Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Vinayapiṭake

ក្នុងវិន័យបិដក

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā (dutiyo bhāgo)

អដ្ឋកថាបារាជិកកណ្ឌ (ភាគ ២)

3. Tatiyapārājikaṃ

៣. បារាជិកទី ៣

Tatiyaṃ [Pg.1] tīhi suddhena, yaṃ buddhena vibhāvitaṃ;

Pārājikaṃ tassa dāni, patto saṃvaṇṇanākkamo.

ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏បរិសុទ្ធដោយទ្វារទាំង ៣ បានសម្តែងទុកនូវសិក្ខាបទបារាជិកទី ៣ ណា ឥឡូវនេះ ដល់វារៈនៃការអធិប្បាយពន្យល់នូវសិក្ខាបទបារាជិកទី ៣ នោះហើយ។

Yasmā tasmā suviññeyyaṃ, yaṃ pubbe ca pakāsitaṃ;

Taṃ vajjayitvā assāpi, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ.

ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យណាដែលងាយយល់ និងពាក្យណាដែលបានសម្តែងរួចហើយក្នុងកាលមុន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងវៀរចាកពាក្យនោះ ហើយធ្វើការអធិប្បាយចំពោះតែសេចក្តីក្នុងបារាជិកទី ៣ នេះប៉ុណ្ណោះ។

Paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā

ការអធិប្បាយនិទាននៃការបញ្ញត្តិលើកដំបូង (បឋមបញ្ញត្តិនិទានវណ្ណនា)

162. Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyanti ettha vesāliyanti evaṃnāmake itthiliṅgavasena pavattavohāre nagare. Tañhi nagaraṃ tikkhattuṃ pākāraparikkhepavaḍḍhanena visālībhūtattā ‘‘vesālī’’ti vuccati. Idampi ca nagaraṃ sabbaññutappatteyeva sammāsambuddhe sabbākārena vepullaṃ pattanti veditabbaṃ. Evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsaṭṭhāna māha – ‘‘mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti. Tattha mahāvanaṃ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ. Kapilavatthusāmantā pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃ hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ. Idaṃ tādisaṃ na hoti, saparicchedaṃ mahantaṃ vananti mahāvanaṃ. Kūṭāgārasālā pana mahāvanaṃ [Pg.2] nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ anto katvā haṃsavaṭṭakacchadanena katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭi veditabbā.

១៦២. ក្នុងពាក្យថា "tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ" នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ ពាក្យថា "vesāliyaṃ" គឺក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃឥត្ថីលិង្គ។ ព្រោះថានគរនោះ គេបានពង្រីកកំពែងព័ទ្ធជុំវិញអស់វារៈ ៣ ដង ទើបមានសភាពធំទូលាយ ហេតុនោះទើបហៅថា "វេសាលី"។ គប្បីជ្រាបថា សូម្បីតែនគរនេះ ក៏បានដល់នូវសេចក្តីចម្រើនរុងរឿងគ្រប់យ៉ាង ក្នុងកាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្រេចនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណនោះឯង។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យបានបង្ហាញនូវគោចរគាមយ៉ាងនេះហើយ ទើបសម្តែងនូវទីកន្លែងគង់នៅថា "mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "mahāvana" (ព្រៃធំ) គឺព្រៃដែលកើតឡើងឯង មិនមែនជាព្រៃដែលគេដាំឡើយ ជាព្រៃធំដែលមានភាគកំណត់។ ចំណែកព្រៃមហាវនដែលនៅជិតក្រុងកបិលព័ស្តុនោះ ជាប់ជំពាក់ជាមួយព្រៃហេមពាន្តជាដីតែមួយ គ្មានភាគកំណត់ វែងរហូតទៅដល់មហាសមុទ្រ។ ព្រៃមហាវននេះ (នៅក្រុងវេសាលី) មិនមែនមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ គឺព្រៃធំដែលមានភាគកំណត់ ហេតុនោះទើបហៅថា "មហាវន"។ ចំណែក "កូដាគារសាលា" គប្បីជ្រាបថា ជាព្រះគន្ធកុដិរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈគ្រប់យ៉ាង ធ្វើឡើងក្នុងអារាមដែលគេកសាងអាស្រ័យនឹងព្រៃមហាវន ដោយធ្វើឲ្យមានកូដាគារ (បន្ទប់មានកំពូលស្រួច) នៅខាងក្នុង ហើយប្រក់ដំបូលរាងស្លាបហង្សព័ទ្ធជុំវិញ។

Anekapariyāyena asubhakathaṃ kathetīti anekehi kāraṇehi asubhākārasandassanappavattaṃ kāyavicchandaniyakathaṃ katheti. Seyyathidaṃ – ‘‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe. … mutta’’nti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Bhikkhave, imasmiṃ byāmamatte kaḷevare sabbākārenapi vicinanto na koci kiñci muttaṃ vā maṇiṃ vā veḷuriyaṃ vā agaruṃ vā candanaṃ vā kuṅkumaṃ vā kappūraṃ vā vāsacuṇṇādīni vā aṇumattampi sucibhāvaṃ passati. Atha kho paramaduggandhaṃ jegucchaṃ assirīkadassanaṃ kesalomādinānappakāraṃ asuciṃyeva passati. Tasmā na ettha chando vā rāgo vā karaṇīyo. Yepi hi uttamaṅge sirasmiṃ jātā kesā nāma, tepi asubhā ceva asucino ca paṭikkūlā ca. So ca nesaṃ asubhāsucipaṭikkūlabhāvo vaṇṇatopi saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopīti pañcahi kāraṇehi veditabbo. Evaṃ lomādīnanti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge (visuddhi. 1.182) vuttanayena veditabbo. Iti bhagavā ekamekasmiṃ koṭṭhāse pañcapañcappabhedena anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti.

ពាក្យថា Anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងនូវកាយវិច្ឆិន្ទនិយកថា (ធម៌ជាគ្រឿងផ្តាច់បង់នូវតម្រេកក្នុងកាយ) ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងការបង្ហាញនូវអាការៈមិនល្អ (អសុភៈ) ដោយហេតុជាច្រើនយ៉ាង។ ដូចជា «មាននៅក្នុងកាយនេះ គឺសក់ រោម...ល... ទឹកមូត្រ»។ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពិចារណាដោយគ្រប់អាការៈ ក្នុងសរីរាង្គប្រមាណមួយព្យាមនេះ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនឃើញមានភាពស្អាតស្អំ ដូចជាកែវមុក្តា កែវមណី កែវពិទូរ្យ ឈើក្រស្នា ឈើចន្ទន៍ ម្សៅគង្គុមៈ ភីមសេន ឬម្សៅក្រអូបជាដើមឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ តែងឃើញតែរបស់មិនស្អាត មានក្លិនស្អុយខ្លាំង គួរខ្ពើមរអើម មិនគួរជាទីគយគន់ មានប្រការផ្សេងៗ មានសក់ និងរោមជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ មិនគួរធ្វើនូវតម្រេក (ឆន្ទៈ) ឬរាគៈ ក្នុងកាយនេះឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីតែសក់ទាំងឡាយដែលដុះលើក្បាល ដែលជាអវយវៈដ៏ឧត្តម ក៏ជាជារបស់មិនល្អ មិនស្អាត និងគួរខ្ពើមរអើមដែរ។ ភាពមិនល្អ មិនស្អាត និងគួរខ្ពើមរអើមនៃសក់ទាំងនោះ គប្បីដឹងដោយហេតុ ៥ យ៉ាង គឺ ដោយពណ៌ ដោយសណ្ឋាន ដោយក្លិន ដោយអាស័យ (ទីកើត) និងដោយឱកាស (ទីតាំង)។ ចំពោះរោមជាដើម ក៏គប្បីដឹងយ៉ាងនេះដែរ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអធិប្បាយនេះ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងអសុភកថា ដោយអនេកបរិយាយ ដោយការបែងចែកជា ៥ យ៉ាងៗ ក្នុងចំណែកនីមួយៗ យ៉ាងនេះឯង។

