर ती टोपली थोडी वर उचलून किंवा (त्याच्याकडे) झुकवून 'घ्या' असे म्हटले असता, नाकारणाऱ्याची पवारणा होते. थेरासनावरील ज्येष्ठ थेर भिक्खू दूर बसलेल्या तरुण भिक्खूकडे पात्र पाठवून 'यातून भात घे' असे म्हणतात, आणि पात्र घेऊन गेलेला भिक्खू शांत उभा राहतो, तेव्हा तो तरुण भिक्खू 'माझ्यासाठी पुरेसे आहे' असे म्हणून नकार देतो, तर त्याची पवारणा होत नाही. का? कारण थेर दूर असल्यामुळे आणि दूताने (पात्र) समोर न आणल्यामुळे. पण जर पात्र घेऊन आलेला भिक्खू 'हे भोजन घ्या' असे म्हणतो, तर ते नाकारणाऱ्याची पवारणा होते.

ပရိဝေသနာယ ဧကော ဧကေန ဟတ္ထေန ဩဒနပစ္ဆိံ ဧကေန ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူ ပရိဝိသတိ, တတြ စေ အညော အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ ပစ္ဆိံ ဓာရေဿာမိ, တွံ ဩဒနံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကရောတိ, ပရိဝေသကော ဧဝ ပန တံ ဓာရေတိ, တသ္မာ သာ အဘိဟဋာဝ ဟောတိ. တတော ဒါတုကာမတာယ ဂဏှန္တံ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ ဟောတိ. သစေ [Pg.93] ပန ပရိဝိသကေန ဖုဋ္ဌမတ္တာဝ ဟောတိ, ဣတရောဝ နံ ဓာရေတိ, တတော ဒါတုကာမတာယ ဂဏှန္တံ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ န ဟောတိ. ကဋစ္ဆုနာ ဥဒ္ဓဋဘတ္တေ ပန ဟောတိ. ကဋစ္ဆုအဘိဟာရောယေဝ ဟိ တဿ အဘိဟာရော. ဒွိန္နံ သမဘာရေပိ ပဋိက္ခိပန္တော ပဝါရေတိယေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တေ ဒိယျမာနေ ဣတရော ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ ပိဒဟတိ, ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ကသ္မာ? အညဿ အဘိဟဋေ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ.

भोजन वाढण्याच्या वेळी एक जण एका हाताने भाताची टोपली आणि दुसऱ्या हाताने पळी धरून भिक्खूंना वाढतो. तिथे जर दुसरा कोणी येऊन 'मी टोपली धरतो, तू भात वाढ' असे म्हणून केवळ स्पर्श करण्यापुरतेच धरतो, पण वाढणाराच ती टोपली धरून ठेवतो, त्यामुळे ती टोपली (वाढणाऱ्याकडूनच) समोर आणलेली मानली जाते. त्यामुळे, देण्याच्या इच्छेने (भात) काढत असताना नकार देणाऱ्याची पवारणा होते. पण जर वाढणाऱ्याने केवळ स्पर्शच केला असेल आणि दुसऱ्यानेच ती टोपली धरली असेल, तर देण्याच्या इच्छेने (भात) काढत असताना नकार देणाऱ्याची पवारणा होत नाही. परंतु, पळीने भात बाहेर काढला असता पवारणा होते. कारण पळीने समोर आणणे हेच त्याचे समोर आणणे (अभिहार) आहे. दोघांनी समान भार उचलला असतानाही नकार देणाऱ्याची पवारणा होतेच, असे 'महापच्चरी' मध्ये म्हटले आहे. शेजारील भिक्खूला भोजन दिले जात असताना, दुसरा भिक्खू आपले पात्र हाताने झाकतो, तर पवारणा होत नाही. का? कारण दुसऱ्यासाठी समोर आणलेल्या भोजनाचा नकार केल्यामुळे.

ပဋိက္ခေပေါ ပညာယတီတိ ဧတ္ထ ဝါစာယ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ကာယေန အဘိဟဋံ ပန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပဝါရဏာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘नकार समजून येतो’ या संदर्भात, केवळ वाणीने (शब्दाने) समोर आणलेल्या भोजनाचा नकार करणाऱ्याची पवारणा होत नाही. परंतु शरीराने (कायेने) समोर आणलेल्या भोजनाचा, शरीराने किंवा वाणीने नकार देणाऱ्याची पवारणा होते, असे समजावे.

တတ္ထ ကာယေန ပဋိက္ခေပေါ နာမ အင်္ဂုလိံ ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ မစ္ဆိကဗီဇနိံ ဝါ စီဝရကဏ္ဏံ ဝါ စာလေတိ, ဘမုကာယ ဝါ အာကာရံ ကရောတိ, ကုဒ္ဓေါ ဝါ ဩလောကေတိ, ဝါစာယ ပဋိက္ခေပေါ နာမ ‘‘အလ’’န္တိ ဝါ, ‘‘န ဂဏှာမီ’’တိ ဝါ, ‘‘မာ အာကိရာ’’တိ ဝါ, ‘‘အပဂစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ; ဧဝံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပဋိက္ခိတ္တေ ပဝါရဏာ ဟောတိ.

त्यामध्ये, कायेने (शरीराने) नकार देणे म्हणजे बोट, हात, माश्या हाकलण्याचा पंखा किंवा चीवराचे टोक हलवणे, किंवा भुवयांनी (नकाराचा) हावभाव करणे, किंवा रागाने पाहणे होय. वाणीने नकार देणे म्हणजे 'पुरे', 'मी घेत नाही', 'ओतू नका' किंवा 'दूर व्हा' असे म्हणणे होय. अशा प्रकारे, कोणत्याही स्वरूपात कायेने किंवा वाणीने नकार दिला असता पवारणा होते.

ဧကော အဘိဟဋေ ဘတ္တေ ပဝါရဏာယ ဘီတော ဟတ္ထ အပနေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပတ္တေ ဩဒနံ အာကိရန္တံ ‘‘အာကိရ အာကိရ ကောဋ္ဋေတွာ ပူရေဟီ’’တိ ဝဒတိ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ‘‘အနာကိရဏတ္ထာယ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာ ဟောတီ’’တိ အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘‘အာကိရ ပူရေဟီ’တိ ဝဒန္တဿ နာမ ‘ကဿစိ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’တိ ဝတွာ ‘န ပဝါရေတီ’’’တိ အာဟ. အပရော ဘတ္တံ အဘိဟရန္တံ ဘိက္ခုံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကိံ အာဝုသော ဣတောပိ ကိဉ္စိ ဂဏှိဿသိ, ဒမ္မိ တေ ကိဉ္စီ’’တိ အာဟ. တတြာပိ ‘‘‘ဧဝံ နာဂမိဿတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘ပဝါရဏာ ဟောတီ’’’တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘‘ဂဏှိဿသီ’တိ ဝဒန္တဿ နာမ ‘ကဿစိ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’တိ ဝတွာ ‘န ပဝါရေတီ’’’တိ အာဟ.

एक भिक्खू भोजन समोर आणले असता पवारणा होण्याच्या भीतीने आपला हात पात्रावरून बाजूला करून, पात्रात वारंवार भात ओतणाऱ्या दात्याला 'ओत, ओत, दाबून दाबून भर' असे म्हणतो. यावर काय निर्णय आहे? प्रथम महासुमा थेरांनी म्हटले की, 'न ओतण्याच्या उद्देशाने (उपरोधाने) म्हटल्यामुळे पवारणा होते.' परंतु महापदुम थेरांनी म्हटले की, ''ओत, भर' असे म्हणणाऱ्याची कधी पवारणा होते का?' असे सांगून 'पवारणा होत नाही' असे म्हटले. दुसरा एक भिक्खू भोजन घेऊन येणाऱ्या भिक्खूला पाहून 'आयुष्यमाना, तू यातूनही काही घेणार का? मी तुला काही देऊ का?' असे म्हणतो. तिथेही, 'असे म्हटल्याने तो पुढे येणार नाही' या विचाराने म्हटल्यामुळे 'पवारणा होते' असे महासुमा थेरांनी म्हटले. परंतु महापदुम थेरांनी म्हटले की, ''तू घेणार का?' असे म्हणणाऱ्याची कधी पवारणा होते का?' असे सांगून 'पवारणा होत नाही' असे म्हटले.

ဧကော သမံသကံ ရသံ အဘိဟရိတွာ ‘‘ရသံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တံ သုတွာ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ‘‘မစ္ဆရသံ မံသရသ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခိပတော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟောတိယေဝ. မံသံ ဝိသုံ ကတွာ ‘‘မံသရသံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတ္ထ စေ သာသပမတ္တမ္ပိ မံသခဏ္ဍံ အတ္ထိ[Pg.94], တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ ဟောတိ. သစေ ပန ပရိဿာဝိတော ဟောတိ, ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဘယတ္ထေရော အာဟ.

एक जण मांसाचे तुकडे असलेला रस्सा घेऊन येतो आणि 'रस्सा घ्या' असे म्हणतो, ते ऐकून नकार देणाऱ्याची पवारणा होत नाही. 'माशाचा रस्सा किंवा मांसाचा रस्सा घ्या' असे म्हटले असता नकार देणाऱ्याची पवारणा होते, आणि 'हे घ्या' असे म्हटले तरी पवारणा होतेच. मांस वेगळे करून 'मांसाचा रस्सा घ्या' असे म्हणतो, त्यात जर मोहरीच्या दाण्याएवढा जरी मांसाचा तुकडा असेल, तर तो नाकारणाऱ्याची पवारणा होते. पण जर तो रस्सा गाळलेला असेल, तर 'चालते' असे अभय थेरांनी म्हटले आहे.

မံသရသေန အာပုစ္ဆန္တံ မဟာထေရော ‘‘မုဟုတ္တံ အာဂမေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ထာလကံ အာဝုသော အာဟရာ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ ကထန္တိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ‘‘အဘိဟာရကဿ ဂမနံ ပဌမံ ဥပစ္ဆိန္နံ, တသ္မာ ပဝါရေတီ’’တိ အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘အယံ ကုဟိံ ဂစ္ဆတိ, ကီဒိသံ ဧတဿ ဂမနံ, ဂဏှန္တဿာပိ နာမ ပဝါရဏာ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ပဝါရေတီ’’တိ အာဟ. ကဠီရပနသာဒီဟိ မိဿေတွာ မံသံ ပစန္တိ, တံ ဂဟေတွာ ‘‘ကဠီရသူပံ ဂဏှထ, ပနသဗျဉ္ဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝမ္ပိ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အပဝါရဏာရဟဿ နာမေန ဝုတ္တတ္တာ. သစေ ပန ‘‘မစ္ဆသူပံ မံသသူပ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမံ ဂဏှထာ’’တိ ဝါ ဝဒန္တိ, ပဝါရေတိ. မံသကရမ္ဗကော နာမ ဟောတိ, တံ ဒါတုကာမောပိ ‘‘ကရမ္ဗကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ; န ပဝါရေတိ. ‘‘မံသကရမ္ဗက’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ပန ပဝါရေတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗေသု မစ္ဆမံသမိဿကေသု.

मांसाच्या रश्श्याबद्दल विचारणाऱ्याला महाथेरांनी 'एक क्षण थांब' असे सांगून 'आयुष्यमाना, वाटी घेऊन ये' असे म्हटले. यावर काय निर्णय आहे? प्रथम महासुमा थेरांनी म्हटले की, 'घेऊन येणाऱ्याचे जाणे आधीच थांबवले गेले, म्हणून पवारणा होते.' परंतु महापदुम थेरांनी म्हटले की, 'हा कुठे जात आहे? याचे जाणे कसले? घेणाऱ्याची देखील कधी पवारणा होते का?' असे सांगून 'पवारणा होत नाही' असे म्हटले. बांबूचे कोंब (कळीर), फणस इत्यादींसोबत मिसळून मांस शिजवतात, ते घेऊन 'बांबूच्या कोंबांचे सूप घ्या, फणसाची भाजी घ्या' असे म्हणतात, तरीही पवारणा होत नाही. का? कारण पवारणेला अपात्र असलेल्या पदार्थांच्या नावाने विचारल्यामुळे. पण जर 'माशाचे सूप, मांसाचे सूप घ्या' किंवा 'हे घ्या' असे म्हणतात, तर पवारणा होते. 'मांसकरंबक' (मांस मिश्रित अन्न) नावाचा पदार्थ असतो, तो देण्याची इच्छा असूनही जर 'करंबक घ्या' असे म्हणतो, तर चालते; पवारणा होत नाही. परंतु 'मांसकरंबक' किंवा 'हे' असे म्हटले असता पवारणा होते. मासे आणि मांस मिश्रित सर्व पदार्थांच्या बाबतीत हाच नियम आहे.

ယော ပန နိမန္တနေ ဘုဉ္ဇမာနော မံသံ အဘိဟဋံ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ မညမာနော ပဋိက္ခိပတိ, ပဝါရိတောဝ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မိဿကကထာ ပန ကုရုန္ဒိယံ သုဋ္ဌု ဝုတ္တာ. ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ – ပိဏ္ဍပါတစာရိကော ဘိက္ခု ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, န ပဝါရေတိ. ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ယေနာပုစ္ဆိတော, တဿ အတ္ထိတာယ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ‘‘ယာဂုမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ စေ ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ သမသမာ ဝါ, န ပဝါရေတိ. ယာဂု မန္ဒာ, ဘတ္တံ ဗဟုတရံ, ပဝါရေတိ. ဣဒဉ္စ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုံ, ကာရဏံ ပနေတ္ထ ဒုဒ္ဒသံ. ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဘတ္တံ ဗဟုကံ ဝါ သမံ ဝါ အပ္ပတရံ ဝါ ဟောတိ, ပဝါရေတိယေဝ. ဘတ္တံ ဝါ ယာဂုံ ဝါ အနာမသိတွာ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, တတြ စေ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ ဝါ သမကံ ဝါ ဟောတိ, ပဝါရေတိ. အပ္ပတရံ န ပဝါရေတိ. ဣဒဉ္စ ကရမ္ဗကေန န သမာနေတဗ္ဗံ. ကရမ္ဗကော ဟိ မံသမိဿကောပိ ဟောတိ အမံသမိဿကောပိ, တသ္မာ ‘‘ကရမ္ဗက’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဝါရဏာ နတ္ထိ. ဣဒံ ပန ဘတ္တမိဿကမေဝ. ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဝါရဏာ ဟောတိ. ဗဟုရသေ ဘတ္တေ ရသံ, ဗဟုခီရေ ခီရံ ဗဟုသပ္ပိမှိ စ [Pg.95] ပါယာသေ သပ္ပိံ ဂဏှထာတိ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတိ, တံ ပဋိက္ခိပတော ပဝါရဏာ နတ္ထိ.

पण जो भिक्खू आमंत्रणात भोजन करत असताना, समोर आणलेले मांस हे 'माझ्यासाठीच (उद्दिष्ट करून) तयार केले आहे' असे मानून नाकारतो, तो प्रवारितच होतो, असे महापच्चरी अट्ठकथेत म्हटले आहे. मिश्रित आहारासंबंधीची चर्चा (मिस्सककथा) मात्र कुरुन्दी अट्ठकथेत चांगल्या प्रकारे स्पष्ट केली आहे. तेथे असे म्हटले आहे – पिंडपातासाठी फिरणारा भिक्खू भात मिश्रित पेज (यागु) घेऊन येऊन जर 'पेज घ्या' असे म्हणतो, तर तो प्रवारित होत नाही. पण जर 'भात घ्या' असे म्हटले असता तो प्रवारित होतो. असे का? कारण ज्या भाताविषयी विचारले गेले आहे, तो तेथे उपलब्ध आहे. येथे हा अभिप्राय आहे – जर तो 'पेज-मिश्रित अन्न घ्या' असे म्हणतो, आणि त्यात जर पेज जास्त असेल किंवा भाताच्या बरोबरीची असेल, तर तो प्रवारित होत नाही. जर पेज कमी असेल आणि भात जास्त असेल, तर तो प्रवारित होतो. आणि हे सर्व अट्ठकथांमध्ये सांगितलेले असल्यामुळे नाकारता येत नाही, परंतु येथे याचे कारण समजणे कठीण आहे. जर तो 'भात-मिश्रित अन्न घ्या' असे म्हणतो, आणि त्यात भात जास्त असो, समान असो किंवा कमी असो, तो प्रवारित होतोच. भात किंवा पेज असा उल्लेख न करता जर तो 'मिश्रित अन्न घ्या' असे म्हणतो, आणि त्यात जर भात जास्त किंवा समान असेल, तर तो प्रवारित होतो. जर भात कमी असेल, तर प्रवारित होत नाही. आणि याची तुलना 'करम्बक' (मिश्रित अन्नविशेष) सोबत केली जाऊ नये. कारण करम्बक हा मांस-मिश्रितही असू शकतो आणि विना-मांसाचाही असू शकतो, म्हणून 'करम्बक घ्या' असे म्हटले असता प्रवारणा होत नाही. परंतु हे केवळ भात-मिश्रितच आहे. येथे सांगितलेल्या पद्धतीनेच प्रवारणा होते. पुष्कळ रस (आमटी) असलेल्या भातातील रस, पुष्कळ दूध असलेल्या भातातील दूध, आणि पुष्कळ तूप असलेल्या खिरीतील (पायस) तूप 'घ्या' असे वेगळे करून दिले असता, ते नाकारणाऱ्या भिक्खूची प्रवारणा होत नाही.

ယော ပန ဂစ္ဆန္တော ပဝါရေတိ, သော ဂစ္ဆန္တောဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ. ကဒ္ဒမံ ဝါ ဥဒကံ ဝါ ပတွာ ဌိတေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာ နဒီ ပူရာ ဟောတိ, နဒီတီရေ ဂုမ္ဗံ အနုပရိယာယန္တေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အထ နာဝါ ဝါ သေတု ဝါ အတ္ထိ, တံ အဘိရုဟိတွာပိ စင်္ကမန္တေနဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ဂမနံ န ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ယာနေ ဝါ ဟတ္ထိအဿပိဋ္ဌေ ဝါ စန္ဒမဏ္ဍလေ ဝါ သူရိယမဏ္ဍလေ ဝါ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ယာဝ မဇ္ဈနှိကံ, တာဝ တေသု ဂစ္ဆန္တေသုပိ နိသိန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော ဌိတော ပဝါရေတိ, ဌိတေနေဝ, ယော နိသိန္နော ပဝါရေတိ, နိသိန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တံ တံ ဣရိယာပထံ ကောပေန္တေန အတိရိတ္တံ ကာရေတဗ္ဗံ. ယော ဥက္ကုဋိကော နိသီဒိတွာ ပဝါရေတိ, တေန ဥက္ကုဋိကေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တဿ ပန ဟေဋ္ဌာ ပလာလပီဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ နိသီဒနကံ ဒါတဗ္ဗံ. ပီဌကေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန အာသနံ အစာလေတွာဝ စတဿော ဒိသာ ပရိဝတ္တန္တေန ဘုဉ္ဇိတုံ လဗ္ဘတိ. မဉ္စေ နိသီဒိတွာ ပဝါရိတေန ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ သံသရိတုံ န လဗ္ဘတိ. သစေ ပန နံ သဟ မဉ္စေန ဥက္ခိပိတွာ အညတြ နေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. နိပဇ္ဇိတွာ ပဝါရိတေန နိပန္နေနေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပရိဝတ္တန္တေန ယေန ပဿေန နိပန္နော, တဿ ဌာနံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗံ.

पण जो चालत असताना प्रवारित होतो, त्याला चालत असतानाच भोजन करण्याची अनुमती मिळते. चिखल किंवा पाणी आल्यामुळे थांबलेल्या भिक्खूने अतिरित्त (अतिरिक्त भोजन विधी) करवून घेतले पाहिजे. जर प्रवासाच्या दरम्यान नदी पाण्याने भरलेली असेल, तर नदीकाठच्या झाडीभोवती फिरत फिरत भोजन केले पाहिजे. किंवा जर नाव अथवा पूल असेल, तर त्यावर चढून चंक्रमण (ये-जा) करतच भोजन केले पाहिजे, चालण्याची क्रिया खंडित करू नये. वाहन, हत्ती किंवा घोड्याची पाठ, किंवा चंद्रमंडळ अथवा सूर्यमंडळ यावर बसून प्रवारित झालेल्या भिक्खूने दुपारपर्यंत (मध्यान्हापर्यंत) ते चालत असताना देखील बसूनच भोजन केले पाहिजे. जो उभे राहून प्रवारित होतो त्याने उभे राहूनच, आणि जो बसून प्रवारित होतो त्याने बसूनच भोजन केले पाहिजे. त्या त्या शारीरिक स्थितीचा (इरियापथाचा) भंग करणाऱ्याने अतिरित्त विधी करवून घेतला पाहिजे. जो उकिडवे बसून प्रवारित होतो, त्याने उकिडवे बसूनच भोजन केले पाहिजे. परंतु त्याच्या खाली पेंढ्याचे आसन (पलालपीठ) किंवा इतर कोणतेही छोटे आसन दिले पाहिजे. लहान पाटावर (पीठावर) बसून प्रवारित झालेल्या भिक्खूला आपले आसन न हलवता चारही दिशांना वळून भोजन करण्याची अनुमती आहे. खाटेवर बसून प्रवारित झालेल्या भिक्खूला इकडे किंवा तिकडे सरकण्याची अनुमती नाही. परंतु जर त्याला खाटेसह उचलून दुसऱ्या ठिकाणी नेले, तर ते योग्य आहे. झोपून प्रवारित झालेल्या भिक्खूने झोपलेल्या अवस्थेतच भोजन केले पाहिजे. बाजू बदलताना, तो ज्या बाजूने झोपला होता, त्या जागेचे उल्लंघन करू नये.

အနတိရိတ္တန္တိ န အတိရိတ္တံ; န အဓိကန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ယသ္မာ ကပ္ပိယကတာဒီဟိ သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ အကတံ ဝါ ဂိလာနဿ အနဓိကံ ဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘အကပ္ပိယကတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အကပ္ပိယကတန္တိ ယံ တတ္ထ ဖလံ ဝါ ကန္ဒမူလာဒိ ဝါ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ကပ္ပိယံ အကတံ; ယဉ္စ အကပ္ပိယမံသံ ဝါ အကပ္ပိယဘောဇနံ ဝါ, ဧတံ အကပ္ပိယံ နာမ. တံ အကပ္ပိယံ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ အတိရိတ္တံ ကတမ္ပိ အကပ္ပိယကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတန္တိ ဘိက္ခုနာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံယေဝ ပုရိမနယေနေဝ အတိရိတ္တံ ကတံ. အနုစ္စာရိတကတန္တိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတုံ အာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဤသကမ္ပိ အနုက္ခိတ္တံ ဝါ အနပနာမိတံ ဝါ ကတံ. အဟတ္ထပါသေ ကတန္တိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတုံ အာဂတဿ ဟတ္ထပါသတော ဗဟိ ဌိတေန ကတံ. အဘုတ္တာဝိနာ ကတန္တိ ယော ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ အတိရိတ္တံ ကရောတိ, တေန ပဝါရဏပ္ပဟောနကံ ဘောဇနံ အဘုတ္တေန ကတံ. ဘုတ္တာဝိနာ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတန္တိ ဣဒံ ဥတ္တာနမေဝ. အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ အဝုတ္တန္တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဧဝံ အဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမေဟိ [Pg.96] သတ္တဟိ ဝိနယကမ္မာကာရေဟိ ယံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ အကတံ, ယဉ္စ န ဂိလာနာတိရိတ္တံ, တဒုဘယမ္ပိ အနတိရိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

'अनतिरित्त' म्हणजे जे अतिरित्त (अतिरिक्त) नाही; जे अधिक नाही, असा अर्थ आहे. परंतु ते अन्न कप्पिय-करण इत्यादी सात प्रकारच्या विनयकर्मांच्या विधींनी न केलेले असल्यामुळे किंवा आजारी भिक्खूसाठी अतिरिक्त नसल्यामुळे, पदभाजनात 'अकप्पियकत' इत्यादी म्हटले आहे. त्यात 'अकप्पियकत' म्हणजे जे फळ किंवा कंदमुळे इत्यादी पाच प्रकारच्या श्रमण-कप्पांनी कप्पिय (योग्य) केलेले नाही; आणि जे अकप्पिय मांस किंवा अकप्पिय भोजन आहे, त्याला 'अकप्पिय' असे म्हणतात. त्या अकप्पिय अन्नाला 'हे सर्व पुरेसे आहे' असे म्हणून जरी अतिरित्त केले गेले असले, तरी ते 'अकप्पियकत' असेच समजले पाहिजे. 'अप्पटिग्गहितकत' म्हणजे भिक्खूने ग्रहण न केलेलेच अन्न पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने अतिरित्त केले गेले असणे. 'अनुच्चारितकत' म्हणजे कप्पिय करवून घेण्यासाठी आलेल्या भिक्खूने थोडे देखील न उचललेले किंवा विनयधराकडे न झुकवलेले अन्न अतिरित्त करणे. 'अहत्थपासे कत' म्हणजे कप्पिय करवून घेण्यासाठी आलेल्या भिक्खूच्या हस्तपासाच्या (हाताच्या अंतराच्या) बाहेर राहून विनयधराने केलेले अतिरित्त. 'अभुत्ताविना कत' म्हणजे जो 'हे सर्व पुरेसे आहे' असे म्हणून अतिरित्त करतो, त्या विनयधराने प्रवारणेसाठी पुरेसे असलेले भोजन स्वतः न जेवता केलेले अतिरित्त. 'भुक्तवंताने, प्रवारित झालेल्याने, आसनावरून उठून केलेले' हे अंग अगदी स्पष्टच आहे. 'हे सर्व पुरेसे आहे' असे न बोलणे म्हणजे शब्दांचे उच्चारण न करता असे न म्हटलेले असणे. अशा प्रकारे, या सात विनयकर्मांच्या विधींनी जे अन्न अतिरित्त किंवा कप्पिय केलेले नाही, आणि जे आजारी भिक्खूचे उरलेले अन्न नाही, त्या दोन्ही प्रकारच्या अन्नाला 'अनतिरित्त' समजावे.

အတိရိတ္တံ ပန တဿေဝ ပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစေတ္ထ ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတီတိ အနန္တရေ နိသိန္နဿ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တတော ဧကမ္ပိ သိတ္ထံ ဝါ မံသဟီရံ ဝါ ခါဒိတွာ ကတမ္ပိ ဘုတ္တာဝိနာဝ ကတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေနာတိ ဧတ္ထ ပန အသမ္မောဟတ္ထံ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဒွေ ဘိက္ခူ ပါတောဝ ဘုဉ္ဇမာနာ ပဝါရိတာ ဟောန္တိ – ဧကေန တတ္ထေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဣတရေန နိစ္စဘတ္တံ ဝါ သလာကဘတ္တံ ဝါ အာနေတွာ ဥပဍ္ဎံ တဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တေ အာကိရိတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ သေသံ တေန ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယဉှိ တဿ ဟတ္ထေ လဂ္ဂံ, တံ အကပ္ပိယံ ဟောတိ. သစေ ပန ပဌမံ နိသိန္နော ဘိက္ခု သယမေဝ တဿ ပတ္တတော ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ, ဟတ္ထဓောဝနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဧဝံ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပုန ကိဉ္စိ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ပတ္တေ အာကိရန္တိ, ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ. ယေန အကတံ, တေန ကာတဗ္ဗံ. ယဉ္စ အကတံ, တံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ယေန အကတ’’န္တိ အညေန ဘိက္ခုနာ ယေန ပဌမံ န ကတံ, တေန ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ယဉ္စ အကတ’’န္တိ ယေန ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ, တေနာပိ ယံ အကတံ တံ ကာတဗ္ဗံ. ပဌမဘာဇနေ ပန ကာတုံ န လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ဟိ ကရိယမာနံ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ကတံ ဟောတိ, တသ္မာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ကတံ ပန တေန ဘိက္ခုနာ ပဌမံ ကတေန သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

अतिरित्त (शिल्लक राहिलेले अन्न) हे त्याच्या विरुद्ध पद्धतीने समजून घ्यावे. तसेच, येथे 'जेवलेल्या व्यक्तीने केलेले असते' (भुत्ताविना कतं होतीति) याचा अर्थ असा समजायचा की, जवळच बसलेल्या समान दर्जाच्या भिक्षूच्या पात्रातून एक भाताचा कण किंवा मांसाचा तुकडा खाऊन केलेले कप्पिय देखील जेवलेल्या व्यक्तीनेच केलेले असते. 'आसनावरून न उठलेल्याने' (आसना अवुट्ठितेनाति) याविषयी संभ्रम दूर करण्यासाठी हा निर्णय आहे – दोन भिक्षू सकाळी जेवत असताना 'पवारित' (तृप्त/जेवण थांबवलेले) झाले, तर एकाने तिथेच बसून राहावे, आणि दुसऱ्याने नित्यभक्त किंवा शलाकाभक्त आणून, त्यातील अर्धे त्या बसलेल्या भिक्षूच्या पात्रात ओतावे, स्वतःचे हात धुवावे आणि उरलेले अन्न त्या भिक्षूकडून 'कप्पिय' (अतिरिक्त विधी) करवून घेऊन खावे. का? कारण त्याच्या हातात जे अन्न चिकटलेले असते, ते 'अकप्पिय' (अयोग्य) असते. पण जर आधी बसलेला भिक्षू स्वतःच त्याच्या पात्रातून हाताने अन्न घेतो, तर हात धुण्याची आवश्यकता नसते. परंतु, अशा प्रकारे कप्पिय करवून घेऊन जेवत असताना जर पुन्हा काही व्यंजन (भाजी) किंवा खाद्यपदार्थ पात्रात ओतले, तर ज्याने आधी कप्पिय केले होते, त्याला पुन्हा करण्याची परवानगी नसते. ज्याने केले नाही, त्याने करावे. आणि जे कप्पिय केले गेले नाही, ते करावे. 'ज्याने केले नाही' म्हणजे दुसऱ्या भिक्षूने ज्याने आधी केले नव्हते, त्याने करावे. 'आणि जे केले नाही' म्हणजे ज्याने आधी कप्पिय केले होते, त्यानेही जे कप्पिय केले गेले नाही ते करावे. परंतु पहिल्या पात्रात कप्पिय करण्याची परवानगी नाही. कारण तिथे केले गेल्यास ते आधी केलेल्या कप्पिय अन्नासोबतच केले जाते, म्हणून दुसऱ्या पात्रात करणे योग्य आहे, असा अभिप्राय आहे. अशा प्रकारे केलेले अन्न त्या भिक्षूने आधी केलेल्या अन्नासोबत खाणे योग्य आहे.

ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန စ န ကေဝလံ ပတ္တေယေဝ, ကုဏ္ဍေပိ ပစ္ဆိယမ္ပိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပုရတော ဌပေတွာ ဩနာမိတဘာဇနေ ကာတဗ္ဗံ. တံ သစေပိ ဘိက္ခုသတံ ပဝါရိတံ ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပ္ပဝါရိတာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယေန ပန ကပ္ပိယံ ကတံ, တဿ န ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ပဝါရေတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အဝဿံ ဘုဉ္ဇနကေ မင်္ဂလနိမန္တနေ နိသီဒါပေန္တိ, အတိရိတ္တံ ကာရေတွာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ တတ္ထ အညော ဘိက္ခု နတ္ထိ, အာသနသာလံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ ပတ္တံ ပေသေတွာ ကာရေတဗ္ဗံ. ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ပန အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ဌိတံ န ကာတဗ္ဗံ. သစေ အာသနသာလာယံ အဗျတ္တော ဘိက္ခု ဟောတိ, သယံ ဂန္တွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အာနေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

कप्पिय करणाऱ्याने केवळ पात्रातच नव्हे, तर भांड्यात किंवा टोपलीत देखील, समोर कुठेही ठेवून, झुकवलेल्या पात्रात कप्पिय करावे. ते अन्न जरी शंभर पवारित (तृप्त) भिक्षू असले तरी सर्वांना खाणे योग्य आहे, आणि जे पवारित नाहीत त्यांनाही योग्य आहे. परंतु ज्याने कप्पिय केले आहे, त्याला ते खाणे योग्य नाही. जर पवारित झाल्यानंतर पिंडपातासाठी गावात प्रवेश केलेल्या भिक्षूला पात्र घेऊन नक्कीच जेवावे लागणाऱ्या अशा मंगल आमंत्रणात बसवले, तर अतिरित्त (कप्पिय) करवून घेऊनच जेवावे. जर तिथे दुसरा भिक्षू नसेल, तर आसनशाळेत किंवा विहारात पात्र पाठवून कप्पिय करवून घ्यावे. कप्पिय करणाऱ्याने अनुपसंपन्नाच्या (गृहस्थ किंवा सामणेराच्या) हातात असलेले अन्न कप्पिय करू नये. जर आसनशाळेत अकुशल (विधी न जाणणारा) भिक्षू असेल, तर स्वतः जाऊन कप्पिय करवून आणून जेवावे.

ဂိလာနာတိရိတ္တန္တိ [Pg.97] ဧတ္ထ န ကေဝလံ ယံ ဂိလာနဿ ဘုတ္တာဝသေသံ ဟောတိ, တံ ဂိလာနာတိရိတ္တံ; အထ ခေါ ယံကိဉ္စိ ဂိလာနံ ဥဒ္ဒိဿ အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ ယဒါ ဝါ ဣစ္ဆတိ, တဒါ ခါဒိဿတီတိ အာဟဋံ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဂိလာနာတိရိတ္တ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ယာမကာလိကာဒီသု အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ, တံ အသံသဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. သစေ ပန အာမိသသံသဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, အာဟာရတ္ထာယပိ အနာဟာရတ္ထာယပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

‘गिलानातिरित्त’ (आजारी भिक्षूचे शिल्लक अन्न) याविषयी केवळ आजारी भिक्षूने जेवून उरलेले अन्नच गिलानातिरित्त नसते; तर आजारी भिक्षूला उद्देशून आज किंवा उद्या किंवा जेव्हा इच्छा असेल तेव्हा तो खाईल, असे समजून आणलेले ते सर्व अन्न ‘गिलानातिरित्त’ म्हणून जाणावे. यामकालिक इत्यादींमध्ये प्रत्येक घासागणिक जे दुक्कट (दुष्कृत) होते, ते अमिश्रित स्वरूपात सांगितले आहे. पण जर ते आमिष-मिश्रित (अन्नाशी मिसळलेले) असेल, तर आहारासाठी असो वा आहाराव्यतिरिक्त असो, ते ग्रहण करून गिळणाऱ्या भिक्षूला पाचित्तियच होते.

၂၄၁. သတိ ပစ္စယေတိ ယာမကာလိကံ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ, သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကဉ္စ တေန တေန ဥပသမေတဗ္ဗကေ အာဗာဓေ သတိ တဿ ဥပသမနတ္ထံ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

२४१. ‘प्रत्यय (कारण/गरज) असताना’ म्हणजे तहान लागली असता तहान शमवण्यासाठी यामकालिक, आणि त्या त्या औषधाने बरे होणाऱ्या आजारात तो आजार बरा करण्यासाठी सताहकालिक व यावजीविक औषधांचे सेवन करणाऱ्याला अनापत्ती (दोष नाही) आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे कठीण-समुत्थान आहे – काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने उगम पावणारे, क्रिया-अक्रिया, संज्ञेमुळे मुक्ती नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्ति-वज्ज (नियम उल्लंघनाचा दोष), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदना असणारे आहे.

ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

पहिले पवारणा शिक्षापद पाचवे समाप्त.

၆. ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. दुसऱ्या पवारणा शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၂၄၂. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – အနာစာရံ အာစရတီတိ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဥပနန္ဓီတိ ဥပနာဟံ ဇနေန္တော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အတ္တနော ကောဓံ ဗန္ဓိ; ပုနပ္ပုနံ အာဃာတံ ဇနေသီတိ အတ္ထော. ဥပနဒ္ဓေါ ဘိက္ခူတိ သော ဇနိတဥပနာဟော ဘိက္ခု.

२४२. सहाव्या शिक्षापदात – ‘अनाचार करतो’ म्हणजे प्रज्ञप्तीचे (नियमाचे) उल्लंघन करतो. ‘उपनंधी’ म्हणजे वैर निर्माण करत त्या व्यक्तीवर आपला राग धरून ठेवला; वारंवार द्वेष निर्माण केला, असा अर्थ आहे. ‘उपनद्ध भिक्षू’ म्हणजे तो वैर बाळगणारा भिक्षू.

၂၄၃. အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာတိ အဘိဟရိတွာ ‘‘ဟန္ဒ ဘိက္ခု ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝါရေယျ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘ဟန္ဒ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိံ အနုဒ္ဓရိတွာ သာဓာရဏမေဝ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏာယ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာဝတကံ ဣစ္ဆသိ တာဝတကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇာနန္တိ ပဝါရိတဘာဝံ ဇာနန္တော. တံ ပနဿ ဇာနနံ ယသ္မာ တီဟာကာရေဟိ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဇာနာတိ နာမ သာမံ ဝါ ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. အာသာဒနာပေက္ခောတိ အာသာဒနံ စောဒနံ မင်္ကုကရဏဘာဝံ အပေက္ခမာနော.

२४३. ‘समोर आणून निमंत्रित करावे’ म्हणजे समोर आणून ‘हे भिक्षू, घ्या, खा किंवा जेवा’ असे निमंत्रित करावे. पदभाजनामध्ये मात्र ‘हे भिक्षू’ इत्यादींचा उल्लेख न करता, सामान्यपणे समोर आणून निमंत्रित करण्याचा अर्थ दर्शवण्यासाठी ‘तुला जितके हवे तितके घे’ असे म्हटले आहे. ‘जाणतो’ म्हणजे तो पवारित (तृप्त) असल्याचे जाणणारा. त्याचे ते जाणणे तीन प्रकारांमुळे होत असल्याने, म्हणून ‘जाणतो म्हणजे स्वतः जाणतो’ इत्यादी पद्धतीने पदभाजन सांगितले आहे. ‘आसादनापेक्खो’ म्हणजे अपमान करणे, दोषारोप करणे किंवा खजील करण्याची इच्छा बाळगणारा.

ပဋိဂ္ဂဏှာတိ [Pg.98] အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ယဿ အဘိဟဋံ တသ္မိံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေ အဘိဟာရကဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ဣတရဿ ပန သဗ္ဗော အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တော, ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အဘိဟာရကဿေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယတ္တာ ပါကဋမေဝ.

‘स्वीकारतो, दुक्कटची आपत्ती होते’ म्हणजे ज्याच्यासाठी अन्न समोर आणले आहे, त्याने ते स्वीकारले असता, अन्न घेऊन येणाऱ्या भिक्षूला दुक्कट (दोष) होतो. दुसऱ्या भिक्षूच्या बाबतीत सर्व आपत्तींचे प्रकार पहिल्या शिक्षापदात सांगितले आहेत, परंतु या शिक्षापदात सर्व आपत्ती केवळ अन्न घेऊन येणाऱ्या भिक्षूलाच होतात असे जाणावे. उर्वरित भाग पहिल्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीनुसार स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे त्रिसमुत्थान आहे – काय-चित्ताने, वाचा-चित्ताने आणि काय-वाचा-चित्ताने उगम पावणारे, क्रिया, संज्ञेमुळे मुक्ती असणारे, सचित्तक, lokavajja (लोकनिंदेचा दोष), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशल चित्त आणि दुःखद वेदना असणारे आहे.

ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

दुसरे पवारणा शिक्षापद सहावे समाप्त.

၇. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. विकालभोजन शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၂၄၇. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇောတိ ဂိရိမှိ အဂ္ဂသမဇ္ဇော, ဂိရိဿ ဝါ အဂ္ဂဒေသေ သမဇ္ဇော. သော ကိရ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဘဝိဿတီတိ နဂရေ ဃောသနာ ကရိယတိ, နဂရဿ ဗဟိဒ္ဓါ သမေ ဘူမိဘာဂေ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ မဟာဇနကာယော သန္နိပတတိ, အနေကပ္ပကာရာနိ နဋနာဋကာနိ ပဝတ္တန္တိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ မဉ္စာတိမဉ္စေ ဗန္ဓန္တိ. သတ္တရသဝဂ္ဂိယာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ဒဟရာဝ ဥပသမ္ပန္နာ, တေ ‘‘နာဋကာနိ အာဝုသော ပဿိဿာမာ’’တိ တတ္ထ အဂမံသု. အထ နေသံ ဉာတကာ ‘‘အမှာကံ အယျာ အာဂတာ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ နှာပေတွာ ဝိလိမ္ပေတွာ ဘောဇေတွာ အညမ္ပိ ပူဝခါဒနီယာဒိံ ဟတ္ထေ အဒံသု. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿာ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ပဿိတွာ’’တိအာဒိ.

२४७. सातव्या शिक्षापदात – 'गिरग्गसमज्जो' म्हणजे डोंगरावर होणारा श्रेष्ठ मेळा (उत्सव), किंवा डोंगराच्या शिखरावर (श्रेष्ठ भागात) होणारा मेळा. तो मेळा सातव्या दिवशी होईल, अशी नगरात दवंडी पिटवली जाते (घोषणा केली जाते). नगराच्या बाहेर, डोंगराच्या सावलीत असलेल्या सपाट मैदानावर मोठा जनसमुदाय गोळा होतो. अनेक प्रकारचे नट-नर्तकांचे खेळ (नाट्य-नृत्य-वादन) चालतात. ते पाहण्यासाठी लोक एकावर एक मंच बांधतात. सत्तरसवर्गीय भिक्खू, हे शिक्षापद प्रज्ञप्त होण्यापूर्वी, तरुण वयातच उपसंपन्न झाले होते. ते 'मित्रांनो, आपण खेळ पाहूया' असे म्हणून तिथे गेले. तेव्हा त्यांच्या नातेवाईकांनी 'आमचे पूज्य स्वामी आले आहेत' असे म्हणून प्रसन्न चित्ताने त्यांना स्नान घालून, सुगंधी उटणे लावून, भोजन देऊन, इतरही खाण्याचे पदार्थ (मोदक, खाजा इत्यादी) त्यांच्या हातात दिले. त्यांना उद्देशूनच 'लोकांनी सत्तरसवर्गीय भिक्खूंना पाहून...' इत्यादी म्हटले आहे.

၂၄၈-၉. ဝိကာလေတိ ဝိဂတေ ကာလေ. ကာလောတိ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနကာလော အဓိပ္ပေတော, သော စ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန မဇ္ဈနှိကော, တသ္မိံ ဝီတိဝတ္တေတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဝိကာလော နာမ မဇ္ဈနှိကေ ဝီတိဝတ္တေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဌိတမဇ္ဈနှိကောပိ ကာလသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န သက္ကာ, သဟသာ ပိဝိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, ကုက္ကုစ္စကေန ပန န ကတ္တဗ္ဗံ. ကာလပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထဉ္စ ကာလတ္ထမ္ဘော ယောဇေတဗ္ဗော, ကာလန္တရေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ.

२४८-९. 'विकाल' म्हणजे योग्य वेळ निघून गेल्यावर (अवेळी). 'काल' म्हणजे भिक्खूंच्या भोजनाची वेळ अभिप्रेत आहे, आणि ती वेळ अंतिम मर्यादेनुसार मध्यान्ह (दुपार) पर्यंत असते. ती मध्यान्हाची वेळ उलटून गेल्यावर, असा याचा अभिप्राय आहे. म्हणूनच याच्या पदभाजनात भगवंतांनी म्हटले आहे – 'विकाल म्हणजे मध्यान्ह उलटून गेल्यापासून ते अरुणोदयापर्यंतचा काळ होय.' स्थिर मध्यान्ह काळ (सूर्य डोक्यावर स्थिरावण्याची वेळ) देखील योग्य काळातच समाविष्ट होतो. परंतु, त्या वेळेपासून पुढे खाणे किंवा जेवणे शक्य नाही. घाईघाईने पिणे कदाचित शक्य होईल, परंतु शंका घेणाऱ्या भिक्खूने तसे करू नये. काळाची मर्यादा समजण्यासाठी कालस्तंभ (सावली मोजणारा खांब) वापरावा आणि योग्य काळातच भोजनाचे कार्य केले पाहिजे.

အဝသေသံ [Pg.99] ခါဒနီယံ နာမာတိ ဧတ္ထ ယံ တာဝ သက္ခလိမောဒကာဒိပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏမယံ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယမ္ပိ ဝနမူလာဒိပ္ပဘေဒံ အာမိသဂတိကံ ဟောတိ, သေယျထိဒံ – မူလခါဒနီယံ ကန္ဒခါဒနီယံ မူဠာလခါဒနီယံ မတ္ထကခါဒနီယံ ခန္ဓခါဒနီယံ တစခါဒနီယံ ပတ္တခါဒနီယံ ပုပ္ဖခါဒနီယံ ဖလခါဒနီယံ အဋ္ဌိခါဒနီယံ ပိဋ္ဌခါဒနီယံ နိယျာသခါဒနီယန္တိ, ဣဒမ္ပိ ခါဒနီယသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ.

'अवशिष्ट खादनिय' या संदर्भात – जे खाजा, लाडू इत्यादी धान्य व डाळींपासून बनवलेले अन्न आहे, त्याविषयी काही सांगण्याची गरजच नाही (ते खादनिय आहेच). परंतु जे जंगलातील मुळे इत्यादी प्रकारांचे असून आमिष-तुल्य (अन्नासारखे) असते, जसे की – मूळ-खादनिय, कंद-खादनिय, मुळाल-खादनिय (कमळ-देठ), मस्तक-खादनिय (अंकुर), स्कंध-खादनिय (खोड), त्वचा-खादनिय (साल), पत्र-खादनिय (पाने), पुष्प-खादनिय (फुले), फल-खादनिय (फळे), अठ्ठि-खादनिय (बिया), पीठ-खादनिय आणि निर्यास-खादनिय (चिक/डिंक); हे सर्व देखील खादनिय वर्गातच गणले जाते.

တတ္ထ ပန အာမိသဂတိကသလ္လက္ခဏတ္ထံ ဣဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ – မူလခါဒနီယေ တာဝ မူလကမူလံ ခါရကမူလံ စစ္စုမူလံ တမ္ဗကမူလံ တဏ္ဍုလေယျကမူလံ ဝတ္ထုလေယျကမူလံ ဝဇကလိမူလံ ဇဇ္ဈရီမူလန္တိ ဧဝမာဒီနိ သူပေယျပဏ္ဏမူလာနိ အာမိသဂတိကာနိ. ဧတ္ထ စ ဝဇကလိမူလေ ဇရဋ္ဌံ ဆိန္ဒိတွာ ဆဍ္ဍေန္တိ, တံ ယာဝဇီဝိကံ ဟောတိ. အညမ္ပိ ဧဝရူပံ ဧတေနေဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလကခါရကဇဇ္ဈရီမူလာနံ ပန ဇရဋ္ဌာနိပိ အာမိသဂတိကာနေဝါတိ ဝုတ္တံ. ယာနိ ပန ပါဠိယံ –

त्यामध्ये, आमिष-तुल्य (अन्नासारखे) असणारे ओळखण्यासाठी हे केवळ एक उदाहरण आहे – मूळ-खादनिमध्ये प्रथम मुळ्याचे मूळ, खारकाचे मूळ, चच्चूचे मूळ, तांबड्या भाजीचे मूळ, तांदुळजाचे मूळ, वास्तुक भाजीचे मूळ, वजकलीचे मूळ आणि जज्झरीचे मूळ इत्यादी भाजी बनवण्यायोग्य पानांच्या वनस्पतींची मुळे आमिष-तुल्य असतात. आणि यामध्ये वजकलीच्या मुळाचा जुनाट (पक्व) भाग कापून फेकून देतात, तो भाग 'यावजीविक' असतो. इतरही अशाच प्रकारच्या वनस्पतींच्या बाबतीत याच पद्धतीने समजून घ्यावे. परंतु मुळा, खारक आणि जज्झरी यांच्या मुळांचे जुनाट (पक्व) भाग देखील आमिष-तुल्यच असतात, असे म्हटले आहे. आणि जी पाळीमध्ये –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဟလိဒ္ဒိံ သိင်္ဂိဝေရံ ဝစံ ဝစတ္တံ အတိဝိသံ ကဋုကရောဟိဏိံ ဥသီရံ ဘဒ္ဒမုတ္တကံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ, န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

"भिक्खूंनो, मी औषधी मुळांना अनुमती देतो – हळद, आले, वेखंड, सुगंधी वेखंड, अतिविष, कुटकी, वाळा, नागरमोथा, किंवा इतरही जी औषधी मुळे आहेत, जी खादनिय पदार्थांमध्ये खाद्याचे काम करत नाहीत आणि भोजनिय पदार्थांमध्ये भोजनाचे काम करत नाहीत."

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ စူဠပဉ္စမူလံ မဟာပဉ္စမူလန္တိအာဒိနာ နယေန ဂဏိယမာနာနံ ဂဏနာယ အန္တော နတ္ထိ. ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏာဘာဝေါယေဝ ပန တေသံ လက္ခဏံ. တသ္မာ ယံကိဉ္စိ မူလံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရတိ, တံ ယာဝကာလိကံ; ဣတရံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေသု ဗဟုံ ဝတွာပိ ဟိ ဣမသ္မိံယေဝ လက္ခဏေ ဌာတဗ္ဗံ. နာမသညာသု ပန ဝုစ္စမာနာသု တံ တံ နာမံ အဇာနန္တာနံ သမ္မောဟောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ နာမသညာယ အာဒရံ အကတွာ လက္ခဏမေဝ ဒဿိတံ.

असे म्हटले आहे, ती 'यावजीविक' आहेत. त्यांची 'चूळपंचमूळ', 'महापंचमूळ' इत्यादी पद्धतीने गणना केल्यास त्या संख्येला अंत नाही. परंतु, खादनिय किंवा भोजनिय पदार्थांचे काम न करणे, हेच त्यांचे लक्षण आहे. म्हणून, जे कोणतेही मूळ त्या त्या प्रदेशांत नेहमीच्या आहाराच्या रूपात माणसांच्या खादनिय किंवा भोजनिय पदार्थांचे काम करते, ते 'यावकालिक' समजावे; आणि इतर (जे आहाराचे काम करत नाही ते) 'यावजीविक' समजावे. त्यांच्याविषयी खूप काही सांगितले तरी याच लक्षणावर ठाम राहिले पाहिजे. कारण नावांच्या संज्ञा सांगितल्या असता, ती ती नावे न जाणणाऱ्या लोकांचा गोंधळच उडतो, म्हणून नावांच्या संज्ञेकडे विशेष लक्ष न देता केवळ लक्षणच दाखवले आहे.

ယထာ စ မူလေ; ဧဝံ ကန္ဒာဒီသုပိ ယံ လက္ခဏံ ဒဿိတံ, တဿေဝ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဉ္စ တံ ပါဠိယံ ဟလိဒ္ဒါဒိ အဋ္ဌဝိဓံ ဝုတ္တံ, တဿ ခန္ဓတစပုပ္ဖဖလမ္ပိ သဗ္ဗံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝုတ္တံ.

आणि ज्याप्रमाणे मुळांच्या बाबतीत; त्याचप्रमाणे कंद इत्यादींच्या बाबतीतही जे लक्षण दाखवले आहे, त्यानुसारच निर्णय समजून घ्यावा. आणि पाळीमध्ये हळद इत्यादी जे आठ प्रकारचे औषध सांगितले आहे, त्याचे खोड, साल, फूल आणि फळ हे सर्व देखील 'यावजीविक' आहे, असे म्हटले आहे.

ကန္ဒခါဒနီယေ [Pg.100] ဒုဝိဓော ကန္ဒော – ဒီဃော စ ရဿော စ ဘိသကိံသုကကန္ဒာဒိ ဝဋ္ဋော ဥပ္ပလကသေရုကကန္ဒာဒိ, ယံ ‘‘ဂဏ္ဌီ’’တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ သဗ္ဗေသံ ကန္ဒာနံ ဇိဏ္ဏဇရဋ္ဌာနဉ္စ ဆလ္လိ စ သုခုမမူလာနိ စ ယာဝဇီဝိကာနိ. တရုဏော ပန သုခခါဒနီယော, သာလကလျာဏီပေါတကကန္ဒော ကိံသုကပေါတကကန္ဒော အမ္ဗာဋကကန္ဒော ကေတကကန္ဒော မာလုဝကန္ဒော ဘိသသင်္ခါတော ပဒုမပုဏ္ဍရီကကန္ဒော ပိဏ္ဍာလုမသာလုအာဒယော စ ခီရဝလ္လိကန္ဒော အာလုဝကန္ဒော သိဂ္ဂုကန္ဒော တာလကန္ဒော နီလုပ္ပလရတ္တုပ္ပလကုမုဒသောဂန္ဓိကာနံ ကန္ဒာ ကဒလိကန္ဒော ဝေဠုကန္ဒော ကသေရုကကန္ဒောတိ ဧဝမာဒယော တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကကန္ဒာ ယာဝကာလိကာ.

कंद-खादनिमध्ये कंद दोन प्रकारचे असतात – लांब आणि गोल. कमळ-देठ, पळसाचा कंद इत्यादी लांब कंद; आणि गोल कंद जसे की कमळ-कंद, कशेरुक इत्यादी, ज्याला 'गाठ' (ग्रंथी) असेही म्हणतात. त्यामध्ये सर्व कंदांचे जुने व कडक झालेले भाग, त्यांची साल आणि बारीक मुळे ही 'यावजीविक' असतात. परंतु कोवळे आणि सहज खाण्यायोग्य असणारे – सालकल्याणीचा कोवळा कंद, पळसाचा कोवळा कंद, अंबाड्याचा कंद, केवड्याचा कंद, मालुवाचा कंद, 'भिस' (कमळ-देठ) म्हणून ओळखला जाणारा पद्म आणि पुंडरीक कमळाचा कंद, पिंडाळू, साळू इत्यादी, खीरवल्लीचा कंद, अळूचा कंद, शेवग्याचा कंद, ताडाचा कंद, निळे कमळ, तांबडे कमळ, कुमुद आणि सौगंधिक कमळांचे कंद, केळीचा कंद, बांबूचा कंद आणि कशेरुक कंद इत्यादी जे त्या त्या प्रदेशांत नेहमीच्या आहाराच्या रूपात माणसांच्या खादनिय किंवा भोजनिय पदार्थांचे काम करणारे कंद आहेत, ते 'यावकालिक' असतात.

ခီရဝလ္လိကန္ဒော အဓောတော ယာဝဇီဝိကော, ဓောတော ယာဝကာလိကော. ခီရကာကောလီဇီဝိကဥသဘကလသုဏာဒိကန္ဒာ ပန ယာဝဇီဝိကာ. တေ ပါဠိယံ – ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ ဧဝံ မူလဘေသဇ္ဇသင်္ဂဟေနေဝ သင်္ဂဟိတာ.

खीरवल्लीचा कंद न धुतलेला असताना 'यावजीविक' असतो, आणि धुतलेला असताना 'यावकालिक' असतो. परंतु क्षीरकाकोली, जीवक, ऋषभक, लसूण इत्यादी कंद 'यावजीविक' असतात. ते पाळीमध्ये 'किंवा इतरही जी औषधी मुळे आहेत' यानुसार मूळ-औषधांच्या संग्रहातच समाविष्ट केले गेले आहेत.

မူဠာလခါဒနီယေ ပန ပဒုမမူဠာလံ ပုဏ္ဍရီကမုဠာလသဒိသမေဝ. ဧရကမူလံ ကန္ဒုလမူလန္တိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကမုဠာလံ ယာဝကာလိကံ. ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရမကစိစတုရဿဝလ္လိကေတကတာလဟိန္တာလကုန္တာလနာဠိကေရပူဂရုက္ခာဒိမုဠာလံ ပန ယာဝဇီဝိကံ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပါဠိယံ – ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ မူလာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) ဧဝံ မူလဘေသဇ္ဇသင်္ဂဟေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

मुळाल-खादनिमध्ये पद्म कमळाचा कोंब हा पुंडरीक कमळाच्या कोंबासारखाच असतो. एरकाचे कोंब, कंदुलाचे कोंब इत्यादी जे त्या त्या प्रदेशांत नेहमीच्या आहाराच्या रूपात माणसांच्या खादनिय किंवा भोजनिय पदार्थांचे काम करणारे कोंब आहेत, ते 'यावकालिक' असतात. परंतु हळद, आले, मकची, चतुरसवल्ली, केवडा, ताड, हिंताल, कुंताल, नारळ, सुपारी इत्यादी झाडांचे कोंब 'यावजीविक' असतात. ते सर्व देखील पाळीमध्ये 'किंवा इतरही जी औषधी मुळे आहेत' यानुसार मूळ-औषधांच्या संग्रहातच समाविष्ट केले गेले आहेत.

မတ္ထကခါဒနီယေ တာလဟိန္တာလကုန္တာလကေတကနာဠိကေရပူဂရုက္ခခဇ္ဇူရီဝေတ္တဧရကကဒလီနံ ကဠီရသင်္ခါတာ မတ္ထကာ ဝေဏုကဠီရော နဠကဠီရော ဥစ္ဆုကဠီရော မူလကကဠီရော သာသပကဠီရော သတာဝရိကဠီရော သတ္တန္နံ ဓညာနံ ကဠီရာတိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကော ရုက္ခဝလ္လိအာဒီနံ မတ္ထကော ယာဝကာလိကော. ဟလိဒ္ဒိသိင်္ဂိဝေရဝစမကစိလသုဏာနံကဠီရာ တာလဟိန္တာလကုန္တာလနာဠိကေရကဠီရာနဉ္စ ဆိန္ဒိတွာ ပါတိတော ဇရဋ္ဌဗုန္ဒော ယာဝဇီဝိကော.

अंकुर किंवा शेंडे खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (मत्थकखादनीयात) – ताड, हिंताल, कुंतल, केतकी, नारळ, सुपारी, खजूर, वेत, एरका आणि केळी इत्यादींचे अंकुर म्हणून ओळखले जाणारे शेंडे; बांबूचा अंकुर, नळाचा अंकुर, उसाचा अंकुर, मुळ्याचा अंकुर, मोहरीचा अंकुर, शतावरीचा अंकुर आणि सात प्रकारच्या धान्यांचे अंकुर इत्यादी; त्या त्या प्रदेशांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करणारे वृक्ष, वेली इत्यादींचे शेंडे (अंकुर) हे 'यावकालिक' (दुपारपर्यंत ग्रहण करण्यायोग्य) असतात. हळद, आले, वेखंड, चवक व लसूण यांचे अंकुर; आणि ताड, हिंताल, कुंतल व नारळ यांच्या अंकुरांना कापून पाडलेला पक्व कंद (गाठ) हे 'यावजीविक' (आयुष्यभर औषध म्हणून वापरता येणारे) असतात।

ခန္ဓခါဒနီယေ [Pg.101] အန္တောပထဝီဂတော သာလကလျာဏီခန္ဓော ဥစ္ဆုခန္ဓော နီလုပ္ပလရတ္တုပ္ပလကုမုဒသောဂန္ဓိကာနံ ခန္ဓကာတိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကော ခန္ဓော ယာဝကာလိကော. ဥပ္ပလဇာတီနံ ပဏ္ဏဒဏ္ဍကော ပဒုမဇာတီနံ သဗ္ဗောပိ ဒဏ္ဍကော ကာရဝိန္ဒကဒဏ္ဍာဒယော စ အဝသေသသဗ္ဗခန္ဓာ ယာဝဇီဝိကာ.

खोड किंवा कांडे खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (खंधखादनीयात) – जमिनीच्या आत असलेले सालकल्याणीचे खोड, उसाचे खोड, नीलकमळ, रक्तकमळ, कुमुद आणि सौगंधिक कमळांचे खोड इत्यादी; त्या त्या प्रदेशांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करणारे खोड हे 'यावकालिक' असतात. उत्पल (कमळ) जातीच्या पानांचे देठ, पद्म (कमळ) जातीचे सर्वच देठ, कारविन्दकाचे देठ इत्यादी आणि उरलेले इतर सर्व खोड हे 'यावजीविक' असतात।

တစခါဒနီယေ ဥစ္ဆုတစောဝ ဧကော ယာဝကာလိကော, သောပိ သရသော. သေသော သဗ္ဗော ယာဝဇီဝိကော. တေသံ ပန မတ္ထကခန္ဓတစာနံ တိဏ္ဏံ ပါဠိယံ ကသာဝဘေသဇ္ဇေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

साल किंवा त्वचा खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (तचखादनीयात) – केवळ उसाची सालच एकटी 'यावकालिक' आहे, तीसुद्धा रसाने युक्त (ओली) असतानाच. उरलेली सर्व साल 'यावजीविक' आहे. आणि त्या अंकुर, खोड आणि साल या तिन्हींचा पाळीमध्ये (विनय पाठात) कषाय (तुरट) औषधांमध्ये समावेश समजला पाहिजे. कारण भगवंतांनी असे म्हटले आहे –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကသာဝါနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နိမ္ဗကသာဝံ, ကုဋဇကသာဝံ, ပဋောလကသာဝံ, ဖဂ္ဂဝကသာဝံ နတ္တမာလကသာဝံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ကသာဝါနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ, န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃).

“भिक्खूहो, मी कषाय (तुरट) औषधांना अनुमती देतो – कडुनिंबाचा कषाय, कुटजाचा कषाय, पडवळाचा कषाय, फग्गवाचा कषाय, करंजाचा कषाय, किंवा इतरही जे काही कषाय औषधे आहेत, जे खाण्याच्या पदार्थांमध्ये खाण्याचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत आणि जेवणाच्या पदार्थांमध्ये जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत।”

ဧတ္ထ ဟိ ဧတေသမ္ပိ သင်္ဂဟော သိဇ္ဈတိ. ဝုတ္တကသာဝါနိ စ သဗ္ဗာနိ ကပ္ပိယာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

कारण येथे यांचाही (अंकुर, खोड व साल यांचाही) समावेश सिद्ध होतो. आणि सांगितलेले सर्व कषाय कल्प्य (स्वीकारण्यास योग्य) आहेत असे समजले पाहिजे।

ပတ္တခါဒနီယေ မူလကံ ခါရကော စစ္စု တမ္ဗကော တဏ္ဍုလေယျကော ပပုန္နာဂေါ ဝတ္ထုလေယျကော ဝဇကလိ ဇဇ္ဈရီ သေလ္လု သိဂ္ဂု ကာသမဒ္ဒကော ဥမ္မာ စီနမုဂ္ဂေါ မာသော ရာဇမာသော ဌပေတွာ မဟာနိပ္ဖာဝံ အဝသေသနိပ္ဖာဝေါ အဂ္ဂိမန္ထော သုနိသန္နကော သေတဝရဏော နာဠိကာ ဘူမိယံ ဇာတလောဏီတိ ဧတေသံ ပတ္တာနိ အညာနိ စ ဧဝရူပါနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ ပတ္တာနိ ဧကံသေန ယာဝကာလိကာနိ. ယာ ပနညာ မဟာနခပိဋ္ဌိမတ္တာ ပဏ္ဏလောဏိ ရုက္ခေ စ ဂစ္ဆေ စ အာရောဟတိ, တဿာ ပတ္တံ ယာဝဇီဝိကံ. ဗြဟ္မီပတ္တဉ္စ ယာဝကာလိကန္တိ ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တိ. အမ္ဗပလ္လဝံ ယာဝကာလိကံ, အသောကပလ္လဝံ ပန ယာဝဇီဝိကံ.

पाने खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (पत्तखादनीयात) – मुळा, खारको, चच्चु, तांबको, तांदुळजा, टाकळा, चाकवत, वजकली, जज्झरी, शेळू, शेवगा, कासवंदा, अळशी, मूग, उडीद, राजमा, मोठे पावटे वगळून उरलेले पावटे, अरणी, सुनिषण्णक, पांढरा वरण, naळिका आणि जमिनीवर उगवणारी घोळ भाजी; यांची पाने आणि यांसारखी इतर पाने, जी त्या त्या प्रदेशांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करतात, ती निश्चितपणे 'यावकालिक' असतात. परंतु जी दुसरी मोठ्या नखाच्या पाठीच्या आकाराची पाने असलेली घोळ भाजी झाडांवर आणि झुडपांवर चढते, तिचे पान 'यावजीविक' असते. ब्राह्मीचे पान 'यावकालिक' असते असे द्वीपवासी (श्रीलंकेतील रहिवासी) म्हणतात. आंब्याची पालवी 'यावकालिक' असते, परंतु अशोकाची पालवी 'यावजीविक' असते।

ယာနိ ဝါ ပနညာနိ ပါဠိယံ –

किंवा इतर जी पाने पाळीमध्ये (विनय पाठात) –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဏာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နိမ္ဗပဏ္ဏံ ကုဋဇပဏ္ဏံ ပဋောလပဏ္ဏံ သုလသိပဏ္ဏံ ကပ္ပာသကပဏ္ဏံ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ [Pg.102] ပဏ္ဏာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

“भिक्खूहो, मी औषधी पानांना अनुमती देतो – कडुनिंबाचे पान, कुटजाचे पान, पडवळाचे पान, तुळशीचे पान, कपाशीचे पान, किंवा इतरही जी काही औषधी पाने आहेत, जे खाण्याच्या पदार्थांमध्ये खाण्याचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत आणि जेवणाच्या पदार्थांमध्ये जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत।”

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. န ကေဝလဉ္စ ပဏ္ဏာနိယေဝ တေသံ ပုပ္ဖဖလာဒီနိပိ ယာဝဇီဝိကာနိ. ပဏ္ဏာနံ ဖဂ္ဂဝပဏ္ဏံ အဇ္ဇုကပဏ္ဏံ ဖဏိဇ္ဇကပဏ္ဏံ ပဋောလပဏ္ဏံ တမ္ဗူလပဏ္ဏံ ပဒုမိနိပဏ္ဏန္တိ ဧဝံ ဂဏနဝသေန အန္တော နတ္ထိ.

असे सांगितले आहे, ती पाने 'यावजीविक' असतात. आणि केवळ पानेच नव्हे, तर त्यांची फुले, फळे इत्यादी देखील 'यावजीविक' असतात. पानांमध्ये – फग्गवाचे पान, रानतुळशीचे पान, मरव्याचे पान, पडवळाचे पान, विड्याचे पान, कमळाचे पान इत्यादी, अशा प्रकारे मोजायला गेल्यास त्यांचा अंत नाही।

ပုပ္ဖခါဒနီယေ မူလကပုပ္ဖံ ခါရကပုပ္ဖံ စစ္စုပုပ္ဖံ တမ္ဗကပုပ္ဖံ ဝဇကလိပုပ္ဖံ ဇဇ္ဈရီပုပ္ဖံ စူဠနိပ္ဖာဝပုပ္ဖံ မဟာနိပ္ဖာဝပုပ္ဖံ ကသေရုကပုပ္ဖံ နာဠိကေရတာလကေတကာနံ တရုဏပုပ္ဖာနိ သေတဝရဏပုပ္ဖံ သိဂ္ဂုပုပ္ဖံ ဥပ္ပလပဒုမဇာတိကာနံ ပုပ္ဖာနိ ကဏ္ဏိကမတ္တံ အဂန္ဓိကပုပ္ဖံ ကဠီရပုပ္ဖံ ဇီဝန္တီပုပ္ဖန္တိ ဧဝမာဒိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကပုပ္ဖံ ယာဝကာလိကံ. အသောကဗကုလကုယျကပုန္နာဂစမ္ပကဇာတိကဏဝီရကဏိကာရကုန္ဒနဝမာလိကမလ္လိကာဒီနံ ပန ပုပ္ဖံ ယာဝဇီဝိကံ တဿ ဂဏနာယ အန္တော နတ္ထိ. ပါဠိယံ ပနဿ ကသာဝဘေသဇ္ဇေနေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

फुले खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (पुप्फखादनीयात) – मुळ्याचे फूल, खारकोचे फूल, चच्चुचे फूल, तांबकोचे फूल, वजकलीचे फूल, जज्झरीचे फूल, लहान पावट्याचे फूल, मोठ्या पावट्याचे फूल, कशेरुकाचे फूल, नारळ, ताड व केतकीची कोवळी फुले, पांढऱ्या वरणाचे फूल, शेवग्याचे फूल, उत्पल व पद्म जातीच्या कमळांची फुले, केवळ फुलांच्या मध्यभागासारखे असणारे सुवास नसलेले पळसाचे फूल, कळीराचे फूल आणि जिवंतीचे फूल इत्यादी; त्या त्या प्रदेशांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करणारे फूल हे 'यावकालिक' असते. परंतु अशोक, बकुळ, कुय्यक, पुन्नाग, चाफा, जाई, कण्हेर, कर्णिकार, कुंद, नवमालिका, मोगरा इत्यादींची फुले 'यावजीविक' असतात, त्यांची गणना करण्यास अंत नाही. आणि पाळीमध्ये (विनय पाठात) याचा कषाय औषधांमध्येच समावेश समजला पाहिजे।

ဖလခါဒနီယေ ပနသလဗုဇတာလနာဠိကေရအမ္ဗဇမ္ဗူအမ္ဗာဋကတိန္တိဏိကမာတုလုင်္ဂကပိတ္ထလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလတိမ္ဗရူသကတိပုသဝါတိင်္ဂဏစောစမောစမဓုကာဒီနံ ဖလာနိ ယာနိ လောကေ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ယာဝကာလိကာနိ. နာမဂဏနဝသေန နေသံ န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ. ယာနိ ပန ပါဠိယံ –

फळे खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (फलखादनीयात) – फणस, बडहर, ताड, नारळ, आंबा, जांभूळ, अंबाडा, चिंच, महाळुंग, कवठ, दुधी भोपळा, कोहळा, काकडी (पुस्सफल), टेंभुर्णी, काकडी (तिपुस), वांगे, रानकेळी, केळी, महुआ इत्यादींची जी फळे जगात आहेत, जी त्या त्या प्रदेशांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करतात, ती सर्व फळे 'यावकालिक' असतात. नावांच्या गणनेनुसार त्यांची मर्यादा दाखवणे शक्य नाही. परंतु जी पाळीमध्ये (विनय पाठात) –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဖလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ – ဗိလင်္ဂံ, ပိပ္ဖလိံ, မရိစံ, ဟရီတကံ, ဝိဘီတကံ, အာမလကံ, ဂေါဋ္ဌဖလံ, ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ဖလာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ နေဝ ခါဒနီယေ ခါဒနီယတ္ထံ ဖရန္တိ န ဘောဇနီယေ ဘောဇနီယတ္ထံ ဖရန္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) –

“भिक्खूहो, मी औषधी फळांना अनुमती देतो – वावडिंग, पिंपळी, मिरी, हिरडा, बेहडा, आवळा, गोठफल, किंवा इतरही जी काही औषधी फळे आहेत, जे खाण्याच्या पदार्थांमध्ये खाण्याचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत आणि जेवणाच्या पदार्थांमध्ये जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करत नाहीत।”

ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသမ္ပိ အပရိပက္ကာနိ အစ္ဆိဝ ဗိမ္ဗဝရဏကေတကကာသ္မရီအာဒီနံ ဖလာနိ ဇာတိဖလံ ကဋုကဖလံ ဧဠာ တက္ကောလန္တိ ဧဝံ နာမဝသေန န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ.

असे सांगितले आहे, ती फळे 'यावजीविक' असतात. त्यांची देखील न पिकलेली (कच्ची) फळे; अच्छिव, तोंडली, वायवर्ण, केतकी, शिवण इत्यादींची फळे; जायफळ, कुटकी, वेलची, तक्कोल इत्यादी, अशा प्रकारे नावांच्या आधारे त्यांची मर्यादा दाखवणे शक्य नाही।

အဋ္ဌိခါဒနီယေ [Pg.103] လဗုဇဋ္ဌိ ပနသဋ္ဌိ အမ္ဗာဋကဋ္ဌိ သာလဋ္ဌိ ခဇ္ဇူရီကေတကတိမ္ဗရူသကာနံ တရုဏဖလဋ္ဌိ တိန္တိဏိကဋ္ဌိ ဗိမ္ဗဖလဋ္ဌိ ဥပ္ပလ ပဒုမဇာတီနံ ပေါက္ခရဋ္ဌီတိ ဧဝမာဒီနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု မနုဿာနံ ပကတိအာဟာရဝသေန ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ အဋ္ဌီနိ ယာဝကာလိကာနိ. မဓုကဋ္ဌိ ပုန္နာဂဋ္ဌိ ဟရီတကာဒီနံ အဋ္ဌီနိ သိဒ္ဓတ္ထကဋ္ဌိ ရာဇိကဋ္ဌီတိ ဧဝမာဒီနိ အဋ္ဌီနိ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ ပါဠိယံ ဖလဘေသဇ္ဇေနေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

बिया खाण्यायोग्य पदार्थांमध्ये (अट्ठिखादनीयात) – बडहरची बी, फणसाची बी, अंबाड्याची बी, साल वृक्षाची बी, khजूर, केतकी व टेंभुर्णीच्या कोवळ्या फळांची बी, चिंचेची बी, तोंडल्याची बी, उत्पल व पद्म जातीच्या कमळांच्या बिया इत्यादी; त्या त्या प्रदेशांमध्ये मनुष्यांच्या नेहमीचा आहार म्हणून खाण्याचे व जेवणाचे प्रयोजन पूर्ण करणाऱ्या बिया या 'यावकालिक' असतात. महुआची बी, पुन्नागाची बी, हिरडा इत्यादींच्या बिया, पांढऱ्या मोहरीची बी, काळ्या मोहरीची बी इत्यादी बिया 'यावजीविक' असतात. पाळीमध्ये (विनय पाठात) त्यांचा फल औषधांमध्येच समावेश समजला पाहिजे।

ပိဋ္ဌခါဒနီယေ သတ္တန္နံ တာဝ ဓညာနံ ဓညာနုလောမာနံ အပရဏ္ဏာနဉ္စ ပိဋ္ဌံ ပနသပိဋ္ဌံ လဗုဇပိဋ္ဌံ အမ္ဗာဋကပိဋ္ဌံ သာလပိဋ္ဌံ ဓောတကတာလပိဋ္ဌဉ္စ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌဉ္စာတိ ဧဝမာဒီနိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထံ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကာနိ ပိဋ္ဌာနိ ယာဝကာလိကာနိ. အဓောတကံ တာလပိဋ္ဌံ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌံ အဿဂန္ဓာဒိပိဋ္ဌာနိ စ ယာဝဇီဝိကာနိ. တေသံ ပါဠိယံ ကသာဝေဟိ စ မူလဖလေဟိ စ သံဃဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

पिठाच्या खाद्यपदार्थांमध्ये (पिठखादनीय) प्रथम सात प्रकारच्या धान्यांचे, धान्यासारख्या इतर पदार्थांचे आणि डाळींचे पीठ, फणसाच्या बियांचे पीठ, बडहर (तांबड्या फणसाच्या) बियांचे पीठ, अंबाड्याच्या बियांचे पीठ, सालाच्या बियांचे पीठ, धुवून स्वच्छ केलेले ताडाच्या बियांचे पीठ आणि क्षीरवल्लीचे पीठ इत्यादींचा समावेश होतो. त्या त्या जनपदांमध्ये नेहमीचा आहार म्हणून मनुष्यांच्या खाण्यासाठी आणि भोजनासाठी तृप्ती देणारे हे पीठ 'यावकालिक' असते. न धुवलेले ताडाच्या बियांचे पीठ, क्षीरवल्लीचे पीठ आणि अश्वगंधा इत्यादींचे पीठ हे 'यावजीविक' असते. पाळीमध्ये (मूळ पाठात) कषाय (काढे), मुळे आणि फळांमध्ये त्यांचा समावेश समजला पाहिजे.

နိယျာသခါဒနီယေ ဧကော ဥစ္ဆုနိယျာသောဝ သတ္တာဟကာလိကော. သေသာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဇတူနိ ဘေသဇ္ဇာနိ – ဟိင်္ဂုံ ဟိင်္ဂုဇတုံ ဟိင်္ဂုသိပါဋိကံ တကံ တကပတ္တိံ တကပဏ္ဏိံ သဇ္ဇုလသံ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ အတ္ထိ ဇတူနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆၃) ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တနိယျာသာ ယာဝဇီဝိကာ. တတ္ထ ယေဝါပနကဝသေန သင်္ဂဟိတာနံ အမ္ဗနိယျာသော ကဏိကာရနိယျာသောတိ ဧဝံ နာမဝသေန န သက္ကာ ပရိယန္တံ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ဣမေသု မူလခါဒနီယာဒီသု ယံကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘အဝသေသံ ခါဒနီယံ နာမာ’’တိ သင်္ဂဟိတံ.

डिंकाच्या खाद्यपदार्थांमध्ये (निय्यासखादनीय) केवळ एक उसाचा रस/चिक हा 'सप्ताहकालिक' आहे. उर्वरित, 'भिक्खूंनो, मी डिंकयुक्त औषधांना अनुमती देतो - हिंग, हिंगाचा डिंक, हिंगाची साल, लाख, लाखाचा रस, लाखाची पाने, राळ आणि इतरही जी काही डिंकयुक्त औषधे आहेत ती' अशा प्रकारे पाळीमध्ये सांगितलेले डिंक हे 'यावजीविक' आहेत. तेथे 'येवापनक' (इतर जे काही) या नियमाने समाविष्ट केलेल्या डिंकांमध्ये आंब्याचा डिंक, कण्णिकार (चाफ्याचा) डिंक इत्यादींचा नावांच्या आधारे अंत (मर्यादा) दाखवणे शक्य नाही. अशा प्रकारे या मूळ-खाद्यादींमध्ये जे काही यावकालिक आहे, ते सर्व या अर्थामध्ये 'अवशिष्ट खाद्य' (अवसेसं खादनीयं नाम) या संज्ञेखाली समाविष्ट केले आहे.

ဘောဇနီယံ နာမ ပဉ္စ ဘောဇနာနီတိအာဒိမှိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. ခါဒိဿာမိ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ, ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ယော ဘိက္ခု ဝိကာလေ ဧတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယဉ္စ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

'भोजनीय म्हणजे पाच प्रकारची भोजने' इत्यादींमध्ये जे सांगायचे आहे, ते आधीच (पहिल्या पवारणा सिक्खापदामध्ये) सांगितले आहे. 'मी खाईन, मी जेवेन' या उद्देशाने जो भिक्खू विकाल (अवेळी) हे खाद्य किंवा भोज्य ग्रहण करतो, त्याला ग्रहण केल्यामुळे प्रथम 'दुक्कट' आपत्ती होते. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे सिक्खापद एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) सिक्खापदाप्रमाणे समुत्थान असणारे आहे - ते काय (शरीर) आणि काय-चित्त (शरीर व मन) यापासून समुत्थित होते; हे क्रिया-रूप आहे; संज्ञा (जाणीव) नसली तरी आपत्तीतून सुटका होत नाही; अचित्तक आहे; प्रज्ञप्तिवज्ज (बुद्धांच्या नियमाच्या उल्लंघनामुळे दोषयुक्त) आहे; कायकर्म आहे; त्रिचित्तक (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिवेदना (तीन वेदना असणारे) आहे.

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

विकालभोजन सिक्खापद सातवे समाप्त.

၈. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. सन्निधिकारक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၂၅၂. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒေ [Pg.104] – ဗေလဋ္ဌသီသော နာမ ဇဋိလသဟဿဗ္ဘန္တရော မဟာထေရော. အရညေ ဝိဟရတီတိ ဇေတဝနဿ အဝိဒူရေ ပဓာနဃရေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဝသတိ. သုက္ခကုရန္တိ အသူပဗျဉ္ဇနံ ဩဒနံ. သော ကိရ အန္တောဂါမေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ တာဒိသံ ဩဒနံ အာဟရတိ, တဉ္စ ခေါ အပ္ပိစ္ဆတာယ, န ပစ္စယဂိဒ္ဓတာယ. ထေရော ကိရ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥဒကေန တေမေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, တတော ပုန သတ္တာဟံ သမာပတ္တိယာ နိသီဒတိ. ဧဝံ ဒွေပိ တီဏိပိ စတ္တာရိပိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စိရေန ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတီ’’တိ.

२५२. आठव्या सिक्खापदामध्ये - बेलट्ठसीस नावाचे एक महाथेर होते, जे एक हजार जटिलांपैकी एक होते. 'अरण्यात विहार करतात' म्हणजे ते जेतवनाच्या जवळच असलेल्या एका प्रधानघरात (ध्यानकुटीत) एका विहारात राहत असत. 'सुक्खकुरं' म्हणजे वरण-भाजी नसलेला कोरडा भात. असे म्हणतात की, ते गावात भोजन करून, नंतर पिंडाचारासाठी (भिक्षेसाठी) फिरून तसा कोरडा भात घेऊन येत असत; आणि ते देखील अल्पेच्छतेमुळे, साधनांच्या लोभामुळे नव्हे. असे म्हणतात की, ते थेर सात दिवस निरोध-समापत्तीमध्ये घालवून, समापत्तीमधून उठून, तो कोरडा पिंडपात पाण्याने ओला करून ग्रहण करत असत. त्यानंतर पुन्हा सात दिवस समापत्तीमध्ये बसत असत. अशा प्रकारे दोन, तीन किंवा चार आठवडे घालवून ते गावात भिक्षेसाठी प्रवेश करत असत. म्हणूनच संगीतिकार थेरांनी म्हटले आहे - 'ते बऱ्याच काळाने गावात भिक्षेसाठी प्रवेश करतात.'

၂၅၃. ကာရော ကရဏံ ကိရိယာတိ အတ္ထတော ဧကံ, သန္နိဓိကာရော အဿာတိ သန္နိဓိကာရံ; သန္နိဓိကာရမေဝ သန္နိဓိကာရကံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကရတ္တံ ဝီတိနာမိတဿေတံ အဓိဝစနံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ – ‘‘သန္နိဓိကာရကံ နာမ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ အပရဇ္ဇူ’’တိ.

२५३. 'कार', 'करण' आणि 'क्रिया' हे अर्थाच्या दृष्टीने एकच आहेत. ज्याचा संचय (सन्निधि) केला जातो, ते 'सन्निधिकार' होय; सन्निधिकार म्हणजेच 'सन्निधिकारक'. ग्रहण करून एक रात्र व्यतीत केलेल्या अन्नपदार्थाचे हे नाव (अधिवचन) आहे. म्हणूनच याच्या पदभाजनामध्ये म्हटले आहे - 'सन्निधिकारक म्हणजे आज ग्रहण केलेले आणि दुसऱ्या दिवशी (वापरलेले).'

ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ သန္နိဓိကတံ ယံကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟရတော ပန ဧကမေကသ္မိံ အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ. သစေပိ ပတ္တော ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတိ, ယံ အင်္ဂုလိယာ ဃံသန္တဿ လေခါ ပညာယတိ, ဂဏ္ဌိကပတ္တဿ ဝါ ဂဏ္ဌိကန္တရေ သ္နေဟော ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ, သော ဥဏှေ ဩတာပေန္တဿ ပဂ္ဃရတိ, ဥဏှယာဂုယာ ဝါ ဂဟိတာယ သန္ဒိဿတိ, တာဒိသေ ပတ္တေပိ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. တသ္မာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ပုန တတ္ထ အစ္ဆောဒကံ ဝါ အာသိဉ္စိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဝါ ဃံသိတွာ နိသ္နေဟဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော. သစေ ဟိ ဥဒကေ ဝါ သ္နေဟဘာဝေါ ပတ္တေ ဝါ အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ, ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတိ. တေလဝဏ္ဏပတ္တေ ပန အင်္ဂုလိလေခါ ပညာယတိ, သာ အဗ္ဗောဟာရိကာ. ယံ ဘိက္ခူ နိရပေက္ခာ သာမဏေရာနံ ပရိစ္စဇန္တိ, တဉ္စေ သာမဏေရာ နိဒဟိတွာ ဒေန္တိ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အပရိစ္စတ္တမေဝ ဟိ ဒုတိယဒိဝသေ န ဝဋ္ဋတိ. တတော ဟိ ဧကသိတ္ထမ္ပိ အဇ္ဈောဟရတော ပါစိတ္တိယမေဝ.

'ग्रहण करतो, तर दुक्कट आपत्ती होते' म्हणजे अशा प्रकारे संचय केलेले कोणतेही यावकालिक किंवा यामकालिक अन्न खाण्याच्या इच्छेने ग्रहण करणाऱ्या भिक्खूला ग्रहण केल्यामुळे प्रथम 'दुक्कट' आपत्ती होते. आणि खाताना प्रत्येक घासागणिक 'पाचित्तिय' आपत्ती होते. जर पात्र नीट धुतलेले नसेल, ज्याला बोटाने घासले असता बोटाची रेघ दिसते, किंवा गाठ असलेल्या पात्राच्या गाठींच्या फटीत तेल/तूप (स्नेह) शिरलेले असते, जे उन्हात ठेवले असता वितळून बाहेर येते, किंवा गरम पेज घेतल्यावर तरंगताना दिसते, अशा पात्रात दुसऱ्या दिवशी भोजन करणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय आपत्ती होते. म्हणून पात्र धुवून, पुन्हा त्यात स्वच्छ पाणी ओतून किंवा बोटाने घासून ते तेलकट नाही ना, याची खात्री करून घ्यावी. कारण जर पाण्यात तेलकटपणा किंवा पात्रावर बोटाची रेघ दिसत असेल, तर ते पात्र नीट धुतलेले नाही असे मानले जाते. परंतु तेलाच्या रंगाच्या पात्रावर जर बोटाची रेघ दिसत असेल, तर ती नगण्य (अब्बोहारिक) मानली जाते. जे अन्न भिक्खू निरपेक्ष होऊन श्रामणेरांना दान करतात, ते जर श्रामणेरांनी साठवून ठेवले आणि नंतर दिले, तर ते सर्व कल्प्य (योग्य) आहे. कारण स्वतः ग्रहण केलेले आणि न त्यागलेले अन्न दुसऱ्या दिवशी कल्प्य नसते. कारण त्यातील एक शीत (भाताचा कण) जरी खाल्ला, तरी पाचित्तिय आपत्तीच होते.

အကပ္ပိယမံသေသု [Pg.105] မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒွိံ ပါစိတ္တိယံ, အဝသေသေသု ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ. ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ အဇ္ဈောဟရတော ပါစိတ္တိယံ. အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပဝါရိတော ဟုတွာ အနတိရိတ္တကတံ အဇ္ဈောဟရတိ, ပကတိအာမိသေ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ, မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ, သေသအကပ္ပိယမံသေ ဒုက္ကဋေန သဒ္ဓိံ, ယာမကာလိကံ သတိ ပစ္စယေ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေ, နိရာမိသေန ဧကမေဝ. အာဟာရတ္ထာယ အဇ္ဈောဟရတော ဝိကပ္ပဒွယေပိ ဒုက္ကဋံ ဝဍ္ဎတိ. သစေ ဝိကာလေ အဇ္ဈောဟရတိ, ပကတိဘောဇနေ သန္နိဓိပစ္စယာ စ ဝိကာလဘောဇနပစ္စယာ စ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ, အကပ္ပိယမံသေသု ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတိ. ယာမကာလိကေသု ဝိကာလပစ္စယာ အနာပတ္တိ, အနတိရိတ္တပစ္စယာ ပန ဝိကာလေ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု အနာပတ္တိ.

अकल्प्य मांसांमध्ये मानवी मांसाच्या बाबतीत थुल्लच्चय (स्थूलात्यय) आपत्तीसह पाचित्तिय आपत्ती होते, उर्वरित मांसांच्या बाबतीत दुक्कट आपत्तीसह पाचित्तिय आपत्ती होते. यामकालिक अन्न कारण असताना खाणाऱ्याला पाचित्तिय आपत्ती होते. आहारासाठी खाणाऱ्याला दुक्कट आपत्तीसह पाचित्तिय आपत्ती होते. जर प्रवारित असून अतिरिक्त न केलेले अन्न खाल्ले, तर सामान्य अन्नामध्ये दोन पाचित्तिय आपत्ती होतात; मानवी मांसाच्या बाबतीत थुल्लच्चय आपत्तीसह दोन पाचित्तिय होतात; उर्वरित अकल्प्य मांसाच्या बाबतीत दुक्कट आपत्तीसह दोन पाचित्तिय होतात; यामकालिक अन्न कारण असताना आमिषयुक्त मुखाने खाणाऱ्याला दोन पाचित्तिय होतात, आमिषरहित मुखाने खाणाऱ्याला केवळ एकच पाचित्तिय होते. आहारासाठी खाणाऱ्याला दोन्ही विकल्पांमध्ये दुक्कट आपत्ती वाढते. जर विकाल (अवेळी) खाल्ले, तर सामान्य भोजनामध्ये संचय केल्याच्या (सन्निधि) कारणामुळे आणि विकालभोजनाच्या कारणामुळे दोन पाचित्तिय आपत्ती होतात; अकल्प्य मांसाच्या बाबतीत थुल्लच्चय आणि दुक्कट आपत्ती वाढते. यामकालिकांच्या बाबतीत विकाल या कारणामुळे अनापत्ती आहे, परंतु अनतिरिक्त या कारणामुळे विकाल काळात सर्व विकल्पांमध्ये अनापत्ती आहे.

၂၅၅. သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယာတိ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ တာဝ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟရတော ပန သစေ နိရာမိသံ ဟောတိ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ ဒုက္ကဋံ. အထ အာမိသသံသဋ္ဌံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ဟောတိ, ယထာဝတ္ထုကံ ပါစိတ္တိယမေဝ.

२५५. 'सप्ताहकालिक आणि यावजीविक आहारासाठी' म्हणजे आहारासाठी ग्रहण करणाऱ्याला ग्रहण करण्याच्या कारणामुळे प्रथम दुक्कट आपत्ती होते, आणि खाताना जर ते आमिषरहित असेल, तर प्रत्येक घासागणिक दुक्कट आपत्ती होते. जर आमिषमिश्रित अन्न ग्रहण करून ठेवलेले असेल, तर वस्तूच्या स्वरूपानुसार पाचित्तिय आपत्तीच होते.

၂၅၆. အနာပတ္တိ ယာဝကာလိကန္တိအာဒိမှိ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ယာဝ မဇ္ဈန္တိကသင်္ခါတော ကာလော, တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝကာလိကံ. သဒ္ဓိံ အနုလောမပါနေဟိ အဋ္ဌဝိဓံ ပါနံ ယာဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမယာမသင်္ခါတော ယာမော, တာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာမော ကာလော အဿာတိ ယာမကာလိကံ. သပ္ပိအာဒိ ပဉ္စဝိဓံ ဘေသဇ္ဇံ သတ္တာဟံ နိဓေတဗ္ဗတော သတ္တာဟော ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကံ. ဌပေတွာ ဥဒကံ အဝသေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ယာဝဇီဝံ ပရိဟရိတွာ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝဇီဝကန္တိ ဝုစ္စတိ.

२५६. विकालभोजन सिक्खापदामध्ये 'अनापत्ति यावकालिकं' इत्यादी वाक्यात निर्दिष्ट केलेले खादनीय व भोजनीय, जोपर्यंत माध्यान्ह (दुपार) नावाचा काळ असतो तोपर्यंतच खाण्यायोग्य असल्यामुळे त्याला 'यावकालिक' म्हणतात. अनुलोम पेयांसह आठ प्रकारची पेये, रात्रीच्या अंतिम प्रहरापर्यंत उपभोग घेण्यायोग्य असल्यामुळे, त्याचा उपभोग घेण्याचा काळ तो प्रहर असेपर्यंत असतो, म्हणून त्याला 'यामकालिक' म्हणतात. तूप इत्यादी पाच प्रकारची औषधे सात दिवसांपर्यंत साठवून ठेवता येत असल्यामुळे, त्याचा काळ सात दिवस असतो, म्हणून त्याला 'सप्ताहकालिक' म्हणतात. पाणी वगळता उर्वरित सर्व (औषधी) वस्तू जीवनभर सोबत बाळगून, योग्य कारण (आजारपण) असताना उपभोग घेण्यायोग्य असल्यामुळे त्याला 'यावजीविक' असे म्हटले जाते.

တတ္ထ အရုဏောဒယေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကံ သတက္ခတ္တုမ္ပိ နိဒဟိတွာ ယာဝကာလော နာတိက္ကမတိ တာဝ, ယာမကာလိကံ ဧကံ အဟောရတ္တံ, သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တရတ္တံ, ဣတရံ သတိ ပစ္စယေ, ယာဝဇီဝမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အဋ္ဌကထာသု ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါနကထာ ကပ္ပိယာနုလောမကထာ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ ယာဝကာလိကေန ယာမကာလိက’’န္တိအာဒိကထာ စ ကပ္ပိယဘူမိကထာ စ ဝိတ္ထာရိတာ, တံ မယံ အာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ကထယိဿာမ.

त्या (चार कालिकां) मध्ये, अरुणोदयाच्या वेळीच ग्रहण केलेले यावकालिक अन्न शंभर वेळा साठवून ठेवूनही, जोपर्यंत भोजनाचा काळ निघून जात नाही तोपर्यंत; यामकालिक एका अहोरात्रापर्यंत (दिवस-रात्र); सप्ताहकालिक सात रात्रींपर्यंत; आणि इतर (यावजीविक) योग्य कारण असताना जीवनभर उपभोग घेणाऱ्या भिक्खूंना कोणतीही आपत्ती (दोष) होत नाही. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. परंतु अट्ठकथांमध्ये या ठिकाणी पानकथा (पेयांची चर्चा), कप्पिय-अनुलोम कथा, 'यावकालिकासोबत यामकालिक कल्पते (योग्य ठरते) काय?' इत्यादी चर्चा आणि कप्पियभूमी कथा सविस्तर सांगितली आहे, ती आम्ही योग्य ठिकाणीच सांगू.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ [Pg.106] – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे सिक्खापद एळकलोम सिक्खापदाप्रमाणे समुत्थान असणारे आहे – ते कायेने आणि काय-चित्ताने समुत्थित होते; क्रियात्मक आहे; संज्ञेमुळे (जाणीव नसल्याने) मुक्ती न देणारे आहे; अचित्तक आहे; प्रज्ञप्तिवद्य (नियम मोडल्यामुळे दोषयुक्त) आहे; कायकर्म आहे; तीन चित्ते आणि तीन वेदना असणारे आहे.

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

सन्निधिकारक सिक्खापद हे आठवे होय.

၉. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. पणीतभोजन सिक्खापद वर्णन

၂၅၇. နဝမသိက္ခာပဒေ – ပဏီတဘောဇနာနီတိ ဥတ္တမဘောဇနာနိ. ကဿ သမ္ပန္နံ န မနာပန္တိ သမ္ပတ္တိယုတ္တံ ကဿ န ပိယံ. သာဒုန္တိ သုရသံ.

२५७. नवव्या सिक्खापदामध्ये – 'पणीतभोजनानि' म्हणजे उत्तम भोजन. 'कस्स सम्पन्नं न मनापं' म्हणजे समृद्धीने युक्त (उत्कृष्ट) भोजन कोणाला प्रिय असणार नाही? 'सादुं' म्हणजे सुरस (स्वादिष्ट).

၂၅၉. ယော ပန ဘိက္ခု ဧဝရူပါနိ ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇေယျာတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓါနိ သပ္ပိအာဒီနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ နာပဇ္ဇတိ, သေခိယေသု သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, ဩဒနသံသဋ္ဌာနိ ပန ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ စ ‘‘ပဏီတာနီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ သုတ္တေ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဏီတာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ သပ္ပိအာဒီနံယေဝ ဂဟဏံ ဟောတိ, ‘‘ပဏီတဘောဇနာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပဏီတသံသဋ္ဌာနိ သတ္တဓညနိဗ္ဗတ္တာနိ ဘောဇနာနိ ပဏီတဘောဇနာနီတိ အယမတ္ထော ပညာယတိ.