Asubhāya vaṇṇaṃ bhāsatīti uddhumātakādivasena asubhamātikaṃ nikkhipitvā padabhājanīyena taṃ vibhajanto vaṇṇento saṃvaṇṇento asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati. Asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatīti yā ayaṃ kesādīsu vā uddhumātakādīsu vā ajjhattabahiddhāvatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattassa cittassa bhāvanā vaḍḍhanā phātikammaṃ, tassā asubhabhāvanāya ānisaṃsaṃ dassento vaṇṇaṃ bhāsati, guṇaṃ parikitteti. Seyyathidaṃ – ‘‘asubhabhāvanābhiyutto, bhikkhave, bhikkhu kesādīsu vā vatthūsu uddhumātakādīsu vā pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilabhati. So taṃ paṭhamajjhānasaṅkhātaṃ cittamañjūsaṃ nissāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā uttamatthaṃ arahattaṃ pāpuṇātī’’ti.

ពាក្យថា Asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់កំណត់ទុកនូវអសុភមាតិកា ដោយអំណាចនៃឧទ្ធុមាតកៈ (សាកសពហើមប៉ោង) ជាដើម ហើយទ្រង់ចែករំលែកនូវអសុភមាតិកានោះ ដោយបទភាជនីយ៍ កាលបើទ្រង់ពណ៌នា សរសើរ ឈ្មោះថា ទ្រង់សម្តែងនូវគុណនៃអសុភៈ។ ពាក្យថា Asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsati សេចក្តីថា ការចម្រើន ការធ្វើឲ្យរុងរឿង ការធ្វើឲ្យកើនឡើងនៃចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយកាន់យកនូវអាការៈមិនល្អ ក្នុងវត្ថុខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ មានសក់ជាដើម ឬមានសាកសពហើមប៉ោងជាដើម ព្រះអង្គកាលទ្រង់បង្ហាញនូវអានិសង្សនៃការចម្រើនអសុភៈនោះ ឈ្មោះថា ទ្រង់សម្តែងនូវគុណ សរសើរនូវគុណ។ ដូចជា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការចម្រើនអសុភៈ ក្នុងវត្ថុទាំងឡាយមានសក់ជាដើម ឬមានសាកសពហើមប៉ោងជាដើម តែងបានសម្រេចនូវបឋមជ្ឈាន ដែលលះបង់អង្គ ៥ ប្រកបដោយអង្គ ៥ មានសេចក្តីល្អ ៣ ប្រការ ប្រកបដោយលក្ខណៈ ១០ ប្រការ។ ភិក្ខុនោះ អាស្រ័យនូវប្រអប់ចិត្ត ពោលគឺបឋមជ្ឈាននោះហើយ ចម្រើនវិបស្សនា តែងដល់នូវអរហត្តផល ដែលជាប្រយោជន៍ដ៏ឧត្តម»។

Tatrimāni [Pg.3] paṭhamassa jhānassa dasa lakkhaṇāni – pāripanthikato cittavisuddhi, majjhimassa samādhinimittassa paṭipatti, tattha cittapakkhandanaṃ, visuddhassa cittassa ajjhupekkhanaṃ, samathappaṭipannassa ajjhupekkhanaṃ, ekattupaṭṭhānassa ajjhupekkhanaṃ, tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena tadupagavīriyavāhanaṭṭhena āsevanaṭṭhena sampahaṃsanāti.

ក្នុងលក្ខណៈទាំងនោះ នេះជាលក្ខណៈ ១០ ប្រការនៃបឋមជ្ឈាន គឺ៖ សេចក្តីស្អាតនៃចិត្តចាកធម៌ជាគ្រឿងរារាំង (នីវរណៈ) ១, ការដល់នូវសមាធិនិមិត្តជាកណ្តាល ១, ការស្ទុះចូលទៅនៃចិត្តក្នុងសមាធិនិមិត្តនោះ ១, ការតាំងនៅស្ងៀម (ការព្រងើយកន្តើយ) នៃចិត្តដែលស្អាតហើយ ១, ការតាំងនៅស្ងៀមនៃចិត្តដែលដល់នូវសមថៈហើយ ១, ការតាំងនៅស្ងៀមនៃចិត្តដែលមានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកត្តុបដ្ឋានៈ) ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាមិនកន្លងហួសគ្នានៃធម៌ទាំងឡាយដែលកើតក្នុងជ្ឈាននោះ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាមានរសតែមួយនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថានាំទៅនូវវីរិយៈដែលសមគួរដល់ឥន្ទ្រិយនោះ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាការសេពគប់ (អាសេវនៈ) ១។

Tatrāyaṃ pāḷi – ‘‘paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa kati lakkhaṇāni? Ādissa tīṇi lakkhaṇāni – yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati, visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti tilakkhaṇasampannañca’.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា៖ «តើអ្វីជាខាងដើម អ្វីជាកណ្តាល អ្វីជាទីបំផុតនៃបឋមជ្ឈាន? សេចក្តីស្អាតនៃបដិបទា (បដិបទាវិសុទ្ធិ) ជាខាងដើម ការចម្រើនឧបេក្ខា (ឧបេក្ខានុព្រូហនៈ) ជាកណ្តាល ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ (សម្បហំសនៈ) ជាទីបំផុតនៃបឋមជ្ឈាន។ សេចក្តីស្អាតនៃបដិបទា ជាខាងដើមនៃបឋមជ្ឈាន តើខាងដើមនោះមានលក្ខណៈប៉ុន្មាន? ខាងដើមនោះមានលក្ខណៈ ៣ គឺ៖ ចិត្តស្អាតចាកធម៌ជាគ្រឿងរារាំង (បរិពន្ធ) ណាដែលមានក្នុងជ្ឈាននោះ ១, ព្រោះចិត្តស្អាតហើយ តែងដល់នូវសមាធិនិមិត្តជាកណ្តាល ១, ព្រោះដល់ហើយ ចិត្តតែងស្ទុះចូលទៅក្នុងសមាធិនិមិត្តនោះ ១។ មួយវិញទៀត ចិត្តស្អាតចាកធម៌ជាគ្រឿងរារាំងណា ១, ព្រោះចិត្តស្អាតហើយ តែងដល់នូវសមាធិនិមិត្តជាកណ្តាលណា ១, ព្រោះដល់ហើយ ចិត្តតែងស្ទុះចូលទៅក្នុងសមាធិនិមិត្តនោះណា ១។ សេចក្តីស្អាតនៃបដិបទា ជាខាងដើមនៃបឋមជ្ឈាន ខាងដើមនោះមានលក្ខណៈ ៣ នេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា 'បឋមជ្ឈាន ឈ្មោះថាមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើមផង ប្រកបដោយលក្ខណៈ ៣ ផង'»។

‘‘Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe, majjhassa kati lakkhaṇāni? Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni – visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, samathappaṭipannaṃ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, yañca samathappaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe, majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva hoti tilakkhaṇasampannañca’.