२५९. 'जो भिक्खू निरोगी असताना स्वतःसाठी अशा प्रकारच्या पणीत भोजनाची मागणी करून ते खाईल...' या वाक्यात – केवळ शुद्ध तूप इत्यादींची मागणी करून खाणाऱ्या भिक्खूंना पाचित्तिय दोष लागत नाही, तर ते सेखिय नियमांनुसार 'सूपोदनविज्ञप्ति' (वरण-भाताची मागणी करणे) चा दुक्कट दोष प्राप्त करतात; परंतु भाताशी मिश्रित असलेल्या (तूप इत्यादींची) मागणी करून खाणाऱ्यांना पाचित्तिय दोष लागतो, असे समजावे. हाच येथे अभिप्रेत अर्थ आहे. म्हणूनच सूत्रात 'पणीतानि' (उत्कृष्ट वस्तू) असे न म्हणता 'पणीतभोजनानि' (उत्कृष्ट भोजन) असे म्हटले आहे. कारण 'पणीतानि' असे म्हटले असता केवळ तूप इत्यादींचेच ग्रहण होते, परंतु 'पणीतभोजनानि' असे म्हटले असता, पणीत (उत्कृष्ट) पदार्थांनी मिश्रित असलेले आणि सात प्रकारच्या धान्यांपासून बनवलेले भोजन म्हणजे 'पणीतभोजन' होय, हा अर्थ स्पष्ट होतो.

ဣဒါနိ ဝိညာပေတိ ပယောဂေ ဒုက္ကဋန္တိအာဒီသု အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ‘‘သပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟိ, သပ္ပိံ အာကိရိတွာ ဒေဟိ, သပ္ပိမိဿကံ ကတွာ ဒေဟိ, သဟသပ္ပိနာ ဒေဟိ, သပ္ပိဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ဒေဟီ’’တိ ဝိညာပေန္တဿ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ. ‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယသ္မာ သာလိဘတ္တံ ဝိယ သပ္ပိဘတ္တံ နာမ နတ္ထိ; တသ္မာ သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

आता 'मागणी करण्याच्या प्रयोगात दुक्कट' इत्यादी वाक्यांमध्ये हा निर्णय आहे – 'तुपासह भात द्या, तूप ओतून द्या, तूप मिश्रित करून द्या, तुपासोबत द्या, तूप आणि भात दोन्ही द्या' अशी मागणी करणाऱ्या भिक्खूंना मागणी केल्यामुळे दुक्कट दोष होतो, ग्रहण केल्यावर दुक्कट दोष होतो आणि खाताना (गिळताना) पाचित्तिय दोष होतो. परंतु 'तूप-भात द्या' असे म्हटले असता, ज्याप्रमाणे 'साळीचा भात' असतो, तसा 'तूप-भात' नावाचा कोणताही स्वतंत्र भात नसतो; म्हणून तो केवळ 'सूपोदनविज्ञप्ति' चा दुक्कट दोषच समजावा.

သစေ ပန ‘‘သပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တံ ဒတွာ ‘‘သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ နဝနီတံ ဝါ ခီရံ ဝါ ဒဓိံ ဝါ ဒေတိ, မူလံ ဝါ ပန ဒေတိ, ‘‘ဣမိနာ သပ္ပိံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. ‘‘ဂေါသပ္ပိနာ ဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဂေါသပ္ပိနာ ဝါ ဒေတု, ဂေါသပ္ပိမှိ အသတိ, ပုရိမနယေနေဝ ဂေါနဝနီတာဒီနိ ဝါ ဂါဝိံယေဝ ဝါ ဒေတု ‘‘ဣတော သပ္ပိနာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သစေ [Pg.107] ပန ဂေါသပ္ပိနာ ယာစိတော အဇိယာ သပ္ပိအာဒီဟိ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ. ဧဝဉှိ သတိ အညံ ယာစိတေန အညံ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အနာပတ္တိ. ဧသ နယော အဇိယာ သပ္ပိနာ ဒေဟီတိ အာဒီသုပိ.

पण जर 'तुपासह भात द्या' असे मागितले असता, भात देऊन 'याचे तूप करून खा' असे म्हणून लोणी, दूध किंवा दही दिले, किंवा पैसे देऊन 'याने तूप विकत घेऊन खा' असे म्हटले, तर ते मूळ वस्तूच्या नियमाप्रमाणेच (दोषयुक्त) होते. परंतु 'गायीच्या तुपासह भात द्या' असे मागितले असता, गायीचे तूप दिले तरी, किंवा गायीचे तूप नसताना पूर्वोक्त पद्धतीने गायीचे लोणी इत्यादी दिले किंवा 'या गायीपासून तूप करून खा' असे म्हणून गायच दिली तरी, ते मूळ वस्तूच्या नियमाप्रमाणेच (दोषयुक्त) होते. पण जर गायीचे तूप मागितले असता शेळीचे तूप इत्यादी दिले, तर ते 'विसंकेत' (मागणीपेक्षा वेगळे देणे) होते. कारण असे झाले असता, एक वस्तू मागितली असता दुसरी वस्तू दिली असे होते, म्हणून (भिक्खूंना) दोष होत नाही. 'शेळीच्या तुपासह द्या' इत्यादी मागण्यांमध्येही हाच नियम लागू होतो.

‘‘ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတမေဝ. ‘‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ ဒုက္ကဋမေဝ. အကပ္ပိယသပ္ပိမှိ အသတိ ပုရိမနယေနေဝ အကပ္ပိယနဝနီတာဒီနိ ဒေတိ ‘‘သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အကပ္ပိယသပ္ပိနာဝ ဒိန္နံ ဟောတိ. ‘‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာ’’တိ ဝုတ္တေ ကပ္ပိယေန ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ. ‘‘သပ္ပိနာ’’တိ ဝုတ္တေ သေသေသု နဝနီတာဒီသု အညတရေန ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတမေဝ. ဧသ နယော နဝနီတေန ဒေဟီတိအာဒီသုပိ. ယေန ယေန ဟိ ဝိညတ္တိ ဟောတိ, တသ္မိံ ဝါ တဿ မူလေ ဝါ လဒ္ဓေ, တံ တံ လဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

'कल्प्य (योग्य) तुपासह द्या' असे मागितले असता अकल्प्य (अयोग्य) तूप दिले, तर ते विसंकेतच होते. 'अकल्प्य तुपासह द्या' असे मागितले असता अकल्प्य तूप दिले, तर ग्रहण करण्यात आणि उपभोग घेण्यात दुक्कट दोषच होतो. अकल्प्य तूप नसताना पूर्वोक्त पद्धतीने 'तूप करून खा' असे म्हणून अकल्प्य लोणी इत्यादी दिले, तर ते अकल्प्य तूप दिल्यासारखेच होते. 'अकल्प्य तुपासह द्या' असे मागितले असता कल्प्य तूप दिले, तर ते विसंकेत होते. 'तुपासह द्या' असे मागितले असता उर्वरित लोणी इत्यादींपैकी कोणतेही दिले, तर ते विसंकेतच होते. 'लोण्यासह द्या' इत्यादी मागण्यांमध्येही हाच नियम आहे. कारण ज्या ज्या वस्तूची मागणी केली जाते, ती वस्तू किंवा तिचे मूल्य मिळाले असता, तीच वस्तू मिळाली असे मानले जाते.

သစေ ပန အညံ ပါဠိယာ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ဒေန္တိ, ဝိသင်္ကေတံ. ပါဠိယံ အာဂတနဝနီတာဒီနိ ဌပေတွာ အညေဟိ နဝနီတာဒီဟိ ဝိညာပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ယထာ စ ‘‘သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သာလိဘတ္တဿ ဝိယ သပ္ပိဘတ္တဿ အဘာဝါ သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နဝနီတဘတ္တံ ဒေဟီတိအာဒီသုပိ. ပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေပိ ဟိ အယမေဝတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, သော စ သင်္ခေပေနပိ သက္ကာ ဉာတုံ, ကိံ တတ္ထ ဝိတ္ထာရေန? တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧသ နယော နဝနီတေန ဒေဟီတိအာဒီသုပီ’’တိ.

पण जर पाळीमध्ये (पाठात) आलेली किंवा न आलेली दुसरीच वस्तू दिली, तर ते विसंकेत होते. पाळीमध्ये आलेल्या लोणी इत्यादींना सोडून इतर लोणी इत्यादींची मागणी करणाऱ्या भिक्खूंना दुक्कट दोष होतो. आणि ज्याप्रमाणे 'तूप-भात द्या' असे मागितले असता, साळीच्या भातासारखा तूप-भात अस्तित्वात नसल्यामुळे केवळ 'सूपोदनविज्ञप्ति' चा दुक्कट दोषच होतो असे म्हटले आहे, त्याचप्रमाणे 'लोणी-भात द्या' इत्यादी मागण्यांमध्येही होते. कारण अनुक्रमाने एकेकाचे सविस्तर वर्णन केले तरी हाच अर्थ सांगावा लागेल, आणि तो संक्षेपाने (थोडक्यात) देखील समजणे शक्य आहे, तर मग तिथे विस्ताराची काय गरज? म्हणूनच 'लोण्यासह द्या इत्यादींमध्येही हाच नियम आहे' असे म्हटले गेले.

သစေ ပန သဗ္ဗေဟိပိ သပ္ပိအာဒီဟိ ဧကဋ္ဌာနေ ဝါ နာနာဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိညာပေတွာ ပဋိလဒ္ဓံ ဧကဘာဇနေ အာကိရိတွာ ဧကရသံ ကတွာ တတော ကုသဂ္ဂေနာပိ ဇိဝှဂ္ဂေ ဗိန္ဒုံ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, နဝ ပါစိတ္တိယာနိ အာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ –

पण जर तूप इत्यादी सर्वच पणीत भोजनांची एकाच ठिकाणी किंवा वेगवेगळ्या ठिकाणी मागणी करून, मिळालेले अन्न एकाच पात्रात ओतून एकरस करून, त्यातून कुशाच्या (गवताच्या) टोकाने देखील जिभेच्या टोकावर एक थेंब ठेवून ते खातात, तर ते नऊ पाचित्तिय दोष प्राप्त करतात. परिवार पाठामध्ये देखील हे म्हटले आहे –

‘‘ကာယိကာနိ န ဝါစသိကာနိ,သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ;

အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာပဇ္ဇေယျ ဧကတော,ပဉှာမေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

'कायेने होणारे, वाचेने नव्हे, विविध वस्तूंच्या बाबतीत होणारे सर्व पाचित्तिय दोष मागे-पुढे न होता एकाच वेळी (एकत्रच) प्राप्त होतात; हा प्रश्न विधीतज्ज्ञांनी विचारपूर्वक मांडला आहे.'

၂၆၁. အဂိလာနော ဂိလာနသညီတိ ဧတ္ထ သစေ ဂိလာနသညီပိ ဟုတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတိ, မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော[Pg.108]. နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေန္တော ပန ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော. ဘိက္ခုနီနံ ပန ဧတာနိ ပါဋိဒေသနီယဝတ္ထူနိ ဟောန္တိ, သူပေါဒနဝိညတ္တိယံ ဥဘယေသမ္ပိ သေခပဏ္ဏတ္တိဒုက္ကဋမေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

२६१. 'निरोगी असूनही आजारी असल्याची संज्ञा असणारा' या वाक्यात – जर आजारी असल्याची संज्ञा ठेवून औषधासाठी पाच औषधांची मागणी करतात, तर महानाम सिक्खापदानुसार त्यांचा न्याय केला जावा. परंतु नऊ पणीत भोजनांची मागणी करणाऱ्यांचा न्याय या (पणीतभोजन) सिक्खापदानुसार केला जावा. भिक्खुणींसाठी मात्र या वस्तू पाटिदेसनीय दोषाच्या वस्तू ठरतात, आणि वरण-भाताची मागणी करण्याच्या बाबतीत दोघांनाही (भिक्खू व भिक्खुणी) सेखिय नियमांनुसार दुक्कट दोषच होतो. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ,

हे चार समुत्थान असणारे आहे – ते कायेने, काय-वाचेने, काय-चित्ताने आणि काय-वाचा-चित्ताने समुत्थित होते.

ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे शिकापद क्रिया (कृतीद्वारे उल्लंघन होणारे), नोसञ्ञाविमोक्ख (जाणीव नसली तरी आपत्तीतून मुक्त न होणारे), अचित्तक (चित्ताशिवाय होणारे), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीमुळे दोषयुक्त असणारे), कायकम्म (कायिक कर्म असणारे), वचीकम्म (वाचिक कर्म असणारे), तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि तिवेदन (तीन वेदना असणारे) आहे.

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

नववे प्रणीतभोजन शिकापद.

၁၀. ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दंतपोन शिकापदाचे स्पष्टीकरण.

၂၆၃. ဒသမသိက္ခာပဒေ – စတူသု ပစ္စယေသု အန္တမသော ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ သဗ္ဗံ ပံသုကူလမေဝ အဿာတိ သဗ္ဗပံသုကူလိကော. သော ကိရ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတဘာဇနမေဝ ပတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ဆဍ္ဍိတစောဠကေဟေဝ စီဝရံ ကတွာ တတ္ထ ဆဍ္ဍိတမဉ္စပီဌကာနိယေဝ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အယျဝေါသာဋိတကာနီတိ ဧတ္ထ အယျာ ဝုစ္စန္တိ ကာလင်္ကတာ ပိတိပိတာမဟာ. ဝေါသာဋိတကာနိ ဝုစ္စန္တိ တေသံ အတ္ထာယ သုသာနာဒီသု ဆဍ္ဍိတကာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ; မနုဿာ ကိရ ကာလင်္ကတေ ဉာတကေ ဥဒ္ဒိဿ ယံ တေသံ သဇီဝကာလေ ပိယံ ဟောတိ, တံ ဧတေသု သုသာနာဒီသု ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ကတွာ ‘‘ဉာတကာ နော ပရိဘုဉ္ဇန္တူတိ ဌပေန္တိ. သော ဘိက္ခု တံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အညံ ပဏီတမ္ပိ ဒိယျမာနံ န ဣစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုသာနေပိ ရုက္ခမူလေပိ ဥမ္မာရေပိ အယျဝေါသာဋိတကာနိ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ. ထေရောတိ ထိရော ဃနဗဒ္ဓေါ. ဝဌရောတိ ထူလော; ထူလော စ ဃနသရီရော စာယံ ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မနုဿမံသံ မညေ ခါဒတီတိ မနုဿမံသံ ခါဒတီတိ နံ သလ္လက္ခေမ; မနုဿမံသံ ခါဒန္တာ ဟိ ဤဒိသာ ဘဝန္တီတိ အယံ တေသံ အဓိပ္ပာယော.

२६३. दहाव्या शिकापदात – चार प्रत्ययांमध्ये अगदी दंतकाष्ठापर्यंत (दातून) सर्व काही पांसुकूलच (फेकून दिलेले) असावे, म्हणून तो 'सब्बपांसुकूलिक' (सर्व-पांसुकूलिक) होय. तो खरोखर स्मशानात फेकून दिलेल्या पात्रालाच आपले पात्र बनवून, तेथे फेकून दिलेल्या चिंध्यांपासूनच चीवर बनवून, आणि तेथे फेकून दिलेली खाट व पाट घेऊनच वापरत असे. 'अय्यवोसाटितकानि' यामध्ये 'अय्य' म्हणजे मृत झालेले आई-वडील, आजोबा इत्यादी पूर्वज म्हटले जातात. 'वोसाटितकानि' म्हणजे त्यांच्यासाठी स्मशान इत्यादी ठिकाणी फेकून दिलेले (अर्पण केलेले) खाद्य आणि भोज्य पदार्थ म्हटले जातात. लोक खरोखर मृत नातेवाईकांना उद्देशून, जे त्यांच्या जिवंतपणी त्यांना प्रिय होते, ते या स्मशान इत्यादी ठिकाणी पिंड-पिंड (गोळे) करून 'आमचे नातेवाईक याचा उपभोग घेवोत' असे म्हणून ठेवत असत. तो भिक्खू ते घेऊन खात असे, इतर कोणतेही उत्तम (प्रणीत) अन्न दिले तरी त्याची इच्छा करत नसे. म्हणूनच म्हटले आहे – 'तो स्मशानात, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा उंबरठ्यावर ठेवलेले अय्यवोसाटितक (पूर्वजांना अर्पण केलेले अन्न) स्वतः घेऊन उपभोगत असे.' 'थेरो' म्हणजे स्थिर, मजबूत शरीराचा. 'वठरो' म्हणजे स्थूल (जाड); हा भिक्खू स्थूल आणि मजबूत शरीराचा आहे, असा याचा अर्थ आहे. 'मला वाटते हा मानवी मांस खातो' याचा अर्थ 'हा मानवी मांस खातो' असे आम्ही मानतो; कारण मानवी मांस खाणारे असेच (स्थूल व मजबूत शरीराचे) असतात, असा त्या लोकांचा अभिप्राय होता.

၂၆၄. ဥဒကဒန္တပေါနေ ကုက္ကုစ္စာယန္တီတိ ဧတ္ထ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အဒိန္နံ မုခဒွါရံ အာဟာရံ အာဟရေယျာ’’တိ ပဒဿ သမ္မာ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ကုက္ကုစ္စာယိသုံ, ဘဂဝါ ပန ယထာဥပ္ပန္နဿ ဝတ္ထုဿ ဝသေန ပိတာ ဝိယ ဒါရကေ တေ ဘိက္ခူ သညာပေန္တော အနုပညတ္တိံ ဌပေသိ.

२६४. 'पाणी आणि दंतपोन (दातून) याविषयी शंका घेत' यामध्ये, त्या भिक्खूंनी 'न दिलेला आहार मुखद्वारात घेऊ नये' या पदाचा योग्य अर्थ न समजल्यामुळे शंका (कुक्कुच्च) घेतली. परंतु भगवंतांनी, जशी घटना घडली त्या प्रसंगाच्या आधारे, जसा पिता आपल्या मुलांना समजावतो, तसे त्या भिक्खूंना समजावून सांगत ही अनुप्रज्ञप्ती (नियम) प्रस्थापित केली.

၂၆၅. အဒိန္နန္တိ [Pg.109] ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဂဏှန္တဿ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရဝသေန န ဒိန္နံ. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ပဒဘာဇနေ ‘‘အဒိန္နံ နာမ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယပါရာဇိကေ ပန ‘‘အဒိန္နံ နာမ ပရပရိဂ္ဂဟိတကံ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒိန္နန္တိ ဣဒံ ပန တဿေဝ အဒိန္နဿ ပဋိပက္ခဝသေန လက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဓဋံ. နိဒ္ဒေသေ စဿ ‘‘ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒေန္တေ’’တိ ဧဝံ အညသ္မိံ ဒဒမာနေ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ တံ ဧဝံ ဒိယျမာနံ အန္တမသော ရထရေဏုမ္ပိ သစေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဟတ္ထပါသေ ဌိတော ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဧတံ ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဒိန္နံ နာမ ဝုစ္စတိ. န ‘‘ဣဒံ ဂဏှ, ဣဒံ တဝ ဟောတူ’’တိအာဒိဝစနေန နိဿဋ္ဌံ.

२६५. 'अदिन्नं' (न दिलेले) म्हणजे शरीराने किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूने ग्रहण करणाऱ्या भिक्खूला, कायिक, काय-प्रतिबद्ध किंवा निसर्गिय (फेकून देणे) यांपैकी कोणत्याही एका प्रयोगाने न दिलेले. याच गोष्टीचा संदर्भ घेऊन पदभाजनामध्ये 'अदिन्नं म्हणजे ग्रहण न केलेले (अप्रतिगृहीत) म्हटले जाते' असे भगवंतांनी म्हटले आहे. परंतु दुसऱ्या पाराजिकात 'अदिन्नं म्हणजे दुसऱ्याच्या मालकीचे (परपरिगृहीत) म्हटले जाते' असे म्हटले आहे. 'दिन्नं' (दिलेले) हे पद मात्र त्याच 'अदिन्न' च्या विरुद्ध अर्थाने त्याचे लक्षण दाखवण्यासाठी पदभाजनात उद्धृत केले आहे. आणि त्याच्या निर्देशात 'शरीराने, शरीराशी संबंधित वस्तूने किंवा फेकून देण्याच्या प्रयोगाने देत असताना' अशा प्रकारे दुसऱ्याने दिले असता, 'हस्तपाशामध्ये उभा राहून शरीराने किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूने ग्रहण करतो', अशा प्रकारे दिले जाणारे अगदी रथरज (धुलीकण) जरी असले, आणि जर तो पूर्वी सांगितलेल्या लक्षणानुसार हस्तपाशात उभा राहून शरीराने किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूने ग्रहण करत असेल, तर अशा प्रकारे ग्रहण केलेल्या वस्तूला 'दिन्नं' (दिलेले) म्हटले जाते. 'हे घे, हे तुझे असो' इत्यादी शब्दांनी केवळ त्याग केलेल्या (पण योग्य प्रकारे न दिलेल्या) वस्तूला 'दिन्नं' म्हटले जात नाही.

တတ္ထ ကာယေနာတိ ဟတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန; အန္တမသော ပါဒင်္ဂုလိယာပိ ဒိယျမာနံ ကာယေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ကေနစိ ဟိ သရီရာဝယဝေန ဂဟိတံ ကာယေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. သစေပိ နတ္ထုကရဏိယာ ဒိယျမာနံ နာသာပုဋေန အကလ္လကော ဝါ မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. အာဘောဂမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပမာဏန္တိ အယံ နယော မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တော. ကာယပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ကဋစ္ဆုအာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပကရဏေန ဒိန္နံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ကေနစိ သရီရပဋိဗဒ္ဓေန ပတ္တထာလကာဒိနာ ဂဟိတံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. နိဿဂ္ဂိယေနာတိ ကာယတော စ ကာယပဋိဗဒ္ဓတော စ မောစေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပါတိယမာနမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယေန ပယောဂေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ.

त्यामध्ये 'कायेन' (शरीराने) म्हणजे हात इत्यादींपैकी शरीराच्या कोणत्याही अवयवाने; अगदी पायाच्या बोटाने जरी दिले जात असले, तरी ते 'शरीराने दिलेले' म्हटले जाते. ग्रहण करण्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. कारण शरीराच्या कोणत्याही अवयवाने ग्रहण केलेले हे 'शरीराने ग्रहण केलेलेच' असते. जर औषध घालण्याच्या नळीने दिले जाणारे औषध नाकपुडीने किंवा आजारी असल्यामुळे तोंडाने ग्रहण केले, तरीही ते शरीराने ग्रहण केलेलेच मानले जाते. कारण येथे केवळ ग्रहण करण्याचा विचार (आभोग) असणे हेच प्रमाण आहे; हा नियम 'महापच्चरी' मध्ये सांगितला आहे. 'कायपटिबद्धेन' (शरीराशी संबंधित वस्तूने) म्हणजे चमचा इत्यादी उपकरणांपैकी कोणत्याही उपकरणाने दिलेले अन्न 'शरीराशी संबंधित वस्तूने दिलेले' म्हटले जाते. ग्रहण करण्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. शरीराशी संबंधित असलेल्या पात्र, थाळी इत्यादी कोणत्याही वस्तूने ग्रहण केलेले हे 'शरीराशी संबंधित वस्तूने ग्रहण केलेलेच' असते. 'निसग्गियेन' (फेकून देण्याच्या प्रयोगाने) म्हणजे शरीरापासून किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूपासून मुक्त करून (सोडून देऊन), हस्तपाशात उभे असलेल्या व्यक्तीच्या शरीरावर किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूवर पाडले जाणारे अन्न देखील 'निसग्गिय प्रयोगाने दिलेले' म्हटले जाते. हे आधी पाळीचे (पाठाचे) स्पष्टीकरण आहे.

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – ပဉ္စင်္ဂေဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ – ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဥစ္စာရဏမတ္တံ ဟောတိ, ဟတ္ထပါသော ပညာယတိ, အဘိဟာရော ပညာယတိ, ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ တိရစ္ဆာနဂတော ဝါ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဒေတိ, တံ စေ ဘိက္ခု ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ.

आणि येथे हा पाळी-मुक्त निर्णय (पाठाबाहेरील निर्णय) आहे – पाच अंगांनी (अटींनी) ग्रहण करणे सिद्ध होते – १. मध्यम शक्तीच्या माणसाला उचलण्याजोगे (वजन) असावे, २. हस्तपाश (हातभर अंतर) स्पष्ट असावा, ३. देण्याची क्रिया (अभिहार) स्पष्ट असावी, ४. देव, मनुष्य किंवा प्राणी शरीराने, शरीराशी संबंधित वस्तूने किंवा फेकून देण्याच्या प्रयोगाने देत असावा, ५. आणि भिक्खू ते शरीराने किंवा शरीराशी संबंधित वस्तूने ग्रहण करत असावा. अशा प्रकारे पाच अंगांनी ग्रहण करणे सिद्ध होते.

တတ္ထ ဌိတနိသိန္နနိပန္နာနံ ပဝါရဏသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဟတ္ထပါသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သစေ ပန ဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကေသု ဧကော အာကာသေ ဟောတိ, ဧကော [Pg.110] ဘူမိယံ, ဘူမဋ္ဌဿ စ သီသေန အာကာသဋ္ဌဿ စ ဌပေတွာ ဒါတုံ ဝါ ဂဟေတုံ ဝါ ပသာရိတဟတ္ထံ, ယံ အာသန္နတရံ အင်္ဂံ, တဿ ဩရိမန္တေန ဟတ္ထပါသပ္ပမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. သစေပိ ဧကော ကူပေ ဟောတိ, ဧကော ကူပတဋေ, ဧကော ဝါ ပန ရုက္ခေ, ဧကော ပထဝိယံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဟတ္ထပါသပ္ပမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧဝရူပေ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ သစေပိ ပက္ခီ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ ဟတ္ထီ ဝါ သောဏ္ဍာယ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဒေတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ. သစေ ပန အဒ္ဓဋ္ဌမရတနဿာပိ ဟတ္ထိနော ခန္ဓေ နိသိန္နော, တေန သောဏ္ဍာယ ဒိယျမာနံ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ.

त्यामध्ये, उभे राहिलेल्या, बसलेल्या किंवा झोपलेल्या व्यक्तींच्या बाबतीत पहिल्या पवारणा शिकापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच हस्तपाश समजावा. जर देणारा आणि घेणारा यांपैकी एक जण आकाशात (हवेत) असेल आणि दुसरा जमिनीवर असेल, तर जमिनीवर असलेल्याच्या डोक्यापासून आणि आकाशात असलेल्याच्या (देण्यासाठी किंवा घेण्यासाठी) पसरवलेला हात वगळता जे अंग सर्वात जवळ असेल, त्याच्या या बाजूच्या टोकापासून हस्तपाशाचे प्रमाण निश्चित करावे. जर एक जण विहिरीत असेल आणि दुसरा विहिरीच्या काठावर असेल, किंवा एक जण झाडावर असेल आणि दुसरा जमिनीवर असेल, तरीही वर सांगितलेल्या पद्धतीनेच हस्तपाशाचे प्रमाण निश्चित करावे. अशा प्रकारच्या हस्तपाशात राहून जर पक्ष्याने आपल्या चोचीने किंवा हत्तीने आपल्या सोंडेने धरून फूल किंवा फळ दिले, तरीही ग्रहण करणे सिद्ध होते. परंतु जर साडेसात हात उंचीच्या हत्तीच्या खांद्यावर बसलेला भिक्खू, त्या हत्तीने सोंडेने दिलेली वस्तू ग्रहण करत असेल, तर ते योग्यच आहे.

ဧကော ဗဟူနိ ဘတ္တဗျဉ္ဇနဘာဇနာနိ သီသေ ကတွာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဌိတကောဝ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, န တာဝ အဘိဟာရော ပညာယတိ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဤသကမ္ပိ ဩနမတိ, ဘိက္ခုနာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဟေဋ္ဌိမဘာဇနံ ဧကဒေသေနာပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗဘာဇနာနိ ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဩရောပေတွာ ဝါ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဘတ္တပစ္ဆိအာဒိမှိ ပန ဧကဘာဇနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ကာဇေန ဘတ္တံ ဟရန္တောပိ သစေ ကာဇံ ဩနာမေတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. တိံသဟတ္ထော ဝေဏု ဟောတိ, ဧကသ္မိံ အန္တေ ဂုဠကုမ္ဘော ဗဒ္ဓေါ, ဧကသ္မိံ သပ္ပိကုမ္ဘော, တဉ္စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, သဗ္ဗံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ. ဥစ္ဆုယန္တဒေါဏိတော ပဂ္ဃရန္တမေဝ ရသံ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, အဘိဟာရော န ပညာယတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗော. သစေ ပန ကသဋံ ဆဍ္ဍေတွာ ဟတ္ထေန ဥဿိဉ္စိတွာ ဥဿိဉ္စိတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ.

एखादा मनुष्य डोक्यावर अनेक भात आणि भाजीची भांडी घेऊन भिक्खूच्या जवळ येतो आणि उभा राहूनच 'स्वीकार करा' असे म्हणतो, तोपर्यंत दान देण्याची क्रिया (अभिहार) स्पष्ट होत नाही, म्हणून ते स्वीकारू नये. परंतु, जर तो थोडेसे खाली वाकतो, तर भिक्खूने हात पसरून सर्वात खालच्या भांड्याला अंशतः स्पर्श करूनही त्याचा स्वीकार करावा. एवढ्यानेच सर्व भांडी स्वीकारली गेली असे होते; त्यानंतर ती खाली उतरवून किंवा उघडून जे हवे असेल ते घेऊन भोजन करणे योग्य आहे. भाताच्या टोपलीसारख्या एकाच भांड्याच्या बाबतीत तर काही सांगण्याची गरजच नाही. कावडीने भात वाहून आणणारा देखील जर कावड खाली वाकवून देतो, तर ते स्वीकारणे योग्य आहे. जर तीस हात लांब बांबूची कावड असेल, जिच्या एका टोकाला गुळाचा घडा आणि दुसऱ्या टोकाला तुपाचा घडा बांधलेला असेल, आणि जर भिक्खू ती कावड स्वीकारतो, तर सर्व काही स्वीकारले गेले असेच होते. उसाच्या चरकातून गळणारा रस 'स्वीकार करा' असे जर कोणी म्हणत असेल, तर दान देण्याची क्रिया स्पष्ट होत नसल्याने तो स्वीकारू नये. परंतु, जर तो चोथा बाजूला करून, हाताने रस उपसून उपसून देतो, तर ते स्वीकारणे योग्य आहे.

ဗဟူ ပတ္တာ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ကဋသာရကေ ဝါ ဒေါဏိယံ ဝါ ဖလကေ ဝါ ဌပိတာ ဟောန္တိ, ယတ္ထ ဌိတဿ ဒါယကော ဟတ္ထပါသေ ဟောတိ, တတ္ထ ဌတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏသညာယ မဉ္စာဒီနိ အင်္ဂုလိယာပိ ဖုသိတွာ ဌိတေန ဝါ နိသိန္နေန ဝါ နိပန္နေန ဝါ ယံ တေသု ပတ္တေသု ဒိယျတိ, တံ သဗ္ဗံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေပိ ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီတိ မဉ္စာဒီနိ အာရုဟိတွာ နိသီဒတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မဉ္စာဒီနိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ မဉ္စေ နိသီဒတိ, ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

अनेक पात्रे पलंगावर, पाटावर, चटईवर, लाकडी द्रोणीत किंवा फळीवर ठेवलेली असतील, आणि जेथे उभे राहिलेल्या भिक्खूच्या हस्तपासात (हाताच्या अंतरावर) दाता असतो, तेथे उभे राहून स्वीकार करण्याच्या संज्ञेने पलंग इत्यादींना बोटाने देखील स्पर्श करून उभे असलेल्या, बसलेल्या किंवा झोपलेल्या भिक्खूने त्या पात्रांमध्ये जे काही दिले जाते, ते सर्व स्वीकारले गेले असे होते. जर 'मी स्वीकार करीन' या विचाराने पलंग इत्यादींवर चढून बसतो, तरीही ते योग्यच आहे. पण जर पलंग इत्यादींना हाताने धरून पलंगावर बसतो, तर मग काही सांगण्याची गरजच नाही.

ပထဝိယံ ပန သစေပိ ကုစ္ဆိယာ ကုစ္ဆိံ အာဟစ္စ ဌိတာ ဟောန္တိ, ယံ ယံ အင်္ဂုလိယာ ဝါ သူစိယာ ဝါ ဖုသိတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဒိယျမာနမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ မဟာကဋသာရဟတ္ထတ္ထရဏာဒီသု ဌပိတပတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမံ သန္ဓာယ [Pg.111] ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထပါသေ ပန သတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝဋ္ဋတိ အညတြ တတ္ထဇာတကာ.

परंतु, जमिनीवर जर पात्रे एकमेकांना अगदी लागून ठेवलेली असतील, तरीही ज्या ज्या पात्राला बोटाने किंवा सुईने स्पर्श करून भिक्खू बसलेला असतो, त्या त्या पात्रात दिले जाणारे अन्नच स्वीकारले गेले असे होते. 'मोठ्या चटईवर किंवा हत्तीच्या पाठीवरील आसनावर ठेवलेल्या पात्रात केलेले दान स्वीकारले जात नाही' असे जे म्हटले आहे, ते हस्तपासाचे (हाताच्या अंतराचे) उल्लंघन लक्षात घेऊन म्हटले आहे असे समजावे. हस्तपास असताना मात्र, 'तत्तजातक' (त्याच झाडाला लागलेली पाने) सोडून इतर कोठेही दान स्वीकारणे योग्य आहे.

တတ္ထဇာတကေ ပန ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဝါ ကိံသုကပဏ္ဏာဒိမှိ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ တံ ကာယပဋိဗဒ္ဓသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ စ တတ္ထဇာတကေ; ဧဝံ ခါဏုကေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတမဉ္စာဒိမှိ အသံဟာရိမေ ဖလကေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ န ရုဟတိယေဝ, တေပိ ဟိ တတ္ထဇာတကသင်္ခေပုပဂါ ဟောန္တိ. ဘူမိယံ အတ္ထတေသု သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသုပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတိ, န ဟိ တာနိ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထာနီတိ. မဟန္တေသု ပန ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒီသု ရုဟတိ. သစေ ဟတ္ထပါသံ အတိက္ကမ္မ ဌိတော ဒီဃဒဏ္ဍကေန ဥဠုင်္ကေန ဒေတိ, အာဂန္တွာ ဒေဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝစနံ အသုတွာ ဝါ အနာဒိယိတွာ ဝါ ပတ္တေ အာကိရတိယေဝ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒူရေ ဌတွာ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ခိပန္တေပိ ဧသေဝ နယော.

परंतु, त्याच झाडाला लागलेल्या कमळाच्या पानावर किंवा पळसाच्या पानावर इत्यादींवर दान स्वीकारणे योग्य नाही. कारण ते शरीराशी जोडलेले (कायप्रतिबद्ध) मानले जात नाही. आणि ज्याप्रमाणे तत्तजातकाच्या बाबतीत आहे, त्याचप्रमाणे खुंट्याला बांधून ठेवलेल्या पलंग इत्यादींवर, किंवा न हलवता येणाऱ्या फळीवर किंवा दगडावर दान स्वीकारले जात नाही; कारण ते देखील तत्तजातकाच्या श्रेणीतच येतात. जमिनीवर पसरलेल्या चिंचेच्या पानांसारख्या अत्यंत लहान पानांवर देखील दान स्वीकारले जात नाही, कारण ती पाने दिलेले अन्न पेलण्यास समर्थ नसतात. परंतु, (झाडावरून तोडलेल्या) मोठ्या कमळाच्या पानांवर इत्यादींवर दान स्वीकारले जाते. जर हस्तपासाचे उल्लंघन करून उभा असलेला दाता लांब दांड्याच्या पळीने दान देतो, तर त्याला 'जवळ येऊन द्या' असे सांगावे. जर तो बोलणे न ऐकता किंवा त्याकडे दुर्लक्ष करून पात्रात अन्न ओततोच, तर ते पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. लांब उभे राहून भाताचा गोळा फेकून देणाऱ्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे.

သစေ ပတ္တတ္ထဝိကတော နီဟရိယမာနေ ပတ္တေ ရဇနစုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ, သတိ ဥဒကေ ဓောဝိတဗ္ဗော, အသတိ ရဇနစုဏ္ဏံ ပုစ္ဆိတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. သစေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ရဇံ ပတတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာ ဂဏှိတဗ္ဗာ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှတော ဝိနယဒုက္ကဋံ. တံ ပန ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သစေ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဝစနံ အသုတွာ ဝါ အနာဒိယိတွာ ဝါ ဘိက္ခံ ဒေန္တိယေဝ, ဝိနယဒုက္ကဋံ နတ္ထိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အညာ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ.

जर पात्राच्या पिशवीतून पात्र बाहेर काढताना पात्रात रंगाची पूड असेल, तर पाणी उपलब्ध असल्यास ते धुवावे; पाणी नसल्यास ती पूड पुसून किंवा पात्र पुन्हा स्वीकारून भिक्षेसाठी फिरावे. जर भिक्षेसाठी फिरत असताना पात्रात धूळ पडते, तर पात्र पुन्हा स्वीकारून भिक्षा घ्यावी. पुन्हा न स्वीकारता भिक्षा घेणाऱ्या भिक्खूला विनयानुसार दुक्कट (दुष्कृत) गुन्हा होतो. परंतु, ते अन्न पुन्हा स्वीकारून ग्रहण केल्यास कोणताही गुन्हा होत नाही. पण जर 'स्वीकार करून द्या' असे म्हटले असता, बोलणे न ऐकता किंवा दुर्लक्ष करून ते भिक्षा देतातच, तर दुक्कट गुन्हा होत नाही; परंतु ते पुन्हा स्वीकारून दुसरी भिक्षा घ्यावी.

သစေ မဟာဝါတော တတော တတော ရဇံ ပါတေတိ, န သက္ကာ ဟောတိ ဘိက္ခံ ဂဟေတုံ, ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ ဒဿာမီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဝါ အာသနသာလံ ဝါ ဂန္တွာ တံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ ပုန တေန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

जर मोठा वारा इकडून तिकडून धूळ उडवून पाडत असेल आणि धूळ न पडता भिक्षा घेणे शक्य नसेल, तर 'मी हे अनुपसंपन्नाला (गृहस्थ किंवा सामणेराला) देईन' अशा शुद्ध चित्ताने विचार करून ती भिक्षा घेणे योग्य आहे. अशा प्रकारे भिक्षाटन करून विहारात किंवा भोजनशाळेत जाऊन ती भिक्षा अनुपसंपन्नाला देऊन, पुन्हा त्याने दिलेली किंवा त्याच्यावरील विश्वासाने ती स्वीकारून भोजन करणे योग्य आहे.

သစေ ဘိက္ခာစာရေ သရဇံ ပတ္တံ ဘိက္ခုဿ ဒေတိ, သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဣမံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခံ ဝါ ဂဏှေယျာသိ, ပရိဘုဉ္ဇေယျာသိ ဝါ’’တိ တေန တထာ ကာတဗ္ဗံ. သစေ ရဇံ ဥပရိ ဥပ္ပိလဝတိ, ကဉ္ဇိကံ ပဝါဟေတွာ သေသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ဟတ္ထတော အမောစေန္တေန, ယတ္ထ အနုပသမ္ပန္နော အတ္ထိ တတ္ထ နေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ[Pg.112]. သုက္ခဘတ္တေ ပတိတရဇံ အပနေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အတိသုခုမံ ဟောတိ, ဥပရိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ အပနေတဗ္ဗံ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယာဂုံ ဝါ သူပံ ဝါ ပုရတော ဌပေတွာ အာလုလေန္တာနံ ဘာဇနတော ဖုသိတာနိ ဥဂ္ဂန္တွာ ပတ္တေ ပတန္တိ, ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော.

जर भिक्षाटनाच्या वेळी एखादा भिक्खू दुसऱ्या भिक्खूला धूळ पडलेले पात्र देतो, तर त्याला सांगावे - 'हे पात्र स्वीकारून भिक्षा घे किंवा भोजन कर.' त्याने त्याप्रमाणेच करावे. जर धूळ अन्नाच्या वर तरंगत असेल, तर कांजी (पेज) ओतून देऊन उरलेले अन्न खावे. जर धूळ अन्नाच्या आत गेली असेल, तर पात्र पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. जर अनुपसंपन्न जवळ नसेल, तर पात्रावरून हात न काढता, जेथे अनुपसंपन्न असेल तेथे पात्र नेऊन ते पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. सुक्या भातावर पडलेली धूळ बाजूला करून भोजन करणे योग्य आहे. जर धूळ अत्यंत बारीक असेल, तर वरच्या भातासह ती बाजूला करावी किंवा पात्र पुन्हा स्वीकारून भोजन करावे. जर समोर ठेवलेल्या पेज किंवा आमटीच्या भांड्यातून, ते ढवळणाऱ्या अनुपसंपन्नांच्या भांड्यातील थेंब उडून भिक्खूच्या पात्रात पडतात, तर पात्र पुन्हा स्वीकारले पाहिजे.

ဥဠုင်္ကေန အာဟရိတွာ ဒေန္တာနံ ပဌမတရံ ဥဠုင်္ကတော ထေဝါ ပတ္တေ ပတန္တိ, သုပတိတာ, အဘိဟဋတ္တာ ဒေါသော နတ္ထိ. သစေပိ စရုကေန ဘတ္တေ အာကိရိယမာနေ စရုကတော မသိ ဝါ ဆာရိကာ ဝါ ပတတိ, အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော. အနန္တရဿ ဘိက္ခုနော ဒိယျမာနံ ပတ္တတော ဥပ္ပတိတွာ ဣတရဿ ပတ္တေ ပတတိ, သုပတိတံ. ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟိ တံ ဟောတိ.

पळीने अन्न आणून देणाऱ्या अनुपसंपन्नांच्या पळीतून अन्न पात्रात टाकण्यापूर्वीच जर काही थेंब पात्रात पडतात, तर ते योग्य प्रकारे पडलेले मानले जाते; ते दान देण्याच्या उद्देशानेच आणले गेल्यामुळे त्यात कोणताही दोष नाही. जर छोट्या भांड्याने भात ओतत असताना भांड्यातून कोळसा किंवा राख पात्रात पडली, तरीही ती दान देण्याच्या उद्देशाने आणली गेल्यामुळे कोणताही दोष नाही. शेजारील भिक्खूला दिले जाणारे अन्न त्याच्या पात्रातून उडून दुसऱ्या भिक्खूच्या पात्रात पडते, तर ते योग्य प्रकारे पडलेले मानले जाते. कारण ते आधीच स्वीकारले गेलेले असते.

သစေ ဇဇ္ဈရိသာခါဒိံ ဖာလေတွာ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဒေန္တာနံ သာခတော ဖုသိတာနိ အညဿ ပတ္တေ ပတန္တိ, ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. ယဿ ပတ္တဿ ဥပရိ ဖာလေန္တိ, တဿ ပတ္တေ ပတိတေသု ဒါတုကာမတာယ အဘိဟဋတ္တာ ဒေါသော နတ္ထိ. ပါယာသဿ ပူရေတွာ ပတ္တံ ဒေန္တိ, ဥဏှတ္တာ ဟေဋ္ဌာ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, မုခဝဋ္ဋိယာပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တထာပိ န သက္ကောတိ, အာဓာရကေန ဂဏှိတဗ္ဗော.

जर भाजीची फांदी इत्यादी तोडून एका भिक्खूला देत असताना, त्या फांदीवरील थेंब दुसऱ्या भिक्खूच्या पात्रात पडतात, तर पात्र पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. ज्याच्या पात्रावर फांदी तोडली जाते, त्याच्या पात्रात थेंब पडल्यास, दान देण्याच्या इच्छेनेच ते आणले गेल्यामुळे कोणताही दोष नाही. जर खीर पूर्ण भरून पात्र दिले जाते आणि गरम असल्यामुळे ते खालून पकडणे शक्य नसेल, तर पात्राच्या काठाला पकडूनही ते स्वीकारणे योग्य आहे. जर तसेही करणे शक्य नसेल, तर पात्राच्या आधाराने (पात्र-स्टँडने) ते स्वीकारले पाहिजे.

အာသနသာလာယ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခု နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော ဟောတိ, နေဝ အာဟရိယမာနံ န ဒိယျမာနံ ဇာနာတိ, အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေ ပန အာဘောဂံ ကတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ သော ဟတ္ထေန အာဓာရကံ မုဉ္စိတွာ ပါဒေန ပေလ္လေတွာ နိဒ္ဒါယတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပါဒေန အာဓာရကံ အက္ကမိတွာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ပန ဇာဂရန္တဿပိ အနာဒရပဋိဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗံ. ကေစိ ဧဝံ အာဓာရကေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. တံ တေသံ ဝစနမတ္တမေဝ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗမ္ပေတံ ကာယပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ကာယသံသဂ္ဂေပိ စေသ နယော ဒဿိတောဝ. ယမ္ပိ ဘိက္ခုဿ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တမ္ပိ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ သုတ္တံ –

आसनशाळेत पात्र घेऊन बसलेला भिक्खू जर झोपेच्या आधीन झाला असेल (डुलकी घेत असेल), आणि त्याला आणले जात असलेले किंवा दिले जात असलेले अन्न समजत नसेल, तर ते ग्रहण न केलेले (अस्वीकृत) ठरते. परंतु, जर तो ग्रहण करण्याच्या उद्देशाने बसला असेल, तर ते योग्य आहे. जरी त्याने हाताने पात्राचा आधार (पात्र-स्टँड) सोडून पायाने दाबून धरला असेल आणि तो झोपला असेल, तरीही ते योग्यच आहे. परंतु, पायाने पात्र-स्टँड दाबून धरून स्वीकार करणाऱ्या भिक्खूने, तो जागा असतानाही, तसे करणे म्हणजे अनादरपूर्वक स्वीकार करणे होय; म्हणून तसे करू नये. काही आचार्य म्हणतात की, अशा प्रकारे पात्र-स्टँडद्वारे स्वीकार करणे म्हणजे शरीराशी संबंधित असलेल्या वस्तूशी संबंधित वस्तूने स्वीकार करणे होय, म्हणून ते योग्य नाही. परंतु ते केवळ त्यांचे शब्दमात्र आहे. अर्थाच्या दृष्टीने पाहता, हे सर्व (पात्र आणि पात्र-स्टँड) शरीराशी संबंधितच असते. कायसंसर्ग नियमामध्ये देखील हाच नियम दर्शविला आहे. भिक्खूला दिले जात असताना जे अन्न खाली पडते, ते देखील स्वतः उचलून ग्रहण करणे योग्य आहे. त्या संदर्भात हे सूत्र आहे —

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပရိစ္စတ္တံ တံ, ဘိက္ခဝေ, ဒါယကေဟီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၇၃).

“भिक्खूंनो! दिले जात असताना जे अन्न खाली पडते, ते स्वतः उचलून ग्रहण करण्यास मी अनुमती देतो. भिक्खूंनो! कारण दात्यांनी त्याचा त्याग केलेला (दान दिलेले) असतो.”

ဣဒဉ္စ [Pg.113] ပန သုတ္တံ နေယျတ္ထံ. တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယံ ဒိယျမာနံ ဒါယကဿ ဟတ္ထတော ပရိဂဠိတွာ သုဒ္ဓါယ ဝါ ဘူမိယာ ပဒုမိနိပဏ္ဏဝတ္ထကဋသာရကာဒီသု ဝါ ပတတိ, တံ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန သရဇာယ ဘူမိယာ ပတတိ, တံ ရဇံ ပုဉ္ဆိတွာ ဝါ ဓောဝိတွာ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပဝဋ္ဋန္တံ အညဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, တေန အာဟရာပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တံ ဘိက္ခုံ ဝဒတိ ‘‘တွံယေဝ ခါဒါ’’တိ တဿာပိ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနာဏတ္တေန ပန တေန န ဂဟေတဗ္ဗံ. အနာဏတ္တေနာပိ ‘‘ဣတရဿ ဒဿာမီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ ပနေတံ ဣတရဿ ဘိက္ခုနော ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ဘဂဝတာ အနနုညာတတ္တာ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝဒန္တေန ယဿေဝ တံ ဒိယျမာနံ ပတတိ, တဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကမ္ပိ တံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ အနုညာတော. ‘‘ပရိစ္စတ္တံ တံ ဘိက္ခဝေ ဒါယကေဟီ’’တိ ဝစနေန ပနေတ္ထ ပရသန္တကာဘာဝေါ ဒီပိတော. တသ္မာ အညဿ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တဿ ပန အာဏတ္တိယာ ဝဋ္ဋတီတိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

आणि हे सूत्र 'नेय्यार्थ' (स्पष्टीकरणाची गरज असलेले) आहे. त्यामुळे, यात भगवंतांचा अभिप्राय असा जाणून घ्यावा — दिले जात असताना दात्याच्या हातातून निसटून जे अन्न स्वच्छ जमिनीवर किंवा कमळाच्या पानावर, वस्त्रावर, चटईवर इत्यादींवर पडते, ते स्वतः उचलून ग्रहण करणे योग्य आहे. परंतु जे अन्न धुळीने माखलेल्या जमिनीवर पडते, ते धूळ पुसून किंवा धुवून किंवा पुन्हा स्वीकार करून घेऊन ग्रहण करावे. परंतु जर ते घसरत दुसऱ्या भिक्खूच्या जवळ गेले, तर त्या दुसऱ्या भिक्खूने ते स्वतःकडे आणवून घेणे देखील योग्य आहे. जर मूळ भिक्खूने त्या दुसऱ्या भिक्खूला म्हटले की, “तुम्हीच ते खा,” तर त्याला देखील ते खाणे योग्य आहे. परंतु आज्ञा नसताना त्या दुसऱ्या भिक्खूने ते उचलून घेऊ नये. आज्ञा नसली तरीही, “मी हे दुसऱ्याला (मूळ भिक्खूला) देईन” या विचाराने ते उचलणे योग्य आहे, असे कुरुंदी अट्ठकथेत म्हटले आहे. परंतु हे अन्न दुसऱ्या भिक्खूला उचलणे का योग्य नाही? कारण भगवंतांनी तशी अनुमती दिलेली नाही. कारण भगवंतांनी “स्वतः उचलून ग्रहण करावे” असे म्हणताना, ज्या भिक्खूला दिले जात असताना ते खाली पडते, त्यालाच ते ग्रहण न केलेले असले तरीही उचलून ग्रहण करण्याची अनुमती दिली आहे. “भिक्खूंनो, दात्यांनी त्याचा त्याग केला आहे” या वचनाने ते दुसऱ्याच्या मालकीचे राहिलेले नाही हे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे दुसऱ्या भिक्खूने ते स्वतः उचलून ग्रहण करणे योग्य नाही, परंतु त्याच्या (मूळ भिक्खूच्या) सांगण्यावरून ते ग्रहण करणे योग्य आहे, असा यात अभिप्राय आहे.

ယသ္မာ စ တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတ္တာ အနုညာတံ, တသ္မာ ယထာဌိတံယေဝ အနာမသိတွာ ကေနစိ ပိဒဟိတွာ ဌပိတံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ပရိဘုဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိပစ္စယာ အနာပတ္တိ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တံဒိဝသံယေဝ ဟိ တဿ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ အနုညာတော, န တတော ပရန္တိ အယမ္ပိ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

आणि ज्या अर्थी ते अन्न अजून स्वीकार न केल्यामुळे अनुमत केले आहे, त्यामुळे ते जसे आहे तसेच स्पर्श न करता कशाने तरी झाकून ठेवले असता, दुसऱ्या दिवशी देखील ग्रहण करणे योग्य आहे; संनिधी (साठा करण्याच्या) प्रत्ययामुळे दोष लागत नाही. परंतु पुन्हा स्वीकार करून घेऊनच ते ग्रहण करावे. कारण त्याच दिवशी त्या भिक्खूला स्वतः उचलून ग्रहण करण्याची अनुमती दिली आहे, त्यानंतरच्या दिवसासाठी नाही, असा देखील यात अभिप्राय आहे.

ဣဒါနိ အဗ္ဗောဟာရိကနယော ဝုစ္စတိ – ဘုဉ္ဇန္တာနဉှိ ဒန္တာ ခိယျန္တိ, နခါ ခိယျန္တိ, ပတ္တဿ ဝဏ္ဏော ခိယျတိ, သဗ္ဗံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. ယမ္ပိ သတ္ထကေန ဥစ္ဆုအာဒီသု ဖာလိတေသု မလံ ပညာယတိ, ဧတံ နဝသမုဋ္ဌိတံ နာမ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သတ္ထကံ ဓောဝိတွာ ဖာလိတေသု မလံ န ပညာယတိ, လောဟဂန္ဓမတ္တံ ဟောတိ, တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ. ယမ္ပိ သတ္ထကံ ဂဟေတွာ ပရိဟရန္တိ, တေန ဖာလိတေပိ ဧသေဝ နယော. န ဟိ တံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပရိဟရန္တီတိ. မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ ပိသန္တာနံ ဝါ ကောဋ္ဋေန္တာနံ ဝါ နိသဒနိသဒပေါတကဥဒုက္ခလမုသလာဒီနိ ခိယျန္တိ, ပရိဟရဏကဝါသိံ တာပေတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ တက္ကေ ဝါ ခီရေ ဝါ ပက္ခိပန္တိ, တတ္ထ နီလိကာ ပညာယတိ. သတ္ထကေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. အာမကတက္ကာဒီသု ပန သယံ န ပက္ခိပိတဗ္ဗာ. ပက္ခိပတိ စေ, သာမပါကတော န မုစ္စတိ.

आता 'अब्बोहारिक' (नगण्य असण्याचा) नियम सांगितला जात आहे — जेवत असताना दात झीजतात, नखे झीजतात, पात्राचा रंग झीजतो; हे सर्व अब्बोहारिक (नगण्य) आहे. जेव्हा स्वीकार केलेल्या सुरीने ऊस इत्यादी कापले जाते आणि त्यावर जी घाण दिसून येते, ती नवनवीन उत्पन्न झालेली मानली जाते, म्हणून तिचा स्वीकार करून घेऊनच ग्रहण करावे. सुरी धुवून कापले असता जर घाण दिसून येत नसेल, केवळ लोखंडाचा वास येत असेल, तर ते अब्बोहारिक आहे. जी सुरी स्वीकार न करता सोबत बाळगली जाते, तिने कापलेल्या अन्नाच्या बाबतीत देखील हाच नियम लागू होतो. कारण ती सुरी खाण्याच्या उद्देशाने सोबत बाळगलेली नसते. औषधी मुळे इत्यादी वाटत असताना किंवा कुटत असताना पाटा, वरवंटा, उखळ, मुसळ इत्यादी झीजतात. सोबत बाळगण्याची सुरी तापवून औषधासाठी ताकात किंवा दुधात टाकतात, आणि त्यात जर निळसरपणा दिसून आला, तर सुरीच्या बाबतीत सांगितलेल्या निर्णयाप्रमाणेच निर्णय होतो. परंतु कच्च्या ताकात इत्यादींमध्ये स्वतः (भिक्खूने) ती टाकू नये. जर टाकली, तर स्वतः शिजवण्याच्या (सामपाक) दोषापासून मुक्तता होत नाही.

ဒေဝေ [Pg.114] ဝဿန္တေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ သရီရတော ဝါ စီဝရတော ဝါ ကိလိဋ္ဌဥဒကံ ပတ္တေ ပတတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ရုက္ခမူလာဒီသု ဘုဉ္ဇန္တဿ ပတိတေပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန သတ္တာဟံ ဝဿန္တေ ဒေဝေ သုဒ္ဓံ ဥဒကံ ဟောတိ, အဗ္ဘောကာသတော ဝါ ပတတိ, ဝဋ္ဋတိ. သာမဏေရဿ ဩဒနံ ဒေန္တေန တဿ ပတ္တဂတံ အစ္ဆုပန္တေနေဝ ဒါတဗ္ဗော. ပတ္တော ဝါဿ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေ ဩဒနံ ဆုပိတွာ ပုန အတ္တနော ပတ္တေ ဩဒနံ ဂဏှန္တဿ ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတိ.

पाऊस पडत असताना पिंडपातासाठी फिरणाऱ्या भिक्खूच्या शरीरावरून किंवा चीवरावरून अस्वच्छ पाणी जर पात्रात पडले, तर त्या पात्राचा पुन्हा स्वीकार करावा. झाडाखाली इत्यादी ठिकाणी जेवत असताना पाणी पडले तरीही हाच नियम आहे. परंतु जर सात दिवस सतत पाऊस पडत असताना स्वच्छ पाणी असेल, किंवा उघड्या आकाशातून ते पडले असेल, तर ते योग्य आहे. सामणेराला भात (अन्न) देणाऱ्या भिक्खूने त्याच्या पात्रातील अन्नाला स्पर्श न करताच ते द्यावे. किंवा त्याचे पात्र स्वीकारून घ्यावे. स्वीकार न केलेल्या पात्रातील अन्नाला स्पर्श करून पुन्हा स्वतःच्या पात्रात अन्न घेणाऱ्या भिक्खूचे ते अन्न 'उग्गहितक' (अस्वीकृत) होते.

သစေ ပန ဒါတုကာမော ဟုတွာ ‘‘အာဟရ သာမဏေရ ပတ္တံ, ဩဒနံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, ဣတရော စ ‘‘အလံ မယှ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ, ပုန တဝေဝေတံ မယာ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တေပိ ‘‘န မယှံ ဧတေနတ္ထော’’တိ ဝဒတိ. သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပရိစ္စဇတု, ယာဝ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ.

परंतु जर देण्याची इच्छा धरून भिक्खू म्हणाला की, “सामणेरा, पात्र आण, अन्न घे,” आणि सामणेराने “मला पुरे झाले” असे म्हणून नकार दिला, आणि पुन्हा भिक्खूने “हे मी तुलाच दिले आहे” असे म्हटले तरीही सामणेर म्हणाला की, “मला याची गरज नाही.” अशा वेळी शंभर वेळा जरी त्याचा त्याग केला, तरी जोपर्यंत ते स्वतःच्या हातात असते, तोपर्यंत ते स्वीकारलेलेच राहते.

သစေ ပန အာဓာရကေ ဌိတံ နိရပေက္ခော ‘‘ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သာပေက္ခော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ‘‘ဧတ္တော ပူဝံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဂဏှာ’’တိ သာမဏေရံ ဝဒတိ, သာမဏေရော ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ သစေပိ သတက္ခတ္တုံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ပတ္တဂတံ အဖုသန္တောဝ အတ္တနော ပတ္တေ ပက္ခိပတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ယဒိ ပန အတ္တနော ပတ္တဂတံ ဖုသိတွာ တတော ဂဏှာတိ, သာမဏေရသန္တကေန သံသဋ္ဌံ ဟောတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘သစေပိ ဂယှမာနံ ဆိဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ပတတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တံ ‘‘ဧကံ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှ, ဧကံ ပူဝံ ဂဏှ, ဣမဿ ဂုဠပိဏ္ဍဿ ဧတ္တကံ ပဒေသံ ဂဏှာ’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုတ္တေ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. တသ္မာ ယံ သာမဏေရဿ ပတ္တေ ပတတိ, တဒေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ. ဟတ္ထဂတံ ပန ယာဝ သာမဏေရော ဝါ ‘‘အလ’’န္တိ န ဩရမတိ, ဘိက္ခု ဝါ န ဝါရေတိ, တာဝ ဘိက္ခုဿေဝ သန္တကံ, တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ.

परंतु जर पात्र-स्टँडवर ठेवलेल्या पात्राच्या बाबतीत निरपेक्ष (अपेक्षा न ठेवता) होऊन भिक्खू म्हणाला की, “घे,” तर पुन्हा स्वीकार करावा लागेल. जर सापेक्ष (अपेक्षा ठेवून) पात्र-स्टँडवर पात्र ठेवून भिक्खू सामणेराला म्हणाला की, “यातून मिठाई (पुडा) किंवा भात घे,” आणि सामणेराने हात धुवून, जरी शंभर वेळा अन्न घेतले तरी स्वतःच्या पात्रातील अन्नाला स्पर्श न करताच ते स्वतःच्या पात्रात टाकले, तर पुन्हा स्वीकार करण्याची गरज नाही. परंतु जर त्याने स्वतःच्या पात्रातील अन्नाला स्पर्श करून त्यातून घेतले, तर ते सामणेराच्या अन्नाशी मिश्रित होते, म्हणून पुन्हा स्वीकार करावा लागेल. परंतु काही आचार्य म्हणतात की, “जरी घेतले जात असलेले अन्न तुटून भिक्खूच्या पात्रात पडले, तरी पुन्हा स्वीकार करावा लागेल.” हे विधान “एक भाताचा गोळा घे, एक मिठाई घे, या गुळाच्या ढेपेचा एवढा भाग घे,” अशा प्रकारे विशिष्ट भाग ठरवून सांगितले असेल तेव्हाच लागू होते असे समजावे. परंतु येथे अशी कोणतीही मर्यादा नाही. त्यामुळे जे अन्न सामणेराच्या पात्रात पडते, तेवढेच अन्न स्वीकारलेल्या स्थितीला सोडते (अस्वीकृत होते). परंतु सामणेराच्या हातात असलेले अन्न, जोपर्यंत सामणेर स्वतः “पुरे झाले” असे म्हणून थांबत नाही किंवा भिक्खू त्याला थांबवत नाही, तोपर्यंत ती भिक्खूचीच मालमत्ता असते; त्यामुळे ते स्वीकारलेल्या स्थितीला सोडत नाही (स्वीकृतच राहते).

သစေ အတ္တနော ဝါ ဘိက္ခူနံ ဝါ ယာဂုပစနကဘာဇနေ ကေသဉ္စိ အတ္ထာယ ဩဒနံ ပက္ခိပတိ, ‘‘သာမဏေရ, ဘာဇနဿ ဥပရိ ဟတ္ထံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ တဿ ဟတ္ထေ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ, တဿ ဟတ္ထတော ဘာဇနေ ပတိတဉှိ ဒုတိယဒိဝသေ ဘာဇနဿ အကပ္ပိယဘာဝံ န ကရောတိ, ပရိစ္စတ္တတ္တာ. သစေ ဧဝံ အကတွာ ပက္ခိပတိ, ပတ္တမိဝ ဘာဇနံ နိရာမိသံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဒါယကာ ယာဂုကုဋံ ဌပေတွာ ဂတာ, တံ ဒဟရသာမဏေရော ပဋိဂ္ဂဏှာပေတုံ န သက္ကောတိ, ဘိက္ခု ပတ္တံ ဥပနာမေတိ, သာမဏေရော ကုဋဿ ဂီဝံ ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိယံ [Pg.115] ဌပေတွာ အာဝဇ္ဇေတိ, ပတ္တဂတာ ယာဂု ပဋိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ. အထ ဝါ ဘိက္ခု ဘူမိယံ ဟတ္ထံ ဌပေတိ, သာမဏေရော ပဝဋ္ဋေတွာ တတ္ထ အာရောပေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ပူဝပစ္ဆိဘတ္တပစ္ဆိဥစ္ဆုဘာရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

जर स्वतःसाठी किंवा इतर भिक्षूंसाठी किंवा कोणा (शामणेर इत्यादींच्या) हितासाठी कांजी शिजवण्याच्या भांड्यात भात टाकायचा असेल, तर 'शामणेरा, भांड्यावर तुझा हात ठेव' असे सांगून त्याच्या हातावर तो टाकावा. कारण त्याच्या हातातून भांड्यात पडलेला भात दुसऱ्या दिवशी भांड्याला अकप्पिय (अग्राह्य) बनवत नाही, कारण तो आधीच त्याग केलेला असतो. जर असे न करता तो टाकला, तर पात्राप्रमाणेच भांड्याला आमिषरहित (अन्नाचा अंश नसलेले) करून त्याचा वापर करावा. दायक कांजीचे मोठे भांडे ठेवून निघून गेले, आणि लहान शामणेर ते ग्रहण करून देण्यास असमर्थ आहे, अशा वेळी भिक्षूंनी आपले पात्र जवळ न्यावे, शामणेराने भांड्याचे तोंड पात्राच्या कडेवर ठेवून ते कलते करावे; पात्रात आलेली कांजी ग्रहण केलेलीच मानली जाते. किंवा भिक्षूंनी जमिनीवर हात ठेवावा, शामणेराने ते भांडे लोळवत आणून भिक्षूंच्या हातावर ठेवावे, हे योग्य आहे. मिठाईच्या टोपल्या, भाताच्या टोपल्या, उसाचे भारे इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे.

သစေ ပဋိဂ္ဂဟဏူပဂံ ဘာရံ ဒွေ တယော သာမဏေရာ ဒေန္တိ, ဧကေန ဝါ ဗလဝတာ ဥက္ခိတ္တံ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဂဏှန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. မဉ္စဿ ဝါ ပီဌဿ ဝါ ပါဒေ တေလဃဋံ ဝါ ဖာဏိတဃဋံ ဝါ နဝနီတဃဋံ ဝါ လဂ္ဂေန္တိ, ဘိက္ခုဿ မဉ္စေပိ ပီဌေပိ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ န ဟောတိ.

जर ग्रहण करण्यास योग्य असा भारा दोन किंवा तीन शामणेर मिळून देत असतील, किंवा एका बलवान शामणेराने उचलून दिलेला भारा दोन किंवा तीन भिक्षू मिळून ग्रहण करत असतील, तर ते योग्य आहे. जर पलंगाच्या किंवा पाटाच्या पायाला तेलाचा घडा, गुळाचा घडा किंवा लोण्याचा घडा टांगलेला असेल, तर भिक्षूंना त्या पलंगावर किंवा पाटावर बसणे योग्य आहे. ते उग्गहितक होत नाही.

နာဂဒန္တကေ ဝါ အင်္ကုသကေ ဝါ ဒွေ တေလဃဋာ လဂ္ဂိတာ ဟောန္တိ, ဥပရိ ပဋိဂ္ဂဟိတကော ဟေဋ္ဌာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကော, ဥပရိမံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဟေဋ္ဌာ ပဋိဂ္ဂဟိတကော ဥပရိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကော, ဥပရိမံ ဂဟေတွာ ဣတရံ ဂဏှတော ဥပရိမော ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ တေလထာလကံ ဟောတိ, တံ စေ သမ္မဇ္ဇန္တော သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဃဋ္ဋေတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတိ. ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဂဏှိဿာမီတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဂဟေတွာ ဉတွာ ပုန ဌပေတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ န ဟောတိ. ဗဟိ နီဟရိတွာ သဉ္ဇာနာတိ, ဗဟိ အဋ္ဌပေတွာ ဟရိတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတဗ္ဗံ, နတ္ထိ ဒေါသော. သစေ ပန ပုဗ္ဗေ ဝိဝရိတွာ ဌပိတံ န ပိဒဟိတဗ္ဗံ; ယထာ ပုဗ္ဗေ ဌိတံ တထေဝ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ ဗဟိ ဌပေတိ, ပုန န ဆုပိတဗ္ဗံ.

जर भिंतीवरील खुंटीवर किंवा आकड्यावर तेलाचे दोन घडे टांगलेले असतील, आणि वरचा घडा ग्रहण केलेला व खालचा ग्रहण न केलेला असेल, तर वरचा घडा घेणे योग्य आहे. जर खालचा घडा ग्रहण केलेला आणि वरचा ग्रहण न केलेला असेल, तर वरचा घडा काढून दुसरा (खालचा) घडा घेणाऱ्या भिक्षूसाठी वरचा घडा उग्गहितक होतो. पलंगाच्या खाली ग्रहण न केलेले तेलाचे भांडे असेल, आणि झाडू मारताना भिक्षूचा झाडू त्याला स्पर्श करतो, तर ते उग्गहितक होत नाही. 'मी ग्रहण केलेले भांडे घेईन' असे समजून ग्रहण न केलेले भांडे घेतले, आणि नंतर ते समजल्यावर पुन्हा ठेवून दिले, तर ते उग्गहितक होत नाही. जर बाहेर नेल्यावर समजले, तर ते बाहेर न ठेवता परत आणून त्याच ठिकाणी ठेवावे, यात काही दोष नाही. पण जर ते आधी उघडे ठेवलेले असेल, तर ते झाकू नये; जसे ते आधी ठेवलेले होते तसेच ठेवावे. जर ते बाहेर ठेवले, तर त्याला पुन्हा स्पर्श करू नये.

ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩရောဟန္တော နိဿေဏိမဇ္ဈေ သဉ္ဇာနာတိ, အနောကာသတ္တာ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဟရိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟိတကေ တေလာဒိမှိ ကဏ္ဏကံ ဥဋ္ဌေတိ, သိင်္ဂိဝေရာဒိမှိ ဃနစုဏ္ဏံ, တံသမုဋ္ဌာနမေဝ နာမေတံ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ.

प्रासादावरून खाली उतरताना जिन्याच्या मध्यभागी असताना जर समजले (की हे ग्रहण न केलेले आहे), तर तिथे जागा नसल्यामुळे ते वर किंवा खाली नेऊन ठेवावे. ग्रहण केलेल्या तेलावर बुरशी चढली किंवा आल्यावर दाट पूड तयार झाली, तर ती त्या तेल किंवा आल्यापासूनच उत्पन्न झालेली असल्यामुळे, पुन्हा ग्रहण करण्याची आवश्यकता नाही.

တာလံ ဝါ နာဠိကေရံ ဝါ အာရုဠှော ယောတ္တေန ဖလပိဏ္ဍိံ ဩတာရေတွာ ဥပရိ ဌိတောဝ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, န ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ အညော ဘူမိယံ ဌိတော ယောတ္တပါသကေ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. သဖလံ မဟာသာခံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဖလာနိ ပဋိဂ္ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ, ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ताड किंवा नारळाच्या झाडावर चढलेला माणूस दोरीने फळांचा घड खाली सोडून, वरूनच 'घ्या' असे म्हणतो, तर ते ग्रहण करू नये. जर जमिनीवर उभा असलेला दुसरा कोणी दोरीचे टोक धरून, ते वर उचलून देतो, तर ते योग्य आहे. फळांसह असलेली मोठी फांदी कप्पिय करून ग्रहण केली, तर ती फळे ग्रहण केलेलीच मानली जातात, आणि इच्छेनुसार त्यांचा उपभोग घेणे योग्य आहे.

အန္တောဝတိယံ ဌတွာ ဝတိံ ဆိန္ဒိတွာ ဥစ္ဆုံ ဝါ တိမ္ဗရူသကံ ဝါ ဒေန္တိ, ဟတ္ထပါသေ သတိ ဝဋ္ဋတိ. ဝတိဒဏ္ဍကေသု အပ္ပဟရိတွာ နိဂ္ဂတံ ဂဏှန္တဿ ဝဋ္ဋတိ. ပဟရိတွာ နိဂ္ဂတေ အဋ္ဌကထာသု ဒေါသော န ဒဿိတော. မယံ ပန ယံ [Pg.116] ဌာနံ ပဟဋံ, တတော သယံပတိတမေဝ ဟောတီတိ တက္ကယာမ. တသ္မိမ္ပိ အဋ္ဌတွာ ဂစ္ဆန္တေ ယုဇ္ဇတိ, သုင်္ကဃာတတော ပဝဋ္ဋေတွာ ဗဟိပတိတဘဏ္ဍံ ဝိယ. ဝတိံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ လင်္ဃာပေတွာ ဒေန္တိ, သစေ ပန န ပုထုလော ပါကာရော, အန္တောပါကာရေ စ ဗဟိပါကာရေ စ ဌိတဿ ဟတ္ထပါသော ပဟောတိ, ဟတ္ထသတမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂန္တွာ သမ္ပတ္တံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

कुंपणाच्या आत उभे राहून, कुंपण कापून ऊस किंवा कवठ देतात, तर हस्तपाश असल्यास ते योग्य आहे. कुंपणाच्या काठ्यांना स्पर्श न करता बाहेर आलेले फळ घेणाऱ्यासाठी ते योग्य आहे. धक्का लागून बाहेर आलेल्या फळाच्या बाबतीत अट्ठकथांमध्ये दोष दाखवलेला नाही. परंतु आमचे (बुद्धघोषांचे) असे मत आहे की, ज्या भागाला धक्का लागला आहे, तिथून ते स्वतःच पडल्यासारखे होते. त्यामुळे ते तिथे न थांबता खाली पडत असताना ग्रहण करणे योग्य आहे, जसे जकात नाक्यावरून लोळत बाहेर पडलेले सामान असते. जर कुंपणावरून किंवा भिंतीवरून ओलांडून देतात, आणि जर भिंत रुंद नसेल, आणि भिंतीच्या आत व बाहेर उभे असलेल्यांचा हस्तपाश पुरेसा असेल, तर शंभर हात उंचीवरून खाली पडणारे फळही ग्रहण करणे योग्य आहे.

ဘိက္ခု ဂိလာနံ သာမဏေရံ ခန္ဓေန ဝဟတိ, သော ဖလာဖလံ ဒိသွာ ဂဟေတွာ ခန္ဓေ နိသိန္နောဝ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ. အပရော ဘိက္ခုံ ဝဟန္တော ခန္ဓေ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ.

भिक्षू आजारी शामणेराला खांद्यावर वाहून नेत आहेत, आणि तो शामणेर फळे पाहून, ती घेऊन, खांद्यावर बसलेला असतानाच भिक्षूंना देतो, तर ते योग्य आहे. दुसरा कोणी आजारी भिक्षूंना वाहून नेत असताना, खांद्यावर बसलेल्या भिक्षूंना देतो, तर ते योग्यच आहे.

ဘိက္ခု ဖလိနိံ သာခံ ဆာယတ္ထာယ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဖလာနိ ခါဒိတုံ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထံ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ခါဒိတုကာမော စေ ဟောတိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ, ခါဒန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသော.

भिक्षू फळांनी युक्त असलेली फांदी सावलीसाठी घेऊन जात आहेत, आणि फळे खाण्याची इच्छा मनात उत्पन्न झाल्यावर, ती ग्रहण करवून घेऊन खाणे योग्य आहे. माश्या घालवण्यासाठी ती फांदी कप्पिय करून ग्रहण केली असेल, आणि नंतर ती फळे खाण्याची इच्छा झाली, तर मूळ ग्रहण करणेच योग्य ठरते, ते खाणाऱ्या भिक्षूला काही दोष नाही.

ဘိက္ခု ပဋိဂ္ဂဟဏာရဟံ ဘဏ္ဍံ မနုဿာနံ ယာနေ ဌပေတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, ယာနံ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂတိ, ဒဟရော စက္ကံ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပတိ, ဝဋ္ဋတိ, ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ န ဟောတိ. နာဝါယ ဌပေတွာ နာဝံ အရိတ္တေန ဝါ ပါဇေတိ, ဟတ္ထေန ဝါ ကဍ္ဎတိ, ဝဋ္ဋတိ. ဥဠုမ္ပေပိ ဧသေဝ နယော. စာဋိယံ ကုဏ္ဍကေ ဝါ ဌပေတွာပိ တံ အနုပသမ္ပန္နေန ဂါဟာပေတွာ အနုပသမ္ပန္နံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ တရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မိမ္ပိ အသတိ အနုပသမ္ပန္နံ ဂါဟာပေတွာ တံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ တရိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

भिक्षू ग्रहण करण्यास योग्य वस्तू लोकांच्या गाडीवर ठेवून रस्त्याने जात आहेत, गाडी चिखलात अडकते, आणि तरुण भिक्षू चाक धरून वर उचलतो, तर ते योग्य आहे, ते उग्गहितक होत नाही. नौकेवर वस्तू ठेवून नौका वल्ह्याने चालवणे किंवा हाताने ओढणे योग्य आहे. तराफ्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. मोठ्या मातीच्या भांड्यात किंवा लहान भांड्यात वस्तू ठेवून, ते अनुपसंपन्नाला पकडायला सांगून, त्या अनुपसंपन्नाचा हात धरून नदी पार करणे योग्य आहे. ते भांडे नसतानाही, अनुपसंपन्नाला वस्तू पकडायला सांगून, त्याचा हात धरून पार करणे योग्य आहे.

ဥပါသကာ ဂမိကဘိက္ခူနံ ပါထေယျတဏ္ဍုလေ ဒေန္တိ. သာမဏေရာ ဘိက္ခူနံ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ အတ္တနော တဏ္ဍုလေ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဘိက္ခူ တေသံ တဏ္ဍုလေ ဂဏှန္တိ. သာမဏေရာ အတ္တနာ ဂဟိတတဏ္ဍုလေသု ခီဏေသု ဣတရေဟိ တဏ္ဍုလေဟိ ယာဂုံ ပစိတွာ သဗ္ဗေသံ ပတ္တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ယာဂုံ အာကိရန္တိ. ပဏ္ဍိတော သာမဏေရော အတ္တနော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရဿ ဒေတိ, ထေရဿ ပတ္တံ အနုထေရဿာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိ ပရိဝတ္တေတိ, သဗ္ဗေဟိ သာမဏေရဿ သန္တကံ ဘုတ္တံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ.

उपासक प्रवासाला जाणाऱ्या भिक्षूंना प्रवासाची शिदोरी म्हणून तांदूळ देतात. शामणेर भिक्षूंचे तांदूळ घेतल्यामुळे स्वतःचे तांदूळ घेण्यास असमर्थ ठरतात, म्हणून भिक्षू त्यांचे तांदूळ घेतात. शामणेरांनी स्वतः घेतलेले तांदूळ संपल्यावर, इतर (भिक्षूंनी घेतलेल्या) तांदुळांची कांजी शिजवून, सर्वांची पात्रे ओळीने ठेवून त्यात कांजी ओततात. चतुर शामणेर आपले पात्र घेऊन थेरांना देतो, थेरांचे पात्र अनुथेरांना देतो, अशा प्रकारे सर्व पात्रे बदलून देतो; यामुळे सर्वांनी शामणेराच्या मालकीचेच अन्न खाल्ल्यासारखे होते, म्हणून हे योग्य आहे.

သစေပိ သာမဏေရော အပဏ္ဍိတော ဟောတိ, အတ္တနော ပတ္တေ ယာဂုံ သယမေဝ ပါတုံ အာရဘတိ, ‘‘အာဝုသော တုယှံ ယာဂုံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ထေရေဟိ ပဋိပါဋိယာ ယာစိတွာပိ ပိဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗေဟိ သာမဏေရဿ သန္တကမေဝ [Pg.117] ဘုတ္တံ ဟောတိ, နေဝ ဥဂ္ဂဟိတပစ္စယာ န သန္နိဓိပစ္စယာ ဝဇ္ဇံ ဖုသန္တိ. ဧတ္ထ ပန မာတာပိတူနံ တေလာဒီနိ ဆာယာဒီနံ အတ္ထာယ သာခါဒီနိ စ ဟရန္တာနံ ဣမေသဉ္စ ဝိသေသော န ဒိဿတိ. တသ္မာ ကာရဏံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ.

जरी शामणेर चतुर नसेल आणि आपल्या पात्रातील कांजी स्वतःच पिण्यास सुरुवात करतो, तरी 'आयुष्यमाना, तुझी कांजी मला दे' असे थेरांनी ओळीने मागून घेऊन पिणे योग्य आहे. सर्वांनी शामणेराच्या मालकीचेच अन्न खाल्ल्यासारखे होते, त्यामुळे उग्गहित किंवा सन्निधि (साठा करणे) या कारणांमुळे कोणताही दोष लागत नाही. परंतु येथे, आई-वडिलांसाठी तेल इत्यादी किंवा सावलीसाठी फांद्या इत्यादी वाहून नेणाऱ्या भिक्षूंमध्ये आणि यांच्यात काही फरक दिसत नाही. म्हणून यामागचे कारण नीट तपासून पाहिले पाहिजे.

သာမဏေရော ဘတ္တံ ပစိတုကာမော တဏ္ဍုလေ ဓောဝိတွာ နိစ္စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ဘိက္ခုနာ တဏ္ဍုလေ စ ဘာဇနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တဏ္ဍုလေ ဓောဝိတွာ နိစ္စာလေတွာ ဘာဇနံ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတဗ္ဗံ, အဂ္ဂိ န ကာတဗ္ဗော, ပက္ကကာလေ ဝိဝရိတွာ ပက္ကဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော. သစေ ဒုပ္ပက္ကံ ဟောတိ, ပါကတ္ထာယ ပိဒဟိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ရဇဿ ဝါ ဆာရိကာယ ဝါ အပတနတ္ထာယ ဝဋ္ဋတိ, ပက္ကကာလေ အာရောပေတုမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ.

सामणेर भात शिजवू इच्छितात, परंतु तांदूळ धुवून त्यातील पाणी पूर्णपणे निथळण्यास ते असमर्थ आहेत. अशा वेळी भिक्खूंनी तांदूळ आणि भांडे (दान म्हणून) स्वीकारून, तांदूळ धुवून व निथळून भांडे चुलीवर ठेवावे; परंतु भिक्खूंनी स्वतः अग्नी पेटवू नये. भात शिजण्याच्या वेळी झाकण उघडून तो शिजला आहे की नाही हे तपासावे. जर भात नीट शिजला नसेल, तर तो अधिक शिजवण्यासाठी पुन्हा झाकणे योग्य नाही. मात्र, धूळ किंवा राख पडू नये म्हणून झाकणे योग्य आहे. भात शिजल्यावर तो खाली उतरवणे आणि ग्रहण करणे योग्य आहे; यासाठी पुन्हा दान स्वीकारण्याची आवश्यकता नसते।

သာမဏေရော ပဋိဗလော ပစိတုံ, ခဏော ပနဿ နတ္ထိ, ကတ္ထစိ ဂန္တုကာမော. ဘိက္ခုနာ သတဏ္ဍုလောဒကဘာဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ဂစ္ဆာဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. တတော ပရံ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

सामणेर शिजवण्यास समर्थ आहेत, परंतु त्यांच्याकडे वेळ नाही आणि त्यांना कोठेतरी जायचे आहे. अशा वेळी भिक्खूंनी तांदूळ व पाण्यासह असलेले भांडे स्वीकारून, ते चुलीवर ठेवून व अग्नी पेटवून त्यांना 'तुम्ही जा' असे सांगावे. त्यानंतर पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच सर्व काही करणे योग्य आहे।

ဘိက္ခု ယာဂုအတ္ထာယ သုဒ္ဓံ ဘာဇနံ အာရောပေတွာ ဥဒကံ တာပေတိ, ဝဋ္ဋတိ. တတ္တေ ဥဒကေ သာမဏေရော တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပတိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ အဂ္ဂိ န ကာတဗ္ဗော. ပက္ကယာဂုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပါတုံ ဝဋ္ဋတိ.

भिक्खूंनी कांजीसाठी (यागूसाठी) स्वच्छ भांडे चुलीवर ठेवून पाणी गरम करणे योग्य आहे. पाणी गरम झाल्यावर सामणेरांनी त्यात तांदूळ टाकावेत. त्यानंतर भिक्खूंनी अग्नी पेटवू नये (किंवा लाकडे घालू नयेत). शिजलेली कांजी स्वीकारून ती पिणे योग्य आहे।

သာမဏေရော ယာဂုံ ပစတိ, ဟတ္ထကုက္ကုစ္စကော ဘိက္ခု ကီဠန္တော ဘာဇနံ အာမသတိ, ပိဓာနံ အာမသတိ, ဥဂ္ဂတံ ဖေဏံ ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ, တဿေဝ ပါတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ. သစေ ပန ဒဗ္ဗိံ ဝါ ဥဠုင်္ကံ ဝါ ဂဟေတွာ အနုက္ခိပန္တော အာလုဠေတိ, သဗ္ဗေသံ န ဝဋ္ဋတိ, သာမပါကဉ္စေဝ ဟောတိ ဒုရုပစိဏ္ဏဉ္စ. သစေ ဥက္ခိပတိ, ဥဂ္ဂဟိတကမ္ပိ ဟောတိ.

सामणेर कांजी शिजवत असताना, एखादा खोडकर भिक्खू खेळत-खेळत भांड्याला किंवा झाकणाला स्पर्श करतो, अथवा वर आलेला फेस काढून टाकतो, तर केवळ त्यांनाच ती कांजी पिणे अयोग्य ठरते; याला 'दुरुपचिण्ण' (अयोग्य वर्तन) म्हणतात. परंतु, जर त्यांनी पळी किंवा चमचा घेऊन, तो वर न उचलता कांजी ढवळली, तर ती कांजी सर्वच भिक्खूंसाठी अयोग्य ठरते; कारण ते स्वतः शिजवल्यासारखे आणि अयोग्य वर्तन ठरते. जर त्यांनी भांडे वर उचलले, तर ते 'उग्गहितक' (न स्वीकारता स्वतः घेतलेले) ठरते।

ဘိက္ခုနာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဓာရကေ ပတ္တော ဌပိတော ဟောတိ, တတြ စေ အညော လောလဘိက္ခု ကီဠန္တော ပတ္တံ အာမသတိ, ပတ္တပိဓာနံ အာမသတိ, တဿေဝ တတော လဒ္ဓံ ဘတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ပတ္တံ ဥက္ခိပိတွာ ဌပေတိ, သဗ္ဗေသံ န ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထဇာတကဖလာနိ သာခါယ ဝါ ဝလ္လိယာ ဝါ ဂဟေတွာ စာလေတိ, တဿေဝ တတော လဒ္ဓံ ဖလံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋဉ္စ အာပဇ္ဇတိ. ဖလရုက္ခံ ပန အပဿယိတုံ ဝါ တတ္ထ ကဏ္ဍကေ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဒုရုပစိဏ္ဏံ န ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

भिक्खूंनी पिंडपातासाठी (भिक्षेसाठी) फिरून आल्यावर आपले पात्र पात्राच्या आधारावर (स्टँडवर) ठेवले असता, तेथे जर दुसरा एखादा चंचल भिक्खू खेळत-खेळत त्या पात्राला किंवा पात्राच्या झाकणाला स्पर्श करतो, तर केवळ त्यांनाच त्या पात्रातील मिळालेला भात ग्रहण करणे अयोग्य ठरते. परंतु, जर त्यांनी ते पात्र वर उचलून पुन्हा ठेवले, तर ते सर्वांसाठीच अयोग्य ठरते. तसेच, झाडावर लागलेली फळे मिळवण्यासाठी जर कोणी फांदी किंवा वेल पकडून हलवतो, तर केवळ त्यांनाच त्यातून मिळालेले फळ अयोग्य ठरते आणि ते 'दुरुपचिण्ण' मुळे दुक्कट (दुष्कृत) आपत्तीला प्राप्त होतात. परंतु, फळझाडाला टेकणे किंवा त्यावर काटे बांधणे योग्य आहे; 'ते दुरुपचिण्ण ठरत नाही,' असे महापच्चरीमध्ये म्हटले आहे।

အရညေ [Pg.118] ပတိတံ ပန အမ္ဗဖလာဒိံ ဒိသွာ သာမဏေရဿ ဒဿာမီတိ အာဟရိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သီဟဝိဃာသာဒိံ ဒိသွာပိ သာမဏေရဿ ဒဿာမီတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အာဟရိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ, တတော လဒ္ဓံ ခါဒိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, နေဝ အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ န ဥဂ္ဂဟိတကပစ္စယာ ဝဇ္ဇံ ဖုသတိ.

जंगलात पडलेले आंब्याचे फळ इत्यादी पाहून, 'मी हे सामणेरांना देईन' असा विचार करून ते घेऊन येऊन देणे योग्य आहे. सिंहाने खाऊन उरलेले अन्न (शिकार) इत्यादी पाहूनही, 'मी हे सामणेरांना देईन' असा विचार करून, ते स्वीकारून किंवा न स्वीकारता घेऊन येऊन देणे योग्य आहे. परंतु, जर भिक्खू आपला विचार शुद्ध ठेवू शकत असतील (म्हणजे स्वतःच्या लोभाशिवाय), तर त्या सामणेरांकडून मिळालेले ते अन्न स्वतः खाणे देखील योग्य आहे. यामुळे कच्चे मांस स्वीकारल्याचा दोष किंवा 'उग्गहितक' चा दोष लागत नाही।

မာတာပိတူနံ အတ္ထာယ တေလာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတော အန္တရာမဂ္ဂေ ဗျာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မူလေပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. မာတာပိတူနံ တဏ္ဍုလေ အာဟရိတွာ ဒေတိ, တေ တတောယေဝ ယာဂုအာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ တဿ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ သန္နိဓိပစ္စယာ ဝါ ဥဂ္ဂဟိတကပစ္စယာ ဝါ ဒေါသော နတ္ထိ.

आई-वडिलांसाठी तेल इत्यादी घेऊन जाणाऱ्या भिक्खूंना जर वाटेत आजार उद्भवला, तर त्यातील जे काही त्यांना हवे असेल, ते स्वीकारून उपभोगणे योग्य आहे. परंतु, जर ते सुरुवातीलाच (घेऊन निघताना) स्वीकारलेले असेल, तर पुन्हा स्वीकारण्याची आवश्यकता नसते. जर भिक्खूंनी आई-वडिलांना तांदूळ आणून दिले आणि त्यांनी त्याच तांदुळापासून कांजी इत्यादी तयार करून त्यांना दिली, तर ते ग्रहण करणे योग्य आहे; यात साठवणुकीचा (सन्निधि) किंवा 'उग्गहितक' चा कोणताही दोष लागत नाही।

ဘိက္ခု ပိဒဟိတွာ ဥဒကံ တာပေတိ, ယာဝ ပရိက္ခယာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ ဆာရိကာ ပတတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒီဃသဏ္ဍာသေန ထာလကံ ဂဟေတွာ တေလံ ပစန္တဿ ဆာရိကာ ပတတိ, ဟတ္ထေန အမုဉ္စန္တေနေဝ ပစိတွာ ဩတာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ အင်္ဂါရာပိ ဒါရူနိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတာနိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

भिक्खूंनी भांडे झाकून पाणी गरम केले असल्यास, ते पाणी संपेपर्यंत वापरणे योग्य आहे. परंतु, जर त्यात राख पडली, तर ते पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. लांब चिमट्याने भांडे पकडून तेल शिजवत असताना जर त्यात राख पडली, तर चिमटा हाताने न सोडताच तेल शिजवून पूर्ण करावे आणि खाली उतरवल्यावर ते पुन्हा स्वीकारले पाहिजे. जर निखारे किंवा लाकडे आधीच स्वीकारून ठेवलेली असतील, तर मूळ स्वीकारणेच वैध ठरते।

ဘိက္ခု ဥစ္ဆုံ ခါဒတိ, သာမဏေရော ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘ဣတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တော ဂဏှာတိ, အဝသေသေ ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ဂုဠပိဏ္ဍကံ ခါဒန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တောကာသတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတာဝသေသဉှိ အဇဟိတပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟောတိ.

भिक्खू ऊस खात असताना सामणेर म्हणाले, 'मलाही द्या.' भिक्खूंनी 'यातून तोडून घे' असे म्हटल्यावर सामणेरांनी तो घेतला, तर उरलेल्या उसाच्या भागासाठी भिक्खूंना पुन्हा स्वीकारण्याची (दान घेण्याची) आवश्यकता नसते. गुळाचा खडा खात असतानाही हाच नियम लागू होतो. कारण सांगितलेल्या भागातून तोडून घेतल्यानंतर उरलेला भाग हा 'स्वीकारणे न सोडलेलाच' (अजहित-पठिग्गहण) असतो।

ဘိက္ခု ဂုဠံ ဘာဇေန္တော ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကောဋ္ဌာသေ ကရောတိ, ဘိက္ခူပိ သာမဏေရာပိ အာဂန္တွာ ဧကဂဟဏေနေဝ ဧကမေကံ ကောဋ္ဌာသံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတာဝသေသံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. သစေ လောလသာမဏေရော ဂဏှိတွာ ဂဏှိတွာ ပုန ဌပေတိ, တဿ ဂဟိတာဝသေသံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဟောတိ.

भिक्खू गुळाचे वाटप करण्यासाठी तो स्वीकारून त्याचे भाग करतात. इतर भिक्खू आणि सामणेर येऊन एकाच वेळी पकडून एकेक भाग घेतात, तेव्हा घेतल्यानंतर उरलेला गूळ स्वीकारलेलाच राहतो. परंतु, जर एखाद्या चंचल सामणेराने तो गूळ वारंवार उचलून पुन्हा ठेवला, तर त्याने घेतल्यानंतर उरलेला गूळ अस्वीकृत (अकपट) ठरतो।

ဘိက္ခု ဓူမဝဋ္ဋိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဓူမံ ပိဝတိ, မုခဉ္စ ကဏ္ဌော စ မနောသိလာယ လိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ယာဝကာလိကံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ယာဝကာလိကေန ယာဝဇီဝိကသံသဂ္ဂေ ဒေါသော နတ္ထိ.

भिक्खूंनी धूम्रवर्तिका (औषधी विडी) स्वीकारून धूम्रपान केले असता, त्यांचे तोंड आणि गळा मनःशिलेने (एक औषधी धातू) लेपल्यासारखा होतो; तरीही त्यांना यावकालिक (मध्यान्हापूर्वी घेण्याचे अन्न) ग्रहण करणे योग्य आहे. यावकालिक अन्नाचा यावजीविक (औषध) शी संपर्क आल्यास कोणताही दोष नाही।

ပတ္တံ [Pg.119] ဝါ ရဇနံ ဝါ ပစန္တဿ ကဏ္ဏနာသမုခစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ဓူမော ပဝိသတိ, ဗျာဓိပစ္စယာ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဥပသိင်္ဃတိ, အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဘတ္တုဂ္ဂါရော တာလုံ အာဟစ္စ အန္တောယေဝ ပဝိသတိ, အဝိသယတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. မုခံ ပဝိဋ္ဌံ ပန အဇ္ဈောဟရတော ဝိကာလေ အာပတ္တိ. ဒန္တန္တရေ လဂ္ဂဿ အာမိသဿ ရသော ပဝိသတိ, အာပတ္တိယေဝ. သစေ သုခုမံ အာမိသံ ဟောတိ, ရသော န ပညာယတိ, အဗ္ဗောဟာရိကပက္ခံ ဘဇတိ.

पात्र भाजत असताना किंवा रंग उकळत असताना कान, नाक आणि तोंडाच्या छिद्रांतून धूर आत शिरल्यास, अथवा आजारपणामुळे फूल किंवा फळाचा वास घेतल्यास, ते 'अब्बोहारिक' (नगण्य) असल्यामुळे योग्य आहे. ढेकर आल्यामुळे अन्न टाळूला लागून आतच परत गेल्यास, ते नियंत्रणाबाहेरचे असल्यामुळे योग्य आहे. परंतु, तोंडात आलेले अन्न अवेळी (विकाल वेळी) पुन्हा गिळल्यास आपत्ती (दोष) येते. दातांच्या फटीत अडकलेल्या अन्नाचा रस आत गेल्यास ती आपत्तीच ठरते. जर ते अन्न अतिशय सूक्ष्म असेल आणि त्याचा रस जाणवत नसेल, तर ते 'अब्बोहारिक' (नगण्य) मानले जाते।

ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ နိရုဒကဋ္ဌာနေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကက္ခာရေတွာ ဒွေ တယော ခေဠပိဏ္ဍေ ပါတေတွာ ဥဒကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတသိင်္ဂိဝေရာဒီနံ အင်္ကုရာ နိက္ခမန္တိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. လောဏေ အသတိ သမုဒ္ဒေါဒကေန လောဏကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ လောဏောဒကံ လောဏံ ဟောတိ, လောဏံ ဝါ ဥဒကံ ဟောတိ, ရသော ဝါ ဖာဏိတံ ဟောတိ, ဖာဏိတံ ဝါ ရသော ဟောတိ, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဟိမကရကာ ဥဒကဂတိကာ ဧဝ. ပရိဟာရိကေန ကတကဋ္ဌိနာ ဥဒကံ ပသာဒေန္တိ, တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ, အာမိသေန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. အာမိသဂတိကေဟိ ကပိတ္ထဖလာဒီဟိ ပသာဒိတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

मध्यान्ह काळ जवळ आला असता, पाणी नसलेल्या ठिकाणी जेवण केल्यावर, गळा साफ करून दोन-तीन वेळा थुंकी टाकून द्यावी आणि नंतर पाण्याच्या ठिकाणी जाऊन तोंड धुवावे. स्वीकारून ठेवलेल्या आल्याला (आले इत्यादींना) जर कोंब फुटले, तर पुन्हा स्वीकारण्याची आवश्यकता नसते. मीठ उपलब्ध नसताना समुद्राच्या पाण्याने मिठाचे काम भागवणे योग्य आहे. स्वीकारून ठेवलेले मिठाचे पाणी मीठ बनले, किंवा मीठ वितळून पाणी झाले, अथवा उसाचा रस काकवी बनला, किंवा काकवी वितळून रस झाली, तरी मूळ स्वीकारणेच वैध ठरते. बर्फ आणि गारा पाण्याचेच रूप आहेत. सोबत बाळगण्याच्या निर्मळीच्या बियाने (कतक लाकडाने) पाणी स्वच्छ केले असता, ते 'अब्बोहारिक' (नगण्य) मानले जाते आणि ते अन्नासोबत पिणे योग्य आहे. परंतु, अन्नाच्या स्वरूपातील कवठ इत्यादी फळांनी स्वच्छ केलेले पाणी केवळ मध्यान्हापूर्वीच ग्रहण करणे योग्य आहे।

ပေါက္ခရဏီအာဒီသု ဥဒကံ ဗဟလံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မုခေ စ ဟတ္ထေ စ လဂ္ဂတိ, န ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ခေတ္တေသု ကသိတဋ္ဌာနေ ဗဟလံ ဥဒကံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ သန္ဒိတွာ ကန္ဒရာဒီနိ ပဝိသိတွာ နဒိံ ပူရေတိ, ဝဋ္ဋတိ. ကကုဓသောဗ္ဘာဒယော ဟောန္တိ, ရုက္ခတော ပတိတေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နောဒကာ, သစေ ပုပ္ဖရသော န ပညာယတိ, ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ပရိတ္တံ ဥဒကံ ဟောတိ, ရသော ပညာယတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗတကန္ဒရာဒီသု ကာဠဝဏ္ဏပဏ္ဏသဉ္ဆန္နဥဒကေပိ ဧသေဝ နယော.

पुष्करिणी (तलाव) इत्यादींमध्ये पाणी दाट असते, ते कल्प्य आहे. पण जर ते तोंडात आणि हाताला चिकटत असेल, तर कल्प्य नाही; ते ग्रहण करूनच (दान म्हणून स्वीकारूनच) वापरावे. शेतातील नांगरलेल्या जागी दाट पाणी असते, ते ग्रहण करावे. जर ते वाहून जाऊन दऱ्याखोऱ्यांत इत्यादींमध्ये प्रवेश करून नदीला भरत असेल, तर कल्प्य आहे. ककुध वृक्षाचे डोह इत्यादी असतात, जे झाडावरून पडलेल्या फुलांनी आच्छादित पाण्याचे असतात; जर फुलांचा रस जाणवत नसेल, तर ग्रहण करण्याचे काही प्रयोजन नाही. जर पाणी थोडे असेल आणि रस जाणवत असेल, तर ते ग्रहण करावे. पर्वतांच्या दऱ्याखोऱ्यांमधील काळ्या रंगाच्या पानांनी आच्छादित पाण्यातही हाच नियम आहे.

ပါနီယဃဋေ သရေဏုကာနိ ဝါ သဝဏ္ဋခီရာနိ ဝါ ပုပ္ဖာနိ ပက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုပ္ဖာနိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗာနိ. ပါဋလိစမ္ပကမလ္လိကာ ပက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, ဝါသမတ္တံ တိဋ္ဌတိ တံ အဗ္ဗောဟာရိကံ, ဒုတိယဒိဝသေပိ အာမိသေန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုနာ ဌပိတပုပ္ဖဝါသိတကပါနီယတော သာမဏေရော ပါနီယံ ဂဟေတွာ ပီတာဝသေသံ တတ္ထေဝ အာကိရတိ, ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဒုမသရာဒီသု ဥဒကံ သန္ထရိတွာ ဌိတံ ပုပ္ဖရေဏုံ ဃဋေန [Pg.120] ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဥဒကံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ဒန္တကဋ္ဌံ ဟောတိ, သစေ တဿ ရသံ ပိဝိတုကာမော, မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အဇာနန္တဿ ရသေ ပဝိဋ္ဌေပိ အာပတ္တိယေဝ. အစိတ္တကဉှိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ.

पिण्याच्या पाण्याच्या भांड्यात परागकणांसह किंवा देठाच्या चिकासह फुले टाकलेली असतील, तर ते पाणी ग्रहण करावे. किंवा फुले ग्रहण करूनच त्यात टाकावीत. पाटली, चंपक, मल्लिका फुले टाकलेली असतील आणि केवळ सुगंध उरला असेल, तर तो अव्यवहार्य (नगण्य) मानला जातो; दुसऱ्या दिवशीही आमिषासोबत (अन्नासोबत) ते पिणे कल्प्य आहे. भिक्खूने ठेवलेल्या फुलांनी सुवासित केलेल्या पिण्याच्या पाण्यातून सामणेराने पाणी घेऊन, पिऊन उरलेले पाणी तिथेच ओतले, तर ते पुन्हा ग्रहण करावे. पद्म सरोवरांमध्ये पाण्यावर पसरलेले फुलांचे परागकण भांड्याने बाजूला सारून पाणी घेणे कल्प्य आहे. कल्प्य करून घेऊन, ग्रहण करून ठेवलेली दंतकाष्ठ असेल आणि जर तिचा रस पिण्याची इच्छा असेल, तर मूळ ग्रहण करणेच कल्प्य ठरते. ग्रहण न करता ठेवलेले दंतकाष्ठ ग्रहण करावे. नकळत रस पोटात गेला तरी आपत्तीच होते, कारण हे शिक्षापद अचित्तक आहे.

မဟာဘူတေသု ကိံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ခီရံ တာဝ ဝဋ္ဋတိ, ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ အကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ ဟောတု, ပိဝန္တဿ အနာပတ္တိ. အဿု ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ မုတ္တံ ကရီသံ သေမှံ ဒန္တမလံ အက္ခိဂူထကော ကဏ္ဏဂူထကော သရီရေ ဥဋ္ဌိတလောဏန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဌာနတော စဝိတွာ ပတ္တေ ဝါ ဟတ္ထေ ဝါ ပတတိ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အင်္ဂလဂ္ဂံ ပဋိဂ္ဂဟိတကမေဝ. ဥဏှံပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ သေဒေါ အင်္ဂုလိအနုသာရေန ဧကာဗဒ္ဓေါဝ ဟုတွာ ပါယာသေ သန္တိဋ္ဌတိ, ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရန္တဿ ဟတ္ထတော ပတ္တဿ မုခဝဋ္ဋိံတော ဝါ ပတ္တတလံ ဩရောဟတိ, ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ဈာမမဟာဘူတေသု ဣဒံ နာမ န ဝဋ္ဋတီတိ နတ္ထိ, ဒုဇ္ဈာပိတံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. သုဇ္ဈာပိတံ မနုဿဋ္ဌိမ္ပိ စုဏ္ဏံ ကတွာ လေဟေ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

महाभूतांमध्ये काय कल्प्य आहे आणि काय कल्प्य नाही? प्रथम दूध कल्प्य आहे; मग ते कल्प्य मांसाच्या प्राण्याचे दूध असो वा अकल्प्य मांसाच्या प्राण्याचे दूध असो, ते पिणाऱ्याला आपत्ती होत नाही. अश्रू, लाळ, शेंबूड, मूत्र, विष्ठा, कफ, दातांवरील मळ, डोळ्यांतील मळ, कानातील मळ आणि शरीरावर आलेले मीठ - हे सर्व कल्प्य आहे. परंतु, या शरीरातील महाभूतांपैकी जे आपल्या स्थानावरून च्युत होऊन पात्रात किंवा हातात पडते, ते ग्रहण करावे. शरीराला चिकटलेले आधीच ग्रहण केलेलेच मानले जाते. गरम खीर खाताना घाम बोटांच्या वाटेने एकसंध होऊन खिरीमध्ये पडतो, किंवा भिक्षेसाठी फिरताना हातातून किंवा पात्राच्या कडेवरून पात्राच्या तळाशी उतरतो, तर येथे पुन्हा ग्रहण करण्याचे प्रयोजन नाही. जळालेल्या महाभूतांमध्ये 'हे कल्प्य नाही' असे काही नाही; परंतु जे नीट जळालेले नाही ते कल्प्य नाही. नीट जळालेल्या मानवी हाडांचे देखील चूर्ण करून चाटण इत्यादी औषधांमध्ये वापरणे कल्प्य आहे.

စတ္တာရိ မဟာဝိကဋာနိ အသတိ ကပ္ပိယကာရကေ သာမမ္ပိ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္ထ စ ဒုဗ္ဗစောပိ အသမတ္ထောပိ ကပ္ပိယကာရကော အသန္တပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတိ. ဆာရိကာယ အသတိ သုက္ခဒါရုံ ဈာပေတွာ ဆာရိကာ ဂဟေတဗ္ဗာ. သုက္ခဒါရုမှိ အသတိ အလ္လဒါရုံ ရုက္ခတော ဆိန္ဒိတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ပန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ မဟာဝိကဋံ ကာလောဒိဿံ နာမ သပ္ပဒဋ္ဌက္ခဏေယေဝ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

कल्प्यकारक नसताना चार महाविकट औषधे स्वतःच घेऊन वापरणे कल्प्य आहे. आणि येथे उद्धट किंवा असमर्थ कल्प्यकारक हा देखील नसलेल्याच्याच गटात गणला जातो. राख नसताना सुके लाकूड जाळून राख घ्यावी. सुके लाकूड नसताना ओले लाकूड झाडावरून तोडूनही राख तयार करणे कल्प्य आहे. हे चारही प्रकारचे महाविकट 'कालोद्दिष्ट' नावाचे औषध असून ते केवळ सर्पदंशाच्या वेळीच कल्प्य आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एडकलोम शिक्षापदाचे समुत्थान – कायेपासून आणि काय-चित्तापासून उत्पन्न होते; हे क्रियात्मक, संज्ञेअभावी आपत्तीतून सुटका न होणारे, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, त्रिचित्तक आणि त्रिवेदनक आहे.

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

दंतपोन (दंतकाष्ठ) शिक्षापद दहावे समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

वर्णनक्रमानुसार चौथा भोजनवर्ग समाप्त झाला.

၅. အစေလကဝဂ္ဂေါ

५. अचेलकवर्ग

၁. အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. अचेलक शिक्षापद वर्णन

၂၆၉. အစေလကဝဂ္ဂဿ [Pg.121]၉ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ပရိဝေသနန္တိ ပရိဝိသနဋ္ဌာနံ. ပရိဗ္ဗာဇကသမာပန္နောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာပန္နော. ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ သမတိတ္တိကံ ယာဂုပတ္တံ ဧကပယောဂေန ဒေတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ဧသေဝ နယော ပူဝဘတ္တာဒီသု. တိတ္ထိယေ အတိတ္ထိယသညီတိ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ တိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇတိ, တေသံ မာတာပိတုသညာယ ဒေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတိ. ဒါပေတီတိ အနုပသမ္ပန္နေန ဒါပေတိ.

२६९. अचेलकवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'परिवेषण' म्हणजे वाढण्याची जागा. 'परिव्राजक समापन्न' म्हणजे प्रव्रज्येला प्राप्त झालेला. 'देतो, तर पाचित्तिय आपत्ती होते' म्हणजे काठोकाठ भरलेले कंजीचे पात्र एकाच प्रयत्नाने देतो, तर एक पाचित्तिय होते. तोडून तोडून देतो, तर प्रत्येक प्रयत्नागणिक पाचित्तिय होते. हाच नियम खाद्यपदार्थ आणि भात इत्यादींच्या बाबतीतही आहे. 'तित्थिय असूनही अतित्थिय समजून' म्हणजे आई किंवा वडील तीर्थकांमध्ये प्रव्रजित झाले असतील, तर त्यांना 'आई-वडील' या भावनेने देत असतानाही पाचित्तियच होते. 'देववितो' म्हणजे अनुपसंपन्नाद्वारे देववितो.

၂၇၃. ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတီတိ တထာရူပေ ဘာဇနေ ဌပေတွာ တံ ဘာဇနံ တေသံ သန္တိကေ ဘူမိယံ နိက္ခိပိတွာ ဒေတိ, တေသံ ဝါ ဘာဇနံ နိက္ခိပါပေတွာ တတ္ထ ဒေတိ, ပတ္တံ အာဓာရကေ ဝါ ဘူမိယံ ဝါ ဌပေတွာပိ ‘‘ဣတော ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ တိတ္ထိယော ဝဒတိ ‘‘မယှံ နာမ ဣဒံ သန္တကံ, ဣဓ န အာကိရထာ’’တိ အာကိရိတဗ္ဗံ. တဿ သန္တကတ္တာ သဟတ္ထာ ဒါနံ နာမ န ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

२७३. 'जवळ ठेवून देतो' म्हणजे तशा प्रकारच्या पात्रात ठेवून, ते पात्र त्यांच्याजवळ जमिनीवर ठेवून देतो, किंवा त्यांचे पात्र खाली ठेवायला लावून त्यात देतो. पात्र पात्राधारावर किंवा जमिनीवर ठेवूनही "यातून घ्या" असे म्हणणे कल्प्य आहे. जर तीर्थक म्हणाला, "हे माझे स्वतःचे आहे, यात ओता," तर ओतावे. ते त्याचे स्वतःचे असल्यामुळे स्वतःच्या हाताने देणे असे होत नाही. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एडकलोम शिक्षापदाचे समुत्थान – हे क्रियात्मक, संज्ञेअभावी आपत्तीतून सुटका न होणारे, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, त्रिचित्तक आणि त्रिवेदनक आहे.

အစေလကသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

अचेलक शिक्षापद पहिले समाप्त.

၂. ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. उय्योजन (पाठवून देणे) शिक्षापद वर्णन

၂၇၄. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ပဋိက္ကမနေပီတိ အာသနသာလာယမ္ပိ. ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ဘတ္တကိစ္စံ. န သမ္ဘာဝေသီတိ န ပါပုဏိ.

२७४. दुसऱ्या शिक्षापदात – 'पटीक्कमन' म्हणजे आसनशाळेत देखील. 'भत्तविसग्ग' म्हणजे भोजनविधी. 'न संभावेसि' म्हणजे पोहोचला नाही.

၂၇၆. အနာစာရန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ကာယဝစီဒွါရဝီတိက္ကမံ. ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါ ဝိဇဟန္တဿာတိ ဧတ္ထ ယဒိ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ ဥယျောဇေတိ; ယော ဥယျောဇိတော, သော ဝိဇဟတိ, တဿ စ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. တသ္မိံ ပန ဝိဇဟန္တေပိ အတ္ထတော ဣတရေန ဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ယော ဥယျောဇေတိ, တဿေဝါယံ အာပတ္တိ. တတ္ထ သစေ [Pg.122] ဥပစာရဗ္ဘန္တရေ ဧကော ပါဒေါ ဟောတိ, ဒုက္ကဋံ. သီမာတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရဿ အဗ္ဘောကာသေ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ, တထာ သဝနူပစာရဿ. သစေ ပန အန္တရာ ကုဋ္ဋဒွါရပါကာရာဒယော ဟောန္တိ, တေဟိ အန္တရိတဘာဝေါ ဒဿနူပစာရာတိက္ကမော, တဿ ဝသေန အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န အညော ကောစိ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဌပေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရမနာစာရံ အညံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ န ဟောတိ.

२७६. 'अनाचार' म्हणजे पाळीत सांगितलेल्या व्यतिरिक्त काय आणि वाचेच्या द्वाराने होणारे उल्लंघन. 'दर्शनोपचार किंवा श्रवणोपचार सोडणाऱ्याच्या' या बाबतीत – जर उभे राहून किंवा बसून पाठवून देतो; ज्याला पाठवले आहे, तो तो उपचार सोडतो, तर त्याला आपत्ती होत नाही. परंतु, त्याने तो सोडला तरी अर्थतः दुसऱ्यानेच (पाठवणाऱ्यानेच) तो सोडल्यासारखे होते. म्हणून, जो पाठवतो, त्यालाच ही आपत्ती होते. त्यात जर उपचाराच्या आत एक पाऊल असेल, तर दुक्कट आपत्ती होते. सीमा ओलांडल्यावर पाचित्तिय होते. आणि येथे मोकळ्या जागेत दर्शनोपचाराचे प्रमाण बारा हात असते, तसेच श्रवणोपचाराचेही असते. पण जर मध्ये भिंत, दार, कुंपण इत्यादी असतील, तर त्यांच्यामुळे होणारा अडथळा हा दर्शनोपचाराचे उल्लंघन मानला जातो, त्यानुसार आपत्ती जाणावी. 'दुसरा कोणताही प्रत्यय नसतो' म्हणजे वर सांगितलेला अनाचार वगळता इतर कोणतेही कारण नसते.

၂၇၇. ကလိသာသနံ အာရောပေတီတိ ‘‘ကလီ’’တိ ကောဓော; တဿ သာသနံ အာရောပေတိ; ကောဓဿ အာဏံ အာရောပေတိ; ကောဓဝသေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ ‘‘ပဿထ ဘော ဣမဿ ဌာနံ, နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ ခါဏုကော ဝိယ တိဋ္ဌတိ, သုနခေါ ဝိယ နိသီဒတိ, မက္ကဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတီ’’တိ ဧဝံ အမနာပဝစနံ ဝဒတိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမိနာပိ ဥဗ္ဗာဠှော ပက္ကမေယျာ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

२७७. "कलिसासनं आरोपेति" (कलीचे शासन लादतो) यामध्ये "कली" म्हणजे क्रोध; त्याचे शासन लादतो म्हणजे क्रोधाची आज्ञा लादतो. क्रोधाच्या वश होऊन उभे राहणे, बसणे इत्यादींमध्ये दोष दाखवून, "अहो, या (भिक्खूचे) उभे राहणे, बसणे, समोर पाहणे, इकडेतिकडे पाहणे बघा; हा सुक्या झाडाच्या बुंध्यासारखा (खुंटासारखा) उभा राहतो, कुत्र्यासारखा बसतो, माकडासारखा इकडेतिकडे पाहतो," असे अप्रिय वचन बोलतो. "कदाचित याने त्रासून तो निघून जाईल" या विचाराने तो असे बोलतो. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान (तीन प्रकारे उत्पन्न होणारे) – काय-चित्तापासून, वाचे-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकापवाद), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त, आणि तीन वेदना (त्रिवेदना) असणारे आहे.

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

दुसरे उय्योजन सिक्खापद (पाठविण्यासंबंधीचे शिक्षापद) समाप्त.

၃. သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. सभोजन सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၂၇၉. တတိယသိက္ခာပဒေ – သယနိဃရေတိ သယနိယဃရေ. ယတော အယျဿ ဘိက္ခာ ဒိန္နာတိ ယသ္မာ ဘိက္ခာ ဒိန္နာ, ယံ အာဂတေန လဒ္ဓဗ္ဗံ တံ ဝေါ လဒ္ဓံ; ဂစ္ဆထာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိယုဋ္ဌိတောတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတော; မေထုနာဓိပ္ပာယောတိ အတ္ထော.

२७९. तिसऱ्या सिक्खापदामध्ये – "सयनिघरे" म्हणजे शयनगृहात (झोपण्याच्या खोलीत). "यतो अय्यस्स भिक्खा दिन्ना" म्हणजे ज्या अर्थी भिक्षा दिली गेली आहे, आलेल्या भिक्खूने जे मिळवायचे होते ते आपण मिळवले आहे; "आता आपण जावे" असा (त्या पुरुषाचा) अभिप्राय आहे. "परियुट्ठितो" म्हणजे रागाने (कामासक्तीने) ग्रासलेला; "मेथुनाधिप्पायो" (मैथुनाचा हेतू असलेला) असा अर्थ आहे.

၂၈၀. သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီတိ သဘောဇနံ; တသ္မိံ သဘောဇနေ. အထ ဝါ သဘောဇနေတိ သဘောဂေ. ရာဂပရိယုဋ္ဌိတဿ ဟိ ပုရိသဿ ဣတ္ထီ ဘောဂေါ ဣတ္ထိယာ စ ပုရိသော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ – ‘‘ဣတ္ထီ စေဝ ဟောတိ ပုရိသော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မဟလ္လကေ ဃရေတိ မဟလ္လကေ သယနိဃရေ. ပိဋ္ဌသံဃာဋဿ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာတိ တဿ သယနိဃရေ ဂဗ္ဘဿ ယော ပိဋ္ဌသံဃာဋော, တဿ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ; အန္တောသယနဿ အာသန္နေ [Pg.123] ဌာနေ နိသီဒတီတိ အတ္ထော. ဤဒိသဉ္စ သယနိဃရံ မဟာစတုဿာလာဒီသု ဟောတိ. ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာတိ ဣမိနာ မဇ္ဈာတိက္ကမံ ဒဿေတိ. တသ္မာ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ကတဿ ခုဒ္ဒကဿ သယနိဃရဿ မဇ္ဈာတိက္ကမေ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

२८०. "दोन्ही व्यक्तींसह (पती-पत्नीसह) असणे" म्हणजे सभोजन; त्या सभोशनात. किंवा "सभोजने" म्हणजे उपभोगासह (स्त्री आणि पुरुष एकत्र असणे). कारण कामासक्तीने ग्रासलेल्या पुरुषासाठी स्त्री हा उपभोग आहे आणि स्त्रीसाठी पुरुष हा उपभोग आहे. म्हणूनच याच्या पदभाजनामध्ये भगवंतांनी "स्त्री आणि पुरुष दोन्ही असतात" इत्यादी म्हटले आहे. "महल्लके घरे" म्हणजे मोठ्या शयनगृहात. "पिट्ठसंघाटस्स हत्थपासं विजहित्वा" म्हणजे त्या शयनगृहाच्या खोलीच्या दाराच्या चौकटीचा (दारपट्ट्याचा) हातभर अंतराचा (हत्थपास) त्याग करून; "अन्तोसयनस्स आसन्ने ठाने निसीदति" म्हणजे शयनकक्षाच्या आत जवळच्या ठिकाणी बसतो, असा अर्थ आहे. आणि असे शयनगृह मोठ्या चौसोपी घरांमध्ये (महाचतुःशाला इत्यादींमध्ये) असते. "पिट्ठवंसं अतिक्कमित्वा" याने मध्यभागाचे उल्लंघन करणे दाखवले आहे. म्हणून, कोणत्याही प्रकारे बनवलेल्या लहान शयनगृहाच्या मध्यभागाचे उल्लंघन केल्यास आपत्ती (दोष) समजावी. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

प्रथम पाराजिकाप्रमाणे समुत्थान असणारे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकापवाद), कायकर्म, अकुशलचित्त आणि दोन वेदना (द्विवेदना) असणारे आहे.

သဘောဇနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

तिसरे सभोजन सिक्खापद समाप्त.

၂၈၄. စတုတ္ထပဉ္စမသိက္ခာပဒေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ အနိယတဒွယေ ဝုတ္တနယမေဝ. ယထာ စ သဘောဇနသိက္ခာပဒံ, ဧဝမေတာနိပိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာနေဝါတိ.

२८४. चौथ्या आणि पाचव्या सिक्खापदांमध्ये जे काही सांगायचे आहे, ते सर्व दोन अनियत नियमांमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीप्रमाणेच आहे. आणि जसे सभोजन सिक्खापद आहे, तसेच हे (चौथे व पाचवे सिक्खापद) देखील प्रथम पाराजिकाप्रमाणेच समुत्थान असणारे आहेत.

ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ, ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

चौथे रहोपटिच्छन्न सिक्खापद (एकांतात लपून बसण्यासंबंधीचे शिक्षापद) आणि पाचवे रहोनिसज्ज सिक्खापद (एकांतात बसण्यासंबंधीचे शिक्षापद) समाप्त.

၆. စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. चारित्त सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၂၉၄. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒေ – ဒေထာဝုသော ဘတ္တန္တိ ဧတ္ထ တံ ကိရ ဘတ္တံ အဘိဟဋံ အဟောသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. အနဘိဟဋေ ပန ဧဝံ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတိ, ပယုတ္တဝါစာ ဟောတိ.

२९४. सहाव्या सिक्खापदामध्ये – "देथावुसो भत्तं" (आयुष्यमानांनो, भोजन द्या) यामध्ये ते भोजन खरोखरच आणले गेले होते, म्हणून त्यांनी असे म्हटले. परंतु, भोजन आणले गेले नसताना असे बोलण्याची परवानगी नाही, ती प्रयुक्त वाचा (याचनायुक्त शब्द) ठरते.

၂၉၅. တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပထာတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝါ ကုလဿ သဒ္ဓါနုရက္ခဏတ္ထာယ အာဟ. ယဒိ ‘‘ဘာဇေတွာ ခါဒထာ’’တိ ဝဒေယျ, မနုဿာနံ ပသာဒညထတ္တံ သိယာ. ဥဿာရိယိတ္ထာတိ ပဋိဟရိယိတ္ထ; ဃရံယေဝ နံ ဂဟေတွာ အဂမံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

२९५. "तर मग भिक्खूंनो, ते स्वीकारून बाजूला ठेवा" हे भगवंतांनी कुळाच्या (दायकांच्या) श्रद्धेचे रक्षण करण्यासाठी म्हटले आहे. जर त्यांनी "ते वाटून खा" असे म्हटले असते, तर लोकांच्या श्रद्धेमध्ये बदल (श्रद्धाभंग) झाला असता. "उस्सारियित्थ" म्हणजे परत नेले गेले; ते (खाद्य) घेऊन ते आपल्या घरीच परत गेले, असा अर्थ आहे.

၂၉၈. သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ သန္တော ဟောတိ, ကိတ္တာဝတာ အသန္တောတိ? အန္တောဝိဟာရေ ယတ္ထ ဌိတဿ ကုလာနိ ပယိရုပါသနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ပဿတိ, ယဿ သက္ကာ ဟောတိ ပကတိဝစနေန အာရောစေတုံ, အယံ သန္တော နာမ. ဣတော စိတော စ ပရိယေသိတွာ အာရောစနကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ယော ဟိ ဧဝံ ပရိယေသိတဗ္ဗော, သော အသန္တောယေဝ. အပိစ အန္တောဥပစာရသီမာယ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အာပုစ္ဆိဿာမီတိ ဂန္တွာ တတ္ထ ယံ ပဿတိ, သော [Pg.124] အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. နော စေ ပဿတိ, အသန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ.

२९८. "सन्तं भिक्खुं" (विद्यमान भिक्खू) यामध्ये किती मर्यादेने भिक्खू 'विद्यमान' (संत) असतो आणि किती मर्यादेने 'अविद्यमान' (असंत) असतो? विहारामध्ये ज्या ठिकाणी उभे असताना कुळांकडे (दायकांकडे) जाण्याचा विचार मनात येतो, तिथून पुढे जो भिक्खू बाजूला किंवा समोर दिसतो, ज्याला सामान्य आवाजात सांगणे शक्य असते, त्याला 'विद्यमान' (संत) म्हटले जाते. इकडेतिकडे शोधून सांगण्याचे कोणतेही कर्तव्य नाही. कारण ज्याला अशा प्रकारे शोधावे लागते, तो 'अविद्यमान' (असंत) च असतो. शिवाय, विहाराच्या उपचार सीमेच्या आत भिक्खूला पाहून "मी विचारून जाईन" असा विचार करून गेल्यावर तिथे जो भिक्खू दिसतो, त्याला विचारले पाहिजे. जर कोणी दिसला नाही, तर अविद्यमान भिक्खूला न विचारता प्रवेश केला असे मानले जाते.

၃၀၂. အန္တရာရာမန္တိ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော ဟောတိ, တံ ဂစ္ဆတိ. ဘတ္တိယဃရန္တိ နိမန္တိတဃရံ ဝါ သလာကဘတ္တာဒိဒါယကာနံ ဝါ ဃရံ. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု သတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

३०२. "अन्तरायामं" म्हणजे गावाच्या आत विहार असतो, तिथे तो जातो. "भत्तियघरं" म्हणजे निमंत्रित केलेले घर किंवा शलाका-भक्त (चिट्ठ्यांचे अन्न) इत्यादी देणाऱ्या दायकांचे घर. "आपदासु" म्हणजे जीवन किंवा ब्रह्मचर्याला धोका निर्माण झाला असता जाणे योग्य ठरते. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठीण नियमाप्रमाणे समुत्थान असणारे – काय-वाचेपासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्ति-दोष), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि तीन वेदना (त्रिवेदना) असणारे आहे.

စာရိတ္တသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

सहावे चारित्त सिक्खापद समाप्त.

၇. မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. महानाम सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၃၀၃. သတ္တမသိက္ခာပဒေ – မဟာနာမော နာမ ဘဂဝတော စူဠပိတုပုတ္တော မာသမတ္တေန မဟလ္လကတရော ဒွီသု ဖလေသု ပတိဋ္ဌိတော အရိယသာဝကော. ဘေသဇ္ဇံ ဥဿန္နံ ဟောတီတိ ဝဇတော အာဟရိတွာ ဌပိတသပ္ပိ ဗဟု ဟောတိ.

३०३. सातव्या सिक्खापदामध्ये – महानाम हे भगवंतांच्या चुलत्यांचे (लहान काकांचे) सुपुत्र होते, जे वयाने भगवंतांपेक्षा सुमारे एक महिन्याने मोठे होते आणि दोन फळांमध्ये (सकृदागामी फळात) प्रतिष्ठित झालेले आर्यश्रावक होते. "भेसज्जं उस्सन्नं होति" म्हणजे गोठ्यातून आणून ठेवलेले तूप मुबलक प्रमाणात होते.

၃၀၆. သာဒိတဗ္ဗာတိ တသ္မိံ သမယေ ရောဂေါ နတ္ထီတိ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ; ရောဂေ သတိ ဝိညာပေဿာမီတိ အဓိဝါသေတဗ္ဗာ. ဧတ္တကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရေမီတိ နာမဝသေန သပ္ပိတေလာဒီသု ဒွီဟိ တီဟိ ဝါ ပရိမာဏဝသေန ပတ္ထေန နာဠိယာ အာဠှကေနာတိ ဝါ.အညံ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေတီတိ သပ္ပိနာ ပဝါရိတော တေလံ ဝိညာပေတိ, အာဠှကေန ပဝါရိတော ဒေါဏံ. န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေနာတိ မိဿကဘတ္တေနပိ စေ ယာပေတုံ သက္ကောတိ, န ဘေသဇ္ဇကရဏီယံ နာမ ဟောတိ.

३०६. "सादितब्बा" म्हणजे "या वेळी कोणताही आजार नाही" असे म्हणून (ती आमंत्रणे) नाकारू नयेत; तर "आजार असताना मी मागणी करीन" असा विचार करून ती स्वीकारली पाहिजेत. "एत्तकेहि भेसज्जेहि पवारेमि" (इतक्या औषधांनी मी आमंत्रित करतो) म्हणजे नावाच्या स्वरूपात तूप, तेल इत्यादींपैकी दोन किंवा तीन औषधांनी, किंवा प्रमाणाच्या स्वरूपात पत्थ (एक माप), नाळी (एक पात्र) किंवा आळ्हक (एक मोठे माप) याद्वारे आमंत्रित करणे होय. "अञ्ञं भेसज्जं विञ्ञापेति" म्हणजे तुपाने आमंत्रित केले असताना तेलाची मागणी करतो, किंवा आळ्हक प्रमाणाने आमंत्रित केले असताना दोण (त्याहून मोठे माप) प्रमाणाची मागणी करतो. "न भेसज्जेन करणीyeन" म्हणजे जर तो मिश्र अन्नाने देखील स्वतःचा उदरनिर्वाह करण्यास समर्थ असेल, तर औषधाची आवश्यकता नसते.

၃၁၀. ပဝါရိတာနန္တိ ယေ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကာယ ပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ; တေသံ ပဝါရိတာနုရူပေန ဝိညတ္တိယာ အနာပတ္တိ. သံဃဝသေန ပဝါရိတေသု ပန ပမာဏံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗမေဝါတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

३१०. "पवारितानं" म्हणजे ज्यांनी स्वतःच्या वैयक्तिक आमंत्रणाने आमंत्रित केले आहे; त्यांनी आमंत्रित केल्यानुसार मागणी केल्यास आपत्ती (दोष) होत नाही. परंतु, संघाच्या वतीने आमंत्रित केले असल्यास प्रमाणाचे (मर्यादेचे) भान ठेवलेच पाहिजे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ [Pg.125] – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

सहा प्रकारे समुत्थान असणारे (षट्समुत्थान) – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्ति-दोष), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि तीन वेदना (त्रिवेदना) असणारे आहे.

မဟာနာမသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

सातवे महानाम सिक्खापद समाप्त.

၈. ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. उय्युत्तसेना सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၃၁၁. အဋ္ဌမေ – အဗ္ဘုယျာတောတိ အဘိဥယျာတော; ပရသေနံ အဘိမုခေါ ဂမိဿာမီတိ နဂရတော နိဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. ဥယျုတ္တန္တိ ကတဥယျောဂံ; ဂါမတော နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော.

३११. आठव्या सिक्खापदामध्ये – "अब्भुय्यातो" म्हणजे कूच केलेला; "मी शत्रूच्या सैन्यासमोर जाईन" असा विचार करून शहरातून बाहेर पडलेला, असा अर्थ आहे. "उय्युत्तं" म्हणजे युद्धाची तयारी केलेला; गावातून बाहेर पडलेला, असा अर्थ आहे.

၃၁၄. ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ စတ္တာရော အာရောဟကာ ဧကေကပါဒရက္ခကာ ဒွေ ဒွေတိ ဧဝံ ဒွါဒသပုရိသော ဟောတိ. တိပုရိသော အဿောတိ ဧကော အာရောဟကော ဒွေ ပါဒရက္ခကာတိ ဧဝံ တိပုရိသော ဟောတိ. စတုပုရိသော ရထောတိ ဧကော သာရထိ ဧကော ယောဓော ဒွေ အာဏိရက္ခကာတိ ဧဝံ စတုပုရိသော ဟောတိ. စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာတိ အာဝုဓဟတ္ထာ စတ္တာရော ပုရိသာတိ အယံ ပစ္ဆိမကောဋိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ သေနာ နာမ. ဤဒိသံ သေနံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတော ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ. ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟိတွာတိ ကေနစိ အန္တရိတာ ဝါ နိန္နံ ဩရုဠှာ ဝါ န ဒိဿတိ; ဣဓ ဌတွာ န သက္ကာ ဒဋ္ဌုန္တိ အညံ ဌာနံ ဂန္တွာ ပဿတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

३१४. बारा पुरुष असलेला हत्ती म्हणजे: चार स्वार आणि प्रत्येक पायाचे रक्षण करणारे दोन-दोन सैनिक, अशा प्रकारे बारा पुरुष असतात. तीन पुरुष असलेला घोडा म्हणजे: एक स्वार आणि दोन पायांचे रक्षण करणारे सैनिक, अशा प्रकारे तीन पुरुष असतात. चार पुरुष असलेला रथ म्हणजे: एक सारथी, एक योद्धा आणि दोन आणी-रक्षक (चाकांचे रक्षक) सैनिक, अशा प्रकारे चार पुरुष असतात. हातात धनुष्य असलेले चार पुरुष म्हणजे: हातात शस्त्रे असलेले चार पुरुष. ही अंतिम मर्यादेनुसार चतुरंग (चार अंगांनी युक्त) सेना म्हटली जाते. अशा सेनेला पाहण्यासाठी जाणाऱ्या भिक्खूच्या प्रत्येक पावलावर 'दुक्कट' आपत्ती होते. 'दृष्टीचा टप्पा सोडून' म्हणजे: एखाद्या गोष्टीने आडून गेल्यामुळे किंवा सखल भागात उतरल्यामुळे ती सेना दिसत नाही; 'येथे उभे राहून पाहणे शक्य नाही' असा विचार करून दुसऱ्या ठिकाणी जाऊन पाहणाऱ्या भिक्खूला प्रत्येक प्रयत्नात 'पाचित्तिय' आपत्ती होते, असा अर्थ आहे.

၃၁၅. ဧကမေကန္တိ ဟတ္ထိအာဒီသု စတူသု အင်္ဂေသု ဧကမေကံ; အန္တမသော ဧကပုရိသာရုဠှကဟတ္ထိမ္ပိ ဧကမ္ပိ သရဟတ္ထံ ပုရိသံ. အနုယျုတ္တာ နာမ ရာဇာ ဥယျာနံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ; ဧဝံ အနုယျုတ္တာ ဟောတိ.

३१५. 'एक-एक' म्हणजे हत्ती इत्यादी चार अंगांपैकी प्रत्येक एक; अगदी कमीत कमी एका माणसाने स्वार झालेला हत्ती किंवा हातात धनुष्य असलेला एक पुरुष सुद्धा. 'अनुय्युत्त' (न निघालेली सेना) म्हणजे राजा ज्या सेनेसोबत उद्यानात किंवा नदीवर जातो; अशी सेना 'अनुय्युत्त' असते.

၃၁၆. အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု သတိ ဧတ္ထ ဂတော မုဉ္စိဿာမီတိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३१६. 'आपत्तीच्या वेळी' म्हणजे जीवन किंवा ब्रह्मचर्याला धोका निर्माण झाला असता, 'येथे गेल्यावर मी संकटातून सुटेन' असा विचार करून जाणाऱ्या भिक्खूला अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) नियमाप्रमाणे आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, लोकवज्ज (लोकविरुद्ध), कायकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदना असणारे आहे.

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

उय्युत्तसेना (सज्ज सेना) पाहाण्यासंबंधीचे आठवे सिक्खापद समाप्त.

၉. သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. सेनावास सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၃၁၉. နဝမေ [Pg.126] – အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ သေနာယ ဝသတီတိ တိဋ္ဌတု ဝါ နိသီဒတု ဝါ သယတု ဝါ သစေပိ အာကာသေ ဣဒ္ဓိယာ ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. သေနာ ဝါ ပဋိသေနာယ ရုဒ္ဓါ ဟောတီတိ ယထာ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ; ဧဝံ ရုဒ္ဓါ ဟောတိ. ပလိဗုဒ္ဓေါတိ ဝေရိကေန ဝါ ဣဿရေန ဝါ ရုဒ္ဓေါ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३१९. नवव्या सिक्खापदात – 'सूर्यास्त झाल्यावर सेनेत राहतो' म्हणजे तो उभा असो, बसलेला असो, झोपलेला असो किंवा आकाशात ऋद्धीने कोणतीही शारीरिक स्थिती धारण करत असला, तरीही पाचित्तियच होते. 'सेना किंवा शत्रूच्या सेनेने वेढलेली असते' म्हणजे ज्या प्रकारे येणे-जाणे बंद होते; अशा प्रकारे वेढलेली असते. 'अडवून ठेवलेली' म्हणजे शत्रूने किंवा राजाने अडवून ठेवलेली असते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान एळकलोम नियमाप्रमाणे आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिविरुद्ध), कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदना असणारे आहे.

သေနာဝါသသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

सेनावास सिक्खापद नववे समाप्त.

၁၀. ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. उय्योधिक (युद्धभूमी) सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၃၂၂. ဒသမေ – ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဧတ္ထ ယုဇ္ဈန္တီတိ ဥယျောဓိကံ; သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂံ; ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. သေနာယ ဝိယူဟံ သေနာဗျူဟံ; သေနာနိဝေသဿေတံ အဓိဝစနံ. တယော ဟတ္ထီ ပစ္ဆိမံ ဟတ္ထာနီကန္တိ ယော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ တေန ဟတ္ထိနာ တယော ဟတ္ထီ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

३२२. दहाव्या सिक्खापदात – 'आगेकूच करून जेथे युद्ध करतात' ते 'उय्योधिक' (युद्धभूमी) होय; हे युद्धक्षेत्राचे नाव आहे. 'जेथे सैन्याची संख्या मोजतात' ते 'बलग्ग' होय; याचा अर्थ सैन्याची मोजणी करण्याचे ठिकाण असा आहे. सेनेची विशिष्ट रचना म्हणजे 'सेनाब्यूह' (सैन्याची मांडणी); हे लष्करी छावणीचे नाव आहे. 'तीन हत्ती हे अंतिम हत्ती-दल आहे' म्हणजे पूर्वी 'बारा पुरुष असलेला हत्ती' जो सांगितला आहे, तशा हत्तींसह तीन हत्ती. इतर अंगांच्या बाबतीतही हाच नियम समजावा. उर्वरित भाग समुत्थानासह 'उय्युत्तसेना सिक्खापदा'मध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनुसारच समजावा.

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

उय्योधिक सिक्खापद दहावे समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमानुसार पाचवा अचेलकवर्ग समाप्त झाला.

၆. သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

६. सुरापानवर्ग

၁. သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. सुरापान सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၃၂၆. သုရာပါနဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဘဒ္ဒဝတိကာတိ ဧကော ဂါမော, သော ဘဒ္ဒိကာယ ဝတိယာ သမန္နာဂတတ္တာ ဧတံ နာမ လဘိ. ပထာဝိနောတိ အဒ္ဓိကာ. တေဇသာ တေဇန္တိ အတ္တနော တေဇသာ အာနုဘာဝေန နာဂဿ တေဇံ. ကာပေါတိကာတိ ကပေါတပါဒသမဝဏ္ဏရတ္တောဘာသာ. ပသန္နာတိ သုရာမဏ္ဍဿေတံ [Pg.127] အဓိဝစနံ. အနနုစ္ဆဝိယံ ဘိက္ခဝေ သာဂတဿာတိ ပဉ္စာဘိညဿ သတော မဇ္ဇပါနံ နာမ န အနုစ္ဆဝိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

३२६. सुरापानवर्गाच्या पहिल्या सिक्खापदात – 'भद्दवतिका' हे एका गावाचे नाव आहे, ते गाव सुंदर कुंपणाने युक्त असल्यामुळे त्याला हे नाव मिळाले. 'पथावी' म्हणजे प्रवासी. 'तेजाने तेज' म्हणजे स्वतःच्या (सागत स्थविरांच्या) तेजाने व प्रभावाने नागाचे तेज पराभूत केले. 'कापोतिका' म्हणजे कबुतराच्या पायासारखा लालसर रंग असलेली मद्य. 'प्रसन्ना' हे सुरामांडाचे (मद्याच्या वरच्या स्वच्छ पाण्याचे) नाव आहे. 'हे भिक्खूंनो, सागताला हे शोभत नाही' म्हणजे पाच अभिज्ञा प्राप्त असलेल्या सागत स्थविरांना मद्यपान करणे योग्य नाही, असे म्हटले आहे.

၃၂၈. ပုပ္ဖာသဝေါ နာမ မဓုကပုပ္ဖာဒီနံ ရသေန ကတော. ဖလာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကဖလာဒီနိ မဒ္ဒိတွာ တေသံ ရသေန ကတော. မဓွာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသေန ကတော; မက္ခိကမဓုနာပိ ကရိယတီတိ ဝဒန္တိ. ဂုဠာသဝေါ နာမ ဥစ္ဆုရသာဒီဟိ ကရိယတိ. သုရာ နာမ ပိဋ္ဌကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ; နာဠိကေရာဒီနမ္ပိ ရသေန ကတာ သုရာတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, တဿာယေဝ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာယ မဏ္ဍေ ဂဟိတေ မေရယောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဝဒန္တိ. အန္တမသော ကုသဂ္ဂေနပိ ပိဝတီတိ ဧတံ သုရံ ဝါ မေရယံ ဝါ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ ကုသဂ္ဂေန ပိဝတောပိ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ဧကေန ပန ပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ပိဝန္တဿ ဧကာ အာပတ္တိ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပိဝတော ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော.

३२८. 'पुप्फासव' म्हणजे महुआच्या फुलांच्या रसापासून बनवलेले मद्य. 'फलासव' म्हणजे द्राक्षे इत्यादी फळे कुस्करून त्यांच्या रसापासून बनवलेले मद्य. 'मध्वासव' म्हणजे द्राक्षांच्या नैसर्गिक रसापासून बनवलेले मद्य; काही जण म्हणतात की ते मधमाश्यांच्या मधापासूनही बनवले जाते. 'गुळासव' म्हणजे उसाच्या रसापासून बनवलेले मद्य. 'सुरा' म्हणजे पिठात यीस्ट (किण्ण) टाकून बनवलेले मद्य; नारळ इत्यादींच्या रसापासून बनवलेल्या मद्यालाही 'सुरा'च म्हटले जाते. त्याच यीस्ट टाकलेल्या सुराचा वरचा स्वच्छ भाग (मंड) घेतला असता त्याला 'मेरय' म्हटले जाते, असे म्हणतात. 'अगदी कुशाच्या (गवताच्या) टोकाने जरी प्यायले' म्हणजे या सुरा किंवा मेरयाला अगदी सुरुवातीपासून कुशाच्या टोकाने जरी प्यायले, तरीही पाचित्तिय आपत्ती होते, असा अर्थ आहे. परंतु, एकाच प्रयत्नात पुष्कळ प्यायल्यास एकच आपत्ती होते. थांबून-थांबून पिणाऱ्याला प्रयत्नांच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात.

၃၂၉. အမဇ္ဇဉ္စ ဟောတိ မဇ္ဇဝဏ္ဏံ မဇ္ဇဂန္ဓံ မဇ္ဇရသန္တိ လောဏသောဝီရကံ ဝါ သုတ္တံ ဝါ ဟောတိ. သူပသမ္ပာကေတိ ဝါသဂါဟာပနတ္ထံ ဤသကံ မဇ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ သူပံ ပစန္တိ, တသ္မိံ အနာပတ္တိ. မံသသမ္ပာကေပိ ဧသေဝ နယော. တေလံ ပန ဝါတဘေသဇ္ဇတ္ထံ မဇ္ဇေန သဒ္ဓိံ ပစန္တိ, တသ္မိမ္ပိ အနတိက္ခိတ္တမဇ္ဇေယေဝ အနာပတ္တိ, ယံ ပန အတိက္ခိတ္တမဇ္ဇံ ဟောတိ, ဧတ္ထ မဇ္ဇဿ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပညာယန္တိ, တသ္မိံ အာပတ္တိယေဝ. အမဇ္ဇံ အရိဋ္ဌန္တိ ယော အရိဋ္ဌော မဇ္ဇံ န ဟောတိ, တသ္မိံ အနာပတ္တိ. အာမလကာဒီနံယေဝ ကိရ ရသေန အရိဋ္ဌံ ကရောန္တိ, သော မဇ္ဇဝဏ္ဏဂန္ဓရသောယေဝ ဟောတိ, န စ မဇ္ဇံ; တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယော ပန သမ္ဘာရပက္ခိတ္တော, သော မဇ္ဇံ ဟောတိ, ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ န ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ဝတ္ထုအဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာတိ.

३२९. 'जे मद्य नाही, पण मद्यासारखा रंग, वास व चव असलेले आहे' म्हणजे लोणसोवीरक किंवा सुत्त होय. 'आमटी शिजवताना' सुवास येण्यासाठी थोडे मद्य टाकून आमटी शिजवतात, त्यात अनापत्ती आहे. मांस शिजवतानाही हाच नियम आहे. वातविकाराच्या औषधासाठी मद्यासोबत तेल शिजवतात, त्यातही मद्याचे प्रमाण जास्त नसलेल्या तेलाच्या सेवनात अनापत्ती आहे. परंतु, ज्या तेलात मद्याचे प्रमाण जास्त असते आणि मद्याचा रंग, वास व चव स्पष्ट जाणवते, त्यात आपत्तीच होते. 'जे मद्य नसलेले अरिष्ट आहे' म्हणजे जे अरिष्ट मद्य नाही, त्याच्या सेवनात अनापत्ती आहे. आवळा इत्यादींच्या रसापासून अरिष्ट बनवतात, त्याला मद्यासारखा रंग, वास व चव असली तरी ते मद्य नसते; त्याला उद्देशून हे म्हटले आहे. परंतु, ज्या अरिष्टात मद्य बनवण्याचे घटक टाकलेले असतात, ते मद्यच असते; ते सुरुवातीपासूनच अयोग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान एळकलोम नियमाप्रमाणे आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदना असणारे आहे. येथे वस्तूचे अज्ञान असल्यामुळे 'अचित्तकता' समजावी, आणि अकुशल चित्तानेच प्यायले जात असल्यामुळे 'लोकवज्जता' समजावी.

သုရာပါနသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

सुरापान सिक्खापद पहिले समाप्त.

၂. အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. अंगुलिपतोदक (बोटाने गुदगुल्या करणे) सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၃၃၀. ဒုတိယေ [Pg.128] – အင်္ဂုလိပတောဒကေနာတိ အင်္ဂုလီဟိ ဥပကစ္ဆကာဒိဃဋ္ဋနံ ဝုစ္စတိ. ဥတ္တသန္တောတိ အတိဟာသေန ကိလမန္တော. အနဿာသကောတိ ဥပစ္ဆိန္နအဿာသပဿာသသဉ္စာရော ဟုတွာ. အနုပသမ္ပန္နံ ကာယေန ကာယန္တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီပိ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာ, တမ္ပိ ခိဍ္ဍာဓိပ္ပာယေန ဖုသန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

३३०. दुसऱ्या सिक्खापदात – 'अंगुलिपतोदक' म्हणजे बोटांनी काख इत्यादी ठिकाणी स्पर्श करणे (गुदगुल्या करणे) होय. 'घाबरणारा' म्हणजे अतिशय हसण्यामुळे दमलेला. 'श्वास कोंडलेला' म्हणजे श्वासोच्छ्वास थांबल्यासारखा झालेला. 'अनुपसंपन्नाला शरीराने स्पर्श करणे' यामध्ये भिक्खुणी देखील अनुपसंपन्नाच्या स्थानी आहे; तिलाही खेळण्याच्या उद्देशाने स्पर्श करणाऱ्या भिक्खूला दुक्कट आपत्ती होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

याचे समुत्थान पहिल्या पाराजिका नियमाप्रमाणे आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष असलेले, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त आणि द्विवेदना असणारे आहे.

အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

अंगुलिपतोदक सिक्खापद दुसरे समाप्त.

၃. ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. हसधम्म (पाण्यात खेळणे) सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၃၃၅. တတိယေ – အပ္ပကတညုနောတိ ယံ ဘဂဝတာ ပကတံ ပညတ္တံ, တံ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော.

३३५. तिसऱ्या सिक्खापदात – 'अप्पकतञ्ञू' (न जाणणारे) म्हणजे भगवंतांनी जे प्रज्ञप्त (नियमबद्ध) केले आहे, ते न जाणणारे, असा अर्थ आहे.

၃၃၆. ဥဒကေ ဟသဓမ္မေတိ ဥဒကကီဠိကာ ဝုစ္စတိ. ဥပရိဂေါပ္ဖကေတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိဘာဂပ္ပမာဏေ. ဟသာဓိပ္ပာယောတိ ကီဠာဓိပ္ပာယော. နိမုဇ္ဇတိ ဝါတိအာဒီသု နိမုဇ္ဇနတ္ထာယ ဩရောဟန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနေသု ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. နိမုဇ္ဇိတွာ အန္တောဥဒကေယေဝ ဂစ္ဆန္တဿ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယံ. ပလဝတီတိ တရတိ. ဟတ္ထေဟိ တရန္တဿ ဟတ္ထဝါရေ ဟတ္ထဝါရေ ပါစိတ္တိယံ. ပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယေန ယေန အင်္ဂေန တရတိ, တဿ တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. တီရတော ဝါ ရုက္ခတော ဝါ ဥဒကေ ပတတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. နာဝါယ ကီဠတီတိ ဖိယာရိတ္တာဒီဟိ နာဝံ ပါဇေန္တော ဝါ တီရေ ဥဿာရေန္တော ဝါ နာဝါယ ကီဠတိ, ဒုက္ကဋံ.

३३६. ‘पाण्यात हसणे’ (उदके हसधम्मे) म्हणजे पाण्यात क्रीडा करणे (खेळणे) असे म्हटले जाते. ‘घोट्यांच्या वर’ (उपरिगोप्पहके) म्हणजे घोट्यांच्या वरच्या भागाच्या प्रमाणात असलेल्या पाण्यात. ‘हसण्याच्या इच्छेने’ (हसाधिप्पायो) म्हणजे खेळण्याच्या इच्छेने. पाण्यात बुडी मारण्यासाठी खाली उतरणाऱ्या भिक्खूच्या प्रत्येक पावलावर दुक्कट आपत्ती होते. पाण्यात बुडी मारणे आणि वर येणे या प्रत्येक प्रयत्नात पाचित्तिय आपत्ती होते. पाण्यात बुडी मारून पाण्याच्या आतच पुढे जाणाऱ्या भिक्खूच्या हाताच्या व पायाच्या प्रत्येक हालचालीत सर्वत्र पाचित्तिय आपत्ती होते. ‘पोहतो’ (पलवति) म्हणजे पोहणे. हातांनी पोहणाऱ्या भिक्खूच्या हाताच्या प्रत्येक हालचालीवर पाचित्तिय आपत्ती होते. पायांच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. ज्या ज्या अवयवाने तो पोहतो, त्या त्या अवयवाच्या प्रत्येक प्रयत्नात पाचित्तिय आपत्ती होते. किनाऱ्यावरून किंवा झाडावरून पाण्यात उडी मारल्यास पाचित्तिय आपत्तीच होते. ‘नावेने खेळतो’ म्हणजे वल्हे इत्यादींनी नाव चालवत किंवा किनाऱ्यावरून ती ढकलत नावेने खेळल्यास दुक्कट आपत्ती होते.

ဟတ္ထေန ဝါတိအာဒီသုပိ ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ. ကေစိ ဟတ္ထေန ဥဒကေ ခိတ္တာယ ကထလာယ ပတနုပ္ပတနဝါရေသု ဒုက္ကဋံ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ ဧကပယောဂတ္တာ ဧကမေဝ ဒုက္ကဋံ, အပိစ ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဝုတ္တာနိ ဥမ္မုဇ္ဇနာဒီနိ ဌပေတွာ အညေန ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဝါ အနောတရိတွာ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဥဒကံ [Pg.129] အန္တမသော ဗိန္ဒုံ ဂဟေတွာ ခိပနကီဠာယပိ ကီဠန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ, အတ္ထဇောတကံ ပန အက္ခရံ လိခိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

हाताने इत्यादी (पाण्यात मारणे इत्यादी) प्रत्येक प्रयत्नातही दुक्कट आपत्ती होते. काही आचार्य म्हणतात की, हाताने पाण्यात फेकलेल्या खापराच्या तुकड्याच्या पाण्यात पडण्याच्या आणि वर उडण्याच्या प्रत्येक वेळी दुक्कट आपत्ती होते, परंतु ते स्वीकारू नये. कारण तेथे एकच प्रयत्न असल्यामुळे एकच दुक्कट आपत्ती होते. शिवाय, घोट्यांच्या वरच्या पाण्यात सांगितलेले वर येणे इत्यादी सोडून, इतर कोणत्याही प्रकारे पाण्यात उतरून किंवा न उतरता, कोठेही असलेल्या पाण्यातून अगदी पाण्याचा थेंब घेऊन फेकण्याच्या खेळाने खेळणाऱ्यालाही दुक्कट आपत्तीच होते. परंतु, अर्थ स्पष्ट करणारे अक्षर पाण्यात लिहिणे योग्य आहे. हा या संदर्भातील निर्णय आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त आणि तीन वेदना.

ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

हसधम्म (पाण्यात खेळण्याचे) तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄. အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. अनादरिय शिक्षापदाचे वर्णन.

၃၄၂. စတုတ္ထေ – ကထာယံ နဿေယျာတိ ကထံ အယံ ဓမ္မော တန္တိ ပဝေဏီ နဿေယျ. တံ ဝါ န သိက္ခိတုကာမောတိ ယေန ပညတ္တေန ဝုစ္စတိ, တံ ပညတ္တံ န သိက္ခိတုကာမော. အပညတ္တေနာတိ သုတ္တေ ဝါ အဘိဓမ္မေ ဝါ အာဂတေန.

३४२. चौथ्या शिक्षापदात – ‘कथा कशी नष्ट होईल’ (कथायं नस्सेय्या) म्हणजे हा धर्म, ही परंपरा, हा वंश कसा नष्ट होईल? ‘किंवा ते शिकण्याची इच्छा नसलेला’ (तं वा न सिक्खितुकामो) म्हणजे ज्या प्रज्ञप्त केलेल्या शिक्षापदाविषयी बोलले जात आहे, ते प्रज्ञप्त केलेले शिक्षापद आचरण्याची इच्छा नसलेला. ‘जे प्रज्ञप्त केलेले नाही’ (अपञ्ञत्तेन) म्हणजे सुत्तात किंवा अभिधम्मात आलेल्या धर्मवचनाने.

၃၄၄. ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ဂါရယှော အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဂဟေတဗ္ဗော; ပဝေဏိယာ အာဂတော အာစရိယုဂ္ဂဟောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘လောကဝဇ္ဇေ အာစရိယုဂ္ဂဟော န ဝဋ္ဋတိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမဉ္စ ဥဂ္ဂဟိတကာနံယေဝ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပမာဏံ, အဇာနန္တာနံ ကထာ အပ္ပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ ပဝေဏိယာ အာဂတေသမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

३४४. ‘अशा प्रकारे आमच्या आचार्यांचे ग्रहण आहे’ यात निंदनीय आचार्यांचे मत स्वीकारू नये; परंपरेने आलेले आचार्यांचे मतच स्वीकारावे. परंतु कुरुन्दीमध्ये म्हटले आहे की, ‘लोकवज्ज शिक्षापदात आचार्यांचे मत स्वीकारणे योग्य नाही, परंतु पण्णत्तिवज्ज शिक्षापदात ते योग्य आहे.’ महापंचरीमध्ये म्हटले आहे की, ‘ज्यांनी सुत्त आणि सुत्तानुलोम (अट्ठकथा) शिकले आहे, अशाच आचार्यांचे मत प्रमाण मानले जावे; जे जाणत नाहीत, अशा आचार्यांचे बोलणे अप्रमाण आहे.’ हे सर्व परंपरेने आलेल्या मतामध्ये समाविष्ट होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थाने – काय-चित्तापासून, वाचा-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून समुत्थान होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना.

အနာဒရိယသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

अनादरिय शिक्षापद चौथे समाप्त.

၅. ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. भिंसापन (भय दाखवण्याच्या) शिक्षापदाचे वर्णन.

၃၄၅. ပဉ္စမေ – ရူပူပဟာရာဒယော မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနာဒရိယသဒိသာနေဝါတိ.

३४५. पाचव्या शिक्षापदात – रूपाचे प्रदर्शन इत्यादी गोष्टी मनुस्सविग्गह शिक्षापदात सांगितलेल्या नियमाप्रमाणेच जाणाव्यात. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी अनादरिय शिक्षापदासारखेच आहेत.

ဘိံသာပနသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

भिंसापन (भय दाखवण्याचे) पाचवे शिक्षापद समाप्त.

၆. ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. जोति (अग्नी पेटवण्याच्या) शिक्षापदाचे वर्णन.

၃၅၀. ဆဋ္ဌေ [Pg.130] – ဘဂ္ဂါတိ ဇနပဒဿ နာမံ. သံသုမာရဂိရန္တိ နဂရဿ. ဘေသကဠာဝနန္တိ တန္နိဿိတဝနဿ. တံ ပန မိဂါနံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. သမာဒဟိတွာတိ ဇာလေတွာ. ပရိပါတေသီတိ အနုဗန္ဓိ.

३५०. सहाव्या शिक्षापदात – ‘भग्ग’ हे जनपदाचे नाव आहे. ‘संसुमारगिर’ हे नगराचे नाव आहे. ‘भेसकळावन’ हे त्या नगराजवळील अरण्याचे नाव आहे. परंतु, ते अरण्य प्राण्यांना निर्भयपणे राहण्यासाठी (अभयारण्य म्हणून) दिले असल्यामुळे त्याला ‘मिगदाय’ (मृगदाय) असे म्हटले जाते. ‘समिदहित्वा’ म्हणजे अग्नी पेटवून. ‘परिपातेसि’ म्हणजे पाठलाग केला.

၃၅၂. ပဒီပေပီတိ ပဒီပုဇ္ဇလနေပိ. ဇောတိကေပီတိ ပတ္တပစနသေဒကမ္မာဒီသု ဇောတိကရဏေ. တထာရူပပစ္စယာတိ ပဒီပါဒိပစ္စယာ.

३५२. ‘दिव्यामध्येही’ (पदीपेपि) म्हणजे दिवा पेटवण्यामध्येही. ‘अग्नीमध्येही’ (जोतिकेपि) म्हणजे पात्र भाजणे, घाम काढणे इत्यादींसाठी अग्नी तयार करण्यामध्ये. ‘तशा प्रकारच्या कारणाने’ (तथारूपपच्चया) म्हणजे दिवा पेटवणे इत्यादी कारणांमुळे.

၃၅၄-၅. သယံ သမာဒဟတီတိ ဧတ္ထ ဇောတိံ သမာဒဟိတုကာမတာယ အရဏိသဏ္ဌပနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဇာလာ န ဥဋ္ဌဟတိ, တာဝ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ. ပဋိလာတံ ဥက္ခိပတီတိ ဒယှမာနံ အလာတံ ပတိတံ ဥက္ခိပတိ, ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အဝိဇ္ဈာတံ ဥက္ခိပိတွာ ပက္ခိပန္တဿေဝ ဒုက္ကဋံ, ဝိဇ္ဈာတံ ပုန ဇာလာပေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

३५४-५. ‘स्वतः अग्नी पेटवतो’ यात अग्नी पेटवण्याच्या इच्छेने अरणी (अग्नी मंथनाचे लाकूड) ठेवल्यापासून जोपर्यंत अग्नीची ज्वाला निर्माण होत नाही, तोपर्यंतच्या सर्व प्रयत्नांमध्ये दुक्कट आपत्ती होते. ‘विझणारे निखारे उचलतो’ म्हणजे जळणारे व खाली पडलेले निखारे उचलून पुन्हा मूळ जागी ठेवतो, असा अर्थ आहे. अशा प्रकारे न विझलेले निखारे उचलून पुन्हा अग्नीत टाकणाऱ्या भिक्खूलाच दुक्कट आपत्ती होते. परंतु विझलेले निखारे पुन्हा पेटवणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय आपत्तीच होते.

၃၅၆. တထာရူပပစ္စယာတိ ဌပေတွာ ပဒီပါဒီနိ အညေနပိ တထာရူပေန ပစ္စယေန သမာဒဟန္တဿ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ဒုဋ္ဌဝါဠမိဂအမနုဿေဟိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ, တတ္ထ သမာဒဟန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३५६. ‘तशा प्रकारच्या कारणाने’ म्हणजे दिवा पेटवणे इत्यादी सोडून, इतर कोणत्याही तशा प्रकारच्या योग्य कारणाने अग्नी पेटवणाऱ्याला आपत्ती होत नाही. ‘आपत्तीच्या वेळी’ (आपदासू) म्हणजे दुष्ट हिंस्त्र पशू किंवा अमनुष्य यांच्यापासून उपद्रव होत असल्यास, तेथे अग्नी पेटवणाऱ्यालाही आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. सहा समुत्थाने – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि तीन वेदना.

ဇောတိသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

जोति (अग्नी पेटवण्याचे) सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. नहान (स्नान करण्याच्या) शिक्षापदाचे वर्णन.

၃၆၄. သတ္တမေ – စုဏ္ဏေန ဝါ မတ္တိကာယ ဝါတိ ဧတ္ထ စုဏ္ဏမတ္တိကာနံ အဘိသင်္ခရဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ.

३६४. सातव्या शिक्षापदात – ‘चूर्णाने किंवा मातीने’ यात चूर्ण (साबण पावडर) किंवा माती तयार करण्याच्या वेळेपासून सुरू होणाऱ्या सर्व प्रयत्नांमध्ये दुक्कट आपत्ती होते.

၃၆၆. ပါရံ ဂစ္ဆန္တော နှာယတီတိ ဧတ္ထ သုက္ခာယ နဒိယာ ဝါလိကံ ဥက္ကိရိတွာ ကတအာဝါဋကေသုပိ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ဘမရာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓဿ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३६६. ‘पलीकडे जाताना स्नान करतो’ यात कोरड्या नदीतील वाळू उकरून तयार केलेल्या खड्ड्यांमध्येही स्नान करणे योग्य आहे. ‘आपत्तीच्या वेळी’ म्हणजे भुंगे इत्यादी कीटकांनी पाठलाग केलेल्या भिक्खूला पाण्यात बुडी मारणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) शिक्षापदाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त आणि तीन वेदना.

နဟာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

नहान (स्नान करण्याचे) सातवे शिक्षापद समाप्त.

၈. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. दुब्बण्णकरण (कपड्यांना विद्रूप रंगाने रंगवण्याच्या) शिक्षापदाचे वर्णन.

၃၆၈-၉. အဋ္ဌမေ [Pg.131] – နဝံ ပန ဘိက္ခုနာ စီဝရလာဘေနာတိ ဧတ္ထ အလဘီတိ လဘော; လဘောယေဝ လာဘော. ကိံ အလဘိ? စီဝရံ. ကီဒိသံ? နဝံ. ဣတိ ‘‘နဝစီဝရလာဘေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ‘‘နဝစီဝရလာဘေနာ’’တိ ဝုတ္တံ; ပဋိလဒ္ဓနဝစီဝရေနာတိ အတ္ထော. မဇ္ဈေ ဌိတပဒဒွယေ ပနာတိ နိပါတော. ဘိက္ခုနာတိ ယေန လဒ္ဓံ တဿ နိဒဿနံ. ပဒဘာဇနေ ပန ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ ယံ လဒ္ဓံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စီဝရန္တိ ဧတ္ထ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ, တဒေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမ’’န္တိ န ဝုတ္တံ. ကံသနီလန္တိ စမ္မကာရနီလံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘အယောမလံ လောဟမလံ ဧတံ ကံသနီလံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလာသနီလန္တိ ယော ကောစိ နီလဝဏ္ဏော ပဏ္ဏရသော. ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ အာဒါတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ; န နီလာဒီဟိ သကလစီဝရဿ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ. တဉ္စ ပန ကပ္ပံ အာဒိယန္တေန စီဝရံ ရဇိတွာ စတူသု ဝါ ကောဏေသု တီသု ဝါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ ကောဏေ မောရဿ အက္ခိမဏ္ဍလမတ္တံ ဝါ မင်္ကုလပိဋ္ဌိမတ္တံ ဝါ အာဒါတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ‘‘ပတ္တေ ဝါ ဂဏ္ဌိယံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပါဠိကပ္ပကဏ္ဏိကကပ္ပာဒယော ပန သဗ္ဗတ္ထ ပဋိသိဒ္ဓါ, တသ္မာ ဌပေတွာ ဧကံ ဝဋ္ဋဗိန္ဒုံ အညေန ကေနစိပိ ဝိကာရေန ကပ္ပော န ကာတဗ္ဗော.

३६८-९. आठव्या सिक्खापदात – 'नवं पन भिक्खुना चीवरलाभेन' यामध्ये 'अलभि' (मिळवले) म्हणून 'लाभो' (लाभ) म्हटले आहे; लाभ मिळवणारा भिक्खूच 'लाभो' आहे. काय मिळवले? चीवर. कसले? नवीन. या प्रकारे 'नवचीवरलाभेन' असे म्हणायचे असताना अनुनासिकाचा लोप न करता भगवंतांनी 'नवं चीवरलाभेन' असे म्हटले आहे; याचा अर्थ 'नवीन चीवर प्राप्त झालेल्या भिक्खूने' असा आहे. मध्ये असलेल्या दोन पदांमधील 'पन' हा निपात आहे. 'भिक्खुना' हा शब्द ज्याला चीवर मिळाले आहे त्या भिक्खूचा निदर्शक आहे. पदभाजनामध्ये शब्दाचा शब्दशः अर्थ न घेता, जे मिळाले आहे ते दाखवण्यासाठी भगवंतांनी 'चीवरं नाम छन्नं चीवरानं' (चीवर म्हणजे सहा प्रकारची चीवरे) इत्यादी म्हटले आहे. येथे 'चीवर' म्हणजे जे नेसता येते किंवा पांघरता येते, तेच समजले पाहिजे. म्हणूनच 'विकल्पनोपग-पश्चिम' असे म्हटले नाही. 'कांस्यनील' म्हणजे चर्मकाराचा निळा रंग. महाप्रत्यरीमध्ये 'लोखंडाचा मळ किंवा तांब्याचा मळ याला कांस्यनील म्हणतात' असे म्हटले आहे. 'पलाशनील' म्हणजे कोणताही निळ्या रंगाचा पानांचा रस. 'दुर्वर्णकरण करावे' (दुब्बण्णकरणं आदातब्बं) हे कप्पबिंदूच्या संदर्भात म्हटले आहे; निळ्या इत्यादी रंगांनी संपूर्ण चीवर दुर्वर्ण करण्याच्या संदर्भात नाही. आणि तो कप्पबिंदू लावताना भिक्खूने चीवर रंगवल्यानंतर चार कोपऱ्यांवर, किंवा तीन, किंवा दोन, किंवा एका कोपऱ्यावर मोराच्या डोळ्याच्या आकाराचा किंवा ढेकणाच्या पाठीच्या आकाराचा कप्पबिंदू लावावा. महाप्रत्यरीमध्ये 'पात्रावर किंवा गाठीवर लावणे योग्य नाही' असे म्हटले आहे. महाअट्ठकथेमध्ये मात्र 'योग्यच आहे' असे म्हटले आहे. पाळिकप्प, कण्णिकाकप्प इत्यादी सर्व अट्ठकथांमध्ये निषिद्ध मानले गेले आहेत, म्हणून एक गोल बिंदू सोडून इतर कोणत्याही विकाराने (प्रकाराने) कप्पबिंदू करू नये.

၃၇၁. အဂ္ဂဠေတိအာဒီသု ဧတာနိ အဂ္ဂဠာဒီနိ ကပ္ပကတစီဝရေ ပစ္ဆာ အာရောပေတွာ ကပ္ပကရဏကိစ္စံ နတ္ထိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ; ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३७१. अग्गळ (ठिगळ) इत्यादींच्या बाबतीत, कप्पबिंदू लावलेल्या चीवरावर नंतर हे ठिगळ इत्यादी लावल्यास पुन्हा कप्पबिंदू लावण्याचे कार्य उरत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान एडकलोम सिक्खापदाप्रमाणे आहे – क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य; कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

दुर्वर्णकरण सिक्खापद आठवे समाप्त.

၉. ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. विकल्पन सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၇၄. နဝမေ – တဿ ဝါ အဒိန္နန္တိ စီဝရသာမိကဿ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ အဒိန္နံ. တဿ ဝါ အဝိဿသန္တောတိ ယေန ဝိနယကမ္မံ ကတံ, တဿ အဝိဿာသေန ဝါ. တေန [Pg.132] ပန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသေန ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ တိံသကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३७४. नवव्या सिक्खापदात – 'तस्स वा अदिन्नं' (किंवा त्याला न दिलेले) म्हणजे चीवरचा मूळ मालक असलेल्या त्या भिक्खूने 'वापर किंवा विसर्जन कर किंवा इच्छेनुसार काहीही कर' असे न सांगता दिलेले नसलेले चीवर. 'तस्स वा अविस्ससंतो' (किंवा त्याच्यावर विश्वास नसताना) म्हणजे ज्याच्यासोबत विनयकर्म केले आहे, त्याच्यावर विश्वास नसताना जे चीवर वापरले जाते ते. परंतु, त्याने दिलेले चीवर किंवा त्याच्यावरील विश्वासाने वापरणाऱ्याला आपत्ती येत नाही. येथील उर्वरित भाग तिंसक-वर्णनेमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीने स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान कठीण सिक्खापदाप्रमाणे आहे – काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने समुत्थान होते; क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

विकल्पन सिक्खापद नववे समाप्त.

၁၀. စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. चीवरापनिधान सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၇၇-၈၁. ဒသမေ – အပနိဓေန္တီတိ အပနေတွာ နိဓေန္တိ. ဟသာပေက္ခောတိ ဟသာဓိပ္ပာယော. အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ပါဠိယာ အနာဂတံ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ. ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာတိ ‘‘သမဏေန နာမ အနိဟိတပရိက္ခာရေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒဿာမီတိ နိက္ခိပတော အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

३७७-८१. दहाव्या सिक्खापदात – 'अपनिधेन्ति' म्हणजे मूळ जागेवरून हलवून लपवून ठेवतात. 'हसापेक्खो' म्हणजे थट्टा-मस्करी करण्याच्या उद्देशाने. 'अञ्ञं परिक्खारं' म्हणजे पाळीमध्ये उल्लेख न आलेले पात्र-पिशवी इत्यादी इतर परिष्कार. 'धम्मिं कथं कत्वा' म्हणजे 'श्रमणाने आपले परिष्कार न आवरता ठेवणे योग्य नाही' अशी धम्मकथा सांगून, 'मी नंतर परत देईन' या विचाराने लपवून ठेवणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती येत नाही. येथील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे त्रिसमुत्थान आहे – क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, sचित्तक, लोकवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

စီဝရာပနိဓာနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

चीवरापनिधान सिक्खापद दहावे समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमाने सहावा सुरापानवर्ग समाप्त झाला.

၇. သပ္ပာဏကဝဂ္ဂေါ

७. सप्पाणकवर्ग.

၁. သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. सञ्चिच्चपाण (जाणूनबुजून प्राण्याची हत्या करणे) सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၈၂. သပ္ပာဏကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဣဿာသော ဟောတီတိ ဂိဟိကာလေ ဓနုဂ္ဂဟာစရိယော ဟောတိ. ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာတိ ဇီဝိတာ ဝိယောဇိတာ.

३८२. सप्पाणकवर्गाच्या पहिल्या सिक्खापदात – 'इस्सासो होति' म्हणजे गृहस्थदशेत धनुर्विद्येचा आचार्य होता. 'जीविता वोरोपिता' म्हणजे जीवितापासून विलग केले.

သိက္ခာပဒေပိ ဝေါရောပေယျာတိ ဝိယောဇေယျ. ယသ္မာ ပန ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ; န ဟေတ္ထ ကိဉ္စိ ဝိယောဇိတေ သီသာလင်္ကာရေ သီသံ ဝိယ ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတေ ပါဏေပိ ဇီဝိတံ နာမ ဝိသုံ တိဋ္ဌတိ, အညဒတ္ထု အန္တရဓာနမေဝ [Pg.133] ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပစ္ဆိန္ဒတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတောယေဝ ‘‘ပါဏော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ မာရေန္တဿ အာပတ္တိနာနာကရဏံ နတ္ထိ. မဟန္တေ ပန ဥပက္ကမမဟန္တတ္တာ အကုသလမဟတ္တံ ဟောတိ. ပါဏေ ပါဏသညီတိ အန္တမသော မဉ္စပီဌံ သောဓေန္တော မင်္ဂုလဗီဇကေပိ ပါဏသညီ နိက္ကာရုဏိကတာယ တံ ဘိန္ဒန္တော အပနေတိ, ပါစိတ္တိယံ. တသ္မာ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ကာရုညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အပ္ပမတ္တေန ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. သေသံ မနုဿဝိဂ္ဂဟေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

सिक्खापदात देखील 'वोरोपेय्य' म्हणजे विलग करावे. कारण हा केवळ व्यवहाराचा शब्द आहे; कारण जसे डोक्यावरील अलंकार विलग केल्यावर डोके वेगळे राहते, तसे प्राण्याला जीवितापासून विलग केल्यावर 'जीवित' नावाचे काही वेगळे शिल्लक राहत नाही, तर ते पूर्णपणे नाहीसे होते. म्हणून तो अर्थ दाखवण्यासाठी पदभाजनामध्ये 'जीवितेंद्रियाचा उच्छेद करतो' इत्यादी भगवंतांनी म्हटले आहे. आणि या सिक्खापदात केवळ तिर्यंच (प्राणी) यालाच 'पाण' (प्राणी) समजावे. लहान किंवा मोठ्या प्राण्याला मारताना आपत्तीमध्ये काही फरक पडत नाही. परंतु मोठ्या प्राण्याच्या बाबतीत, प्रयत्नांच्या मोठेपणामुळे अकुशलाची तीव्रता अधिक असते. 'प्राण्यामध्ये प्राणी अशी संज्ञा असणे' म्हणजे अगदी खाट किंवा पाट स्वच्छ करताना ढेकणाच्या अंड्यांमध्ये देखील प्राण्याची संज्ञा असताना, कारुण्य नसल्यामुळे त्यांना फोडून बाजूला करतो, तर पाचित्तिय आपत्ती होते. म्हणून अशा प्रसंगी कारुण्य जागृत ठेवून सावधगिरीने सेनासन-कर्तव्य करावे. उर्वरित भाग मनुस्सविग्गह सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समुत्थान इत्यादींसह समजून घ्यावा.

သဉ္စိစ္စပါဏသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

सञ्चिच्चपाण सिक्खापद पहिले समाप्त.

၂. သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. सप्पाणक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၈၇. ဒုတိယေ – သပ္ပာဏကန္တိ ယေ ပါဏကာ ပရိဘောဂေန မရန္တိ, တေဟိ ပါဏကေဟိ သပ္ပာဏကံ, တာဒိသဉှိ ဇာနံ ပရိဘုဉ္ဇတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ပတ္တပူရမ္ပိ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကပယောဂေန ပိဝတော ဧကာ အာပတ္တိ. တာဒိသေန ဥဒကေန သာမိသံ ပတ္တံ အာဝိဉ္ဆိတွာ ဓောဝတောပိ တာဒိသေ ဥဒကေ ဥဏှယာဂုပတ္တံ နိဗ္ဗာပယတောပိ တံ ဥဒကံ ဟတ္ထေန ဝါ ဥဠုင်္ကေန ဝါ ဂဟေတွာ နှာယတောပိ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. ဥဒကသောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဗဟိနိက္ခမနတ္ထာယ ဝီစိံ ဥဋ္ဌာပယတောပိ. သောဏ္ဍိံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ သောဓေန္တေဟိ တတော ဂဟိတဥဒကံ ဥဒကေယေဝ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. သမီပမှိ ဥဒကေ အသတိ ကပ္ပိယဥဒကဿ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဃဋေ ဥဒကသဏ္ဌာနကပ္ပဒေသေ အာသိဉ္စိတွာ တတ္ထ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဝဋ္ဋိတွာ ဥဒကေ ပတိဿတီ’’တိ ဥဏှပါသာဏေ ဥဒကံ နာသိဉ္စိတဗ္ဗံ. ကပ္ပိယဥဒကေန ပန ပါသာဏံ နိဗ္ဗာပေတွာ အာသိဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

३८७. दुसऱ्या सिक्खापदात – 'सप्पाणकं' म्हणजे जे कीटक पाण्याचा वापर केल्याने मरतात, त्या कीटकांसह असलेले पाणी. असे पाणी आहे हे जाणून ते वापरणाऱ्या भिक्खूला प्रत्येक प्रयोगागणिक पाचित्तिय आपत्ती होते. पात्रात भरलेले पाणी देखील न थांबता एकाच वेळी पिणाऱ्याला एकच आपत्ती होते. अशा पाण्याने अन्नाने खरकटलेले पात्र विसळून धुणाऱ्याला, किंवा अशा पाण्यात गरम पेजेचे पात्र थंड करण्यासाठी बुडवणाऱ्याला, किंवा ते पाणी हाताने किंवा पळीने घेऊन स्नान करणाऱ्याला देखील प्रत्येक प्रयोगागणिक पाचित्तिय आपत्ती होते. पाण्याच्या डोहात किंवा तळ्यात उतरून पाणी बाहेर घालवण्यासाठी लाटा निर्माण करणाऱ्याला देखील प्रत्येक प्रयोगागणिक पाचित्तिय आपत्ती होते. डोह किंवा तळे स्वच्छ करणाऱ्यांनी त्यातून काढलेले पाणी दुसऱ्या पाण्यातच ओतावे. जवळ पाणी नसल्यास, कप्पिय पाण्याच्या आठ किंवा दहा घागरी पाणी साचू शकेल अशा ठिकाणी ओतून, त्यात ते पाणी ओतावे. 'वाहून जाऊन पाण्यात पडेल' या विचाराने गरम दगडावर पाणी ओतू नये. परंतु कप्पिय पाण्याने दगड थंड करून त्यावर ओतणे योग्य आहे. येथील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ,

याचे त्रिसमुत्थान आहे – क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म...

ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ဧတ္ထ စ ပဋင်္ဂပါဏကာနံ ပတနံ ဉတွာပိ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ ဒီပဇာလနေ ဝိယ သပ္ပာဏကဘာဝံ ဉတွာပိ ဥဒကသညာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

वचीकम्म (वाचिक कर्म), तिचित्त (तीन चित्त), तिवेदन (तीन वेदना) असे समजावे. आणि येथे, पतंग नावाच्या लहान कीटकांचे पडणे माहीत असूनही, शुद्ध चित्ताने दिवा लावण्याप्रमाणे, किंवा (पाण्यात) सजीव असणे माहीत असूनही, 'हे केवळ पाणी आहे' अशा संज्ञेने (समजुतीने) त्याचा उपभोग घेता येत असल्यामुळे, हा केवळ प्रज्ञप्ति-वद्य (नियम मोडण्याचा दोष) आहे, असे समजावे.

သပ္ပာဏကသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

सप्राणक (सजीव पाणी) शिक्षापद दुसरे समाप्त.

၃. ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. उक्कोटन (निर्णय फिरवणे) शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၉၂. တတိယသိက္ခာပဒေ [Pg.134] – ဥက္ကောဋေန္တီတိ တဿ တဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ဥစ္စာလေန္တိ; ယထာပတိဋ္ဌိတဘာဝေန ပတိဋ္ဌာတုံ န ဒေန္တိ.

३९२. तिसऱ्या शिक्षापदात – 'उक्कोटेन्ति' (उकरून काढतात/फिरवतात) म्हणजे त्या त्या भिक्खूच्या जवळ जाऊन 'कर्म (संघकार्य) अकृत (झालेले नाही)' इत्यादी बोलून ते (निर्णय) हलवतात किंवा उत्तेजित करतात; जसा तो निर्णय प्रस्थापित झाला आहे, तसा तो प्रस्थापित राहू देत नाहीत.

၃၉၃. ယထာဓမ္မန္တိ ယော ယဿ အဓိကရဏဿ ဝူပသမနာယ ဓမ္မော ဝုတ္တော, တေနေဝ ဓမ္မေနာတိ အတ္ထော. နိဟတာဓိကရဏန္တိ နိဟတံ အဓိကရဏံ; သတ္ထာရာ ဝုတ္တဓမ္မေနေဝ ဝူပသမိတံ အဓိကရဏန္တိ အတ္ထော.

३९३. 'यथाधम्मं' म्हणजे ज्या अधिकरणाच्या (वादाच्या) शमनासाठी जो धम्म (नियम/पद्धत) भगवंतांनी सांगितला आहे, त्याच धम्माने (नियमाने) असा अर्थ आहे. 'निहताधिकरणं' म्हणजे शांत केलेले अधिकरण; शास्त्यांनी (बुद्धांनी) सांगितलेल्या धम्मानेच शांत केलेले अधिकरण असा अर्थ आहे.

၃၉၅. ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညီတိ ယေန ကမ္မေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမိတံ, တဉ္စေ ဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဓမ္မကမ္မေ အယမ္ပိ ဓမ္မကမ္မသညီ ဟုတွာ ယဒိ ဥက္ကောဋေတိ, ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧတေန နယေန သေသပဒါနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ‘‘ဣမေသံ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတိ ဥက္ကောဋနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဝါရေ ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာသု တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ တဿေဝတ္ထော ဝဏ္ဏိတော. မယံ ပန တံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဣဓ အာဟရိတွာ ဝဏ္ဏိယမာနေ ဟိ သုဋ္ဌုတရံ သမ္မောဟော ဘဝေယျာတိ န ဝဏ္ဏယိမှ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

३९५. 'धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी' म्हणजे ज्या कर्माने ते अधिकरण शांत केले गेले आहे, आणि जर ते धर्मकर्म (नियमानुसार केलेले कार्य) असेल, तर त्या धर्मकर्मात हा भिक्खू देखील 'हे धर्मकर्म आहे' अशी संज्ञा (समजूत) ठेवून जर ते उकरून काढतो (निर्णय फिरवतो), तर तो पाचित्तिय आपत्तीला प्राप्त होतो, असा अर्थ आहे. याच पद्धतीने उर्वरित पदे देखील समजावीत. हा येथे संक्षेप (थोडक्यात सारांश) आहे, तर सविस्तर वर्णन 'इमेसं चतुन्नं अधिकरणानं कति उक्कोटना' इत्यादी पद्धतीने परिवारात सांगितले आहे. अट्ठकथांमध्ये ते सर्व येथे आणून त्याचाच अर्थ स्पष्ट केला आहे. परंतु आम्ही त्याचे स्पष्टीकरण तेथेच (परिवारातच) करू. कारण येथे ते सर्व आणून स्पष्ट केले असता अधिक गोंधळ निर्माण होईल, म्हणून आम्ही येथे स्पष्टीकरण केले नाही. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. तीन समुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त, आणि दुःखवेदना.

ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

उक्कोटन शिक्षापद तिसरे समाप्त.

၄. ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. दुट्ठुल्ल (गंभीर/दुष्टुल) शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၃၉၉. စတုတ္ထေ – ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿိတာနိ, သံဃာဒိသေသာပတ္တိ ပန အဓိပ္ပေတာ, တံ ဆာဒေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ. သစေပိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ အာရောစေတိ, န ရက္ခတိ; ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေယေဝ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သစေ ပန ဧဝံ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထမေဝ အညဿ အာရောစေတိ, သောပိ အညဿာတိ ဧတေနုပါယေန သမဏသတမ္ပိ သမဏသဟဿမ္ပိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝ တာဝ, ယာဝ ကောဋိ န ဆိဇ္ဇတိ. ကဒါ ပန ကောဋိ ဆိဇ္ဇတီတိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ ဝဒတိ – ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နော ဧကဿ [Pg.135] အာရောစေတိ, သော ပဋိနိဝတ္တိတွာ တဿေဝ အာရောစေတိ; ဧဝံ ကောဋိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘အယဉှိ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလောယေဝ. အာပတ္တိံ အာပန္နော ပန ဧကဿ ဘိက္ခုနော အာရောစေတိ, အယံ အညဿ အာရောစေတိ, သော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ယေနဿ အာရောစိတံ, တဿေဝ အာရောစေတိ; ဧဝံ တတိယေန ပုဂ္ဂလေန ဒုတိယဿ အာရောစိတေ ကောဋိ ဆိန္နာ ဟောတီ’’တိ.

३९९. चौथ्या शिक्षापदात – 'दुट्ठुल्ला नाम आपत्ती' (गंभीर आपत्ती) यामध्ये अर्थ स्पष्ट करण्याच्या हेतूने चार पाराजिक दाखवले गेले आहेत, परंतु येथे संघादिसेस आपत्ती अभिप्रेत आहे; ती लपवणाऱ्या भिक्खूला पाचित्तिय होते. 'धुरं निक्खित्तमत्ते' म्हणजे कर्तव्य किंवा प्रयत्न सोडून दिल्याबरोबर. जरी कर्तव्य सोडून दिल्यानंतर तो नंतर सांगतो, तरी तो आपत्तीपासून वाचत नाही; कर्तव्य सोडून दिल्याबरोबरच पाचित्तिय होते, असे म्हटले आहे. परंतु जर अशा प्रकारे कर्तव्य सोडून देऊन केवळ लपवण्याच्या उद्देशाने तो दुसऱ्याला सांगतो, आणि तो दुसरा तिसऱ्याला सांगतो, तर या पद्धतीने जोपर्यंत ही साखळी तुटत नाही, तोपर्यंत शंभर भिक्खू किंवा हजार भिक्खू देखील आपत्तीला प्राप्त होतातच. मग ही साखळी कधी तुटते? महासुम थेर म्हणतात – 'आपत्तीला प्राप्त झालेला भिक्खू एकाला सांगतो, तो परत फिरून त्याच आपत्ती प्राप्त भिक्खूला सांगतो; अशा प्रकारे साखळी तुटते.' परंतु महापदुम थेर म्हणतात – 'हा तर केवळ वस्तूचा मालक (मूळ व्यक्ती) आहे. परंतु आपत्ती प्राप्त झालेला भिक्खू एका भिक्खूला सांगतो, तो दुसऱ्याला सांगतो, आणि तो तिसरा भिक्खू परत फिरून ज्याने त्याला सांगितले होते, त्याच दुसऱ्या भिक्खूला सांगतो; अशा प्रकारे तिसऱ्या व्यक्तीने दुसऱ्याला सांगितल्यावर साखळी तुटते.'

၄၀၀. အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိန္တိ အဝသေသေ ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓေ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝါ အဇ္ဈာစာရန္တိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ စ ကာယသံသဂ္ဂေါ စာတိ အယံ ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရော နာမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

४००. 'अदुट्ठुल्लं आपत्तिं' म्हणजे उर्वरित पाच आपत्ती-स्कंध. 'अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं वा अदुट्ठुल्लं वा अज्झाचारं' यामध्ये अनुपसम्पन्नाच्या (उपसंपदा न झालेल्याच्या) बाबतीत सुक्कविस्सट्ठि (वीर्यपात) आणि कायसंसग्ग (शारीरिक संपर्क) हे दोन 'दुट्ठुल्ल-अज्झाचार' (गंभीर उल्लंघन) नावाचे आहेत. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. धुरनिक्खेपसमुट्ठान (कर्तव्य सोडण्याचे समुत्थान) – काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होते, अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त, आणि दुःखवेदना.

ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

दुट्ठुल्ल शिक्षापद चौथे समाप्त.

၅. ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. ऊनवीसतिवस्स (वीस वर्षांपेक्षा कमी वय) शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၄၀၂. ပဉ္စမသိက္ခာပဒေ – အင်္ဂုလိယော ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ အက္ခရာနိ လိခန္တဿ အင်္ဂုလိယော ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ စိန္တေသုံ. ဥရဿ ဒုက္ခောတိ ဂဏနံ သိက္ခန္တေန ဗဟုံ စိန္တေတဗ္ဗံ ဟောတိ, တေနဿ ဥရော ဒုက္ခော ဘဝိဿတီတိ မညိံသု. အက္ခီနိ ဒုက္ခာ ဘဝိဿန္တီတိ ရူပသုတ္တံ သိက္ခန္တေန ကဟာပဏာ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ, တေနဿ အက္ခီနိ ဒုက္ခာနိ ဘဝိဿန္တီတိ မညိံသု. ဍံသာဒီသု ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာယော. ဒုက္ခာနန္တိ ဒုက္ခမာနံ. တိဗ္ဗာနန္တိ ဗဟလာနံ. ခရာနန္တိ တိခိဏာနံ. ကဋုကာနန္တိ ဖရုသာနံ; အမနာပတာယ ဝါ ကဋုကရသသဒိသာနံ. အသာတာနန္တိ အမဓုရာနံ. ပါဏဟရာနန္တိ ဇီဝိတဟရာနံ.

४०२. पाचव्या शिक्षापदात – 'अङ्गुलियो दुक्खा भविस्सन्ति' (बोटे दुखतील) म्हणजे अक्षरे लिहिणाऱ्या (उपालि) ची बोटे दुखतील, असा त्यांनी विचार केला. 'उरस्स दुक्खो' (छाती दुखणे) म्हणजे गणित शिकणाऱ्याला खूप विचार करावा लागतो, त्यामुळे त्याची छाती दुखेल (किंवा जळजळेल), असे त्यांनी मानले. 'अक्खीनि दुक्खा भविस्सन्ति' (डोळे दुखतील) म्हणजे रूपसूत्र (नाण्यांची परीक्षा) शिकणाऱ्याला कहापण (नाणी) उलटून-पालटून पाहावे लागतात, त्यामुळे त्याचे डोळे दुखतील, असे त्यांनी मानले. 'दंसादीसु दंसा' म्हणजे पिंगट रंगाच्या माश्या (किंवा डास). 'दुक्खानं' म्हणजे कठीणतेने सहन केले जाणारे. 'तिब्बानं' म्हणजे दाट/तीव्र. 'खरानं' म्हणजे तीक्ष्ण. 'कटुकानं' म्हणजे कठोर/कडू; किंवा अप्रिय असल्यामुळे कडू रसासारखे. 'असातानं' म्हणजे मधुर नसलेले (अगोड). 'पाणहरानं' म्हणजे प्राण हरण करणारे (जीव घेणारे).

၄၀၄. သီမံ သမ္မန္နတီတိ နဝံ သီမံ ဗန္ဓတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဥဒကုက္ခေပပရိစ္ဆိန္ဒနေပိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿောတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော; ဂဗ္ဘဝီသောပိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿောတွေဝ သင်္ချေ ဂစ္ဆတိ. ယထာဟ –

४०४. 'सीमं सम्मन्नतीति' म्हणजे नवीन सीमा बांधणे (निश्चित करणे). परंतु कुरुन्दी अट्ठकथेत उदकुक्खेप (पाणी फेकून सीमा निश्चित करणे) च्या मर्यादेत देखील दुक्कट आपत्ती सांगितली आहे. 'परिपुण्णवीसतिवस्सो' म्हणजे गर्भधारणेच्या (प्रतिसंधीच्या) काळापासून सुरू करून पूर्ण वीस वर्षे झालेला; कारण गर्भातील काळासह वीस वर्षे झालेली व्यक्ती देखील 'पूर्ण वीस वर्षे झालेली' याच संख्येत गणली जाते. जसे म्हटले आहे –

‘‘တေန [Pg.136] ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ဂဗ္ဘဝီသော ဥပသမ္ပန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော ကုမာရကဿပဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ဘဂဝတာ ပညတ္တံ, န ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ. အဟဉ္စမှိ ဂဗ္ဘဝီသော ဥပသမ္ပန္နော. ဥပသမ္ပန္နော နုခေါမှိ, နနု ခေါ ဥပသမ္ပန္နော’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ယံ ဘိက္ခဝေ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတိ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂဗ္ဘဝီသံ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၂၄).