«ការចម្រើនឧបេក្ខា ជាកណ្តាលនៃបឋមជ្ឈាន តើកណ្តាលនោះមានលក្ខណៈប៉ុន្មាន? កណ្តាលនោះមានលក្ខណៈ ៣ គឺ៖ ព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលស្អាតហើយ ១, ព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលដល់នូវសមថៈហើយ ១, ព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលមានអារម្មណ៍តែមួយ ១។ មួយវិញទៀត ការព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលស្អាតហើយណា ១, ការព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលដល់នូវសមថៈហើយណា ១, ការព្រងើយកន្តើយចំពោះចិត្តដែលមានអារម្មណ៍តែមួយណា ១។ ការចម្រើនឧបេក្ខា ជាកណ្តាលនៃបឋមជ្ឈាន កណ្តាលនោះមានលក្ខណៈ ៣ នេះឯង。 ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា 'បឋមជ្ឈាន ឈ្មោះថាមានសេចក្តីល្អក្នុងកណ្តាលផង ប្រកបដោយលក្ខណៈ ៣ ផង'»។

‘‘Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa kati lakkhaṇāni? Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā. Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti catulakkhaṇasampannañca. ‘‘Evaṃ tividhattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ [Pg.4] vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañcā’’ti (paṭi. ro. 1.158).

«ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ជាទីបំផុតនៃបឋមជ្ឈាន តើទីបំផុតនោះមានលក្ខណៈប៉ុន្មាន? ទីបំផុតនោះមានលក្ខណៈ ៤ គឺ៖ ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាមិនកន្លងហួសគ្នានៃធម៌ទាំងឡាយដែលកើតក្នុងជ្ឈាននោះ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាមានរសតែមួយនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថានាំទៅនូវវីរិយៈដែលសមគួរដល់ឥន្ទ្រិយនោះ ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដោយអត្ថថាការសេពគប់ ១។ ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ជាទីបំផុតនៃបឋមជ្ឈាន ទីបំផុតនោះមានលក្ខណៈ ៤ នេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា 'បឋមជ្ឈាន ឈ្មោះថាមានសេចក្តីល្អក្នុងទីបំផុតផង ប្រកបដោយលក្ខណៈ ៤ ផង'។ ចិត្តដែលដល់នូវភាពជាធម៌ ៣ ប្រការ មានសេចក្តីល្អ ៣ យ៉ាង ប្រកបដោយលក្ខណៈ ១០ យ៉ាង យ៉ាងនេះ តែងជាចិត្តប្រកបដោយវិតក្កៈផង ប្រកបដោយវិចារៈផង ប្រកបដោយបីតិផង ប្រកបដោយសុខៈផង ប្រកបដោយការតាំងមាំនៃចិត្ត (អធិដ្ឋានៈ) ផង ប្រកបដោយសទ្ធាផង ប្រកបដោយវីរិយៈផង ប្រកបដោយសតិផង ប្រកបដោយសមាធិផង ប្រកបដោយបញ្ញាផង»។

Ādissa ādissa asubhasamāpattiyā vaṇṇaṃ bhāsatīti ‘‘evampi itthampī’’ti punappunaṃ vavatthānaṃ katvā ādisanto asubhasamāpattiyā vaṇṇaṃ bhāsati, ānisaṃsaṃ katheti, guṇaṃ parikitteti. Seyyathidaṃ – ‘‘asubhasaññāparicitena, bhikkhave, bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati, na sampasārīyati, upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti. Seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭapattaṃ vā nhārudaddulaṃ vā aggimhi pakkhittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati, na sampasārīyati; evameva kho, bhikkhave, asubhasaññāparicitena bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati, na sampasārīyatī’’ti (a. ni. 7.49).

ពាក្យថា Ādissa ādissa asubhasamāpattiyā vaṇṇaṃ bhāsati សេចក្តីថា ព្រះអង្គកាលទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញ ដោយធ្វើការកំណត់ទុកជាហូរហែថា «យ៉ាងនេះខ្លះ យ៉ាងនោះខ្លះ» ឈ្មោះថា ទ្រង់សម្តែងនូវគុណនៃអសុភសមាបត្តិ ទ្រង់សម្តែងនូវអានិសង្ស ទ្រង់សរសើរនូវគុណ។ ដូចជា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តដែលអសុភសញ្ញាអប់រំហើយ រស់នៅដោយច្រើន ចិត្តតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកការសេពមេថុនធម្មឡើយ ឧបេក្ខា ឬភាពគួរខ្ពើមរអើម តែងតាំងនៅមាំមួន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាស្លាបមាន់ ឬសរសៃដែលគេកោសចេញហើយ ដែលគេបោះទៅក្នុងភ្លើង តែងរួញចូល ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅ យ៉ាងណាមិញ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង កាលបើភិក្ខុមានចិត្តដែលអសុភសញ្ញាអប់រំហើយ រស់នៅដោយច្រើន ចិត្តតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកការសេពមេថុនធម្មឡើយ»។

Icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ paṭisallīyitunti ahaṃ bhikkhave ekaṃ addhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekova hutvā viharituṃ icchāmīti attho. Namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāya saddhesu kulesu paṭiyattaṃ piṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeti, taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā namhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti.

ពាក្យថា Icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ paṭisallīyituṃ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតប្រាថ្នានឹងសម្ងំនៅ គឺរស់នៅតែម្នាក់ឯង អស់កន្លះខែ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Namhi kenaci upasaṅkamitabboti... សេចក្តីថា លើកលែងតែភិក្ខុមួយរូបដែលជាអ្នកនាំចង្ហាន់មកប្រគេន គឺភិក្ខុណាដែលមិនបានធ្វើនូវវាចាដែលប្រកបដោយការសុំដោយខ្លួនឯង ហើយនាំយកចង្ហាន់ដែលគេរៀបចំទុកសម្រាប់តថាគត ក្នុងត្រកូលដែលមានសទ្ធាទាំងឡាយ មកប្រគេនដល់តថាគត លើកលែងតែភិក្ខុអ្នកនាំចង្ហាន់មកប្រគេនមួយរូបនោះចេញ តថាគតមិនគួរឲ្យភិក្ខុ ឬគ្រហស្ថដទៃណាមួយចូលទៅជួបឡើយ។

Kasmā pana evamāhāti? Atīte kira pañcasatā migaluddakā mahatīhi daṇḍavāgurāhi araññaṃ parikkhipitvā haṭṭhatuṭṭhā ekatoyeva yāvajīvaṃ migapakkhighātakammena jīvikaṃ kappetvā niraye upapannā; te tattha paccitvā pubbe katena kenacideva kusalakammena manussesu upapannā kalyāṇūpanissayavasena sabbepi bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca labhiṃsu; tesaṃ tato mūlākusalakammato avipakkavipākā aparāparacetanā tasmiṃ addhamāsabbhantare attūpakkamena ca parūpakkamena ca jīvatupacchedāya okāsamakāsi, taṃ bhagavā addasa. Kammavipāko nāma na sakkā kenaci paṭibāhituṃ. Tesu ca bhikkhūsu puthujjanāpi atthi sotāpannasakadāgāmīanāgāmīkhīṇāsavāpi. Tattha khīṇāsavā appaṭisandhikā, itare ariyasāvakā [Pg.5] niyatagatikā sugatiparāyaṇā, puthujjanānaṃ pana gati aniyatā. Atha bhagavā cintesi – ‘‘ime attabhāve chandarāgena maraṇabhayabhītā na sakkhissanti gatiṃ visodhetuṃ, handa nesaṃ chandarāgappahānāya asubhakathaṃ kathemi. Taṃ sutvā attabhāve vigatacchandarāgatāya gativisodhanaṃ katvā sagge paṭisandhiṃ gaṇhissanti. Evaṃ nesaṃ mama santike pabbajjā sātthikā bhavissatī’’ti.

ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ? ឮថា ក្នុងអតីតកាល ព្រានព្រៃ ៥០០ នាក់ បានព័ទ្ធព្រៃដោយសំណាញ់ដ៏ធំដែលមានដងឈើ ហើយមានចិត្តរីករាយ រួមគ្នាសម្លាប់សត្វម្រឹគនិងបក្សីចិញ្ចឹមជីវិតអស់មួយជីវិត ក៏បានទៅកើតក្នុងនរក។ ព្រានព្រៃទាំងនោះ ឆ្អិន (រងទុក្ខ) ក្នុងនរកនោះហើយ ព្រោះកុសលកម្មណាមួយដែលបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន ក៏បានមកកើតក្នុងពួកមនុស្ស ហើយដោយអំណាចនៃកល្យាណូបនិស្ស័យ ទាំងអស់គ្នាក៏បានបួសជាសាមណេរ និងជាភិក្ខុក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ អបរាបរចេតនា (ចេតនាដែលឲ្យផលក្នុងភពបន្ទាប់ៗ) ដែលមិនទាន់ឲ្យផល ចាកអកុសលកម្មជាឫសគល់ (ការសម្លាប់សត្វ) នោះ បានផ្តល់ឱកាសដើម្បីផ្តាច់បង់ជីវិត ដោយការព្យាយាមរបស់ខ្លួនឯងខ្លះ ដោយការព្យាយាមរបស់អ្នកដទៃខ្លះ ក្នុងចន្លោះកន្លះខែនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានទតឃើញហេតុនោះ។ ធម្មតាកម្មវិបាក គ្មាននរណាម្នាក់អាចរារាំងបានឡើយ។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ មានទាំងបុថុជ្ជន ទាំងព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី និងព្រះខីណាស្រព។ ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មិនមានការចាប់បដិសន្ធិទៀតឡើយ ចំណែកព្រះអរិយសាវ័កដទៃទៀត មានគតិទៀងទាត់ មានសុគតិជាទីទៅក្នុងខាងមុខ ប៉ុន្តែគតិនៃពួកបុថុជ្ជន មិនទាន់ទៀងទាត់ឡើយ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុទាំងនេះ ព្រោះមានឆន្ទរាគក្នុងអត្តភាព ទើបខ្លាចចំពោះភ័យគឺសេចក្តីស្លាប់ នឹងមិនអាចជម្រះគតិរបស់ខ្លួនបានឡើយ បើដូច្នោះ តថាគតនឹងសម្តែងអសុភកថា ដើម្បីលះបង់នូវឆន្ទរាគដល់ភិក្ខុទាំងនោះ។ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះបានស្តាប់ហើយ ព្រោះមានឆន្ទរាគប្រាសចេញទៅក្នុងអត្តភាព នឹងជម្រះគតិរបស់ខ្លួន ហើយទៅចាប់បដិសន្ធិក្នុងឋានសួគ៌។ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ការបួសរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ក្នុងសំណាក់របស់តថាគត នឹងមានប្រយោជន៍»។

Tato tesaṃ anuggahāya asubhakathaṃ kathesi kammaṭṭhānasīsena, no maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanādhippāyena. Kathetvā ca panassa etadahosi – ‘‘sace maṃ imaṃ addhamāsaṃ bhikkhū passissanti, ‘ajja eko bhikkhu mato, ajja dve…pe… ajja dasā’ti āgantvā āgantvā ārocessanti. Ayañca kammavipāko na sakkā mayā vā aññena vā paṭibāhituṃ. Svāhaṃ taṃ sutvāpi kiṃ karissāmi? Kiṃ me anatthakena anayabyasanena sutena? Handāhaṃ bhikkhūnaṃ adassanaṃ upagacchāmī’’ti. Tasmā evamāha – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ patisallīyituṃ; namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti.

ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គដើម្បីអនុគ្រោះដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងអសុភកថា ដោយយកកម្មដ្ឋានជាប្រធាន មិនមែនមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ឡើយ។ លុះទ្រង់សម្តែងហើយ ព្រះតម្រិះនេះ ក៏កើតមានដល់ព្រះអង្គថា «ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយ ឃើញតថាគតក្នុងកន្លះខែនេះ ពួកភិក្ខុនឹងមកប្រាប់រឿយៗថា 'ថ្ងៃនេះ ភិក្ខុមួយរូបស្លាប់ហើយ ថ្ងៃនេះ ភិក្ខុពីររូប...ល... ថ្ងៃនេះ ភិក្ខុដប់រូបស្លាប់ហើយ'។ ក៏កម្មវិបាកនេះ តថាគតក្តី អ្នកដទៃក្តី មិនអាចរារាំងបានឡើយ។ សូម្បីតថាគតបានស្តាប់រឿងនោះហើយ តើនឹងធ្វើអ្វីបាន? តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់តថាគត ដោយការស្តាប់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏មិនមានប្រយោជន៍នោះ? បើដូច្នោះ តថាគតនឹងទៅកាន់ទីដែលភិក្ខុទាំងឡាយមិនឃើញចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតប្រាថ្នានឹងសម្ងំនៅអស់កន្លះខែ លើកលែងតែភិក្ខុមួយរូបដែលជាអ្នកនាំចង្ហាន់មកប្រគេន តថាគតមិនគួរឲ្យនរណាម្នាក់ចូលទៅជួបឡើយ»။

Apare panāhu – ‘‘parūpavādavivajjanatthaṃ evaṃ vatvā paṭisallīno’’ti. Pare kira bhagavantaṃ upavadissanti – ‘‘ayaṃ ‘sabbaññū, ahaṃ saddhammavaracakkavattī’ti paṭijānamāno attanopi sāvake aññamaññaṃ ghātente nivāretuṃ na sakkoti. Kimaññaṃ sakkhissatī’’ti? Tattha paṇḍitā vakkhanti – ‘‘bhagavā paṭisallānamanuyutto nayimaṃ pavattiṃ jānāti, kocissa ārocayitāpi natthi, sace jāneyya addhā nivāreyyā’’ti. Idaṃ pana icchāmattaṃ, paṭhamamevettha kāraṇaṃ. Nāssudhāti ettha ‘‘assudhā’’ti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe vā nipāto; neva koci bhagavantaṃ upasaṅkamatīti attho.

ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យដទៃទៀតពោលថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះ រួចទ្រង់គង់សម្ងំក្នុងទីស្ងាត់ ដើម្បីចៀសវាងការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ»។ ឮថា ពួកជនដទៃនឹងតិះដៀលព្រះមានព្រះភាគថា «ព្រះសមណគោតមនេះ កាលប្តេជ្ញាខ្លួនថា 'អាត្មាអញជាសព្វញ្ញូ ជាព្រះធម្មចក្រវត្តិដ៏ប្រសើរ' តែមិនអាចហាមឃាត់សាវ័ករបស់ខ្លួនដែលសម្លាប់គ្នានឹងគ្នាបានឡើយ ចុះនឹងអាចធ្វើអ្វីផ្សេងទៀតបាន?»។ ក្នុងរឿងនោះ ពួកបណ្ឌិតនឹងពោលថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយនឹងការគង់សម្ងំក្នុងទីស្ងាត់ ទ្រង់មិនជ្រាបរឿងរ៉ាវនេះឡើយ សូម្បីតែអ្នកក្រាបបង្គំទូលក៏គ្មាន បើសិនជាទ្រង់ជ្រាប ច្បាស់ជាទ្រង់នឹងហាមឃាត់មិនខាន»។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាការយល់ឃើញតាមចិត្តចង់ (របស់អាចារ្យទាំងនោះ) ប៉ុណ្ណោះ ហេតុផលទីមួយក្នុងរឿងនេះទើបជាហេតុផលត្រឹមត្រូវ។ ក្នុងពាក្យថា «នាសុធា» នេះ បទថា «អស្សុធា» ជាសព្ទសម្រាប់បំពេញបទ ឬជាសព្ទកំណត់ (និបាត) មានសេចក្តីថា គ្មាននរណាម្នាក់ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគឡើយ។

Anekehi vaṇṇasaṇṭhānādīhi kāraṇehi vokāro assāti anekākāravokāro; anekākāravokiṇṇo anekakāraṇasammissoti vuttaṃ hoti. Ko so? Asubhabhāvanānuyogo, taṃ anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogaṃ anuyuttā viharantīti yuttapayuttā viharanti. Aṭṭīyantīti sakena kāyena aṭṭā dukkhitā honti[Pg.6]. Harāyantīti lajjanti. Jigucchantīti sañjātajigucchā honti. Daharoti taruṇo. Yuvāti yobbanena samannāgato. Maṇḍanakajātikoti maṇḍanakapakatiko. Sīsaṃnhātoti sīsena saddhiṃ nhāto. Daharo yuvāti cettha daharavacanena paṭhamayobbanabhāvaṃ dasseti. Paṭhamayobbane hi sattā visesena maṇḍanakajātikā honti. Sīsaṃnhātoti iminā maṇḍanānuyogakālaṃ. Yuvāpi hi kiñci kammaṃ katvā saṃkiliṭṭhasarīro na maṇḍanānuyutto hoti; sīsaṃnhāto pana so maṇḍanamevānuyuñjati. Ahikuṇapādīni daṭṭhumpi na icchati. So tasmiṃ khaṇe ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena vā kaṇṭhe āsattena kenacideva paccatthikena ānetvā kaṇṭhe baddhena paṭimukkena yathā aṭṭīyeyya harāyeyya jiguccheyya; evameva te bhikkhū sakena kāyena aṭṭīyantā harāyantā jigucchantā so viya puriso taṃ kuṇapaṃ vigatacchandarāgatāya attano kāyaṃ pariccajitukāmā hutvā satthaṃ ādāya attanāpi attānaṃ jīvitā voropenti. ‘‘Tvaṃ maṃ jīvitā voropehi; ahaṃ ta’’nti evaṃ aññamaññampi jīvitā voropenti.

ការច្របូកច្របល់ដោយហេតុផ្សេងៗ មានពណ៌ និងសណ្ឋានជាដើម មានដល់ការប្រកបនោះ ហេតុនោះ ការប្រកបនោះ ឈ្មោះថា អនេកាការវោការៈ (មានការច្របូកច្របល់ដោយអាការៈច្រើន)។ ពាក្យថា អនេកាការវោការៈ នេះ មានន័យថា ច្របូកច្របល់ដោយអាការៈច្រើន ឬលាយឡំដោយហេតុច្រើនយ៉ាង។ តើការប្រកបនោះជាអ្វី? គឺការប្រកបការចម្រើនអសុភភាវនា។ ពួកភិក្ខុប្រកបការចម្រើនអសុភភាវនា ដែលមានការច្របូកច្របល់ដោយអាការៈច្រើននោះ គឺថា ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយប្រឹងប្រែងចម្រើនអសុភភាវនានោះរស់នៅ។ បទថា អដីយន្តិ សេចក្តីថា នឿយណាយ គឺក្តៅក្រហាយ ទុក្ខព្រួយដោយសារកាយរបស់ខ្លួន។ បទថា ហរាយន្តិ សេចក្តីថា ខ្មាសអៀន។ បទថា ជិគុច្ឆន្តិ សេចក្តីថា ខ្ពើមរអើម គឺកើតសេចក្តីខ្ពើមរអើមយ៉ាងខ្លាំង។ បទថា ទហរោ សេចក្តីថា ក្មេងខ្ចី។ បទថា យុវា សេចក្តីថា ប្រកបដោយវ័យក្មេង (យុវវ័យ)។ បទថា មណ្ឌនកជាតិកោ សេចក្តីថា មានប្រក្រតីចូលចិត្តតុបតែងខ្លួន។ បទថា សីសំន្ហាតោ សេចក្តីថា ងូតទឹកកក់ក្បាលរួចហើយ។ ក្នុងពាក្យថា «ទហរោ យុវា» នេះ ដោយពាក្យថា «ទហរៈ» ទ្រង់បង្ហាញពីភាពជាអ្នកស្ថិតក្នុងបឋមវ័យ។ ព្រោះថា ក្នុងបឋមវ័យ ពួកសត្វតែងមានប្រក្រតីចូលចិត្តតុបតែងខ្លួនជាពិសេស។ ដោយពាក្យថា «សីសំន្ហាតោ» នេះ ទ្រង់បង្ហាញពីពេលវេលាដែលត្រូវតុបតែងខ្លួន។ ព្រោះថា ទោះបីជាយុវជនក៏ដោយ កាលបើធ្វើការងារអ្វីមួយហើយ មានកាយប្រឡាក់ប្រឡូស មិនទាន់ជាអ្នកប្រកបការតុបតែងខ្លួនឡើយ លុះតែងូតទឹកកក់ក្បាលរួចហើយ ទើបយុវជននោះប្រកបការតុបតែងខ្លួនតែម្យ៉ាង។ សូម្បីតែការមើលខ្មោចពស់ជាដើម ក៏មិនប្រាថ្នានឹងមើលឡើយ។ ក្នុងខណៈនោះ ប្រសិនបើមានសត្រូវណាម្នាក់ នាំយកខ្មោចពស់ក្តី ខ្មោចឆ្កែក្តី ខ្មោចមនុស្សក្តី ដែលស្អុយរលួយ មកចងព្យួរ ឬបំពាក់នឹងករបស់យុវជននោះ យុវជននោះនឹងនឿយណាយ ខ្មាសអៀន ខ្ពើមរអើមយ៉ាងណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងនោះក៏នឿយណាយ ខ្មាសអៀន ខ្ពើមរអើមនឹងកាយរបស់ខ្លួនយ៉ាងនោះដែរ។ ភិក្ខុទាំងនោះមានប្រាថ្នានឹងលះបង់កាយរបស់ខ្លួន ព្រោះអស់តម្រេកក្នុងកាយ ដូចជាបុរសនោះប្រាថ្នានឹងបោះបង់ខ្មោចនោះចោលដែរ ក៏នាំគ្នាកាន់យកគ្រឿងសាស្ត្រា សម្លាប់ខ្លួនឯងខ្លះ ដោយពោលថា «អ្នកចូរជួយសម្លាប់ខ្ញុំផង ខ្ញុំនឹងសម្លាប់អ្នក» យ៉ាងនេះ ហើយក៏សម្លាប់គ្នានឹងគ្នាទៅវិញទៅមកខ្លះ។

Migalaṇḍikampi samaṇakuttakanti migalaṇḍikoti tassa nāmaṃ; samaṇakuttakoti samaṇavesadhārako. So kira sikhāmattaṃ ṭhapetvā sīsaṃ muṇḍetvā ekaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā ekaṃ aṃse katvā vihāraṃyeva upanissāya vighāsādabhāvena jīvati. Tampi migalaṇḍikaṃ samaṇakuttakaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadanti. Sādhūti āyācanatthe nipāto. Noti upayogabahuvacanaṃ, sādhu āvuso amhe jīvitā voropehīti vuttaṃ hoti. Ettha ca ariyā neva pāṇātipātaṃ kariṃsu na samādapesuṃ, na samanuññā ahesuṃ. Puthujjanā pana sabbamakaṃsu. Lohitakanti lohitamakkhitaṃ. Yena vaggumudānadīti vaggumatā lokassa puññasammatā nadī. Sopi kira ‘‘taṃ pāpaṃ tattha pavāhessāmī’’ti saññāya gato, nadiyā ānubhāvena appamattakampi pāpaṃ pahīnaṃ nāma natthi.