"त्या वेळी आयुष्यमान कुमारकस्सप हे गर्भातील काळासह वीस वर्षांचे असताना उपसंपन्न (दीक्षित) झाले होते. तेव्हा आयुष्यमान कुमारकस्सप यांच्या मनात असा विचार आला – 'भगवंतांनी नियम केला आहे की, वीस वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या व्यक्तीला उपसंपदा दिली जाऊ नये. आणि मी तर गर्भातील काळासह वीस वर्षांचा असताना उपसंपन्न झालो आहे. मग मी उपसंपन्न झालो आहे की नाही?' त्यांनी भगवंतांना ही गोष्ट सांगितली. (भगवंत म्हणाले –) 'भिक्खूंनो, आईच्या गर्भात जे पहिले चित्त उत्पन्न होते, जे पहिले विज्ञान प्रकट होते, त्याला आरंभ मानून त्या भिक्खूचा तो जन्म (गर्भकाळ) मानला जातो. भिक्खूंनो, मी गर्भातील काळासह वीस वर्षे पूर्ण झालेल्या व्यक्तीला उपसंपदा देण्याची अनुमती देतो।'"

တတ္ထ ယော ဒွါဒသမာသေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဝသိတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဇာတော, သော တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဧကူနဝီသတိမေ ဝဿေ မဟာပဝါရဏာ, တံ အတိက္ကမိတွာ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ဧတေနုပါယေန ဟာယနဝဍ္ဎနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

त्यामध्ये असा निर्णय समजावा – जो बालक बारा महिने आईच्या गर्भात राहून महापवारणा (आश्विन पौर्णिमा) दिवशी जन्मला, त्याला त्या जन्माच्या दिवसापासून सुरू करून एकोणिसाव्या वर्षातील महापवारणा उलटून गेल्यावर, प्रतिपदेच्या (पाडव्याच्या) दिवशी उपसंपन्न केले जाऊ शकते. या पद्धतीने (महिन्यांची) घट किंवा वाढ समजावी.

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဧကူနဝီသတိဝဿံ သာမဏေရံ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, တံ ကသ္မာတိ? ဝုစ္စတေ – ဧကသ္မိံ ဝဿေ ဆ စာတုဒ္ဒသိကဥပေါသထာ ဟောန္တိ. ဣတိ ဝီသတိယာ ဝဿေသု စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တိ. ရာဇာနော တတိယေ တတိယေ ဝဿေ ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎန္တိ. ဣတိ အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တိ, တတော ဥပေါသထဝသေန ပရိဟီနေ စတ္တာရော မာသေ အပနေတွာ ဒွေ မာသာ အဝသေသာ ဟောန္တိ, တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ ဝီသတိဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီတိ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. ဧတ္ထ ပန ယော ပဝါရေတွာ ဝီသတိဝဿော ဘဝိဿတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘ဧကူနဝီသတိဝဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယော မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဒွါဒသမာသေ ဝသိ, သော ဧကဝီသတိဝဿော ဟောတိ. ယော သတ္တမာသေ ဝသိ, သော သတ္တမာသာဓိကဝီသတိဝဿော. ဆမာသဇာတော ပန န ဇီဝတိ.

प्राचीन थेर तर एकोणीस वर्षांच्या सामणेराला निक्खमनीय पौर्णिमा ओलांडून प्रतिपदेच्या दिवशी उपसंपदा देतात. ते कशामुळे? उत्तर दिले जाते – एका वर्षात सहा चातुर्दशी उपोसथ असतात. अशा प्रकारे वीस वर्षांत चार महिने कमी होतात. राजे दर तिसऱ्या वर्षी वर्ष (अधिक मास) वाढवतात. अशा प्रकारे अठरा वर्षांत सहा महिने वाढतात. त्यातून उपोसथाच्या कारणाने कमी झालेले चार महिने वजा करून दोन महिने शिल्लक राहतात. ते दोन महिने धरून वीस वर्षे पूर्ण होतात, अशी खात्री पटल्यामुळे ते निक्खमनीय पौर्णिमा ओलांडून प्रतिपदेला उपसंपदा देतात. येथे जो पवारणा करून वीस वर्षांचा होईल, त्याला उद्देशून 'एकू्नवीसतिवस्स' (एकोणीस वर्षांचा) असे म्हटले आहे. म्हणून जो आईच्या गर्भात बारा महिने राहिला, तो एकवीस वर्षांचा होतो. जो सात महिने राहिला, तो सात महिने अधिक वीस वर्षांचा होतो. सहा महिन्यांचा जन्मलेला मात्र जगत नाही.

၄၀၆. အနာပတ္တိ ဦနဝီသတိဝဿံ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿသညီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ အနာပတ္တိ, ပုဂ္ဂလော ပန အနုပသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ. သစေ ပန သော ဒသဝဿစ္စယေန အညံ ဥပသမ္ပာဒေတိ, တဉ္စေ မုဉ္စိတွာ ဂဏော ပူရတိ, သူပသမ္ပန္နော. သောပိ စ ယာဝ န ဇာနာတိ, တာဝဿ နေဝ သဂ္ဂန္တရာယော [Pg.137] န မောက္ခန္တရာယော, ဉတွာ ပန ပုန ဥပသမ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

४०६. येथे 'एकोणीस वर्षांच्या सामणेराला वीस वर्षे पूर्ण झाल्याची संज्ञा असताना उपसंपदा दिली तर अनापत्ती' यामध्ये जरी उपसंपदा देणाऱ्याला अनापत्ती असली, तरी तो पुद्गल अनुपसंपन्नच राहतो. पण जर तो दहा वर्षांनंतर दुसऱ्याला उपसंपदा देतो, आणि त्याला वगळून जर गण पूर्ण होत असेल, तर तो सु-उपसंपन्न होतो. आणि तो देखील जोपर्यंत हे जाणत नाही, तोपर्यंत त्याला स्वर्गाचा अंतराय होत नाही आणि मोक्षाचा अंतराय होत नाही. पण जाणल्यानंतर पुन्हा उपसंपदा घेतली पाहिजे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ,

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म,

ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

वचीकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदन होय.

ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

ऊनवीसतिवर्ष (एकोणीस वर्षे) शिक्षापद पाचवे समाप्त.

၆. ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. थेय्यसत्थ (चोर-सार्थ) शिक्षापदाचे वर्णन.

၄၀၇. ဆဋ္ဌေ – ပဋိယာလောကန္တိ သူရိယာလောကဿ ပဋိမုခံ; ပစ္ဆိမဒိသန္တိ အတ္ထော. ကမ္မိယာတိ သုင်္ကဋ္ဌာနေ ကမ္မိကာ.

४०७. सहाव्या शिक्षापदात - 'पटियालोकं' म्हणजे सूर्याच्या प्रकाशाच्या विरुद्ध दिशा, म्हणजेच पश्चिम दिशा असा अर्थ आहे. 'कम्मिया' म्हणजे जकात नाक्यावर काम करणारे कर्मचारी.

၄၀၉. ရာဇာနံ ဝါ ထေယျံ ဂစ္ဆန္တီတိ ရာဇာနံ ဝါ ထေနေတွာ ဝဉ္စေတွာ ရညော သန္တကံ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ဣဒါနိ န တဿ ဒဿာမာတိ ဂစ္ဆန္တိ.

४०९. 'राजानं वा थेय्यं गच्छन्ति' म्हणजे राजाला चोरून किंवा फसवून, राजाची कोणतीही वस्तू घेऊन, 'आता आम्ही ती त्याला देणार नाही' असा विचार करून जातात.

၄၁၁. ဝိသင်္ကေတေနာတိ ကာလဝိသင်္ကေတေန ဒိဝသဝိသင်္ကေတေန စ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ. မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေန ပန အဋဝိဝိသင်္ကေတေန ဝါ အာပတ္တိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

४११. 'विसंकेतेन' म्हणजे कालविसंकेताने (वेळेच्या चुकीमुळे) आणि दिवसविसंकेताने (दिवसाच्या चुकीमुळे) जाणाऱ्याला अनापत्ती आहे. परंतु मार्गविसंकेताने (रस्त्याच्या चुकीमुळे) किंवा अरण्यविसंकेताने (अरण्याच्या चुकीमुळे) गेल्यास आपत्तीच होते. येथील उर्वरित भाग भिक्खुनीवर्गात सांगितलेल्या पद्धतीने स्पष्टच आहे. थेय्यसत्थसमुत्थान - काय-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदन होय.

ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

थेय्यसत्थ (चोर-सार्थ) शिक्षापद सहावे समाप्त.

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. संविधान शिक्षापदाचे वर्णन.

၄၁၂. သတ္တမေ – ပဓူပေန္တော နိသီဒီတိ ပဇ္ဈာယန္တော အတ္တာနံယေဝ ပရိဘာသန္တော နိသီဒိ. နာယျော သော ဘိက္ခု မံ နိပ္ပာတေသီတိ အယျော အယံ ဘိက္ခု မံ န နိက္ခာမေသိ; န မံ ဂဟေတွာ အဂမာသီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

४१२. सातव्या शिक्षापदात - 'पधूपेन्तो niसीदि' म्हणजे चिंता करत, स्वतःलाच दोष देत बसला. 'नाय्यो सो भिक्खु मं निप्पातेसि' म्हणजे 'आर्य! या भिक्खूने मला बाहेर काढले नाही; मला सोबत घेऊन गेले नाहीत' असा अर्थ आहे. येथील उर्वरित भाग भिक्खुनीसोबतच्या संविधानाच्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समुत्थान इत्यादींसह समजून घ्यावा.

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

संविधान शिक्षापद सातवे समाप्त.

၈. အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. अरिट्ठ शिक्षापदाचे वर्णन.

၄၁၇. အဋ္ဌမေ [Pg.138] – ဂဒ္ဓေ ဗာဓယိံသူတိ ဂဒ္ဓဗာဓိနော; ဂဒ္ဓဗာဓိနော ပုဗ္ဗပုရိသာ အဿာတိ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော, တဿ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ ဂိဇ္ဈဃာတကကုလပ္ပသုတဿာတိ အတ္ထော.

४१७. आठव्या शिक्षापदात - 'गद्धे बाधयिंसु' म्हणजे गिधाडांना मारणारे ते 'गद्धबाधि'; ज्याचे पूर्वज गिधाडांना मारणारे होते तो 'गद्धबाधिपुब्ब'; त्या गद्धबाधिपुब्बाचा म्हणजे गिधाडे मारणाऱ्या कुळात जन्मलेल्याचा, असा अर्थ आहे.

သဂ္ဂမောက္ခာနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ ကမ္မကိလေသဝိပါကဥပဝါဒအာဏာဝီတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တတ္ထ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ နာမ. တထာ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ, တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ. ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ. အရိယူပဝါဒါ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ, တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ. သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ အာပတ္တိယော အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ, တာပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ န ဒေသေတိ ဝါ တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ.

जे स्वर्ग आणि मोक्षाला अंतराय निर्माण करतात, त्यांना 'अंतरायिक' म्हणतात. ते कर्म, क्लेश, विपाक, उपवाद आणि आज्ञाव्यतिक्रम या भेदाने पाच प्रकारचे आहेत. त्यामध्ये पाच आनंतर्य कर्मे हे 'कर्म-अंतरायिक' आहेत. तसेच भिक्खुणीला दूषित करण्याचे कर्म देखील; परंतु ते केवळ मोक्षालाच अंतराय करते, स्वर्गाला नाही. नियत मिथ्यादृष्टी धर्म हे 'क्लेश-अंतरायिक' आहेत. पंडक, तिर्यंच आणि उभतोव्यंजनक यांचे प्रतिसंधी धर्म हे 'विपाक-अंतरायिक' आहेत. आर्यांची निंदा (अरियूपवाद) हे 'उपवाद-अंतरायिक' आहेत; परंतु ते जोपर्यंत आर्यांची क्षमा मागत नाहीत तोपर्यंतच अंतरायिक असतात, त्यानंतर नाही. जाणूनबुजून घेतलेल्या आपत्ती या 'आज्ञाव्यतिक्रम-अंतरायिक' आहेत; त्या देखील जोपर्यंत तो भिक्खूभाव स्वीकारतो, किंवा आपत्तीतून उठत नाही किंवा देशना करत नाही तोपर्यंतच अंतरायिक असतात, त्यानंतर नाही.

တတြာယံ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော သေသန္တရာယိကေ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ပန အကောဝိဒတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကေ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ရဟောဂတော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အာဂါရိကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သောတာပန္နာပိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ ဟောန္တိ, ဘိက္ခူပိ မနာပိကာနိ စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ပဿန္တိ…ပေ… ကာယဝိညေယျေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသန္တိ, မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ဣတ္ထိရူပါ…ပေ… ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဧဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဧတေပိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ. ဧဝံ ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ ဧကံ ကတွာ ထူလဝါကေဟိ သဒ္ဓိံ အတိသုခုမသုတ္တံ ဃဋေန္တော ဝိယ သာသပေန သဒ္ဓိံ သိနေရုံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘ကိံ ဘဂဝတာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တေန ဝိယ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဒေါသော’’တိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈန္တော ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ အာသံ ဆိန္ဒန္တော ဇိနဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရမဒါသိ. တေနာဟ – ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိ.

त्यामध्ये हा भिक्खू बहुश्रुत आणि धम्मकथिक असल्याने इतर अंतरायिक धर्मांना जाणत होता, परंतु विनयात अकुशल असल्यामुळे प्रज्ञप्तिव्यतिक्रम अंतरायिक धर्मांना जाणत नव्हता. म्हणून एकांतात जाऊन त्याने असा विचार केला - 'हे गृहस्थ पाच कामगुणांचा उपभोग घेत असताना देखील सोतापन्न, सकदागामी आणि अनागामी होतात. भिक्खू देखील डोळ्यांनी जाणता येण्याजोग्या प्रिय रूपांना पाहतात... पे... शरीराने जाणता येण्याजोग्या स्प्रष्टव्यांना स्पर्श करतात, मऊ बिछाने आणि पांघरूण इत्यादींचा उपभोग घेतात, हे सर्व चालते. मग स्त्रीचे रूप... पे... स्त्रीचा स्पर्शच का चालत नाही? हे देखील चालते.' अशा प्रकारे रसाशी रसाची तुलना करून, सच्छंदराग उपभोग आणि निच्छंदराग उपभोग यांना एक करून, जणू काही जाड धाग्यांसोबत अत्यंत सूक्ष्म धागा जोडल्याप्रमाणे किंवा मोहरीच्या दाण्यासोबत सुमेरू पर्वताची तुलना केल्याप्रमाणे, त्याने पापी मिथ्यादृष्टी उत्पन्न केली आणि विचार केला - 'भगवंतांनी महासागराला बांध घालण्यासारख्या मोठ्या उत्साहाने पहिले पाराजिक का प्रज्ञप्त केले? यात काही दोष नाही.' अशा प्रकारे सर्वज्ञता-ज्ञानाशी विरोध करत, भव्य पुद्गलांची आशा तोडत, त्याने जिनांच्या आज्ञाचक्रावर प्रहार केला. म्हणूनच म्हटले आहे - 'भगवंतांनी ज्या प्रकारे धम्म देशना केली आहे, त्यावरून मी असे समजतो...' इत्यादी.

အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာတိအာဒိမှိ [Pg.139] အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန. မံသပေသူပမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန. တိဏုက္ကူပမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. အင်္ဂါရကာသူပမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန. သုပိနကူပမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ယာစိတကူပမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန. ရုက္ခဖလူပမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန. အသိသူနူပမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန. သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. သပ္ပသိရူပမာ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယဋ္ဌေနာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပပဉ္စသူဒနိယံ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. ၁.၂၃၄ အာဒယော; ၂.၄၂ အာဒယော) ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဗျာခေါတိ ဧဝံ ဝိယ ခေါ. သေသမေတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

‘अट्ठिकङ्कलूपमा’ (हाडांच्या सांगाड्याची उपमा) इत्यादींमध्ये—अल्प आस्वाद असण्याच्या अर्थाने ‘हाडांच्या सांगाड्याची उपमा’ दिली आहे. अनेक प्राण्यांशी सामायिक असण्याच्या अर्थाने ‘मांसाच्या तुकड्याची उपमा’ दिली आहे. अनुक्रमाने जाळण्याच्या अर्थाने ‘गवताच्या मशालीची उपमा’ दिली आहे. अत्यंत तापदायक असण्याच्या अर्थाने ‘धगधगत्या कोळशाच्या खड्ड्याची उपमा’ दिली आहे. अल्पकाळ टिकणाऱ्या स्वरूपाच्या अर्थाने ‘स्वप्नाची उपमा’ दिली आहे. तात्पुरत्या वापराच्या अर्थाने ‘उसने घेतलेल्या वस्तूची उपमा’ दिली आहे. सर्व अंग-प्रत्यंग मोडून टाकण्याच्या अर्थाने ‘वृक्षाच्या फळाची उपमा’ दिली आहे. कापण्याच्या/तुकडे करण्याच्या अर्थाने ‘खाटीकखान्यातील सुरी आणि लाकडी ठोकळ्याची उपमा’ दिली आहे. आरपार भेदण्याच्या अर्थाने ‘भाला आणि शूलाची उपमा’ दिली आहे. शंका आणि भयाने युक्त असण्याच्या अर्थाने ‘सापाच्या डोक्याची उपमा’ दिली आहे—हा येथे संक्षेप आहे. सविस्तर वर्णन मात्र ‘पपञ्चसूदनी’ नावाच्या मज्झिम निकाय अट्ठकथेतून घ्यावे. ‘एवं ब्याखो’ म्हणजे ‘याप्रमाणेच’. उर्वरित भाग पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनुसार स्पष्टच आहे.

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

समंनुभासन समुत्थान (समन्वयपूर्वक उपदेशाचे समुत्थान) – हे काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होते; अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशल चित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

अरिठ्ठ सिक्खापद आठवे समाप्त.

၉. ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. उक्खित्तसंभोग सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၄၂၄-၅. နဝမေ – အကဋာနုဓမ္မေနာတိ အနုဓမ္မော ဝုစ္စတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဝါ အပ္ပဋိကမ္မေ ဝါ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဝါ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ဥက္ခိတ္တကဿ အနုလောမဝတ္တံ ဒိသွာ ကတာ ဩသာရဏာ; သော ဩသာရဏသင်္ခါတော အနုဓမ္မော ယဿ န ကတော, အယံ အကဋာနုဓမ္မော နာမ, တာဒိသေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အကဋာနုဓမ္မော နာမ ဥက္ခိတ္တော အနောသာရိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

४२४-५. नवव्या सिक्खापदात – ‘अकटानुधम्मेन’ म्हणजे अनुधर्म असे म्हटले जाते की, आपत्ती न स्वीकारल्यामुळे, या प्रायश्चित्त न घेतल्यामुळे, किंवा पापयुक्त चुकीच्या दृष्टीचा त्याग न केल्यामुळे, धर्म, विनय आणि शास्त्यांच्या शासनानुसार बहिष्कृत केलेल्या भिक्खूचे अनुकूल वर्तन पाहून त्याला संघात पुन्हा समाविष्ट करणे (ओसारणा) याला ‘अनुधर्म’ म्हणतात. ज्याच्यासाठी हा समाविष्ट करण्याचा अनुधर्म केला गेला नाही, त्याला ‘अकटानुधर्म’ म्हणतात; अशा भिक्खू सोबत, असा अर्थ आहे. म्हणूनच पदभाजनामध्ये “अकटानुधर्म म्हणजे बहिष्कृत केलेला परंतु पुन्हा संघात समाविष्ट न केलेला” असे भगवंतांनी म्हटले आहे.

ဒေတိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ဝါတိ ဧကပယောဂေန ဗဟုမ္ပိ ဒဒတော ဝါ ဂဏှတော ဝါ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေန္တဿ စ ဂဏှန္တဿ စ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

‘देतो किंवा स्वीकारतो’ म्हणजे एकाच प्रयत्नाने पुष्कळ दिले किंवा घेतले तरी एकच पाचित्तिय होते. परंतु, थांबून थांबून (तुकड्या-तुकड्याने) देणाऱ्या आणि घेणाऱ्याला प्रयत्नांच्या संख्येनुसार अनेक पाचित्तिय होतात. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. त्रिसमुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (नियमभंग), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

उक्खित्तसंभोग सिक्खापद नववे समाप्त.

၁၀. ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. कण्टक सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၄၂၈. ဒသမေ [Pg.140] – ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နန္တိ အရိဋ္ဌဿ ဝိယ ဧတဿာပိ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တဿ ဥပ္ပန္နံ. နာသေတူတိ ဧတ္ထ တိဝိဓာ နာသနာ – သံဝါသနာသနာ, လိင်္ဂနာသနာ, ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာတိ. တတ္ထ အာပတ္တိယာ အဒဿနာဒီသု ဥက္ခေပနာ သံဝါသနာသနာ နာမ. ‘‘ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော (ပါရာ. ၆၆) မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၄) အယံ လိင်္ဂနာသနာ နာမ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ တေ အာဝုသော သမဏုဒ္ဒေသ န စေဝ သော ဘဂဝါ သတ္ထာ အပဒိသိတဗ္ဗော’’တိ အယံ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နာမ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ နာသေတဗ္ဗော…ပေ… ဝိနဿာ’’တိ. တတ္ထ စရာတိ ဂစ္ဆ. ပိရေတိ ပရ အမာမက. ဝိနဿာတိ နဿ; ယတ္ထ တေ န ပဿာမ, တတ္ထ ဂစ္ဆာတိ.

४२८. दहाव्या सिक्खापदात – ‘चुकीची दृष्टी उत्पन्न झाली’ म्हणजे अरिठ्ठप्रमाणेच याच्याही मनात अयोग्य विचारांमुळे (अयोनिशो मनसिकारामुळे) चुकीची दृष्टी उत्पन्न झाली. ‘नाश करावा’ यामध्ये तीन प्रकारचे नाशन (बहिष्कार) आहेत – संवासनाशन, लिंगनाशन आणि दंडकर्मनाशन. त्यापैकी, आपत्ती न पाहिल्यामुळे इत्यादी कारणांनी बहिष्कृत करणे म्हणजे ‘संवासनाशन’ होय. “भ्रष्ट व्यक्तीचा नाश करावा (वेष काढून घ्यावा)” किंवा “मेत्तिया भिक्खुणीचा नाश करावा” हे ‘लिंगनाशन’ होय. “आजपासून हे आवुसो श्रमणोद्देश! तुला त्या भगवंतांना शास्ता म्हणून सांगता येणार नाही” हे ‘दंडकर्मनाशन’ होय. हे येथे अभिप्रेत आहे. म्हणूनच भगवंतांनी म्हटले आहे – “आणि भिक्खूंनो, याप्रमाणे नाश करावा...पे... नष्ट हो.” त्यामध्ये ‘चर’ म्हणजे ‘जा’. ‘पिर’ म्हणजे ‘पर’ (परका/बाहेरचा), जो त्रिरत्नांवर प्रेम करत नाही. ‘विनस्स’ म्हणजे ‘नष्ट हो’; “जिथे आम्ही तुला पाहणार नाही, तिथे निघून जा” असा अर्थ आहे.

၄၂၉. ဥပလာပေယျာတိ သင်္ဂဏှေယျ. ဥပဋ္ဌာပေယျာတိ တေန အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ ကာရာပေယျ. သေသံ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

४२९. ‘उप्लापेय्य’ म्हणजे जवळ घ्यावे (संग्रह करावा). ‘उपिट्ठापेय्य’ म्हणजे त्याच्याकडून स्वतःची सेवा करून घ्यावी. उर्वरित भाग समुत्थानासह अरिठ्ठ सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनुसारच समजावा.

ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

कण्टक सिक्खापद दहावे समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သပ္ပာဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

वर्णनक्रमानुसार सातवा सप्पाणक वर्ग समाप्त.

၈. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

८. सहधम्मिक वर्ग

၁. သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. सहधम्मिक सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၄၃၄. သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေတိ ဧတသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ယံ ဝုတ္တံ, တံ န တာဝ သိက္ခိဿာမိ. အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပန ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိက္ခမာနေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနာတိ ဩဝါဒံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သိက္ခိတုကာမေနေဝ ဟုတွာ အာဇာနိတဗ္ဗဉ္စေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဉ္စ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗဉ္စ. သေသမေတ္ထ ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဒတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိနိစ္ဆယတော ဥတ္တာနမေဝ.

४३४. सहधम्मिक वर्गाच्या पहिल्या सिक्खापदात – ‘या सिक्खापदात’ म्हणजे या सिक्खापदात जे सांगितले आहे, “ते मी तोपर्यंत शिकणार नाही”. ‘पाचित्तिय आपत्ती होते’ यामध्ये प्रत्येक शब्दाशब्दाला आपत्ती समजावी. “भिक्खूंनो, शिकणाऱ्या भिक्खूने” म्हणजे उपदेशाचा नम्रपणे स्वीकार करून, शिकण्याची इच्छा ठेवूनच जाणून घेतले पाहिजे, विचारले पाहिजे आणि परीक्षण केले पाहिजे. उर्वरित भाग दुब्बच सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनुसार शब्दांच्या अर्थावरून समजावा. निर्णयाच्या दृष्टीने तो स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशल चित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

सहधम्मिक सिक्खापद पहिले समाप्त.

၂. ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. विलेखन सिक्खापदाचे वर्णन (स्पष्टीकरण).

၄၃၈. ဒုတိယေ [Pg.141] – ဝိနယကထံ ကထေတီတိ ဝိနယကထာ နာမ ကပ္ပိယာကပ္ပိယအာပတ္တာနာပတ္တိသံဝရပဟာနပဋိသံယုတ္တကထာ, တံ ကထေတိ. ဝိနယဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယဿ ဝဏ္ဏော နာမ ပဉ္စန္နမ္ပိ သတ္တန္နမ္ပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝသေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနေန ဝဏ္ဏနာ, တံ ဘာသတိ. ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တာနံ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကံ ဝဏ္ဏံ ဂုဏံ အာနိသံသံ ဘာသတိ. ဝိနယဓရော ဟိ ဝိနယပရိယတ္တိမူလကေ ပဉ္စာနိသံသေ ဆာနိသံသေ သတ္တာနိသံသေ အဋ္ဌာနိသံသေ နဝါနိသံသေ ဒသာနိသံသေ ဧကာဒသာနိသံသေ စ လဘတိ တေ သဗ္ဗေ ဘာသတီတိ အတ္ထော. ကတမေ ပဉ္စာနိသံသေ လဘတီတိ? အတ္တနော သီလက္ခန္ဓသုဂုတ္တိအာဒိကေ. ဝုတ္တဉှေတံ –

४३८. दुसऱ्या सिक्खापदात – ‘विनयकथा सांगतो’ म्हणजे विनयकथा म्हणजे कप्पिय-अकप्पिय (योग्य-अयोग्य), आपत्ती-अनापत्ती, संवर (संयम) आणि प्रहाण (त्याग) यासंबंधीची चर्चा; ती तो सांगतो. ‘विनयाची प्रशंसा करतो’ म्हणजे पाच किंवा सात आपत्ती-स्कंधांच्या आधारे मातृका मांडून पदभाजनाद्वारे त्याचे स्पष्टीकरण करणे; ते तो सांगतो. ‘विनय-शिक्षणाची प्रशंसा करतो’ म्हणजे विनय शिकणाऱ्यांच्या विनय-शिक्षणावर आधारित गुणांची, महत्त्वाची आणि फायद्यांची प्रशंसा करतो. कारण विनयधर भिक्खू विनय-शिक्षणावर आधारित पाच, सहा, सात, आठ, नऊ, दहा आणि अकरा फायदे मिळवतो; त्या सर्वांचे तो वर्णन करतो, असा अर्थ आहे. कोणते पाच फायदे मिळवतो? स्वतःच्या शीलस्कंधाचे रक्षण करणे इत्यादी. हे असे म्हटले आहे –

‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာနိသံသာ ဝိနယဓရေ ပုဂ္ဂလေ – အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော, ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ, ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတိ, ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတိ, သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၅).

“भिक्खूंनो, विनयधर व्यक्तीमध्ये हे पाच फायदे असतात – स्वतःचा शीलस्कंध चांगल्या प्रकारे रक्षित आणि सुरक्षित असतो, संशयी भिक्खूंसाठी तो आश्रयस्थान असतो, तो आत्मविश्वासाने संघामध्ये बोलतो, विरोधकांचे धर्मानुसार चांगल्या प्रकारे दमन करतो आणि सद्धर्माच्या चिरस्थायी अस्तित्वासाठी कार्यरत असतो.”

ကထမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော? ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဆဟာကာရေဟိ အာပဇ္ဇတိ – အလဇ္ဇိတာ, အညာဏတာ, ကုက္ကုစ္စပကတတာ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ, သတိသမ္မောသာတိ.

त्याचा स्वतःचा शीलस्कंध कसा रक्षित आणि सुरक्षित असतो? येथे एखादा भिक्खू सहा कारणांनी आपत्तीत पडतो – निर्लज्जपणामुळे, अज्ञानामुळे, संशयी वृत्तीमुळे, अयोग्य गोष्टीला योग्य समजल्यामुळे, योग्य गोष्टीला अयोग्य समजल्यामुळे आणि स्मृतीच्या भ्रंशामुळे (विसरभोळेपणामुळे).

ကထံ အလဇ္ဇိတာယ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ? အကပ္ပိယဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

निर्लज्जपणामुळे आपत्तीत कसा पडतो? अयोग्य असल्याचे माहीत असूनही, नियमांचे उल्लंघन करून तो अतिचार करतो. हे असेही म्हटले आहे –

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိံ ပရိဂူဟတိ;

အဂတိဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ, ဧဒိသော ဝုစ္စတိ အလဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉);

“जो जाणूनबुजून आपत्तीत पडतो, आपत्ती लपवतो आणि चुकीच्या मार्गाने जातो; अशा व्यक्तीला निर्लज्ज (अलज्जी) व्यक्ती म्हटले जाते.”

ကထံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ? အညာဏပုဂ္ဂလော ဟိ မန္ဒော မောမူဟော ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ အဇာနန္တော အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ, ကတ္တဗ္ဗံ ဝိရာဓေတိ; ဧဝံ အညာဏတာယ အာပဇ္ဇတိ.

अज्ञानामुळे आपत्तीत कसा पडतो? अज्ञानी व्यक्ती मंद आणि अत्यंत संभ्रमित असते, काय करावे आणि काय करू नये हे न जाणता ती न करण्याजोगे काम करते आणि करण्याजोगे काम चुकवते; अशा प्रकारे अज्ञानामुळे ती आपत्तीत पडते.

ကထံ [Pg.142] ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ? ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနယဓရံ ပုစ္ဆိတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ, အကပ္ပိယဉ္စေ န ကတ္တဗ္ဗံ, အယံ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမတိယေဝ; ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပဇ္ဇတိ.

शंकेखोर स्वभावामुळे (भिक्खू) आपत्ती कशी प्राप्त करतो? कल्प्य (योग्य) आणि अकल्प्य (अयोग्य) गोष्टींविषयी शंका उत्पन्न झाली असता, विनयधरांना विचारून जर ते कल्प्य असेल तर ते करावे, आणि जर अकल्प्य असेल तर ते करू नये; परंतु हा (शंकेखोर स्वभाव असलेला भिक्खू) "हे योग्य आहे" असे मानून नियमांचे उल्लंघन करून अतिक्रमणच करतो; अशा प्रकारे शंकेखोर स्वभावामुळे तो आपत्ती प्राप्त करतो.

ကထံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ ခါဒတိ, ဒီပိမံသံ မိဂမံသန္တိ ခါဒတိ, အကပ္ပိယဘောဇနံ ကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ဝိကာလေ ကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ, အကပ္ပိယပါနကံ ကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ; ဧဝံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

अकल्प्य गोष्टीमध्ये कल्प्य संज्ञेने (योग्य समजून) आपत्ती कशी प्राप्त होते? अस्वलाचे मांस हे डुकराचे मांस आहे अशा समजुतीने खातो, चित्त्याचे मांस हे हरणाचे मांस आहे अशा समजुतीने खातो, अकल्प्य भोजन हे कल्प्य भोजन आहे अशा समजुतीने जेवतो, विकाल वेळी (अवेळी) योग्य वेळ आहे अशा समजुतीने जेवतो, अकल्प्य पेय हे कल्प्य पेय आहे अशा समजुतीने पितो; अशा प्रकारे अकल्प्य गोष्टीमध्ये कल्प्य संज्ञेने आपत्ती प्राप्त होते.

ကထံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ? သူကရမံသံ အစ္ဆမံသန္တိ ခါဒတိ, မိဂမံသံ ဒီပိမံသန္တိ ခါဒတိ, ကပ္ပိယဘောဇနံ အကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ကာလေ ဝိကာလသညာယ ဘုဉ္ဇတိ, ကပ္ပိယပါနကံ အကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ; ဧဝံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇတိ.

कल्प्य गोष्टीमध्ये अकल्प्य संज्ञेने (अयोग्य समजून) आपत्ती कशी प्राप्त होते? डुकराचे मांस हे अस्वलाचे मांस आहे अशा समजुतीने खातो, हरणाचे मांस हे चित्त्याचे मांस आहे अशा समजुतीने खातो, कल्प्य भोजन हे अकल्प्य भोजन आहे अशा समजुतीने जेवतो, योग्य वेळी विकाल वेळ आहे अशा समजुतीने जेवतो, कल्प्य पेय हे अकल्प्य पेय आहे अशा समजुतीने पितो; अशा प्रकारे कल्प्य गोष्टीमध्ये अकल्प्य संज्ञेने आपत्ती प्राप्त होते.

ကထံ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ? သဟသေယျစီဝရဝိပ္ပဝါသဘေသဇ္ဇစီဝရကာလာတိက္ကမနပစ္စယာ အာပတ္တိဉ္စ သတိသမ္မောသာယ အာပဇ္ဇတိ; ဧဝမိဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ.

स्मृतीच्या विस्मरणामुळे (बेसावधपणामुळे) आपत्ती कशी प्राप्त होते? अनुपसंपन्नासोबत एकत्र झोपणे, चीवरापासून विलग राहणे, औषध आणि चीवराचा काळ ओलांडणे या कारणांमुळे आणि स्मृतीच्या विस्मरणामुळे आपत्ती प्राप्त होते; अशा प्रकारे या जगात एखादा भिक्खू या सहा प्रकारांनी आपत्ती प्राप्त करतो.

ဝိနယဓရော ပန ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. ကထံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ‘‘ပဿထ ဘော, အယံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနန္တောယေဝ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ ကရောတီ’’တိ ဣမံ ပရူပဝါဒံ ရက္ခန္တောပိ နာပဇ္ဇတိ; ဧဝံ လဇ္ဇိတာယ နာပဇ္ဇတိ. သဟသာ အာပန္နမ္ပိ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. တတော –

परंतु विनयधर या सहा प्रकारांनी आपत्ती प्राप्त करत नाही. लज्जेमुळे (लज्जाशील स्वभावामुळे) तो आपत्ती कशी प्राप्त करत नाही? कारण तो विनयधर, "हे पहा मित्रांनो, हा कल्प्य आणि अकल्प्य गोष्टी जाणत असूनही प्रज्ञप्तीचे (नियमांचे) उल्लंघन करतो," या लोकांच्या निंदेपासून स्वतःचे रक्षण करत असतानाही आपत्ती प्राप्त करत नाही; अशा प्रकारे लज्जेमुळे तो आपत्ती प्राप्त करत नाही. अचानक प्राप्त झालेल्या देशनागामी आपत्तीची देशना करून (ती कबूल करून) आणि वुट्ठानगामी आपत्तीतून मुक्त होऊन तो शुद्धतेमध्ये प्रतिष्ठित होतो. त्यानंतर -

‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိံ န ပရိဂူဟတိ;

အဂတိဂမနဉ္စ န ဂစ္ဆတိ, ဧဒိသော ဝုစ္စတိ လဇ္ဇိပုဂ္ဂလော’’တိ. (ပရိ. ၃၅၉)

"जो जाणूनबुजून आपत्ती प्राप्त करत नाही, आपत्ती लपवत नाही आणि अगतिकडे (चुकीच्या मार्गांकडे) जात नाही, अशा व्यक्तीला 'लज्जाशील पुद्गल' (लज्जावान व्यक्ती) म्हटले जाते."

ဣမသ္မိံ လဇ္ဇိဘာဝေ ပတိဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ.

तो या लज्जाशीलतेमध्येच प्रतिष्ठित असतो.

ကထံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယမေဝ ကရောတိ, အကပ္ပိယံ န ကရောတိ; ဧဝံ ဉာဏတာယ နာပဇ္ဇတိ.

ज्ञानामुळे तो आपत्ती कशी प्राप्त करत नाही? कारण तो कल्प्य आणि अकल्प्य गोष्टी जाणतो, म्हणून तो कल्प्य गोष्टीच करतो, अकल्प्य गोष्टी करत नाही; अशा प्रकारे ज्ञानामुळे तो आपत्ती प्राप्त करत नाही.

ကထံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ နိဿာယ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ မာတိကံ ပဒဘာဇနံ အန္တရာပတ္တိံ [Pg.143] အာပတ္တိံ အနာပတ္တိဉ္စ ဩလောကေတွာ ကပ္ပိယဉ္စေ ဟောတိ ကရောတိ, အကပ္ပိယဉ္စေ န ကရောတိ; ဧဝံ အကုက္ကုစ္စပကတတာယ နာပဇ္ဇတိ.

शंकेखोर स्वभाव नसल्यामुळे तो आपत्ती कशी प्राप्त करत नाही? कारण कल्प्य आणि अकल्प्य गोष्टींविषयी शंका उत्पन्न झाली असता, तो वस्तू (प्रकरण), मातिका (नियम), पदभाजन (शब्दांचे विश्लेषण), अंतरापत्ती, आपत्ती आणि अनापत्ती पाहून, जर ते कल्प्य असेल तर करतो, आणि जर अकल्प्य असेल तर करत नाही; अशा प्रकारे शंकेखोर स्वभाव नसल्यामुळे तो आपत्ती प्राप्त करत नाही.

ကထံ အကပ္ပိယာဒိသညိတာယ နာပဇ္ဇတိ? သော ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ဇာနာတိ, တသ္မာ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညီ န ဟောတိ; သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ စဿ သတိ ဟောတိ, အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌေတိ, ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. အာပတ္တိံ အနာပဇ္ဇန္တော အခဏ္ဍသီလော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓသီလော; ဧဝမဿ အတ္တနော သီလက္ခန္ဓော သုဂုတ္တော ဟောတိ သုရက္ခိတော.

अकल्प्य इत्यादी संज्ञेमुळे (भ्रम न झाल्यामुळे) तो आपत्ती कशी प्राप्त करत नाही? कारण तो कल्प्य आणि अकल्प्य गोष्टी जाणतो, त्यामुळे अकल्प्य गोष्टीमध्ये त्याची कल्प्य संज्ञा होत नाही आणि कल्प्य गोष्टीमध्ये अकल्प्य संज्ञा होत नाही; त्याची स्मृती उत्तम प्रकारे प्रस्थापित असते, तो अधिष्ठान करण्यायोग्य गोष्टींचे अधिष्ठान करतो आणि विकल्पन करण्यायोग्य गोष्टींचे विकल्पन करतो. अशा प्रकारे या सहा प्रकारांनी तो आपत्ती प्राप्त करत नाही. आपत्ती प्राप्त न करता तो अखंड शील असलेला आणि परिशुद्ध शील असलेला होतो; अशा प्रकारे त्याचा स्वतःचा शीलस्कंध सुगुप्त आणि सुरक्षित होतो.

ကထံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ? တိရောရဋ္ဌေသု တိရောဇနပဒေသု စ ဥပ္ပန္နကုက္ကုစ္စာ ဘိက္ခူ ‘‘အသုကသ္မိံ ကိရ ဝိဟာရေ ဝိနယဓရော ဝသတီ’’တိ ဒူရတောပိ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆန္တိ, သော တေဟိ ကတဿ ကမ္မဿ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ အာပတ္တာနာပတ္တိဂရုကလဟုကာဒိဘေဒံ သလ္လက္ခေတွာ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသာပေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပေတိ; ဧဝံ ကုက္ကုစ္စပကတာနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ.

शंकेखोर भिक्खूंसाठी तो आश्रय कसा बनतो? इतर देशांमध्ये आणि इतर जनपदांमध्ये ज्या भिक्खूंना शंका उत्पन्न झाली आहे, ते "अमुक एका विहारामध्ये विनयधर राहत आहेत म्हणे" असे ऐकून दूरवरूनही त्या विनयधरांच्या जवळ येऊन आपली शंका विचारतात. ते विनयधर त्यांनी केलेल्या कर्माची पार्श्वभूमी पाहून, आपत्ती, अनापत्ती, गुरुकापत्ती, लहुकापत्ती इत्यादी भेद लक्षात घेऊन, देशनागामी आपत्ती असेल तर त्यांची देशना करायला लावून आणि वुट्ठानगामी आपत्ती असेल तर तिच्यातून मुक्त व्हायला लावून त्यांना शुद्धतेमध्ये प्रतिष्ठित करतात; अशा प्रकारे शंकेखोर भिक्खूंसाठी तो आश्रय बनतो.

ဝိသာရဒေါ သံဃမဇ္ဈေ ဝေါဟရတီတိ အဝိနယဓရဿ ဟိ သံဃမဇ္ဈေ ကထေန္တဿ ဘယံ သာရဇ္ဇံ ဩက္ကမတိ, ဝိနယဓရဿ တံ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဧဝံ ကထေန္တဿ ဒေါသော ဟောတိ; ဧဝံ န ဒေါသော’’တိ ဉတွာ ကထနတော.

"तो आत्मविश्वासाने संघामध्ये बोलतो" याविषयी - संघाच्या मध्ये बोलणाऱ्या अविनयधराच्या (जो विनयधर नाही त्याच्या) मनात भय आणि संकोच निर्माण होतो, परंतु विनयधराच्या मनात ते होत नाही. का? कारण "असे बोलल्याने दोष होतो आणि असे बोलल्याने दोष होत नाही" हे जाणून घेऊनच तो बोलत असतो.

ပစ္စတ္ထိကေ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ဒွိဓာ ပစ္စတ္ထိကာ နာမ – အတ္တပစ္စတ္ထိကာ စ သာသနပစ္စတ္ထိကာ စ. တတ္ထ မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ စ ဘိက္ခူ ဝဍ္ဎော စ လိစ္ဆဝီ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ စောဒေသုံ, ဣမေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ နာမ. ယေ ဝါ ပနညေပိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ. ဝိပရီတဒဿနာ ပန အရိဋ္ဌဘိက္ခုကဏ္ဋကသာမဏေရဝေသာလိကဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ပရူပဟာရအညာဏကင်္ခါပရဝိတရဏာဒိဝါဒါ မဟာသံဃိကာဒယော စ အဗုဒ္ဓသာသနံ ‘‘ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ဝတွာ ကတပဂ္ဂဟာ သာသနပစ္စတ္ထိကာ နာမ. တေ သဗ္ဗေပိ သဟဓမ္မေန သကာရဏေန ဝစနေန ယထာ တံ အသဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ သုနိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ နိဂ္ဂဏှာတိ.

"तो विरोधकांचे सधर्माने चांगल्या प्रकारे दमन करतो" याविषयी - विरोधक दोन प्रकारचे असतात: वैयक्तिक विरोधक (आत्मप्रत्यर्थिक) आणि शासनाचे (धम्माचे) विरोधक (शासनप्रत्यर्थिक). त्यापैकी, मेत्तिय व भुम्मजक भिक्खू आणि वड्ढ लिच्छवी यांनी (भिक्खूंवर) निराधार अंतिम वस्तूने (पाराजिकाच्या आरोपाने) चोदना (आरोप) केली होती; हे वैयक्तिक विरोधक होत. तसेच इतरही जे दुःशील आणि पापी स्वभावाचे आहेत, ते सर्व वैयक्तिक विरोधक होत. दुसरीकडे, विपरीत दृष्टी असलेले अरिट्ठ भिक्खू, कण्टक सामणेर, वैशालीचे वज्जीपुत्तक आणि परोपहारवाद, अज्ञानवाद, कंखावाद, परवितरणवाद इत्यादी वाद मानणारे महासांघिक इत्यादी, जे बुद्धवचन नसलेल्या गोष्टीला "बुद्धवचन" असे म्हणून त्याचे समर्थन करतात, ते शासनाचे (धम्माचे) विरोधक होत. त्या सर्वांचे, सधर्माने आणि सकारण वचनाने, ते आपला असद्धम्म प्रस्थापित करू शकणार नाहीत अशा प्रकारे, चांगल्या प्रकारे दमन करून तो (विनयधर) त्यांचे दमन करतो.

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ [Pg.144] ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန တိဝိဓော သဒ္ဓမ္မော ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိအဓိဂမဝသေန. တတ္ထ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏာ စုဒ္ဒသ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ဒွေအသီတိ မဟာဝတ္တာနီတိ အယံ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော နာမ. စတ္တာရော မဂ္ဂါ စ ဖလာနိ စာတိ အယံ အဓိဂမသဒ္ဓမ္မော နာမ.

"तो सद्धम्माच्या स्थितीसाठी (स्थैर्यासाठी) कार्यरत असतो" याविषयी - परियत्ती, पटिपत्ती आणि अधिगम यांच्या भेदाने सद्धम्म तीन प्रकारचा आहे. त्यापैकी, त्रिपिटक रूपी बुद्धवचन हे 'परियत्ती सद्धम्म' होय. तेरा धुतांग गुण, चौदा खंधक वत्त (कर्तव्ये) आणि ब्याऐंशी महावत्त (मोठी कर्तव्ये) हा 'पटिपत्ती सद्धम्म' होय. चार मार्ग आणि चार फळे हा 'अधिगम सद्धम्म' होय.

တတ္ထ ကေစိ ထေရာ ‘‘ယော ဝေါ, အာနန္ဒ, မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပရိယတ္တိ မူလ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ထေရာ ‘‘ဣမေ စ သုဘဒ္ဒ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ, အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄) ဣမိနာ သုတ္တေန ‘‘သာသနဿ ပဋိပတ္တိမူလ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ယာဝ ပဉ္စ ဘိက္ခူ သမ္မာ ပဋိပန္နာ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တာဝ သာသနံ ဌိတံ ဟောတီ’’တိ အာဟံသု. ဣတရေ ပန ထေရာ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ သုပ္ပဋိပန္နဿပိ ဓမ္မာဘိသမယော နတ္ထီ’’တိ အာဟံသု. သစေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ရက္ခဏကာ ဟောန္တိ, တေ သဒ္ဓေ ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပစ္စန္တိမေ ဇနပဒေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဒသဝဂ္ဂံ ဂဏံ ပူရေတွာ မဇ္ဈိမေ ဇနပဒေပိ ဥပသမ္ပဒံ ကရိဿန္တိ, ဧတေနုပါယေန ဝီသတိဝဂ္ဂဂဏံ သံဃံ ပူရေတွာ အတ္တနောပိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကတွာ သာသနံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ဂမယိဿန္တိ. ဧဝမယံ ဝိနယဓရော တိဝိဓဿာပိ သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိယာ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧဝမယံ ဝိနယဓရော ဣမေ တာဝ ပဉ္စာနိသံသေ ပဋိလဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

त्या (तीन सद्धम्मां) पैकी काही थेर (स्थवीर) “हे आनंदा, मी जो धम्म आणि विनय उपदेशिला व प्रज्ञप्त केला आहे, तोच माझ्या पश्चात तुमचा शास्ता असेल” या सूत्राद्वारे “परियत्ति हे शासनाचे मूळ आहे” असे म्हणतात. काही थेर “हे सुभद्दा, जर हे भिक्खू सम्यक प्रकारे विहरतील, तर हा लोक अरहंतांनी शून्य होणार नाही” या सूत्राद्वारे “प्रतिपत्ती हे शासनाचे मूळ आहे” असे सांगून “जोपर्यंत पाच भिक्खू सम्यक प्रतिपन्न (योग्य आचरण करणारे) विद्यमान आहेत, तोपर्यंत शासन टिकून राहील” असे म्हणाले. परंतु इतर थेर “परियत्ति लुप्त झाल्यावर, योग्य आचरण करणाऱ्यालाही धम्माभिसमय (सत्याचा साक्षात्कार) होत नाही” असे म्हणाले. जर चार पाराजिकांचे रक्षण करणारे पाच भिक्खू असतील, तर ते श्रद्धाळू कुलपुत्रांना प्रवज्जित करून, सीमावर्ती जनपदांमध्ये उपसंपदा देऊन, दहा जणांचा गण पूर्ण करून, मध्य जनपदातही उपसंपदा करतील. या उपायाने वीस जणांचा संघ पूर्ण करून, स्वतःचे अब्भानकर्म करून, शासनाला वृद्धी, वृद्धिंगतता आणि विपुलतेप्रत नेतील. अशा प्रकारे हा विनयधर तिन्ही प्रकारच्या सद्धम्माच्या चिरस्थितीसाठी प्रयत्नशील होतो. म्हणून या विनयधराला हे पहिले पाच आनुशंस (फायदे) प्राप्त होतात, असे जाणावे.

ကတမေ ဆ အာနိသံသေ လဘတီတိ? တဿာဓေယျော ဥပေါသထော, ပဝါရဏာ, သံဃကမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဥပသမ္ပဒါ, နိဿယံ ဒေတိ သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ.

कोणते सहा आनुशंस प्राप्त होतात? उपोसथ त्याच्या अधीन असतो, पवारणा, संघकर्म, प्रवज्जा, उपसंपदा (त्याच्या अधीन असतात), तो निस्सय (आश्रय) देतो आणि सामणेराची सेवा स्वीकारतो.

ယေ ဣမေ စာတုဒ္ဒသိကော, ပန္နရသိကော, သာမဂ္ဂိဥပေါသထော, သံဃေ ဥပေါသထော, ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ဥပေါသထော, သုတ္တုဒ္ဒေသော, ပါရိသုဒ္ဓိ, အဓိဋ္ဌာနဥပေါသထောတိ နဝ ဥပေါသထာ, သဗ္ဗေ တေ ဝိနယဓရာယတ္တာ.

जे हे चातुर्दशी उपोसथ, पंचदशी उपोसथ, सामग्गी उपोसथ, संघातील उपोसथ, गणातील उपोसथ, पुद्गलाचा उपोसथ, सुत्तुद्देस उपोसथ, पारिसुद्धि उपोसथ आणि अधिष्ठान उपोसथ असे नऊ उपोसथ आहेत, ते सर्व विनयधराच्या अधीन आहेत.

ယာပိ စ ဣမာ စာတုဒ္ဒသိကာ ပန္နရသိကာ, သာမဂ္ဂိပဝါရဏာ, သံဃေ ပဝါရဏာ ဂဏေ ပုဂ္ဂလေ ပဝါရဏာ, တေဝါစိကာ, ဒွေဝါစိကာ, သမာနဝဿိကာ ပဝါရဏာတိ နဝ ပဝါရဏာယော, တာပိ ဝိနယဓရာယတ္တာ ဧဝ, တဿ သန္တကာ, သော တာသံ သာမီ.

आणि ज्या या चातुर्दशी पवारणा, पंचदशी पवारणा, सामग्गी पवारणा, संघातील पवारणा, गणातील पवारणा, पुद्गलाची पवारणा, तेवाचिका पवारणा, द्वेवाचिका पवारणा आणि समानवस्सिका पवारणा अशा नऊ पवारणा आहेत, त्या देखील विनयधराच्याच अधीन आहेत, त्या त्याच्या मालकीच्या आहेत आणि तो त्यांचा स्वामी आहे.

ယာနိပိ [Pg.145] ဣမာနိ အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မန္တိ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ, တာနိ ဝိနယဓရာယတ္တာနိ.

आणि जी ही अपलोकन कर्म, ज्ञत्ति कर्म, ज्ञत्ति-द्वितीय कर्म आणि ज्ञत्ति-चतुर्थ कर्म अशी चार संघकर्मे आहेत, ती विनयधराच्या अधीन आहेत.

ယာပိ စာယံ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ ကုလပုတ္တာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ကာတဗ္ဗာ, အယမ္ပိ ဝိနယဓရာယတ္တာဝ. န ဟိ အညော ဒွိပိဋကဓရောပိ ဧတံ ကာတုံ လဘတိ. သော ဧဝ နိဿယံ ဒေတိ, သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတိ. အညော နေဝ နိဿယံ ဒါတုံ လဘတိ, န သာမဏေရံ ဥပဋ္ဌာပေတုံ. သာမဏေရူပဋ္ဌာနံ ပစ္စာသီသန္တော ပန ဝိနယဓရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ သာဒိတုံ လဘတိ. ဧတ္ထ စ နိဿယဒါနဉ္စေဝ သာမဏေရူပဋ္ဌာနဉ္စ ဧကမင်္ဂံ.

आणि उपाध्याय बनून कुलपुत्रांना जी प्रवज्जा आणि उपसंपदा दिली पाहिजे, ती देखील विनयधराच्याच अधीन आहे. कारण दुसरा कोणी द्विपिटकधर असला तरी त्याला हे करण्याचा अधिकार मिळत नाही. तोच निस्सय देतो आणि सामणेराची सेवा स्वीकारतो. दुसऱ्या कोणाला निस्सय देण्याचा अधिकार मिळत नाही, ना सामणेराची सेवा स्वीकारण्याचा. परंतु सामणेराच्या सेवेची इच्छा बाळगणाऱ्याने विनयधराजवळ उपाध्यायत्व ग्रहण करून व्रत-प्रतिपत्तीचे पालन करावे. आणि येथे निस्सय देणे आणि सामणेराची सेवा स्वीकारणे हे दोन्ही मिळून एकच अंग मानले आहे.

ဣတိ ဣမေသု ဆသု အာနိသံသေသု ဧကေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာ ပဉ္စ ဆ ဟောန္တိ, ဒွီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ, တီဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ, စတူဟိ သဒ္ဓိံ နဝ, ပဉ္စဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ, သဗ္ဗေဟိ ပေတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဒသာတိ ဧဝံ ဝိနယဓရော ပုဂ္ဂလော ပဉ္စ ဆ သတ္တ အဋ္ဌ နဝ ဒသ ဧကာဒသ စ အာနိသံသေ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမေ အာနိသံသေ ဒဿေန္တော ဝိနယပရိယတ္တိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

अशा प्रकारे या सहा आनुशंसांपैकी एकासह मागील पाच मिळून सहा होतात, दोघांसह सात, तिघांसह आठ, चौघांसह नऊ, पाच जणांसह दहा आणि या सर्वांसह मिळून अकरा होतात. अशा प्रकारे विनयधर व्यक्ती पाच, सहा, सात, आठ, नऊ, दहा आणि अकरा आनुशंस प्राप्त करते, असे जाणावे. अशा प्रकारे भगवान हे आनुशंस दाखवून विनय-परियत्तीची प्रशंसा करतात, असे जाणावे.

အာဒိဿ အာဒိဿာတိ ပုနပ္ပုနံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ. အာယသ္မတော ဥပါလိဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဝိနယပရိယတ္တိံ နိဿာယ ဥပါလိတ္ထေရဿ ဂုဏံ ဘာသတိ ထောမေတိ ပသံသတိ. ကသ္မာ? အပ္ပေဝ နာမ မမ ဝဏ္ဏနံ သုတွာပိ ဘိက္ခူ ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညေယျုံ, ဧဝမိဒံ သာသနံ အဒ္ဓနိယံ ဘဝိဿတိ, ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိဿတီတိ.

‘आदिस्स आदिस्स’ म्हणजे वारंवार निश्चित करून, वेगवेगळे करून. ‘आयुष्यमान उपालींची प्रशंसा करतात’ म्हणजे विनय-परियत्तीच्या आधारे उपाली थेरांच्या गुणांचे वर्णन करतात, स्तुती करतात आणि प्रशंसा करतात. कशासाठी? “माझी ही प्रशंसा ऐकून तरी भिक्खूंनी आयुष्यमान उपालींच्या जवळ विनय ग्रहण करावा, त्याचा अभ्यास करावा असे त्यांना वाटावे, जेणेकरून हे शासन दीर्घकाळ टिकेल आणि पाच हजार वर्षे कार्यरत राहील.”

တေဓ ဗဟူ ဘိက္ခူတိ တေ ဣမံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ကိရာနိသံသေ နေဝ သုတ္တန္တိကာ န အာဘိဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ ယထာပရိကိတ္တိတာနိသံသာဓိဂမေ ဥဿာဟဇာတာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ထေရာ စ နဝါ စ မဇ္ဈိမာ စ အာယသ္မတော ဥပါလိဿ သန္တိကေ ဝိနယံ ပရိယာပုဏန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣဓာတိ နိပါတမတ္တမေဝ.

‘तेध बहू भिक्खू’ म्हणजे भगवंतांची ही प्रशंसा ऐकून, “हे आनुशंस सुत्तन्तिक किंवा आभिधम्मिक यांना मिळत नाहीत,” असा विचार करून, वर्णन केलेल्या आनुशंसांच्या प्राप्तीसाठी उत्साही झालेले अनेक भिक्खू - जे थेर (ज्येष्ठ), नव (नवीन) आणि मध्यम होते, ते आयुष्यमान उपालींच्या जवळ विनयाचा अभ्यास करू लागले, हा येथे अर्थ आहे. ‘इध’ हा केवळ एक निपात आहे.

၄၃၉-၄၀. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ အာစရိယေန အန္တေဝါသိကဿ ဥဒ္ဒိဿမာနေ, သော ပန ယသ္မာ အာစရိယေ အတ္တနော ရုစိယာ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ အာစရိယံ ယာစိတွာ [Pg.146] အန္တေဝါသိကေန ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ ယော နံ ဓာရေတိ, တသ္မိံ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိဿမာနော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေန္တေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေဟီတိ ခုဒ္ဒကေဟိ စ အနုခုဒ္ဒကေဟိ စ. ယာဝဒေဝါတိ တေသံ သံဝတ္တနမရိယာဒပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတာနိ ဟိ ယေ ဥဒ္ဒိသန္တိ, ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ သဇ္ဈာယန္တိ ဝါ, တေသံ တာဝ သံဝတ္တန္တိ ယာဝ ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ, န ကပ္ပတိ နု ခေါ’’တိ ကုက္ကုစ္စသင်္ခါတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဝိဟေသာ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတော မနောဝိလေခေါ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. အထ ဝါ ယာဝဒေဝါတိ အတိသယဝဝတ္ထာပနံ; တဿ သံဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ကုက္ကုစ္စာယ ဝိဟေသာယ ဝိလေခါယ အတိဝိယ သံဝတ္တန္တိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသမ္ပန္နဿ ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တဿ တသ္မိံ ဝိမတိံ ဥပ္ပာဒေတုကာမော ဝိနယံ ဝိဝဏ္ဏေတိ နိန္ဒတိ ဂရဟတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

४३९-४०. ‘उद्दिस्समाने’ म्हणजे आचार्यांनी अंत्यवासिकाला (शिष्याला) शिकवत असताना. परंतु तो ज्या अर्थी, आचार्य आपल्या इच्छेने शिकवत असताना किंवा शिष्याने आचार्यांना विनंती करून शिकवून घेत असताना, जो त्याचे धारण करतो किंवा त्याचे पठण करत असताना ‘उद्दिस्समान’ (शिकवले जाणारे) असे म्हटले जाते. म्हणूनच “शिकवत असताना, शिकवून घेत असताना किंवा पठण करत असताना” असे पदभाजन भगवंतांनी सांगितले आहे. ‘खुद्दानुखुद्दकेहि’ म्हणजे क्षुद्र (लहान) आणि अनुक्षुद्र (त्याहून लहान) नियमांद्वारे. ‘यावदेव’ हा शब्द त्यांच्या उद्भवण्याच्या मर्यादेचा परिच्छेद (मर्यादा निश्चित करणारा) शब्द आहे. हे असे म्हटले आहे - जे कोणी हे नियम शिकवतात, शिकवून घेतात किंवा त्यांचे पठण करतात, त्यांच्यामध्ये तोपर्यंत उद्भवतात जोपर्यंत “हे योग्य आहे की अयोग्य?” अशी कुक्कुच्च (पश्चात्ताप) नावाचा विप्रतिसार (मनस्ताप), विहेसा (त्रास) आणि विचिकित्सा (संशय) नावाचा मनोविलेख (मनाचा गोंधळ) उत्पन्न होतोच. किंवा ‘यावदेव’ हा शब्द अतिशयता दर्शवणारा आहे; त्याचा ‘संवत्तन्ति’ या पदाशी संबंध आहे, म्हणजे ते कुक्कुच्च, विहेसा आणि विलेखासाठी अत्यंत कारणीभूत ठरतात, असे म्हटले आहे. ‘उपसंपन्नाच्या विनयाची निंदा करतो’ म्हणजे उपसंपन्नाच्या जवळ, त्याच्या मनात त्या नियमाविषयी संशय निर्माण करण्याच्या इच्छेने विनयाची निंदा करतो, निर्भत्सना करतो आणि दोष देतो. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म (वाचिक कर्म), अकुशल चित्त आणि दुःखवेदना.

ဝိလေခနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

विलेखन सिक्खापद (दुसरे) समाप्त.

၃. မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. मोहन सिक्खापदाचे वर्णन (मोहनसिक्खापदवण्णना).

၄၄၄. တတိယေ – အနွဒ္ဓမာသန္တိ အနုပဋိပါဋိယာ အဒ္ဓမာသေ အဒ္ဓမာသေ; ယသ္မာ ပန သော ဥပေါသထဒိဝသေ ဥဒ္ဒိသိယတိ, တသ္မာ ‘‘အနုပေါသထိက’’န္တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဒိဿမာနေတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနေ. ယသ္မာ ပန သော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေ ဥဒ္ဒိသန္တေ ဥဒ္ဒိသိယမာနော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသန္တေ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တတ္ထ အာပတ္တိံ အာပန္နောတိ တသ္မိံ အနာစာရေ စိဏ္ဏေ ယံ အာပတ္တိံ အာပန္နော. ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ အညာဏေန အာပန္နတ္တာ တဿာ အာပတ္တိယာ မောက္ခော နတ္ထိ, ယထာ ပန ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဌိတော, တထာ ကာရေတဗ္ဗော. ဒေသနာဂါမိနိဉ္စေ အာပန္နော ဟောတိ, ဒေသာပေတဗ္ဗော, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဉ္စေ, ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သာဓုကန္တိ သုဋ္ဌု. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ; အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

४४४. तिसऱ्यामध्ये – 'अन्वद्धमासं' म्हणजे अनुक्रमाने प्रत्येक पंधरवड्याला; परंतु ज्याअर्थी तो (पातिमोक्ख) उपोसथ दिवशी उद्देशित केला जातो (पठण केला जातो), म्हणून पदभाजनामध्ये भगवंतांनी 'अनुपोसथिक' असे म्हटले आहे. 'उद्दिस्समाने' म्हणजे उद्देशित केले जात असताना (पठण केले जात असताना). परंतु ज्याअर्थी पातिमोक्ख पठण करणाऱ्या भिक्खूने पठण करत असताना तो उद्देशित केला जात असतो, म्हणून पदभाजनामध्ये 'उद्दिसन्ते' (पठण करत असताना) असे म्हटले आहे. 'आणि जी तेथे आपत्ती प्राप्त झाली' म्हणजे त्या अनाचारात (अयोग्य वर्तनात) आचरण केल्यावर जी आपत्ती प्राप्त झाली आहे. 'यथाधम्म कारेय्य' (धम्मानुसार करावे) म्हणजे अज्ञानामुळे आपत्ती प्राप्त झाल्याने त्या आपत्तीतून सुटका नाही, परंतु ज्याप्रमाणे धम्म आणि विनय प्रस्थापित आहेत, त्याप्रमाणेच करावे (निर्णय घ्यावा). जर देशनागामी (देशनेने शुद्ध होणारी) आपत्ती प्राप्त झाली असेल, तर देशना करवून घ्यावी, आणि जर वुट्ठानगामी (संघाच्या प्रक्रियेने शुद्ध होणारी) आपत्ती असेल, तर वुट्ठान (शुद्धीकरण) करवून घ्यावे, असा अर्थ आहे. 'साधुकं' म्हणजे चांगल्या प्रकारे. 'अट्ठिंकत्वा' म्हणजे हितकारक भाव ठेवून किंवा हितकारक होऊन (लक्षपूर्वक ऐकून) असे म्हटले आहे.

၄၄၇. ဓမ္မကမ္မေတိအာဒီသု [Pg.147] မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

४४७. 'धम्मकम्मे' इत्यादी शब्दांमध्ये मोहारोपन कर्म अभिप्रेत आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. तीन समुत्थान आहेत – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना.

မောဟနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

मोहनसिक्खापद तिसरे (समाप्त).

၄. ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. प्रहारसिक्खापद वर्णन

၄၄၉. စတုတ္ထေ – ပဟာရံ ဒေန္တီတိ ‘‘အာဝုသော ပီဌကံ ပညပေထ, ပါဒဓောဝနံ အာဟရထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တထာ အကရောန္တာနံ ပဟာရံ ဒေန္တိ.

४४९. चौथ्यामध्ये – 'प्रहार करतात' म्हणजे 'आयुष्यमानांनो! आसन (पीठक) लावा, पाय धुण्याचे पाणी आणा' इत्यादी बोलून, त्याप्रमाणे न करणाऱ्या (सत्तरसवर्गीय भिक्खूंना) प्रहार करतात (मारतात).

၄၅၁. ပဟာရံ ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ပဟရိတုကာမတာယ ပဟာရေ ဒိန္နေ သစေပိ မရတိ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပဟာရေန ဟတ္ထော ဝါ ပါဒေါ ဝါ ဘိဇ္ဇတိ, သီသံ ဝါ ဘိန္နံ ဟောတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. ‘‘ယထာယံ သံဃမဇ္ဈေ န ဝိရောစတိ, တထာ နံ ကရောမီ’’တိ ဧဝံ ဝိရူပကရဏာဓိပ္ပာယေန ကဏ္ဏံ ဝါ နာသံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, ဒုက္ကဋံ.

४५१. 'प्रहार करतो, पाचित्तिय आपत्ती होते' यामध्ये – मारण्याच्या इच्छेने प्रहार केला असता, जरी तो मरून गेला, तरी पाचित्तियच होते. प्रहारामुळे हात किंवा पाय मोडला, किंवा डोके फुटले, तरी पाचित्तियच होते. 'ज्यामुळे हा संघाच्या मध्ये शोभून दिसणार नाही, तसे मी याला करतो' अशा प्रकारे कुरूप (रुपहीन) करण्याच्या हेतूने कान किंवा नाक कापतो, तर दुक्कट आपत्ती होते.

၄၅၂. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတဿာပိ ပဟာရံ ဒေတိ, ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ရတ္တစိတ္တော ဣတ္ထိံ ပဟရတိ, သံဃာဒိသေသော.

४५२. 'अनुपसंपन्नाला' म्हणजे गृहस्थाला किंवा (इतर) प्रव्रजिताला (सामणेराला), स्त्रीला किंवा पुरुषाला, अगदी प्राण्याला (तिर्यंचगताला) सुद्धा प्रहार करतो, तर दुक्कट आपत्ती होते. परंतु जर रागासक्त (कामवासनेने युक्त) चित्ताने स्त्रीला प्रहार करतो, तर संघादिसेस आपत्ती होते.

၄၅၃. ကေနစိ ဝိဟေဌိယမာနောတိ မနုဿေန ဝါ တိရစ္ဆာနဂတေန ဝါ ဝိဟေဌိယမာနော. မောက္ခာဓိပ္ပာယောတိ တတော အတ္တနော မောက္ခံ ပတ္ထယမာနော. ပဟာရံ ဒေတီတိ ကာယကာယပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ပဟာရံ ဒေတိ, အနာပတ္တိ. သစေပိ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရံ ဝါ ပစ္စတ္ထိကံ ဝါ ဝိဟေဌေတုကာမံ ဒိသွာ ‘‘ဥပါသက, ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌ, မာ အာဂမီ’’တိ ဝတွာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ‘‘ဂစ္ဆ ရေ’’တိ မုဂ္ဂရေန ဝါ သတ္ထကေန ဝါ ပဟရိတွာ ယာတိ, သော စေ တေန ပဟာရေန မရတိ, အနာပတ္တိယေဝ. ဝါဠမိဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပနဿ ပဌမပါရာဇိကသဒိသာနိ, ဣဒံ ပန ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

४५३. 'कोणाकडून तरी पीडित केला जात असताना' म्हणजे मनुष्याकडून किंवा प्राण्याकडून पीडित केला जात असताना. 'मुक्त होण्याच्या हेतूने' म्हणजे त्यापासून स्वतःची सुटका करून घेण्याची इच्छा ठेवून. 'प्रहार करतो' म्हणजे शरीर किंवा शरीराशी संबंधित वस्तू किंवा फेकण्याच्या शस्त्रांपैकी कोणत्याही एकाने प्रहार करतो, तर अनापत्ती (आपत्ती नाही) आहे. जर प्रवासाच्या दरम्यान चोर किंवा पीडा देण्याची इच्छा असणारा शत्रू पाहून, 'उपासका! तिथेच थांब, पुढे येऊ नकोस' असे म्हणून, त्याचे बोलणे न ऐकता येणाऱ्याला, 'जा रे!' असे म्हणून सोट्याने (मुद्गराने) किंवा लहान चाकूने (शस्त्रकाने) प्रहार करून निघून जातो, आणि तो जर त्या प्रहारामुळे मरतो, तरी अनापत्तीच आहे. हिंस्र श्वापदांच्या (सिंह, वाघ इत्यादींच्या) बाबतीतही हाच नियम आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान इत्यादी प्रथम पाराजिकासारखेच आहेत, परंतु यामध्ये दुःखवेदना असते.

ပဟာရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

प्रहारसिक्खापद चौथे (समाप्त).

၅. တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. तलसत्तिकसिक्खापद वर्णन

၄၅၄. ပဉ္စမေ [Pg.148] – တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တီတိ ပဟာရဒါနာကာရံ ဒဿေတွာ ကာယမ္ပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓမ္ပိ ဥစ္စာရေန္တိ. တေ ပဟာရသမုစ္စိတာ ရောဒန္တီတိ တေ ပဟာရပရိစိတာ ပုဗ္ဗေပိ လဒ္ဓပဟာရတ္တာ ဣဒါနိ စ ပဟာရံ ဒဿန္တီတိ မညမာနာ ရောဒန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ပဟာရဿ မုစ္စိတာ’’တိပိ သဇ္ဈာယန္တိ, တတ္ထ ‘‘ပဟာရဿ ဘီတာ’’တိ အတ္ထော.

४५४. पाचव्यामध्ये – 'तलसत्तिक (हात किंवा शस्त्र) उगारतात' म्हणजे प्रहार करण्याचा आकार (भाव) दाखवून, शरीर किंवा शरीराशी संबंधित शस्त्र वर उचलतात (उगारतात). 'ते प्रहाराने भयभीत होऊन रडतात' म्हणजे ते (सत्तरसवर्गीय भिक्खू) प्रहार खाण्याची सवय असलेले असल्याने आणि पूर्वीही प्रहार खाल्लेले असल्याने, 'आताही हे प्रहार करतील' असे मानून रडतात, असा अर्थ आहे. 'पहारस्स मुच्चिता' असाही पाठ वाचतात, तेथे 'प्रहाराला घाबरून' असा अर्थ आहे.

၄၅၇. ဥဂ္ဂိရတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဂ္ဂိရိတွာ ဝိရဒ္ဓေါ ပဟာရံ ဒေတိ, အဝဿံ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တဿ ပဟာရော သဟသာ ပတတိ, န ပဟရိတုကာမတာယ ဒိန္နတ္တာ ဒုက္ကဋံ. တေန ပဟာရေန ဟတ္ထာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဘိဇ္ဇတိ, ဒုက္ကဋမေဝ.

४५७. 'उगारतो, पाचित्तिय आपत्ती होते' यामध्ये – जर उगारून हात सुटल्याने प्रहार करतो, स्वतःला रोखण्यास असमर्थ असलेल्या भिक्खूचा प्रहार अचानक पडतो, मारण्याच्या इच्छेने न दिल्यामुळे दुक्कट आपत्ती होते. त्या प्रहारामुळे हात इत्यादी अवयवांपैकी काही मोडले, तरी दुक्कटच होते.

၄၅၈. မောက္ခာဓိပ္ပာယော တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရတီတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ဝတ္ထူသု ပုရိမနယေနေဝ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တဿ အနာပတ္တိ. သစေပိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဟာရံ ဒေတိ, အနာပတ္တိယေဝ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

४५८. 'मुक्त होण्याच्या हेतूने तलसत्तिक उगारतो' यामध्ये – पूर्वी सांगितलेल्या चोर इत्यादी प्रकरणांमध्ये पूर्वीच्याच नियमाने तलसत्तिक (हात किंवा शस्त्र) उगारणाऱ्याला अनापत्ती आहे. जरी हात सुटून प्रहार झाला, तरी अनापत्तीच आहे. उर्वरित भाग समुत्थान इत्यादींसह पूर्वीसारखाच आहे.

တလသတ္တိကသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

तलसत्तिकसिक्खापद पाचवे (समाप्त).

၆. အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. अमूलकसिक्खापद वर्णन

၄၅၉. ဆဋ္ဌေ – အနုဒ္ဓံသေန္တီတိ တေ ကိရ သယံ အာကိဏ္ဏဒေါသတ္တာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခူ အမှေ နေဝ စောဒေဿန္တိ, န သာရေဿန္တီ’’တိ အတ္တပရိတ္တာဏံ ကရောန္တာ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန စောဒေန္တိ. သေသမေတ္ထ တေရသကမှိ အမူလကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

४५९. सहाव्यामध्ये – 'आरोप करतात (दोषारोप करतात)' म्हणजे ते (छब्बग्गीय भिक्खू) स्वतः दोषांनी युक्त असल्याने, 'अशा प्रकारे (आम्ही आधीच आरोप केल्यास) भिक्खू आमच्यावर आरोप करणार नाहीत किंवा आम्हाला दोषांची आठवण करून देणार नाहीत' स्वतःचे रक्षण करू इच्छिणारे होऊन, आधीच (पूर्व तयारीने) भिक्खूंवर निराधार (अमूलक) संघादिसेस आपत्तीचा आरोप करतात. यातील उर्वरित भाग तेरा संघादिसेस मधील अमूलक सिक्खापदामध्ये सांगितलेल्या नियमाप्रमाणे स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान आहेत – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना.

အမူလကသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

अमूलकसिक्खापद सहावे (समाप्त).

၇. သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. संचिच्चसिक्खापद वर्णन

၄၆၄. သတ္တမေ – ဥပဒဟန္တီတိ ဥပ္ပာဒေန္တိ. ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နဿာတိ သာမဏေရဿ[Pg.149]. မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော မညေ တယာ နိသိန္နံ နိပန္နံ ဘုတ္တံ ပီတံ, သံဃမဇ္ဈေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတန္တိအာဒိနာ နယေန ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ အမူလကသဒိသာနေဝါတိ.

४६४. सातव्यामध्ये – 'उत्पन्न करतात' म्हणजे निर्माण करतात. 'संशय (कुक्कुच्च) उत्पन्न करतो, पाचित्तिय आपत्ती होते' म्हणजे प्रत्येक शब्दाशब्दाला आपत्ती होते. 'अनुपसंपन्नाच्या बाबतीत' म्हणजे सामणेराच्या बाबतीत. 'मला वाटते की तू मातृग्रामासोबत (स्त्रीसोबत) एकांतात बसला होतास, निजला होतास, जेवला होतास, प्यायला होतास, आणि संघाच्या मध्ये हे आणि हे केलेस' इत्यादी प्रकारे संशय उत्पन्न करतो, तर प्रत्येक शब्दाशब्दाला दुक्कट आपत्ती होते. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी देखील अमूलक सिक्खापदासारखेच आहेत.

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

संचिच्चसिक्खापद सातवे (समाप्त).

၈. ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. उपस्सुतिसिक्खापद वर्णन

၄၇၁. အဋ္ဌမေ – အဓိကရဏဇာတာနန္တိ ဧတေဟိ ဘဏ္ဍနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နဝိဝါဒါဓိကရဏာနံ. ဥပဿုတိန္တိ သုတိသမီပံ; ယတ္ထ ဌတွာ သက္ကာ ဟောတိ တေသံ ဝစနံ သောတုံ, တတ္ထာတိ အတ္ထော. ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. မန္တေန္တန္တိ အညေန သဒ္ဓိံ အညသ္မိံ မန္တယမာနေ; ‘‘မန္တေန္တေ’’တိ ဝါ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော.

४७१. आठव्यामध्ये – 'अधिकरण उत्पन्न झालेल्यांचे' म्हणजे या भांडण इत्यादींमुळे उत्पन्न झालेल्या विवाद अधिकरणांचे. 'उपस्सुति' (चोरून ऐकणे) म्हणजे ऐकू येण्याच्या जवळ; जेथे उभे राहून त्यांचे बोलणे ऐकणे शक्य होते, तेथे, असा अर्थ आहे. 'जातो, दुक्कट आपत्ती होते' यामध्ये – प्रत्येक पावलापावलाला दुक्कट आपत्ती होते. 'गुप्त चर्चा करत असताना' म्हणजे दुसऱ्या भिक्खूसोबत गुप्त चर्चा करत असताना; किंवा 'मन्तेन्ते' असाही पाठ आहे, त्याचाही हाच अर्थ आहे.

၄၇၃. ဝူပသမိဿာမီတိ ဥပသမံ ဂမိဿာမိ, ကလဟံ န ကရိဿာမိ. အတ္တာနံ ပရိမောစေဿာမီတိ မမ အကာရကဘာဝံ ကထေတွာ အတ္တာနံ မောစေဿာမိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

४७३. 'मी शांत करीन' म्हणजे मी शांतीला प्राप्त होईन, भांडण करणार नाही. 'स्वतःला मुक्त करीन' म्हणजे मी यात काही केले नाही (माझा निरपराधपणा) हे सांगून स्वतःला अधिकरणातून मुक्त करीन. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, သိယာ ကိရိယံ သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန, သိယာ အကိရိယံ ဌိတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မန္တယမာနာနံ အဇာနာပနဝသေန, ရူပိယံ အညဝါဒကံ ဥပဿုတီတိ ဣမာနိ ဟိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

थेय्यसत्थसमुत्थान (चोरांच्या तांड्यासोबत प्रवास करण्याचे समुत्थान) हे काय-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते. कधीकधी ऐकण्याच्या इच्छेने जाण्याच्या क्रियेमुळे (क्रिया), तर कधीकधी गुप्तपणे बोलणाऱ्यांच्या जवळ येऊन त्यांना न कळू देता ऐकण्याच्या अक्रियेमुळे (अक्रिया) हे घडते. रूपिय (चांदी-नाणे), अञ्ञवादक (दुसरेच बोलणे) आणि उपस्सुति (गुप्तपणे ऐकणे) हे तीन शिक्षापदे एकाच मर्यादेचे (एकपरिच्छेद) आहेत. हे सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष), सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहेत।

ဥပဿုတိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

उपस्सुति शिक्षापद (गुप्तपणे ऐकण्याचे शिक्षापद) आठवे समाप्त।

၉. ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. कम्मपटिबाहन शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (कर्मप्रतिबाहन शिक्षापदवर्णना)।

၄၇၄. နဝမေ – သစေ စ မယံ ဇာနေယျာမာတိ သစေ မယံ ဇာနေယျာမ; စကာရော ပန နိပါတမတ္တမေဝ. ဓမ္မိကာနန္တိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ကတတ္တာ ဓမ္မာ ဧတေသု အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာနိ; တေသံ ဓမ္မိကာနံ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ. ခိယျတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ[Pg.150]. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

४७४. नवव्या शिक्षापदात – 'सचे च मयं जानेय्यामा' म्हणजे जर आम्ही जाणू; येथे 'च' हा शब्द केवळ निपात (अव्यय) आहे. 'धम्मिकानं' म्हणजे धर्मानुसार, विनयानुसार आणि शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनानुसार (नत्ति-कम्मवाचेने) केल्यामुळे ज्यांच्यामध्ये धर्म आहे ते 'धम्मिक' (धार्मिक/न्याय्य) होत; त्या धार्मिक चार संघकर्मांच्या बाबतीत. 'खिय्यति आपत्ति पाचित्तियस्स' येथे प्रत्येक वचनागणिक पाचित्तिय (प्रायश्चित्त) होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे त्रिसमुत्थान आहे – क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त।

ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

कम्मपटिबाहन शिक्षापद नववे समाप्त।

၁၀. ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. छन्दं अदत्वा गमन शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (छंद न देता जाण्याचे शिक्षापदवर्णना)।

၄၈၁. ဒသမေ – ဝတ္ထု ဝါ အာရောစိတန္တိ စောဒကေန စ စုဒိတကေန စ အတ္တနော ကထာ ကထိတာ, အနုဝိဇ္ဇကော သမ္မတော, ဧတ္တာဝတာပိ ဝတ္ထုမေဝ အာရောစိတံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

४८१. दहाव्या शिक्षापदात – 'वत्थु वा आरोचितं' म्हणजे चोदक (आरोप करणारा) आणि चुदितक (आरोपी) या दोघांनीही आपापली बाजू मांडली आहे, आणि अनुविज्जक (चौकशी करणारा विनयधर भिक्खू) नियुक्त केला गेला आहे, एवढ्यावरूनच 'वस्तू (प्रकरण) कळविली गेली आहे' असे होते. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे।

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुत्थान (जवाबदारी सोडून देण्याचे समुत्थान) हे काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते. हे क्रिया-अक्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

ဆန္ဒံ အဒတွာ ဂမနသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

छन्दं अदत्वा गमन शिक्षापद दहावे समाप्त।

၁၁. ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

११. दुब्बल शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (दुर्बल शिक्षापदवर्णना)।

၄၈၄. ဧကာဒသမေ – ယထာမိတ္တတာတိ ယထာမိတ္တတာယ; ယော ယော မိတ္တော, တဿ တဿ ဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု. သေသံ ဥဇ္ဈာပနကာဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

४८४. अकराव्या शिक्षापदात – 'यथामित्तता' म्हणजे मैत्रीच्या नात्याने; जो जो मित्र असेल, त्याला त्याला देतो, असा याचा अर्थ आहे. हाच नियम सर्व पदांना (यथासन्दिट्ठता, यथासम्भत्तता, यथासमानुपज्झायक्ता, यथासमानाचरियकता इत्यादी) लागू होतो. उर्वरित भाग उज्झापनक (तक्रार करणे) इत्यादी शिक्षापदांमध्ये सांगितल्याप्रमाणे स्पष्ट अर्थाचाच आहे।

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

हे त्रिसमुत्थान आहे – क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त।

ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒံ ဧကာဒသမံ.

दुब्बल शिक्षापद अकरावे समाप्त।

၁၂. ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१२. परिणामन शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (परिणामन शिक्षापदवर्णना)।

၄၈၉. ဒွါဒသမေ – ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ တိံသကေ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ အတ္တနော ပရိဏာမိတတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, ဣဓ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမိတတ္တာ သုဒ္ဓိကပါစိတ္တိယန္တိ.

४८९. बाराव्या शिक्षापदात – जे काही सांगायचे आहे, ते सर्व तिंसक (निसग्गिय पाचित्तिय मधील तिसावे) परिणामन शिक्षापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहे. विशेष फरक एवढाच आहे की – तिथे स्वतःकडे वळविल्यामुळे 'निसग्गिय पाचित्तिय' होते, तर इथे दुसऱ्या व्यक्तीकडे वळविल्यामुळे केवळ 'शुद्ध पाचित्तिय' (सुद्धिकपाचित्तिय) होते।

တိသမုဋ္ဌာနံ [Pg.151] – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे त्रिसमुत्थान आहे – क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकम्म, वचीकम्म, अकुसलचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त (तिन्ही प्रकारच्या वेदना)।

ပရိဏာမနသိက္ခာပဒံ ဒွါဒသမံ.

परिणामन शिक्षापद बारावे समाप्त।

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमाने आठवा सहधम्मिकवग्ग समाप्त।

၉. ရတနဝဂ္ဂေါ

९. रतनवग्ग (रत्नवर्ग)।

၁. အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. अन्तेपुर शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (अन्तःपूर शिक्षापदवर्णना)।

၄၉၄. ရာဇဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဩရကောတိ ပရိတ္တကော. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော. အယျာနံ ဝါဟသာတိ အယျာနံ ကာရဏာ; တေဟိ ဇာနာပိတတ္တာ ဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

४९४. राजवग्गच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'ओरको' म्हणजे लहान किंवा कनिष्ठ दर्जाचा. 'उपरिपासादवरगतो' म्हणजे श्रेष्ठ प्रासादाच्या (राजवाड्याच्या) वरच्या मजल्यावर गेलेला. 'अय्यानं वाहसा' म्हणजे आर्यांच्या (पूजनीय भिक्खूंच्या) कारणाने; त्यांनी मला कळविल्यामुळे मी जाणतो, असा याचा अर्थ आहे।

၄၉၇. ပိတရံ ပတ္ထေတီတိ အန္တရံ ပဿိတွာ ဃာတေတုံ ဣစ္ဆတိ. ရာဇန္တေပုရံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိအာဒီသု ဟတ္ထီဟိ သမ္မဒ္ဒေါ ဧတ္ထာတိ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒံ; ဟတ္ထိသမ္ဗာဓန္တိ အတ္ထော. အဿရထသမ္မဒ္ဒပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘သမ္မတ္တ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒ’’န္တိပိ ပါဌော, တတ္ထ ဟတ္ထီနံ သမ္မဒ္ဒံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒန္တိ အတ္ထော, ရညော အန္တေပုရေ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒေါ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ရဇနီယာနီတိ တသ္မိံ အန္တေပုရေ ဧဒိသာနိ ရူပါဒီနိ.

४९७. 'पितरं पत्थेती' म्हणजे संधी साधून (वडिलांना) मारण्याची इच्छा करतो. 'राजन्तेपुरं हत्थिसम्मदं' इत्यादी शब्दांमध्ये – जेथे हत्तींची गर्दी (मर्दन) असते ते 'हत्थिसम्मदं'; याचा अर्थ हत्तींमुळे अरुंद किंवा दाटीवाटीची जागा असा आहे. 'अस्सरथसम्मद' (घोडे व रथ यांची गर्दी) या पदांमध्येही हाच नियम आहे. काही जण 'सम्मत्तं' असा पाठ वाचतात, पण तो स्वीकारू नये. 'रञ्ञो अन्तेपुरे हत्थिसम्मदं' असाही पाठ आढळतो, तिथे हत्तींचे एकमेकांना धडकणे किंवा गर्दी असणे असा अर्थ आहे, म्हणजेच राजाच्या अंतःपुरात हत्तींची गर्दी असते, असा याचा अर्थ आहे. हाच नियम उर्वरित पदांनाही लागू होतो. 'रजनीयानि' म्हणजे त्या अंतःपुरात अशी राग उत्पन्न करणारी (आकर्षक) रूपे इत्यादी असतात।

၄၉၈. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တဿ. အနိက္ခန္တော ရာဇာ ဣတောတိ အနိက္ခန္တရာဇကံ, တသ္မိံ အနိက္ခန္တရာဇကေ; သယနိဃရေတိ အတ္ထော. ရတနံ ဝုစ္စတိ မဟေသီ, နိဂ္ဂတန္တိ နိက္ခန္တံ, အနိဂ္ဂတံ ရတနံ ဣတောတိ အနိဂ္ဂတရတနကံ, တသ္မိံ အနိဂ္ဂတရတနကေ; သယနိဃရေတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

४९८. 'मुद्धावसित्तस्स' म्हणजे ज्याच्या मस्तकावर राज्याभिषेकाचे जल शिंपडले आहे असा (अभिषिक्त राजा). 'अनिक्खन्तो राजा इतो' (ज्यातून राजा अजून बाहेर पडलेला नाही) म्हणून ते 'अनिक्खन्तराजकं' (राजाने न सोडलेले); याचा अर्थ 'त्या शयनगृहात' असा आहे. 'रतनं' म्हणजे पट्टराणी (महेसी) होय. 'निग्गतं' म्हणजे बाहेर पडलेली; 'अनिग्गतं रतनं इतो' (ज्यातून राणीरत्न अजून बाहेर पडलेले नाही) म्हणून ते 'अनिग्गतरतनकं'; याचा अर्थ 'त्या शयनगृहात' असा आहे. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे।

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठिनसमुत्थान (कठिन-संबंधित नियमांचे समुत्थान) हे काय-वाचा आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होते. हे क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकम्म, वचीकम्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे।

အန္တေပုရသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

अन्तेपुर शिक्षापद पहिले समाप्त।

၂. ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. रतन शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (रत्न शिक्षापदवर्णना)।

၅၀၂-၃. ဒုတိယေ [Pg.152] – ဝိဿရိတွာတိ ပမုဿိတွာ. ပုဏ္ဏပတ္တံ နာမ သတတော ပဉ္စ ကဟာပဏာ. ကျာဟံ ကရိဿာမီတိ ကိံ အဟံ ကရိဿာမိ. အာဘရဏံ ဩမုဉ္စိတွာတိ မဟာလတံ နာမ နဝကောဋိအဂ္ဃနကံ အလင်္ကာရံ အပနေတွာ.

५०२-३. दुसऱ्या शिक्षापदात – 'विस्सरित्वा' म्हणजे विसरून (स्मृती गमावून). 'पुण्णपत्त' म्हणजे शंभर कशापणांपैकी पाच कहापण. 'क्याहं करिस्सामि' म्हणजे 'मी काय करू?'. 'आभरणं ओमुञ्चित्वा' म्हणजे 'महालता' नावाचा नऊ कोटी मूल्य असलेला अलंकार काढून ठेवून।

၅၀၄. အန္တေဝါသီတိ ပရိစာရကော.

५०४. 'अन्तेवासी' म्हणजे सेवक किंवा परिचारक।

၅၀၆. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရောတိ ဧတ္ထ ဥပစာရော နာမ အာရာမဿ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ – ‘‘အာဝသထဿ ပန သုပ္ပပါတော ဝါ မုသလပါတော ဝါ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဇာတရူပရဇတံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယနဝကမ္မာနံ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋံ, အဝသေသံ မုတ္တာဒိရတနံ အတ္တနော ဝါ သံဃာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ အကပ္ပိယဝတ္ထု ဝါ ဟောတု, အန္တမသော မာတု ကဏ္ဏပိဠန္ဓနတာဠပဏ္ဏမ္ပိ ဂိဟိသန္တကံ ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန ပဋိသာမေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.

५०६. 'अपरीक्खित्तस्स उपचारो' (कुंपण नसलेल्या जागेचा परिसर) यामध्ये 'उपचार' म्हणजे आरामाच्या (विहाराच्या) बाहेर दोन ढेकूळफेकीचे अंतर (दोन लेड्डुपात). 'घराच्या (आवासथ) बाबतीत मात्र सुप्पपात (सूप पडण्याचे अंतर) किंवा मुसलपात (मुसळ पडण्याचे अंतर) होय' असे महापंचरीमध्ये म्हटले आहे. 'उग्गण्हाति आपत्ति पाचित्तियस्स' यामध्ये – स्वतःच्या उपयोगासाठी सोने-चांदी स्वतः उचलणाऱ्या किंवा दुसऱ्याकडून उचलवून घेणाऱ्या भिक्खूला 'निसग्गिय पाचित्तिय' होते; संघ, गण, पुद्गल, चेतिय (चैत्य) किंवा नवकम्मासाठी (नवीन बांधकामासाठी) उचलल्यास 'दुक्कट' (दुष्कृत) होते. सोने-चांदी व्यतिरिक्त इतर मोती इत्यादी रत्ने स्वतःसाठी किंवा संघासाठी उचलल्यास किंवा उचलवून घेतल्यास 'दुक्कट' होते. ती वस्तू कप्पिय (योग्य) असो वा अकप्पिय (अयोग्य) असो, अगदी आईचे कानात घालायचे ताडपत्राचे दागिने असले तरी, गृहस्थांच्या मालकीची वस्तू भांडारपाल (भांडागारिक) म्हणून सुरक्षित ठेवणाऱ्या भिक्खूला 'पाचित्तिय'च होते।

သစေ ပန မာတာပိတူနံ သန္တကံ အဝဿံ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဒံ ပဋိသာမေတွာ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ပဋိသာမေဟီ’’တိ ပါတေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ပလိဗောဓော နာမ ဟောတိ, ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရေ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဝဍ္ဎကီအာဒယော ဝါ ရာဇဝလ္လဘာ ဝါ အတ္တနော ဥပကရဏဘဏ္ဍံ ဝါ သယနဘဏ္ဍံ ဝါ ‘‘ပဋိသာမေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဆန္ဒေနပိ ဘယေနပိ န ကာတဗ္ဗမေဝ, ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ပန ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဗလက္ကာရေန ပါတေတွာ ဂတေသု စ ပဋိသာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

परंतु, जर आई-वडिलांची मालमत्ता ही नक्कीच सुरक्षित ठेवण्याजोगी कप्पिय (योग्य) वस्तू असेल, तर ती स्वतःच्या मालकीची समजून घेऊन सुरक्षित ठेवावी. पण जर त्यांनी 'हे सुरक्षित ठेवून द्या' असे म्हटले, तर 'हे मला योग्य नाही' असे म्हणून नकार द्यावा. जर त्यांनी 'सुरक्षित ठेवा' असे म्हणून ती वस्तू तिथेच टाकून दिली आणि निघून गेले, तर ती एक जबाबदारी (पलिबोध) बनते, त्यामुळे ती सुरक्षित ठेवणे योग्य ठरते. विहारात काम करणारे सुतार (वड्ढकी) इत्यादी किंवा राजाचे जवळचे लोक जर स्वतःची अवजारे किंवा बिछाना इत्यादी वस्तू 'सुरक्षित ठेवून द्या' असे सांगत असतील, तर प्रेमापोटी किंवा भीतीपोटी तसे करू नये. परंतु, त्यांना सुरक्षित जागा दाखवून देणे योग्य आहे. जर त्यांनी बळजबरीने ती वस्तू तिथेच टाकून दिली आणि निघून गेले, तर ती सुरक्षित ठेवणे योग्य ठरते।

အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေ မဟာဝိဟာရသဒိသော မဟာရာမော ဟောတိ, တတ္ထ ပါကာရပရိက္ခိတ္တေ ပရိဝေဏေ ယတ္ထ ဘိက္ခူဟိ ဝါ သာမဏေရေဟိ ဝါ ဂဟိတံ ဘဝိဿတီတိ သင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဒိသေ ဧဝ ဌာနေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဝါ ဌပေတဗ္ဗံ. မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကအမ္ဗင်္ဂဏသဒိသေသု ပန မဟာဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနေသု န ဂဟေတဗ္ဗံ, ပလိဗောဓော န ဟောတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော နိမနုဿဋ္ဌာနေ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ပဿတိ, အာကိဏ္ဏမနုဿေပိ ဇာတေ မနုဿာ တမေဝ [Pg.153] ဘိက္ခုံ အာသင်္ကန္တိ, တသ္မာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သာမိကေသု အာဂတေသု တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ သာမိကေ န ပဿတိ ပတိရူပံ ကရိဿတီ’’တိ.

‘अज्झारामे वा अज्झावसथे वा’ (आरामात किंवा वस्तीत) यामध्ये जर महाविहारासारखा मोठा आराम (विहार) असेल, तर तेथे तटबंदीने वेढलेल्या प्रांगणात (परिवेणात) जेथे भिक्खू किंवा सामणेरांनी ते घेतले असेल अशी शंका निर्माण होते, अशाच ठिकाणी ते स्वतः उचलून किंवा दुसऱ्याकडून उचलवून ठेवावे. परंतु महाबोधीचे द्वार, मंडप किंवा अंगण यांसारख्या लोकांची वर्दळ असलेल्या ठिकाणी ते उचलून घेऊ नये, कारण तेथे अडथळा (पलिबोध) नसतो. कुरुन्दी अट्टकथेत म्हटले आहे की— ‘एक भिक्खू मार्गाने जात असताना निर्जन ठिकाणी एखादी वस्तू पाहतो. नंतर तेथे लोकांची गर्दी झाली तरी लोक त्याच भिक्खूवर संशय घेतात. म्हणून मार्गावरून बाजूला होऊन बसावे. मालक आल्यावर त्यांना ती वस्तू दाखवावी. जर मालक दिसला नाही, तर योग्य वाटेल ते करावे.’

ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ရူပံ နာမ အန္တောဘဏ္ဍိကာယ ဘဏ္ဍံ; တသ္မာ ဘဏ္ဍိကံ မုဉ္စိတွာ ဂဏေတွာ ဧတ္တကာ ကဟာပဏာ ဝါ ဇာတရူပရဇတံ ဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. နိမိတ္တန္တိ လဉ္ဆနာဒိ; တသ္မာ လဉ္ဆိတာယ ဘဏ္ဍိကာယ မတ္တိကာလဉ္ဆနန္တိ ဝါ လာခါလဉ္ဆနန္တိ ဝါ နီလပိလောတိကာယ ဘဏ္ဍိကာ ကတာတိ ဝါ သေတပိလောတိကာယ ကတာတိ ဝါ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ.

‘रूपाने किंवा चिन्हाने खूण करून’ यामध्ये ‘रूप’ म्हणजे गाठोड्याच्या आतील वस्तू; म्हणून गाठोडे सोडून, मोजून, ‘एवढे कहापण किंवा एवढे सोने-चांदी आहे’ अशी नोंद ठेवावी. ‘निमित्त’ म्हणजे मुद्रा (सील) इत्यादी; म्हणून सील केलेल्या गाठोड्यावर मातीचे सील आहे की लाखेचे सील आहे, किंवा निळ्या कापडाने गाठोडे बांधले आहे की पांढऱ्या कापडाने बांधले आहे, इत्यादी सर्व गोष्टींची नोंद ठेवावी.

ဘိက္ခူ ပတိရူပါတိ လဇ္ဇိနော ကုက္ကုစ္စကာ. လောလဇာတိကာနဉှိ ဟတ္ထေ ဌပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန နေဝ တမှာ အာဝါသာ ပက္ကမတိ, န သာမိကေ ပဿတိ, တေနာပိ အတ္တနော စီဝရာဒိမူလံ န ကာတဗ္ဗံ; ထာဝရံ ပန သေနာသနံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ဝါ ကာရေတဗ္ဗာ. သစေ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန သာမိကော အာဂစ္ဆတိ, ‘‘ဥပါသက တဝ သန္တကေန ဣဒံ နာမ ကတံ, အနုမောဒါဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ အနုမောဒတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ အနုမောဒတိ, ‘‘မမ ဓနံ ဒေထာ’’တိ စောဒေတိယေဝ, အညံ သမာဒပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

‘योग्य भिक्खू’ म्हणजे लज्जा बाळगणारे आणि संकोच करणारे (कुकुच्चक) भिक्खू. कारण चंचल स्वभावाच्या भिक्खूंच्या हातात ते सोपवता येत नाही. जो भिक्खू त्या आवसातून बाहेर जात नाही आणि मालकालाही पाहत नाही, त्यानेही त्या पैशातून स्वतःसाठी चीवर इत्यादींचे मूल्य करू नये; तर त्याऐवजी स्थायी सेनासन, चेतिय (स्तूपासारखे) किंवा पोखरण (तलाव) बांधावे. जर दीर्घ काळानंतर मालक आला, तर त्याला म्हणावे— ‘उपासका, तुझ्या या धनाने हे अमुक कार्य केले आहे, याचे अनुमोदन कर.’ जर त्याने अनुमोदन केले, तर ते उत्तम आहे; जर त्याने अनुमोदन केले नाही आणि ‘माझे धन मला परत द्या’ अशी मागणी केली, तर दुसऱ्या कोणाकडून दान मिळवून ते त्याला परत द्यावे.

၅၀၇. ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတီတိအာဒီသု အာမာသမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာမာသံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

५०७. ‘रत्न मानून विश्वासाने घेणे’ इत्यादींमध्ये स्पर्श करण्यास योग्य (आमास) असलेल्या वस्तूंच्या संदर्भातच हे म्हटले आहे. स्पर्श करण्यास अयोग्य (अनामास) वस्तू विश्वासाने घेणे मुळीच योग्य नाही. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान— क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, तिचित्त, तिवेदन.

ရတနသိက္ခာပဒံ ဒုတိယံ.

रत्नसिक्खापद दुसरे समाप्त.

၃. ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. विकालगामप्पविसन सिक्खापद वर्णन

၅၀၈. တတိယေ – တိရစ္ဆာနကထန္တိ အရိယမဂ္ဂဿ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိ ရာဇပဋိသံယုတ္တ ကထံ. စောရကထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

५०८. तिसऱ्यामध्ये— ‘तिरच्छानकथा’ म्हणजे आर्यमार्गाच्या आड येणारी (विरुद्ध असलेली) चर्चा. ‘राजकथा’ म्हणजे राजाशी संबंधित चर्चा. चोरकथा इत्यादींमध्येही हाच नियम लागू होतो.

၅၁၂. သန္တံ ဘိက္ခုန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ စာရိတ္တသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တမေဝ. သစေ သမ္ဗဟုလာ ကေနစိ ကမ္မေန ဂါမံ ပဝိသန္တိ, ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမီ’’တိ [Pg.154] သဗ္ဗေဟိ အညမညံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂါမေ တံ ကမ္မံ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တိ, ဂါမသတမ္ပိ ဟောတု, ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ဥဿာဟံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာ အညံ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမာ ဟောန္တိ, ပုန အာပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ.

५१२. ‘संतं भिक्खुं’ (विद्यमान भिक्खू) याविषयी जे सांगायचे आहे, ते चारित्तसिक्खापदात सांगितलेच आहे. जर अनेक भिक्खू काही कामानिमित्त गावात प्रवेश करत असतील, तर ‘मी अकाली गावात प्रवेश करण्याची परवानगी मागतो’ असे सर्वांनी एकमेकांना विचारले पाहिजे. जर त्या गावात ते काम पूर्ण झाले नाही आणि ते दुसऱ्या गावात गेले, तर शंभर गावे असली तरी पुन्हा परवानगी मागण्याची गरज नाही. परंतु जर त्यांनी जाण्याचा विचार सोडून विहाराकडे जात असताना वाटेत दुसऱ्या गावात प्रवेश करण्याची इच्छा केली, तर पुन्हा परवानगी मागितलीच पाहिजे.

ကုလဃရေ ဝါ အာသနသာလာယ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ တေလဘိက္ခာယ ဝါ သပ္ပိဘိက္ခာယ ဝါ စရိတုကာမော ဟောတိ, သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ, အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အသန္တေ နတ္ထီတိ ဂန္တဗ္ဗံ. ဝီထိံ ဩတရိတွာ ဘိက္ခုံ ပဿတိ, အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, အနာပုစ္ဆိတွာပိ စရိတဗ္ဗမေဝ. ဂါမမဇ္ဈေန မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တေန ဂစ္ဆန္တဿ တေလာဒိဘိက္ခာယ စရိဿာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သစေ ပဿေ ဘိက္ခု အတ္ထိ, အာပုစ္ဆိတွာ စရိတဗ္ဗံ. မဂ္ဂါ အနောက္ကမ္မ ဘိက္ခာယ စရန္တဿ ပန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

कुळघरात (गृहस्थाच्या घरी) किंवा आसनशाळेत भोजन करून जर तेलाच्या भिक्षेसाठी किंवा तुपाच्या भिक्षेसाठी फिरण्याची इच्छा असेल, आणि शेजारी भिक्खू असेल, तर त्याला विचारून जावे. भिक्खू नसल्यास ‘कोणी नाही’ असा विचार करून जावे. रस्त्यावर उतरल्यावर जर भिक्खू दिसला, तर विचारण्याची गरज नाही, न विचारताही भिक्षेसाठी फिरता येते. गावाच्या मध्यातून रस्ता असेल आणि त्यावरून जात असताना ‘मी तेल इत्यादींच्या भिक्षेसाठी फिरेन’ असा विचार मनात आल्यास, जर शेजारी भिक्खू असेल, तर त्याला विचारून फिरावे. परंतु मार्गावरून बाजूला न जाता भिक्षेसाठी फिरणाऱ्याला विचारण्याची गरज नाही. कुंपण नसलेल्या गावाच्या उपचाराविषयी (परिसराविषयी) अदिन्नादान सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावे.

၅၁၅. အန္တရာရာမန္တိအာဒီသု န ကေဝလံ အနာပုစ္ဆာ ကာယဗန္ဓနံ အဗန္ဓိတွာ သံဃာဋိံ အပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, အညော ဝါ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနာပတ္တိ. ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဗဟိဂါမတော အန္တောဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

५१५. ‘अंतराआराम’ इत्यादींमध्ये केवळ न विचारता जाणेच नव्हे, तर कायबंधन (कमरपट्टा) न बांधता आणि संघात (वरचे वस्त्र) न पांघरता जाणाऱ्या भिक्खूलाही आपत्ती येत नाही. ‘आपत्तीच्या वेळी’ म्हणजे सिंह किंवा वाघ आला असेल, पाऊस येत असेल किंवा इतर कोणतीही अडचण निर्माण झाली असेल, तर आपत्ती येत नाही. अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये गावाबाहेरून गावात प्रवेश करणे योग्य आहे. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठिनसमुत्थान— काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने उत्पन्न होते; क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, तिचित्त, तिवेदन.

ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပဒံ တတိယံ.

विकालगामप्पविसन सिक्खापद तिसरे समाप्त.

၄. သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. सूचिघर सिक्खापद वर्णन

၅၁၇-၂၀. စတုတ္ထေ – ဘေဒနမေဝ ဘေဒနကံ; တံ အဿ အတ္ထီတိ ဘေဒနကမေဝ. အရဏိကေတိ အရဏိဓနုကေ. ဝိဓေတိ ဝေဓကေ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

५१७-२०. चौथ्यामध्ये— तोडणे हेच भेदक आहे; ते ज्याला आहे ते भेदकच. ‘अरणि’ म्हणजे अरणिधनुष्य (मंथन काष्ठ). ‘विध’ म्हणजे वेधक (छिद्र पाडणारे साधन). उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान— क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकम्म, वचीकम्म, तिचित्त, तिवेदन.

သူစိဃရသိက္ခာပဒံ စတုတ္ထံ.

सूचिघर सिक्खापद चौथे समाप्त.

၅. မဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. मञ्च सिक्खापद वर्णन

၅၂၂. ပဉ္စမေ [Pg.155] – ဆေဒနကံ ဝုတ္တနယမေဝ.

५२२. पाचव्यामध्ये— छेदक (कापणे) हे आधी सांगितलेल्या पद्धतीनेच आहे.

၅၂၅. ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဧတ္ထ သစေ န ဆိန္ဒိတုကာမော ဟောတိ, ဘူမိယံ နိခဏိတွာ ပမာဏံ ဥပရိ ဒဿေတိ, ဥတ္တာနံ ဝါ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝါ တုလာသံဃာဋေ ဌပေတွာ အဋ္ဋံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५२५. ‘कापून वापरणे’ यामध्ये जर कापण्याची इच्छा नसेल, तर जमिनीत पुरून (आठ बोटांचे) प्रमाण वर दाखवावे, किंवा उताणे करून वापरावे, किंवा वर उचलून, तुळईवर ठेवून, माळा करून वापरावे; हे सर्व करणे योग्य आहे. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान.

မဉ္စသိက္ခာပဒံ ပဉ္စမံ.

मञ्च सिक्खापद पाचवे समाप्त.

၆. တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. तूलोनद्ध सिक्खापद वर्णन

၅၂၆. ဆဋ္ဌေ – တူလံ ဩနဒ္ဓမေတ္ထာတိ တူလောနဒ္ဓံ; တူလံ ပက္ခိပိတွာ ဥပရိ စိမိလိကာယ ဩနဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५२६. सहाव्यामध्ये— ज्यामध्ये कापूस भरला आहे ते ‘तूलोनद्ध’ (कापूस भरलेले); कापूस भरून वरून जाड्या कापडाने शिवलेले, असा याचा अर्थ आहे. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान.

တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒံ ဆဋ္ဌံ.

तूलोनद्ध सिक्खापद सहावे समाप्त.

၇. နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. निसीदन सिक्खापद वर्णन

၅၃၁-၄. သတ္တမေ – နိသီဒနံ အနုညာတံ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတံ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ပဏီတဘောဇနဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဂုတ္တိယာ စီဝရဂုတ္တိယာ သေနာသနဂုတ္တိယာ နိသီဒန’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၃). သေယျထာပိ ပုရာဏာသိကောဋ္ဌောတိ ယထာ နာမ ပုရာဏစမ္မကာရောတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ စမ္မကာရော စမ္မံ ဝိတ္ထတံ ကရိဿာမီတိ ဣတော စိတော စ သမဉ္ဆတိ, ကဍ္ဎတိ; ဧဝံ သောပိ တံ နိသီဒနံ. တေန တံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တေ ပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရိယန္တိ, တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५३१-४. सातव्या (शिक्षापदामध्ये) – 'निसीदन (बैठकीचे आसन) अनुमत केले आहे' हे कोठे अनुमत केले आहे? चीवरक्खन्धकामध्ये, प्रणीतभोजनवस्तूमध्ये. तेथे म्हटलेच आहे – "भिक्खूहो, शरीराच्या रक्षणासाठी, चीवराच्या रक्षणासाठी आणि शयनासनाच्या (विहाराच्या) रक्षणासाठी मी निसीदनाची (बैठकीच्या आसनाची) अनुमती देतो." 'सेय्यथापि पुराणासिकोट्ठो' म्हणजे ज्याप्रमाणे जुना चर्मकार (चांभार) असा अर्थ आहे. ज्याप्रमाणे चर्मकार चामडे पसरवण्यासाठी (मोठे करण्यासाठी) इकडून तिकडून ओढतो, ताणतो; त्याचप्रमाणे त्यानेही (उदायीने) त्या निसीदनाला (ओढले). म्हणून भगवंतांनी त्याला असे म्हटले – "निसीदन सदास (झालरीसह/किनाऱ्यासह) म्हटले जाते" म्हणजे संथतासारखे (आस्तरासारखे) पसरवून एका टोकाला सुगत-वितस्तीच्या (भगवंतांच्या वितीच्या) प्रमाणात दोन ठिकाणी फाडून तीन दशा (झालरी/किनाऱ्या) केल्या जातात, त्या दशांमुळे त्याला 'सदास' (झालरीसह) म्हटले जाते. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान (उत्पत्तीचे मार्ग) आहेत.

နိသီဒနသိက္ခာပဒံ သတ္တမံ.

सातवे निसीदनसिक्खापद समाप्त.

၈. ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. कण्डुपटिच्छादि-सिक्खापद-वण्णना (खाज खाजविण्याच्या वस्त्राच्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

၅၃၇. အဋ္ဌမေ [Pg.156] – ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဗေလဋ္ဌသီသဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဏ္ဍု ဝါ ပိဠကာ ဝါ အဿာဝေါ ဝါ ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓော တဿ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၄).

५३७. आठव्या (शिक्षापदामध्ये) – 'कण्डुपटिच्छादि (खाजेचे वस्त्र) अनुमत केले आहे' हे कोठे अनुमत केले आहे? चीवरक्खन्धकामध्ये, बेलट्ठसीसवस्तूमध्ये. तेथे म्हटलेच आहे – "भिक्खूहो, ज्याला खाज, किंवा पुरळ, किंवा स्राव (वाहणारी जखम), किंवा मोठी खाज (वैल) हा आजार असेल, त्याला मी कण्डुपटिच्छादि (खाजेचे वस्त्र) अनुमत करतो."

၅၃၉. ယဿ အဓောနာဘိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ယဿ ဘိက္ခုနော နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ကဏ္ဍူတိ ကစ္ဆု. ပိဠကာတိ လောဟိတတုဏ္ဍိကာ သုခုမပိဠကာ. အဿာဝေါတိ အရိသဘဂန္ဒရမဓုမေဟာဒီနံ ဝသေန အသုစိပဂ္ဃရဏကံ. ထုလ္လကစ္ဆု ဝါ အာဗာဓောတိ မဟာပိဠကာဗာဓော ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५३९. 'ज्याला नाभीच्या खाली आणि गुडघ्यांच्या वर' म्हणजे ज्या भिक्खूच्या नाभीच्या खाली आणि गुडघ्यांच्या वर (आजार असेल). 'कण्डू' म्हणजे खाज. 'पिळका' म्हणजे टोकावर रक्त असलेली लहान पुरळ. 'अस्साव' म्हणजे मूळव्याध, भगंदर, मधुमेह इत्यादींमुळे अशुद्ध (स्त्राव) वाहणारी जखम. 'थुल्लकच्छु वा आबाध' म्हणजे मोठा पुरळ किंवा मोठी खाज असलेला आजार म्हटला जातो. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान आहेत.

ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒံ အဋ္ဌမံ.

आठवे कण्डुपटिच्छादिसिक्खापद समाप्त.

၉. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. वस्सिकासाटिक-सिक्खापद-वण्णना (वर्षावास-वस्त्राच्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

၅၄၂. နဝမေ – ဝဿိကသာဋိကာ အနုညာတာ ဟောတီတိ ကတ္ထ အနုညာတာ? စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿိကသာဋိက’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၂). သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५४२. नवव्या (शिक्षापदामध्ये) – 'वस्सिकासाटिका (पावसाळी वस्त्र) अनुमत केली आहे' हे कोठे अनुमत केले आहे? चीवरक्खन्धकामध्ये, विशाखावस्तूमध्ये. तेथे म्हटलेच आहे – "भिक्खूहो, मी वस्सिकासाटिका (पावसाळी वस्त्र) अनुमत करतो." उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान आहेत.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒံ နဝမံ.

नववे वस्सिकासाटिकसिक्खापद समाप्त.

၁၀. နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. नन्दत्थेर-सिक्खापद-वण्णना (नंद स्थविराच्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

၅၄၇. ဒသမေ – စတုရင်္ဂုလောမကောတိ စတူဟိ အင်္ဂုလေဟိ ဦနကပ္ပမာဏော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ.

५४७. दहाव्या (शिक्षापदामध्ये) – 'चतुरङ्गुलमोक' म्हणजे चार बोटांनी कमी प्रमाणाचा. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान आहेत.

နန္ဒတ္ထေရသိက္ခာပဒံ ဒသမံ.

दहावे नन्दसिक्खापद समाप्त.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ရတနဝဂ္ဂေါ နဝမော.

स्पष्टीकरणाच्या क्रमाने नववा रतनवग्ग (रत्नवर्ग) समाप्त झाला.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

'उद्दिठ्ठा खो' इत्यादी आधी सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजावे.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

समन्तपासादिका नावाच्या विनय-स्पष्टीकरणामध्ये (विनय-अट्ठकथेमध्ये),

ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

खुद्दक-वण्णना (लहान शिक्षापदांचे स्पष्टीकरण) समाप्त झाली.

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

पाचित्तिय-काण्ड (पाचित्तिय खंड) समाप्त झाले.

၆. ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ

६. पाटिदेसनीय-काण्ड (पाटिदेसनीय खंड).

၁. ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिले पाटिदेसनीय-सिक्खापद-वण्णना (पहिल्या पाटिदेसनीय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

ပါဋိဒေသနီယာ [Pg.157] ဓမ္မာ, ခုဒ္ဒကာနံ အနန္တရာ;

ဌပိတာ ယေ အယံ ဒါနိ, တေသံ ဘဝတိ ဝဏ္ဏနာ.

खुद्दक (लहान शिक्षापदां) नंतर जे पाटिदेसनीय धर्म (नियम) संगीतिकारांनी ठेवले आहेत, आता त्यांचे हे स्पष्टीकरण होत आहे.

၅၅၂. ပဌမပါဋိဒေသနီယေ တာဝ ပဋိက္ကမနကာလေတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိအာဂမနကာလေ. သဗ္ဗေဝ အဂ္ဂဟေသီတိ သဗ္ဗမေဝ အဂ္ဂဟေသိ. ပဝေဓေန္တီတိ ကမ္ပမာနာ. အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ.

५५२. पहिल्या पाटिदेसनीय शिक्षापदामध्ये प्रथम – 'पटिक्कमनकाले' म्हणजे पिंडाचारासाठी (भिक्षेसाठी) जाऊन परत येण्याच्या वेळी. 'सब्बेव अग्गहेसि' म्हणजे सर्वच (भोजन) घेतले. 'पवेधेन्ति' म्हणजे थरथर कापत. 'अपेहि' म्हणजे दूर जा.

၅၅၃-၅. ဂါရယှံ အာဝုသောတိအာဒိ ပဋိဒေသေတဗ္ဗာကာရဒဿနံ. ရထိကာတိ ရစ္ဆာ. ဗျူဟန္တိ အနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ ဂတပစ္စာဂတရစ္ဆာ. သိင်္ဃာဋကန္တိ စတုက္ကောဏံ ဝါ တိကောဏံ ဝါ မဂ္ဂသမောဓာနဋ္ဌာနံ. ဃရန္တိ ကုလဃရံ. ဧတေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌတွာ ဂဏှန္တဿ ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရဂဏနာယ ပါဋိဒေသနီယံ. ဟတ္ထိသာလာဒီသု ဂဏှန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုနီ ရထိကာယ ဌတွာ ဒေတိ, ဘိက္ခု သစေပိ အန္တရာရာမာဒီသု ဌတွာ ဂဏှာတိ, အာပတ္တိယေဝ. ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဃရေ ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဝသေနေတ္ထ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဘိက္ခုဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ပန အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ သစေပိ ဝီထိအာဒီသု ဌိတော ဘိက္ခု အန္တရာရာမာဒီသု ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဘိက္ခုနိယာ ဂဏှာတိ, အနာပတ္တိယေဝ.

५५३-५. 'गारय्हं आवुसो' इत्यादी शब्द हे कशा प्रकारे दोष कबूल करावा (पाटिदेसेतब्ब) हे दर्शवणारे आहेत. 'रथिका' म्हणजे रस्ता (रथ मार्ग). 'ब्यूह' म्हणजे आरपार न जाता थांबलेला, येण्या-जाण्याचा रस्ता. 'सिङ्घाटक' म्हणजे चौकोनी किंवा त्रिकोणी रस्त्यांचा संगम असणारे ठिकाण (चौक किंवा तिठा). 'घर' म्हणजे कुळघर (क्षत्रिय इत्यादींचे घर). यांपैकी कोणत्याही ठिकाणी उभे राहून (भोजन) स्वीकारणाऱ्या भिक्खूला स्वीकारल्यामुळे दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते, आणि गिळल्यामुळे (खाल्ल्यामुळे) प्रत्येक घासाच्या गणनेनुसार पाटिदेसनीय आपत्ती होते. हत्तीशाळा इत्यादी ठिकाणी उभे राहून स्वीकारणाऱ्या भिक्खूच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. जर भिक्खुणी रस्त्यावर उभी राहून देते आणि भिक्खू अंतरामात (विहाराच्या आत) उभा राहून स्वीकारतो, तरीही आपत्तीच होते. कारण "अंतर्घरात प्रवेश केलेल्या" या वचनानुसार, भिक्खुणीने अंतर्घरात (गावाच्या आत) उभे राहून दिलेल्या दानाच्या संबंधात येथे आपत्ती समजावी, भिक्खूच्या उभे राहण्याचे स्थान महत्त्वाचे नाही. म्हणून, जर रस्त्यावर उभा असलेला भिक्खू अंतरामात (विहाराच्या आत) उभे राहून देणाऱ्या भिक्खुणीच्या हातातून स्वीकारतो, तर अनापत्तीच (दोष नाही) आहे.

ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣဒံ အာမိသေန အသမ္ဘိန္နံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သမ္ဘိန္နေ ပန ဧကရသေ ပါဋိဒေသနီယမေဝ. ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝ.

जर यामकालिक, सताहकालिक किंवा यावजीविक अन्न खाण्यासाठी स्वीकारतो, तर दुक्कट आपत्ती होते. 'प्रत्येक घासागणिक दुक्कट आपत्ती होते' हे विना-मिश्रित (अन्नाशी न मिसळलेल्या) औषधादींच्या संदर्भात भगवंतांनी म्हटले आहे. परंतु जर ते अन्नाशी मिश्रित होऊन एकरस झाले असेल, तर पाटिदेसनीय आपत्तीच होते. 'एकतो उपसंपन्नाय' म्हणजे भिक्खुणींच्या संघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुणीच्या हातातून. परंतु भिक्खूंच्या संघात उपसंपदा प्राप्त झालेल्या भिक्खुणीच्या हातातून स्वीकारल्यास वस्तूच्या स्वरूपानुसारच (आपत्ती) होते.

၅၅၆. ဒါပေတိ န ဒေတီတိ အညာတိကာ အညေန ကေနစိ ဒါပေတိ တံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒေတီတိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ အယျ တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဒေတိ, ဧဝံ ဒိန္နံ ‘‘သာဓု ဘဂိနီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာယ ဧဝ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ အညေန ဝါ ကေနစိ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သိက္ခမာနာယ [Pg.158] သာမဏေရိယာတိ ဧတာသံ ဒဒမာနာနံ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

५५६. 'दापेति न देति' म्हणजे नातेवाईक नसलेली भिक्खुणी स्वतः न देता दुसऱ्या कोणाकडून देववते, तर ते स्वीकारणाऱ्या भिक्खूला अनापत्ती आहे. 'उपनिक्खिपित्वा देति' म्हणजे जमिनीवर ठेवून "भंते, हे मी आपल्याला देत आहे" असे सांगून देते; अशा प्रकारे दिलेले अन्न "ठीक आहे, भगिनी" असे म्हणून स्वीकारून, त्याच भिक्खुणीकडून किंवा दुसऱ्या कोणाकडून ग्रहण करवून (पात्रामध्ये टाकून घेऊन) भोजन करणे योग्य आहे. 'सिक्खमानाय सामणेरिया' म्हणजे सिक्खमाना (शिक्षमाण) किंवा सामणेरी (श्रामणेरी) यांनी दिले असता ते स्वीकारल्यास अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम-सिक्खापदाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे – क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, तिचित्त (तीन चित्त केलेले), आणि त्रिवेदना (तीन वेदना केलेले) असे आहे.

ပဌမပါဋိဒေသနီယံ.

पहिले पाटिदेसनीय सिक्खापद समाप्त.

၂. ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसरे पाटिदेसनीय-सिक्खापद-वण्णना (दुसऱ्या पाटिदेसनीय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

၅၅၈. ဒုတိယေ – အပသက္က တာဝ ဘဂိနီတိအာဒိ အပသာဒေတဗ္ဗာကာရဒဿနံ.

५५८. दुसऱ्या (शिक्षापदामध्ये) – 'अपसक्क ताव भगिनी' (भगिनी, जरा बाजूला हो) इत्यादी शब्द कशा प्रकारे बाजूला करावे हे दर्शवणारे आहेत.

၅၆၁. အတ္တနော ဘတ္တံ ဒါပေတိ န ဒေတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ အတ္တနော ဘတ္တံ ဒေတိ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိယေဝ, ပုရိမသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ. အညေသံ ဘတ္တံ ဒေတိ န ဒါပေတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ ဒါပေယျ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ ဘဝေယျ. ဒေန္တိယာ ပန နေဝ ဣမိနာ န ပုရိမေန အာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

५६१. 'स्वतःचे भोजन देववते, स्वतः देत नाही' यामध्ये जर ती स्वतःचे भोजन देते, तर या शिक्षापदानुसार अनापत्तीच आहे, परंतु पूर्व शिक्षापदानुसार आपत्ती होते. 'दुसऱ्यांचे भोजन देते, देववत नाही' यामध्ये जर ती देववते, तर या शिक्षापदानुसार आपत्ती होईल. परंतु स्वतः देणाऱ्या भिक्खुणीला या शिक्षापदाने किंवा पूर्व शिक्षापदाने कोणतीही आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग येथे स्पष्टच आहे. कठीण-समुत्थान आहे – क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त, आणि त्रिवेदना असे आहे.

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယံ.

दुसरे पाटिदेसनीय सिक्खापद समाप्त.

၃. တတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसरे पाटिदेसनीय-सिक्खापद-वण्णना (तिसऱ्या पाटिदेसनीय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण).

၅၆၂. တတိယေ – ဥဘတောပသန္နန္တိ ဒွီဟိ ပသန္နံ ဥပါသကေနပိ ဥပါသိကာယပိ. တသ္မိံ ကိရ ကုလေ ဥဘောပိ တေ သောတာပန္နာယေဝ. ဘောဂေန ဟာယတီတိ ဧဒိသဉှိ ကုလံ သစေပိ အသီတိကောဋိဓနံ ဟောတိ, ဘောဂေဟိ ဟာယတိယေဝ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တတ္ထ နေဝ ဥပါသိကာ န ဥပါသကော ဘောဂေ ရက္ခတိ.

५६२. तिसऱ्या (शिक्षापदामध्ये) – 'उभतोपसन्न' म्हणजे दोघांकडूनही प्रसन्न (श्रद्धावान) असलेले – उपासकाकडूनही आणि उपासिकेकडूनही. त्या कुळामध्ये ते दोघेही (पती-पत्नी) सोतापन्न (श्रोतापन्न) होते. 'भोगेने हायति' (भोगाने क्षीण होते) म्हणजे अशा प्रकारचे कुळ जरी ऐंशी कोटी धनाचे मालक असले, तरी ते भोगांनी (संपत्तीने) क्षीण होतेच. का? कारण तेथे उपासिका किंवा उपासक कोणीही संपत्तीचे रक्षण करत नाही.

၅၆၉. ဃရတော နီဟရိတွာ ဒေန္တီတိ အာသနသာလံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ အာနေတွာ ဒေန္တိ. သစေပိ အနာဂတေ ဘိက္ခုမှိ ပဌမံယေဝ နီဟရိတွာ ဒွါရေ ဌပေတွာ ပစ္ဆာ သမ္ပတ္တဿ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုံ ပန ဒိသွာ အန္တောဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒိယျမာနံ န ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ[Pg.159]. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

५६९. घरातून बाहेर काढून देतात म्हणजे आसनशाळेत (भोजनशाळेत) किंवा विहारात आणून देतात. जरी भिक्खू आलेला नसताना आधीच (घरातून अन्न) बाहेर काढून, दारापाशी ठेवून, नंतर आलेल्या भिक्खूला दिले तरी ते ग्रहण करणे योग्य आहे. परंतु, भिक्खूला पाहून घराच्या आतून बाहेर काढून दिले जाणारे अन्न ग्रहण करणे योग्य नाही, असे 'महापच्चरी' अट्ठकथेत म्हटले आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान एळकलोम सिक्खापदाप्रमाणे आहे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन होय.

တတိယပါဋိဒေသနီယံ.

तिसरे पाटिदेसनीय समाप्त.

၄. စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या पाटिदेसनीय सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၅၇၀. စတုတ္ထေ – အဝရုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဟောန္တိ.

५७०. चौथ्या सिक्खापदात – 'अवरुद्धा होन्ती' म्हणजे परस्परांच्या विरुद्ध (शत्रू) झालेले असतात.

၅၇၃. ပဉ္စန္နံ ပဋိသံဝိဒိတန္တိ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယံကိဉ္စိ ပေသေတွာ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဟရိဿာမာတိ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတမ္ပိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝါတိ အတ္ထော. အာရာမံ အာရာမူပစာရံ ဌပေတွာတိ အာရညကသေနာသနာရာမဉ္စ တဿ ဥပစာရဉ္စ ဌပေတွာ; ဥပစာရတော နိက္ခန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဝါ ဂါမံ အာဂတဿ ဝါ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတမ္ပိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ သာသင်္ကံ ဟောတိ သာသင်္ကန္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ကသ္မာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ? အာရာမေ စောရေ ဝသန္တေ အမှာကံ နာရောစေန္တီတိ ဝစနပဋိမောစနတ္ထံ. စောရာ ဝတ္တဗ္ဗာ မနုဿာ ဣဓူပစရန္တီတိ ကသ္မာ ဝတ္တဗ္ဗံ? အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ အမှေ ဂဏှာပေန္တီတိ ဝစနပဋိမောစနတ္ထံ.

५७३. पाच जणांना पूर्वकल्पना देणे म्हणजे पाच सहधार्मिकांपैकी कोणा एकाला पाठवून आम्ही खाद्य किंवा भोज्य आणू अशी पूर्वकल्पना दिली असली तरी, ती पूर्वकल्पना न दिल्यासारखीच आहे, असा अर्थ आहे. आराम आणि आरामाचा परिसर वगळून म्हणजे आरण्यक सेनासन आराम आणि त्याचा परिसर वगळून; परिसराबाहेर गेलेल्या, वाटेत भिक्खूला पाहून किंवा गावात आलेल्या भिक्खूला पूर्वकल्पना दिली असली तरी, ती पूर्वकल्पना न दिल्यासारखीच होते, असे समजावे. जर शंकास्पद असेल तर सांगावे असे का सांगावे? आरामात चोर राहत असताना त्यांनी आम्हाला सांगितले नाही या निंदेपासून मुक्त होण्यासाठी सांगावे. चोर येथे वावरत आहेत असे का सांगावे? स्वतःच्या उपस्थायकांकडून (सेवकांकडून) त्यांनी आम्हाला पकडून दिले या निंदेपासून मुक्त होण्यासाठी सांगावे.

ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတေ တဿာ ပရိဝါရော အာဟရိယျတီတိ ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ‘‘ကိံ သုဒ္ဓယာဂုယာ ဒိန္နာယ ပူဝဘတ္တာဒီနိပိ ဧတိဿာ ယာဂုယာ ပရိဝါရံ ကတွာ ဒဿာမာ’’တိ ဧဝံ ယံ ကိဉ္စိ အာဟရန္တိ, သဗ္ဗံ ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ဟောတိ. ဘတ္တေန ပဋိသံဝိဒိတေတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အသုကံ နာမ ကုလံ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ခါဒနီယာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ သုတွာ အညာနိပိ တေန သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မံ အာဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ပူဝံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ အာဟရန္တိ, ဧတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ.

यागूची पूर्वकल्पना दिली असता तिचा परिवार आणला जातो म्हणजे यागूची पूर्वकल्पना देऊन केवळ साधी यागू दिल्याने काय होणार? पिष्टान्न (मऊ अन्न), भात इत्यादी देखील या यागूचा परिवार (सोबतचे अन्न) करून देऊ असा विचार करून जे काही आणतात, ते सर्व पूर्वकल्पना दिलेलेच मानले जाते. भाताची पूर्वकल्पना दिली असता इत्यादींमध्येही हाच नियम आहे. अमुक एक कुटुंब पूर्वकल्पना देऊन खाद्य इत्यादी घेऊन जात आहे असे ऐकून इतर कुटुंबेही त्यांच्यासोबत स्वतःचे देय्यधम्म (दान साहित्य) आणतात, तर ते ग्रहण करणे योग्य आहे. यागूची पूर्वकल्पना देऊन जर ते पिष्टान्न किंवा भात आणतात, तर तेही ग्रहण करणे योग्य आहे, असे 'कुरुन्दी' अट्ठकथेत म्हटले आहे.

၅၇၅. ဂိလာနဿာတိ အပ္ပဋိသံဝိဒိတေပိ ဂိလာနဿ အနာပတ္တိ. ပဋိသံဝိဒိတေ ဝါ ဂိလာနဿ ဝါ သေသကန္တိ ဧကဿတ္ထာယ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ အာဟဋံ, တဿ သေသကံ အညဿာပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ဗဟုံ အာဟဋံ ဟောတိ, အညေသမ္ပိ ဒါတုံ ဣစ္ဆန္တိ, ဧတမ္ပိ [Pg.160] ပဋိသံဝိဒိတသေသကမေဝ, သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အထ အဓိကမေဝ ဟောတိ, သန္နိဓိံ မောစေတွာ ဌပိတံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနဿ အာဟဋာဝသေသေပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ပန အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ကတွာ အာဘတံ, တံ ဗဟိအာရာမံ ပေသေတွာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတွာ အာဟရာပေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခူဟိ ဝါ ဂန္တွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယမ္ပိ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တာ ဝါ ဝနစရကာဒယော ဝါ ဝနတော အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ပုရိမနယေနေဝ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထဇာတကန္တိ အာရာမေ ဇာတကမေဝ; မူလခါဒနီယာဒိံ အညေန ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒိန္နံ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. သစေ ပန တံ ဂါမံ ဟရိတွာ ပစိတွာ အာဟရန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

५७५. आजारी भिक्खूसाठी म्हणजे पूर्वकल्पना न दिलेल्या खाद्याचे सेवन केले तरी आजारी भिक्खूला आपत्ती येत नाही. पूर्वकल्पना दिलेल्या अन्नाचा किंवा आजारी भिक्खूच्या अन्नाचा उर्वरित भाग म्हणजे एका भिक्खूसाठी पूर्वकल्पना देऊन आणलेल्या अन्नाचा उर्वरित भाग दुसऱ्या भिक्खूलाही खाणे योग्य आहे. चार किंवा पाच भिक्खूंसाठी पूर्वकल्पना देऊन भरपूर अन्न आणले असेल आणि ते इतरांनाही देऊ इच्छित असतील, तर ते देखील पूर्वकल्पना दिलेल्या अन्नाचा उर्वरित भागच मानले जाते आणि ते सर्वांसाठी योग्य आहे. जर ते अन्न अधिकच असेल, तर संनिधी (साठा करण्याची) आपत्ती टाळून ठेवलेले अन्न दुसऱ्या दिवशीही चालते. आजारी भिक्खूसाठी आणलेल्या अन्नाच्या उर्वरित भागाबाबतही हाच नियम आहे. परंतु, जे अन्न पूर्वकल्पना न देताच आणले गेले आहे, ते आरामाच्या बाहेर पाठवून, पूर्वकल्पना द्यायला लावून मगच आणायला हवे, किंवा भिक्खूंनी स्वतः जाऊन वाटेतच ते ग्रहण करावे. तसेच, विहाराच्या मधून जाणारे लोक किंवा शिकारी इत्यादी जंगलातून आणून जे अन्न देतात, त्याबाबतही पूर्वीच्या नियमाप्रमाणेच पूर्वकल्पना द्यायला लावली पाहिजे. तेथेच उत्पन्न झालेले म्हणजे आरामातच उगवलेले कंदमुळे इत्यादी खाद्य दुसऱ्या कोणाकडून कप्पिय (योग्य) करून दिले गेले असता, त्याचे सेवन करणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती येत नाही. परंतु, जर ते गावात घेऊन जाऊन, शिजवून परत आणले, तर ते ग्रहण करणे योग्य नाही. याची पूर्वकल्पना द्यायला लावली पाहिजे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

याचे समुत्थान कठिन सिक्खापदाप्रमाणे आहे – क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन होय.

စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယံ.

चौथे पाटिदेसनीय समाप्त.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

समंतपासादिका नामक विनय-अट्ठकथेतील...

ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

पाटिदेसनीय वर्णन समाप्त झाले.

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

पाटिदेसनीय काण्ड समाप्त झाले.

၇. သေခိယကဏ္ဍံ

७. सेखिय काण्ड.

၁. ပရိမဏ္ဍလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

१. परिमंडल वग्गचे स्पष्टीकरण.

ယာနိ [Pg.161] သိက္ခိတသိက္ခေန, သေခိယာနီတိ တာဒိနာ;

ဘာသိတာနိ အယံ ဒါနိ, တေသမ္ပိ ဝဏ္ဏနာက္ကမော.

चार मार्गांनी तिन्ही शिक्षांचे आचरण केलेल्या आणि तादिगुणाने युक्त असलेल्या भगवंतांनी ज्या सिक्खापदांना सेखिय म्हणून सांगितले आहे, आता त्या सेखिय सिक्खापदांच्या स्पष्टीकरणाचा देखील हा क्रम सुरू होत आहे.

၅၇၆. တတ္ထ ပရိမဏ္ဍလန္တိ သမန္တတော မဏ္ဍလံ. နာဘိမဏ္ဍလံ ဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဥဒ္ဓံ နာဘိမဏ္ဍလံ အဓော ဇာဏုမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ဇာဏုမဏ္ဍလဿ ဟေဋ္ဌာ ဇင်္ဃဋ္ဌိကတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ နိဝါသနံ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတဗ္ဗံ, တတော ပရံ ဩတာရေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ နိသိန္နဿ ဇာဏုမဏ္ဍလတော ဟေဋ္ဌာ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ; ဧဝံ နိဝါသေန္တဿ ပန နိဝါသနံ ပမာဏိကံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ ပမာဏံ – ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကံ, တိရိယံ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထံ. တာဒိသဿ ပန အလာဘေ တိရိယံ ဒွိဟတ္ထပမာဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဇာဏုမဏ္ဍလပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ, နာဘိမဏ္ဍလံ ပန စီဝရေနာပိ သက္ကာ ပဋိစ္ဆာဒေတုန္တိ. တတ္ထ ဧကပဋ္ဋစီဝရံ ဧဝံ နိဝတ္ထမ္ပိ နိဝတ္ထဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ဒုပဋ္ဋံ ပန တိဋ္ဌတိ.

५७६. त्या सेखिय सिक्खापदांमध्ये, परिमंडल म्हणजे चहूबाजूंनी गोलाकार. नाभीमंडल आणि जानुमंडल म्हणजे वर नाभीमंडल (नाभीचा भाग) आणि खाली जानुमंडल (गुडघे) झाकले जाईल अशा प्रकारे, गुडघ्यांच्या खाली नडगीच्या हाडापासून सुरू करून आठ अंगुळे खालीपर्यंत अंतर्वासक (नेसण्याचे वस्त्र) सोडून नेसावे. त्यापेक्षा जास्त खाली सोडणाऱ्या भिक्खूला दुक्कट आपत्ती होते, असे म्हटले आहे. ज्या प्रकारे बसलेल्या भिक्खूच्या गुडघ्यांच्या खाली चार अंगुळे भाग झाकलेला राहील, असे महापच्चरी मध्ये म्हटले आहे. अशा प्रकारे नेसणाऱ्या भिक्खूचे अंतर्वासक योग्य प्रमाणाचे असणे आवश्यक आहे. त्याचे प्रमाण हे आहे – लांबीला पाच हात (मुठीसह) आणि रुंदीला अडीच हात. परंतु, तसे वस्त्र न मिळाल्यास, गुडघे झाकण्यासाठी रुंदीला दोन हात प्रमाणाचे वस्त्र देखील योग्य ठरते. नाभीचा भाग तर चीवराने देखील झाकता येतो, असे महापच्चरीमध्ये म्हटले आहे. त्यात एकपदरी चीवर अशा प्रकारे नेसले तरी ते नेसलेल्या जागी टिकून राहत नाही, परंतु दुपदरी चीवर टिकून राहते.

ဩလမ္ဗေန္တော နိဝါသေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေန္တဿေဝ ဒုက္ကဋံ, ယေ ပနညေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဂိဟိနိဝတ္ထံ နိဝါသေန္တိ ဟတ္ထိသောဏ္ဍကံ မစ္ဆဝါလကံ စတုက္ကဏ္ဏကံ တာလဝဏ္ဋကံ သတဝလိကံ နိဝါသေန္တီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၈၀) နယေန ခန္ဓကေ နိဝါသနဒေါသာ ဝုတ္တာ, တထာ နိဝါသေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ. တေ သဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ န ဟောန္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

लोबळत ठेवून नेसल्यास दुक्कट आपत्ती होते या पाठात केवळ पुढे आणि मागे लोबळत ठेवून नेसणाऱ्या भिक्खूलाच दुक्कट आपत्ती होते असे नाही, तर इतर जे त्या वेळी षड्वर्गीय भिक्खू गृहस्थांप्रमाणे नेसत असत – हत्तीच्या सोंडेसारखे सोडून, माशाच्या शेपटीसारखे सोडून, चार कोपरे सोडून, ताडपत्राच्या पंख्यासारखे सोडून, अनेक घड्या घालून नेसत असत इत्यादी प्रकारे खंधकात नेसण्याचे जे दोष भगवंतांनी सांगितले आहेत, त्या प्रकारे नेसणाऱ्यालाही दुक्कट आपत्तीच होते. सांगितले दिलेल्या पद्धतीने परिमंडल (गोलाकार) नेसणाऱ्या भिक्खूच्या बाबतीत हे सर्व दोष उद्भवत नाहीत. हा या विषयाचा संक्षेप आहे, सविस्तर माहिती तेथेच (चुल्लवग्गात) स्पष्ट होईल.

အသဉ္စိစ္စာတိ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေဿာမီတိ ဧဝံ အသဉ္စိစ္စ; အထ ခေါ ပရိမဏ္ဍလံယေဝ နိဝါသေဿာမီတိ ဝိရဇ္ဈိတွာ အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ. အဿတိယာတိ အညဝိဟိတဿာပိ တထာ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ ဧတ္ထ နိဝါသနဝတ္တံ အဇာနန္တဿ မောက္ခော နတ္ထိ. နိဝါသနဝတ္တဉှိ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, တဿ အနုဂ္ဂဟဏမေဝဿ အနာဒရိယံ. တံ ပန သဉ္စိစ္စ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဥဂ္ဂဟိတဝတ္တောပိ ယော အာရုဠှဘာဝံ ဝါ ဩရုဠှဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ, တဿ [Pg.162] အနာပတ္တိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတုံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယော ပန သုက္ခဇင်္ဃော ဝါ မဟာပိဏ္ဍိကမံသော ဝါ ဟောတိ, တဿ သာရုပ္ပတ္ထာယ ဇာဏုမဏ္ဍလတော အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကမ္ပိ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

असंचिच्च (जाणूनबुजून न करता) म्हणजे—'मी पुढे किंवा मागे लोबंत ठेवून (लोंबकळत ठेवून) नेसेन' असा जाणूनबुजून विचार न करता; परंतु 'मी समंततः (गोलाकार) नेसेन' असा विचार करूनही चुकून अगोलाकार नेसणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती (दोष) होत नाही. अस्सतिया (स्मृती नसताना) म्हणजे—दुसऱ्या विचारात असलेल्या भिक्खूनेही तसेच (अगोलाकार) नेसल्यास आपत्ती होत नाही. अजानन्तस्स (न जाणणाऱ्याला) याविषयी निर्णय असा समजावा—नेसण्याचा नियम (निवासनवत्त) न जाणणाऱ्या भिक्खूला आपत्तीतून मुक्ती नाही. कारण नेसण्याचा नियम चांगल्या प्रकारे शिकला पाहिजे, तो न शिकणे हाच त्या भिक्खूचा अनादर आहे. आणि तो अनादर जाणूनबुजून न शिकणाऱ्या भिक्खूच्या बाबतीत योग्य ठरतो. म्हणून, ज्याने नेसण्याचा नियम शिकला आहे, परंतु नेसताना ते वर गेले आहे की खाली गेले आहे हे ज्याला समजत नाही, त्याला आपत्ती होत नाही. परंतु कुरुन्दी अठ्ठकथेत म्हटले आहे की—'समंततः कसे नेसावे हे न जाणणाऱ्याला आपत्ती होत नाही.' परंतु ज्या भिक्खूच्या पिंढऱ्या सुकलेल्या आहेत किंवा ज्याच्या पिंढऱ्यांचे मांस मोठे आहे, त्याला योग्य दिसण्यासाठी गुडघ्यापासून आठ बोटे अधिक खाली सोडून नेसणे योग्य आहे.

ဂိလာနဿာတိ ဇင်္ဃာယ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဝဏော ဟောတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ဩတာရေတွာ ဝါ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ဝါဠမိဂါ ဝါ စောရာ ဝါ အနုဗန္ဓန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

गिलाणस्स (आजारी भिक्खूला) म्हणजे—ज्या भिक्खूच्या पिंढरीवर किंवा पायावर जखम आहे, त्याला वस्त्र वर करून किंवा खाली करून नेसणे योग्य आहे. आपदासु (आपत्तीच्या वेळी) म्हणजे—हिंस्र पशू किंवा चोर मागे लागले असताना, अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये अगोलाकार नेसणाऱ्या भिक्खूला आपत्ती होत नाही. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ဖုဿဒေဝတ္ထေရော ‘‘အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တိဝေဒန’’န္တိ အာဟ. ဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘လောကဝဇ္ဇံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ အာဟ.

याचे समुत्थान पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे आहे—क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना. फुस्सदेव थेरांनी 'अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (नियमभंग), त्रिवेदना' असे म्हटले आहे. परंतु उपतिस्स थेरांनी 'अनादरामुळे' असे म्हटल्यामुळे 'लोकवज्ज, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना' असे म्हटले आहे.

၅၇၇. ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဂိဟိပါရုတံ ပါရုပန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တံ အနေကပ္ပကာရံ ဂိဟိပါရုပနံ အပါရုပိတွာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပါရုပနဝတ္တံ ပူရေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ. ဣမာနိ စ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ အဝိသေသေန ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ ဝိဟာရေပိ အန္တရဃရေပိ ပရိမဏ္ဍလမေဝ နိဝါသေတဗ္ဗဉ္စ ပါရုပိတဗ္ဗဉ္စာတိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ သဒ္ဓိံ ထေရဝါဒေန.

५७७. परिमण्डल पांघरावे (समंततः पांघरावे) म्हणजे—'त्या वेळी छब्बग्गिय भिक्खू गृहस्थांप्रमाणे पांघरत असत' अशा प्रकारे चुल्लवग्गात सांगितलेले अनेक प्रकारचे गृहस्थांचे पांघरण्याचे प्रकार न पांघरता, येथे सांगितलेल्या पद्धतीनेच दोन्ही कोपरे समान करून, पांघरण्याचा नियम पूर्ण करत समंततः (गोलाकार) पांघरावे. आणि ही दोन्ही शिक्षापदे विशेष भेद न करता (सामान्यतः) सांगितली आहेत. म्हणून विहारातही आणि अंतर्गृहातही (वस्तीत) समंततःच नेसले पाहिजे आणि पांघरले पाहिजे, असे समजावे. समुत्थान इत्यादी गोष्टी पहिल्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच थेरवादासह समजून घ्याव्यात.

၅၇၈. ကာယံ ဝိဝရိတွာတိ ဇတ္တုမ္ပိ ဥရမ္ပိ ဝိဝရိတွာ. သုပ္ပဋိစ္ဆန္နေနာတိ န သသီသံ ပါရုတေန; အထ ခေါ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ အနုဝါတန္တေန ဂီဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပဋိသံဟရိတွာ ယာဝ မဏိဗန္ဓံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အန္တရဃရေ ဂန္တဗ္ဗံ. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ – ဂလဝါဋကတော ပဋ္ဌာယ သီသံ မဏိဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍိကမံသတော စ ပဋ္ဌာယ ပါဒေ ဝိဝရိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

५७८. कायं विवरित्वा (शरीर उघडे करून) म्हणजे—खांदा आणि छाती उघडी करून. सुप्पटिच्छन्नेन (चांगल्या प्रकारे झाकून) म्हणजे—डोक्यासह पांघरून जाणे नव्हे; तर गाठ (काज-बटण) लावून, काठाने मान झाकून, दोन्ही कोपरे समान करून, घडी करून मनगटापर्यंत हात झाकून अंतर्गृहात जावे. दुसऱ्या शिक्षापदात—कंठकूपापासून (गळ्याच्या खळग्यापासून) डोके, मनगटापासून हात आणि पिंढरीच्या मांसापासून पाय उघडे ठेवून बसावे.

၅၇၉. ဝါသူပဂတဿာတိ ဝါသတ္ထာယ ဥပဂတဿ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ကာယံ ဝိဝရိတွာပိ နိသီဒတော အနာပတ္တိ.

५७९. वासूपगतस्स (राहण्यासाठी गेलेल्या) म्हणजे—राहण्याच्या हेतूने गेलेल्या भिक्खूला रात्रीच्या वेळी किंवा दिवसाच्या वेळी शरीर उघडे करून बसल्यास आपत्ती होत नाही.

၅၈၀. သုသံဝုတောတိ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ အကီဠာပေန္တော; သုဝိနီတောတိ အတ္ထော.

५८०. सुसंवुतो (सुसंवृत) म्हणजे—हात किंवा पाय न हलवता (खेळवता); सुविनीत (चांगल्या प्रकारे संयमित) असा अर्थ आहे.

၅၈၂. ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ [Pg.163] ဟေဋ္ဌာ ခိတ္တစက္ခု ဟုတွာ. ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနောတိ ယုဂယုတ္တကော ဟိ ဒန္တော အာဇာနေယျော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ, ပုရတော စတုဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဘူမိဘာဂံ; ဣမိနာပိ ဧတ္တကံ ပေက္ခန္တေန ဂန္တဗ္ဗံ. ယော အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ တဟံ တဟံ ဩလောကေန္တောတိ ယော တံတံဒိသာဘာဂံ ပါသာဒံ ကူဋာဂါရံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဧကသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ဟတ္ထိအဿာဒိပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိသီဒန္တေနာပိ ဩက္ခိတ္တစက္ခုနာဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

५८२. ओक्खित्तचक्खु (खाली नजर ठेवलेला) म्हणजे—खाली नजर झुकवलेला होऊन. युगमात्र पाहत (युगमत्तं पेक्खमानो) म्हणजे—जूने जोडलेला, प्रशिक्षित असा उमदा घोडा जसा केवळ एका जूएवढे (सुमारे चार हात) अंतर समोर पाहतो; या भिक्खूनेही तेवढ्याच अंतरावर (सुमारे चार हात जमिनीवर) पाहत जावे. जो अनादरामुळे इकडेतिकडे पाहत जातो, म्हणजे जो त्या त्या देशाकडे, प्रासादाकडे, कुटागाराकडे (शिखरयुक्त घराकडे) किंवा रस्त्याकडे पाहत जातो, त्याला दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते. परंतु एका ठिकाणी उभे राहून हत्ती, घोडे इत्यादींचा धोका नाही ना, हे पाहणे योग्य आहे. बसतानाही खाली नजर ठेवूनच बसावे.

၅၈၄. ဥက္ခိတ္တကာယာတိ ဥက္ခေပေန; ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ ဥက္ခိတ္တစီဝရော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အန္တောဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ န ဧဝံ ဂန္တဗ္ဗံ. နိသိန္နကာလေ ပန ဓမကရဏံ နီဟရန္တေနာပိ စီဝရံ အနုက္ခိပိတွာဝ နီဟရိတဗ္ဗန္တိ.

५८४. उक्खित्तकाया म्हणजे—वस्त्र वर उचलून; 'इत्थंभूतलक्षण' अर्थात हे तृतीया विभक्तीचे रूप आहे. एका बाजूने किंवा दोन्ही बाजूंनी वस्त्र वर उचललेला होऊन, असा अर्थ आहे. इंद्रखिलाच्या (उंबरठ्याच्या) आतून पुढे अशा प्रकारे वस्त्र वर उचलून जाऊ नये. परंतु बसलेल्या वेळी पाणी गाळण्याचे साधन (धमकरण) काढतानाही वस्त्र वर न उचलताच ते काढावे.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

पहिला वग्ग (वर्ग).

၂. ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

२. उज्झग्घिकवग्ग वण्णना (उज्झग्घिक वर्ग स्पष्टीकरण)

၅၈၆. ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာယာတိ မဟာဟသိတံ ဟသန္တော. ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ကရဏဝစနံ.

५८६. उज्झग्घिकाय म्हणजे—मोठ्याने हसत. येथे पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीनेच तृतीया विभक्तीचे रूप आहे.

၅၈၈. အပ္ပသဒ္ဒေါ အန္တရဃရေတိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတိ? ဒွါဒသဟတ္ထေ ဂေဟေ အာဒိမှိ သံဃတ္ထေရော, မဇ္ဈေ ဒုတိယတ္ထေရော, အန္တေ တတိယတ္ထေရောတိ ဧဝံ နိသိန္နေသု သံဃတ္ထေရော ဒုတိယေန သဒ္ဓိံ မန္တေတိ, ဒုတိယတ္ထေရော တဿ သဒ္ဒဉ္စေဝ သုဏာတိ, ကထဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ. တတိယတ္ထေရော ပန သဒ္ဒမေဝ သုဏာတိ, ကထံ န ဝဝတ္ထပေတိ. ဧတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတိ. သစေ ပန တတိယတ္ထေရော ကထံ ဝဝတ္ထပေတိ, မဟာသဒ္ဒေါ နာမ ဟောတိ.

५८८. अंतर्गृहात मंद आवाजात (अप्पसद्दो) याविषयी किती प्रमाणात बोलल्यास मंद आवाज होतो? बारा हातांच्या घरात सुरुवातीला संघथेर, मध्ये दुसरे थेर आणि शेवटी तिसरे थेर अशा प्रकारे बसले असता, संघथेर दुसऱ्या थेरांशी चर्चा करतात, तेव्हा दुसरे थेर त्यांचा आवाजही ऐकतात आणि शब्दांचा अर्थही समजून घेतात. परंतु तिसरे थेर केवळ आवाज ऐकतात, शब्दांचा अर्थ समजू शकत नाहीत. एवढ्या प्रमाणातील बोलण्याला 'मंद आवाज' म्हणतात. जर तिसऱ्या थेरांनाही शब्दांचा अर्थ समजला, तर त्याला 'मोठा आवाज' (महासद्दो) म्हणतात.

၅၉၀. ကာယံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ကတွာ ဥဇုကေန ကာယေန သမေန ဣရိယာပထေန ဂန္တဗ္ဗဉ္စေဝ နိသီဒိတဗ္ဗဉ္စ.

५९०. कायं पग्गहेत्वा (शरीर सावरून) म्हणजे—शरीर स्थिर करून, सरळ शरीराने आणि शांत इरियापथाने (हालचालीने) जावे आणि बसावे.

၅၉၂. ဗာဟုံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ကတွာ.

५९२. बाहुं पग्गहेत्वा (हात सावरून) म्हणजे—हात स्थिर करून (न हलवता जावे व बसावे).

၅၉၄. သီသံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ နိစ္စလံ ဥဇုံ ဌပယိတွာ.

५९४. सीसं पग्गहेत्वा (डोके सावरून) म्हणजे—डोके स्थिर व सरळ ठेवून (जावे व बसावे).

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

दुसरा वग्ग (वर्ग).

၃. ခမ္ဘကတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

३. खम्भकतवग्ग वण्णना (खम्भकत वर्ग स्पष्टीकरण)

၅၉၆-၈. ခမ္ဘကတော [Pg.164] နာမ ကဋိယံ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ ကတခမ္ဘော. ဩဂုဏ္ဌိတောတိ သသီသံ ပါရုတော.

५९६-८. खम्भकत म्हणजे—कंबरेवर हात ठेवून उभे राहणे (कंबरेवर हात ठेवणे). ओगुण्ठितो म्हणजे—डोक्यासह पांघरलेला.

၆၀၀. ဥက္ကုဋိကာယာတိ ဧတ္ထ ဥက္ကုဋိကာ ဝုစ္စတိ ပဏှိယော ဥက္ခိပိတွာ အဂ္ဂပါဒေဟိ ဝါ, အဂ္ဂပါဒေ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ပဏှီဟိယေဝ ဝါ ဘူမိံ ဖုသန္တဿ ဂမနံ. ကရဏဝစနံ ပနေတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ.

६००. उक्कुटिका (उकडू चालणे) म्हणजे—टाचा वर करून केवळ पायाच्या बोटांनी, किंवा पायाची बोटे वर करून केवळ टाचांनी जमिनीला स्पर्श करत चालणे, याला 'उक्कुटिका' म्हणतात. येथे तृतीया विभक्तीचे रूप पूर्वी सांगितलेल्या लक्षणाप्रमाणेच आहे.

၆၀၁. ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယာတိ ဧတ္ထ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာပိ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာ ဧဝ.

६०१. दुस्सपल्लत्थिका (कपड्याने गुडघे बांधून बसणे) यामध्ये 'आयोगपल्लत्थिका' (पट्ट्याने गुडघे बांधणे) देखील 'दुस्सपल्लत्थिका'च आहे.

၆၀၂. သက္ကစ္စန္တိ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

६०२. सक्कच्चं (आदरपूर्वक) म्हणजे—स्मृती (जागरूकता) प्रस्थापित करून.

၆၀၃. အာကိရန္တေပီတိ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တေပိ. ပတ္တသညီတိ ပတ္တေ သညံ ကတွာ.

६०३. आकिरन्तेपि म्हणजे—पिंडपात (भिक्षा) देत असतानाही. पत्तसञ्ञी म्हणजे—पात्रावर (भिक्षापात्रावर) लक्ष केंद्रित करून.

၆၀၄. သမသူပကော နာမ ယတ္ထ ဘတ္တဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏော သူပေါ ဟောတိ. မုဂ္ဂသူပေါ မာသသူပေါတိ ဧတ္ထ ကုလတ္ထာဒီဟိ ကတသူပါပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိယေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ရသရသေတိ ဧတ္ထ ဌပေတွာ ဒွေ သူပေ အဝသေသာနိ ဩလောဏီသာကသူပေယျမစ္ဆရသမံသရသာဒီနိ ရသရသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တံ ရသရသံ ဗဟုမ္ပိ ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ.

६०४. समसूपक म्हणजे—ज्यामध्ये भाताच्या चौथ्या भागाच्या प्रमाणात वरण (सूप) असते. 'मुग्गसूप' (मुगाचे वरण) आणि 'माससूप' (उडदाचे वरण) यामध्ये कुळीथ इत्यादींपासून बनवलेले वरण देखील समाविष्ट होते, असे महापच्चरी अठ्ठकथेत म्हटले आहे. 'रसरस' यामध्ये मुगाचे वरण आणि उडदाचे वरण हे दोन सोडून उर्वरित अळणी भाजी, पालेभाजी, सूप, माशांचा रस्सा, मांसाचा रस्सा इत्यादींना 'रसरस' (चवदार रस्से) समजावे. तो रसरस जास्त प्रमाणात घेतला तरी आपत्ती होत नाही.

၆၀၅. သမတိတ္တိကန္တိ သမပုဏ္ဏံ သမဘရိတံ. ထူပီကတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ထူပီကတော နာမ ပတ္တဿ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခံ အတိက္ကမိတွာ ကတော; ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော ရစိတော ပူရိတောတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကတံ အဂဟေတွာ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခါသမပ္ပမာဏော ဂဟေတဗ္ဗော.

६०५. ‘समतित्तिकं’ म्हणजे काठोकाठ भरलेले, पूर्ण भरलेले. ‘थूपीकतं पिण्डपातं पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स’ (शिखराकार करून पिंडपात ग्रहण करतो, तर दुक्कट आपत्ति होते) यामध्ये ‘थूपीकत’ (शिखराकार) म्हणजे पात्राच्या आतील काठाची रेषा ओलांडून वर रचलेला; पात्रात टाकलेला, रचलेला आणि भरलेला असा अन्नपिंड, असा अर्थ आहे. याप्रमाणे (शिखरासारखा उंच) केलेला आहार न घेता, पात्राच्या आतील काठाच्या रेषेच्या बरोबरीच्या प्रमाणाचा आहार ग्रहण करावा.

တတ္ထ ထူပီကတံ နာမ ‘‘ပဉ္စဟိ ဘောဇနေဟိ ကတ’’န္တိ အဘယတ္ထေရော အာဟ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပန ‘‘ပိဏ္ဍပါတော နာမ ယာဂုပိ ဘတ္တမ္ပိ ခါဒနီယမ္ပိ စုဏ္ဏပိဏ္ဍောပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ ဒသိကသုတ္တမ္ပီ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ ဝတွာ ဒသိကသုတ္တမ္ပိ ထူပီကတံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ. တေသံ ဝါဒံ သုတွာ ဘိက္ခူ ရောဟဏံ ဂန္တွာ စူဠသုမနတ္ထေရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ ထူပီကတပိဏ္ဍပါတော ကေန ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ? တေသဉ္စ ထေရာနံ ဝါဒံ အာရောစေသုံ. ထေရော သုတွာ အာဟ [Pg.165] – ‘‘အဟော, စူဠနာဂေါ သာသနတော ဘဋ္ဌော, အဟံ ဧတဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ဝိနယံ ဝါစေန္တော န ကဒါစိ ဧဝံ အဝစံ, အယံ ကုတော လဘိတွာ ဧဝံ ဝဒသီ’’တိ. ဘိက္ခူ ထေရံ ယာစိံသု – ‘‘ကထေထ ဒါနိ, ဘန္တေ, ကေန ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ? ‘‘ယာဝကာလိကေနာဝုသော’’တိ ထေရော အာဟ. တသ္မာ ယံကိဉ္စိ ယာဂုဘတ္တံ ဝါ ဖလာဖလံ ဝါ အာမိသဇာတိကံ သမတိတ္တိကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ အဓိဋ္ဌာနုပဂေန ပတ္တေန, ဣတရေန ပန ထူပီကတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယာမကာလိကသတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကာနိ ပန အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တေပိ ထူပီကတာနိ ဝဋ္ဋန္တိ. ဒွီသု ပတ္တေသု ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ ပူရေတွာ ဝိဟာရံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ. ယံ ပတ္တေ ပက္ခိပိယမာနံ ပူဝဥစ္ဆုခဏ္ဍဖလာဖလာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတိ, တံ ထူပီကတံ နာမ န ဟောတိ. ပူဝဝဋံသကံ ဌပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တိ, ထူပီကတမေဝ ဟောတိ. ပုပ္ဖဝဋံသကတက္ကောလကဋုကဖလာဒိဝဋံသကေ ပန ဌပေတွာ ဒိန္နံ ထူပီကတံ န ဟောတိ. ဘတ္တဿ ဥပရိ ထာလကံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ ဌပေတွာ ပူရေတွာ ဂဏှာတိ, ထူပီကတံ နာမ န ဟောတိ. ကုရုန္ဒိယမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ထာလကေ ဝါ ပဏ္ဏေ ဝါ ပက္ခိပိတွာ တံ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ဒေန္တိ, ပါဋေက္ကဘာဇနံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

त्यामध्ये, ‘थूपीकत’ (शिखराकार) म्हणजे पाच प्रकारच्या भोजनांनी तयार केलेले, असे अभय थेरांनी म्हटले. परंतु, त्रिपिटक चुळनाग थेरांनी “पिंडपात म्हणजे यागू (पेज), भात, खाजक (खाद्य), चूर्णपिंड (साबण पावडर), दंतकाष्ठ (दातून) आणि दसिकसुत्त (धागा) देखील होय” हे सूत्र सांगून, दसिकसुत्त (धागा) देखील शिखराकार करून स्वीकारणे योग्य नाही, असे म्हटले. त्यांचा हा वाद ऐकून भिक्खूंनी रोहण जनपदाला जाऊन चुळसुमन थेरांना विचारले— ‘भंते, शिखराकार पिंडपात कशाने मर्यादित केला आहे?’ आणि त्यांनी त्या थेरांचा वादही त्यांना सांगितला. थेरांनी ते ऐकून म्हटले— ‘अहो! चुळनाग शासनापासून भ्रष्ट झाला आहे. मी त्याला सात वेळा विनय शिकवताना कधीही असे म्हटले नाही. याने हे कुठून मिळवून असे म्हटले आहे?’ भिक्खूंनी थेरांना पुन्हा विनंती केली— ‘भंते, आता आपणच सांगा, हे कशाने मर्यादित केले आहे?’ थेरांनी म्हटले— ‘आवुसो, यावकालिक वस्तूने हे मर्यादित केले आहे.’ म्हणून, कोणतीही यागू, भात किंवा लहान-मोठी फळे यांसारखी आमिषयुक्त (यावकालिक) वस्तू काठोकाठ (पात्राच्या काठाच्या बरोबरीने) एवढीच ग्रहण करावी. आणि ती देखील अधिष्ठान करण्यायोग्य पात्रानेच स्वीकारावी; परंतु इतर पात्राने शिखराकार करून घेतलेली देखील चालते. परंतु यामकालिक, सत्ताहकालिक आणि यावजीविक वस्तू अधिष्ठान केलेल्या पात्रात देखील शिखराकार करून घेतल्यास चालतात. दोन पात्रांमध्ये भात घेऊन, तो एका पात्रात पूर्ण भरून विहारात पाठवणे योग्य आहे, असे महापंचरी अट्टकथेत म्हटले आहे. पात्रात टाकत असताना जे पुव (पक्वान्न), उसाचे तुकडे, लहान-मोठी फळे इत्यादी खाली घसरतात, त्याला ‘थूपीकत’ (शिखराकार) म्हटले जात नाही. पात्रावर पक्वान्नाचा मुकुट ठेवून पिंडपात देतात, तो शिखराकारच होतो. परंतु फुलांचा मुकुट, तक्कोल किंवा कडू फळे इत्यादी वर ठेवून दिलेले अन्न शिखराकार होत नाही. भाताच्या वर लहान वाटी किंवा पानाची द्रोण ठेवून, ती भरून ग्रहण करतो, तर ते शिखराकार होत नाही. कुरुंदी अट्टकथेत देखील म्हटले आहे— ‘वाटीत किंवा पानात अन्न टाकून, ते पात्राच्या वर ठेवून देतात, तर ते स्वतंत्र भांडे मानले जात असल्याने चालते.’

ဣဓ အနာပတ္တိယံ ဂိလာနော န အာဂတော, တသ္မာ ဂိလာနဿပိ ထူပီကတံ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပန ပဋိဂ္ဂဟေတုမေဝ န ဝဋ္ဋတိ. ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပန သုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

या शिकवणुकीत अनापत्तीच्या (अपवाद) भागात ‘ग्लान’ (आजारी भिक्खू) असा उल्लेख आलेला नाही; म्हणून आजारी भिक्खूला देखील शिखराकार करून घेतलेले यावकालिक अन्न चालत नाही. परंतु सर्व बाबतीत केवळ ग्रहण करणेच अयोग्य आहे. ग्रहण केलेले अन्न मात्र सुगृहीतच असते आणि ते ग्रहण करणे (खाणे) योग्य आहे, असे समजावे.

တတိယော ဝဂ္ဂေါ.

तिसरा वर्ग (वग्ग).

၄. သက္ကစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

४. सक्कच्चवग्ग-वर्णना (सत्कारपूर्वक वर्गाचे वर्णन)

၆၀၆. သက္ကစ္စန္တိ ဧတ္ထာပိ အသက္ကစ္စံ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ အာပတ္တိ, ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပန သုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ. သက္ကစ္စန္တိ စ ပတ္တသညီတိ စာတိ ဥဘယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

६०६. ‘सक्कच्चं’ (आदराने) यामध्ये देखील, अनादराने केवळ ग्रहण करण्यातच आपत्ती होते; परंतु ग्रहण केलेले अन्न सुगृहीतच असते. ‘सक्कच्चं’ आणि ‘पत्तसञ्ञी’ हे दोन्ही आधी सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजावे.

၆၀၈. သပဒါနန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဩဓိံ အကတွာ အနုပဋိပါဋိယာ. သမသူပကေ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝုတ္တမေဝ.

६०८. ‘सपदानं’ म्हणजे त्या त्या ठिकाणी मर्यादा न करता अनुक्रमाने घेणे. ‘समसूपक’ शिकवणुकीत जे सांगायचे होते, ते आधीच सांगितले आहे.

၆၁၀. ထူပကတောတိ မတ္ထကတော; ဝေမဇ္ဈတောတိ အတ္ထော.

६१०. ‘थूपकतो’ म्हणजे शिखरावरून किंवा मधोमध, असा अर्थ आहे.

၆၁၁. ပဋိစ္ဆာဒေတွာ [Pg.166] ဒေန္တီတိ မာဃာတသမယာဒီသု ပဋိစ္ဆန္နံ ဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဒေန္တိ. ဝိညတ္တိယံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

६११. ‘पटिच्छादेत्वा देन्ति’ (झाकून देतात) म्हणजे प्राणीहत्येवर बंदी असलेल्या काळात (माघात समयी) इत्यादी प्रसंगी, झाकलेले व्यंजन (मांस-मच्छीचे कालवण) करून देतात. ‘विञ्ञत्ति’ (याचना) शिकवणुकीत जे सांगायचे आहे, ते येथे वेगळे सांगण्यासारखे काही नाही.

၆၁၄. ဥဇ္ဈာနသညီသိက္ခာပဒေပိ ဂိလာနော န မုစ္စတိ.

६१४. ‘उज्झानसञ्ञी’ शिकवणुकीत देखील आजारी भिक्खू आपत्तीतून मुक्त होत नाही.

၆၁၅. နာတိမဟန္တော ကဗဠောတိ မယူရဏ္ဍံ အတိမဟန္တံ, ကုက္ကုဋဏ္ဍံ အတိခုဒ္ဒကံ, တေသံ ဝေမဇ္ဈပ္ပမာဏော. ခဇ္ဇကေတိ ဧတ္ထ မူလခါဒနီယာဒိ သဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

६१५. ‘नातिमहन्तो कवळो’ (फार मोठा नसलेला घात) यामध्ये, मोराचे अंडे अतिशय मोठे असते आणि कोंबडीचे अंडे अतिशय लहान असते; त्यांच्या मध्यम आकाराचा घास (म्हणजे फार मोठा नसलेला घास होय). ‘खज्जके’ (खाद्यपदार्थ) यामध्ये मूळ-खादनीय (मुळापासून बनवलेले खाद्य) इत्यादी सर्व खाद्यपदार्थ ग्रहण करावेत.

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ.

चौथा वर्ग (वग्ग).

၅. ကဗဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

५. कवळवग्ग-वर्णना (कवळ वर्गाचे वर्णन)

၆၁၇. အနာဟဋေတိ အနာဟရိတေ; မုခဒွါရံ အသမ္ပာပိတေတိ အတ္ထော.

६१७. ‘अनाहटे’ म्हणजे न आणलेल्या, म्हणजेच मुखद्वारापर्यंत (तोंडापर्यंत) न पोहोचवलेल्या, असा अर्थ आहे.

၆၁၈. သဗ္ဗံ ဟတ္ထန္တိ သကလဟတ္ထံ.

६१८. ‘सब्बं हत्थं’ म्हणजे संपूर्ण हात (सर्व बोटे).

၆၁၉. သကဗဠေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မံ ကထေန္တော ဟရီတကံ ဝါ လဋ္ဌိမဓုကံ ဝါ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ကထေတိ. ယတ္တကေန ဝစနံ အပရိပုဏ္ဏံ န ဟောတိ, တတ္တကေ မုခမှိ သန္တေ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

६१९. ‘सकवळेन’ (घास तोंडात असताना) यामध्ये, धम्म उपदेश करताना हिरडा किंवा ज्येष्ठमध तोंडात ठेवून बोलतात. ज्याच्यामुळे शब्द अपूर्ण होत नाहीत, तेवढी वस्तू तोंडात असताना बोलणे योग्य आहे.

၆၂၀. ပိဏ္ဍုက္ခေပကန္တိ ပိဏ္ဍံ ဥက္ခိပိတွာ ဥက္ခိပိတွာ.

६२०. ‘पिण्डुक्खेपकं’ म्हणजे घास वर फेकून-फेकून (खाणे).

၆၂၁. ကဗဠာဝစ္ဆေဒကန္တိ ကဗဠံ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ.

६२१. ‘कवळावच्छेदकं’ म्हणजे घास तोडून-तोडून (खाणे).

၆၂၂. အဝဂဏ္ဍကာရကန္တိ မက္ကဋော ဝိယ ဂဏ္ဍေ ကတွာ ကတွာ.

६२२. ‘अवगण्डकारकं’ म्हणजे माकडाप्रमाणे गालात (घास) साठवून-साठवून (खाणे).

၆၂၃. ဟတ္ထနိဒ္ဓုနကန္တိ ဟတ္ထံ နိဒ္ဓုနိတွာ နိဒ္ဓုနိတွာ.

६२३. ‘हत्थनिद्धुनकं’ म्हणजे हात झटकून-झटकून (खाणे).

၆၂၄. သိတ္ထာဝကာရကန္တိ သိတ္ထာနိ အဝကိရိတွာ အဝကိရိတွာ.

६२४. ‘सित्थावकारकं’ म्हणजे भाताचे शीत (कण) विखरून-विखरून (खाणे).

၆၂၅. ဇိဝှာနိစ္ဆာရကန္တိ ဇိဝှံ နိစ္ဆာရေတွာ နိစ္ဆာရေတွာ.

६२५. ‘जिव्हानिच्छारकं’ म्हणजे जीभ बाहेर काढून-काढून (खाणे).

၆၂၆. စပုစပုကာရကန္တိ စပု စပူတိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ ကတွာ.

६२६. ‘चपुचपुकारकं’ म्हणजे ‘चपु-चपु’ असा आवाज करून-करून (खाणे).

ပဉ္စမော ဝဂ္ဂေါ.

पाचवा वर्ग (वग्ग).

၆. သုရုသုရုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

६. सुरुसुरुवग्ग-वर्णना (सुरुसुरु वर्गाचे वर्णन)

၆၂၇. သုရုသုရုကာရကန္တိ [Pg.167] သုရုသုရူတိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ ကတွာ. ဒဝေါတိ ပရိဟာသဝစနံ; တံ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ‘‘ကိံ ဗုဒ္ဓေါ, သိလကဗုဒ္ဓေါ, ပဋိဗုဒ္ဓေါ; ကိံ ဓမ္မော, ဂေါဓမ္မော, အဇဓမ္မော; ကိံ သံဃော, မိဂသံဃော, ပသုသံဃော’’တိအာဒိနာ နယေန တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ န ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

६२७. ‘सुरुसुरुकारकं’ म्हणजे ‘सुरु-सुरु’ असा आवाज करून-करून (खाणे). ‘दवो’ म्हणजे थट्टा-मस्करीचे शब्द; ती थट्टा-मस्करी कोणत्याही प्रकारे, ‘बुद्ध म्हणजे काय? दगडाचे बुद्ध की प्रतिबुद्ध? धम्म म्हणजे काय? गाईचा धम्म की शेळीचा धम्म? संघ म्हणजे काय? हरणांचा संघ की पशूंचा संघ?’ इत्यादी प्रकारे त्रिरत्नांच्या बाबतीत करू नये, असा अर्थ आहे.

၆၂၈. ဟတ္ထနိလ္လေဟကန္တိ ဟတ္ထံ နိလ္လေဟိတွာ နိလ္လေဟိတွာ. ဘုဉ္ဇန္တေန ဟိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ နိလ္လေဟိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဃနယာဂုဖာဏိတပါယာသာဒိကေ ပန အင်္ဂုလီဟိ ဂဟေတွာ အင်္ဂုလိယော မုခေ ပဝေသေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တနိလ္လေဟကဩဋ္ဌနိလ္လေဟကေသုပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ဧကင်္ဂုလိယာပိ ပတ္တော န နိလ္လေဟိတဗ္ဗော, ဧကဩဋ္ဌောပိ ဇိဝှာယ န နိလ္လေဟိတဗ္ဗော, ဩဋ္ဌမံသေဟိ ဧဝ ပန ဂဟေတွာ အန္တော ပဝေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

६२८. ‘हत्थनिल्लेहकं’ म्हणजे हात चाटून-चाटून (खाणे). भोजन करणाऱ्याने बोट देखील चाटणे योग्य नाही. परंतु दाट यागू, गुळ किंवा खीर इत्यादी बोटांनी घेऊन, बोटे तोंडात घालून खाणे योग्य आहे. ‘पत्तनिल्लेहक’ (पात्र चाटणे) आणि ‘ओट्ठनिल्लेहक’ (ओठ चाटणे) या शिकवणुकीत देखील हाच नियम आहे. म्हणून एका बोटाने देखील पात्र चाटू नये, एका बाजूचा ओठ देखील जिभेने चाटू नये, परंतु केवळ ओठांच्या साहाय्यानेच अन्न घेऊन तोंडात टाकणे योग्य आहे.

၆၃၁. ကောကနဒေတိ ဧဝံနာမကေ. ကောကနဒန္တိ ပဒုမံ ဝုစ္စတိ, သော စ ပါသာဒေါ ပဒုမသဏ္ဌာနော, တေနဿ ကောကနဒေါတွေဝ နာမံ အကံသု. န သာမိသေန ဟတ္ထေန ပါနီယထာလကန္တိ ဧတံ ပဋိက္ကူလဝသေန ပဋိက္ခိတ္တံ, တသ္မာ သံဃိကမ္ပိ ပုဂ္ဂလိကမ္ပိ ဂိဟိသန္တကမ္ပိ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ သင်္ခမ္ပိ သရာဝမ္ပိ ထာလကမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ, ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ဟတ္ထဿ ဧကဒေသော အာမိသမက္ခိတော န ဟောတိ, တေန ပဒေသေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

६३१. ‘कोकनदे’ म्हणजे या नावाच्या प्रासादात. ‘कोकनद’ कमळाला म्हटले जाते, आणि तो प्रासाद कमळाच्या आकाराचा होता, म्हणून त्याचे नाव ‘कोकनद’ असे ठेवले गेले. ‘न सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं’ (खरकट्या हाताने पाण्याचे भांडे धरू नये) हे अमंगळ असल्यामुळे वर्ज्य केले आहे. म्हणून संघाचे असो, वैयक्तिक असो, गृहस्थांचे असो किंवा स्वतःचे असो, शंख, मातीचे भांडे किंवा पाण्याचे भांडे खरकट्या हाताने धरूच नये; ते धरणाऱ्याला दुक्कट आपत्ती होते. परंतु जर हाताचा एखादा भाग खरकटा नसेल, तर त्या भागाने ते भांडे धरण्यास हरकत नाही.

၆၃၂. ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါတိ သိတ္ထာနိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ရာသိံ ကတွာ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတိ. ဘိန္ဒိတွာ ဝါတိ သိတ္ထာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကဂတိကာနိ ကတွာ ဆဍ္ဍေတိ. ပဋိဂ္ဂဟေ ဝါတိ ပဋိဂ္ဂဟေန ပဋိစ္ဆန္တော နံ ပဋိဂ္ဂဟေ ဆဍ္ဍေတိ. နီဟရိတွာတိ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆဍ္ဍေတိ; ဧဝံ ဆဍ္ဍေန္တဿ အနာပတ္တိ.

६३२. 'उद्धरित्वा' (बाहेर काढून) म्हणजे भाताचे शीत पाण्यातून बाहेर काढून एका ठिकाणी त्याचा ढीग करून पाणी टाकून देणे होय. 'भिन्दित्वा' (बारीक करून) म्हणजे भाताचे शीत बारीक करून पाण्यासारखे पातळ करून टाकून देणे होय. 'पटिग्गहे' (हात धुण्याच्या पात्रात) म्हणजे स्वीकारणारा ते भाताचे शीत हात धुण्याच्या पात्रात टाकून देतो. 'नीहरित्वा' (बाहेर नेऊन) म्हणजे बाहेर नेऊन टाकून देणे होय. अशा प्रकारे टाकून देणाऱ्या भिक्खूंना आपत्ती होत नाही (अनापत्ती असते).

၆၃၄. သေတစ္ဆတ္တန္တိ ဝတ္ထပလိဂုဏ္ဌိတံ ပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ. ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တန္တိ ဝိလီဝစ္ဆတ္တံ. ပဏ္ဏစ္ဆတ္တန္တိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ကတံ. မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ သလာကဗဒ္ဓန္တိ ဣဒံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဆတ္တာနံ ပဉ္ဇရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာနိ ဟိ မဏ္ဍလဗဒ္ဓါနိ စေဝ ဟောန္တိ သလာကဗဒ္ဓါနိ စ. ယမ္ပိ တတ္ထဇာတကဒဏ္ဍကေန ကတံ ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဆတ္တမေဝ. ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဆတ္တံ ပါဏိမှိ [Pg.168] အဿာတိ ဆတ္တပါဏိ. သော တံ ဆတ္တံ ဓာရယမာနော ဝါ အံသေ ဝါ ကတွာ ဦရုမှိ ဝါ ဌပေတွာ ယာဝ ဟတ္ထေန န မုစ္စတိ, တာဝဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒေသေန္တဿ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ကဋံ. သစေ ပနဿ အညော ဆတ္တံ ဓာရေတိ, ဆတ္တပါဒုကာယ ဝါ ဌိတံ ဟောတိ, ဟတ္ထတော အပဂတမတ္တေ ဆတ္တပါဏိ နာမ န ဟောတိ. တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

६३४. 'सेतछत्तं' (श्वेतछत्र) म्हणजे पांढऱ्या कापडाने वेढलेले पांढरे छत्र होय. 'किलञ्जछत्तं' म्हणजे बांबूच्या कामट्यांनी बनवलेले छत्र होय. 'पण्णछत्तं' (पर्णछत्र) म्हणजे ताडपत्रादी कोणत्याही पानांनी बनवलेले छत्र होय. 'मण्डलबद्धं सलाकाबद्धं' (वर्तुळाकार बांधलेले, कामट्यांनी बांधलेले) हे मात्र तिन्ही प्रकारच्या छत्रांचा सांगाडा दर्शवण्यासाठी म्हटले आहे. कारण ती छत्रे वर्तुळाकार बांधलेली किंवा कामट्यांनी बांधलेली असतात. त्या झाडाच्या दांड्याने बनवलेले एका पानाचे छत्र जरी असले, तरी ते सुद्धा छत्रच मानले जाते. या छत्रांपैकी कोणतेही छत्र ज्याच्या हातात असते, त्याला 'छत्रपाणि' (हातात छत्र असलेला) म्हणतात. त्याने ते छत्र धरलेले असो, खांद्यावर ठेवलेले असो किंवा मांडीवर ठेवलेले असो, जोपर्यंत ते हातातून सुटत नाही, तोपर्यंत त्यांना धम्मोपदेश करणे योग्य नाही; उपदेश केल्यास सांगितलेल्या नियमानुसार दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते. पण जर दुसऱ्या कोणी त्यांच्यासाठी छत्र धरले असेल किंवा ते छत्र छत्राच्या स्टँडवर (छत्रपादुकेवर) ठेवलेले असेल, तर हातातून छत्र दूर होताच तो 'छत्रपाणि' राहत नाही. त्यांना धम्मोपदेश करणे योग्य आहे. येथे धम्माची व्याख्या 'पदसोधम्म' सिक्खापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजली पाहिजे.

၆၃၅. ဒဏ္ဍပါဏိဿာတိ ဧတ္ထ ဒဏ္ဍော နာမ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ စတုဟတ္ထပ္ပမာဏော ဒဏ္ဍပါဏိဘာဝေါ ပနဿ ဆတ္တပါဏိမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

६३५. 'दण्डपाणिस्स' (हातात काठी घेतलेल्याला) यामध्ये 'दंड' म्हणजे मध्यम आकाराच्या पुरुषाच्या चार हात प्रमाणाची काठी (दंड) होय. त्याची 'दंडपाणि' असण्याची स्थिती 'छत्रपाणि' च्या बाबतीत सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजली पाहिजे.

၆၃၆. သတ္ထပါဏိမှိပိ ဧသေဝ နယော. အသိံ သန္နဟိတွာ ဌိတောပိ ဟိ သတ္ထပါဏိသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ.

६३६. 'सत्थपाणि' (हातात शस्त्र घेतलेल्या) च्या बाबतीत सुद्धा हाच नियम आहे. कारण तलवार (कमरेला) बांधून उभा असलेला मनुष्य सुद्धा 'सत्थपाणि' च्या व्याख्येत येत नाही.

၆၃၇. အာဝုဓပါဏိဿာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝုဓံ နာမ စာပေါ ကောဒဏ္ဍော’’တိ, အထ ခေါ သဗ္ဗာပိ ဓနုဝိကတိ သဒ္ဓိံ သရဝိကတိယာ အာဝုဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ သဒ္ဓိံ ဝါ သရေန ဓနုံ ဂဟေတွာ သုဒ္ဓဓနုံ ဝါ သုဒ္ဓသရံ ဝါ သဇိယဓနုံ ဝါ နိဇ္ဇိယဓနုံ ဝါ ဂဟေတွာ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဓမ္မော ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနဿ ဓနုံ ကဏ္ဌေပိ ပဋိမုက္ကံ ဟောတိ, ယာဝ ဟတ္ထေန န ဂဏှာတိ, တာဝ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ.

६३७. 'आवुधपाणिस्स' (हातात आयुध घेतलेल्याला) यामध्ये जरी असे म्हटले असले की, "आयुध म्हणजे चाप किंवा कोदंड (धनुष्य)", तरीसुद्धा बाणांच्या विविध रूपांसह सर्व प्रकारची धनुष्ये 'आयुध' (शस्त्र) म्हणून समजली पाहिजेत. म्हणून, बाणासह धनुष्य घेऊन, किंवा केवळ धनुष्य घेऊन, किंवा केवळ बाण घेऊन, किंवा प्रत्यंचा चढवलेले धनुष्य घेऊन, किंवा प्रत्यंचा नसलेले धनुष्य घेऊन उभा असलेल्या किंवा बसलेल्या व्यक्तीला धम्मोपदेश करणे योग्य नाही. पण जर त्याचे धनुष्य गळ्यात अडकवलेले असेल, तर जोपर्यंत तो हाताने ते धरत नाही, तोपर्यंत धम्मोपदेश करणे योग्यच आहे.

ဆဋ္ဌော ဝဂ္ဂေါ.

सहावा वग्ग समाप्त.

၇. ပါဒုကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

७. पादुकावग्ग-वर्णना (पादुका वग्गाचे स्पष्टीकरण)

၆၃၈. အက္ကန္တဿာတိ ဆတ္တဒဏ္ဍကေ အင်္ဂုလန္တရံ အပ္ပဝေသေတွာ ကေဝလံ ပါဒုကံ အက္ကမိတွာ ဌိတဿ. ပဋိမုက္ကဿာတိ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဌိတဿ. ဥပါဟနာယပိ ဧသေဝ နယော. ဩမုက္ကောတိ ပနေတ္ထ ပဏှိကဗဒ္ဓံ ဩမုဉ္စိတွာ ဌိတော ဝုစ္စတိ.

६३८. 'अक्कन्तस्स' (पादुकांवर पाय ठेवलेल्याला) म्हणजे पादुकेच्या खुंटीमध्ये बोटांमधील जागा न घालता केवळ पादुकेवर पाय ठेवून उभा असलेल्याला. 'पटिमुक्कस्स' म्हणजे पादत्राणे घालून उभा असलेल्याला. चपलेच्या (उपाहानाच्या) बाबतीत सुद्धा हाच नियम आहे. येथे 'ओमुक्को' म्हणजे टाचेचा बंध (टाचेची पट्टी) काढून उभा असलेला मनुष्य होय.

၆၄၀. ယာနဂတဿာတိ ဧတ္ထ သစေပိ ဒွီဟိ ဇနေဟိ ဟတ္ထသံဃာဋေန ဂဟိတော, သာဋကေ ဝါ ဌပေတွာ ဝံသေန ဝယှတိ, အယုတ္တေ ဝါ ဝယှာဒိကေ ယာနေ[Pg.169], ဝိသင်္ခရိတွာ ဝါ ဌပိတေ စက္ကမတ္တေပိ နိသိန္နော ယာနဂတောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. သစေ ပန ဒွေပိ ဧကယာနေ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဝိသုံ နိသိန္နေသုပိ ဥစ္စေ ယာနေ နိသိန္နေန နီစေ နိသိန္နဿ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, သမပ္ပမာဏေပိ ဝဋ္ဋတိ. ပုရိမေ ယာနေ နိသိန္နေန ပစ္ဆိမေ နိသိန္နဿ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္ဆိမေ ပန ဥစ္စတရေပိ နိသိန္နေန ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

६४०. 'यानगतस्स' (वाहनात बसलेल्याला) यामध्ये, जरी दोन माणसांनी हातांची साखळी करून उचललेले असेल, किंवा कपड्यात ठेवून बांबूने वाहून नेले जात असेल, याशिवाय बैल-घोडे न जुंपलेल्या पालखी इत्यादी वाहनात बसलेला असेल, किंवा सुटे करून ठेवलेल्या केवळ चाकांवर बसलेला असेल, तरी तो 'यानगत' (वाहनात बसलेला) याच संज्ञेस प्राप्त होतो. पण जर दोघेही एकाच वाहनात बसलेले असतील, तर उपदेश करणे योग्य आहे. वेगवेगळ्या वाहनात बसलेले असताना मात्र, उंच वाहनात बसलेल्या भिक्खूंनी खालच्या वाहनात बसलेल्या व्यक्तीला धम्मोपदेश करणे योग्य आहे, तसेच समान उंचीच्या वाहनात बसलेल्याला सुद्धा उपदेश करणे योग्य आहे. पुढच्या वाहनात बसलेल्या भिक्खूंनी मागच्या वाहनात बसलेल्या व्यक्तीला उपदेश करणे योग्य आहे. पण मागच्या अधिक उंच वाहनात बसलेल्या भिक्खूंनी (पुढच्या वाहनातील व्यक्तीला) उपदेश करणे योग्य नाही.

၆၄၁. သယနဂတဿာတိ အန္တမသော ကဋသာရကေပိ ပကတိဘူမိယမ္ပိ နိပန္နဿ ဥစ္စေပိ မဉ္စပီဌေ ဝါ ဘူမိပဒေသေ ဝါ ဌိတေန နိသိန္နေန ဝါ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သယနဂတေန ပန သယနဂတဿ ဥစ္စတရေ ဝါ သမပ္ပမာဏေ ဝါ နိပန္နေန ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ. နိပန္နေန စ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, နိသိန္နေနာပိ ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဌိတေန ဌိတဿေဝ ဝဋ္ဋတိ.

६४१. 'sayanagatassā' (शय्येवर असलेल्याला) म्हणजे अगदी चटईवर किंवा साध्या जमिनीवर निजलेल्या (झोपलेल्या) व्यक्तीला, उंच पलंग-पाटावर किंवा जमिनीवर उभे राहून किंवा बसून धम्मोपदेश करणे योग्य नाही. शय्येवर असलेल्या भिक्खूंनी मात्र शय्येवर असलेल्या व्यक्तीला, अधिक उंच किंवा समान उंचीच्या शय्येवर निजलेल्या अवस्थेत उपदेश करणे योग्य आहे. आणि निजलेल्या भिक्खूंनी उभे असलेल्या किंवा बसलेल्या व्यक्तीला उपदेश करणे योग्य आहे, तसेच बसलेल्या भिक्खूंनी सुद्धा उपदेश करणे योग्य आहे. उभे असलेल्या भिक्खूंनी केवळ उभे असलेल्या व्यक्तीलाच उपदेश करणे योग्य आहे.

၆၄၂. ပလ္လတ္ထိကာယာတိ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဟတ္ထပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ ယာယ ကာယစိ ပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿ အဂိလာနဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

६४२. 'पल्लत्थिकाय' (गुडघे बांधून बसलेल्याला) म्हणजे योगपट्ट बांधून, हाताने गुडघे बांधून किंवा कपड्याने गुडघे बांधून, अशा कोणत्याही प्रकारे गुडघे बांधून बसलेल्या निरोगी व्यक्तीला धम्मोपदेश करणे योग्य नाही.