ក្នុងពាក្យថា «មិគលណ្ឌិកម្បិ សមណកុត្តកំ» នេះ ពាក្យថា «មិគលណ្ឌិកៈ» ជាឈ្មោះរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា «សមណកុត្តកៈ» សេចក្តីថា អ្នកទ្រទ្រង់នូវភេទជាសមណៈ (សមណក្លែងក្លាយ)។ ឮថា បុគ្គលនោះទុកសក់ត្រឹមតែកំប៉ោយ កោរសក់ដែលនៅសល់ ស្លៀកស្បង់មួយ គ្រងចីវរមួយលើស្មា អាស្រ័យនៅនឹងវត្តនោះឯង ចិញ្ចឹមជីវិតដោយការបរិភោគអាហារសេសសល់។ ពួកភិក្ខុចូលទៅរកមិគលណ្ឌិកសមណក្លែងក្លាយនោះ ហើយពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា «សាធុ» ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យអង្វរករ។ បទថា «នោ» ជាទុតិយាវិភត្តិពហុវចនៈ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ម្នាលអាវុសោ សូមលោកជួយសម្លាប់ពួកយើងផង»។ ក្នុងរឿងនេះ ពួកព្រះអរិយបុគ្គលមិនបានធ្វើបាណាតិបាតដោយខ្លួនឯង មិនបានប្រើអ្នកដទៃឲ្យធ្វើ និងមិនបានអនុមោទនាឡើយ។ ចំណែកពួកបុថុជ្ជនបានធ្វើគ្រប់យ៉ាងទាំងអស់។ បទថា «លោហិតកំ» សេចក្តីថា ប្រឡាក់ដោយឈាម។ បទថា «យេន វគ្គុមុទានទី» សេចក្តីថា ស្ទឹងឈ្មោះ វគ្គុមុទា ដែលពួកសត្វលោកសន្មតថាស្អាតស្អំ ឬសន្មតថាជាបុណ្យ។ ឮថា សូម្បីតែមិគលណ្ឌិកៈនោះ ក៏ដើរទៅកាន់ស្ទឹងនោះ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបណ្តែតបាបនោះចោលក្នុងស្ទឹងនេះ» ប៉ុន្តែ បាបសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនឈ្មោះថាវិនាសទៅដោយអានុភាពនៃទឹកស្ទឹងនោះឡើយ។

163. Ahudeva kukkuccanti tesu kira bhikkhūsu kenacipi kāyavikāro vā vacīvikāro vā na kato, sabbe satā sampajānā dakkhiṇena passena nipajjiṃsu. Taṃ anussarato tassa kukkuccaṃ ahosiyeva. Ahu vippaṭisāroti tasseva kukkuccassa sabhāvaniyamanatthametaṃ vuttaṃ[Pg.7]. Vippaṭisārakukkuccaṃ ahosi, na vinayakukkuccanti. Alābhā vata metiādi kukkuccassa pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha alābhā vata meti āyatiṃ dāni mama hitasukhalābhā nāma natthīti anutthunāti. ‘‘Na vata me lābhā’’tiiminā pana tamevatthaṃ daḷhaṃ karoti. Ayañhettha adhippāyo – sacepi koci ‘‘lābhā te’’ti vadeyya, taṃ micchā, na vata me lābhāti. Dulladdhaṃ vata meti kusalānubhāvena laddhampi idaṃ manussattaṃ dulladdhaṃ vata me. Na vata me suladdhantiiminā pana tamevatthaṃ daḷhaṃ karoti. Ayañhettha adhippāyo – sacepi koci ‘‘suladdhaṃ te’’ti vadeyya, taṃ micchā; na vata me suladdhanti. Apuññaṃ pasutanti apuññaṃ upacitaṃ janitaṃ vā. Kasmāti ce? Yohaṃ bhikkhū…pe… voropesinti. Tassattho – yo ahaṃ sīlavante tāya eva sīlavantatāya kalyāṇadhamme uttamadhamme seṭṭhadhamme bhikkhū jīvitā voropesinti.

១៦៣. បទថា «អហុទេវ កុក្កុច្ចំ» សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ គ្មានភិក្ខុណាម្នាក់ធ្វើការប្រែប្រួលកាយវិការ ឬវាចាវិការឡើយ គ្រប់រូបសុទ្ធតែមានសតិសម្បជញ្ញៈ ដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំ។ កាលមិគលណ្ឌិកៈនោះរលឹកឃើញរឿងនោះ ក៏កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត (កុក្កុច្ចៈ) ឡើង។ ពាក្យថា «អហុ វិប្បដិសារោ» នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលដើម្បីកំណត់សភាវៈនៃកុក្កុច្ចៈនោះឯង។ សេចក្តីថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តនោះជាវិប្បដិសារកុក្កុច្ចៈ (សេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ) មិនមែនជាវិនយកុក្កុច្ចៈ (សេចក្តីសង្ស័យក្នុងវិន័យ) ឡើយ។ ពាក្យថា «អលាភា វត មេ» ជាដើម ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលដើម្បីបង្ហាញពីអាការៈនៃការកើតឡើងនៃកុក្កុច្ចៈនោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «អលាភា វត មេ» សេចក្តីថា មិគលណ្ឌិកៈនោះខ្សឹកខ្សួលថា «ការបាននូវប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខរបស់អាត្មាអញ មិនមានឡើយ ទាំងក្នុងពេលនេះ និងក្នុងពេលអនាគត»។ ដោយពាក្យថា «ន វត មេ លាភា» នេះ គាត់ធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យមាំមួនឡើង។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះថា ទោះបីជាមាននរណាម្នាក់និយាយថា «លោកបានលាភហើយ» ក៏ពាក្យនោះជាពាក្យខុស តាមពិតអាត្មាអញមិនមានលាភឡើយ។ បទថា «ទុល្លទ្ធំ វត មេ» សេចក្តីថា ភាពជាមនុស្សនេះ ទោះបីជាបានមកដោយអានុភាពនៃកុសលក៏ដោយ ក៏អាត្មាអញបានមកដោយមិនល្អឡើយ។ ដោយពាក្យថា «ន វត មេ សុលទ្ធំ» នេះ គាត់ធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យមាំមួនឡើង។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះថា ទោះបីជាមាននរណាម្នាក់និយាយថា «លោកបានមកល្អហើយ» ក៏ពាក្យនោះជាពាក្យខុស តាមពិតអាត្មាអញបានមកមិនល្អឡើយ។ បទថា «អបុញ្ញំ បសុតំ» សេចក្តីថា សន្សំ ឬបង្កើតនូវបាប (អបុណ្យ)។ បើសួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះពាក្យថា «យោហំ ភិក្ខុ...បេ... វោរោបេសិំ»។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា អាត្មាអញឯណា បានសម្លាប់ពួកភិក្ខុអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ មានធម៌ដ៏ឧត្តម មានធម៌ដ៏ប្រសើរ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានសីលនោះឯង ឲ្យចាកចេញពីជីវិត។