၆၄၃. ဝေဌိတသီသဿာတိ ဒုဿဝေဌနေန ဝါ မောဠိအာဒီဟိ ဝါ ယထာ ကေသန္တော န ဒိဿတိ; ဧဝံ ဝေဌိတသီသဿ.

६४३. 'वेठितसीसस्स' (डोके वेढलेल्याला) म्हणजे कपड्याच्या वेढणाने (पगडीने) किंवा मुकुट इत्यादींनी ज्या प्रकारे केसांची सीमा दिसत नाही, अशा प्रकारे डोके वेढलेल्याला.

၆၄၄. ဩဂုဏ္ဌိတသီသဿာတိ သသီသံ ပါရုတဿ.

६४४. 'ओगुण्ठितसीसस्स' (डोके ओढून घेतलेल्याला) म्हणजे डोक्यासह संपूर्ण शरीर पांघरलेल्याला (डोक्यावरून वस्त्र ओढून घेतलेल्याला).

၆၄၅. ဆမာယံ နိသိန္နေနာတိ ဘူမိယံ နိသိန္နေန. အာသနေ နိသိန္နဿာတိ အန္တမသော ဝတ္ထမ္ပိ တိဏာနိပိ သန္ထရိတွာ နိသိန္နဿ.

६४५. 'छमायं निसिन्नेन' म्हणजे जमिनीवर बसलेल्या भिक्खूंनी. 'आसने निसिन्नस्स' म्हणजे अगदी कमीत कमी कपडा किंवा गवत पसरून त्यावर बसलेल्याला.

၆၄၇. ဆပကဿာတိ စဏ္ဍာလဿ. ဆပကီတိ စဏ္ဍာလီ. နိလီနောတိ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော ဟိ နာမ. သဗ္ဗမိဒံ စရိမံ ကတန္တိ တတ္ထေဝ ပရိပတီတိ ‘‘သဗ္ဗော အယံ လောကော သင်္ကရံ ဂတော နိမ္မရိယာဒေါ’’တိ ဣမံ ဝစနံ ဝတွာ တတ္ထေဝ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အန္တရာ ရုက္ခတော ပတိတော. ပတိတွာ စ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ပုရတော ဌတွာ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

६४७. 'छपकस्स' म्हणजे चांडाळाचे. 'छपकी' म्हणजे चांडाळी. 'निलीनो' म्हणजे लपलेला होऊन. 'यत्र हि नाम' म्हणजे जो कोणी. "हा सर्व लोक संकराला प्राप्त झाला आहे आणि मर्यादाहीन झाला आहे" असे हे वचन बोलून, तिथेच त्या दोघांच्या मध्ये झाडावरून पडला. आणि पडल्यानंतर त्या दोघांच्याही समोर उभा राहून ही गाथा म्हणाला –

‘‘ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တိ…ပေ… အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါ’’တိ.

"दोघेही अर्थ जाणत नाहीत...पे... दगडाने घागरीसारखे फुटेल."

တတ္ထ ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တီတိ ဒွေပိ ဇနာ ပါဠိယာ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ. ဓမ္မံ န ပဿရေတိ ပါဠိံ န ပဿန္တိ. ကတမေ တေ ဥဘောတိ? ‘‘ယော စာယံ မန္တံ [Pg.170] ဝါစေတိ, ယော စာဓမ္မေနဓီယတီ’’တိ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဉ္စ ရာဇာနဉ္စ ဥဘောပိ အဓမ္မိကဘာဝေ ဌပေသိ.

त्या गाथेत, 'उभो अत्थं न जानन्ति' म्हणजे दोघेही जण पाळीचा (पाठाचा) अर्थ जाणत नाहीत. 'धम्मं न पस्सरे' म्हणजे पाळीला (पाठाला) पाहत नाहीत. ते दोघे कोण? "जो हा मंत्र शिकवतो आणि जो अधर्माने शिकतो." अशा प्रकारे त्याने ब्राह्मण आणि राजा या दोघांनाही अधार्मिकतेच्या स्थितीत ठेवले.

တတော ဗြာဟ္မဏော သာလီနန္တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဇာနာမဟံ ဘော ‘‘အယံ အဓမ္မော’’တိ; အပိ စ ခေါ မယာ ဒီဃရတ္တံ သပုတ္တဒါရပရိဇနေန ရညော သန္တကော သာလီနံ ဩဒနော ဘုတ္တော. သုစိမံသူပသေစနောတိ နာနပ္ပကာရဝိကတိသမ္ပာဒိတံ သုစိမံသူပသေစနံ မိဿီကရဏမဿာတိ သုစိမံသူပသေစနော. တသ္မာ ဓမ္မေ န ဝတ္တာမီတိ ယသ္မာ ဧဝံ မယာ ရညော ဩဒနော ဘုတ္တော, အညေ စ ဗဟူ လာဘာ လဒ္ဓါ, တသ္မာ ဓမ္မေ အဟံ န ဝတ္တာမိ ဥဒရေ ဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ, န ဓမ္မံ အဇာနန္တော. အယဉှိ ဓမ္မော အရိယေဟိ ဝဏ္ဏိတော ပသတ္ထော ထောမိတောတိ ဇာနာမိ.

तदनंतर ब्राह्मणाने 'सालीनं' ही गाथा म्हटली. तिचा अर्थ असा – "हे महाशया, 'हा अधर्म आहे' हे मी जाणतो; तरीसुद्धा मी माझ्या पुत्र, पत्नी आणि परिवारासह दीर्घकाळापर्यंत राजाचा साळीच्या तांदळाचा भात खाल्ला आहे." 'सुचिमंसूपसे चनो' म्हणजे विविध प्रकारच्या पक्वान्नांनी युक्त आणि शुद्ध मांसाच्या रसाने मिश्रित असलेला भात होय. "म्हणून मी धम्माचे आचरण करत नाही" म्हणजे ज्याअर्थी मी राजाचा भात खाल्ला आहे आणि इतरही अनेक लाभ प्राप्त केले आहेत, म्हणून मी पोटाच्या स्वार्थासाठी धम्माचे आचरण करत नाही, धम्म जाणत नसल्यामुळे नाही. कारण "हा धम्म आर्यांनी (सत्पुरुषांनी) वर्णित, प्रशंसित आणि स्तुती केलेला आहे" हे मी जाणतो.

အထ နံ ဆပကော ‘‘ဓိရတ္ထူ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယေန အဇ္ဈဘာသိ. တဿတ္ထော – ယော တယာ ဓနလာဘော စ ယသလာဘော စ လဒ္ဓေါ, ဓိရတ္ထု တံ ဓနလာဘံ ယသလာဘဉ္စ ဗြာဟ္မဏ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အယံ တယာ လဒ္ဓေါ လာဘော အာယတိံ အပါယေသု ဝိနိပါတနဟေတုနာ သမ္ပတိ စ အဓမ္မစရဏေန ဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပါ ယာ ဝုတ္တိ အာယတိံ ဝိနိပါတေန ဣဓ အဓမ္မစရဏေန ဝါ နိပ္ပဇ္ဇတိ, ကိံ တာယ ဝုတ္တိယာ? တေန ဝုတ္တံ –

त्यानंतर त्या चांडाळाने (छपक) 'धिरत्थु' (धिक्कार असो) इत्यादी दोन गाथांद्वारे त्या ब्राह्मणाला संबोधित केले. त्याचा अर्थ असा आहे – हे ब्राह्मणा, तुला जो धनलाभ आणि यशोलाभ मिळाला आहे, त्या धनलाभाचा आणि यशोलाभाचा धिक्कार असो! का? कारण तुझ्याद्वारे प्राप्त झालेला हा लाभ भविष्यात अपायांमध्ये (दुर्गतीमध्ये) पडण्याचे कारण बनतो आणि सध्या अधर्माचरणाने चालणारी ही उपजीविका (वृत्ती) आहे. अशी उपजीविका, जी भविष्यात दुर्गतीला कारणीभूत ठरते किंवा या जन्मात अधर्माचरणाने सिद्ध होते, अशा उपजीविकेचा काय उपयोग? म्हणूनच असे म्हटले आहे –

‘‘ဓိရတ္ထု တံ ဓနလာဘံ, ယသလာဘဉ္စ ဗြာဟ္မဏ;

ယာ ဝုတ္တိ ဝိနိပါတေန, အဓမ္မစရဏေန ဝါ’’တိ.

“हे ब्राह्मणा, त्या धनलाभाचा आणि यशोलाभाचा धिक्कार असो; जी उपजीविका दुर्गतीला कारणीभूत ठरून किंवा अधर्माचरणाने प्राप्त होते.”

ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေတိ မဟာဗြာဟ္မဏ ဣတော ဒိသာ သီဃံ ပလာယဿု. ပစန္တညေပိ ပါဏိနောတိ အညေပိ သတ္တာ ပစန္တိ စေဝ ဘုဉ္ဇန္တိ စ; န ကေဝလံ တွဉ္စေဝ ရာဇာ စ. မာ တွံ အဓမ္မော အာစရိတော အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါတိ သစေ ဟိ တွံ ဣတော အပရိဗ္ဗဇိတွာ ဣမံ အဓမ္မံ အာစရိဿသိ, တတော တွံ သော အဓမ္မော ဧဝံ အာစရိတော ယထာ ဥဒကကုမ္ဘံ ပါသာဏော ဘိန္ဒေယျ; ဧဝံ ဘေစ္ဆတိ, တေန မယံ တံ ဝဒါမ –

‘परिव्वज महाब्रह्मे’ (हे महाब्राह्मणा, येथून निघून जा) म्हणजे हे महाब्राह्मणा, या दिशेकडून वेगाने पळून जा. ‘पचन्तञ्ञेपि पाणिनो’ म्हणजे इतर प्राणी देखील शिजवून खातात; केवळ तू आणि राजाच शिजवून खात नाही. ‘मा त्वं अधम्मो आचरितो अस्मा कुम्भमिवाभिदा’ म्हणजे जर तू येथून निघून न जाता या अधर्माचे आचरण करत राहिलास, तर तुझ्याद्वारे आचरलेला तो अधर्म तुला तसाच नष्ट करेल (फोडून टाकेल), ज्याप्रमाणे दगड पाण्याचा घडा फोडून टाकतो. म्हणूनच आम्ही तुला सांगतो –

‘‘ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေ, ပစန္တညေပိ ပါဏိနော;

မာ တွံ အဓမ္မော အာစရိတော, အသ္မာ ကုမ္ဘမိဝါဘိဒါ’’တိ.

“हे महाब्राह्मणा, येथून निघून जा, इतर प्राणी देखील शिजवून खातात; तुझ्याद्वारे आचरलेला अधर्म तुला तसा नष्ट न करो, जसा दगड पाण्याचा घडा फोडून टाकतो.”

ဥစ္စေ အာသနေတိ အန္တမသော ဘူမိပ္ပဒေသေပိ ဥန္နတဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

‘उच्चे आसने’ म्हणजे अगदी जमिनीवर सुद्धा उंच जागेवर बसलेल्या (निरोगी) व्यक्तीला धम्म उपदेश करणे योग्य नाही.

၆၄၈. န [Pg.171] ဌိတော နိသိန္နဿာတိ သစေပိ ထေရုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဌိတံ ဒဟရဘိက္ခုံ အာသနေ နိသိန္နော မဟာထေရော ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, န ကထေတဗ္ဗံ. ဂါရဝေန ပန ထေရံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုစ္ဆထာတိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ, ပဿေ ဌိတဘိက္ခုဿ ကထေမီတိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

६४८. ‘न ठितो निसिन्नस्स’ (उभ्या असलेल्याने बसलेल्याला उपदेश करू नये) म्हणजे जर आसनावर बसलेले महाथेर, थेरांच्या सेवेसाठी येऊन उभ्या असलेल्या तरुण भिक्खूला प्रश्न विचारतात, तर त्याने उत्तर देऊ नये. परंतु, आदरापोटी थेरांना 'उठून विचारा' असे सांगणे शक्य नाही, म्हणून 'मी बाजूला उभ्या असलेल्या भिक्खूला सांगत आहे' असा विचार करून उत्तर देणे योग्य ठरते.

၆၄၉. န ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တေနာတိ ဧတ္ထ သစေ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, န ကထေတဗ္ဗံ. ပစ္ဆိမဿ ဘိက္ခုနော ကထေမီတိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဒ္ဓိံ ဥဂ္ဂဟိတဓမ္မံ ပန သဇ္ဈာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဓုရေန ဂစ္ဆန္တဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

६४९. ‘न पच्छतो गच्छन्तेन’ (मागे चालणाऱ्याने पुढे चालणाऱ्याला उपदेश करू नये) यामध्ये जर पुढे चालणारी व्यक्ती मागे चालणाऱ्या व्यक्तीला प्रश्न विचारते, तर उत्तर देऊ नये. 'मी मागे असणाऱ्या भिक्खूला सांगत आहे' असा विचार करून बोलणे योग्य ठरते. परंतु, गुरुंकडून शिकलेल्या धम्माचे एकत्र पठण (सज्झाय) करणे योग्य आहे. बरोबरीने (समांतर) चालणाऱ्या व्यक्तीला उपदेश करणे योग्य आहे.

၆၅၀. န ဥပ္ပထေနာတိ ဧတ္ထာပိ သစေ ဒွေပိ သကဋပထေ ဧကေကစက္ကပထေန ဝါ ဥပ္ပထေန ဝါ သမဓုရံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

६५०. ‘न उप्पथेन’ (चुकीच्या मार्गाने चालताना उपदेश करू नये) यामध्ये देखील जर दोघेही बैलगाडीच्या रस्त्यावरून, एका-एका चाकाच्या मार्गाने किंवा बाजूच्या मार्गाने बरोबरीने चालत असतील, तर उपदेश करणे योग्य आहे.

၆၅၁. အသဉ္စိစ္စာတိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ သဟသာ ဥစ္စာရော ဝါ ပဿာဝေါ ဝါ နိက္ခမတိ, အသဉ္စိစ္စ ကတော နာမ အနာပတ္တိ.

६५१. ‘असंचिच्च’ (अनावधानाने/इच्छा नसताना) म्हणजे एखाद्या झाकलेल्या जागेकडे जात असताना अचानक मल किंवा मूत्र विसर्जन झाले, तर ते अनावधानाने केलेले मानले जाते आणि त्यात कोणताही आक्षेप (अनापत्ती) नसतो.

၆၅၂. န ဟရိတေတိ ဧတ္ထ ယမ္ပိ ဇီဝရုက္ခဿ မူလံ ပထဝိယံ ဒိဿမာနံ ဂစ္ဆတိ, သာခါ ဝါ ဘူမိလဂ္ဂါ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗံ ဟရိတသင်္ခါတမေဝ. ခန္ဓေ နိသီဒိတွာ အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနေ ပါတေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ သဟသာ နိက္ခမတိ, ဂိလာနဋ္ဌာနေ ဌိတော ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတေ ကတောတိ အပ္ပဟရိတံ အလဘန္တေန တိဏဏ္ဍုပကံ ဝါ ပလာလဏ္ဍုပကံ ဝါ ဌပေတွာ ကတောပိ ပစ္ဆာ ဟရိတံ ဩတ္ထရတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ခေဠေန စေတ္ထ သိင်္ဃာဏိကာပိ သင်္ဂဟိတာတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

६५२. ‘न हरिते’ (हिरवळीवर मलमूत्र विसर्जन करू नये) यामध्ये जिवंत झाडाचे जे मूळ जमिनीवर उघडे दिसते किंवा जी फांदी जमिनीला टेकलेली असते, ते सर्व 'हरित' (हिरवळ) मानले जाते. झाडाच्या खोडावर बसून हिरवळ नसलेल्या जागेवर विसर्जन करणे योग्य आहे. हिरवळ नसलेली जागा शोधत असतानाच जर अचानक विसर्जन झाले, तर तो आजारी व्यक्तीच्या स्थितीत मानला जातो, त्यामुळे ते योग्य आहे. ‘अप्पहरिते कतो’ म्हणजे हिरवळ नसलेली जागा न मिळाल्यास भिक्खूने गवताची पेंढी (तिणण्डुपक) किंवा पेंढ्याची पेंढी ठेवून त्यावर विसर्जन केले आणि नंतर ते हिरवळीवर पसरले, तरी ते योग्यच आहे. या शिक्षापदामध्ये लाळ आणि शेंबूड यांचाही समावेश होतो, असे 'महापच्चरी' मध्ये म्हटले आहे.

၆၅၃. န ဥဒကေတိ ဧတံ ပရိဘောဂဥဒကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသု ပန အပရိဘောဂေသု အနာပတ္တိ. ဒေဝေ ဝဿန္တေ သမန္တတော ဥဒကောဃော ဟောတိ, အနုဒကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ နိက္ခမတိ, ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတာဒိသေ ကာလေ အနုဒကဋ္ဌာနံ အလဘန္တေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

६५३. ‘न उदके’ (पाण्यात मलमूत्र विसर्जन करू नये) हे केवळ वापरण्यायोग्य पाण्याच्या संदर्भात भगवंतांनी म्हटले आहे. परंतु, शौचालयातील पाणी किंवा समुद्राचे पाणी यांसारख्या न वापरण्यायोग्य पाण्यात विसर्जन केल्यास कोणताही आक्षेप (अनापत्ती) नाही. पाऊस पडत असताना सर्वत्र पाण्याचा पूर आलेला असतो, अशा वेळी कोरडी जागा शोधत असतानाच जर विसर्जन झाले, तर ते योग्य आहे. 'महापच्चरी' मध्ये म्हटले आहे – 'अशा वेळी कोरडी जागा न मिळाल्यास विसर्जन करणे योग्य आहे.' उर्वरित सर्व शिक्षापदांचा अर्थ स्पष्टच आहे.

သတ္တမော ဝဂ္ဂေါ.

सातवा वर्ग समाप्त.

သမုဋ္ဌာနာဒိဒီပနတ္ထာယ ပနေတ္ထ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ – ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဥစ္စာသဒ္ဒပဋိသံယုတ္တာနိ စတ္တာရိ, သကဗဠေန မုခေန ဗျာဟရဏံ ဧကံ, ဆမာနီစာသနဌာနပစ္ဆတောဂမနဥပ္ပထဂမနပဋိသံယုတ္တာနိ ပဉ္စာတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနာနိ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌဟန္တိ, ကိရိယာနိ, သညာဝိမောက္ခာနိ[Pg.172], သစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ, ဒုက္ခဝေဒနာနီတိ.

उत्पत्ती (समुत्थान) इत्यादी स्पष्ट करण्यासाठी येथे हा संकीर्ण निर्णय आहे – मोठ्याने हसणे आणि मोठ्याने आवाज करणे यासंबंधीची चार शिक्षापदे, तोंडात घास असताना बोलण्याचे एक शिक्षापद, आणि जमिनीवर बसणे, खालच्या आसनावर बसणे, उभे राहणे, मागे चालणे व चुकीच्या मार्गाने चालणे यासंबंधीची पाच शिक्षापदे – अशी ही दहा शिक्षापदे 'समनुभासन' शिक्षापदाप्रमाणेच उत्पत्ती असणारी आहेत. ती काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होतात; ती क्रियात्मक (किरिया) आहेत, संज्ञेपासून मुक्त (सञ्ञाविमोक्ख) आहेत, सचित्तक (सचेतन) आहेत, लोकवज्ज (लोकनिंद्य) आहेत, कायकर्म व वचीकर्म रूप आहेत, अकुशल चित्ताने युक्त आणि दुःखद वेदना देणारी आहेत.

သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

वरण किंवा भाताची मागणी करण्याचे शिक्षापद (सूपोदनविञ्ञत्तिसिक्खापद) हे 'थेय्यसत्थ' (चोरीच्या तांड्यासोबत प्रवास करणे) शिक्षापदाप्रमाणे उत्पत्ती असणारे आहे. ते काय-चित्त आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; ते क्रियात्मक आहे, संज्ञेपासून मुक्त आहे, सचित्तक आहे, लोकवज्ज आहे, कायकर्म व वचीकर्म रूप आहे, अकुशल चित्ताने युक्त आणि दुःखद वेदना देणारे आहे.

ဆတ္တပါဏိဒဏ္ဍပါဏိသတ္ထပါဏိအာဝုဓပါဏိပါဒုကဥပါဟနယာနသယနပလ္လတ္ထိကဝေဌိတဩဂုဏ္ဌိတနာမကာနိ ဧကာဒသ သိက္ခာပဒါနိ ဓမ္မဒေသနသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌဟန္တိ, ကိရိယာကိရိယာနိ, သညာဝိမောက္ခာနိ, သစိတ္တကာနိ, လောကဝဇ္ဇာနိ, ဝစီကမ္မာနိ, အကုသလစိတ္တာနိ, ဒုက္ခဝေဒနာနီတိ.

छत्र (छत्री) हातात असणे, काठी हातात असणे, शस्त्र हातात असणे, आयुध हातात असणे, पादत्राणे घातलेले असणे, चपला घातलेले असणे, वाहनात असणे, शय्येवर असणे, गुडघ्याला विळखा घालून बसणे, डोक्याला वेढलेले असणे आणि डोके झाकलेले असणे या नावांची अकरा शिक्षापदे 'धम्मदेशना' शिक्षापदाप्रमाणे उत्पत्ती असणारी आहेत. ती वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होतात; ती क्रिया-अक्रियात्मक (किरियाकिरिया) आहेत, संज्ञेपासून मुक्त आहेत, सचित्तक आहेत, लोकवज्ज आहेत, वचीकर्म रूप आहेत, अकुशल चित्ताने युक्त आणि दुःखद वेदना देणारी आहेत.

အဝသေသာနိ တေပဏ္ဏာသ သိက္ခာပဒါနိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာနီတိ.

उर्वरित त्रेपन्न (५३) शिक्षापदे पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे उत्पत्ती असणारी आहेत.

သဗ္ဗသေခိယေသု အာဗာဓပစ္စယာ အနာပတ္တိ, ထူပီကတပိဏ္ဍပါတေ သူပဗျဉ္ဇနေန ပဋိစ္ဆာဒနေ ဥဇ္ဈာနသညိမှီတိ တီသု သိက္ခာပဒေသု ဂိလာနော နတ္ထီတိ.

सर्व सेखिय शिक्षापदांमध्ये आजारपणामुळे अनापत्ती (आक्षेप नसणे) असते. परंतु, 'थूपीकतपिण्डपात' (पिंडपाताचा ढीग करणे), 'सूपब्यञ्जनेन पटिच्छादन' (वरणाने किंवा व्यंजनाने अन्न झाकणे) आणि 'उज्झानसञ्ञी' (दोष शोधण्याच्या दृष्टीने पाहणे) या तीन शिक्षापदांमध्ये आजारी व्यक्तीसाठी सूट नाही.

သေခိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

सेखिय शिक्षापदांचे स्पष्टीकरण (वर्णना) समाप्त झाले.

သေခိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

सेखिय काण्ड समाप्त झाले.

၈. သတ္တာဓိကရဏသမထာ

८. सात अधिकरण समथ

၆၅၅. အဓိကရဏသမထေသု – သတ္တာတိ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ. စတုဗ္ဗိဓံ အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ အဓိကရဏသမထာ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ခန္ဓကေ စ ပရိဝါရေ စ ဝုတ္တော, တဿတ္ထံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

६५५. अधिकरण समथांमध्ये – 'सात' ही त्या नियमांची संख्यात्मक मर्यादा आहे. जे चार प्रकारच्या अधिकरणांचे शमन किंवा शांतता करतात, म्हणून त्यांना 'अधिकरण समथ' म्हणतात. त्यांचे सविस्तर वर्णन खन्धक आणि परिवार ग्रंथात केले आहे, त्याचा अर्थ आम्ही तेथेच स्पष्ट करू. उर्वरित सर्व ठिकाणी अर्थ स्पष्टच आहे.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

समन्तपासादिका नामक विनय-अट्ठकथेमध्ये...

ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

भिक्खू विभंग स्पष्टीकरण (वर्णना) समाप्त झाले.

အနန္တရာယေန ယထာ, နိဋ္ဌိတာ ဝဏ္ဏနာ အယံ;

အနန္တရာယေန တထာ, သန္တိံ ပပ္ပောန္တု ပါဏိနော.

ज्याप्रमाणे हे स्पष्टीकरण (वर्णना) कोणत्याही विघ्नाशिवाय पूर्ण झाले आहे, त्याचप्रमाणे सर्व प्राणी कोणत्याही विघ्नाशिवाय शांतीला (निर्वाणाला) प्राप्त होवोत.

စိရံ တိဋ္ဌတု သဒ္ဓမ္မော, ကာလေ ဝဿံ စိရံ ပဇံ;

တပ္ပေတု ဒေဝေါ ဓမ္မေန, ရာဇာ ရက္ခတု မေဒနိန္တိ.

सद्धम्म चिरकाळ टिकून राहो! योग्य वेळी पाऊस पडो! पर्जन्यदेव प्रजेला चिरकाळ तृप्त करो! आणि राजा धर्माने पृथ्वीचे रक्षण करो!

မဟာဝိဘင်္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

महाविभंग समाप्त झाला.

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

त्या पूजनीय, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांना माझा नमस्कार असो.

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

भिक्खुनी विभंग स्पष्टीकरण (वर्णना)

၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

१. पाराजिका काण्ड (भिक्खुनी विभंग स्पष्टीकरण)

ယော [Pg.173] ဘိက္ခူနံ ဝိဘင်္ဂဿ, သင်္ဂဟိတော အနန္တရံ;

ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂဿ, တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.

संग्रहित केलेल्या भिक्खू विभंगानंतर, आता भिक्खुनी विभंगाच्या स्पष्टीकरणाचा (वर्णनेचा) क्रम येतो.

ပတ္တော ယတော တတော တဿ, အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ;

ကာတုံ ပါရာဇိကေ တာဝ, ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာ အယံ.

तो क्रम प्राप्त झाला असल्यामुळे, त्यातील नवीन (पूर्वी न आलेल्या) पदांचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी, सर्वप्रथम पाराजिका काण्डामध्ये हे स्पष्टीकरण केले जात आहे.

၁. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या पाराजिका शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना)

၆၅၆. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… သာဠှော မိဂါရနတ္တာတိ ဧတ္ထ သာဠှောတိ တဿ နာမံ; မိဂါရမာတုယာ ပန နတ္တာ ဟောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မိဂါရနတ္တာ’’တိ. နဝကမ္မိကန္တိ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိကံ. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဗျတ္တာတိ ဝေယျတ္တိကေန သမန္နာဂတာ. မေဓာဝိနီတိ ပါဠိဂ္ဂဟဏေ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ အတ္ထဂ္ဂဟဏေ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ သမန္နာဂတာ. ဒက္ခာတိ ဆေကာ; အဝိရဇ္ဈိတွာ သီဃံ ကတ္တဗ္ဗကာရိနီတိ အတ္ထော. အနလသာတိ အာလသိယဝိရဟိတာ. တတြုပါယာယာတိ တေသု တေသု ကမ္မေသု ဥပါယဘူတာယ. ဝီမံသာယာတိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မုပပရိက္ခာယ. သမန္နာဂတာတိ သမ္ပယုတ္တာ. အလံ ကာတုန္တိ သမတ္ထာ တံ တံ ကမ္မံ ကာတုံ. အလံ သံဝိဓာတုန္တိ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ဣဒံ ဟောတူတိ ဧဝံ သံဝိဒဟိတုမ္ပိ သမတ္ထာ. ကတာကတံ ဇာနိတုန္တိ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဇာနိတုံ. တေတိ တေ ဥဘော; သာ စ သုန္ဒရီနန္ဒာ သော စ သာဠှောတိ အတ္ထော. ဘတ္တဂ္ဂေတိ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ. နိကူဋေတိ ကောဏသဒိသံ ကတွာ ဒဿိတေ ဂမ္ဘီရေ. ဝိဿရော မေ ဘဝိဿတီတိ ဝိရူပေါ မေ သရော [Pg.174] ဘဝိဿတိ; ဝိပ္ပကာရသဒ္ဒေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ပတိမာနေန္တီတိ အပေက္ခမာနာ. ကျာဟန္တိ ကိံ အဟံ. ဇရာဒုဗ္ဗလာတိ ဇရာယ ဒုဗ္ဗလာ. စရဏဂိလာနာတိ ပါဒရောဂေန သမန္နာဂတာ.

६५६. त्या वेळी बुद्ध भगवान श्रावस्ती येथे विहार करत होते... 'साळ्हो मिगारनत्ता' (मिगाराचा नातू साळ्ह) यामध्ये 'साळ्ह' हे त्याचे नाव आहे. तो मिगारमाता (विशाखा) हिचा नातू होता, म्हणून 'मिगारनत्ता' (मिगाराचा नातू) असे म्हटले आहे. 'नवकम्मिकं' म्हणजे नवीन बांधकामाची देखरेख करणारा (नवकम्माधिष्ठायक). 'पंडिता' म्हणजे बुद्धिमत्तेने (पांडित्याने) युक्त असलेली. 'ब्यत्ता' (व्यक्ता) म्हणजे चतुरतेने/कुशलतेने युक्त असलेली. 'मेधाविनी' म्हणजे पाळी (मूळ मजकूर) ग्रहण करताना स्मृतीला अग्रभागी ठेवून प्रज्ञेने युक्त असलेली, आणि अर्थ ग्रहण करताना प्रज्ञेला अग्रभागी ठेवून स्मृतीने युक्त असलेली. 'दक्खा' (दक्षा) म्हणजे चतुर/कुशल; न चुकता वेगाने कर्तव्य पार पाडणारी, असा अर्थ आहे. 'अनलसा' म्हणजे आळस नसलेली (आळसरहित). 'तत्रुपायया' म्हणजे त्या त्या कामांमध्ये योग्य उपाय शोधणारी. 'वीमंसाया' (विमर्शाने) म्हणजे करावयाच्या कामाची योग्य तपासणी/परीक्षण करणारी. 'समन्नागता' म्हणजे युक्त असलेली. 'अलं कातुं' म्हणजे ते ते काम स्वतः करण्यास समर्थ असलेली. 'अलं संविधातुं' म्हणजे 'हे असे आणि असे व्हावे' या प्रकारे व्यवस्था करण्यासही समर्थ असलेली. 'कताकतं जानितुं' म्हणजे केलेले आणि न केलेले काम जाणण्यास. 'ते' म्हणजे ते दोघेही; ती सुन्दरीनन्दा आणि तो साळ्ह, असा अर्थ आहे. 'भत्तग्गे' (भक्तगृहात) म्हणजे भोजन वाढण्याच्या ठिकाणी. 'निकूटे' म्हणजे कोपऱ्यासारख्या केलेल्या, अंधाऱ्या/खोल जागी. 'विस्सरो मे भविस्सती' म्हणजे 'माझा आवाज विकृत होईल; विसंगत आवाज येईल', असा अर्थ आहे. 'पतिमानेन्ती' म्हणजे वाट पाहत असलेली (अपेक्षा करत असलेली). 'क्याहं' म्हणजे 'किं अहं' (मी काय). 'जरादुब्बला' म्हणजे म्हातारपणामुळे (जरेमुळे) दुर्बल झालेली. 'चरणगिलाना' म्हणजे पायाच्या आजाराने ग्रस्त असलेली.

၆၅၇-၈. အဝဿုတာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ; တိန္တာ ကိလိန္နာတိ အတ္ထော. ပဒဘာဇနေ ပနဿ တမေဝ ရာဂံ ဂဟေတွာ ‘‘သာရတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သုဋ္ဌု ရတ္တာ. အပေက္ခဝတီတိ တဿေဝ ရာဂဿ ဝသေန တသ္မိံ ပုရိသေ ပဝတ္တာယ အပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ တေန ရာဂေန တသ္မိံ ပုရိသေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတစိတ္တာ ဝိယ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒဝိဘင်္ဂေပိ. ပုရိသပုဂ္ဂလဿာတိ ပုရိသသင်္ခါတဿ ပုဂ္ဂလဿ. အဓက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ အဓော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ. ပဒဘာဇနေ ပန ပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝ ‘‘ဟေဋ္ဌက္ခကံ ဥပရိဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဥဗ္ဘကပ္ပရမ္ပိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမာယော ဥပါဒါယာတိ သာဓာရဏပါရာဇိကေဟိ ပါရာဇိကာယော စတဿော ဥပါဒါယာတိ အတ္ထော. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာတိ ဣဒံ ပန ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တံ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ.

६५७-८. 'अवस्सुता' (वासनायुक्त/ओली झालेली) म्हणजे शारीरिक स्पर्शाच्या रागाने (वासनेने) ओलावलेली; ओली झालेली किंवा भिजलेली, असा अर्थ आहे. पदभाजनामध्ये (शब्दांच्या विश्लेषणात) तोच राग (वासना) गृहीत धरून 'सारत्ता' (अतिशय आसक्त) इत्यादी म्हटले आहे. त्यात 'सारत्ता' म्हणजे ज्याप्रमाणे कपडा रंगाने रंगवला जातो, त्याप्रमाणे शारीरिक स्पर्शाच्या रागाने पूर्णपणे रंगलेली (आसक्त झालेली). 'अपेक्खवती' म्हणजे त्याच रागाच्या वशतेमुळे त्या पुरुषाविषयी निर्माण झालेल्या अपेक्षेने (आसक्तीने) युक्त असलेली. 'पटिबद्धचित्ता' म्हणजे त्या रागाने त्या पुरुषाशी बांधून ठेवलेल्या चित्तासारखी. हाच नियम दुसऱ्या पदाच्या विश्लेषणातही (विभंगातही) लागू होतो. 'पुरिसपुग्गलस्स' म्हणजे पुरुष संज्ञक पुद्गलाचा (व्यक्तीचा). 'अधक्खकं' म्हणजे गळ्याच्या हाडांच्या (अक्षक/clavicles) खाली. 'उब्भजाणुमण्डलं' म्हणजे गुडघ्यांच्या (जानुमण्डलांच्या) वर. परंतु पदभाजनामध्ये पदांच्या क्रमानुसारच 'हेट्ठक्खकं उपरिजाणुमण्डलं' (गळ्याच्या हाडाखाली आणि गुडघ्याच्या वर) असे म्हटले आहे. आणि येथे कोपराच्या वरील भागाचाही (उब्भकप्परं) 'उब्भजाणुमण्डल' या शब्दानेच समावेश केला आहे. उर्वरित भाग महाविभंगात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. 'पुरिमायो उपादाया' म्हणजे भिक्खूंशी सामायिक असलेल्या पहिल्या चार पाराजिका गृहीत धरून, असा अर्थ आहे. परंतु 'उब्भजाणुमण्डलिका' हे या पाराजिकाचे केवळ नाव आहे, म्हणून पदभाजनामध्ये यावर चर्चा केलेली नाही.

၆၅၉. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အဝဿုတာဒိဘေဒေန အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဘတောအဝဿုတေတိ ဥဘတောအဝဿဝေ; ဘိက္ခုနိယာ စေဝ ပုရိသဿ စ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. ကာယေန ကာယံ အာမသတီတိ ဘိက္ခုနီ ယထာပရိစ္ဆိန္နေန ကာယေန ပုရိသဿ ယံကိဉ္စိ ကာယံ ပုရိသော ဝါ ယေန ကေနစိ ကာယေန ဘိက္ခုနိယာ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ ကာယံ အာမသတိ, ဥဘယထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ အတ္တနော ကာယေန ပုရိသဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ. အာမသတီတိ ဧတ္ထ သယံ ဝါ အာမသတု, တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယန္တိ အတ္တနော ဝုတ္တပ္ပကာရကာယပဋိဗဒ္ဓေန ပုရိသဿ ကာယံ. အာမသတီတိ ဣဓာပိ သယံ ဝါ အာမသတု, တဿ ဝါ အာမသနံ သာဒိယတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. အဝသေသပဒေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

६५९. अशा प्रकारे निर्दिष्ट केलेल्या शिक्षापदाचे पदांच्या क्रमाने विश्लेषण करून, आता 'अवस्सुत' (वासनायुक्त) इत्यादींच्या भेदाने आपत्तीचा (गुन्ह्याचा) भेद दर्शवण्यासाठी 'उभतोअवस्सुते' (दोन्ही बाजू वासनायुक्त असताना) इत्यादी म्हटले आहे. त्यात 'उभतोअवस्सुते' म्हणजे दोन्ही बाजूंच्या वासनेच्या ओलाव्यामध्ये; भिक्खुणी आणि पुरुष या दोघांच्याही मनात शारीरिक स्पर्शाच्या रागाने वासनायुक्त भाव असताना, असा अर्थ आहे. 'कायेन कायं आमसती' (शरीराने शरीराला स्पर्श करणे) म्हणजे भिक्खुणीने आपल्या शरीराच्या विशिष्ट भागाने पुरुषाच्या शरीराच्या कोणत्याही भागाला स्पर्श करणे, किंवा पुरुषाने आपल्या शरीराच्या कोणत्याही भागाने भिक्खुणीच्या शरीराच्या विशिष्ट भागाला स्पर्श करणे; या दोन्ही परिस्थितींमध्ये भिक्खुणीला पाराजिका आपत्ती होते. 'कायेन कायपटिबद्धं' म्हणजे वर सांगितलेल्या पद्धतीनेच स्वतःच्या शरीराने पुरुषाच्या शरीराशी संबंधित असलेल्या वस्तूला (वस्त्रादींना) स्पर्श करणे. 'आमसती' यामध्ये तिने स्वतः स्पर्श करावा किंवा त्याच्या स्पर्शाचा स्वीकार (अनुमोदन) करावा, दोन्हीत थुल्लच्चय (स्थूलदोष) आपत्तीच होते. 'कायपटिबद्धेन कायं' म्हणजे स्वतःच्या शरीराशी संबंधित असलेल्या वस्तूंनी पुरुषाच्या शरीराला स्पर्श करणे. 'आमसती' यामध्ये येथेही तिने स्वतः स्पर्श करावा किंवा त्याच्या स्पर्शाचा स्वीकार करावा, थुल्लच्चय आपत्तीच होते. उर्वरित पदांमध्येही याच पद्धतीने निर्णय (विनिच्चय) समजून घ्यावा.

သစေ [Pg.175] ပန ဘိက္ခု စေဝ ဘိက္ခုနီ စ ဟောတိ, တတြ စေ ဘိက္ခုနီ အာမသတိ, ဘိက္ခု နိစ္စလော ဟုတွာ စိတ္တေန သာဒိယတိ, ဘိက္ခု အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော. သစေ ဘိက္ခု အာမသတိ, ဘိက္ခုနီ နိစ္စလာ ဟုတွာ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေတိ, ကာယင်္ဂံ အစောပယမာနာပိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကေန, ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယေန, ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အယံ အဋ္ဌကထာသု ဝိနိစ္ဆယော. ဧဝံ ပန သတိ ကိရိယာသမုဋ္ဌာနတာ န ဒိဿတိ, တသ္မာ တဗ္ဗဟုလနယေန သာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

परंतु जर भिक्खू आणि भिक्खुणी असतील, आणि तेथे जर भिक्खुणी स्पर्श करते आणि भिक्खू शांत राहून मनातल्या मनात त्याचा स्वीकार करतो, तर भिक्खूला आपत्तीसाठी दोषी धरले जाऊ नये. जर भिक्खू स्पर्श करतो आणि भिक्खुणी शांत राहून केवळ मनानेच त्याचा स्वीकार करते, तर शरीराचा अवयव न हलवताही, पाराजिकाच्या क्षेत्रात पाराजिका आपत्तीने, थुल्लच्चयच्या क्षेत्रात थुल्लच्चय आपत्तीने, आणि दुक्कटच्या क्षेत्रात दुक्कट आपत्तीने तिला दोषी धरले जावे. का? कारण 'शारीरिक स्पर्शाचा स्वीकार करावा' असे म्हटले असल्यामुळे. हा अट्ठकथांमधील (टीकाग्रंथांमधील) निर्णय आहे. परंतु असे असताना क्रिया-समुत्थान (कृतीची उत्पत्ती) दिसून येत नाही, म्हणून बहुतांश नियमांच्या आधारे (तब्बहुलनयेन) ती सांगितली आहे, असे समजावे.

၆၆၀. ဥဗ္ဘက္ခကန္တိ အက္ခကာနံ ဥပရိ. အဓောဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဟေဋ္ဌာ. ဧတ္ထ စ အဓောကပ္ပရမ္ပိ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

६६०. 'उब्भक्खकं' म्हणजे गळ्याच्या हाडांच्या (अक्षकांच्या) वर. 'अधोजाणुमण्डलं' म्हणजे गुडघ्यांच्या खाली. आणि येथे कोपराच्या खालील भागाचाही (अधोकप्परं) 'अधोजाणुमण्डल' या शब्दानेच समावेश केला आहे.

၆၆၂. ဧကတောအဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧကတောတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, တထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ အဝဿုတေ သတိ အယံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

६६२. 'एकतोअवस्सुते' (एका बाजूने वासनायुक्त असताना) यामध्ये जरी 'एकतो' (एका बाजूने) असे सामान्यपणे म्हटले असले, तरी केवळ भिक्खुणीच वासनायुक्त असताना हा आपत्तीचा भेद सांगितला आहे, असे समजावे.

တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိနိစ္ဆယော – ဘိက္ခုနီ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ, ပုရိသောပိ တထေဝ. အဓက္ခကေ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေ ကာယပ္ပဒေသေ ကာယသံသဂ္ဂသာဒိယနေ သတိ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ပုရိသဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု, ထုလ္လစ္စယမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ မေထုနရာဂေါ, ပုရိသဿ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ ဝါ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂဟေဿိတပေမံ ဝါ သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ ဟောတု, ဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခုနိယာ ဂေဟဿိတပေမံ, ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု, ဒုက္ကဋမေဝ. ဘိက္ခုနိယာ သုဒ္ဓစိတ္တံ, ပုရိသဿ ဝုတ္တေသု စတူသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတု, အနာပတ္တိ.

त्यात सुरुवातीपासूनचा निर्णय असा आहे – भिक्खुणी शारीरिक स्पर्शाच्या रागाने वासनायुक्त आहे आणि पुरुषही तसाच आहे. गळ्याच्या हाडाखाली आणि गुडघ्याच्या वरच्या शरीराच्या भागात शारीरिक स्पर्शाचा स्वीकार केला असता भिक्खुणीला पाराजिका आपत्ती होते. जर भिक्खुणीला शारीरिक स्पर्शाचा राग असेल, आणि पुरुषाला मैथुनराग किंवा गृहस्थी प्रेम (गेहस्सितपेमं) यांपैकी काहीही असो किंवा शुद्ध चित्त असो, तर थुल्लच्चय आपत्तीच होते. जर भिक्खुणीला मैथुनराग असेल, आणि पुरुषाला शारीरिक स्पर्शाचा राग, मैथुनराग, गृहस्थी प्रेम किंवा शुद्ध चित्त यांपैकी काहीही असो, तर दुक्कट आपत्ती होते. जर भिक्खुणीला गृहस्थी प्रेम असेल, आणि पुरुषाला वर सांगितलेल्या चार प्रकारांपैकी कोणतेही असो, तर दुक्कट आपत्तीच होते. जर भिक्खुणीचे चित्त शुद्ध असेल, आणि पुरुषाला वर सांगितलेल्या चार प्रकारांपैकी कोणतेही असो, तर अनापत्ती (दोष नाही) होते.

သစေ ပန ဘိက္ခု စေဝ ဟောတိ ဘိက္ခုနီ စ ဥဘိန္နံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ဘိက္ခုဿ သံဃာဒိသေသော, ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, ဘိက္ခုဿ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ, ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ. ဥဘိန္နံ မေထုနရာဂေါ ဝါ ဂေဟဿိတပေမံ ဝါ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ယဿ ယတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တံ, တဿ တတ္ထ အနာပတ္တိ. ဥဘိန္နမ္ပိ သုဒ္ဓစိတ္တံ, ဥဘိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.

परंतु जर भिक्खू आणि भिक्खुणी असतील आणि दोघांनाही शारीरिक स्पर्शाचा राग असेल, तर भिक्खूला संघादिसिस (संघादिशेष) आपत्ती होते आणि भिक्खुणीला पाराजिका आपत्ती होते. जर भिक्खुणीला शारीरिक स्पर्शाचा राग असेल आणि भिक्खूला मैथुनराग किंवा गृहस्थी प्रेम असेल, तर भिक्खुणीला थुल्लच्चय आपत्ती होते आणि भिक्खूला दुक्कट आपत्ती होते. जर दोघांनाही मैथुनराग किंवा गृहस्थी प्रेम असेल, तर दोघांनाही दुक्कट आपत्तीच होते. ज्याचे ज्या ठिकाणी चित्त शुद्ध असेल, त्याला त्या ठिकाणी अनापत्ती असते. जर दोघांचेही चित्त शुद्ध असेल, तर दोघांनाही अनापत्ती असते.

၆၆၃. အနာပတ္တိ [Pg.176] အသဉ္စိစ္စာတိအာဒီသု ဝိရဇ္ဈိတွာ ဝါ အာမသန္တိယာ အညဝိဟိတာယ ဝါ ‘‘အယံ ပုရိသော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ’’တိ အဇာနန္တိယာ ဝါ တေန ဖုဋ္ဌာယပိ တံ ဖဿံ အသာဒိယန္တိယာ ဝါ အာမသနေပိ သတိ အနာပတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

६६३. ‘अनापत्ति असञ्चिच्चा’ (अनावधानाने स्पर्श केल्यास आपत्ती नाही) इत्यादींमध्ये—चुकून स्पर्श करणाऱ्या भिक्खुणीला, किंवा अन्यत्र चित्त विचलित असताना स्पर्श करणाऱ्या भिक्खुणीला, किंवा 'हा पुरुष आहे की स्त्री आहे' हे न जाणता स्पर्श करणाऱ्या भिक्खुणीला, किंवा त्या पुरुषाने स्पर्श केला असताही त्या स्पर्शाचे सुख न घेणाऱ्या भिक्खुणीला, स्पर्श झाला तरीही कोणतीही आपत्ती (अनापत्ती) होत नाही. उर्वरित सर्व ठिकाणी अर्थ स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

पहिले पाराजिक समुत्थान (उत्पत्तीचे कारण) – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक (सचेतन), लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, अकुशलचित्त आणि द्विवेदना (दोन प्रकारच्या वेदना) असे आहे.

ပဌမပါရာဇိကံ.

पहिले पाराजिक समाप्त झाले.

၂. ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या पाराजिक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना)

၆၆၄. ဒုတိယေ ပါရာဇိကေ – ကစ္စိ နော သာတိ ကစ္စိ နု သာ. အဝဏ္ဏောတိ အဂုဏော. အကိတ္တီတိ နိန္ဒာ. အယသောတိ ပရိဝါရဝိပတ္တိ; ပရမ္မုခဂရဟာ ဝါ.

६६४. दुसऱ्या पाराजिकमध्ये – ‘कच्चि नो सा’ म्हणजे ‘ती (सुन्दरीनन्दा) काय गर्भवती आहे का?’. ‘अवण्णो’ म्हणजे अवगुण (दोष). ‘अकित्ती’ म्हणजे निंदा. ‘अयसो’ म्हणजे अनुयायांचा किंवा परिवाराचा नाश, किंवा पाठीमागे केलेली निंदा.

၆၆၅. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိ ဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္တမေဝ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

६६५. ‘वज्जपटिच्छादिका’ (दोष लपवणारी) हा शब्द देखील या पाराजिकाचे केवळ एक नावच आहे, म्हणून पदभाजनामध्ये (शब्दांच्या विश्लेषणात) यावर चर्चा केलेली नाही. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

၆၆၆. သာ ဝါ အာရောစေတီတိ ယာ ပါရာဇိကံ အာပန္နာ, သာ သယံ အာရောစေတိ. အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရန္တိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာနံ စတုန္နံ အသာဓာရဏာနဉ္စ စတုန္နမေဝ အညတရံ. ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ ပစ္ဆာ ပညတ္တံ, တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌန္န’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ. ပုရိမေန ပန သဒ္ဓိံ ယုဂဠတ္တာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သပ္ပာဏကဝဂ္ဂမှိ ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြ ဟိ ပါစိတ္တိယံ, ဣဓ ပါရာဇိကန္တိ အယမေဝ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝ. ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာတိ ဣဒမ္ပိဣမိဿာ ပါရာဇိကာယ နာမမတ္ထာမေဝ, တသ္မာ ပဒဘာဇနေ န ဝိစာရိတံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

६६६. ‘सा वा आरोचेति’ म्हणजे जी भिक्खुणी पाराजिक आपत्तीला प्राप्त झाली आहे, ती स्वतः येऊन सांगते. ‘अट्ठन्नं पाराजिकानं अञ्ञतरं’ म्हणजे भिक्खूंसोबत सामायिक (साधारण) असलेल्या चार पाराजिकांपैकी किंवा केवळ भिक्खुणींसाठीच असलेल्या चार असाधारण पाराजिकांपैकी कोणतेही एक. हे पाराजिक नंतर प्रज्ञप्त (लागू) करण्यात आले, म्हणून विभंगामध्ये ‘अट्ठन्नं’ (आठ पाराजिकांपैकी) असे म्हटले आहे. परंतु, पहिल्या पाराजिकासोबत जोडी असल्यामुळे ते या दुसऱ्या पाराजिकाच्या ठिकाणी ठेवले गेले आहे, असे समजावे. ‘धुरं निक्खित्तमत्ते’ म्हणजे जबाबदारी सोडल्याबरोबर. याविषयीची सविस्तर चर्चा ‘सप्पाणकवग्ग’ मधील ‘दुट्ठुल्लसिक्खापद’ (दुष्ठुल्लापत्ती लपवण्याचे सिक्खापद) मध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावी. कारण तेथे ‘पाचित्तिय’ (प्रायश्चित्त) होते, तर येथे ‘पाराजिक’ होते, हाच केवळ फरक आहे. उर्वरित सर्व नियम तशाच प्रकारचे आहेत. ‘वज्जपटिच्छादिका’ हा शब्द देखील या पाराजिकाचे केवळ नावच आहे, म्हणून पदभाजनामध्ये यावर चर्चा केलेली नाही. उर्वरित सर्व स्पष्टच आहे.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेप (जबाबदारी सोडणे) समुत्थान – हे काय, वाचा आणि चित्त यांपासून उत्पन्न होते; हे अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

ဒုတိယပါရာဇိကံ.

दुसरे पाराजिक समाप्त झाले.

၃. တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या पाराजिक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना)

၆၆၉. တတိယေ [Pg.177] – ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ. ဝိနယေနာတိ စောဒေတွာ သာရေတွာ. ပဒဘာဇနံ ပနဿ ‘‘ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ဥက္ခိတ္တော သုဥက္ခိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဣမံအဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သတ္ထုသာသနေနာတိ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုသာဝနသမ္ပဒါယ စ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ‘‘ဇိနသာသနေန ဗုဒ္ဓသာသနေနာ’’တိ ဝေဝစနမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါတိအာဒီသု ယေန သံဃေန ကမ္မံ ကတံ, တံ သံဃံ ဝါ တတ္ထ သမ္ဗဟုလပုဂ္ဂလသင်္ခါတံ ဂဏံ ဝါ, ဧကပုဂ္ဂလံ ဝါ တံ ကမ္မံ ဝါ န အာဒိယတိ, န အနုဝတ္တတိ, န တတ္ထ အာဒရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော. သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ, သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ’’တိ အယံ တာဝ သံဝါသော; သမာနော သံဝါသော ဧတေသန္တိ သမာနသံဝါသကာ.ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုဿ တသ္မိံ သံဝါသေ သဟ အယနဘာဝေန သဟာယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဒါနိ ယေန သံဝါသေန တေ သမာနသံဝါသကာတိ ဝုတ္တာ, သော သံဝါသော တဿ ဥက္ခိတ္တကဿ တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ. ယေဟိ စ သဒ္ဓိံ တဿ သော သံဝါသော နတ္ထိ, န တေန တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော သဟာယာ ကတာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမာနသံဝါသကာ ဘိက္ခူ ဝုစ္စန္တိ သဟာယာ, သော တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ, တေန ဝုစ္စတိ အကတသဟာယော’’တိ. သေသံ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒါဒီသု ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

६६९. तिसऱ्यामध्ये – ‘धम्मेन’ म्हणजे सत्य कारणाने (वस्तूने). ‘विनयेन’ म्हणजे चोदना करून (दोष दाखवून) आणि स्मरण करून देऊन. या पदाच्या पदभाजनामध्ये ‘yehi dhammena yehi vinayena ukkhitto suukkhitto hoti’ (ज्या धर्माने व ज्या विनयाने बहिष्कृत केलेला चांगल्या प्रकारे बहिष्कृत होतो) असे केवळ त्याचा अभिप्राय दर्शवण्यासाठी म्हटले आहे. ‘सत्थुसासनेन’ म्हणजे ज्ञत्तिसंपदा (प्रस्ताव पूर्णता) आणि अनुसावनसंपदा (घोषणा पूर्णता) या दोन्हीद्वारे. पदभाजनामध्ये मात्र ‘जिनसासनेन बुद्धसासनेना’ असे केवळ समानार्थी शब्द सांगितले आहेत. ‘सङ्घं वा गणं वा’ इत्यादींमध्ये—ज्या संघाने कर्म (बहिष्करण) केले आहे, त्या संघाचा किंवा तेथील अनेक व्यक्तींचा समूह असलेल्या गणाचा किंवा एका व्यक्तीचा किंवा त्या कर्माचा जो स्वीकार करत नाही, अनुकरण करत नाही आणि त्याविषयी आदर बाळगत नाही, असा अर्थ आहे. ‘समानसंवासका भिक्खू वुच्चन्ति सहाया, सो तेहि सद्धिं नत्थि’ यामध्ये—‘एककर्म, एकउद्देश आणि समसिक्खता’ हा संवास (सहवास) आहे; ज्यांचा संवास समान आहे ते ‘समानसंवासक’ होत. अशा प्रकारच्या भिक्खूंना त्या संवासामध्ये एकत्र राहण्यामुळे भिक्खूचे ‘सहायक’ (मित्र) म्हटले जाते. आता, ज्या संवासामुळे त्यांना ‘समानसंवासक’ म्हटले गेले आहे, तो संवास त्या बहिष्कृत भिक्खूचा त्यांच्यासोबत उरलेला नाही. आणि ज्यांच्यासोबत त्याचा तो संवास नाही, त्या भिक्खूंना त्याने आपले सहायक बनवलेले नसते. म्हणूनच ‘समानसंवासका भिक्खू वुच्चन्ति सहाया, सो तेहि सद्धिं नत्थि, तेन वुच्चति अकतसहायोग्गो’ (समानसंवासक भिक्खूंना सहायक म्हटले जाते, तो त्यांच्यासोबत नाही, म्हणून त्याला अकृतसहायक म्हटले जाते) असे म्हटले आहे. उर्वरित भाग संघभेद सिक्खापद इत्यादींमध्ये सांगितलेल्या पद्धतीप्रमाणेच स्पष्ट अर्थाचा आहे.

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

समंनुभाषण (समर्थन करणे) समुत्थान – हे काय, वाचा आणि चित्त यांपासून उत्पन्न होते; हे अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

တတိယပါရာဇိကံ.

तिसरे पाराजिक समाप्त झाले.

၄. စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या पाराजिक सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना)

၆၇၅. စတုတ္ထေ – အဝဿုတာတိ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါတိအာဒီသု ပန ယံ ပုရိသပုဂ္ဂလေန ဟတ္ထေ ဂဟဏံ ကတံ, တံ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏေပိ. ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဧတ္ထ စ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏဉ္စ အညမ္ပိ အပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဂဟဏဉ္စ [Pg.178] ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယေယျာတိ ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရံ ဥပါဒါယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ, ဧတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ဥဗ္ဘက္ခကံ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ ဂဟဏံ သာဒိယတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အသဒ္ဓမ္မောတိ ကာယသံသဂ္ဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, န မေထုနဓမ္မော. န ဟိ မေထုနဿ သာမန္တာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ. ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတုန္တိ ဝစနမ္ပိ စေတ္ထ သာဓကံ.

६७५. चौथ्यामध्ये – ‘अवस्सुता’ म्हणजे लौकिक सुखाच्या इच्छेने व मैत्रीच्या भावनेने कायसंसर्ग (शारीरिक स्पर्श) करण्याच्या रागाने ओलावलेली (कामवासनेने युक्त झालेली). दुसऱ्या पदामध्येही हाच नियम आहे. ‘पुरिसपुग्गलस्स हत्थग्गहणं वा’ इत्यादींमध्ये पुरुषाने हाताला पकडणे याला ‘पुरिसपुग्गलस्स हत्थग्गहणं’ असे म्हटले आहे. हाच नियम ‘सङ्घाटिकण्णग्गहण’ (संघाटीच्या टोकाला पकडणे) या बाबतीतही लागू होतो. ‘हत्थग्गहणं’ यामध्ये हाताला पकडणे आणि पाराजिक क्षेत्राव्यतिरिक्त इतर ठिकाणी पकडणे या दोन्ही गोष्टी एकत्र करून ‘हत्थग्गहणं’ असे म्हटले आहे, हे समजावे. म्हणूनच याच्या पदभाजनामध्ये ‘हत्थग्गहणं वा सादियेय्याति... आपत्ति थुल्लच्चयस्स’ (हाताला पकडणे स्वीकारल्यास... थुल्लच्चय आपत्ती होते) असे म्हटले आहे. येथे ‘असद्धम्मो’ म्हणजे कायसंसर्ग (शारीरिक स्पर्श) समजावा, मैथुनधर्म नव्हे. कारण मैथुनाच्या जवळ थुल्लच्चय आपत्ती होत नाही. ‘विञ्ञू पटिबलो कायसंसग्गं समापज्जितुं’ (शारीरिक स्पर्श करण्यास समर्थ असलेला सुज्ञ पुरुष) हे वचन देखील या अर्थाला सिद्ध करणारे आहे.

‘‘တိဿိတ္ထိယော မေထုနံ တံ န သေဝေ,တယော ပုရိသေ တယော စ အနရိယပဏ္ဍကေ;

န စာစရေ မေထုနံ ဗျဉ္ဇနသ္မိံ,ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ;

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

“तीन प्रकारच्या स्त्रियांसोबत मैथुन करू नये, तीन प्रकारचे पुरुष आणि तीन प्रकारचे अनार्य पंडक (नपुंसक) यांच्याशीही मैथुन करू नये; तसेच स्वतःच्या जननेंद्रियातही मैथुन करू नये. मैथुनधर्माच्या कारणाने (शासनातून) उच्छेद (पाराजिक) होतो; हा प्रश्न विद्वानांनी विचारपूर्वक सोडवला आहे.”

ဣမာယ ပရိဝါရေ ဝုတ္တာယ သေဒမောစကဂါထာယ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န; မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ. ပရိဝါရေယေဝ ဟိ ‘‘မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏော ကာယသံသဂ္ဂေါ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ အတ္တကာမပါရိစရိယာဂမနုပ္ပာဒန’’န္တိ ဧဝံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဝုတ္တာနိ. တသ္မာ ကာယသံသဂ္ဂေါ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဣတိ ဆေဇ္ဇာ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာတိ ဧတ္ထ ဣမိနာ ပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ‘‘သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဧတဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာဂစ္ဆာ’’တိ. ဧဝံနာမကံ ဌာနံ အာဂစ္ဆာတိ အတ္ထော.

परिवार पाठात सांगितलेल्या या ‘सेदमोचक गाथे’शी (घाम सोडवणाऱ्या गाथेशी) हा विरोध होतो का? नाही; कारण कायसंसर्ग हा मैथुनधर्माचा पूर्वभाग (पूर्व अवस्था) आहे. कारण परिवारातच ‘मैथुनधर्माचा पूर्वभाग जाणावा’ असे सांगून ‘शुक्रविसर्ग (वीर्यपात), कायसंसर्ग, दुष्ठुल्लवाचा (अश्लील संभाषण), आत्मकामपारिचर्या (स्वतःच्या सुखासाठी सेवा करून घेणे) आणि गमनोत्पादन (मध्यस्थी करणे)’ या पाच सिक्खापदांना मैथुनधर्माचा पूर्वभाग म्हटले आहे. म्हणून कायसंसर्ग हा मैथुनधर्माचा पूर्वभाग असल्यामुळे त्याचा हेतू (कारण) ठरतो. ‘मैथुनधर्माच्या कारणाने उच्छेद होतो’ या वाक्याचा अर्थ या पर्यायाने समजून घ्यावा. याच पद्धतीने सर्व पदांमधील निर्णय समजून घ्यावा. तसेच ‘सङ्केतं वा गच्छेय्या’ याच्या पदभाजनामध्ये ‘इत्थन्नामं आगच्छा’ म्हणजे ‘अमुक नावाच्या ठिकाणी ये’ असा अर्थ आहे.

၆၇၆. အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီ အဿမဏီ ဟောတီတိ အနုလောမတော ဝါ ပဋိလောမတော ဝါ ဧကန္တရိကာယ ဝါ ယေန တေန နယေန အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေန္တီယေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. ယာ ပန ဧကံ ဝါ ဝတ္ထုံ သတ္တ ဝါ ဝတ္ထူနိ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပူရေတိ, နေဝ အဿမဏီ ဟောတိ. အာပန္နာ အာပတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ. အပိစေတ္ထ ဂဏနူပိကာ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ, အတ္ထာပတ္တိ ဒေသိတာ န ဂဏနူပိကာ’’တိ. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဣဒါနိ နာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသိတာ ဂဏနူပိကာ ဒေသိတဂဏနံ ဥပေတိ ပါရာဇိကဿ အင်္ဂံ န [Pg.179] ဟောတိ. တသ္မာ ယာ ဧကံ အာပန္နာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဒေသေတွာ ပုန ကိလေသဝသေန အာပဇ္ဇတိ, ပုန ဒေသေတိ, ဧဝံ အဋ္ဌ ဝတ္ထူနိ ပူရေန္တီပိ ပါရာဇိကာ န ဟောတိ. ယာ ပန အာပဇ္ဇိတွာ ပုနပိ အညံ ဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇိဿာမီတိ သဥဿာဟာဝ ဒေသေတိ, တဿာ သာ အာပတ္တိ နဂဏနူပိကာ, ဒေသိတာပိ အဒေသိတာ ဟောတိ, ဒေသိတဂဏနံ န ဂစ္ဆတိ, ပါရာဇိကဿေဝ အင်္ဂံ ဟောတိ. အဋ္ဌမေ ဝတ္ထုမှိ ပရိပုဏ္ဏမတ္တေ ပါရာဇိကာ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

६७६. आठवी वस्तू पूर्ण करणारी अश्रमणी होते - अनुलोम (सरळ क्रमाने) किंवा प्रतिलोम (उलट क्रमाने) किंवा एकाआड एक (एकांतरिका) किंवा ज्या कोणत्याही पद्धतीने आठवी वस्तू पूर्ण करताच ती अश्रमणी (भिक्षुणी नसलेली) होते. परंतु जी भिक्षुणी एका वस्तूची किंवा सात वस्तूंची शंभर वेळाही पूर्तता करते, ती अश्रमणी होत नाही. ती झालेल्या आपत्तींची देशना करून (कबूल करून) मुक्त होते. तरीही येथे 'गणनूपिका' (मोजणीत येणारी) आपत्ती समजली पाहिजे. कारण परिवारात असे म्हटले आहे - 'अशी आपत्ती आहे जी देशना केली असता मोजणीत येते, आणि अशी आपत्ती आहे जी देशना केली तरी मोजणीत येत नाही.' त्याबाबत हा निर्णय आहे - 'आता मी पुन्हा गुन्हा करणार नाही' असा निश्चय करून (जबाबदारी सोडून/धुरनिक्खेप करून) देशना केलेली आपत्ती ही 'गणनूपिका' (मोजणीत येणारी) ठरते, ती देशनेच्या मोजणीत समाविष्ट होते आणि ती पाराजिकाचे अंग (कारण) बनत नाही. म्हणून, जी भिक्षुणी एका वस्तूचा गुन्हा करून, निश्चय करून (धुरनिक्खेप करून) देशना करते, आणि पुन्हा क्लेशांच्या प्रभावामुळे गुन्हा करते व पुन्हा देशना करते, अशा प्रकारे आठ वस्तू पूर्ण केल्या तरी ती पाराजिका होत नाही. परंतु जी भिक्षुणी गुन्हा करून, 'मी पुन्हा दुसरी वस्तू (गुन्हा) करेनच' अशा उत्साहाने देशना करते, तिची ती आपत्ती 'न-गणनूपिका' (मोजणीत न येणारी) असते. ती देशना केली तरी अ-देशित (देशना न केल्यासारखीच) असते, ती देशनेच्या मोजणीत जात नाही आणि ती पाराजिकाचेच अंग बनते. आठवी वस्तू पूर्ण होताच ती पाराजिका होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुत्थान (जबाबदारी सोडण्याचे समुत्थान) - हे काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होते; हे क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकनिंद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि द्विवेद (दोन प्रकारचे) आहे.

စတုတ္ထပါရာဇိကံ.

चौथे पाराजिक.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ သာဓာရဏာ စတ္တာရော ဣမေ စ စတ္တာရောတိ ဧဝံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

'हे आर्यांनो, आठ पाराजिक धर्म उद्दिष्ट (घोषित) केले आहेत' याचा अर्थ असा समजला पाहिजे की - भिक्षूंना उद्देशून प्रज्ञप्त केलेले चार साधे (साधारण) पाराजिक आणि हे (भिक्षुणींचे) चार असाधारण पाराजिक, अशा प्रकारे प्रातिमोक्ष उद्देशमार्गाने 'हे आर्यांनो, आठ पाराजिक धर्म उद्दिष्ट केले आहेत' असा येथे अर्थ घ्यावा. उर्वरित भाग महाविभंगात सांगितलेल्या पद्धतीप्रमाणेच आहे.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

समंतपासादिका नामक विनय-अट्ठकथेतील भिक्षुणीविभंगात,

ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

पाराजिककाण्ड-वर्णना समाप्त झाली.

ပါရာဇိကကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

पाराजिककाण्ड समाप्त झाले.

၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

२. संघादिशेषकाण्ड (भिक्षुणीविभंग-वर्णना)

၁. ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिले संघादिशेष सिक्खापद-वर्णना

ပါရာဇိကာနန္တရဿ[Pg.180], အယံ ဒါနိ ဘဝိဿတိ;

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဿ, အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ.

पाराजिक काण्डानंतर आता संघादिशेष कांडाची ही अस्पष्ट अर्थांची व्याख्या (अनुत्तानार्थ-वर्णना) होईल.

၆၇၈. ဥဒေါသိတန္တိ ဘဏ္ဍသာလာ. မာယျော ဧဝံ အဝစာတိ အယျော မာ ဧဝံ အဝစ. အပိနာယျာတိ အပိနု အယျာ. အစ္စာဝဒထာတိ အတိက္ကမိတွာ ဝဒထ; အက္ကောသထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

६७८. 'उदोसितं' म्हणजे भांडशाला (भांडारगृह). 'माय्यो एवं अवच' म्हणजे 'हे आर्य, असे बोलू नका.' 'अपिनाय्या' या पदाचा 'अपि नु अय्या' असा पदच्छेद करावा. 'अच्चावदथ' म्हणजे मर्यादा ओलांडून बोलणे; 'अक्कोसथ' म्हणजे शिवीगाळ करणे असा अर्थ येथे सांगितला आहे.

၆၇၉. ဥဿယဝါဒိကာတိ မာနုဿယဝသေန ကောဓုဿယဝသေန ဝိဝဒမာနာ. ယသ္မာ ပန သာ အတ္ထတော အဋ္ဋကာရိကာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဥဿယဝါဒိကာ နာမ အဍ္ဍကာရိကာ ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အဍ္ဍောတိ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတိ, ယံ ပဗ္ဗဇိတာ ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယံ ဝါ ပရိယေသတီတိ သက္ခိံ ဝါ သဟာယံ ဝါ ပရိယေသတိ, ဒုက္ကဋံ. ဂစ္ဆတိ ဝါတိ ဥပဿယော ဝါ ဟောတု ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေါ ဝါ, ယတ္ထ ဌိတာယ ‘‘အဍ္ဍံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ. ဧကဿ အာရောစေတီတိ ဒွီသု ဇနေသု ယဿ ကဿစိ ဧကဿ ကထံ ယော ကောစိ ဝေါဟာရိကာနံ အာရောစေတိ. ဒုတိယဿ အာရောစေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

६७९. 'उस्सयवादिका' म्हणजे अभिमानाच्या (मान-उस्सय) किंवा क्रोधाच्या (क्रोध-उस्सय) प्रभावाने वाद घालणारी. परंतु, ती अर्थाच्या दृष्टीने खटला दाखल करणारी (अड्डकारिका) असल्याने, पदभाजनामध्ये 'उस्सयवादिका म्हणजे अड्डकारिका (खटला दाखल करणारी) म्हटले जाते' असे सांगितले आहे. आणि येथे 'अड्ड' म्हणजे न्यायाधीशांचा निर्णय (व्यावहारिक विनिच्चय) होय, ज्याला प्रव्रजित 'अधिकरण' असेही म्हणतात. 'दुतियं वा परियेसति' म्हणजे साक्षीदार किंवा सोबती शोधणे, यात दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते. 'गच्छति वा' म्हणजे भिक्षुणींचा निवास असो वा भिक्षाटन करण्याचा मार्ग असो, ज्या ठिकाणी उभे राहून 'मी खटला दाखल करेन' असा विचार मनात येतो, तिथून न्यायाधीशांकडे जाणाऱ्या भिक्षुणीला पाऊलोपाऊली दुक्कट आपत्ती होते. 'एकस्स आरोचेति' म्हणजे दोन व्यक्तींपैकी कोणत्याही एका व्यक्तीची बाजू कोणी न्यायाधीशांना सांगणे. 'दुतियस्स आरोचेति' यामध्येही हाच नियम लागू होतो.

အယံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထာယ ဝိတ္ထာရကထာ – ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂတေပိ ဝေါဟာရိကေ ဒိသွာ ဘိက္ခုနီ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ထုလ္လစ္စယံ. ပဌမံ ဥပါသကော အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ. အထ သာ အတ္တနော ကထံ အာရောစေတိ, ထုလ္လစ္စယံ. ဘိက္ခုနီ ဥပါသကံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ, သော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ, ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. ဥပါသကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ – ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ’’တိ, ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

संभ्रम टाळण्यासाठी येथे सविस्तर स्पष्टीकरण दिले आहे - कोणत्याही ठिकाणी, अगदी भिक्षुणींच्या विहारात आलेल्या न्यायाधीशांना पाहून जर भिक्षुणी आपली बाजू सांगते, तर भिक्षुणीला दुक्कट आपत्ती होते. जर उपासक आपली बाजू सांगतो, तर भिक्षुणीला थुळ्ळच्चय (स्थूलात्यय) आपत्ती होते. आधी उपासक आपली बाजू सांगतो, तेव्हा भिक्षुणीला दुक्कट आपत्ती होते. त्यानंतर ती स्वतःची बाजू सांगते, तेव्हा थुळ्ळच्चय आपत्ती होते. भिक्षुणी उपासकाला म्हणते - 'माझी आणि तुझी बाजू तूच सांग,' तेव्हा त्याने स्वतःची बाजू आधी सांगितली किंवा भिक्षुणीची बाजू आधी सांगितली, तरी पहिल्यांदा सांगण्यात दुक्कट आपत्ती आणि दुसऱ्यांदा सांगण्यात थुळ्ळच्चय आपत्ती होते. उपासक भिक्षुणीला म्हणतो - 'माझी आणि तुझी बाजू तूच सांग,' येथेही हाच नियम लागू होतो.

ဘိက္ခုနီ [Pg.181] ကပ္ပိယကာရကေန ကထာပေတိ, တတ္ထ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု, ဣတရော ဝါ အတ္တနော ကထံ, ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ, ဣတရော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ အာရောစေတု, ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိယမာနေ ပဌမေ အာရောစနေ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ထုလ္လစ္စယံ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အာရောစိတံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ သုတွာ ဝေါဟာရိကေဟိ ဝိနိစ္ဆယေ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနံ နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ အဍ္ဍပရိယောသာနေ ဘိက္ခုနိယာ ဇယေပိ ပရာဇယေပိ သံဃာဒိသေသော. သစေ ပန ဂတိဂတံ အဓိကရဏံ ဟောတိ, သုတပုဗ္ဗံ ဝေါဟာရိကေဟိ. အထ တေ ဘိက္ခုနိဉ္စ အဍ္ဍကာရကဉ္စ ဒိသွာဝ ‘‘တုမှာကံ ကထနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဇာနာမ မယံ ဧတ္ထ ပဝတ္တိ’’န္တိ သယမေဝ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဒေန္တိ, ဧဝရူပေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ ဘိက္ခုနိယာ အနာပတ္တိ.

भिक्षुणी कप्पियकारकाद्वारे (सेवकाद्वारे) सांगते, तिथे कप्पियकारकाने भिक्षुणीची बाजू आधी सांगावी, किंवा दुसऱ्याने (उपासकाने) स्वतःची बाजू आधी सांगावी, किंवा कप्पियकारकाने दोघांचीही बाजू सांगावी, किंवा दुसऱ्याने दोघांचीही बाजू सांगावी; कोणत्याही प्रकारे सांगितले गेले तरी पहिल्यांदा सांगण्यात भिक्षुणीला दुक्कट आपत्ती आणि दुसऱ्यांदा सांगण्यात थुळ्ळच्चय आपत्ती होते. कोणत्याही प्रकारे सांगितलेली दोघांचीही बाजू ऐकून न्यायाधीशांनी निर्णय दिल्यावर त्याला 'अड्डपरियोसान' (खटल्याचा शेवट) म्हणतात. त्या खटल्याच्या शेवटी भिक्षुणीचा विजय असो वा पराजय, तिला संघादिशेष आपत्ती होते. परंतु, जर ते अधिकरण (खटला) अनेक ठिकाणी गेले असेल आणि न्यायाधीशांनी ते आधीच ऐकले असेल, आणि त्यानंतर ते भिक्षुणीला व खटला दाखल करणाऱ्या उपासकाला पाहूनच म्हणतात - 'तुम्हाला काही सांगण्याची गरज नाही, आम्हाला या प्रकरणाची माहिती आहे' आणि स्वतःच निर्णय देतात, तर अशा प्रकारच्या खटल्याच्या शेवटी भिक्षुणीला अनापत्ती (कोणतीही आपत्ती नाही) होते.

ပဌမံ အာပတ္တိ ဧတဿာတိ ပဌမာပတ္တိကော; ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော, တံ ပဌမာပတ္တိကံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ အာပဇ္ဇတိ အသမနုဘာသနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရာ ယံ ဘိက္ခုနီ အာပဇ္ဇတိ, န တတိယာယ သမနုဘာသနာယ, အယံ ပဌမမေဝ သဟ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ပဌမာပတ္တိကောတိ. ဘိက္ခုနိသံဃတော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော; တံ နိဿာရဏီယံ. ပဒဘာဇနေ ပန အဓိပ္ပာယမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဃမှာ နိဿာရီယတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ အာပန္နာ ဘိက္ခုနီ သံဃတော နိဿာရီယတိ, သော နိဿာရဏီယောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ သော ဧဝ ဓမ္မော သံဃမှာ ကေနစိ နိဿာရီယတိ. တေန ပန ဓမ္မေန ဘိက္ခုနီ နိဿာရီယတိ, တသ္မာ သော နိဿာရေတီတိ နိဿာရဏီယော.

जिची पहिलीच आपत्ती असते ती 'पठमापत्तिका' (प्रथमापत्तिका) होय; म्हणजेच नियमभंग केल्याच्या क्षणीच ती आपत्ती प्राप्त होते, ती प्रथमापत्तिका होय. पदभाजनामध्ये केवळ अभिप्राय दर्शवण्यासाठी 'वस्तूच्या उल्लंघनासोबतच (सहा वत्थुज्झाचारा) आपत्ती प्राप्त होते, समनुभाषणाने (ताकीद देऊन) नाही' असे भगवंतांनी सांगितले आहे. याचा अर्थ असा आहे - वस्तूच्या उल्लंघनासोबतच जी आपत्ती भिक्षुणीला प्राप्त होते, तिसऱ्या समनुभाषणाने (ताकीद दिल्याने) नाही, ती पहिल्यांदाच वस्तूच्या उल्लंघनासोबत प्राप्त होत असल्यामुळे तिला 'प्रथमापत्तिका' म्हणतात. भिक्षुणीसंघातून बाहेर काढते म्हणून 'निस्सारणीय' (निसारणीय); ती निसारणीय आपत्ती होय. पदभाजनामध्ये केवळ अभिप्राय दर्शवण्यासाठी 'संघातून बाहेर काढले जाते' असे भगवंतांनी सांगितले आहे. तिथे, ज्या आपत्तीला प्राप्त झालेली भिक्षुणी संघातून बाहेर काढली जाते, ती आपत्ती 'निसारणीय' आहे, असा अर्थ समजला पाहिजे. कारण तो धर्म (आपत्ती) स्वतः कोणाद्वारे संघातून बाहेर काढला जात नाही, तर त्या आपत्तीमुळे भिक्षुणीला संघातून बाहेर काढले जाते, म्हणून ती बाहेर काढणारी असल्यामुळे 'निसारणीय' म्हटली जाते.

အာကဍ္ဎိယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ အဍ္ဍကာရကမနုဿေဟိ သယံ ဝါ အာဂန္တွာ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ဧဟီတိ ဝုစ္စမာနာ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, တတော အဍ္ဍကာရကော အတ္တနော ဝါ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု ဘိက္ခုနိယာ ဝါ, နေဝ ပဌမာရောစနေ ဒုက္ကဋံ, န ဒုတိယာရောစနေ ထုလ္လစ္စယံ. အမစ္စေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ. သစေပိ အဍ္ဍကာရကော ဘိက္ခုနိံ ဝဒတိ ‘‘မမ စ တဝ စ ကထံ တွမေဝ ကထေဟီ’’တိ; ကထေန္တိယာပိ ကထံ သုတွာ ကတေ အဍ္ဍပရိယောသာနေပိ အနာပတ္တိယေဝ.

"ओढून नेली जात असताना जाते" म्हणजे खटला दाखल करणाऱ्या माणसांनी स्वतः यावे किंवा दूत पाठवून "चल" असे म्हणावे, आणि असे म्हटले असता ती न्यायाधीशांच्या जवळ जाते. त्यानंतर खटला दाखल करणारा स्वतःची बाजू आधी मांडो किंवा भिक्खुणीची बाजू आधी मांडो; पहिल्यांदा सांगण्यात दुक्कट होत नाही आणि दुसऱ्यांदा सांगण्यात थुल्लच्चय होत नाही. न्यायाधीशांनी निर्णय देऊन खटला संपवला तरीही अनापत्तीच आहे. जरी खटला दाखल करणारा भिक्खुणीला म्हणाला, "माझी आणि तुझी बाजू तूच सांग"; आणि तिचे बोलणे ऐकून खटल्याचा निकाल लागला तरीही अनापत्तीच आहे.

ရက္ခံ [Pg.182] ယာစတီတိ ဓမ္မိကံ ရက္ခံ ယာစတိ, အနာပတ္တိ. ဣဒါနိ ယထာယာစိတာ ရက္ခာ ဓမ္မိကာ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ အနောဒိဿ အာစိက္ခတီတိ အာဟ. တတ္ထ အတီတံ အာရဗ္ဘ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ, အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ, အနာဂတံ အာရဗ္ဘာပိ အတ္ထိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ, အတ္ထိ အနောဒိဿအာစိက္ခနာ.

"संरक्षणाची याचना करते" म्हणजे धार्मिक (न्याय्य) संरक्षणाची याचना करते, यात अनापत्ती आहे. आता, ज्या प्रकारे याचना केलेले संरक्षण धार्मिक ठरते, ते दर्शवण्यासाठी "उल्लेख न करता सांगणे" (अनोदिस्स आचिक्खति) असे म्हटले आहे. त्यामध्ये, भूतकाळाला अनुसरून उल्लेख करून सांगणे असते आणि उल्लेख न करता सांगणे असते; तसेच भविष्यकाळाला अनुसरूनही उल्लेख करून सांगणे असते आणि उल्लेख न करता सांगणे असते.

ကထံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဘိက္ခုနုပဿယေ ဂါမဒါရကာ ဓုတ္တာဒယော ဝါ ယေ ကေစိ အနာစာရံ ဝါ အာစရန္တိ, ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒန္တိ, ဖလာဖလံ ဝါ ဟရန္တိ, ပရိက္ခာရေ ဝါ အစ္ဆိန္ဒန္တိ. ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ ဝဒတိ. ‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အသုကေန စ အသုကေန စာ’’တိ အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ န ဝဋ္ဋတိ. တဉ္စေ သုတွာ တေ ဝေါဟာရိကာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. ဒဏ္ဍံ ဂဏှိဿန္တီတိ အဓိပ္ပာယေပိ သတိ ဂီဝါယေဝ ဟောတိ. သစေ ပန တဿ ဒဏ္ဍံ ဂဏှထာတိ ဝဒတိ, ပဉ္စမာသကမတ္တေ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ ဟောတိ.

भूतकाळाला अनुसरून उल्लेख करून सांगणे कसे होते? भिक्खुणींच्या विहारात गावातील मुले किंवा व्यसनी लोक इत्यादी जे कोणी अनाचार करतात, झाडे तोडतात, फळे चोरून नेतात, किंवा परिष्कार (साहित्य) हिरावून घेतात. भिक्खुणी न्यायाधीशांकडे जाऊन "आमच्या विहारात अमुक अमुक कृत्य केले गेले आहे" असे सांगते. "कोणी केले?" असे विचारल्यावर "अमुक आणि तमुक व्यक्तीने केले" असे सांगते. अशा प्रकारे भूतकाळाला अनुसरून उल्लेख करून सांगणे होते, ते योग्य नाही. ते ऐकून जर त्या न्यायाधीशांनी त्यांना दंड केला, तर तो सर्व दंड भिक्खुणीच्या गळ्यावर येतो. "ते दंड वसूल करतील" असा हेतू असला तरीही तो तिच्या गळ्यावरच येतो. पण जर ती "त्याला दंड करा" असे म्हणते, आणि पाच माषक मूल्याचा दंड घेतला गेला, तर पाराजिक होते.

‘‘ကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘အသုကေနာတိ ဝတ္တုံ အမှာကံ န ဝဋ္ဋတိ, တုမှေယေဝ ဇာနိဿထ. ကေဝလဉှိ မယံ ရက္ခံ ယာစာမ, တံ နော ဒေထ, အဝဟဋဘဏ္ဍဉ္စ အာဟရာပေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သစေပိ တေ ဝေါဟာရိကာ ကာရကေ ဂဝေသိတွာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဂဟိတံ ဘိက္ခုနိယာ, နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.

पण "कोणी केले?" असे विचारल्यावर "अमुक व्यक्तीने केले असे सांगणे आम्हाला योग्य नाही, तुम्हीच जाणून घ्या. आम्ही केवळ संरक्षणाची याचना करतो, ते आम्हाला द्या, आणि चोरलेली मालमत्ता परत मिळवून द्या" असे म्हणावे. अशा प्रकारे उल्लेख न करता सांगणे होते, ते योग्य आहे. असे म्हटल्यावर जर त्या न्यायाधीशांनी कृत्य करणाऱ्यांचा शोध घेऊन त्यांना दंड केला, किंवा सर्व मालमत्ता हस्तगत केली, तरीही भिक्खुणीच्या गळ्यावर येत नाही आणि आपत्ती होत नाही.

ပရိက္ခာရံ ဟရန္တေ ဒိသွာ တေသံ အနတ္ထကာမတာယ စောရော စောရောတိ ဝတ္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဟိ ယံ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗမ္ပိ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ. အတ္တနော ဝစနကရံ ပန ‘‘ဣမိနာ မေ ပရိက္ခာရော ဂဟိတော, တံ အာဟရာပေဟိ, မာ စဿ ဒဏ္ဍံ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါသဒါသီဝါပိအာဒီနံ အတ္ထာယ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ, အယံ အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ, န ဝဋ္ဋတိ.

परिष्कार चोरून नेताना पाहून, त्यांच्याबद्दलच्या अहितबुद्धीने "चोर, चोर!" असे म्हणणे देखील योग्य नाही. कारण असे म्हटल्यावरही त्यांना जो दंड केला जाईल, तो सर्व भिक्खुणीच्या गळ्यावर येतो. परंतु, आपले ऐकणाऱ्या (न्यायाधीशास) "याने माझा परिष्कार घेतला आहे, तो परत मिळवून द्या, पण त्याला दंड करू नका" असे सांगणे योग्य आहे. दास-दासी, विहीर-तलाव इत्यादींच्या फायद्यासाठी खटला दाखल करणे, याला 'अकप्पिय खटला' (अयोग्य खटला) म्हणतात, तो योग्य नाही.

ကထံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဝုတ္တနယေနေဝ ပရေဟိ အနာစာရာဒီသု ကတေသု ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောန္တိ, ရက္ခံ နော ဒေထ အာယတိံ အကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘ကေန ဧဝံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ စ ‘‘အသုကေန အသုကေန စာ’’တိ [Pg.183] အာစိက္ခတိ. ဧဝံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာပိ န ဝဋ္ဋတိ. တေသဉှိ ဒဏ္ဍေ ကတေ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

भविष्यकाळाला अनुसरून उल्लेख करून सांगणे कसे होते? पूर्वोक्त पद्धतीनेच इतरांनी अनाचार इत्यादी कृत्य केले असता, भिक्खुणी न्यायाधीशांना असे म्हणते: "आमच्या विहारात ते अमुक अमुक कृत्य करतात, भविष्यात असे घडू नये म्हणून आम्हाला संरक्षण द्या." आणि "असे कोणी केले?" असे विचारल्यावर "अमुक आणि तमुक व्यक्तीने केले" असे सांगते. अशा प्रकारे भविष्यकाळाला अनुसरून उल्लेख करून सांगणे होते, ते देखील योग्य नाही. कारण त्यांना दंड केला गेल्यास पूर्वोक्त पद्धतीनेच सर्व दंड भिक्खुणीच्या गळ्यावर येतो. उर्वरित भाग पूर्वीसारखाच आहे.

သစေ ပန ဝေါဟာရိကာ ‘‘ဘိက္ခုနုပဿယေ ဧဝရူပံ အနာစာရံ ကရောန္တာနံ ဣမံ နာမ ဒဏ္ဍံ ကရောမာ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ အာဏာယ အတိဋ္ဌမာနေ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, ဘိက္ခုနိယာ နေဝ ဂီဝါ န အာပတ္တိ.

पण जर न्यायाधीशांनी "भिक्खुणींच्या विहारात अशा प्रकारचा अनाचार करणाऱ्यांना अमुक दंड करू" अशी दवंडी पिटवून, आज्ञा न मानणाऱ्यांचा शोध घेऊन त्यांना दंड केला, तर भिक्खुणीच्या गळ्यावर येत नाही आणि आपत्ती होत नाही.

ယော စာယံ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တော, ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုနောပိ ဟိ ဩဒိဿအာစိက္ခနာ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ တထာ အာစိက္ခိတေ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဂီဝါ ဟောတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဒဏ္ဍံ ဂဏှာပေန္တဿ ပါရာဇိကံ. ယော ပန ‘‘ဒဏ္ဍံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဇာနန္တောပိ အနောဒိဿ ကထေတိ, တေ စ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိယေဝ, န ဒေါသော. ဝိဟာရသီမာယ ရုက္ခာဒီနိ ဆိန္ဒန္တာနံ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ဓာရာ ဘိဇ္ဇတိ, ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. ဥပဓာဝိတွာ တေသံ ပရိက္ခာရေ ဂဏှန္တိ, တမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ, လဟုပရိဝတ္တဉှိ စိတ္တံ, ထေယျစေတနာယ ဥပ္ပန္နာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

जो हा नियम भिक्खुणींसाठी सांगितला आहे, तोच नियम भिक्खूंसाठीही आहे. कारण भिक्खूनेही उल्लेख करून सांगणे योग्य नाही. तसे सांगितल्यावर जो दंड केला जातो, तो सर्व भिक्खूच्या गळ्यावर येतो. पूर्वोक्त पद्धतीनेच दंड वसूल करवून घेणाऱ्याला पाराजिक होते. पण जो "ते दंड करतील" हे जाणूनही उल्लेख न करता सांगतो, आणि त्यांनी शोध घेऊन दंड केलाच, तर दोष होत नाही. विहारसीमेत झाडे इत्यादी तोडणाऱ्यांचे वासी (तसणी), कुऱ्हाड इत्यादी घेऊन दगडाने ठेचणे योग्य नाही. जर धार तुटली, तर ती दुरुस्त करून दिली पाहिजे. धावत जाऊन त्यांचे साहित्य (परिष्कार) हिरावून घेणे, हे देखील करू नये; कारण चित्त अत्यंत चंचल असते, चोरीची चेतना उत्पन्न झाल्यास मूलोच्छेदाला (पाराजिकाला) प्राप्त होऊ शकतो. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठिन-समुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदन असे आहे.

သတ္တရသကေ ပဌမသိက္ခာပဒံ.

सत्तरसक (सतरा संघादिसेस) मधील पहिले शिक्षापद.

၂. ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၆၈၂. ဒုတိယေ – ဝရဘဏ္ဍန္တိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒိ မဟဂ္ဃဘဏ္ဍံ.

६८२. दुसऱ्या शिक्षापदात - 'वरभंड' म्हणजे मोती, मणी, वैडूर्य इत्यादी मौल्यवान वस्तू.

၆၈၃. အနပလောကေတွာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. ဂဏံ ဝါတိ မလ္လဂဏဘဋိပုတ္တဂဏာဒိကံ. ပူဂန္တိ ဓမ္မဂဏံ. သေဏိန္တိ ဂန္ဓိကသေဏိဒုဿိကသေဏိအာဒိကံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ရာဇာနော ဂဏာဒီနံ ဂါမနိဂမေ နိယျာတေန္တိ ‘‘တုမှေဝ ဧတ္ထ အနုသာသထာ’’တိ, တတ္ထ တတ္ထ တေ ဧဝ ဣဿရာ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ရာဇာနံ ဝါ ဂဏာဒိကေ ဝါ အာပုစ္ဆိတွာပိ ဘိက္ခုနိသံဃော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောဝ. ဌပေတွာ ကပ္ပန္တိ တိတ္ထိယေသု ဝါ [Pg.184] အညဘိက္ခုနီသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတပုဗ္ဗံ ကပ္ပဂတိကံ ဌပေတွာတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

६८३. 'अनपलोकेत्वा' म्हणजे न विचारता. 'गणं वा' म्हणजे मल्ल गण, भटपुत्र गण इत्यादी. 'पूगं' म्हणजे धर्मगण. 'सेणिं' म्हणजे गंधिक श्रेणी, दुस्सिक श्रेणी इत्यादी. कारण ज्या ज्या ठिकाणी राजे लोक गण इत्यादींना "तुम्हीच येथे शासन चालवा" असे म्हणून गावे व नगरे सोपवतात, त्या त्या ठिकाणी तेच स्वामी असतात. म्हणून त्यांना उद्देशून हे म्हटले आहे. आणि येथे राजाला किंवा गण इत्यादींना विचारले असले तरीही भिक्खुणीसंघाला विचारलेच पाहिजे. 'ठपेत्वा कप्पं' म्हणजे तीर्थिकांमध्ये किंवा इतर भिक्खुणींमध्ये पूर्वी प्रव्रजित झालेल्या कप्पगतिकाला वगळून. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ – ကေနစိ ကရဏီယေန ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု အဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမံ ယထာနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ အတ္တနော နိဿိတကပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ခဏ္ဍသီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, အနာပုစ္ဆာ ဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

चोरीवुट्ठापनसमुत्थान (चोरटीला उपसंपदा देण्याचे समुत्थान) - काही कारणास्तव भिक्खुणी निघून गेल्यावर, खंडसीमेत न जाता, बसलेल्या ठिकाणीच आपल्या आश्रित परिषदेसह उपसंपदा देणाऱ्या भिक्खुणीच्या वाणी आणि चित्तापासून हे समुत्थान होते; किंवा खंडसीमेत किंवा नदीवर जाऊन उपसंपदा देणाऱ्या भिक्खुणीच्या काय, वाणी आणि चित्तापासून हे समुत्थान होते. न विचारता उपसंपदा देण्याच्या कारणाने हे क्रिया-अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदन असे आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त.

၃. တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၆၉၂. တတိယေ – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ဧတ္ထ ဧကံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရန္တိ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကမတိ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. အပိစေတ္ထ သကဂါမတော နိက္ခမန္တိယာ ဂါမန္တရပစ္စယာ အနာပတ္တိ, နိက္ခမိတွာ ပန ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ, ဧကေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တမတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော. တတော နိက္ခမိတွာ ပုန သကဂါမံ ပဝိသန္တိယာပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ခဏ္ဍပါကာရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ဘိက္ခုနိဝိဟာရဘူမိယေဝ သက္ကာ ဟောတိ ပဝိသိတုံ, ဧဝံ ပဝိသမာနာယ ကပ္ပိယဘူမိံ နာမ ပဝိဋ္ဌာ ဟောတိ, တသ္မာ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဒသာ ဂမနမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တေနေဝ ‘‘ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိအာဒိမာဟ.