Aññatarā mārakāyikāti nāmavasena apākaṭā ekā bhummadevatā micchādiṭṭhikā mārapakkhikā mārassanuvattikā ‘‘evamayaṃ māradheyyaṃ māravisayaṃ nātikkamissatī’’ti cintetvā sabbābharaṇavibhūsitā hutvā attano ānubhāvaṃ dassayamānā abhijjamāne udake pathavītale caṅkamamānā viya āgantvā migalaṇḍikaṃ samaṇakuttakaṃ etadavoca. Sādhu sādhūti sampahaṃsanatthe nipāto; tasmā eva dvivacanaṃ kataṃ. Atiṇṇe tāresīti saṃsārato atiṇṇe iminā jīvitāvoropanena tāresi parimocesīti. Ayaṃ kira etissā devatāya bālāya dummedhāya laddhi ‘‘ye na matā, te saṃsārato na muttā. Ye matā, te muttā’’ti. Tasmā saṃsāramocakamilakkhā viya evaṃladdhikā hutvā tampi tattha niyojentī evamāha. Atha kho migalaṇḍiko samaṇakuttako tāva bhusaṃ uppannavippaṭisāropi taṃ devatāya ānubhāvaṃ disvā ‘‘ayaṃ devatā evamāha – addhā iminā atthena evameva bhavitabba’’nti niṭṭhaṃ gantvā ‘‘lābhā kira me’’tiādīni parikittayanto. Vihārena vihāraṃ pariveṇena pariveṇaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadetīti taṃ taṃ vihārañca pariveṇañca upasaṅkamitvā dvāraṃ vivaritvā anto pavisitvā bhikkhū evaṃ vadati – ‘‘ko atiṇṇo, kaṃ tāremī’’ti?

បទថា «អញ្ញតរា មារកាយិកា» សេចក្តីថា ទេវតាជាន់ភូមិម្នាក់ មិនប្រាកដដោយឈ្មោះ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ ស្ថិតក្នុងពួកម៉ាក ជាអ្នកដើរតាមមារ គិតថា «កាលបើធ្វើការគាំទ្រយ៉ាងនេះ មិគលណ្ឌិកៈនេះ នឹងមិនកន្លងផុតដែនមារ វិស័យរបស់មារឡើយ» ក៏តុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការសព្វគ្រប់ បង្ហាញនូវអានុភាពរបស់ខ្លួន ដើរមកដូចជាដើរចង្ក្រមលើផ្ទៃទឹកដែលមិនបែក និងលើផ្ទៃដី ហើយបានពោលពាក្យនេះទៅកាន់មិគលណ្ឌិកសមណក្លែងក្លាយ។ បទថា «សាធុ សាធុ» ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យរីករាយត្រេកអរ ហេតុនោះទើបពោលពីរដង។ បទថា «អតិណ្ណេ តារេសិ» សេចក្តីថា បានជួយស្រោចស្រង់ គឺធ្វើឲ្យរួចផុតពីសង្សារវដ្ត នូវពួកជនដែលមិនទាន់ឆ្លងផុត ដោយការសម្លាប់ឲ្យស្លាប់នេះ។ ឮថា នេះជាសេចក្តីយល់ឃើញរបស់ទេវតាដ៏ល្ងង់ខ្លៅ គ្មានប្រាជ្ញានោះថា «ពួកជនណាដែលមិនទាន់ស្លាប់ ពួកជននោះមិនទាន់រួចផុតពីសង្សារវដ្តឡើយ ចំណែកពួកជនណាដែលស្លាប់ហើយ ពួកជននោះទើបរួចផុតពីសង្សារវដ្ត»។ ព្រោះហេតុនោះ ទេវតានោះមានសេចក្តីយល់ឃើញយ៉ាងនេះ ដូចជាពួកមីលក្ខៈ (អ្នកព្រៃ) ដែលយល់ថាការសម្លាប់ជាការជួយឲ្យរួចផុតពីសង្សារវដ្ត ក៏ចង់ញុះញង់មិគលណ្ឌិកៈនោះក្នុងរឿងសម្លាប់ភិក្ខុ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះឯង មិគលណ្ឌិកសមណក្លែងក្លាយ ទោះបីជាមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើងហើយក៏ដោយ កាលបើបានឃើញអានុភាពរបស់ទេវតានោះ ក៏គិតថា «ទេវតានេះពោលយ៉ាងនេះ ច្បាស់ជាការសម្លាប់ជីវិតអ្នកដទៃនេះ មានសេចក្តីយ៉ាងនេះពិតប្រាកដ» ក៏សម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះ ហើយប្រកាសក្តែងៗថា «ឮថា អាត្មាអញបានលាភហើយ» ជាដើម។ ពាក្យថា «វិហារេន វិហារំ បរិវេណេន បរិវេណំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេតិ» សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់វត្តនោះៗ និងកុដិ (បរិវេណ) នោះៗ បើកទ្វារ ចូលទៅខាងក្នុង ហើយពោលទៅកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «តើនរណាមិនទាន់ឆ្លងផុត? តើអាត្មាអញត្រូវជួយស្រោចស្រង់នរណា?»។

Hotiyeva [Pg.8] bhayanti maraṇaṃ paṭicca cittutrāso hoti. Hoti chambhitattanti hadayamaṃsaṃ ādiṃ katvā tasmā sarīracalanaṃ hoti; atibhayena thaddhasarīrattantipi eke, thambhitattañhi chambhitattanti vuccati. Lomahaṃsoti uddhaṃṭhitalomatā, khīṇāsavā pana sattasuññatāya sudiṭṭhattā maraṇakasattameva na passanti, tasmā tesaṃ sabbampetaṃ nāhosīti veditabbaṃ. Ekampi bhikkhuṃ dvepi…pe… saṭṭhimpi bhikkhū ekāhena jīvitā voropesīti evaṃ gaṇanavasena sabbānipi tāni pañca bhikkhusatāni jīvitā voropesi.