६९२. तिसऱ्यामध्ये – ‘परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया’ (कुंपण ओलांडताना) यामध्ये निर्णय असा समजावा: एका पावलाने ओलांडणाऱ्या भिक्खुणीला थुल्लच्चय आपत्ती होते, आणि दुसऱ्या पावलाने ओलांडल्याबरोबर संघादिसेस आपत्ती होते. ‘अपरीक्खित्तस्स गामस्स उपचारं’ (कुंपण नसलेल्या गावाच्या उपचारात) यामध्ये निर्णय असा समजावा: कुंपण घालण्यास योग्य असलेल्या जागेला एका पावलाने ओलांडल्यास थुल्लच्चय आपत्ती होते, आणि दुसऱ्या पावलाने ओलांडल्याबरोबर संघादिसेस आपत्ती होते. शिवाय, येथे स्वतःच्या गावातून बाहेर पडणाऱ्या भिक्खुणीला दुसऱ्या गावात जाण्याच्या कारणाने अनापत्ती (आपत्ती नाही) आहे. परंतु, बाहेर पडून दुसऱ्या गावाकडे जाणाऱ्या भिक्खुणीला पावलोपावली दुक्कट आपत्ती होते. एका पावलाने दुसऱ्या गावाच्या कुंपणाला किंवा उपचाराला (परिसराला) ओलांडल्याबरोबर थुल्लच्चय आपत्ती होते, आणि दुसऱ्या पावलाने ओलांडल्याबरोबर संघादिसेस आपत्ती होते. तिथून बाहेर पडून पुन्हा स्वतःच्या गावात प्रवेश करणाऱ्या भिक्खुणीच्या बाबतीतही हाच नियम समजावा. पण जर तुटलेल्या भिंतीतून किंवा कुंपणाच्या फटीतून भिक्खुणी विहाराच्याच भूमीत प्रवेश करणे शक्य असेल, आणि अशा प्रकारे प्रवेश केला, तर तिने कप्पियभूमीमध्ये (विहित भूमीत) प्रवेश केला असे मानले जाते, म्हणून ते योग्य आहे. जरी हत्तीच्या पाठीवरून इत्यादीने किंवा ऋद्धीने (अलौकिक शक्तीने) प्रवेश केला, तरीही ते योग्यच आहे. कारण येथे पायी चालून जाणेच अभिप्रेत आहे. म्हणूनच ‘पहिला पाय ओलांडताना’ इत्यादी म्हटले आहे।

ဒွေ ဂါမာ ဘိက္ခုနိဝိဟာရေန သမ္ဗဒ္ဓဝတိကာ ဟောန္တိ, ယသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော, တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပုန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သစေ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဣတရဿ ဂါမဿ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော ပန ဂါမတော တေနေဝ မဂ္ဂေန ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ဂါမဒွါရေန နိက္ခမိတွာ အာဂစ္ဆတိ, ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဂါမတော ကေနစိ [Pg.185] ကရဏီယေန ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာယ ပုန ပဝိသနကာလေ ဟတ္ထိ ဝါ မုစ္စတိ, ဥဿာရဏာ ဝါ ဟောတိ, ဣတရာ ဘိက္ခုနိယော သဟသာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ, ယာဝ အညာ ဘိက္ခုနီ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဗဟိဂါမဒွါရေ ဌာတဗ္ဗံ. သစေ န အာဂစ္ဆတိ, ဒုတိယိကာ ဘိက္ခုနီ ပက္ကန္တာ နာမ ဟောတိ, ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

दोन गावांचे कुंपण भिक्खुणी विहाराशी जोडलेले असेल, आणि ज्या गावात भिक्खुणी विहार आहे, तिथे पिंडपातासाठी फिरून, पुन्हा विहारात प्रवेश करून, जर विहाराच्या मध्यातून दुसऱ्या गावाचा रस्ता असेल, तर जाणे योग्य आहे. परंतु त्या गावातून त्याच मार्गाने परत यावे. जर गावाच्या वेशीतून बाहेर पडून येत असेल, तर पूर्वी सांगितलेल्या नियमानेच आपत्तीचा भेद समजावा. स्वतःच्या गावातून काही कामासाठी इतर भिक्खुणींसोबत बाहेर पडलेल्या भिक्खुणीने, पुन्हा प्रवेश करतेवेळी, जर हत्ती सुटला असेल किंवा लोकांची पळापळ झाली असेल, आणि इतर भिक्खुणी घाईघाईने गावात प्रवेश करत असतील, तर जोपर्यंत दुसरी भिक्खुणी येत नाही, तोपर्यंत गावाच्या वेशीबाहेर थांबावे. जर ती आली नाही, तर सोबतीची भिक्खुणी निघून गेली असे मानले जाते, म्हणून प्रवेश करणे योग्य आहे।

ပုဗ္ဗေ မဟာဂါမော ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဘိက္ခုနိဝိဟာရော. ပစ္ဆာ တံ ဂါမံ စတ္တာရော ဇနာ လဘိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝတိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဝိဟာရတော ဧကံ ဂါမံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတော အပရံ ဂါမံ ဒွါရေန ဝါ ဝတိဆိဒ္ဒေန ဝါ ပဝိသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပုန ဝိဟာရမေဝ ပစ္စာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ဝိဟာရဿ စတုဂါမသာဓာရဏတ္တာ.

पूर्वी एक मोठे गाव होते, ज्याच्या मध्यभागी भिक्खुणी विहार होता. नंतर त्या गावाला चार लोकांनी मिळवून, वेगवेगळे कुंपण घालून आणि विभागून त्याचा उपभोग घेतला. अशा वेळी विहारातून एका गावात जाणे योग्य आहे. तिथून दुसऱ्या गावात दरवाजातून किंवा कुंपणाच्या फटीतून प्रवेश करणे योग्य नाही. पुन्हा विहारातच परतणे योग्य आहे. का? कारण विहार हा चारही गावांना सामायिक (साधारण) असल्यामुळे।

အန္တရဝါသကော တေမိယတီတိ ယတ္ထ ယထာ တိမဏ္ဍလပဋိစ္ဆာဒနံ ဟောတိ; ဧဝံ နိဝတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝဿကာလေ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ အန္တရဝါသကော တေမိယတိ. သေသံ နဒီလက္ခဏံ နဒီနိမိတ္တကထာယ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧဝရူပံ နဒိံ တိတ္ထေန ဝါ အတိတ္ထေန ဝါ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ တီရေ ဌပေန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသော. သေတုနာ ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ. ပဒသာ ဩတရိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ သေတုံ အာရောဟိတွာ ဥတ္တရန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. သေတုနာ ပန ဂန္တွာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. ယာနနာဝါအာကာသဂမနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရိမတီရတော ပန ပရတီရမေဝ အက္ကမန္တိယာ အနာပတ္တိ. ရဇနကမ္မတ္ထံ ဂန္တွာ ဒါရုသင်္ကဍ္ဎနာဒိကိစ္စေန ဒွေ တိဿော ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ ကာစိ ကလဟံ ကတွာ ဣတရံ တီရံ ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ. ဒွေ ဧကတော ဥတ္တရန္တိ, ဧကာ မဇ္ဈေ နဒိယာ ကလဟံ ကတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩရိမတီရမေဝ အာဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ. ဣတရိဿာ ပန အယံ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ပရတီရံ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. နှာယိတုံ ဝါ ပါတုံ ဝါ ဩတိဏ္ဏာ တမေဝ တီရံ ပစ္စုတ္တရတိ, အနာပတ္တိ.

‘अंतरवासको तेमियति’ (अंतरवासक ओला होतो) म्हणजे, ज्या नदीत, ज्या प्रकारे परिधान केले असता तिमण्डल-प्रच्छादन (गुडघे आणि नाभी झाकणे) होते; अशा प्रकारे परिधान केलेल्या भिक्खुणीचा, पावसाळ्यात घाटावरून किंवा घाटाशिवाय इतर ठिकाणाहून उतरून, कोणत्याही ठिकाणी नदी पार करून वर चढताना, एक किंवा दोन बोटे जरी अंतरवासक (नेसूचे वस्त्र) ओला होत असेल, तर ती नदी म्हटली जाते. उर्वरित नदीचे लक्षण ‘नदीनिमित्तकथा’ (उपोसतक्खन्धक) मध्ये स्पष्ट होईल. अशा प्रकारच्या नदीत घाटावरून किंवा घाटाशिवाय उतरून, वर चढताना पहिला पाय उचलून तीरावर ठेवणाऱ्या भिक्खुणीला थुल्लच्चय आपत्ती होते, आणि दुसरा पाय उचलल्यास संघादिसेस आपत्ती होते. पुलावरून गेल्यास अनापत्ती आहे. पायी उतरून, वर चढताना पुलावर चढून पार करणाऱ्या भिक्खुणीलाही अनापत्ती आहे. परंतु पुलावरून जाऊन, वर चढताना पायी जाणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्तीच होते. वाहन, नाव, आकाशगमन इत्यादींच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. परंतु अलीकडच्या तीरावरून थेट पलीकडच्या तीरावरच पाऊल ठेवणाऱ्या भिक्खुणीला अनापत्ती आहे. कपडे रंगवण्यासाठी जाऊन, लाकडे गोळा करणे इत्यादी कामासाठी दोन किंवा तीन भिक्खुणी दोन्ही तीरांवर फिरतात, तर ते योग्य आहे. पण जर त्यांच्यापैकी कोणी भांडण करून दुसऱ्या तीरावर गेली, तर आपत्ती होते. दोन भिक्खुणी एकत्र नदी पार करत असताना, एकीने नदीच्या मध्यभागी भांडण करून मागे फिरून अलीकडच्या तीरावरच परत आल्यास आपत्ती होते. परंतु दुसऱ्या भिक्खुणीसाठी ही (मागे फिरलेली) निघून गेलेल्या व्यक्तीच्या जागी असते, म्हणून ती पलीकडच्या तीरावर गेली तरी तिला अनापत्ती आहे. स्नान करण्यासाठी किंवा पाणी पिण्यासाठी उतरलेली भिक्खुणी त्याच तीरावर परत चढली, तर अनापत्ती आहे।

သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာတိ ဧတ္ထ သစေ သဇ္ဈာယံ ဝါ ပဓာနံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကုရုမာနာ ပုရေအရုဏေယေဝ ဒုတိယိကာယ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ အာဘောဂံ ကရောတိ, အဇာနန္တိယာ ဧဝ စဿာ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ. အထ ပန ‘‘ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝါ အနာဘောဂေန ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဒေသေ အစ္ဆတိ, ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ န [Pg.186] ဩတရတိ, အရုဏုဂ္ဂမနေ သံဃာဒိသေသော. ဟတ္ထပါသောယေဝ ဟိ ဣဓ ပမာဏံ, ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ ဧကဂဗ္ဘောပိ န ရက္ခတိ.

‘सह अरुणुग्गमना’ (अरुणोदयाबरोबर) यामध्ये, जर सज्झाय (पठण) किंवा प्रधान (ध्यानसाधना) यांसारखे इतर कोणतेही काम करत असताना, ‘अरुणोदयापूर्वीच सोबतीणीच्या जवळ जाईन’ असा संकल्प करते, आणि तिला नकळतच अरुणोदय झाला, तर अनापत्ती आहे. परंतु जर ‘अरुणोदयापर्यंत मी इथेच राहीन’ असा विचार करून, किंवा असा विचार न करता (दुर्लक्ष करून) विहाराच्या एका भागात राहते, आणि सोबतीणीच्या हस्तपासात (हातभर अंतरात) येत नाही, तर अरुणोदय झाल्यावर संघादिसेस आपत्ती होते. कारण येथे हस्तपास हेच प्रमाण आहे, हस्तपासाचे उल्लंघन झाल्यास एकाच खोलीत असणे देखील आपत्तीपासून वाचवू शकत नाही।

အဂါမကေ အရညေတိ ဧတ္ထ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ အရညံ. တံ ပနေတံ ကေဝလံ ဂါမာဘာဝေန ‘‘အဂါမက’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ဝိဉ္ဈာဋဝိသဒိသတာယ. တာဒိသေ အရညေ ဩက္ကန္တေ ဒဿနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ သစေပိ သဝနူပစာရော အတ္ထိ, အာပတ္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ဘိက္ခုနီသု မဟာဗောဓိအင်္ဂဏံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ, တဿာပိ အာပတ္တိ. လောဟပါသာဒံ ပဝိသန္တီသုပိ ပရိဝေဏံ ပဝိသန္တီသုပိ ဧသေဝ နယော. မဟာစေတိယံ ဝန္ဒမာနာသု ဧကာ ဥတ္တရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿာပိ အာပတ္တိ. ထူပါရာမံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ, တဿာပိ အာပတ္တီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတံ ဒုတိယိကာ ပဿတိ. သစေ ပန သာဏိပါကာရန္တရိကာပိ ဟောတိ, ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟတိ နာမ. သဝနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတာ မဂ္ဂမူဠှသဒ္ဒေန ဝိယ ဓမ္မသဝနာရောစနသဒ္ဒေန ဝိယ စ ‘‘အယျေ’’တိ သဒ္ဒါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ. အဇ္ဈောကာသေ ဒူရေပိ ဒဿနူပစာရော နာမ ဟောတိ. သော ဧဝရူပေ သဝနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ န ရက္ခတိ, ဝိဇဟိတမတ္တေဝ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ.

‘अगामके अरञ्ञे’ (गाव नसलेल्या अरण्यात) यामध्ये, ‘इंद्रखिलाच्या (वेशीच्या) बाहेर पडल्यावर हे सर्व अरण्य आहे’ असे सांगितलेल्या लक्षणांचेच अरण्य समजावे. परंतु ते केवळ गाव नसल्यामुळे ‘अगामक’ म्हटले आहे, विंध्याटवीसारखे भयानक अरण्य असल्यामुळे नाही. अशा अरण्यात प्रवेश केल्यावर, दर्शन-उपचार (दिसण्याची मर्यादा) सोडल्यावर, जरी श्रवण-उपचार (ऐकू येण्याची मर्यादा) शिल्लक असला, तरीही आपत्ती होते. म्हणूनच अट्ठकथेत म्हटले आहे: ‘जर भिक्खुणी महाबोधीच्या अंगणात प्रवेश करत असताना, एकीने बाहेर उभे राहावे, तर तिलाही आपत्ती होते. लोहप्रासादात प्रवेश करताना किंवा त्याच्या परिवेणात प्रवेश करतानाही हाच नियम आहे. महाचेतीची वंदना करत असताना, एकीने उत्तर दरवाजातून बाहेर पडून जावे, तर तिलाही आपत्ती होते. थूपारामात प्रवेश करत असताना, एकीने बाहेर उभे राहावे, तर तिलाही आपत्ती होते.’ आणि येथे ‘दर्शन-उपचार’ म्हणजे अशी जागा जिथे उभे राहिलेल्या व्यक्तीला सोबतीण पाहू शकते. पण जर ती पडद्याच्या पलीकडे असेल, तर दर्शन-उपचार सोडला असे मानले जाते. ‘श्रवण-उपचार’ म्हणजे अशी जागा जिथे उभे राहून, रस्ता चुकलेल्या व्यक्तीच्या आवाजाप्रमाणे किंवा धर्मश्रवणाची घोषणा करणाऱ्या आवाजाप्रमाणे ‘अय्ये!’ (आर्ये!) अशी हाक मारणाऱ्या भिक्खुणीचा आवाज ऐकू येतो. उघड्या मैदानात दूरवर देखील दर्शन-उपचार असतो. असा दर्शन-उपचार, अशा प्रकारचा श्रवण-उपचार सुटल्यावर आपत्तीपासून वाचवू शकत नाही, तो सुटल्याबरोबर संघादिसेस आपत्ती होते।

ဧကာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ ဩဟီယတိ. သဥဿာဟာ စေ ဟုတွာ ဣဒါနိ ပါပုဏိဿာမီတိ အနုဗန္ဓတိ, အနာပတ္တိ. သစေ ပုရိမာယော အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ, ပက္ကန္တာ နာမ ဟောန္တိ, အနာပတ္တိယေဝ. ဒွိန္နံ ဂစ္ဆန္တီနံ ဧကာ အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဂစ္ဆတု အယ’’န္တိ ဩဟီယတိ, ဣတရာပိ ‘‘ဩဟီယတု အယ’’န္တိ, ဂစ္ဆတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အာပတ္တိ. သစေ ပန ဂစ္ဆန္တီသု ပုရိမာပိ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ, ပစ္ဆိမာပိ အညံ, ဧကာ ဧကိဿာ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ.

एक भिक्खुणी मार्गाने जात असताना मागे राहते. जर ती उत्साहाने 'आता मी त्यांना गाठेन' असा विचार करून मागे धावते (पाठलाग करते), तर तिला आपत्ती (दोष) नाही. जर आधीच्या भिक्खुणी दुसऱ्या मार्गाने गेल्या, तर त्या 'निघून गेल्या' असे म्हटले जाते, त्यामुळेही आपत्ती नाही. एकत्र जाणाऱ्या दोन भिक्खुणींपैकी एकीला मागे धावणे (गाठणे) शक्य न झाल्यामुळे 'ही पुढे जावो' असा विचार करून ती मागे राहते, आणि दुसरीही 'ही मागे राहो' असा विचार करून पुढे जाते, तर दोघींनाही आपत्ती होते. परंतु, जर जात असताना आधीची भिक्खुणी दुसरा मार्ग धरते आणि मागची भिक्खुणीही दुसरा मार्ग धरते, आणि एकीच्या निघून जाण्याच्या ठिकाणी दुसरी उभी राहते, तर दोघींनाही आपत्ती नाही.

၆၉၃. ပက္ခသင်္ကန္တာ ဝါတိ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာ, သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

६९३. 'पक्खसंकन्ता' (पक्षात गेलेली) म्हणजे तित्थियांच्या (तीर्थिकांच्या) आश्रमात गेलेली. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၆၉၄-၈. စတုတ္ထေ [Pg.187] – ပါဒပီဌံ နာမ ဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. ပါဒကဌလိကာ နာမ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒန္တိ တဿေဝ ကာရကဂဏဿ ဆန္ဒံ အဇာနိတွာ. ဝတ္တေ ဝတ္တန္တိန္တိ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒေ နေတ္ထာရဝတ္တေ ဝတ္တမာနံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

६९४-८. चौथ्या शिक्षापदात – 'पादपीठ' म्हणजे धुतलेले पाय ठेवण्याचे लहान आसन (पाट). 'पादकठलिका' म्हणजे न धुतलेले पाय ठेवण्याचे लहान आसन. 'अनञ्ञाय गणस्स छन्दं' म्हणजे त्या कर्म करणाऱ्या गणाचा (संघाचा) छंद (संमती) न जाणून घेता. 'वत्ते वत्तन्तिं' म्हणजे त्रेचाळीस प्रकारच्या नेत्थारवत्तामध्ये (कर्तव्यपालनात) वर्तणाऱ्या भिक्खुणीला. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुत्थान (जवाबदारी सोडण्याचे समुत्थान) – हे काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया-अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदन आहे.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၀၁. ပဉ္စမေ – ဧကတော အဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနေတံ န ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ သမေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७०१. पाचव्या शिक्षापदात – 'एकतो अवस्सुते' याविषयी 'महापच्चरी' मध्ये म्हटले आहे की, 'भिक्खुणीचा अवस्सुतभाव (रागयुक्त ओलावा) पाहावा.' परंतु 'महाअट्ठकथा' मध्ये हे म्हटलेले नाही, ते पाळीशी सुसंगत आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, अकुशलचित्त आणि द्विवेदन.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၀၅-၆. ဆဋ္ဌေ – ယတော တွန္တိ ယသ္မာ တွံ. ဥယျောဇေတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိအာဒိကာ သံဃာဒိသေသပရိယောသာနာ အာပတ္တိယော ကဿာ ဟောန္တီတိ? ဥယျောဇိကာယ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ပရိဝါရေပိ –

७०५-६. सहाव्या शिक्षापदात – 'यतो त्वं' म्हणजे 'ज्या कारणाने तू'. 'उय्योजेति आपत्ति दुक्कटस्स' इत्यादी संघादिसेसपर्यंतच्या आपत्ती कोणाला होतात? तर उय्योजिका (प्रवृत्त करणाऱ्या/उत्तेजन देणाऱ्या) भिक्खुणीला होतात. हे 'परिवार' मध्येही म्हटले आहे –

‘‘န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ပဋိဂ္ဂဟော တေန န ဝိဇ္ဇတိ;

အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ န လဟုကံ, တဉ္စ ပရိဘောဂပစ္စယာ;

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

“ती देत नाही आणि स्वीकारतही नाही, त्यामुळे तिथे स्वीकारणे घडत नाही; तरीही ती हलक्या (लहुक) नव्हे तर जड (गरुक, संघादिसेस) आपत्तीला प्राप्त होते, आणि ती उपभोगाच्या प्रत्ययाने (कारणाने) प्राप्त होते; हा प्रश्न कुशल (विद्वानांनी) विचार केला आहे.”

အယဉှိ [Pg.188] ဂါထာ ဣမံ ဥယျောဇိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဣတရိဿာ ပန အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝိဘတ္တောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

कारण ही गाथा या उय्योजिका (प्रवृत्त करणाऱ्या) भिक्खुणीला उद्देशून म्हटली आहे. परंतु दुसऱ्या (प्रवृत्त केलेल्या) भिक्खुणीच्या आपत्तीचा भेद पहिल्या शिक्षापदात स्पष्ट केला आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदन.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၀၉. သတ္တမေ – ယာဝတတိယကပဒတ္ထော မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

७०९. सातव्या शिक्षापदात – 'यावततियक' या पदाचा अर्थ महाविभंगात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

समणुभासनसमुत्थान (समर्थन/समजावण्याच्या कर्माचे समुत्थान) – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदन.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त.

၈. အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၁၅. အဋ္ဌမေ – ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အဓိကရဏေတိ စတုန္နံ အညတရသ္မိံ. ပဒဘာဇနေ ပန ကေဝလံ အဓိကရဏဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

७१५. आठव्या शिक्षापदात – 'किस्मिञ्चिदेव अधिकरणे' म्हणजे चार अधिकरणांपैकी कोणत्याही एका अधिकरणात. परंतु पदभाजनात केवळ अधिकरणांचे वर्गीकरण दाखवण्यासाठी भगवंतांनी 'अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि' इत्यादी म्हटले आहे. उर्वरित भाग समुत्थानासह स्पष्टच आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

၉. နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၂၃. နဝမေ – သံသဋ္ဌာတိ မိဿီဘူတာ. အနနုလောမိကေနာတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုလောမေန ကာယိကဝါစသိကေန. သံသဋ္ဌာတိ ဂိဟီနံ ကောဋ္ဋနပစနဂန္ဓပိသနမာလာဂန္ထနာဒိနာ ကာယိကေန သာသနပဋိသာသနာဟရဏသဉ္စရိတ္တာဒိနာ ဝါစသိကေန စ သံသဋ္ဌာ. ပါပေါ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဧတာသန္တိ ပါပသဒ္ဒါ[Pg.189]. ပါပေါ အာဇီဝသင်္ခါတော သိလောကော ဧတာသန္တိ ပါပသိလောကာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

७२३. नव्या शिक्षापदात – 'संसट्ठा' म्हणजे एकत्र आलेल्या (मिश्रित झालेल्या). 'अननुलोमिकेन' म्हणजे प्रवृत्त झालेल्या (प्रव्रजित) भिक्खुणींना अयोग्य अशा कायिक व वाचिक व्यवहाराने. 'संसट्ठा' म्हणजे गृहस्थांच्या धान्याची कांडण-पिळण करणे, स्वयंपाक करणे, सुगंधी द्रव्ये वाटणे, फुलांचे हार गुंफणे इत्यादी कायिक कर्माने आणि निरोप पोहोचवणे, निरोप आणणे, मध्यस्थी करणे इत्यादी वाचिक कर्माने एकत्र आलेल्या. ज्यांची वाईट कीर्ती (अपकीर्ती) पसरली आहे, त्या 'पापसद्दा' (वाईट कीर्तीच्या) होत. ज्यांचा उपजीविकेशी संबंधित वाईट लौकिक (अपकीर्ती) आहे, त्या 'पापसिलोका' होत. उर्वरित भाग समुत्थानासह स्पष्टच आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नवे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या संघादिसेस शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၂၇. ဒသမေ – ဧဝါစာရာတိ ဧဝံအာစာရာ. ယာဒိသော တုမှာကံ အာစာရော, တာဒိသာ အာစာရာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဥညာယာတိ အဝညာယ နီစံ ကတွာ ဇာနနာယ. ပရိဘဝေနာတိ ကိံ ဣမာ ကရိဿန္တီတိ ဧဝံ ပရိဘဝိတွာ ဇာနနေန. အက္ခန္တိယာတိ အသဟနတာယ; ကောဓေနာတိ အတ္ထော. ဝေဘဿိယာတိ ဗလဝဘဿဘာဝေန; အတ္တနော ဗလပ္ပကာသနေန သမုတြာသနေနာတိ အတ္ထော. ဒုဗ္ဗလျာတိ တုမှာကံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန. သဗ္ဗတ္ထ ဥညာယ စ ပရိဘဝေန စာတိ ဧဝံ သမုစ္စယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိဝိစ္စထာတိ ဝိနာ ဟောထ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

७२७. दहाव्या शिक्षापदात – 'एवाचारा' म्हणजे अशा आचरणाच्या. 'जसे तुमचे आचरण आहे, तशाच आचरणाच्या' असा अर्थ आहे. हाच नियम सर्वत्र लागू होतो. 'उञ्ञाय' म्हणजे अवहेलना करून, कमी लेखून समजण्याने. 'परिभवेन' म्हणजे 'ह्या काय करणार आहेत?' अशा प्रकारे तिरस्कार करून समजण्याने. 'अक्खन्तिया' म्हणजे असहनशीलतेने, क्रोधाने असा अर्थ आहे. 'वेभस्सिय' म्हणजे कठोर बोलण्याने, स्वतःचे बळ दाखवण्यासाठी आणि तुम्हाला घाबरवण्यासाठी असा अर्थ आहे. 'दुब्बल्य' म्हणजे तुमच्या दुर्बलतेमुळे. सर्वत्र 'उञ्ञाय च परिभवेन च' अशा प्रकारे समुच्चय अर्थ समजावा. 'विविच्चथ' म्हणजे वेगळ्या व्हा. उर्वरित भाग समुत्थानासह स्पष्टच आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာတိ ဧတ္ထ ဆန္နံ ပဌမာပတ္တိကာနံ အနန္တရာ သဉ္စရိတ္တံ, ဒွေ ဒုဋ္ဌဒေါသာတိ ဣမာနိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ မဟာဝိဘင်္ဂတော ပက္ခိပိတွာ နဝ ပဌမာပတ္တိကာ, စတုန္နံ ယာဝတတိယကာနံ အနန္တရာ မဟာဝိဘင်္ဂတောပိ စတ္တာရော ယာဝတတိယကေ ပက္ခိပိတွာ အဋ္ဌ ယာဝတတိယကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ အညတြ ပက္ခမာနတ္တာ. တံ ပန ခန္ဓကေ ဝိတ္ထာရေန ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ.

'उद्दिठ्ठा खो अय्यायो सत्तरस सङ्घादिसेसा' यामध्ये – सहा पठमापत्तिकांच्या (पहिल्या आपत्तींच्या) नंतर संचरित्त शिक्षापद आणि दोन दुट्ठदोस शिक्षापदे, अशी ही three शिक्षापदे महाविभंगातून समाविष्ट करून नऊ पठमापत्तिका समजाव्यात; आणि चार यावततियकांच्या नंतर महाविभंगातूनही चार यावततियक समाविष्ट करून आठ यावततियक समजावेत. अशा प्रकारे, 'हे आर्यांनो, पातिमोक्खाच्या उद्देशमार्गाने सर्व सतरा संघादिसेस धर्म उद्दिष्ट (घोषित) केले आहेत' असा येथे अर्थ समजावा. पक्खमानत्त (पक्षमानत्व) वगळता उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. त्या पक्खमानत्ताचे स्पष्टीकरण आम्ही खन्धकामध्ये विस्ताराने करू.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

समन्तपासादिका नावाच्या विनय-टीकेतील भिक्खुणीविभंगात –

သတ္တရသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

सतरा संघादिसेसांचे स्पष्टीकरण समाप्त झाले.

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

संघादिसेस काण्ड समाप्त झाले.

၃. နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

३. निस्सग्गिय काण्ड (भिक्खुणीविभंग स्पष्टीकरण).

ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

पहिल्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

တိံသ [Pg.190] နိဿဂ္ဂိယာ ဓမ္မာ, ဘိက္ခုနီနံ ပကာသိတာ;

ယေ တေသံ ဒါနိ ဘဝတိ, အယံ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော.

भिक्खुणींसाठी जे तीस निस्सग्गिय धर्म (आपत्ती) भगवंतांनी घोषित केले आहेत, आता त्यांचे स्पष्टीकरण करण्याचा हा क्रम आहे.

၇၃၃. အာမတ္တိကာပဏန္တိ အမတ္တာနိ ဝုစ္စန္တိ ဘာဇနာနိ; တာနိ ယေ ဝိက္ကိဏန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ အာမတ္တိကာ; တေသံ အာပဏော အာမတ္တိကာပဏော; တံ ဝါ ပသာရေဿန္တီတိ အတ္ထော.

७३३. 'आमत्तिकापणं' यामध्ये – पात्रांना (भांड्यांना) 'अमत्त' म्हटले जाते; जे ती विकतात त्यांना 'आमत्तिक' म्हटले जाते; त्यांचे दुकान म्हणजे 'आमत्तिकापण' (भांड्यांचे दुकान); किंवा 'ते दुकान थाटतील का?' असा अर्थ आहे.

၇၃၄. ပတ္တသန္နိစယံ ကရေယျာတိ ပတ္တသန္နိဓိံ ကရေယျ; ဧကာဟံ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝါ အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပတ္တံ ဌပေယျာတိ အတ္ထော. သေသံ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဟိ ဝိသေသော – တတ္ထ ဒသာဟံ ပရိဟာရော, ဣဓ ဧကာဟမ္ပိ နတ္ထိ. သေသံ တာဒိသမေဝ.

७३४. "पत्तसन्निचयं करेय्या" (पात्राचा संचय करावा) म्हणजे पात्राचा संग्रह (पत्तसन्निधि) करावा; एक दिवस सुद्धा अधिष्ठान न करता किंवा विकल्पन न करता पात्र ठेवावे, असा अर्थ आहे. उर्वरित भाग महाविभंगात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावा. हाच विशेष फरक आहे - तेथे (भिक्खू महाविभंगात) दहा दिवसांची मुदत (परिहार) आहे, येथे (भिक्खुनी विभंगात) एक दिवसाचीही मुदत नाही. उर्वरित सर्व तसेच आहे.

ဣဒမ္ပိ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, အကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

हे सुद्धा कठीण-समुत्थान आहे - हे काय-वाचेपासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून समुत्थित होते; अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञा-विमोक्ष नसलेले), अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्ति-वद्य), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त.

ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

दुसऱ्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၃၈. ဒုတိယေ – ဒုစ္စောဠာတိ ဝိရူပစောဠာ; ဇိဏ္ဏစောဠာတိ အတ္ထော. အပယျာဟီတိ အပိ အယျာဟိ.

७३८. दुसऱ्या शिक्षापदात - "दुच्चोळा" म्हणजे विरूप वस्त्रे (कुरूप कपडे) किंवा जीर्ण वस्त्रे (फाटलेले कपडे) परिधान केलेल्या, असा अर्थ आहे. "अपय्याहि" म्हणजे "अपि अय्याहि" (आर्यांनी/भगिनींनी मिळवले आहे काय?).

၇၄၀. အာဒိဿ ဒိန္နန္တိ သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူတိ ဝတွာပိ ဣဒံ ဂဏဿ ဣဒံ တုမှာကံ ဒမ္မီတိ ဝတွာ ဝါ ဒါတုကမျတာယ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝါ ဒိန္နမ္ပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ အကာလစီဝရံ. အယျာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓံ ပန ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७४०. "आदिस्स दिन्नं" (उद्देशून दिलेले) म्हणजे आलेल्या भिक्खुनींनी ते वाटून घ्यावे असे म्हणून दिलेले, किंवा "हे मी गणाला (संघाला) देतो" किंवा "हे मी तुम्हांला देतो" असे म्हणून दिलेले, किंवा देण्याच्या इच्छेने चरणांजवळ ठेवून दिलेले चिवर सुद्धा 'आदिस्स दिन्न' (उद्देशून दिलेले) असे म्हटले जाते. हे सर्व 'अकालचिवर' (अवेळी मिळालेले चिवर) आहे. परंतु, "मी आर्यांना (भगिनींना) देतो" असे म्हणून मिळालेले चिवर ज्या उद्देशाने दिले आहे, त्याच अकालचिवर म्हणून स्वीकारले पाहिजे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञा-विमोक्ष, सचित्तक, लोकवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त.

တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

तिसऱ्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၄၃-၅. တတိယေ [Pg.191] – ဟန္ဒာတိ ဂဏှ. သယံ အစ္ဆိန္ဒတီတိ ဧကံ ဒတွာ ဧကံ အစ္ဆိန္ဒန္တိယာ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ, ဗဟူသု ဗဟူနိ. သစေ သံဟရိတွာ ဌပိတာနိ ဧကတော အစ္ဆိန္ဒတိ, ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७४३-५. तिसऱ्या शिक्षापदात - "हन्द" म्हणजे घे. "स्वतः हिरावून घेणे" (सयं अच्छिन्दति) म्हणजे एक चिवर देऊन दुसरे हिरावून घेणाऱ्या भिक्खुनीला एक निस्सग्गिय (आपत्ती) होते, आणि अनेक चिवरे हिरावून घेतल्यास अनेक निस्सग्गिय आपत्ती होतात. जर घडी करून ठेवलेली चिवरे एकत्रच हिरावून घेतली, तर वस्तूंच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात. परंतु, जर ती बांधून ठेवलेली असतील आणि ती हिरावून घेतली, तर एकच आपत्ती होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञा-विमोक्ष, सचित्तक, लोकवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदन आहे.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त.

စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

चौथ्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၄၈. စတုတ္ထေ – ကယေနာတိ မူလေန. န မေ အာဝုသော သပ္ပိနာ အတ္ထော; တေလေန မေ အတ္ထောတိ ဣဒံ ကိရ သာ အာဟဋသပ္ပိံ ဒတွာ တေလမ္ပိ အာဟရိဿတီတိ မညမာနာ အာဟ. ဝိညာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ; ဣဒံ နာမ အာဟရာတိ ယာစိတွာ ဝါ.

७४८. चौथ्या शिक्षापदात - "कयेन" म्हणजे मूल्याने (किंमतीने). "हे बंधू, मला तुपाची गरज नाही, मला तेलाची गरज आहे" हे वाक्य ती (थुल्लनंदा) आणलेले तूप देऊन तेलही आणून देईल, अशा विचाराने बोलली असे म्हणतात. "विञ्ञापेत्वा" म्हणजे स्वतःची इच्छा कळवून किंवा "अमुक वस्तू आणून दे" अशी याचना करून.

၇၅၂. တညေဝ ဝိညာပေတီတိ ယံ ပဌမံ ဝိညတ္တံ တံ ထောကံ နပ္ပဟောတိ, တသ္မာ ပုန တညေဝ ဝိညာပေတီတိ အတ္ထော. အညဉ္စ ဝိညာပေတီတိ သစေ ပဌမံ သပ္ပိဝိညတ္တံ, ယမကံ ပစိတဗ္ဗန္တိ စ ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တတ္တာ တေလေန အတ္ထော ဟောတိ, တတော တေလေနာပိ မေ အတ္ထောတိ ဧဝံ အညဉ္စ ဝိညာပေတိ. အာနိသံသံ ဒဿေတွာတိ သစေ ကဟာပဏဿ သပ္ပိ အာဘတံ ဟောတိ, ဣမိနာ မူလေန ဒိဂုဏံ တေလံ လဗ္ဘတိ, တေနာပိ စ ဣဒံ ကိစ္စံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တသ္မာ တေလံ အာဟရာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဝိညာပေတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७५२. "तञ्ञेव विञ्ञापेति" (त्याच गोष्टीची मागणी करते) म्हणजे जी गोष्ट आधी मागितली होती ती कमी पडते, म्हणून पुन्हा त्याच गोष्टीची मागणी करते, असा अर्थ आहे. "अञ्ञञ्च विञ्ञापेति" (दुसऱ्या गोष्टीची मागणी करते) म्हणजे जर आधी तूप मागितले असेल, आणि वैद्याने "तूप आणि तेल दोन्ही एकत्र करून शिजवावे" असे सांगितल्यामुळे तेलाची गरज निर्माण झाली, तर "मला तेलाचीही गरज आहे" असे म्हणून दुसऱ्या गोष्टीची मागणी करते. "आनिसंसं दस्सेत्वा" (फायदा दाखवून) म्हणजे जर एका कहापणाचे तूप आणले असेल, तर "याच मूल्याने दुप्पट तेल मिळू शकते, आणि त्यानेही हे औषधाचे काम पूर्ण होईल, म्हणून तेल घेऊन ये" असा फायदा दाखवून मागणी करते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

षट्समुत्थान - क्रिया, संज्ञा-विमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्ति-वद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त.

ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

पाचव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၅၃. ပဉ္စမေ [Pg.192] – န မေ သိက္ခမာနေတိ ဣဒံ ကိရ သာ ကုလဓီတာ ‘‘အယံ အဒ္ဓါ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဣဒံ တေလံ ဌပေတွာ သပ္ပိမ္ပိ မေ အတ္တနော ကုလဃရာ အာဟရိဿတီ’’တိ မညမာနာ အာဟ. စေတာပေတွာတိ ဇာနာပေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ စတုတ္ထသဒိသမေဝါတိ.

७५३. पाचव्या शिक्षापदात - "न मे सिक्खमान" हे वाक्य ती कुलकन्या (सिक्खमाना) "असे म्हटल्यावर ही नक्कीच हे तेल ठेवून माझ्यासाठी स्वतःच्या कुलाच्या घरातून तूपही घेऊन येईल" अशा विचाराने बोलली असे म्हणतात. "चेतापेत्वा" या पदाचा अर्थ "जानापेत्वा" (इच्छा कळवून) असाच आहे. उर्वरित सर्व भाग चौथ्या शिक्षापदासारखाच आहे.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त.

ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

सहाव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၅၈. ဆဋ္ဌေ – ဆန္ဒကန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမ ဓမ္မကိစ္စံ ကရိဿာမ, ယံ သက္ကောထ; တံ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ ဆန္ဒဉ္စ ရုစိဉ္စ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂဟိတပရိက္ခာရဿေတံ အဓိဝစနံ. အညဒတ္ထိကေနာတိ အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေန. အညုဒ္ဒိသိကေနာတိ အညံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒိန္နေန. သံဃိကေနာတိ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တေန.

७५८. सहाव्या शिक्षापदात - "छन्दकं" हा शब्द "आम्ही हे धार्मिक कार्य करणार आहोत, जे तुम्ही देऊ शकता ते द्या" अशा प्रकारे इतरांमध्ये इच्छा आणि आवड निर्माण करून मिळवलेल्या परिष्काराचे (साहित्याचे) नाव आहे. "अञ्ञदत्थिकेन" म्हणजे दुसऱ्या परिष्काराच्या उद्देशाने दिलेल्या साहित्याने. "अञ्ञुद्दिसिकेन" म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीला उद्देशून दिलेल्या साहित्याने. "सङ्घिकेन" म्हणजे संघाला समर्पित केलेल्या साहित्याने.

၇၆၂. သေသကံ ဥပနေတီတိ ယဒတ္ထာယ ဒိန္နော, တံ စေတာပေတွာ အဝသေသံ အညဿတ္ထာယ ဥပနေတိ. သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နော, အမှာကဉ္စ စီဝရံ အတ္ထိ, တေလာဒီဟိ ပန အတ္ထော’’တိ ဧဝံ အာပုစ္ဆိတွာ ဥပနေတိ. အာပဒါသူတိ တထာရူပေသု ဥပဒ္ဒဝေသု; ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ယံ ဝါ တံ ဝါ စေတာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

७६२. "सेसकं उपनेति" (शिल्लक राहिलेले दुसऱ्या कामासाठी वापरणे) म्हणजे ज्या परिष्कारासाठी दिले होते, ते खरेदी करून उरलेले मूल्य दुसऱ्या परिष्कारासाठी वापरणे. "सामिके अपलोकेत्वा" (मालकांना विचारून) म्हणजे "तुम्ही चिवरासाठी दिले होते, आमच्याकडे चिवर आहे, परंतु आम्हाला तेल इत्यादींची गरज आहे" असे विचारून ते वापरणे. "आपदासु" म्हणजे अशा प्रकारच्या संकटांमध्ये; जेव्हा भिक्खुनी विहार सोडून निघून जातात, अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये कोणतीही वस्तू खरेदी करणे योग्य ठरते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

षट्समुत्थान - क्रिया-अक्रिया, संज्ञा-विमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्ति-वद्य, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

सातव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၆၄. သတ္တမေ – သညာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတကေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ. သေသံ ဆဋ္ဌသဒိသမေဝါတိ.

७६४. सातव्या शिक्षापदात - "सञ्ञाचिकेन" म्हणजे स्वतः याचना करून मिळवलेल्या परिष्काराने. हाच या शिक्षापदातील फरक आहे. उर्वरित भाग सहाव्या शिक्षापदासारखाच आहे.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त.

အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

आठव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၆၉. အဋ္ဌမေ [Pg.193] – မဟာဇနိကေနာတိ ဂဏဿ ပရိစ္စတ္တေန. ဧတဒေဝေတ္ထ နာနာကရဏံ.

७६९. आठव्या शिक्षापदात - "महाजनिकेन" म्हणजे गणाला (भिक्खुनी संघाला) समर्पित केलेल्या परिष्काराने. हाच या शिक्षापदातील फरक आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

नव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၇၄. နဝမသိက္ခာပဒေ – သညာစိကေနာတိ ဣဒံ ပဒံ ဣတော အဓိကတရံ.

७७४. नव्या शिक्षापदात - "सञ्ञाचिकेन" हे पद या (आठव्या शिक्षापदापेक्षा) अधिक आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नवे शिक्षापद समाप्त.

ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

दहाव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၇၈. ဒသမေ – ပရိဝေဏံ ဥန္ဒြိယတီတိ ပရိဝေဏံ ဝိနဿတိ; ပရိပတတီတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပဒံ ပုဂ္ဂလိကေန သညာစိကေနာတိ ဣဒဉ္စ ဧတ္တကမေဝ နာနာကရဏံ. သေသံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝါတိ.

७७८. दहाव्या शिक्षापदात - "परिवेणं उन्द्रियति" म्हणजे परिवेण (प्रांगण/कुटी) नष्ट होते किंवा कोसळते, असा अर्थ आहे. हे पद आणि "पुग्गलिकेन सञ्ञाचिकेन" हे पद, एवढाच यात फरक आहे. उर्वरित भाग पूर्वीसारखाच आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

अकराव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၈၄. ဧကာဒသမေ – ဂရုပါဝုရဏန္တိ သီတကာလေ ပါဝုရဏံ. စတုက္ကံသပရမန္တိ ဧတ္ထ ကံသော နာမ စတုက္ကဟာပဏိကော ဟောတိ; တသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘သောဠသကဟာပဏဂ္ဃနက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

७८४. अकराव्या शिक्षापदात - "गरुपावरणं" म्हणजे हिवाळ्यात (थंडीच्या दिवसात) पांघरायचे मोठे वस्त्र. "चतुक्कंसपरमं" यामध्ये 'कंस' म्हणजे चार कहापण मूल्याचे असते; म्हणूनच पदभाजनामध्ये भगवंतांनी "सोळा कहापण मूल्याचे" असे म्हटले आहे.

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

अकरावे शिक्षापद समाप्त.

ဒွါဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

बाराव्या निस्सग्गिय पाचित्तिय सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၇၈၉. ဒွါဒသမေ – လဟုပါဝုရဏန္တိ ဥဏှကာလေ ပါဝုရဏံ. သေသံ သိက္ခာပဒဒွယေပိ ဥတ္တာနမေဝ.

७८९. बाराव्या सिक्खापदात – 'लहुपावरणं' (हलके पांघरूण) म्हणजे उष्ण काळात (उन्हाळ्यात) पांघरायचे वस्त्र. उर्वरित भाग दोन्ही सिक्खापदांमध्ये स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ [Pg.194] – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

सहा समुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्ति-दोष), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्ते) आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

बारावे सिक्खापद समाप्त.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ မဟာဝိဘင်္ဂေ စီဝရဝဂ္ဂတော ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စာတိ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ အကာလစီဝရံ ကာလစီဝရန္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘာဇိတသိက္ခာပဒေန စ ပရိဝတ္တေတွာ အစ္ဆိန္နစီဝရေန စ ပဌမဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. ပုန ဧဠကလောမဝဂ္ဂဿ အာဒိတော သတ္တ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ သတ္တ အညဒတ္ထိကာနိ ပက္ခိပိတွာ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. တတိယဝဂ္ဂတော ပဌမပတ္တံ ဝဿိကသာဋိကံ အာရညကသိက္ခာပဒန္တိ ဣမာနိ တီဏိ အပနေတွာ ပတ္တသန္နိစယဂရုပါဝုရဏလဟုပါဝုရဏသိက္ခာပဒေဟိ တတိယဝဂ္ဂေါ ပူရေတဗ္ဗော. ဣတိ ဘိက္ခုနီနံ ဒွါဒသ သိက္ခာပဒါနိ ဧကတောပညတ္တာနိ, အဋ္ဌာရသ ဥဘတောပညတ္တာနီတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

'हे आर्यांनो, तीस निस्सग्गिय पाचित्तिय धम्मांचा उद्देश केला गेला आहे' यामध्ये, महाविभंगातील चीवरवग्गमधून 'धोवन' (धुणे) आणि 'पटिग्गहण' (स्वीकारणे) ही दोन सिक्खापदे वगळून, 'अकालचीवर' हे 'कालचीवर' म्हणून अधिष्ठान करून विभागणी करण्याच्या सिक्खापदाने बदलून आणि 'अच्छिन्नचीवर' सिक्खापदाने पहिला वर्ग (पठमवग्ग) पूर्ण करावा. पुन्हा, एळकलोमवग्गच्या सुरुवातीची सात सिक्खापदे वगळून, सात 'अञ्ञदत्थिक' (इतर उद्देशांसाठी असलेली) सिक्खापदे समाविष्ट करून दुसरा वर्ग (दुतियवग्ग) पूर्ण करावा. तिसऱ्या वर्गातून (ततियवग्ग) पहिले 'पत्त' (पात्र), 'वस्सिकासातिक' (वर्षावास वस्त्र) आणि 'आरण्यक' सिक्खापद ही तीन वगळून, 'पत्तसन्निचय' (पात्र साठवणे), 'गरुपावरण' (जड पांघरूण) आणि 'लहुपावरण' (हलके पांघरूण) या सिक्खापदांद्वारे तिसरा वर्ग पूर्ण करावा. अशा प्रकारे भिक्खुनींसाठी बारा सिक्खापदे केवळ एका बाजूने (एकतोपण्ञत्तानि) प्रज्ञप्त आहेत आणि अठरा दोन्ही बाजूंसाठी (उभतोपण्ञत्तानि) प्रज्ञप्त आहेत. अशा प्रकारे सर्व तीस निस्सग्गिय पाचित्तिय धम्म पातिमोक्ख उद्देशाच्या क्रमाने 'हे आर्यांनो, तीस निस्सग्गिय पाचित्तिय धम्मांचा उद्देश केला गेला आहे' याप्रमाणे येथे अर्थ समजून घ्यावा. उर्वरित भाग आधी सांगितल्याप्रमाणेच आहे.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

समन्तपासादिका नावाच्या विनय-टीकेमध्ये, भिक्खुनीविभंगातील

တိံသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

तीस (निस्सग्गिय) नियमांचे स्पष्टीकरण समाप्त झाले.

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

निस्सग्गिय काण्ड समाप्त झाले.

၄. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

४. पाचित्तिय काण्ड (भिक्खुनीविभंग स्पष्टीकरण)

၁. လသုဏဝဂ္ဂေါ

१. लसुणवग्ग (लसूण वर्ग)

၁. ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या लसुण सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

တိံသကာနန္တရံ [Pg.195] ဓမ္မာ, ဆသဋ္ဌိသတသင်္ဂဟာ;

သင်္ဂီတာ ယေ အယံ ဒါနိ, ဟောတိ တေသမ္ပိ ဝဏ္ဏနာ.

तीस (निस्सग्गिय) नियमांनंतर, ज्या एकशे सहासठ (१६६) धम्मांचा संगीतिकारांनी संग्रह केला आहे, आता त्यांचे देखील हे स्पष्टीकरण प्रस्तुत आहे.

၇၉၃. တတ္ထ လသုဏဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေတိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ပေါဋ္ဋလိကေ; သမ္ပုဏ္ဏမိဉ္ဇာနမေတံ အဓိဝစနံ. န မတ္တံ ဇာနိတွာတိ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ခေတ္တပါလဿ ဝါရေန္တဿ ဗဟုံ လသုဏံ ဟရာပေသိ.

७९३. त्यामध्ये, लसुणवग्गच्या पहिल्या सिक्खापदात – 'द्वे तयो भण्डिके' म्हणजे दोन किंवा तीन लसणाच्या कांड्या (गड्डे); हे पूर्ण पाकळ्या असलेल्या लसणाचे नाव आहे. 'न मत्तं जानित्वा' म्हणजे प्रमाण न जाणता, शेत राखणाऱ्याने मनाई करत असतानाही भरपूर लसूण काढून घेतला.

အညတရံ ဟံသယောနိန္တိ သုဝဏ္ဏဟံသယောနိံ. သော တာသံ ဧကေကန္တိ သော ဟံသော ဇာတိဿရော အဟောသိ, အထ ပုဗ္ဗသိနေဟေန အာဂန္တွာ တာသံ ဧကေကံ ပတ္တံ ဒေတိ, တံ တာပနတာလနစ္ဆေဒနက္ခမံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဟောတိ.

'अञ्ञतरं हंसयोनिं' म्हणजे सुवर्णहंस योनीमध्ये (सोन्याचा हंस म्हणून जन्मलेला). 'सो तासं एकेकं' म्हणजे तो हंस जातिस्मर (पूर्वजन्माची आठवण असलेला) होता. नंतर, पूर्व स्नेहामुळे येऊन तो त्या मायलेकींना एकेक पंख देत असे. तो पंख तापवणे, ठोकणे आणि कापण्यास योग्य असे अस्सल सोनेच असायचा.

၇၉၅. မာဂဓကန္တိ မဂဓေသု ဇာတံ. မဂဓရဋ္ဌေ ဇာတလသုဏမေဝ ဟိ ဣဓ လသုဏန္တိ အဓိပ္ပေတံ, တမ္ပိ ဘဏ္ဍိကလသုဏမေဝ, န ဧကဒွိတိမိဉ္ဇကံ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဇာတဒေသံ အဝတွာ ‘‘မာဂဓကံ နာမ ဘဏ္ဍိကလသုဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေတိ ဧတ္ထ သစေ ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေ ဧကတောယေဝ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ဘိန္ဒိတွာ ဧကေကံ မိဉ္ဇံ ခါဒန္တိယာ ပန ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနီတိ.

७९५. 'मागधकं' म्हणजे मगध देशात उत्पन्न झालेले. येथे 'लसूण' या शब्दाने मगध देशात उत्पन्न यायला हवा असलेला लसूणच अभिप्रेत आहे, आणि तो देखील अनेक पाकळ्यांचा गड्डा असलेला लसूणच अभिप्रेत आहे, एक, दोन किंवा तीन पाकळ्यांचा नव्हे. परंतु कुरुन्दी अट्ठकथेमध्ये उत्पत्तीच्या देशाचा उल्लेख न करता 'मागधक म्हणजे अनेक पाकळ्यांचा लसणाचा गड्डा' असे म्हटले आहे. 'अज्झोहारे अज्झोहारे' (प्रत्येक घास गिळताना) या संदर्भात, जर दोन किंवा तीन लसणाचे गड्डे एकत्रच चावून गिळले, तर एक पाचित्तिय होते. परंतु, जर ते सोलून एकेक पाकळी खाल्ली, तर खाण्याच्या प्रयत्नांच्या संख्येनुसार (पयोगाच्या गणनेनुसार) अनेक पाचित्तिय होतात.

၇၉၇. ပလဏ္ဍုကာဒီနံ ဝဏ္ဏေန ဝါ မိဉ္ဇာယ ဝါ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဝဏ္ဏေန တာဝ ပလဏ္ဍုကော ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ဟောတိ. ဘဉ္ဇနကော လောဟိတဝဏ္ဏော. ဟရိတကော ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏော. မိဉ္ဇာယ ပန ပလဏ္ဍုကဿ ဧကာ မိဉ္ဇာ ဟောတိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ တိဿော. စာပလသုဏော အမိဉ္ဇကော, အင်္ကုရမတ္တမေဝ ဟိ တဿ ဟောတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ‘‘ပလဏ္ဍုကဿ တီဏိ မိဉ္ဇာနိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ ဧက’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.196]. ဧတေ ပလဏ္ဍုကာဒယော သဘာဝေနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. သူပသမ္ပာကာဒီသု ပန မာဂဓကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တဉှိ ပစ္စမာနေသု မုဂ္ဂသူပါဒီသု ဝါ မစ္ဆမံသဝိကတိယာ ဝါ တေလာဒီသု ဝါ ဗဒရသာဠဝါဒီသု ဝါ အမ္ဗိလသာကာဒီသု ဝါ ဥတ္တရိဘင်္ဂေသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ယာဂုဘတ္တေပိ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

७९७. पलाण्डु (कांदा) इत्यादींचा फरक रंगावरून किंवा पाकळ्यांवरून समजून घ्यावा – रंगावरून सांगायचे तर, पलाण्डु हा फिकट पिवळसर रंगाचा असतो. भञ्जनक हा लाल रंगाचा असतो. हरितक हा हिरव्या पानाच्या रंगाचा असतो. पाकळ्यांच्या बाबतीत, पलाण्डुला एकच पाकळी असते, भञ्जनकाला दोन, आणि हरितकाला तीन असतात. चापलसूण हा पाकळी नसलेला असतो, त्याला केवळ अंकुरच असतो. परंतु महापच्चरी इत्यादी अट्ठकथांमध्ये 'पलाण्डुला तीन पाकळ्या, भञ्जनकाला दोन आणि हरितकाला एक पाकळी असते' असे म्हटले आहे. हे पलाण्डु इत्यादी नैसर्गिक स्वरूपातच कल्प्य आहेत. परंतु सूप (वरण) शिजवताना इत्यादींमध्ये मागधक (मगध देशातील) लसूण देखील कल्प्य आहे. कारण शिजवल्या जाणाऱ्या मुगाच्या वरणामध्ये, किंवा मासे व मांसाच्या विविध पदार्थांमध्ये, तेलात, बोरांच्या मुराव्यात, आंबट भाज्यांमध्ये, तोंडी लावण्याच्या पदार्थांमध्ये किंवा अगदी पेज व भातामध्ये देखील तो टाकणे कल्प्य आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम समुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्ति-दोष), कायकर्म, तिचित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

လသုဏသိက္ခာပဒံ ပဌမံ.

पहिले लसुण सिक्खापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၇၉၉. ဒုတိယေ – သမ္ဗာဓေတိ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ. တဿ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ပန ‘‘ဥဘော ဥပကစ္ဆကာ မုတ္တကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကမ္ပိ လောမန္တိ ကတ္တရိယာ ဝါ သဏ္ဍာသကေန ဝါ ခုရေန ဝါ ယေန ကေနစိ ဧကပယောဂေန ဝါ နာနာပယောဂေန ဝါ ဧကံ ဝါ ဗဟူနိ ဝါ သံဟရာပေန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ, န လောမဂဏနာယ.

७९९. दुसऱ्या सिक्खापदात – 'सम्बाधे' म्हणजे झाकलेल्या (गुप्तांगाच्या) जागी. त्याचे वर्गीकरण दाखवण्यासाठी भगवंतांनी 'दोन्ही काखा आणि मूत्रकरण (गुप्तांग)' असे म्हटले आहे. 'एकमपि लोमं' (एक जरी केस) म्हणजे कात्रीने, चिमट्याने, वस्तऱ्याने किंवा इतर कोणत्याही साधनाने, एकाच प्रयत्नाने किंवा वेगवेगळ्या प्रयत्नांनी, एक किंवा अनेक केस काढल्यास, प्रयत्नांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय होते, केसांच्या संख्येनुसार नाही.

၈၀၁. အာဗာဓပစ္စယာတိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒိအာဗာဓပစ္စယာ သံဟရာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

८०१. 'आबाधपच्चया' म्हणजे खाज, खरूज इत्यादी आजारांच्या कारणास्तव केस काढल्यास आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. चार समुत्थान – काय, काय-वाचा, काय-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून उत्पन्न होणारे; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे सिक्खापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၀၃-၄. တတိယေ – တလဃာတကေတိ မုတ္တကရဏတလဃာတနေ. အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တေနာပီတိ ဧတ္ထ ပတ္တံ တာဝ မဟန္တံ, ကေသရေနာပိ ပဟာရံ ဒေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ.

८०३-४. तिसऱ्या सिक्खापदात – 'तलघातके' म्हणजे मूत्रकरणावर (गुप्तांगावर) हाताने मारणे. 'अन्तमसो उप्पलपत्तेनापि' या संदर्भात, कमळाचे पान तर मोठेच आहे, परंतु कमळाच्या परागकणाने (केसराने) जरी प्रहार केला, तरी आपत्तीच होते.

၈၀၅. အာဗာဓပစ္စယာတိ [Pg.197] ဂဏ္ဍံ ဝါ ဝဏံ ဝါ ပဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

८०५. 'आबाधपच्चया' म्हणजे गळू किंवा जखम यावर औषधोपचारासाठी हळूच मारणे कल्प्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे समुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष असलेले, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशल चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे सिक्खापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၀၆. စတုတ္ထေ – ပုရာဏရာဇောရောဓာတိ ပုရာဏေ ဂိဟိဘာဝေ ရညော ဩရောဓာ. စိရာစိရံ ဂစ္ဆတီတိ စိရေန စိရေန ဂစ္ဆတိ. ဓာရေထာတိ သက္ကောထ. ကဿိဒံ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တေ အနာရောစိတေပိ ဧတာ မယိ အာသင်္ကံ ကရိဿန္တီတိ မညမာနာ ဧဝမာဟ – ‘‘မယှိဒံ ကမ္မ’’န္တိ.

८०६. चौथ्या सिक्खापदात – 'पुराणराजोरोधा' म्हणजे पूर्वीच्या गृहस्थ जीवनात राजाची अंतःपूरची राणी असलेली. 'चिराचिरं गच्छति' म्हणजे खूप विलंबाने जाते. 'धारेथ' म्हणजे तुम्ही समर्थ आहात का? 'हे कोणाचे काम आहे?' असे विचारले असता, न सांगताही 'या माझ्यावर संशय घेतील' असा विचार करून तिने असे म्हटले – 'हे माझे काम आहे.'

၈၀၇. ဇတုမဋ္ဌကေတိ ဇတုနာ ကတေ မဋ္ဌဒဏ္ဍကေ. ဝတ္ထုဝသေနေဝေတံ ဝုတ္တံ, ယံကိဉ္စိ ပန ဒဏ္ဍကံ ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. တေနာဟ – ‘‘အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ မုတ္တကရဏံ ပဝေသေတီ’’တိ. ဧတမ္ပိ စ အတိမဟန္တံ, ကေသရမတ္တမ္ပိ ပန ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိ ဧဝ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တလဃာတကေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

८०७. 'जतुमट्ठके' म्हणजे लाखेने बनवलेली गुळगुळीत काठी. हे केवळ वस्तूच्या संदर्भाने भगवंतांनी म्हटले आहे, परंतु कोणतीही काठी आत घालणाऱ्या भिक्खुनीला आपत्तीच होते. म्हणूनच म्हटले आहे – 'अगदी कमळाचे पान जरी मूत्रकरणात घालते.' हे देखील खूप मोठे आहे, परंतु कमळाच्या परागकणाएवढी वस्तू जरी आत घातली, तरी आपत्तीच होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी 'तलघातक' सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहेत.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे सिक्खापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၁၀. ပဉ္စမေ – အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ အာဒိယန္တီတိ အတိအန္တော ပဝေသေတွာ ဥဒကေန ဓောဝနံ ကုရုမာနာ.

८१०. पाचव्या (सिक्खापदात) - 'अतिगम्भीरं उदकसुद्धिकं आदियन्ति' म्हणजे अत्यंत आतमध्ये प्रवेश करून पाण्याने धुण्याची क्रिया करणे.

၈၁၂. ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အတိက္ကာမေတီတိ ဝိတ္ထာရတော တတိယံ ဝါ စတုတ္ထံ ဝါ အင်္ဂုလံ ဂမ္ဘီရတော ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တိယာ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ မဟာပစ္စရိယံ – ‘‘ဧကိဿာ အင်္ဂုလိယာ တီဏိ ပဗ္ဗာနိ အာဒါတုံ န လဘတိ, တိဏ္ဏံ ဝါ စတုန္နံ ဝါ ဧကေကမ္ပိ ပဗ္ဗံ အာဒါတုံ န [Pg.198] လဘတီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ တလဃာတကေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

८१२. 'केसग्गमत्तम्पि अतिक्कामेति' म्हणजे रुंदीच्या दृष्टीने तिसरे किंवा चौथे बोट, आणि खोलीच्या दृष्टीने दोन पेरांच्या वर केसाच्या अग्राएवढा भाग जरी प्रवेश केला, तरी भिक्खुणीला पाचित्तिय आपत्ती होते, असा अर्थ आहे. महापंच्चरीमध्ये असे म्हटले आहे - 'एका बोटाची three पेरे आत घालण्याची परवानगी नाही, किंवा तीन अथवा चार बोटांचे एकेक पेरही आत घालण्याची परवानगी नाही.' उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी बाबी 'तलघातक' सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहेत.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे सिक्खापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၁၅. ဆဋ္ဌေ – ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ဘတ္တကိစ္စံ. ပါနီယေန စ ဝိဓူပနေန စ ဥပတိဋ္ဌိတွာတိ ဧကေန ဟတ္ထေန ပါနီယထာလကံ ဧကေန ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနာ သမီပေ ဌတွာတိ အတ္ထော. အစ္စာဝဒတီတိ ပုဗ္ဗေပိ တုမှေ ဧဝံ ဘုဉ္ဇထ, အဟံ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတစာရိတ္တံ အတိက္ကမိတွာ ဂေဟဿိတကထံ ကထေတီတိ အတ္ထော.

८१५. सहाव्या (सिक्खापदात) - 'भत्तविस्सग्गं' म्हणजे भोजनाचे कार्य. 'पानीयने च विधूपनेन च उपतिट्ठित्वा' म्हणजे एका हाताने पाण्याचे भांडे आणि दुसऱ्या हाताने पंखा धरून, वारा घालत जवळ उभे राहणे, असा अर्थ आहे. 'अच्चावदति' म्हणजे पूर्वीही 'तुम्ही असे जेवत होता, मी अशी सेवा करत होते' असे म्हणून प्रव्रजितांच्या आचरणाचे उल्लंघन करून गृहस्थाश्रमी गोष्टी बोलणे, असा अर्थ आहे.

၈၁၇. ယံကိဉ္စိ ပါနီယန္တိ သုဒ္ဓဥဒကံ ဝါ ဟောတု, တက္ကဒဓိမတ္ထုရသခီရာဒီနံ ဝါ အညတရံ. ယာ ကာစိ ဗီဇနီတိ အန္တမသော စီဝရကဏ္ဏောပိ. ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဣဓ ဌာနပစ္စယာဝ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ပဟာရပစ္စယာ ပန ခန္ဓကေ ဒုက္ကဋံ ပညတ္တံ.

८१७. 'यंकिञ्चि पानीयं' म्हणजे शुद्ध पाणी असो किंवा ताक, दही, पाणी, दूध इत्यादींपैकी कोणतेही पेय असो. 'या काचि बीजनी' म्हणजे अगदी कमीत कमी चीवराचा कोपरा देखील पंखा समजला जातो. 'हत्थपासे तिट्ठति आपत्ति पाचित्तियस्स' म्हणजे येथे जवळ उभे राहण्याच्या कारणामुळेच पाचित्तिय आपत्ती सांगितली आहे. परंतु वारा घालण्याच्या क्रियेमुळे खन्धकामध्ये दुक्कट आपत्ती प्रज्ञप्त केली आहे.

၈၁၉. ဒေတိ ဒါပေတီတိ ပါနီယံ ဝါ သူပါဒိံ ဝါ ဣမံ ပိဝထ, ဣမိနာ ဘုဉ္ဇထာတိ ဒေတိ; တာလဝဏ္ဋံ ဣမိနာ ဗီဇန္တာ ဘုဉ္ဇထာတိ ဒေတိ; အညေန ဝါ ဥဘယမ္ပိ ဒါပေတိ, အနာပတ္တိ. အနုပသမ္ပန္နံ အာဏာပေတီတိ ဥပတိဋ္ဌနတ္ထံ သာမဏေရိံ အာဏာပေတိ, အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८१९. 'देति दापेति' म्हणजे पाणी किंवा वरण (सूप) इत्यादी देऊन 'हे प्या, याने जेवा' असे देणे; किंवा ताडाचा पंखा देऊन 'याने वारा घालत जेवा' असे देणे; किंवा दुसऱ्या कोणाकडून देणे किंवा दोन्ही गोष्टी देणे, यात अनापत्ती आहे. 'अनुपसम्पन्नं आणापेति' म्हणजे जवळ उभे राहण्यासाठी सामणेरीला आज्ञा देणे, यात अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम सिक्खापदाप्रमाणे याचे समुत्थान आहे - क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, तिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे सिक्खापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၂၂. သတ္တမေ – ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣဒံ ပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ, တသ္မာ န ကေဝလံ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ [Pg.199] ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပန အရညတော အာဟရဏေပိ သုက္ခာပနေပိ ဝဒ္ဒလိဒိဝသေ ဘဇ္ဇနတ္ထာယ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနေပိ ကပလ္လသဇ္ဇနေပိ ဒဗ္ဗိသဇ္ဇနေပိ ဒါရူနိ အာဒါယ အဂ္ဂိကရဏေပိ ကပလ္လမှိ ဓညပက္ခိပနေပိ ဒဗ္ဗိယာ သံဃဋ္ဋနေသုပိ ကောဋ္ဋနတ္ထံ ဥဒုက္ခလမုသလာဒိသဇ္ဇနေသုပိ ကောဋ္ဋနပပ္ဖောဋနဓောဝနာဒီသုပိ ယာဝ မုခေ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒတိ, တာဝ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနိ, အဇ္ဈောဟရဏကာလေ ပန အဇ္ဈောဟရဏဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဧတ္ထ စ ဝိညတ္တိ စေဝ ဘောဇနဉ္စ ပမာဏံ. တသ္မာ သယံ ဝိညာပေတွာ အညာယ ဘဇ္ဇနကောဋ္ဋနပစနာနိ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ အာပတ္တိ. အညာယ ဝိညာပေတွာ သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ အာပတ္တိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ အာမကဓညံ နာမ မာတရမ္ပိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ, အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋံ. အညာယ ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ သယံ ဝါ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ တာယ ဝါ ကာရာပေတွာ အညာယ ဝါ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ. ပုနပိ ဝုတ္တံ ‘‘အညာယ ဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓံ, သယံ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကာရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပန ဒုက္ကဋ’’န္တိ. တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, န ဟိ ဘဇ္ဇနာဒီနံ ကရဏေ ဝါ ကာရာပနေ ဝါ ဝိသေသော အတ္ထိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အညာယ ဝိညတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ.

८२२. सातव्या (सिक्खापदात) - 'मी खाईन' असे म्हणून स्वीकारल्यास दुक्कट आपत्ती होते, याला 'प्रयोगदुक्कट' म्हणतात. म्हणून केवळ स्वीकारण्यानेच दुक्कट होत नाही, तर स्वीकारून जंगलातून आणणे, वाळवणे, पावसाळ्याच्या दिवसात भाजण्यासाठी चूल तयार करणे, कढई तयार करणे, पळी तयार करणे, लाकडे आणून अग्नी प्रज्वलित करणे, कढईत धान्य टाकणे, पळीने ढवळणे, कांडण्यासाठी उखळ-मुसळ इत्यादी तयार करणे, कांडणे, पाखडणे, धुणे इत्यादी सर्व क्रियांमध्ये, जोपर्यंत तोंडात ठेवून गिळण्यासाठी दातांनी चावले जात नाही, तोपर्यंतच्या सर्व प्रयोगांमध्ये दुक्कट आपत्ती होते. परंतु गिळण्याच्या वेळी, गिळण्याच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होते. आणि येथे याचना (मागणी) आणि भोजन हेच प्रमाण आहे. म्हणून स्वतः याचना करून दुसऱ्याकडून भाजणे, कांडणे, शिजवणे इत्यादी करवून घेऊन खाणाऱ्या भिक्खुणीलाही आपत्ती होते. दुसऱ्याने याचना करून स्वतः भाजणे इत्यादी करून खाणाऱ्या भिक्खुणीलाही आपत्ती होते. महापंच्चरीमध्ये मात्र असे म्हटले आहे - 'या कच्च्या धान्याची (आमकधान्य) आईकडे देखील याचना करून खाणाऱ्या भिक्खुणीला पाचित्तियच होते. याचना न करता मिळालेले कच्चे धान्य स्वतः भाजणे इत्यादी करून किंवा दुसऱ्याकडून करवून घेऊन खाणाऱ्या भिक्खुणीला दुक्कट होते. दुसऱ्याच्या याचनेने मिळालेले कच्चे धान्य स्वतः भाजणे इत्यादी करून किंवा तिच्याकडून करवून घेऊन किंवा अन्य कोणाकडून करवून घेऊन खाणाऱ्या भिक्खुणीला देखील दुक्कटच होते.' पुन्हा असेही म्हटले आहे - 'दुसऱ्याच्या याचनेने मिळालेले कच्चे धान्य स्वतः भाजणे इत्यादी करून खाणाऱ्या भिक्खुणीला पाचित्तियच होते. परंतु भाजणे इत्यादी करवून घेऊन खाणाऱ्या भिक्खुणीला दुक्कट होते.' हे विधान परस्परविरोधी आहे, कारण भाजणे इत्यादी स्वतः करणे किंवा दुसऱ्याकडून करवून घेणे यात काही फरक नाही. महाअट्ठकथेमध्ये मात्र 'दुसऱ्याने याचना केलेले कच्चे धान्य खाणाऱ्या भिक्खुणीला दुक्कट होते' असे सामान्यपणे म्हटले आहे.

၈၂၃. အာဗာဓပစ္စယာတိ သေဒကမ္မာဒီနံ အတ္ထာယ ဓညဝိညတ္တိယာ အနာပတ္တိ. ‘‘အဝိညတ္တိယာ လဗ္ဘမာနံ ပန နဝကမ္မတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. အပရဏ္ဏံ ဝိညာပေတီတိ ဌပေတွာ သတ္တ ဓညာနိ မုဂ္ဂမာသာဒိံ ဝါ လာဗုကုမ္ဘဏ္ဍာဒိံ ဝါ အညံ ယံကိဉ္စိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဝိညာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ. အာမကဓညံ ပန ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ န ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८२३. 'आबाधपच्चया' म्हणजे घाम काढणे (स्वेदनकर्म) इत्यादी उपचारांच्या उद्देशाने धान्याची याचना केल्यास अनापत्ती आहे. 'याचना न करता मिळणारे कच्चे धान्य नवकर्मासाठी स्वीकारणे योग्य आहे,' असे महापंच्चरीमध्ये म्हटले आहे. 'अपरण्णं विञ्ञापेति' म्हणजे सात प्रकारची धान्ये वगळून मूग, उडीद इत्यादी किंवा भोपळा, कोहळा इत्यादी किंवा इतर कोणतेही कडधान्य नातेवाईक किंवा निमंत्रित केलेल्यांच्या ठिकाणी याचना केल्यास अनापत्ती आहे. परंतु कच्चे धान्य नातेवाईक किंवा निमंत्रित केलेल्यांच्या ठिकाणी देखील याचना करणे योग्य नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

चार समुत्थानांनी युक्त आहे - काय, काय-वाचा, काय-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून समुत्थान होते; क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे सिक्खापद समाप्त.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၂၄. အဋ္ဌမေ [Pg.200] – နိဗ္ဗိဋ္ဌော ရာဇဘဋော ရညော ဘတိ ကေဏိ ဧတေနာတိ နိဗ္ဗိဋ္ဌရာဇဘဋော, ဧကံ ဌာနန္တရံ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ တတော လဒ္ဓဥဒယောတိ အတ္ထော. တညေဝ ဘဋပထံ ယာစိဿာမီတိ ရညော ကေဏိံ ဒတွာ ပုန တံယေဝ ဌာနန္တရံ ယာစိဿာမီတိ စိန္တေန္တော. ပရိဘာသီတိ တာ ဘိက္ခုနိယော ‘‘မာ ပုန ဧဝံ ကရိတ္ထာ’’တိ သန္တဇ္ဇေသိ.

८२४. आठव्या (सिक्खापदात) - 'निब्बिट्ठो राजभटो' म्हणजे ज्याने राजाचा कर किंवा वेतन देऊन एखादे विशिष्ट स्थान मिळवले आहे आणि त्यातून नफा मिळवत आहे, असा अर्थ आहे. 'तञ्ञेव भटपथं याचिस्सामि' म्हणजे राजाला कर देऊन पुन्हा तेच स्थान मागण्याचा विचार करत. 'परिभासि' म्हणजे त्या भिक्खुणींना 'पुन्हा असे करू नका' असे म्हणून धमकावले.

၈၂၆. သယံ ဆဍ္ဍေတီတိ စတ္တာရိပိ ဝတ္ထူနိ ဧကပယောဂေန ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဧကာဝ အာပတ္တိ, ပါဋေက္ကံ ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အာဏတ္တိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဒန္တကဋ္ဌဆဍ္ဍနေပိ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘိက္ခုဿ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८२६. 'सयं छड्डेति' म्हणजे चारही वस्तू (मलमूत्र, कचरा, उष्टे अन्न) एकाच प्रयत्नाने टाकल्यास एकच आपत्ती होते; वेगवेगळ्या टाकल्यास वस्तूंच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात. आज्ञा देण्याच्या बाबतीतही हाच नियम आहे. दात घासण्याची काडी टाकण्याच्या बाबतीतही भिक्खुणीला पाचित्तियच होते. भिक्खूला सर्व बाबतीत दुक्कट होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

सहा समुत्थानांनी युक्त आहे - क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे सिक्खापद समाप्त.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၃၀-၂. နဝမေ – ယံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ရောပိမန္တိ ခေတ္တံ ဝါ ဟောတု နာဠိကေရာဒိအာရာမော ဝါ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရောပိမဟရိတဋ္ဌာနေ ဧတာနိ ဝတ္ထူနိ ဆဍ္ဍေန္တိယာ ပုရိမနယေနေဝ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခေတ္တေ ဝါ အာရာမေ ဝါ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇမာနာ ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဝါ ခါဒန္တီ; ဂစ္ဆမာနာ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကစလကာဒီနိ ဟရိတဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေတိ, အန္တမသော ဥဒကံ ပိဝိတွာ မတ္ထကစ္ဆိန္နနာဠိကေရမ္ပိ ဆဍ္ဍေတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ကသိတဋ္ဌာနေ ပန နိက္ခိတ္တဗီဇေ ယာဝ အင်္ကုရံ န ဥဋ္ဌဟတိ, တာဝ သဗ္ဗေသံ ဒုက္ကဋံ. အနိက္ခိတ္တဗီဇေသု ခေတ္တကောဏာဒီသု ဝါ အသဉ္ဇာတရောပိမေသု ခေတ္တမရိယာဒါဒီသု ဝါ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မနုဿာနံ ကစဝရဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဆဍ္ဍိတခေတ္တေတိ မနုဿေသု သဿံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂတေသု ဆဍ္ဍိတခေတ္တံ နာမ ဟောတိ, တတ္ထ ဝဋ္ဋတိ. ယတ္ထ ပန လာယိတမ္ပိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိ ပုန ဥဋ္ဌဟိဿတီတိ ရက္ခန္တိ, တတ္ထ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ…ပေ… တိဝေဒနန္တိ.

८३०-२. नवव्या सिक्खापदात – 'जे माणसांच्या उपयोगासाठी लावलेले आहे' मग ते शेत असो किंवा नारळ इत्यादींची बाग असो, जेथे कोठेही लावलेल्या हिरवळीच्या जागी या वस्तू टाकणाऱ्या भिक्खुणीला पूर्वीच्या नियमाप्रमाणेच आपत्तीचा भेद समजावा. शेतात किंवा बागेत बसून जेवताना किंवा ऊस इत्यादी खाताना; किंवा चालताना उष्टे पाणी, उसाचा चोथा इत्यादी हिरवळीच्या जागी टाकल्यास, अगदी शेवटी नारळ पाणी पिऊन वरचा भाग कापलेला नारळ जरी टाकला तरी पाचित्तियच होते. भिक्खूला दुक्कट होते. परंतु नांगरलेल्या जागी पेरलेले बी असेपर्यंत जोपर्यंत अंकुर फुटत नाही, तोपर्यंत सर्वांना दुक्कट होते. बी न पेरलेल्या शेताच्या कोपऱ्यात किंवा जेथे रोपे उगवली नाहीत अशा शेताच्या बांधावर इत्यादी ठिकाणी टाकणे योग्य आहे. माणसांच्या कचरा टाकण्याच्या जागी सुद्धा टाकणे योग्य आहे. 'टाकलेले शेत' (छड्डितखेत्त) म्हणजे लोकांनी पीक काढून घेतल्यावर रिकामे झालेले शेत होय, तेथे टाकणे योग्य आहे. परंतु जेथे कापणी केलेले धान्य इत्यादी पुन्हा उगवेल या आशेने रक्षण केले जाते, तेथे वस्तूच्या स्वरूपानुसारच आपत्ती होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. सहा समुत्थान – क्रिया-अक्रिया...पे... तीन वेदना आहेत.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे सिक्खापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၃၅. ဒသမေ [Pg.201] – ယံကိဉ္စိ နစ္စန္တိ နဋာဒယော ဝါ နစ္စန္တု သောဏ္ဍာ ဝါ, အန္တမသော မောရသုဝမက္ကဋာဒယောပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ နစ္စမေဝ. ယံကိဉ္စိ ဂီတန္တိ ယံကိဉ္စိ နဋာဒီနံ ဝါ ဂီတံ ဟောတု, အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ရတနတ္တယဂုဏူပသံဟိတံ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါ အသံယတဘိက္ခူနံ ဓမ္မဘာဏကဂီတံ ဝါ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဂီတမေဝ. ယံကိဉ္စိ ဝါဒိတန္တိ တန္တိဗဒ္ဓါဒိဝါဒနီယဘဏ္ဍဝါဒိတံ ဝါ ဟောတု, ကုဋဘေရိဝါဒိတံ ဝါ, အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတမ္ပိ, သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝါဒိတမေဝ.

८३५. दहाव्या सिक्खापदात – 'जे काही नाचणे' म्हणजे नट इत्यादी नाचोत किंवा मद्यपी नाचोत, अगदी शेवटी मोर, पोपट, माकड इत्यादी प्राणी नाचोत, हे सर्व नाचणेच आहे. 'जे काही गाणे' म्हणजे नट इत्यादींचे गाणे असो, किंवा आर्यांच्या (अरहंतांच्या) परिनिर्वाण समयी त्रिरत्नांच्या गुणांनी युक्त असलेले साधुक्रीडा गीत असो, किंवा असंयत भिक्खूंचे धम्मभाणक गीत असो, हे सर्व गाणेच आहे. 'जे काही वाजवणे' म्हणजे तंतुवाद्य इत्यादी वाजवण्याचे वाद्य असो, कुटभेरी (मातीचा नगारा) वाजवणे असो, अगदी शेवटी जलतरंग वाजवणे असो, हे सर्व वाजवणेच आहे.

၈၃၆. ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ပဒဝါရဂဏနာယ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ယတ္ထ ဌိတာ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါတိ ဧကပယောဂေန ဩလောကေန္တီ ပဿတိ, တေသံယေဝ ဂီတဝါဒိတံ သုဏာတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ပန ဧကံ ဒိသံ ဩလောကေတွာ နစ္စံ ပဿတိ, ပုန အညတော ဩလောကေတွာ ဂါယန္တေ ပဿတိ အညတော ဝါဒေန္တေ, ပါဋေက္ကာ အာပတ္တိယော. ဘိက္ခုနီ သယမ္ပိ နစ္စိတုံ ဝါ ဂါယိတုံ ဝါ ဝါဒိတုံ ဝါ န လဘတိ, အညေ ‘‘နစ္စ, ဂါယ, ဝါဒေဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ န လဘတိ. ‘‘စေတိယဿ ဥပဟာရံ ဒေထ, ဥပါသကာ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ ‘‘တုမှာကံ စေတိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုမ္ပိ န လဘတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယန္တိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ‘‘တုမှာကံ စေတိယဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘ဥပဋ္ဌာနကရဏံ နာမ သုန္ဒရ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

८३६. 'पाहण्यासाठी जाणाऱ्याला दुक्कट आपत्ती होते' म्हणजे पाऊल टाकण्याच्या संख्येनुसार दुक्कट आपत्ती होते. 'जेथे उभी राहून पाहते किंवा ऐकते' म्हणजे एकाच प्रयत्नाने पाहत असताना पाहते आणि त्यांचेच गाणे व वाजवणे ऐकते, तर एकच पाचित्तिय होते. परंतु जर एका दिशेला पाहून नाच पाहते, पुन्हा दुसऱ्या दिशेला पाहून गाणाऱ्यांना पाहते, आणि दुसऱ्या दिशेला वाजवणाऱ्यांना पाहते, तर वेगवेगळ्या आपत्ती होतात. भिक्खुणीला स्वतः नाचणे, गाणे किंवा वाजवणे योग्य नाही, तसेच इतरांना 'नाचा, गावा, वाजवा' असे सांगणे देखील योग्य नाही. 'उपासकांनो, चैत्याला पूजा अर्पण करा' असे सांगणे, किंवा 'आम्ही तुमच्या चैत्याची सेवा करतो' असे लोकांनी म्हटले असता 'ठीक आहे' असे स्वीकारणे देखील योग्य नाही. सर्व ठिकाणी पाचित्तिय होते, असे सर्व अट्ठकथांमध्ये सांगितले आहे. भिक्खूला दुक्कट होते. परंतु 'आम्ही तुमच्या चैत्याची सेवा करतो' असे म्हटले असता, 'सेवा करणे चांगली गोष्ट आहे' असे म्हणणे योग्य आहे.

၈၃၇. အာရာမေ ဌိတာတိ အာရာမေ ဌတွာ အန္တရာရာမေ ဝါ ဗဟိအာရာမေ ဝါ နစ္စာဒီနိ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တိ. သတိ ကရဏီယေတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ အညေန ဝါ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ဂတဋ္ဌာနေ ပဿတိ ဝါ သုဏာတိ ဝါ, အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ တာဒိသေန ဥပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတာ သမဇ္ဇဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ, ဧဝံ ပဝိသိတွာ ပဿန္တိယာ ဝါ သုဏန္တိယာ ဝါ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८३७. 'आरामात उभी असलेली' म्हणजे आरामात राहून आरामाच्या आत किंवा आरामाच्या बाहेर नाच इत्यादी पाहते किंवा ऐकते, तर अनापत्ती आहे. 'काम असताना' म्हणजे शलाका-भक्त इत्यादींच्या उद्देशाने किंवा इतर कोणत्याही कामासाठी जाऊन, पोहोचलेल्या ठिकाणी पाहते किंवा ऐकते, तर अनापत्ती आहे. 'आपत्तीच्या वेळी' म्हणजे अशा प्रकारच्या संकटाने पीडित होऊन जत्रेच्या ठिकाणी प्रवेश करते, आणि अशा प्रकारे प्रवेश करून पाहणाऱ्या किंवा ऐकणाऱ्या भिक्खुणीला अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम-समुत्थान – क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक, लोकवद्य, कायकर्म, अकुशलचित्त, तीन वेदना आहेत.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे सिक्खापद समाप्त.

လသုဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

पहिला लसुणवग्ग समाप्त.

၂. အန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ

२. अंधकारवग्ग

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၃၉. အန္ဓကာရဝဂ္ဂဿ [Pg.202] ပဌမသိက္ခာပဒေ – အပ္ပဒီပေတိ ပဒီပစန္ဒသူရိယအဂ္ဂီသု ဧကေနာပိ အနောဘာသိတေ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘အနာလောကေ’’တိ ဝုတ္တံ. သလ္လပေယျ ဝါတိ ဂေဟဿိတကထံ ကထေယျ.

८३९. अंधकारवग्गाच्या पहिल्या सिक्खापदात – 'दिवा नसताना' म्हणजे दिवा, चंद्र, सूर्य, अग्नी यांपैकी एकानेही प्रकाशित नसलेल्या जागी. म्हणूनच त्याच्या पदभाजनामध्ये 'अनालोके' (प्रकाशाशिवाय) असे भगवंतांनी म्हटले आहे. 'संभाषण करावे' म्हणजे घरासंबंधीची (गृहस्थीची) चर्चा करावी.

၈၄၁. အရဟောပေက္ခာ အညဝိဟိတာတိ န ရဟောအဿာဒါပေက္ခာ ရဟောအဿာဒတော အညဝိဟိတာဝ ဟုတွာ ဉာတိံ ဝါ ပုစ္ဆတိ, ဒါနေ ဝါ ပူဇာယ ဝါ မန္တေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ – ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒွိဝေဒနန္တိ.

८४१. 'एकांतात राहण्याची इच्छा नसलेली आणि अन्य विचारात असलेली' म्हणजे एकांताच्या सुखाची अपेक्षा न करता, एकांताच्या सुखाव्यतिरिक्त इतर विचारात मन ठेवून नातेवाईकांबद्दल विचारते, याचक किंवा पूजेविषयी चर्चा करते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. थेय्यसत्थ-समुत्थान – काय-चित्त आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून समुत्थान होते, क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष असलेले), सचित्तक, लोकवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त, दोन वेदना आहेत.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले सिक्खापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၄၂. ဒုတိယေ – ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေတိ ဣဒမေဝ နာနံ. သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ.

८४२. दुसऱ्या सिक्खापदात – 'झाकलेल्या जागी' हाच फरक आहे. उर्वरित सर्व पूर्वीच्या सिक्खापदासारखेच आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे सिक्खापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၄၆. တတိယေ – အဇ္ဈောကာသေတိ နာနံ, သေသံ သဗ္ဗံ တာဒိသမေဝါတိ.

८४६. तिसऱ्या सिक्खापदात – 'उघड्या जागी' हा फरक आहे, उर्वरित सर्व पूर्वीच्या सिक्खापदासारखेच आहे.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे सिक्खापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၅၀-၃. စတုတ္ထေ – နိကဏ္ဏိကန္တိ ကဏ္ဏမူလံ ဝုစ္စတိ; ကဏ္ဏမူလေ ဇပ္ပေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိ ကရဏီယေတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ အာဟရဏတ္ထာယ ဝိဟာရေ ဝါ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ပဋိသာမနတ္ထာယ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပုရိမသဒိသာနေဝါတိ.

८५०-३. चौथ्या सिक्खापदात – 'निकण्णिकं' म्हणजे कानाचा मूळ भाग (कानशीळ) म्हटले जाते; कानाच्या मुळाशी (कानात) कुजबुजावे, असा याचा अर्थ आहे. 'काम असताना' म्हणजे शलाका-भक्त इत्यादी आणण्यासाठी किंवा विहारात अस्ताव्यस्त ठेवलेल्या वस्तू व्यवस्थित ठेवण्यासाठी. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी पहिल्या सिक्खापदासारखेच आहेत.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे सिक्खापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၅၄. ပဉ္စမေ [Pg.203] – ဃရံ သောဓေန္တာတိ တေသံ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ထေရိယာ ကောစိ ကာယိကဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော န ဒိဿတိ, ဃရမ္ပိ တာဝ သောဓေမာ’’တိ, တတော ဃရံ သောဓေန္တာ နံ အဒ္ဒသံသု.

८५४. पाचव्या सिक्खापदात – 'घर साफ करताना' म्हणजे त्यांना असे वाटले की – 'थेरीचा कोणताही कायिक किंवा वाचिक अतिचार दिसत नाही, तर आपण घर साफ करूया.' त्यानंतर घर साफ करताना त्यांनी ते पाहिले.

၈၅၆. အနောဝဿကံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ, ဥပစာရာတိက္ကမေ ဧသေဝ နယော.

८५६. 'अनोवस्सक (पावसापासून सुरक्षित नसलेली जागा) ओलांडणाऱ्या भिक्खुणीला' म्हणजे पहिले पाऊल ओलांडताना दुक्कट होते, दुसरे पाऊल ओलांडताना पाचित्तिय होते. उपचाराचा (परिसराचा) अतिचार करतानाही हाच नियम आहे.

၈၅၈. ဂိလာနာယာတိ ယာ တာဒိသေန ဂေလညေန အာပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ. အာပဒါသူတိ ဃရေ အဂ္ဂိ ဝါ ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, စောရာ ဝါ; ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အနာပတ္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

८५८. 'आजारी भिक्खुणीला' म्हणजे जी अशा आजारपणामुळे विचारण्यास असमर्थ असते, तिला अनापत्ती आहे. 'आपत्तीच्या वेळी' म्हणजे घरात आग लागली असेल किंवा चोर आले असतील; अशा प्रकारच्या संकटात न विचारता निघून गेल्यास अनापत्ती आहे. यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठीण-समुत्थान – काय-वाचा आणि काय-वाचा-चित्त यांपासून समुत्थान होते, क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक, प्रज्ञप्तिवद्य, कायकर्म, वचीकर्म, तीन चित्त, तीन वेदना आहेत.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे सिक्खापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण

၈၆၀. ဆဋ္ဌေ – အဘိနိသီဒေယျာတိ နိသီဒေယျ. နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဧကာ အာပတ္တိ, အနိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဧကာ, နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဒွေ.

८६०. सहाव्या सिक्खापदात – 'बसावे' म्हणजे बसावे. बसून जाणाऱ्या भिक्खुणीला एक आपत्ती होते, न बसता झोपून जाणाऱ्या भिक्खुणीला एक आपत्ती होते, बसून आणि झोपून जाणाऱ्या भिक्खुणीला दोन आपत्ती होतात.

၈၆၃. ဓုဝပညတ္တေတိ ဘိက္ခုနီနံ အတ္ထာယ နိစ္စပညတ္တေ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ…ပေ… တိဝေဒနန္တိ.

८६३. "धुवपण्णत्तेति" म्हणजे भिक्खुणींच्या हितासाठी नेहमीच अंथरलेले (नित्य-प्रज्ञप्त). उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. कठीणसमुत्थान...पे... तीन वेदनायुक्त आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၆၄. သတ္တမေပိ – သဗ္ဗံ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

८६४. सातव्यामध्ये सुद्धा - सर्व काही सहाव्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावे.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၆၉. အဋ္ဌမေ [Pg.204] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

८६९. आठव्यामध्ये - सर्व काही स्पष्टच आहे. त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၇၅. နဝမေ – အဘိသပေယျာတိ သပထံ ကရေယျ. နိရယေန အဘိသပတိ နာမ ‘‘နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာမိ, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာမိ, နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတု, အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တတူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အက္ကောသတိ. ဗြဟ္မစရိယေန အဘိသပတိ နာမ ‘‘ဂိဟိနီ ဟောမိ, ဩဒါတဝတ္ထာ ဟောမိ, ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဟောမိ, ဣတရာ ဝါ ဧဒိသာ ဟောတူ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အက္ကောသတိ; ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယံ. ဌပေတွာ ပန နိရယဉ္စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ ‘‘သုနခီ သူကရီ ကာဏာ ကုဏီ’’တိအာဒိနာ နယေန အက္ကောသန္တိယာ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ.

८७५. नवव्यामध्ये - "अभिसपेय्य" म्हणजे शाप देणे किंवा शपथ घेणे. नरकाची शपथ घेऊन शाप देणे म्हणजे "मी नरकात जन्माला येईन, मी अवीची नरकात जन्माला येईन, किंवा ही (दुसरी भिक्खुणी) नरकात जन्माला जावो, ही अवीची नरकात जन्माला जावो" अशा प्रकारे शिवीगाळ करणे होय. ब्रह्मचर्याची शपथ घेऊन शाप देणे म्हणजे "मी गृहस्थ स्त्री होईन, मी पांढरे वस्त्र परिधान करणारी स्त्री होईन, मी परिव्राजिका होईन, किंवा दुसरी भिक्खुणी अशी होवो" अशा प्रकारे शिवीगाळ करणे होय; प्रत्येक शब्दागणिक पाचित्तिय (प्रायश्चित्तिय) आपत्ती होते. परंतु, नरक आणि ब्रह्मचर्य सोडून, "कुत्री, डुकरीण, काणी, लुळी" इत्यादी शब्दांनी शिवीगाळ करणाऱ्या भिक्खुणीला प्रत्येक शब्दागणिक दुक्कट (दुष्कृत) आपत्ती होते.

၈၇၈. အတ္ထပုရေက္ခာရာယာတိ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တိယာ. ဓမ္မပုရေက္ခာရာယာတိ ပါဠိံ ဝါစေန္တိယာ. အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ ‘‘ဣဒါနိပိ တွံ ဧဒိသာ, သာဓု ဝိရမဿု, နော စေ ဝိရမသိ, အဒ္ဓါ ပုန ဧဝရူပါနိ ကမ္မာနိ ကတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသီ’’တိ ဧဝံ အနုသာသနိယံ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८७८. "अत्थपुरेक्खाराय" म्हणजे अट्ठकथा (अर्थकथा) सांगणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. "धम्मपुरेक्खाराय" म्हणजे पाळी (मूळ बुद्धवचन) शिकवणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. "अनुसासनीपुरेक्खाराय" म्हणजे "आताही तू अशीच आहेस, बरे होईल की तू यापासून परावृत्त हो. जर तू परावृत्त झाली नाहीस, तर नक्कीच पुन्हा अशी कर्मे करून तू नरकात जन्म घेशील किंवा तिर्यक योनीत (प्राणी योनीत) जन्म घेशील" अशा प्रकारे उपदेशाच्या भूमिकेत राहून बोलणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၇၉. ဒသမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလကမ္မံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

८७९. दहाव्यामध्ये - सर्व काही स्पष्टच आहे. धुरनिक्खेपसमुत्थान - काय, वाचा आणि चित्तापासून उत्पन्न होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलकर्म आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

အန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

दुसरा अंधकारवर्ग समाप्त.

၃. နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

३. नग्गवर्ग (नग्नवर्ग).

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၈၃-၆. နဂ္ဂဝဂ္ဂဿ [Pg.205] ပဌမသိက္ခာပဒေ – ဗြဟ္မစရိယံ စိဏ္ဏေနာတိ ဗြဟ္မစရိယေန စိဏ္ဏေန; အထ ဝါ ဗြဟ္မစရိယဿ စရဏေနာတိ; ဧဝံ ကရဏတ္ထေ ဝါ သာမိအတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစ္ဆိန္နစီဝရိကာယာတိ ဣဒံ ဥဒကသာဋိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န အညံ စီဝရံ. တသ္မာ ဥဒကသာဋိကာယ အစ္ဆိန္နာယ ဝါ နဋ္ဌာယ ဝါ နဂ္ဂါယ နှာယန္တိယာ အနာပတ္တိ. သစေပိ ဥဒကသာဋိကစီဝရံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, န သက္ကာ နိဝါသေတွာ ဗဟိ ဂန္တုံ, ဧဝမ္ပိ နဂ္ဂါယ နှာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

८८३-६. नग्गवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात - "ब्रह्मचरियं चिण्णेन" म्हणजे आचरलेल्या ब्रह्मचर्याने; अथवा ब्रह्मचर्याच्या आचरणाने; अशा प्रकारे करण अर्थात (तृतीया विभक्ती) किंवा स्वामी अर्थात (षष्ठी विभक्ती) द्वितीया विभक्ती (उपयोगवचन) समजली पाहिजे. "अच्छिन्नचीवरिकाय" हे वाक्य उदकसाटिका (स्नानवस्त्र) लक्षात घेऊन भगवंतांनी म्हटले आहे, इतर चीवरांना उद्देशून नाही. म्हणून, जर स्नानवस्त्र हिरावून घेतले गेले असेल किंवा हरवले असेल, तर नग्न अवस्थेत स्नान करणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. जरी स्नानवस्त्र अत्यंत मौल्यवान असेल आणि ते परिधान करून बाहेर जाणे शक्य नसेल, तरीही अशा स्थितीत नग्न होऊन स्नान करणे योग्य आहे. या शिक्षापदातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोमसमुत्थान - क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनयुक्त आहे.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၈၇. ဒုတိယေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

८८७. दुसऱ्यामध्ये - सर्व काही स्पष्टच आहे. छहसमुत्थान - क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनयुक्त आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၉၃-၄. တတိယေ – အနန္တရာယိကိနီတိ ဒသသု အန္တရာယေသု ဧကေနပိ အန္တရာယေန အနန္တရာယာ. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ သစေပိ ပစ္ဆာ သိဗ္ဗတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

८९३-४. तिसऱ्यामध्ये - "अनन्तरायकिनी" म्हणजे दहा अंतरायांपैकी एकाही अंतरायाने बाधित न होता, अंतरायरहित असणे. "धुरं निक्खित्तमत्ते" म्हणजे जबाबदारी सोडून दिल्यानंतर जरी नंतर ते शिवले, तरीही आपत्तीच होते, असा अर्थ आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुत्थान - अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၈၉၈-၉. စတုတ္ထေ [Pg.206] – ပဉ္စ အဟာနိ ပဉ္စာဟံ, ပဉ္စာဟမေဝ ပဉ္စာဟိကံ. သံဃာဋီနံ စာရော သံဃာဋိစာရော; ပရိဘောဂဝသေန ဝါ ဩတာပနဝသေန ဝါ သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋီတိ လဒ္ဓနာမာနံ ပဉ္စန္နံ စီဝရာနံ ပရိဝတ္တနန္တိ အတ္ထော. တသ္မာယေဝ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပဉ္စမံ ဒိဝသံ ပဉ္စ စီဝရာနီ’’တိအာဒိမာဟ. အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ စ ဧကသ္မိံ စီဝရေ ဧကာ အာပတ္တိ; ပဉ္စသု ပဉ္စ.

८९८-९. चौथ्यामध्ये - पाच दिवस म्हणजे पंचाह, पाच दिवस म्हणजेच पंचाहिक. "संघाटीचार" म्हणजे संघाटींचे फिरवणे (बदलणे); वापराच्या दृष्टीने किंवा उन्हात वाळवण्याच्या दृष्टीने, एकत्र जोडलेले (शिवलेले) असल्यामुळे ज्यांना "संघाटी" हे नाव मिळाले आहे, अशा पाच चीवरांचे आलटून-पालटून वापरणे असा अर्थ आहे. म्हणूनच पदभाजनामध्ये भगवंतांनी "पाचव्या दिवशी पाच चीवरे" इत्यादी म्हटले आहे. "आपत्ति पाचित्तियस्स" यामध्ये एका चीवराच्या बाबतीत एक आपत्ती होते; पाच चीवरांच्या बाबतीत पाच आपत्ती होतात.

၉၀၀. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃံ စီဝရံ, န သက္ကာ ဟောတိ စောရဘယာဒီသု ပရိဘုဉ္ဇိတုံ; ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९००. "आपदासू" म्हणजे मौल्यवान चीवर चोरांच्या भयामुळे वापरणे शक्य नसते; अशा प्रकारच्या संकटाच्या वेळी आपत्ती नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. कठीणसमुत्थान - अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनयुक्त आहे.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၉၀၃. ပဉ္စမေ – စီဝရသင်္ကမနီယန္တိ သင်္ကမေတဗ္ဗံ စီဝရံ; အညိဿာ သန္တကံ အနာပုစ္ဆာ ဂဟိတံ ပုန ပဋိဒါတဗ္ဗစီဝရန္တိ အတ္ထော.

९०३. पाचव्यामध्ये - "चीवरसंकमनीय" म्हणजे हस्तांतरित करण्याजोगे चीवर; दुसऱ्या भिक्खुणीच्या मालकीचे चीवर न विचारता घेतले असता, ते पुन्हा परत देण्याजोगे चीवर असा अर्थ आहे.

၉၀၆. အာပဒါသူတိ သစေ အပါရုတံ ဝါ အနိဝတ္ထံ ဝါ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဓာရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९०६. "आपदासू" म्हणजे जर पांघरलेले नसलेले किंवा नेसलेले नसलेले चीवर चोर घेऊन गेले, तर अशा प्रकारच्या आपत्तीच्या वेळी परिधान करणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. कठीणसमुत्थान - क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनयुक्त आहे.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण.

၉၀၉-၁၀. ဆဋ္ဌေ – အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ယံကိဉ္စိ ထာလကာဒီနံ ဝါ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ အညတရံ. အာနိသံသန္တိ ‘‘ကိတ္တကံ အဂ္ဃနကံ ဒါတုကာမတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ဧတ္တကံ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘အာဂမေထ တာဝ, ဣဒါနိ ဝတ္ထံ မဟဂ္ဃံ, ကတိပါဟေန ကပ္ပာသေ အာဂတေ သမဂ္ဃံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ နိဝါရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९०९-१०. सहाव्यामध्ये - "अञ्ञं परिक्खारं" (इतर परिष्कार) म्हणजे वाटी इत्यादींपैकी किंवा तूप, तेल इत्यादींपैकी कोणतेही एक. "आनिसंसन्ति" म्हणजे "तुम्ही किती मूल्याची वस्तू देऊ इच्छिता?" असे विचारते, आणि ते "इतक्या मूल्याची" असे सांगतात, तेव्हा "थोड्या वेळ थांबा, सध्या कापड महाग आहे, काही दिवसांत कापूस आल्यावर ते स्वस्त होईल" असे सांगून (दान देण्यापासून) रोखणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ [Pg.207] – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान - क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि त्रिवेदनयुक्त आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၁၁. သတ္တမေ – ပက္ကမိံသူတိ အညာသမ္ပိ အာဂမနံ အာဂမေန္တီ ‘‘အဒ္ဓါ အမှာကမ္ပိ အာဂမေဿတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အဂမံသု. ပဋိဗာဟေယျာတိ ပဋိသေဓေယျ.

९११. सातव्या (शिक्षापदात) – 'पक्कमिंसु' (निघून गेल्या) म्हणजे 'इतर भिक्खुणींच्याही येण्याची वाट पाहत असताना, त्या नक्कीच आमच्याही येण्याची वाट पाहतील' असा विचार करून त्या वेगवेगळ्या ठिकाणी गेल्या. 'पटिबाहय्य' म्हणजे मनाई करावी (प्रतिषेध करावा).

၉၁၅. အာနိသံသန္တိ ‘‘ဧကိဿာ ဧကံ သာဋကံ နပ္ပဟောတိ, အာဂမေထ တာဝ, ကတိပါဟေန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တတော ဘာဇေဿာမီ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९१५. 'आनिसंसं' (फायदा/लाभ दर्शवून) म्हणजे 'एका भिक्खुणीसाठी एक वस्त्र पुरेसे नाही, तोपर्यंत वाट पहा, काही दिवसांत चीवर प्राप्त होईल, त्यानंतर मी त्याचे वाटप करेन' अशा प्रकारे लाभ दाखवून मनाई करणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान असणारे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तीन चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၁၆-၈. အဋ္ဌမေ – နဋာ နာမ ယေ နာဋကံ နာဋေန္တိ. နဋကာ နာမ ယေ နစ္စန္တိ. လင်္ဃကာ နာမ ယေ ဝံသဝရတ္တာဒီသု လင်္ဃနကမ္မံ ကရောန္တိ. သောကဇ္ဈာယိကာ နာမ မာယာကာရာ. ကုမ္ဘထူဏိကာ နာမ ဃဋကေန ကီဠနကာ; ဗိမ္ဗိသကဝါဒကာတိပိ ဝဒန္တိ. ဒေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ စီဝရဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९१६-८. आठव्या (शिक्षापदात) – 'नट' म्हणजे जे नाटक बसवतात (नृत्य शिकवतात). 'नाटक' म्हणजे जे स्वतः नृत्य करतात. 'लङ्घक' म्हणजे जे बांबू किंवा दोरी इत्यादींवर उड्या मारण्याचे काम करतात. 'सोकज्झायिक' म्हणजे जादूगार. 'कुम्भथूणिक' म्हणजे लहान घागरीने खेळणारे; त्यांना 'बिम्बिसकवादक' (चौकोनी ढोल वाजवणारे) असेही म्हणतात. 'देती आपत्ती पाचित्तियस्स' यामध्ये चीवरांच्या संख्येनुसार आपत्ती समजावी. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဆသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

सहा समुत्थान असणारे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, तीन चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नव्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၂၁-၄. နဝမေ [Pg.208] – ဒုဗ္ဗလစီဝရပစ္စာသာယာတိ ဒုဗ္ဗလာယ စီဝရပစ္စာသာယ. အာနိသံသန္တိ ကိဉ္စာပိ ‘‘န မယံ အယျေ သက္ကောမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘ဣဒါနိ ပန တေသံ ကပ္ပာသော အာဂမိဿတိ, သဒ္ဓေါ ပသန္နော ပုရိသော အာဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ ဒဿတီ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ နိဝါရေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९२१-४. नव्या (शिक्षापदात) – 'दुब्बलचीवरपच्चासाय' म्हणजे दुर्बल चीवराच्या आशेने. 'आनिसंसं' म्हणजे जरी (दाते) 'आर्ये, आम्ही असमर्थ आहोत' असे म्हणत असले, तरीही 'आता त्यांचा कापूस येईल, एखादा श्रद्धाळू व प्रसन्न मनुष्य येईल आणि तो नक्कीच दान करेल' अशा प्रकारे लाभ दाखवून रोखणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान असणारे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नवे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၂၇. ဒသမေ – ကထိနုဒ္ဓါရံ န ဒဿန္တီတိ ကီဒိသော ကထိနုဒ္ဓါရော ဒါတဗ္ဗော, ကီဒိသော န ဒါတဗ္ဗောတိ? ယဿ အတ္ထာရမူလကော အာနိသံသော မဟာ, ဥဗ္ဘာရမူလကော အပ္ပော, ဧဝရူပေါ န ဒါတဗ္ဗော. ယဿ ပန အတ္ထာရမူလကော အာနိသံသော အပ္ပော, ဥဗ္ဘာရမူလကော မဟာ, ဧဝရူပေါ ဒါတဗ္ဗော. သမာနိသံသောပိ သဒ္ဓါပရိပါလနတ္ထံ ဒါတဗ္ဗောဝ.

९२७. दहाव्या (शिक्षापदात) – 'कठिनुद्धारं न दस्सन्ति' म्हणजे कशा प्रकारचा कठीण-उद्धार (कठीण निष्कासन) द्यावा आणि कशा प्रकारचा देऊ नये? ज्या कठीण-उद्धाराचा अत्थार-मूलक (कठीण पसरवण्यावर आधारित) लाभ मोठा असतो आणि उब्भार-मूलक (कठीण काढण्यावर आधारित) लाभ कमी असतो, तशा प्रकारचा कठीण-उद्धार देऊ नये. परंतु ज्याचा अत्थार-मूलक लाभ कमी आणि उब्भार-मूलक लाभ मोठा असतो, तशा प्रकारचा कठीण-उद्धार द्यावा. समान लाभ असला तरीही दात्याच्या श्रद्धेचे रक्षण करण्यासाठी तो दिलाच पाहिजे.

၉၃၁. အာနိသံသန္တိ ဘိက္ခုနိသံဃော ဇိဏ္ဏစီဝရော, ကထိနာနိသံသမူလကော မဟာလာဘောတိ ဧဝရူပံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९३१. 'आनिसंसं' म्हणजे 'भिक्खुणी संघ कडे जीर्ण चीवर आहे, कठीण-लाभावर आधारित मोठा लाभ मिळणार आहे' अशा प्रकारचा लाभ दाखवून मनाई करणाऱ्या भिक्खुणीला आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान असणारे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ တတိယော.

तिसरा नग्नवर्ग समाप्त.

၄. တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ

४. तुवट्टवर्ग

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၃၃. တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂဿ [Pg.209] ပဌမသိက္ခာပဒေ – တုဝဋ္ဋေယျုန္တိ နိပဇ္ဇေယျုံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९३३. तुवट्टवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'तुवट्टेय्युं' म्हणजे झोपावे (शय्या करावी). उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. एळकलोम समुत्थान असणारे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, तीन चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၃၇. ဒုတိယေ – ဧကံ အတ္ထရဏဉ္စေဝ ပါဝုရဏဉ္စ ဧတာသန္တိ ဧကတ္ထရဏပါဝုရဏာ; သံဟာရိမာနံ ပါဝါရတ္ထရဏကဋသာရကာဒီနံ ဧကံ အန္တံ အတ္ထရိတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ တုဝဋ္ဋေန္တီနမေတံ အဓိဝစနံ.

९३७. दुसऱ्या (शिक्षापदात) – ज्यांचे एकच अंथरूण आणि एकच पांघरूण असते, त्यांना 'एकत्थरणपावुरणा' म्हणतात; हलवता येण्याजोगे पांघरूण, अंथरूण, चटई इत्यादींचा एक कोपरा अंथरून व दुसरा कोपरा पांघरून झोपणाऱ्या भिक्खुणींसाठी हे नाव वापरले जाते.

၉၄၀. ဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာတိ မဇ္ဈေ ကာသာဝံ ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိံ ဝါ အန္တမသော ကာယဗန္ဓနမ္ပိ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇန္တီနံ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९४०. 'ववत्थानं दस्सेत्वा' म्हणजे मध्ये काषाय वस्त्र किंवा काठी (दंडा) किंवा अगदी कमरेचा पट्टा (कायबंधन) ठेवून झोपणाऱ्या भिक्खुणींना आपत्ती होत नाही, असा अर्थ आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. एळकलोम समुत्थान असणारे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, तीन चित्त आणि तीन वेदना असणारे आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၄၁. တတိယေ – ဥဠာရသမ္ဘာဝိတာတိ ဥဠာရကုလာ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဂုဏေဟိ စ ဥဠာရတ္တာ ဥဠာရာတိ သမ္ဘာဝိတာ. ဣဿာပကတာတိ ဣဿာယ အပကတာ; အဘိဘူတာတိ အတ္ထော. သညတ္တိ ဗဟုလာ ဧတာသန္တိ သညတ္တိဗဟုလာ; ဒိဝသံ မဟာဇနံ သညာပယမာနာတိ အတ္ထော. ဝိညတ္တိ ဗဟုလာ ဧတာသန္တိ ဝိညတ္တိဗဟုလာ. ဝိညတ္တီတိ ဟေတူဒါဟရဏာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ နယေဟိ ဉာပနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ယာစနာ.

९४१. तिसऱ्या (शिक्षापदात) – 'उळारसम्भाविता' म्हणजे उच्च कुळातून येऊन प्रव्रजित झाल्यामुळे आणि शील इत्यादी गुणांमुळे श्रेष्ठ मानल्या गेलेल्या. 'इस्सापकाता' म्हणजे ईर्षेने ग्रासलेल्या; ईर्षेने पराभूत झालेल्या असा अर्थ आहे. 'सञ्ञत्तिबहुला' म्हणजे ज्यांच्याकडे लोकांना पटवून देण्याची (समजावण्याची) प्रवृत्ती जास्त असते; दिवसभर लोकांना समजावून सांगणाऱ्या असा अर्थ आहे. 'विञ्ञत्तिबहुला' म्हणजे ज्यांच्याकडे विविध प्रकारे सूचना देण्याची प्रवृत्ती जास्त असते. 'विञ्ञत्ति' म्हणजे कारण, उदाहरण इत्यादी विविध मार्गांनी समजावून सांगणे असे समजावे, याचना करणे नव्हे.

၉၄၃. စင်္ကမနေ [Pg.210] နိဝတ္တနဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဋ္ဌတိ ဝါတိအာဒီသု ပယောဂဂဏနာယ. ဥဒ္ဒိသတိ ဝါတိအာဒီသု ပဒါဒိဂဏနာယ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९४३. चक्रमणात (चालताना) मागे वळण्याच्या संख्येनुसार आपत्ती समजावी. 'तिट्ठति वा' (उभी राहते) इत्यादींमध्ये प्रयोगाच्या संख्येनुसार. 'उद्दि सति वा' (शिकवते) इत्यादींमध्ये पदांच्या संख्येनुसार आपत्ती समजावी. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान असणारे – क्रिया-अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना असणारे आहे.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၄၉. စတုတ္ထေ – သတိ အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ သတိ. ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ အညံ ဥပဋ္ဌာယိကံ န လဘတိ. ဂိလာနာယာတိ သယံ ဂိလာနာယ. အာပဒါသူတိ တထာရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ သတိ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९४९. चौथ्या (शिक्षापदात) – 'सति अंतराये' म्हणजे दहा प्रकारच्या अंतरायांपैकी (अडथळ्यांपैकी) एखादा अंतराय असताना. 'परियेसित्वा न लभति' म्हणजे दुसरी परिचारिका (सेवा करणारी) न मिळाल्यास. 'गिलानाय' म्हणजे स्वतः आजारी असताना. 'आपदासु' म्हणजे तशा प्रकारची आपत्ती किंवा संकट असताना आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्क्षेप समुत्थान असणारे – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना असणारे आहे.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या शिक्षापदाचे वर्णन

၉၅၂. ပဉ္စမေ – အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထ သစေ နိက္ကဍ္ဎာတိ အာဏတ္တာ ဧကပယောဂေန ဗဟူနိပိ ဒွါရာနိ အတိက္ကာမေတိ, ဧကာ အာပတ္တိ. အထ ဣမဉ္စိမဉ္စ ဒွါရံ အတိက္ကာမေဟီတိ ဧဝံ အာဏတ္တာ အတိက္ကာမေတိ, ဒွါရဂဏနာယ အာပတ္တိယော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९५२. पाचव्या (शिक्षापदात) – 'अञ्ञं आणापेति' यामध्ये जर 'बाहेर काढ' अशी आज्ञा मिळालेली भिक्खुणी एकाच प्रयत्नाने अनेक दारे ओलांडून जाते, तर एकच आपत्ती होते. परंतु जर 'या आणि या दाराबाहेर काढ' अशी आज्ञा देऊन ती ओलांडते, तर दारांच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

तीन समुत्थान असणारे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदना असणारे आहे.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၅၅. ဆဋ္ဌေ [Pg.211] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

९५५. सहाव्यामध्ये – सर्व काही स्पष्टच आहे. समनुभाषणसमुत्थान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त, दुःखवेदना.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇-၈-၉. သတ္တမအဋ္ဌမနဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७-८-९. सातव्या, आठव्या आणि नवव्या शिक्षापदांचे स्पष्टीकरण

၉၆၁. သတ္တမအဋ္ဌမနဝမေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သဗ္ဗာနိ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနာနိ, ကိရိယာနိ, နောသညာဝိမောက္ခာနိ, အစိတ္တကာနိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ, ကာယကမ္မာနိ, တိစိတ္တာနိ တိဝေဒနာနီတိ.

९६१. सातव्या, आठव्या आणि नवव्या शिक्षापदांमध्ये सर्व काही स्पष्टच आहे. सर्व (शिक्षापदे) एळकलोम-समुत्थान, क्रिया, नो-संज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदना असणारे आहेत.

သတ္တမအဋ္ဌမနဝမသိက္ခာပဒါနိ.

सातवे, आठवे आणि नववे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၇၃. ဒသမေ – အာဟုန္ဒရိကာတိ သမ္ဗာဓာ.

९७३. दहाव्यामध्ये – 'आहुन्दरिका' म्हणजे अरुंद किंवा संकुचित.

၉၇၅. ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ သစေပိ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော. ပဝါရေတွာ ပဉ္စ ယောဇနာနိ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အနာပတ္တိ. ဆသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သစေ ပန တီဏိ ဂန္တွာ တေနေဝ မဂ္ဂေန ပစ္စာဂစ္ဆတိ, န ဝဋ္ဋတိ. အညေန မဂ္ဂေန အာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

९७५. 'धुरं निक्खित्तमत्ते' म्हणजे जरी (जाण्याची) जबाबदारी सोडून देऊन नंतर निघून गेली, तरीही आपत्तीच येते, असा अर्थ आहे. प्रवारणा करून पाच योजने जाणाऱ्या भिक्षुणीलाही अनापत्ती आहे. सहा योजने जाणाऱ्या भिक्षुणीच्या बाबतीत तर बोलण्याची गरजच नाही. परंतु, जर तीन योजने जाऊन त्याच मार्गाने परत येत असेल, तर ते योग्य नाही. दुसऱ्या मार्गाने परत येणे योग्य आहे.

၉၇၆. အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ – ပရံ ဂစ္ဆိဿာမီတိ နိက္ခန္တာ, နဒီပူရော ပန အာဂတော, စောရာ ဝါ မဂ္ဂေ ဟောန္တိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌာတိ, နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

९७६. 'अंतराये' म्हणजे दहा प्रकारच्या अंतरायांमध्ये – 'मी दुसऱ्या ठिकाणी जाईन' असे विचार करून निघाली असता, नदीला पूर आला, किंवा मार्गात चोर आले, किंवा ढग दाटून आले, तर मागे फिरणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. प्रथम पाराजिकाप्रमाणे समुत्थान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त, दुःखवेदना.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

चौथा तुवट्टवर्ग समाप्त.

၅. စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ

५. चित्तागारवर्ग

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၇၈. စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂဿ [Pg.212] ပဌမသိက္ခာပဒေ – ရာဇာဂါရန္တိ ရညော ကီဠနဃရံ. စိတ္တာဂါရန္တိ ကီဠနစိတ္တသာလံ. အာရာမန္တိ ကီဠနဥပဝနံ. ဥယျာနန္တိ ကီဠနုယျာနံ. ပေါက္ခရဏီန္တိ ကီဠနပေါက္ခရဏိံ. တသ္မာယေဝ ပဒဘာဇနေ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရညော ကီဠိတု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒဿနာယ ဂစ္ဆတိ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထ ပဒဝါရဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ယတ္ထ ဌိတာ ပဿတီတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတာ ပဒံ အနုဒ္ဓရမာနာ ပဉ္စပိ ပဿတိ, ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ဩလောကေတွာ ပဿန္တိယာ ပန ပါဋေက္ကာ အာပတ္တိယော. ဘိက္ခုဿ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ.

९७८. चित्तागारवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'राजागार' म्हणजे राजाचे क्रीडागृह. 'चित्तागार' म्हणजे क्रीडा-चित्रशाळा. 'आराम' म्हणजे क्रीडा-उपवन. 'उद्यान' म्हणजे क्रीडा-उद्यान. 'पोक्खरणी' म्हणजे क्रीडा-पुष्कळणी. म्हणूनच पदभाजनामध्ये 'जिथे कुठे राजा क्रीडा करतो' इत्यादी म्हटले आहे. 'दर्शनासाठी जाते, तेव्हा दुक्कट आपत्ती होते' यामध्ये पावलांच्या संख्येनुसार दुक्कट आपत्ती होते. 'जिथे उभी राहून पाहते' यामध्ये जर एकाच ठिकाणी उभी राहून, पाऊल न उचलता पाचही गोष्टी पाहते, तर एकच पाचित्तिय आपत्ती होते. परंतु, वेगवेगळ्या दिशांना पाहून पाहणाऱ्या भिक्षुणीला प्रत्येक दर्शनासाठी स्वतंत्र आपत्ती होते. भिक्षूसाठी मात्र सर्व ठिकाणी दुक्कट आपत्ती होते.

၉၈၁. အာရာမေ ဌိတာတိ အဇ္ဈာရာမေ ရာဇာဂါရာဒီနိ ကရောန္တိ, တာနိ ပဿန္တိယာ အနာပတ္တိ. ဂစ္ဆန္တီ ဝါ အာဂစ္ဆန္တီ ဝါတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိယာ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တာနိ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. သတိ ကရဏီယေ ဂန္တွာတိ ရညော သန္တိကံ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ပဝိသိတွာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९८१. 'आरामात उभी असलेली' म्हणजे आरामाच्या आत राजाचे क्रीडागृह इत्यादी बनवत असताना, ते पाहणाऱ्या भिक्षुणीला अनापत्ती आहे. 'जाताना किंवा येताना' म्हणजे पिंडपातासाठी जाणाऱ्या भिक्षुणीचा तो मार्ग असेल आणि ती ते पाहते, तर अनापत्ती आहे. 'काम असताना जाऊन' म्हणजे राजाकडे काही कामासाठी जाऊन पाहते, तर अनापत्ती आहे. 'आपत्तीच्या वेळी' म्हणजे एखाद्या संकटाने पीडित होऊन आत पळून जाऊन पाहते, तर अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम-समुत्थान – क्रिया, नो-संज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त, त्रिवेदना.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၈၂. ဒုတိယေ – အဘိနိသီဒနာဘိနိပဇ္ဇနေသု ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

९८२. दुसऱ्यामध्ये – बसणे आणि झोपणे यांमधील प्रयोगांच्या संख्येनुसार आपत्ती जाणाव्यात. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोम-समुत्थान – क्रिया, नो-संज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदना.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၈၈. တတိယေ [Pg.213] – ဥဇ္ဇဝုဇ္ဇဝေတိ ယတ္တကံ ဟတ္ထေန အဉ္ဆိတံ ဟောတိ, တသ္မိံ တက္ကမှိ ဝေဌိတေ ဧကာ အာပတ္တိ. ကန္တနတော ပန ပုဗ္ဗေ ကပ္ပာသဝိစိနနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗပယောဂေသု ဟတ္ထဝါရဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ.

९८८. तिसऱ्यामध्ये – 'उज्जवुज्जवे' म्हणजे हाताने जेवढा दोरा ओढला जातो, तो आसनावर गुंडाळला असता एक आपत्ती होते. परंतु, सूत कातण्यापूर्वी कापूस निवडण्यापासून सुरुवात करून सर्व प्रयोगांमध्ये हाताच्या हालचालींच्या संख्येनुसार दुक्कट आपत्ती होते.

၉၈၉. ကန္တိတသုတ္တန္တိ ဒသိကသုတ္တာဒိံ သံဃာဋေတွာ ကန္တတိ, ဒုက္ကန္တိတံ ဝါ ပဋိကန္တတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९८९. 'कातलेले सूत' म्हणजे काठाचे सूत इत्यादी एकत्र करून कातते, किंवा खराब कातलेले सूत पुन्हा कातते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. एळकलोम-समुत्थान – क्रिया, नो-संज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदना.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၉၂. စတုတ္ထေ – ယာဂုံ ဝါတိအာဒီသု တဏ္ဍုလကောဋ္ဋနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ပယောဂဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ယာဂုဘတ္တေသု ဘာဇနဂဏနာယ, ခါဒနီယာဒီသု ရူပဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ.

९९२. चौथ्यामध्ये – 'पेज किंवा...' इत्यादींमध्ये तांदूळ सडण्यापासून सुरुवात करून सर्व पूर्व-प्रयोगांमध्ये प्रयोगांच्या संख्येनुसार दुक्कट आपत्ती होते. पेज आणि भाताच्या बाबतीत भांड्यांच्या संख्येनुसार, आणि खाद्यान्न इत्यादींच्या बाबतीत आकारांच्या संख्येनुसार पाचित्तिय आपत्ती होतात.

၉၉၃. ယာဂုပါနေတိ မနုဿေဟိ သံဃဿတ္ထာယ ကရိယမာနေ ယာဂုပါနေ ဝါ သံဃဘတ္တေ ဝါ တေသံ သဟာယိကဘာဝေန ယံကိဉ္စိ ပစန္တိယာ အနာပတ္တိ. စေတိယပူဇာယ သဟာယိကာ ဟုတွာ ဂန္ဓာဒီနိ ပူဇေတိ, ဝဋ္ဋတိ. အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿာတိ သစေပိ မာတာပိတရော အာဂစ္ဆန္တိ, ယံကိဉ္စိ ဗီဇနိံ ဝါ သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကံ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝေယျာဝစ္စကရဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ ယံကိဉ္စိ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

९९३. 'पेज पिणे' म्हणजे लोकांनी संघासाठी तयार केलेल्या पेजेच्या वेळी किंवा संघभत्ताच्या वेळी त्यांची मदतनीस म्हणून काही शिजवणाऱ्या भिक्षुणीला अनापत्ती आहे. चैत्यपूजेमध्ये मदतनीस होऊन गंध इत्यादींनी पूजा करते, तर ते योग्य आहे. 'आपल्या वैय्यावृत्य करणाऱ्याला' म्हणजे जरी आई-वडील आले, तरी त्यांच्याकडून पंखा किंवा झाडू बनवून घेऊन, त्यांना वैय्यावृत्य करणाऱ्याच्या ठिकाणी ठेवूनच काही शिजवणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी तिसऱ्या शिक्षापदासारखेच आहेत.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၉၆. ပဉ္စမေ – အသတိ အန္တရာယေတိ ဒသဝိဓေ အန္တရာယေ အသတိ. ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆိနန္တီ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာဝ ဝိနိစ္ဆိနာတိ.

९९६. पाचव्यामध्ये – 'अंतराय नसताना' म्हणजे दहा प्रकारच्या अंतरायांपैकी कोणताही अंतराय नसताना. कर्तव्य सोडून देऊन नंतर निर्णय देणारी भिक्षुणी आपत्तीला प्राप्त होऊनच निर्णय देते.

၉၉၈. ပရိယေသိတွာ [Pg.214] န လဘတီတိ သဟာယိကာ ဘိက္ခုနိယော န လဘတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

९९८. 'शोधूनही मिळत नाही' म्हणजे सोबती भिक्षुणी मिळत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. धुरनिक्क्षेप-समुत्थान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त, दुःखवेदना.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၉၉၉. ဆဋ္ဌေ – သဗ္ဗံ နဂ္ဂဝဂ္ဂေ အာဂါရိကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော, တံ ဆသမုဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ‘‘သဟတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

९९९. सहाव्यामध्ये – सर्व काही नग्नवर्गातील 'आगारिक शिक्षापदात' सांगितलेल्या पद्धतीनेच जाणावे. परंतु हा विशेष फरक आहे की, ते सहा समुत्थानांचे आहे. हे 'स्वतःच्या हाताने' असे म्हटल्यामुळे एळकलोम-समुत्थान, क्रिया, नो-संज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त, त्रिवेदना असणारे आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၁၀၀၇. သတ္တမေ – ပုန ပရိယာယေနာတိ ပုနဝါရေ. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃစီဝရံ သရီရတော မောစေတွာ သုပဋိသာမိတမ္ပိ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနိဿဇ္ဇိတွာ နိဝါသေန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

१००७. सातव्यामध्ये – 'पुन्हा पर्यायाने' म्हणजे दुसऱ्या वेळी. 'आपत्तीच्या वेळी' म्हणजे मौल्यवान चीवर शरीरावरून काढून चांगल्या प्रकारे सुरक्षित ठेवले असले तरी चोर ते चोरून नेतात, अशा प्रकारच्या आपत्तीच्या वेळी न सोडता परिधान करणाऱ्या भिक्षुणीला अनापत्ती आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे.

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठिनसमुत्थान – हे काय-वाचेपासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; हे क्रिया-अक्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक (चित्तरहित), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिविध वेदना असणारे आहे।

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၀၈. အဋ္ဌမေ – အနိဿဇ္ဇိတွာတိ ရက္ခဏတ္ထာယ အဒတွာ; ‘‘ဣမံ ဇဂ္ဂေယျာသီ’’တိ ဧဝံ အနာပုစ္ဆိတွာတိ အတ္ထော.

१००८. आठव्या शिक्षापदात – 'अनिस्सज्जित्वा' (हस्तांतरित न करता) म्हणजे रक्षणासाठी न देता; 'या विहाराचे रक्षण कर' असे न विचारता (परवानगी न घेता) निघून जाणे, असा अर्थ आहे।

၁၀၁၂. ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ ပဋိဇဂ္ဂိကံ န လဘတိ. ဂိလာနာယာတိ ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသမတ္ထာယ. အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌေ ဘိဇ္ဇန္တေ အာဝါသေ [Pg.215] ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါတိ.

१०१२. 'परियेसित्वा न लभति' (शोधूनही न मिळणे) म्हणजे काळजी घेणारा (रक्षक) न मिळणे. 'गिलानाय' (आजारी असल्यामुळे) म्हणजे वाणीचा उच्चार करण्यास असमर्थ असल्यामुळे. 'आपदासु' (आपत्तीच्या वेळी) म्हणजे देशात अशांतता झाल्यावर विहार सोडून जावे लागते; अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये (विहार न सोपवता गेल्यास) अनापत्ती (दोष नाही) होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी मागील शिक्षापदासारखेच समजावे।

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၁၅-၆. နဝမေ – ဗာဟိရကံ အနတ္ထသံဟိတန္တိ ဟတ္ထိအဿရထဓနုထရုသိပ္ပအာထဗ္ဗဏခီလနဝသီကရဏသောသာပနမန္တာဂဒပ္ပယောဂါဒိဘေဒံ ပရူပဃာတကရံ. ပရိတ္တန္တိ ယက္ခပရိတ္တနာဂမဏ္ဍလာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१०१५-६. नवव्या शिक्षापदात – 'बाहिरकं अनत्थसंहितं' (बाह्य अनर्थकारक विद्या) म्हणजे हत्ती, घोडा, रथ, धनुष्य, तलवार चालवण्याची कला, अथर्वण मंत्र, खीलण मंत्र, वशीकरण मंत्र, सोसापन मंत्र, विषप्रयोग इत्यादी प्रकारच्या इतरांना इजा पोहोचवणाऱ्या विद्या. 'परित्तं' (परित्राण) म्हणजे यक्ष-परित्राण, नाग-मंडळ इत्यादी सर्व प्रकारचे (संरक्षण मंत्र) शिकणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

पदशोधम्मसमुत्थान – हे वाचेपासून आणि वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते; हे क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक (चित्तरहित), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिविध वेदना असणारे आहे।

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे शिक्षापद समाप्त झाले।

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၁၈. ဒသမေ ဝါစေယျာတိ ပဒံ ဝိသေသော, သေသံ နဝမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌာနာဒီဟီတိ.

१०१८. दहाव्या शिक्षापदात 'वाचेय्य' (शिकवावे) हा शब्द विशेष आहे; उर्वरित भाग नवव्या शिक्षापदात सांगितलेल्या पद्धतीनुसारच समुत्थान इत्यादींसह समजून घ्यावा।

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त झाले।

စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

पाचवा चित्तागारवर्ग समाप्त झाला।

၆. အာရာမဝဂ္ဂေါ

६. आरामवर्ग

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၂၅. အာရာမဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာ, ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာတိ ဧတ္ထ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယပါဒေ ပါစိတ္တိယံ.

१०२५. आरामवर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया' (सीमा ओलांडताना), 'उपचारं ओक्कमन्तिया' (परिसरात प्रवेश करताना) यामध्ये पहिल्या पावलावर दुक्कट (दुष्कृत) दोष होतो आणि दुसऱ्या पावलावर पाचित्तिय (प्रायश्चित्तिय) दोष होतो।

၁၀၂၇. သီသာနုလောကိကာတိ ပဌမံ ပဝိသန္တီနံ ဘိက္ခုနီနံ သီသံ အနုလောကေန္တီ ပဝိသတိ, အနာပတ္တိ. ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယောတိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယော ပဌမတရံ ပဝိသိတွာ သဇ္ဈာယစေတိယဝန္ဒနာဒီနိ ကရောန္တိ, တတ္ထ တာသံ [Pg.216] သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဒါသူတိ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१०२७. 'सीसानुलोकिका' म्हणजे प्रथम प्रवेश करणाऱ्या भिक्खुणींच्या डोक्याकडे वर पाहत प्रवेश केल्यास अनापत्ती (दोष नाही) होते. 'यत्थ भिक्खुनियो' म्हणजे ज्या आरामात भिक्खुणींनी आधीच प्रवेश करून सज्झाय (पाठपठण), चेतियवंदना (चैत्यवंदना) इत्यादी गोष्टी केल्या आहेत, तिथे 'मी त्यांच्याजवळ जात आहे' असा विचार करून जाणे योग्य आहे. 'आपदासु' म्हणजे एखाद्या संकटाने पीडित असताना; अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये प्रवेश करणे योग्य आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुत्थान – हे क्रिया-अक्रिया, सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष असलेले), सचित्तक (चित्तसहित), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिविध वेदना असणारे आहे।

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त झाले।

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၂၈. ဒုတိယေ – အာယသ္မာ ကပ္ပိတကောတိ အယံ ဇဋိလသဟဿဗ္ဘန္တရော ထေရော. သံဟရီတိ သင်္ကာမေသိ. သံဟဋောတိ သင်္ကာမိတော. ကာသာဝဋောတိ နှာပိတာ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သန္ဓာယာဟံသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१०२८. दुसऱ्या शिक्षापदात – 'आयुष्मान कप्पितक' हे एक हजार जटिलांमध्ये समाविष्ट असलेले थेर (स्थवीर) होते. 'संहरी' म्हणजे हलवले (स्थानांतरित केले). 'संहटो' म्हणजे हलवलेले (स्थानांतरित केलेले). 'कासावटो' म्हणजे न्हावी काषाय वस्त्र परिधान करून काम करतात, त्या संदर्भाने हे म्हटले आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

त्रिसमुत्थान – हे क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष असलेले), सचित्तक (चित्तसहित), लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःख वेदना असणारे आहे।

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त झाले।

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၃၆. တတိယေ – အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ ဣဒါနိပိ တွံ ဗာလာ အဗျတ္တာတိအာဒိနာ နယေန အနုသာသနိပက္ခေ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသိက္ခာပဒသဒိသာနေဝါတိ.

१०३६. तिसऱ्या शिक्षापदात – 'अनुसासनिपुरेक्खाराय' म्हणजे 'अजूनही तू अज्ञानी आणि अकुशल आहेस' इत्यादी प्रकारे उपदेश करण्याच्या हेतूने बोलणाऱ्या भिक्खुणीला अनापत्ती (दोष नाही) होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी मागील शिक्षापदासारखेच समजावे।

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त झाले।

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၃၇. စတုတ္ထေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. နိမန္တိတာယ အနာပုစ္ဆာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော သိယာ ကိရိယာကိရိယံ, ပဝါရိတာယ ကပ္ပိယံ ကာရေတွာပိ အကာရေတွာပိ ဘုဉ္ဇန္တိယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော [Pg.217] သိယာ ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१०३७. चौथ्या शिक्षापदात – सर्व काही स्पष्टच आहे. चतुःसमुत्थान – हे कायेपासून, काय-वाचेपासून, काय-चित्तापासून आणि काय-वाचा-चित्तापासून उत्पन्न होते. निमंत्रित असताना (दायकांना) न विचारता भोजन केल्यास आपत्ती (दोष) संभवत असल्याने कधी क्रिया-अक्रिया होते; प्रवारणा झाली असताना कप्पिय (योग्य) करून किंवा न करता भोजन केल्यास आपत्ती संभवत असल्याने कधी क्रिया होते; हे नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक (चित्तरहित), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिविध वेदना असणारे आहे।

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त झाले।

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၄၃. ပဉ္စမေ – ကုလေ မစ္ဆရော ကုလမစ္ဆရော, ကုလမစ္ဆရော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ကုလမစ္ဆရိနီ ကုလံ ဝါ မစ္ဆရာယတီတိ ကုလမစ္ဆရိနီ. ကုလဿ အဝဏ္ဏန္တိ တံ ကုလံ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နန္တိ. ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏန္တိ ဘိက္ခုနိယော ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာတိ.

१०४३. पाचव्या शिक्षापदात – कुलाविषयी मत्सर म्हणजे कुलमत्सर; ज्या भिक्खुणीमध्ये कुलमत्सर असतो ती 'कुलमच्छरिनी' (कुलमत्सरी) होय, किंवा जी कुलाविषयी मत्सर करते ती 'कुलमच्छरिनी' होय. 'कुलस्सा अवण्णं' (कुलाची निंदा) म्हणजे 'ते कुल अश्रद्ध आणि अप्रसन्न (त्रिरत्नांवर श्रद्धा नसलेले) आहे' असे बोलणे. 'भिक्खुनीनं अवण्णं' (भिक्खुणींची निंदा) म्हणजे 'भिक्खुणी दुःशील आणि पापी आचरणाच्या आहेत' असे बोलणे।

၁၀၄၅. သန္တံယေဝ အာဒီနဝန္တိ ကုလဿ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဝါ သန္တံ အဂုဏံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

१०४५. 'सन्तंयेव आदीनवं' म्हणजे कुलाचे किंवा भिक्खुणींचे प्रत्यक्ष असलेले दोष सांगणाऱ्या भिक्खुणीला अनापत्ती (दोष नाही) होते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. त्रिसमुत्थान – हे क्रिया, सञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष असलेले), सचित्तक (चित्तसहित), लोकवज्ज (लोकवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःख वेदना असणारे आहे।

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၄၈. ဆဋ္ဌေ – ဩဝါဒါယာတိ ဂရုဓမ္မတ္ထာယ. သံဝါသာယာတိ ဥပေါသထပဝါရဏာပုစ္ဆနတ္ထာယ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ဘိက္ခုနောဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ.

१०४८. सहाव्या शिक्षापदात – 'ओवादाय' म्हणजे गरूधर्माच्या उपदेशासाठी. 'संवासाय' म्हणजे उपोसथ आणि प्रवारणा विचारण्यासाठी. हा येथे संक्षेप आहे. सविस्तर वर्णन तर 'भिक्खुनोवादक शिक्षापदाच्या स्पष्टीकरणात' आधीच सांगितले आहे।

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

एळकलोमसमुत्थान – हे क्रिया, नोसञ्ञाविमोक्ख (संज्ञाविमोक्ष नसलेले), अचित्तक (चित्तरहित), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, तिचित्त (तीन चित्त असणारे) आणि त्रिविध वेदना असणारे आहे।

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त झाले।

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण।

၁၀၅၃. သတ္တမေ – ပရိယေသိတွာ န လဘတီတိ ဘိက္ခုနိံ န လဘတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

१०५३. सातव्या शिक्षापदात – 'परियेसित्वा न लभति' म्हणजे भिक्खुणी न मिळणे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. याचेही सविस्तर वर्णन 'भिक्खुनोवादक' शिक्षापदात आधीच सांगितले आहे।

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ [Pg.218] – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुट्ठान (कर्तव्य सोडण्याने उत्पन्न होणारे) – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (अट्ठमशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၅၆. အဋ္ဌမေ – ဧကကမ္မန္တိအာဒီဟိ ဥပေါသထပဝါရဏာယေဝ ဝုတ္တာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

१०५६. आठव्या शिक्षापदात – 'एककम्मं' (एकच कर्म) इत्यादी शब्दांद्वारे केवळ उपोसथ आणि पवारणा यांविषयीच सांगितले आहे। उर्वरित भाग स्पष्टच आहे। याचा सविस्तर विस्तार देखील 'भिक्खुनोवादक' (भिक्षूंच्या ओवादात) मध्ये सांगितलेलाच आहे।

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

प्रथम पाराजिकासमुट्ठान (पहिल्या पाराजिकाप्रमाणे उत्पन्न होणारे) – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (नवमशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၅၈. နဝမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမဿာပိ ဝိတ္ထာရော ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဝုတ္တောယေဝ.

१०५८. नवव्या शिक्षापदात – सर्व काही स्पष्टच आहे। याचा सविस्तर विस्तार देखील 'भिक्खुनोवादक' मध्ये सांगितलेलाच आहे।

ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

धुरनिक्खेपसमुट्ठान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे।

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे शिक्षापद समाप्त झाले।

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (दसमशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၆၂. ဒသမေ – ပသာခေတိ အဓောကာယေ. အဓောကာယော ဟိ ယသ္မာ တတော ရုက္ခဿ သာခါ ဝိယ ဥဘော ဦရူ ပဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ, တသ္မာ ပသာခေါတိ ဝုစ္စတိ.

१०६२. दहाव्या शिक्षापदात – 'पसाख' म्हणजे शरीराचा खालचा भाग। कारण ज्याप्रमाणे झाडाच्या फांद्या विभागून पसरतात, त्याचप्रमाणे शरीराच्या खालच्या भागापासून दोन्ही मांडीचे भाग विभागून पसरतात, म्हणून त्याला 'पसाख' (शाखा/उरुसंधि) असे म्हणतात।

၁၀၆၅. ဘိန္ဒာတိအာဒီသု သစေ ‘‘ဘိန္ဒ, ဖာလေဟီ’’တိ သဗ္ဗာနိ အာဏာပေတိ, သော စ တထေဝ ကရောတိ, ဆ အာဏတ္တိဒုက္ကဋာနိ ဆ စ ပါစိတ္တိယာနိ အာပဇ္ဇတိ. အထာပိ ဧဝံ အာဏာပေတိ – ‘‘ဥပါသက, ယံကိဉ္စိ ဧတ္ထ ကာတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ကရောဟီ’’တိ, သော စ သဗ္ဗာနိပိ ဘေဒနာဒီနိ ကရောတိ; ဧကဝါစာယ ဆ [Pg.219] ဒုက္ကဋာနိ ဆ ပါစိတ္တိယာနီတိ ဒွါဒသ အာပတ္တိယော. သစေ ပန ဘေဒနာဒီသုပိ ဧကံယေဝ ဝတွာ ‘‘ဣဒံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေတိ, သော စ သဗ္ဗာနိ ကရောတိ, ယံ အာဏတ္တံ, တဿေဝ ကရဏေ ပါစိတ္တိယံ. သေသေသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१०६५. 'भिन्द' (फोडा) इत्यादी शब्दांमध्ये, जर ती "फोडा, चिरा" असे सर्व आदेश देते आणि तो (उपासक) तसेच करतो, तर ती सहा आज्ञा-दुक्कट आणि सहा पाचित्तिय आपत्तींना प्राप्त होते। किंवा जर ती असा आदेश देते की – "उपासका, येथे जे काही करायचे आहे, ते सर्व कर," आणि तो फोडणे इत्यादी सर्व क्रिया करतो; तर एकाच वचनामुळे सहा दुक्कट आणि सहा पाचित्तिय अशा बारा आपत्ती होतात। परंतु, जर ती फोडणे इत्यादींपैकी एकाच गोष्टीचा उल्लेख करून "हे कर" असा आदेश देते आणि तो सर्व काही करतो, तर ज्या गोष्टीचा आदेश दिला होता, केवळ ती केल्यामुळे पाचित्तिय आपत्ती होते। उर्वरित क्रियांमध्ये अनापत्ती (आपत्ती नसणे) आहे। उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

कठीणसमुट्ठान (कठीण संस्काराप्रमाणे उत्पन्न होणारे) – क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष (संज्ञेने सुटका न होणारे), अचित्तक (चित्त नसतानाही होणारे), पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तीचे उल्लंघन असणारे), कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे।

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त झाले।

အာရာမဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

सहावा आरामवर्ग समाप्त झाला।

၇. ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေါ

७. गब्भिनी वर्ग (गर्भिणी वर्ग)।

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (पठमशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၆၉. ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – အာပန္နသတ္တာတိ ကုစ္ဆိပဝိဋ္ဌသတ္တာ.

१०६९. गब्भिनी वर्गाच्या पहिल्या शिक्षापदात – 'आपन्नसत्त्वा' म्हणजे जिच्या गर्भात (कुशीत) जीव प्रविष्ट झाला आहे अशी स्त्री (गर्भिणी)।

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले शिक्षापद समाप्त झाले।

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (दुतियशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၇၃-၄. ဒုတိယေ – ပါယန္တိန္တိ ထညံ ပါယမာနံ. မာတာ ဝါ ဟောတီတိ ယံ ဒါရကံ ပါယေတိ, တဿ မာတာ ဝါ ဟောတိ ဓာတိ ဝါ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဥဘယမ္ပိ တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१०७३-४. दुसऱ्या शिक्षापदात – 'पायन्ती' म्हणजे स्तनपान करवणारी (दूध पाजणारी) स्त्री। 'माता वा होती' म्हणजे ज्या बालकाला ती दूध पाजते, त्याची ती स्वतः आई असते किंवा दाई (धाय) असते। उर्वरित भाग स्पष्टच आहे। दोन्ही शिक्षापदे (पहिले व दुसरे) त्रिसमुट्ठान (तीन प्रकारे उत्पन्न होणारे) – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, पण्णत्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहेत।

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे शिक्षापद समाप्त झाले।

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (ततियशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၇၇. တတိယေ – သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒါတုန္တိ ကသ္မာ ဒါပေသိ? ‘‘မာတုဂါမော နာမ လောလော ဟောတိ ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတွာ သီလာနိ ပူရယမာနော ကိလမတိ, သိက္ခိတွာ ပန ပစ္ဆာ န ကိလမိဿတိ, နိတ္ထရိဿတီ’’တိ ဒါပေသိ.

१०७७. तिसऱ्या शिक्षापदात – 'सिक्खासम्मुति' (शिक्षेची संमती) देण्याविषयी विचारले आहे की, ती का देण्यास लावली? "स्त्री स्वभावतः चंचल असते। दोन वर्षे सहा नियमांचे (धम्मांचे) शिक्षण न घेता शील पूर्ण करण्याचा प्रयत्न केल्यास ती थकून जाते (कष्ट पावते); परंतु शिक्षण घेतल्यावर नंतर ती थकून जाणार नाही आणि पार पडू शकेल," असा विचार करून भगवान बुद्धांनी ही संमती देण्यास लावली।

၁၀၇၉. ပါဏာတိပါတာ [Pg.220] ဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမီတိ ယံ တံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ, တံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမိတဗ္ဗသမာဒါနံ ကတွာ သမာဒိယာမီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣမာ ဆ သိက္ခာယော သဋ္ဌိဝဿာယပိ ပဗ္ဗဇိတာယ ဒါတဗ္ဗာယေဝ, န ဧတာသု အသိက္ခိတာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ.

१०७९. "प्राणातिपाता वेरमणी (जीवहिंसेपासून विरत राहणे) या नियमाचे दोन वर्षे उल्लंघन न करता मी पालन करण्याची प्रतिज्ञा घेते" – याचा अर्थ असा की, जे 'प्राणातिपाता वेरमणी' असे प्रज्ञप्त केलेले शिक्षापद आहे, त्या प्राणातिपात विरती शिक्षापदाचे दोन वर्षे उल्लंघन न करण्याचे व्रत घेऊन मी ते स्वीकारते। हाच नियम सर्व शिक्षापदांच्या बाबतीत लागू होतो। या सहा शिक्षा (नियम) साठ वर्षांच्या प्रव्रजित स्त्रीला देखील दिल्याच पाहिजेत। या नियमांचे शिक्षण न घेतलेल्या स्त्रीला उपसंपदा दिली जाऊ नये।

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे शिक्षापद समाप्त झाले।

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (चतुत्थशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၈၄. စတုတ္ထေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သစေ ပန ပဌမံ ဝုဋ္ဌာနသမ္မုတိ န ဒိန္နာ ဟောတိ, ဥပသမ္ပဒမာဠကေပိ ဒါတဗ္ဗာယေဝ. ဣမာ ဒွေပိ မဟာသိက္ခမာနာ နာမ.

१०८४. चौथ्या शिक्षापदात – सर्व काही स्पष्टच आहे। परंतु, जर आधी 'वुट्ठाणसम्मुति' (उपसंपदेसाठीची संमती) दिली गेली नसेल, तर उपसंपदा सीमामंडळात (माळकामध्ये) देखील ती दिलीच पाहिजे। या दोन्ही प्रकारच्या स्त्रियांना 'महासिक्खमाना' असे म्हणतात।

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे शिक्षापद समाप्त झाले।

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (पञ्चमशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၉၀. ပဉ္စမေ – ကိဉ္စာပိ ဦနဒွါဒသဝဿံ ပရိပုဏ္ဏသညာယ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ, သာ ပန အနုပသမ္ပန္နာဝ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

१०९०. पाचव्या शिक्षापदात – जरी बारा वर्षांपेक्षा कमी वय असलेल्या (विवाहित) स्त्रीला 'तिचे वय पूर्ण झाले आहे' अशा समजुतीने उपसंपदा दिली, तरी (देणाऱ्या भिक्षुणीला) अनापत्ती आहे; परंतु ती स्त्री मात्र अनुपसंपन्न (उपसंपदा न मिळालेलीच) राहते। उर्वरित भाग स्पष्टच आहे।

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (छट्ठशिक्षापदवण्णना)।

၁၀၉၅. ဆဋ္ဌေ – ဒသဝဿာယ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

१०९५. सहाव्या शिक्षापदात – दहा वर्षांच्या विवाहित स्त्रीला (गिहीगता) शिक्षेची संमती (सिक्खासम्मुति) देऊन, तिचे वय पूर्ण बारा वर्षे झाल्यावर तिला उपसंपदा देणे योग्य आहे।

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे शिक्षापद समाप्त झाले।

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (सत्तमशिक्षापदवण्णना)।

၁၁၀၁. သတ္တမေ [Pg.221] – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ သဗ္ဗေသု ဒုတိယေ ဝုတ္တသဒိသာနေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယတ္ထ သမ္မုတိ အတ္ထိ, တတ္ထ ကိရိယာကိရိယံ ဟောတီတိ.

११०१. सातव्या शिक्षापदात – सर्व काही स्पष्टच आहे। तिसऱ्या शिक्षापदापासून सर्व शिक्षापदांचे समुट्ठान इत्यादी देखील दुसऱ्या शिक्षापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहेत। परंतु हा विशेष फरक आहे की – ज्या शिक्षापदात संमती (सम्मुति) असते, तेथे क्रिया-अक्रिया असते।

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त झाले।

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (अट्ठमशिक्षापदवण्णना)।

၁၁၀၈. အဋ္ဌမေ – န အနုဂ္ဂဏှာပေယျာတိ ‘‘ဣမိဿာ အယျေ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ န အနုဂ္ဂဏှာပေယျ.

११०८. आठव्या शिक्षापदात – 'न अनुग्गण्हापेय्य' (मदत करू नये) म्हणजे "हे आर्या, हिला उद्देस (पाठ शिकवणे) इत्यादी द्यावे" अशा प्रकारे उद्देस इत्यादींद्वारे मदत करू नये.

၁၁၁၀. ပရိယေသိတွာတိ အညံ ပရိယေသိတွာ န လဘတိ, သယံ ဂိလာနာ ဟောတိ, န သက္ကောတိ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဒါတုံ, တဿာ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

१११०. 'परियेसित्वा' (शोधून) म्हणजे दुसऱ्या शिक्षिकेचा शोध घेऊनही जर ती मिळत नसेल, स्वतः आजारी असेल, उद्देस इत्यादी देण्यास असमर्थ असेल, तर तिला आपत्ती (दोष) होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे धुरनिक्खेपसमुट्ठान (कर्तव्य सोडल्याने उत्पन्न होणारे) – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၁၃. နဝမေ – န ဥပဋ္ဌဟေယျာတိ စုဏ္ဏေန မတ္တိကာယ ဒန္တကဋ္ဌေန မုခေါဒကေနာတိ ဧဝံ တေန တေန ကရဏီယေန န ဥပဋ္ဌဟေယျ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

१११३. नवव्या शिक्षापदात – 'न उपट्ठहेय्य' (सेवा करू नये) म्हणजे स्नानचूर्ण (साबण पावडर), माती, दंतकाष्ठ (दातून), मुखोदक (तोंड धुण्याचे पाणी) इत्यादी त्या-त्या आवश्यक गोष्टींनी सेवा करू नये. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे प्रथमपाराजिकसमुट्ठान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၁၆. ဒသမေ – နေဝ ဝူပကာသေယျာတိ န ဂဟေတွာ ဂစ္ဆေယျ. န ဝူပကာသာပေယျာတိ ‘‘ဣမံ အယျေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ အညံ န အာဏာပေယျ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – အကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ[Pg.222], သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

१११६. दहाव्या शिक्षापदात – 'नेव वूपकासेय्य' म्हणजे स्वतः सोबत घेऊन जाऊ नये. 'न वूपकासापेय्य' म्हणजे "हे आर्या, हिला सोबत घेऊन जा" असे दुसऱ्या भिक्खुणीला सांगू नये (आज्ञा देऊ नये). यातील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे धुरनिक्खेपसमुट्ठान – अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

गब्भिनीवर्ग सातवा समाप्त.

၈. ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ

८. कुमारीभूतवर्ग.

၁-၂-၃. ပဌမဒုတိယတတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१-२-३. पहिल्या, दुसऱ्या आणि तिसऱ्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၁၉. ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂဿ ပဌမဒုတိယတတိယသိက္ခာပဒါနိ တီဏိ တီဟိ ဂိဟိဂတသိက္ခာပဒေဟိ သဒိသာနိ. ယာ ပန တာ သဗ္ဗပဌမာ ဒွေ မဟာသိက္ခမာနာ, တာ အတိက္ကန္တဝီသတိဝဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာ ဂိဟိဂတာ ဝါ ဟောန္တု အဂိဟိဂတာ ဝါ, သိက္ခမာနာ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ, ဂိဟိဂတာတိ ဝါ ကုမာရိဘူတာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဂိဟိဂတာယ ဒသဝဿကာလေ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒွါဒသဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ. ဧကာဒသဝဿကာလေ ဒတွာ တေရသဝဿကာလေ ကာတဗ္ဗာ, ဒွါဒသတေရသစုဒ္ဒသပန္နရသသောဠသသတ္တရသအဋ္ဌာရသဝဿကာလေ သမ္မုတိံ ဒတွာ ဝီသတိဝဿကာလေ ဥပသမ္ပဒါ ကာတဗ္ဗာ. အဋ္ဌာရသဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ပနာယံ ဂိဟိဂတာတိပိ ကုမာရိဘူတာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကုမာရိဘူတာ ပန ဂိဟိဂတာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ကုမာရိဘူတာ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာ. မဟာသိက္ခမာနာ ပန ဂိဟိဂတာတိပိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကုမာရိဘူတာတိပိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သိက္ခာသမ္မုတိဒါနဝသေန ပန တိဿောပိ သိက္ခမာနာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

१११९. कुमारीभूतवर्गातील पहिली, दुसरी आणि तिसरी ही तिन्ही शिक्षापदे 'गिहीगता' (गृहस्थ जीवन जगलेल्या स्त्री) च्या तीन शिक्षापदांसारखीच आहेत. परंतु ज्या सर्वात पहिल्या दोन 'महासिक्खमाना' आहेत, त्या वीस वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या समजाव्यात. त्या गिहीगता (विवाहित) असोत वा अगिहीगता (अविवाहित), त्यांना केवळ 'सिक्खमाना' असेच म्हणावे; त्यांना 'गिहीगता' किंवा 'कुमारीभूता' म्हणू नये. गिहीगता स्त्रीला दहाव्या वर्षी शिक्षेची संमती (सिक्खासम्मेती) देऊन बाराव्या वर्षी उपसंपदा द्यावी. अकराव्या वर्षी संमती देऊन तेराव्या वर्षी उपसंपदा द्यावी. बाराव्या, तेराव्या, चौदाव्या, पंधराव्या, सोळाव्या, सतराव्या आणि अठराव्या वर्षी संमती देऊन विसाव्या वर्षी उपसंपदा द्यावी. अठराव्या वर्षापासून पुढे तिला 'गिहीगता' किंवा 'कुमारीभूता' असेही म्हणणे योग्य आहे. परंतु कुमारीभूता (अविवाहित) स्त्रीला 'गिहीगता' म्हणू नये, तिला केवळ 'कुमारीभूता' असेच म्हणावे. महासिक्खमाना स्त्रीला 'गिहीगता' म्हणणेही योग्य नाही आणि 'कुमारीभूता' म्हणणेही योग्य नाही. परंतु शिक्षेची संमती देण्याच्या दृष्टीने तिन्ही प्रकारच्या स्त्रियांना 'सिक्खमाना' म्हणणे योग्य आहे.

ပဌမဒုတိယတတိယာနိ.

पहिले, दुसरे आणि तिसरे शिक्षापद समाप्त.

၄-၅-၆. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४-५-६. चौथ्या, पाचव्या आणि सहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၃၆. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သဗ္ဗာနိ တိသမုဋ္ဌာနာနိ စတုတ္ထံ ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ပဉ္စမံ ကိရိယာကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ[Pg.223], ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ. ယဉ္စေတ္ထ သံဃေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တဿ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဆဋ္ဌံ ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿ ဥပပရိက္ခိတွာတိ အတ္ထော.

११३६. चौथ्या, पाचव्या आणि सहाव्या शिक्षापदांमध्ये सर्व काही स्पष्टच आहे. ही सर्व तिन्ही शिक्षापदे त्रिसमुत्थान (तीन प्रकारे उत्पन्न होणारी) आहेत. तिथे चौथे शिक्षापद क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे. पाचवे शिक्षापद क्रिया-अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे. येथे जे "संघाने निश्चित करावे" (सङ्घेन परिच्छिन्दितब्बा) असे म्हटले आहे, त्याचा अर्थ "तпасणी करावी/विचार करावा" (उपपरिक्खितब्बा) असा आहे. सहावे शिक्षापद क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे. येथे जे "निश्चित करून" (परिच्छिन्दित्वा) असे म्हटले आहे, त्याचा अर्थ "तपासणी करून/विचार करून" (उपपरिक्खित्वा) असा आहे.

စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသိက္ခာပဒါနိ

चौथे, पाचवे आणि सहावे शिक्षापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၅၀. သတ္တမေ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

११५०. सातव्या शिक्षापदात – सर्व काही स्पष्टच आहे. हे धुरनिक्खेपसमुट्ठान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, लोकवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, अकुशलचित्त आणि दुःखवेदनायुक्त आहे.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे शिक्षापद समाप्त.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८. आठव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၅၄. အဋ္ဌမေပိ – သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ အနန္တရသဒိသာနေဝါတိ.

११५४. आठव्या शिक्षापदातही – सर्व काही स्पष्टच आहे. याचे समुत्थान इत्यादी देखील मागील (सातव्या) शिक्षापदासारखेच आहेत.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒံ.

आठवे शिक्षापद समाप्त.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

९. नवव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၅၈. နဝမေ – သောကာဝါသန္တိ သင်္ကေတံ ကတွာ အဂစ္ဆမာနာ ပုရိသာနံ အန္တော သောကံ ပဝေသေတီတိ သောကာဝါသာ, တံ သောကာဝါသံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သောကာဝါသာ နာမ ပရေသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ. အထ ဝါ ဃရံ ဝိယ ဃရသာမိကာ, အယမ္ပိ ပုရိသသမာဂမံ အလဘမာနာ သောကံ အာဝိသတိ. ဣတိ ယံ အာဝိသတိ, သွာဿာ အာဝါသော ဟောတီတိ သောကာဝါသာ. တေနာဟ – ‘‘သောကံ အာဝိသတီ’’တိ. အဇာနန္တီတိ ဧဒိသာ [Pg.224] အယန္တိ အဇာနမာနာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

११५८. नवव्या शिक्षापदात – 'सोकावासा' (शोकाचा निवास) म्हणजे संकेत (वेळ/ठिकाण) ठरवून न गेल्यामुळे पुरुषांच्या मनात शोक निर्माण करणारी, म्हणून ती 'सोकावासा' होय; त्या सोकावासाला. म्हणूनच म्हटले आहे – "सोकावासा म्हणजे इतरांना दुःख उत्पन्न करणारी." किंवा जसे घराचे मालक घरात प्रवेश करतात, तसेच ही (सिक्खमाना) देखील पुरुषांचा सहवास न मिळाल्यामुळे शोकात प्रवेश करते. अशा प्रकारे ज्या शोकात ती प्रवेश करते, तोच तिचा निवास (आवास) बनतो, म्हणून ती 'सोकावासा' होय. म्हणूनच म्हटले आहे – "शोकात प्रवेश करते." 'अजानन्ती' म्हणजे ही अशा प्रकारची आहे हे न जाणणारी. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे त्रिसमुत्थान – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

နဝမသိက္ခာပဒံ.

नववे शिक्षापद समाप्त.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१०. दहाव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၆၄. ဒသမေ – အနာပုစ္ဆာတိ အနာပုစ္ဆိတွာ. ဘိက္ခုနီဟိ ဒွိက္ခတ္တုံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပဗ္ဗဇ္ဇာကာလေ စ ဥပသမ္ပဒါကာလေ စ, ဘိက္ခူနံ ပန သကိံ အာပုစ္ဆိတေပိ ဝဋ္ဋတိ.

११६४. दहाव्या शिक्षापदात – 'अनापुच्छा' म्हणजे न विचारता (परवानगी न घेता). भिक्खुणींनी दोन वेळा विचारले पाहिजे – प्रव्रज्येच्या वेळी आणि उपसंपदेच्या वेळी; परंतु भिक्षूंना एकदा विचारले तरी चालते.

၁၁၆၅. အဇာနန္တီတိ မာတာဒီနံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တီ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဒံ အပုဗ္ဗသမုဋ္ဌာနသီသံ. စတုသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ကာယဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ကထံ? အဗ္ဘာနကမ္မာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ခဏ္ဍသီမာယံ နိသိန္နာ ‘‘ပက္ကောသထ သိက္ခမာနံ, ဣဓေဝ နံ ဥပသမ္ပာဒေဿာမာ’’တိ ဥပသမ္ပာဒေတိ; ဧဝံ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. ဥပဿယတော ပဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပာဒေဿာမီတိ ဝတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဂစ္ဆန္တိယာ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပဏ္ဏတ္တိဘာဝံ ဇာနိတွာဝ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. အနနုဇာနာပေတွာ ဥပသမ္ပာဒနတော ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

११६५. 'अजानन्ती' म्हणजे आई इत्यादींचे अस्तित्व न जाणणारी. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे अपूर्वसमुत्थानशीर्ष (नवीन प्रकारे उत्पन्न होणारे) आहे. हे चतुःसमुत्थान (चार प्रकारे उत्पन्न होणारे) आहे – वाणीने, काय-वाणीने, वाणी-चित्ताने आणि काय-वाणी-चित्ताने उत्पन्न होते. कसे? अब्भानकर्म इत्यादींमध्ये कोणत्याही एका आवश्यक कारणाने खंडसीमामध्ये बसून "सिक्खमानाला बोलवा, येथेच तिला उपसंपदा देऊ" असे म्हणून उपसंपदा देते; अशा प्रकारे हे वाणीने उत्पन्न होते. विहार (उपाश्रय) पासून निघून "मी उपसंपदा देईन" असे म्हणून खंडसीमेकडे जाणाऱ्या भिक्खुणीच्या काय-वाणीने उत्पन्न होते. दोन्ही ठिकाणी नियम (प्रज्ञप्ति) माहीत असूनही उल्लंघन करणाऱ्या भिक्खुणीच्या वाणी-चित्ताने आणि काय-वाणी-चित्ताने उत्पन्न होते. परवानगी न घेता उपसंपदा देण्यामुळे हे क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदनायुक्त आहे.

ဒသမသိက္ခာပဒံ.

दहावे शिक्षापद समाप्त.

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

११. अकराव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण (वर्णना).

၁၁၆၇-၈. ဧကာဒသမေ – ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေနာတိ ပါရိဝါသိယေန ဆန္ဒဒါနေန. တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ – ပရိသပါရိဝါသိယံ, ရတ္တိပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ, အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ. တတ္ထ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, အထ မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌာတိ, ဥဿာရဏာ ဝါ ကရိယတိ, မနုဿာ ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အာဂစ္ဆန္တိ, ဘိက္ခူ [Pg.225] ‘‘အနောကာသာ မယံ အညတြ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ. ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ, ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

११६७-८. अकराव्या (सिक्खापदात) – 'पारिवासिकछन्ददानेन' म्हणजे पारिवासिक (शून्य/नष्ट झालेल्या) छंदाच्या दानाने. तेथे चार प्रकारचे पारिवासिय (शून्यत्व/नष्ट होणे) आहे – परिसपारिवासिय (परिषदेचे शून्यत्व), रत्तिपारिवासिय (रात्रीचे शून्यत्व), छन्दपारिवासिय (छंदाचे शून्यत्व) आणि अज्झासयपारिवासिय (अध्याशयाचे शून्यत्व). तेथे 'परिसपारिवासिय' म्हणजे – भिक्खू काही कारणास्तव एकत्र जमलेले असतात, तेव्हा पाऊस येतो किंवा गर्दी हटवली जाते (लोकांना बाजूला केले जाते) किंवा लोक गर्दी करत येतात, तेव्हा भिक्खू 'आपल्याला येथे वाव (संधी) नाही, आपण दुसऱ्या ठिकाणी जाऊ या' असा विचार करून, (संघाचे कार्य करण्याचा) छंद न सोडताच उठून जातात. याला 'परिसपारिवासिय' म्हणतात. जरी हे परिसपारिवासिय असले, तरी छंद न सोडल्यामुळे दुसऱ्या ठिकाणी संघकर्म करणे योग्य ठरते.

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထာဒီနိ ကရိဿာမာ’’တိ ရတ္တိံ သန္နိပတိတွာ ‘‘ယာဝ သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တိ, တာဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဧကံ အဇ္ဈေသန္တိ, တသ္မိံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သစေ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ ‘‘ပန္နရသော’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ.

पुन्हा, भिक्खू 'आपण उपोसथ इत्यादी करू या' असा विचार करून रात्री एकत्र जमतात आणि 'जोपर्यंत सर्व जण एकत्र येत नाहीत, तोपर्यंत आपण धम्म ऐकू या' असे म्हणून एका भिक्खूला (धम्मदेशना करण्यासाठी) विनंती करतात. तो भिक्खू धम्मकथा सांगत असतानाच पहाट होते (अरुणोदय होतो). जर ते 'चातुर्दशीचा उपोसथ करू या' म्हणून बसले असतील, तर 'पंधरवड्याचा (पौर्णिमेचा/अमावास्येचा) उपोसथ' करणे योग्य ठरते. जर ते पंधरवड्याचा उपोसथ करण्यासाठी बसले असतील, तर प्रतिपदेला (पाडव्याला) जो उपोसथ नसलेला दिवस आहे, उपोसथ करणे योग्य ठरत नाही, परंतु इतर संघकार्य करणे योग्य ठरते. याला 'रत्तिपारिवासिय' (रात्रीचे शून्यत्व) म्हणतात.

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ အဗ္ဘာနာဒိသံဃကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, တတြေကော နက္ခတ္တပါဌကော ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏံ, မာ ဣမံ ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. အထညော အာဂန္တွာ ‘‘နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တံ အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၄၉) ဝတွာ ‘‘ကိံ နက္ခတ္တေန ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ. ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ. ဧတသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

पुन्हा, भिक्खू 'आपण अब्भान (पुनर्वसन) इत्यादी काही संघकर्म करू या' असा विचार करून बसलेले असतात. तेथे एक नक्षत्र जाणणारा (ज्योतिषी) भिक्खू असे म्हणतो – 'आज नक्षत्र क्रूर (अशुभ) आहे, हे कर्म करू नका.' त्याच्या सांगण्यावरून ते (संघकर्म करण्याचा) छंद सोडून तेथेच बसून राहतात. त्यानंतर दुसरा भिक्खू येऊन 'नक्षत्राची वाट पाहणाऱ्या मूर्ख माणसाचा लाभ निघून जातो' असे म्हणून 'नक्षत्राचे काय करता?' असे विचारतो. हे 'छन्दपारिवासिय' (छंदाचे शून्यत्व) आणि 'अज्झासयपारिवासिय' (अध्याशयाचे शून्यत्व) दोन्ही आहे. या पारिवासियमध्ये पुन्हा छन्दपारिसुद्धि (छंदाची शुद्धता) आणल्याशिवाय संघकर्म करणे योग्य ठरत नाही.

ဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဆန္ဒဝိဿဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ဝါ ဥဋ္ဌိတာယ ပရိသာယ.

'वुट्ठिताय परिसाय' म्हणजे छंद सोडून शरीराने किंवा वाचेने किंवा केवळ छंद सोडण्यामात्रेने परिषद उठून गेल्यानंतर.

၁၁၆၉. အနာပတ္တိ အဝုဋ္ဌိတာယ ပရိသာယာတိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝုဋ္ဌိတာယ အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. တိသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

११६९. 'अनापत्ति अवुट्ठिताय परिसाय' म्हणजे छंद न सोडता परिषद उठण्यापूर्वी (सिक्खमान उठली तर) आपत्ती होत नाही. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे तीन समुत्थानांचे आहे – क्रिया, संज्ञाविमोक्ष, सचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त आणि तिवेदन.

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

अकरावे सिक्खापद समाप्त.

၁၂. ဒွါဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१२. बाराव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၇၀. ဒွါဒသမေ – ဥပဿယော န သမ္မတီတိ ဝသနောကာသော နပ္ပဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အနန္တရသဒိသာနေဝါတိ.

११७०. बाराव्या (सिक्खापदात) – 'उपस्सयो न सम्मती' म्हणजे राहण्याची जागा पुरेशी नसते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी मागील सिक्खापदासारखेच आहेत.

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

बारावे सिक्खापद समाप्त.

၁၃. တေရသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१३. तेराव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၇၅. တေရသမေ [Pg.226] – ဧကံ ဝဿံ ဒွေတိ ဧကန္တရိကေ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိပိ ဝုတ္တသဒိသာနေဝါတိ.

११७५. तेराव्या (सिक्खापदात) – 'एकं वस्सं द्वे' म्हणजे एका वर्षाआड एका वर्षात दोन (सिक्खमानांना) उपसंपदा देते. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी देखील सांगितल्याप्रमाणेच आहेत.

တေရသမသိက္ခာပဒံ.

तेरावे सिक्खापद समाप्त.

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

कुमारीभूतवर्ग आठवा समाप्त.

၉. ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ

९. छत्तुपाहन वर्ग (छत्र-उपानह वर्ग - नववा वर्ग)

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१. पहिल्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၈၁. ဆတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ – သကိမ္ပိ ဓာရေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ မဂ္ဂဂမနေ ဧကပယောဂေနေဝ ဒိဝသမ္ပိ ဓာရေတိ, ဧကာဝ အာပတ္တိ. သစေ ကဒ္ဒမာဒီနိ ပတွာ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စိတွာ ဆတ္တမေဝ ဓာရေန္တီ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋံ. အထာပိ ဂစ္ဆာဒီနိ ဒိသွာ ဆတ္တံ အပနာမေတွာ ဥပါဟနာရုဠှာဝ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋမေဝ. သစေ ဆတ္တမ္ပိ အပနာမေတွာ ဥပါဟနာပိ ဩမုဉ္စိတွာ ပုန ဓာရေတိ, ပုန ပါစိတ္တိယံ. ဧဝံ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

११८१. छत्रवर्गाच्या पहिल्या सिक्खापदात – 'सकिम्पि धारेति आपत्ति पाचित्तियस्स' म्हणजे प्रवासात एकाच प्रयत्नाने दिवसभर जरी छत्र धारण केले, तरी एकच पाचित्तिय आपत्ती होते. जर चिखल इत्यादी ठिकाणी पोहोचून, पादत्राणे (चप्पल) काढून केवळ छत्रच धारण करून चालली, तर दुक्कट आपत्ती होते. तसेच, झुडपे इत्यादी पाहून छत्र बाजूला करून, केवळ पादत्राणे घालून चालली, तरी दुक्कट आपत्तीच होते. जर छत्रही बाजूला करून आणि पादत्राणेही काढून पुन्हा (दोन्ही) धारण केले, तर पुन्हा पाचित्तिय आपत्ती होते. अशा प्रकारे प्रयत्नांच्या संख्येनुसार आपत्ती समजाव्यात. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे एळकलोम (मेंढीच्या लोकरीच्या) सिक्खापदासारखे समुत्थान असणारे आहे – क्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, तिचित्त आणि तिवेदन.

ပဌမသိက္ခာပဒံ.

पहिले सिक्खापद समाप्त.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

२. दुसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၈၄. ဒုတိယေ – ယာနေန ယာယန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဩရောဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ အဘိရုဟန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပဌမေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

११८४. दुसऱ्या (सिक्खापदात) – 'यानेन यायन्ति' यामध्ये देखील वाहनातून उतरून वारंवार चढणाऱ्या भिक्खुणीच्या प्रयत्नांच्या संख्येनुसार आपत्ती समजाव्यात. उर्वरित भाग पहिल्या सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहे.

ဒုတိယသိက္ခာပဒံ.

दुसरे सिक्खापद समाप्त.

၃. တတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

३. तिसऱ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၉၀. တတိယေ [Pg.227] – ဝိပ္ပကိရိယိံသူတိ မဏယော ဝိပ္ပကိဏ္ဏာ. ဣဓာပိ ဩမုဉ္စိတွာ ဓာရေန္တိယာ ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိယော. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ကေဝလံ ဣဓ အကုသလစိတ္တံ ဟောတီတိ.

११९०. तिसऱ्या (सिक्खापदात) – 'विप्पकिरियिंसु' म्हणजे मणी (दागिने) विखुरले गेले. येथेही (दागिने) काढून पुन्हा धारण करणाऱ्या भिक्खुणीच्या प्रयत्नांच्या संख्येनुसार आपत्ती समजाव्यात. समुत्थान इत्यादी पूर्वी सांगितल्याप्रमाणेच आहेत. केवळ येथे अकुशल चित्त असते.

တတိယသိက္ခာပဒံ.

तिसरे सिक्खापद समाप्त.

၄. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

४. चौथ्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၉၄. စတုတ္ထေ – သီသူပဂါဒီသု ယံ ယံ ဓာရေတိ, တဿ တဿ ဝသေန ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ တတိယေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

११९४. चौथ्या (सिक्खापदात) – डोक्याचे अलंकार इत्यादींपैकी जे जे अलंकार ती धारण करते, त्या त्या अलंकाराच्या संख्येनुसार आपत्ती समजाव्यात. उर्वरित भाग तिसऱ्या सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहे.

စတုတ္ထသိက္ခာပဒံ.

चौथे सिक्खापद समाप्त.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

५. पाचव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၁၉၉. ပဉ္စမေ – ဂန္ဓဝဏ္ဏကေနာတိ ဂန္ဓေန စ ဝဏ္ဏကေန စ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

११९९. पाचव्या (सिक्खापदात) – 'गन्धवण्णकेन' म्हणजे सुगंधाने (किंवा सुगंधी पाण्याने) आणि वर्णकाने (सौंदर्य प्रसाधनाने किंवा रंगाने). उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी तिसऱ्या सिक्खापदासारखेच आहेत.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ.

पाचवे सिक्खापद समाप्त.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

६. सहाव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၂၀၂. ဆဋ္ဌေ – သဗ္ဗံ ပဉ္စမေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ.

१२०२. सहाव्या (सिक्खापदात) – सर्व काही पाचव्या सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहे.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ.

सहावे सिक्खापद समाप्त.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

७. सातव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၂၀၈-၉. သတ္တမေ – ဥမ္မဒ္ဒါပေတိ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထံ အမောစေတွာ ဥမ္မဒ္ဒနေ ဧကာဝ အာပတ္တိ, မောစေတွာ မောစေတွာ ဥမ္မဒ္ဒနေ ပယောဂဂဏနာယ [Pg.228] အာပတ္တိယော. သမ္ဗာဟနေပိ ဧသေဝ နယော. ဂိလာနာယာတိ အန္တမသော မဂ္ဂဂမနပရိဿမေနာပိ သာဗာဓာယ. အာပဒါသူတိ စောရဘယာဒီဟိ သရီရကမ္ပနာဒီသု. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ တတိယသဒိသာနေဝါတိ.

१२०८-९. सातव्या (सिक्खापदात) – 'उम्मद्दापेति आपत्ति पाचित्तियस्स' यामध्ये हात न काढता (सतत) चोळल्यास एकच आपत्ती होते, आणि हात वारंवार काढून चोळल्यास प्रयत्नांच्या संख्येनुसार आपत्ती होतात. अंग दाबून घेण्याबाबतही (मालिश करण्याबाबतही) हाच नियम आहे. 'गिलानाय' म्हणजे अगदी प्रवासाच्या थकव्यामुळे पीडित असली तरीही (ती आजारीच समजली जाते). 'आपदासु' म्हणजे चोरांचे भय इत्यादींमुळे शरीराला कंप सुटणे इत्यादी प्रसंगी (आपत्ती होत नाही). उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. समुत्थान इत्यादी तिसऱ्या सिक्खापदासारखेच आहेत.

သတ္တမသိက္ခာပဒံ.

सातवे सिक्खापद समाप्त.

၈-၉-၁၀. အဋ္ဌမနဝမဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

८-९-१०. आठव्या, नवव्या आणि दहाव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၂၁၀. အဋ္ဌမာဒီသု တီသု သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ, ဂိဟိနိယာတိ ဣဒမေဝ နာနာကရဏံ, သေသံ သတ္တမေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ.

१२१०. आठव्या इत्यादी तीन सिक्खापदांमध्ये 'सिक्खमानाय, सामणेरिया, गिहिनिया' (सिक्खमान, सामणेरी, गृहस्थ स्त्री कडून) हाच केवळ फरक आहे, उर्वरित भाग सातव्या सिक्खापदात सांगितल्याप्रमाणेच आहे.

အဋ္ဌမနဝမဒသမသိက္ခာပဒါနိ.

आठवे, नववे आणि दहावे सिक्खापद समाप्त.

၁၁. ဧကာဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

११. अकराव्या सिक्खापदाचे स्पष्टीकरण.

၁၂၁၄. ဧကာဒသမေ – ဘိက္ခုဿ ပုရတောတိ အဘိမုခမေဝါတိ အတ္ထော. ဣဒံ ပန ဥပစာရံ သန္ဓာယ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ – ကာယဝါစတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१२१४. अकराव्या (सिक्खापदात) – 'भिक्खुस्स पुरतो' म्हणजे समोरच असा अर्थ आहे. परंतु, हे उपचाराला (बारा हातांच्या मर्यादेला) उद्देशून सांगितले आहे असे समजावे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे कठीण (कठिन) सिक्खापदासारखे समुत्थान असणारे आहे – काय-वाचेने आणि काय-वाचा-चित्ताने समुत्थान होते, क्रिया-अक्रिया, नोसंज्ञाविमोक्ष, अचित्तक, पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य), कायकर्म, वचीकर्म, तिचित्त आणि तिवेदन.

ဧကာဒသမသိက္ခာပဒံ.

अकरावे शिक्षापद समाप्त.

၁၂. ဒွါဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१२. बाराव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၁၂၁၉-၂၃. ဒွါဒသမေ – အနောကာသကတန္တိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီတိ ဧဝံ အကတဩကာသံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနောကာသကတန္တိ အနာပုစ္ဆာ’’တိ. အနောဒိဿာတိ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီတိ ဧဝံ အနိယမေတွာ ကေဝလံ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ပုစ္ဆာမိ အယျာ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ – ဝါစတော ဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယာကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१२१९-२३. बाराव्या (शिक्षापदात) – 'अनओकासकतं' (परवानगी न घेता) म्हणजे 'मी अमुक ठिकाणी विचारतो' अशी परवानगी न घेतलेली. म्हणूनच म्हटले आहे – 'अनओकासकतं म्हणजे न विचारता (अनापुच्छा)'. 'अनोदिस्सा' म्हणजे 'मी अमुक ठिकाणी विचारतो' असे निश्चित न करता, केवळ 'आर्या, मला काही विचारायचे आहे, मी विचारू का?' असे बोलून विचारणे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. पदसोधम्मसमुत्थान (पदशोधर्मसमुत्थान) प्रमाणे – हे वाणीने किंवा वाणी आणि चित्ताने उत्पन्न होते; क्रिया-अक्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज (नियमभंगजन्य), वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ဒွါဒသမသိက္ခာပဒံ.

बारावे शिक्षापद समाप्त.

၁၃. တေရသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

१३. तेराव्या शिक्षापदाचे स्पष्टीकरण

၁၂၂၆. တေရသမေ [Pg.229] – ပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကန္တေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေန ပါစိတ္တိယံ. ဥပစာရေပိ ဧသေဝ နယော.

१२२६. तेराव्या (शिक्षापदात) – 'परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया' (कुंपण किंवा सीमा ओलांडताना) म्हणजे एका पायाने ओलांडल्यास दुक्कट (दुष्कृत) दोष होतो, आणि दुसऱ्या पायाने ओलांडल्यास पाचित्तिय (प्रायश्चित्तिय) दोष होतो. उपचारात (सीमेच्या जवळच्या भागात) देखील हाच नियम लागू होतो.

၁၂၂၇. အစ္ဆိန္နစီဝရိကာယာတိအာဒီသု သင်္ကစ္စိကစီဝရမေဝ စီဝရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ သင်္ကစ္စိကံ, ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာဝ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနာပတ္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ – ကိရိယံ, နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१२२७. 'अच्छिन्नचीवरिकाय' इत्यादी शब्दांमध्ये संकच्चिक (स्तनपट्ट/चोळी) चीवरलाच 'चीवर' समजावे. 'आपदासु' (आपत्तीच्या वेळी) म्हणजे संकच्चिक खूप महाग असेल किंवा ते परिधान करून जात असताना काही संकट/उपद्रव निर्माण होत असेल, अशा प्रकारच्या आपत्तींमध्ये अनापत्ती (दोष नाही) आहे. उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. एळकलोमसमुत्थान (मेंढीच्या लोकरीच्या नियमाप्रमाणे) – हे क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

တေရသမသိက္ခာပဒံ.

तेरावे शिक्षापद समाप्त.

ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ နဝမော.

छत्तउपाहनवग्गो (छत्र-उपानह वर्ग) नववा समाप्त.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော ဆသဋ္ဌိသတံ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗာနေဝ ဘိက္ခုနီနံ ခုဒ္ဒကေသု ဆန္နဝုတိ, ဘိက္ခူနံ ဒွေနဝုတီတိ အဋ္ဌာသီတိသတံ သိက္ခာပဒါနိ, တတော သကလံ ဘိက္ခုနီဝဂ္ဂံ, ပရမ္ပရဘောဇနံ, အနတိရိတ္တဘောဇနံ, အနတိရိတ္တေန အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏံ, ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိ, အစေလကသိက္ခာပဒံ, ဒုဋ္ဌုလ္လပဋိစ္ဆာဒနံ, ဦနဝီသတိဝဿုပသမ္ပာဒနံ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ အဒ္ဓါနဂမနံ, ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနံ, သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ, နိသီဒနံ ဝဿိကသာဋိကန္တိ ဣမာနိ ဒွါဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ အပနေတွာ သေသာနိ သတဉ္စ ဆသဋ္ဌိ စ သိက္ခာပဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသမဂ္ဂေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေနာဟ – ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော ဆသဋ္ဌိသတံ ပါစိတ္တိယာ ဓမ္မာ…ပေ… ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

'हे आर्यांनो, एकशे सहासष्ट पाचित्तिय धर्म उद्दिष्ट (घोषित) केले आहेत' यामध्ये भिक्षुणींच्या क्षुद्रक (लहान) नियमांमधील ९६ आणि भिक्षूंच्या ९२ मिळून एकूण १८८ शिक्षापदे आहेत. त्यातून संपूर्ण भिक्षुणीवर्ग, परंपरभोजन, अनतिरिक्तभोजन, अनतिरिक्ताने आणून दिलेले प्रवारणा, प्रणीतभोजनविज्ञप्ती, अचेलक शिक्षापद, दुट्ठुल्लपटिच्छादन (दुष्टुलप्रच्छादन), उणे-वीस वर्षांच्या उपसंपदा, मातृग्रामासोबत (स्त्रीसोबत) ठरवून प्रवासाला जाणे, राजवाड्याच्या अंतःपुरात प्रवेश करणे, भिक्षूला न विचारता विकाल वेळी गावात प्रवेश करणे, निसीदन (आसन) आणि वस्सिकासातिक (वर्षाशाटी) – ही २२ शिक्षापदे वगळून उर्वरित १६६ शिक्षापदे प्रातिमोक्ष उद्देश मार्गाने उद्दिष्ट (घोषित) केली जातात, असे समजावे. म्हणूनच म्हटले आहे – 'हे आर्यांनो, एकशे सहासष्ट पाचित्तिय धर्म उद्दिष्ट केले आहेत... पे... मी हे असेच धारण करतो.'

တတြာယံ သင်္ခေပတော သမုဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယော – ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ, စိတ္တာဂါရသိက္ခာပဒံ, သံဃာဏိ, ဣတ္ထာလင်္ကာရော, ဂန္ဓဝဏ္ဏကော, ဝါသိတကပိညာကော, ဘိက္ခုနီအာဒီဟိ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနာနီတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ အစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ, စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ. အဝသေသာနိ အစိတ္တကာနိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနေဝ. စောရီဝုဋ္ဌာပနံ, ဂါမန္တရံ, အာရာမသိက္ခာပဒံ ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သတ္တ, ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စ, ပုရိသသံသဋ္ဌံ ပါရိဝါသိယဆန္ဒဒါနံ, အနုဝဿဝုဋ္ဌာပနံ, ဧကန္တရိကဝုဋ္ဌာပနန္တိ [Pg.230] ဣမာနိ ဧကူနဝီသတိ သိက္ခာပဒါနိ သစိတ္တကာနိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ, အဝသေသာနိ သစိတ္တကာနိ လောကဝဇ္ဇာနေဝါတိ.

त्यामध्ये संक्षेपाने हा समुत्थान-निर्णय आहे – गिरग्गसमज्ज (गिरी-अग्र समाज), चित्तागार शिक्षापद, संघानी (कमरपट्टा), स्त्री-अलंकार, गंध-वर्णक (सुगंधी उटणे), वासितक-पिण्याक (सुगंधी पेंड), भिक्षुणी इत्यादींकडून अंगमर्दन व चोळवून घेणे – ही १० शिक्षापदे अचित्तक आणि लोकवज्ज (लोकनिंद्य) आहेत. येथे हा अभिप्राय आहे – चित्ताशिवाय (जाणिवेविना) देखील आपत्ती (दोष) प्राप्त होत असल्यामुळे ती 'अचित्तक' आहेत, परंतु चित्त असताना केवळ अकुशल चित्तानेच आपत्ती प्राप्त होत असल्यामुळे ती 'लोकवज्ज' आहेत. उर्वरित (३६) अचित्तक आणि केवळ पण्णत्तिवज्ज (प्रज्ञप्तिवद्य - केवळ नियमभंगजन्य) आहेत. चोरीवुट्ठापन (चोर स्त्रीला दीक्षा देणे), गामन्तर (गावाबाहेर जाणे), आराम शिक्षापद, गर्भिणी वर्गातील सुरुवातीपासूनचे ७, कुमारीभूत वर्गातील सुरुवातीपासूनचे ५, पुरुषसंसर्ग, पारिवासिय-छंददान, अनुवस्सवुट्ठापन (दरवर्षी दीक्षा देणे), एकन्तरिकवुट्ठापन – ही १९ शिक्षापदे सचित्तक आणि पण्णत्तिवज्ज आहेत, तर उर्वरित (३३) सचित्तक आणि लोकवज्जच आहेत.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ

समंतपासादिका नावाच्या विनय-टीकेतील भिक्षुणीविभंगात

ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

क्षुद्रक-वर्णना (क्षुद्रक शिक्षापदांचे स्पष्टीकरण) समाप्त झाली.

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

पाचित्तिय-कांड समाप्त झाले.

၅. ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ (ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ)

५. पाटिदेसनीय-कांड (भिक्षुणीविभंग स्पष्टीकरण)

ပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

पाटिदेसनीय शिक्षापदांचे स्पष्टीकरण

ပါဋိဒေသနီယာ နာမ, ခုဒ္ဒကာနံ အနန္တရာ;

ယေ ဓမ္မာ အဋ္ဌ အာရုဠှာ, သင်္ခေပေနေဝ သင်္ဂဟံ;

တေသံ ပဝတ္တတေ ဧသာ, သင်္ခေပေနေဝ ဝဏ္ဏနာ.

क्षुद्रक शिक्षापदांनंतर लगेचच पाटिदेसनीय नावाचे जे आठ धर्म संक्षेपाने संगीतीमध्ये (संग्रहात) समाविष्ट केले आहेत, त्यांचे हे संक्षेपाने स्पष्टीकरण केले जात आहे.

၁၂၂၈. ယာနိ ဟိ ဧတ္ထ ပါဠိယံ သပ္ပိတေလာဒီနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တာနိယေဝ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါဋိဒေသနီယာ. ပါဠိဝိနိမုတ္တကေသု ပန သဗ္ဗေသု ဒုက္ကဋံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အဋ္ဌဝိဓမ္ပိ ပနေတံ ပါဋိဒေသနီယံ စတုသမုဋ္ဌာနံ – ကာယတော ကာယဝါစတော ကာယစိတ္တတော ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, ကိရိယံ နောသညာဝိမောက္ခံ, အစိတ္တကံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, တိစိတ္တံ, တိဝေဒနန္တိ.

१२२८. कारण येथे पालिमध्ये तूप, तेल इत्यादी जे पदार्थ निर्दिष्ट केले आहेत, तेच मागवून खाणाऱ्या भिक्षुणीला पाटिदेसनीय (दोष) होतो. परंतु पालिबाहेरील इतर सर्व पदार्थांच्या बाबतीत दुक्कट (दुष्कृत) दोष होतो. येथील उर्वरित भाग स्पष्टच आहे. हे आठ प्रकारचे पाटिदेसनीय चार समुत्थानांचे आहे – ते कायेने, काय-वाणीने, काय-चित्ताने आणि काय-वाणी-चित्ताने उत्पन्न होते; क्रिया, संज्ञाविमोक्ष नसलेले, अचित्तक, प्रज्ञप्तिवज्ज, कायकर्म, वचीकर्म, त्रिचित्त आणि त्रिवेदन आहे.

ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

पाटिदेसनीय-वर्णना समाप्त झाली.

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ.

पाटिदेसनीय-कांड समाप्त झाले.

သေခိယာ ပန ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ, ယေ ဓမ္မာ ပဉ္စသတ္တတိ;

တေသံ အနန္တရာယေဝ, သတ္တာဓိကရဏဝှယာ.

जे पंच्याहत्तर सेखिय धर्म उद्दिष्ट (घोषित) केले आहेत, त्यांच्या लगेचच नंतर सात अधिकरणसमथ नावाचे धर्म आहेत.

မဟာဝိဘင်္ဂေ ယော ဝုတ္တော, တေသံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော;

ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂေပိ, တာဒိသံယေဝ တံ ဝိဒူ.

महाविभंगात त्यांचा जो अर्थ-निर्णय सांगितला आहे, भिक्षुणीविभंगात देखील तो तसाच समजावा, असे ज्ञानी लोक जाणतात.

ယသ္မာ [Pg.231] တသ္မာ ဝိသုံ တေသံ, ဓမ္မာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ;

န ဝုတ္တာ တတ္ထ ယာ ဝုတ္တာ, ဝုတ္တာယေဝ ဟိ သာ ဣဓာတိ.

ज्या कारणाने, त्या कारणाने त्या धर्मांचे अर्थ-स्पष्टीकरण स्वतंत्रपणे सांगितले नाही; कारण जे तिथे (महाविभंगात) सांगितले आहे, तेच येथे देखील सांगितले गेले आहे.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

समंतपासादिका नावाच्या विनय-टीकेतील

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

भिक्षुणीविभंग-वर्णना समाप्त झाली.

သဗ္ဗာသဝပဟံ ဧသာ, နိဋ္ဌိတာ ဝဏ္ဏနာ ယထာ;

သဗ္ဗာသဝပဟံ မဂ္ဂံ, ပတွာ ပဿန္တု နိဗ္ဗုတိန္တိ.

सर्व आसवांचा नाश करणारे हे स्पष्टीकरण ज्याप्रमाणे पूर्ण झाले आहे, त्याचप्रमाणे सर्व प्राणी सर्व आसवांचा नाश करणाऱ्या मार्गाला (अर्हत मार्गाला) प्राप्त करून निर्वाण पाहू देत (साक्षात करोत).

ဥဘတောဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

उभतोविभंग-अट्ठकथा (दोन्ही विभंगांची अट्ठकथा) समाप्त झाली.