បទថា «ហោតិយេវ ភយំ» សេចក្តីថា ការតក់ស្លុតនៃចិត្ត ព្រោះអាស្រ័យនឹងសេចក្តីស្លាប់ តែងមាន។ បទថា «ហោតិ ឆម្ភិតត្តំ» សេចក្តីថា ការញាប់ញ័រនៃរាងកាយ ដោយចាប់ផ្តើមអំពីសាច់បេះដូងជាដើម តែងមាន។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ភាពជាអ្នកមានកាយរឹងត្អឹង ព្រោះតែសេចក្តីខ្លាចខ្លាំង ព្រោះថា ភាពជារឹងត្អឹង (ថម្ភិតត្តៈ) ហៅថា ឆម្ភិតត្តៈ។ បទថា «លោមហំសោ» សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមានរោមបះឡើងលើ។ ចំណែកព្រះខីណាសពទាំងឡាយ ព្រោះតែបានឃើញច្បាស់នូវភាពសូន្យចាកសត្វ ទើបមិនឃើញសត្វដែលស្លាប់ឡើយ ហេតុនោះ គួរដឹងថា សេចក្តីខ្លាច សេចក្តីញាប់ញ័រ និងការព្រឺរោមទាំងអស់នោះ មិនមានដល់ព្រះខីណាសពទាំងនោះឡើយ។ ពាក្យថា «ឯកម្បិ ភិក្ខុំ ទ្វេបិ...បេ... សដ្ឋិម្បិ ភិក្ខូ ឯកាហេន ជីវិតា វោរោបេសិ» សេចក្តីថា មិគលណ្ឌិកៈនោះបានសម្លាប់ភិក្ខុទាំង ៥ រយរូបនោះ ឲ្យចាកចេញពីជីវិត ដោយអំណាចនៃការរាប់យ៉ាងនេះ។

164. Paṭisallānā vuṭṭhitoti tesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ jīvitakkhayapattabhāvaṃ ñatvā tato ekībhāvato vuṭṭhito jānantopi ajānanto viya kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi. Kiṃ nu kho ānanda tanubhūto viya bhikkhusaṅghoti ānanda ito pubbe bahū bhikkhū ekato upaṭṭhānaṃ āgacchanti, uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhanti sajjhāyanti, ekapajjoto viya ārāmo dissati, idāni pana addhamāsamattassa accayena tanubhūto viya tanuko mando appako viraḷaviraḷo viya jāto bhikkhusaṅgho. Kinnu kho kāraṇaṃ, kiṃ disāsu pakkantā bhikkhūti?

១៦៤. បទថា «បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ» សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបពីភាពជាអ្នកដល់នូវការអស់ទៅនៃជីវិតរបស់ភិក្ខុទាំង ៥ រយរូបនោះហើយ ទើបទ្រង់ចេញពីការគង់សម្ងំតែមួយព្រះអង្គឯងនោះ ទោះបីជាទ្រង់ជ្រាបហើយក៏ដោយ ក៏ធ្វើដូចជាមិនជ្រាប ដើម្បីជាហេតុឲ្យកើតការសន្ទនា ទើបទ្រង់ហៅព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុមកសួរ។ ពាក្យថា «គិំ នុ ខោ អានន្ទ តនុភូតោ វិយ ភិក្ខុសង្ឃោ» សេចក្តីថា ម្នាលអានន្ទ កាលពីមុន ភិក្ខុជាច្រើនតែងមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីបម្រើ រៀនសូត្របាលី សួរដេញដោលអដ្ឋកថា និងស្វាធ្យាយធម៌ វត្តអារាមមើលទៅភ្លឺស្វាងដូចជាមានប្រទីបតែមួយ តែឥឡូវនេះ កាលកន្លងទៅកន្លះខែ ភិក្ខុសង្ឃហាក់ដូចជាស្តើងស្តួច គឺតិចតួច ស្ងាត់ជ្រងំ រប៉ាត់រប៉ាយ។ តើមានហេតុអ្វីហ្ន៎? តើភិក្ខុទាំងឡាយចៀសចេញទៅកាន់ទិសផ្សេងៗហើយឬ? នេះជាពាក្យដែលទ្រង់ហៅមកសួរ។

Athāyasmā ānando kammavipākena tesaṃ jīvitakkhayappattiṃ asallakkhento asubhakammaṭṭhānānuyogapaccayā pana sallakkhento ‘‘tathā hi pana bhante bhagavā’’tiādiṃ vatvā bhikkhūnaṃ arahattappattiyā aññaṃ kammaṭṭhānaṃ yācanto ‘‘sādhu bhante bhagavā’’tiādimāha. Tassattho – sādhu bhante bhagavā aññaṃ kāraṇaṃ ācikkhatu, yena bhikkhusaṅgho arahatte patiṭṭhaheyya; mahāsamuddaṃ orohaṇatitthāni viya hi aññānipi dasānussatidasakasiṇacatudhātuvavatthānabrahmavihārānāpānasatippabhedāni bahūni nibbānorohaṇakammaṭṭhānāni santi. Tesu bhagavā bhikkhū samassāsetvā aññataraṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhatūti adhippāyo.

គ្រានោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ មិនបានកំណត់ដឹងនូវការដល់នូវការអស់ទៅនៃជីវិតរបស់ភិក្ខុទាំងនោះដោយសារកម្មវិបាកឡើយ តែលោកកំណត់ដឹងថា ព្រោះតែការប្រកបការចម្រើនអសុភកម្មដ្ឋានជាហេតុ ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យថា «តថា ហិ បន ភន្តេ ភគវា» ជាដើម ហើយកាលប្រាថ្នានឹងសូមកម្មដ្ឋានផ្សេងទៀត ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យថា «សាធុ ភន្តេ ភគវា» ជាដើម។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវហេតុ (ធម៌ទេសនា) ផ្សេងទៀត ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យភិក្ខុសង្ឃបានតម្កល់នៅក្នុងព្រះអរហត្ត ព្រោះថា កម្មដ្ឋានជាគ្រឿងចុះកាន់ព្រះនិព្វានដទៃទៀត មានច្រើនយ៉ាង ដូចជាកំពង់ទឹកសម្រាប់ចុះកាន់មហាសមុទ្រដែរ គឺកម្មដ្ឋានដែលប្លែកគ្នា មានអនុស្សតិ ១០ កសិណ ១០ ចតុធាតុវវត្ថាន ព្រហ្មវិហារ និងអានាបានស្សតិជាដើម។ ក្នុងចំណោមកម្មដ្ឋានទាំងនោះ សូមព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យធូរស្រាលចិត្ត ហើយសម្តែងនូវកម្មដ្ឋានណាមួយចុះ នេះជាបំណងរបស់ព្រះអានន្ទ។

Atha bhagavā tathā kātukāmo theraṃ uyyojento ‘‘tenahānandā’’tiādimāha. Tattha vesāliṃ upanissāyāti vesāliṃ upanissāya samantā gāvutepi addhayojanepi yāvatikā bhikkhū viharanti[Pg.9], te sabbe sannipātehīti attho. Te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvāti attanā gantuṃ yuttaṭṭhānaṃ sayaṃ gantvā aññattha daharabhikkhū pahiṇitvā muhutteneva anavasese bhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ samūhaṃ katvā. Yassa dāni bhante bhagavā kālaṃ maññatīti ettha ayamadhippāyo – bhagavā bhikkhusaṅgho sannipatito esa kālo bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kātuṃ, anusāsaniṃ dātuṃ, idāni yassa tumhe kālaṃ jānātha, taṃ kattabbanti.

គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រាថ្នានឹងធ្វើតាមពាក្យនោះ កាលទ្រង់ចង់ចាត់ចែងព្រះថេរៈ ទើបមានព្រះបន្ទូលពាក្យថា «តេនហានន្ទ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលគង់អាស្រ័យនឹងក្រុងវេសាលី ក្នុងទីជុំវិញ សូម្បីតែចម្ងាយ ១ គាវុតក្តី កន្លះយោជន៍ក្តី មានប្រមាណប៉ុន្មាន ចូរលោកប្រមូលភិក្ខុទាំងនោះទាំងអស់មកជួបជុំគ្នា។ ពាក្យថា «តេ សព្វេ ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និបាតេត្វា» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈបានទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនគួរទៅដោយខ្លួនឯង ចំណែកទីកន្លែងផ្សេងទៀត ក៏បានចាត់ចែងភិក្ខុខ្ចីៗឲ្យទៅ គ្រាន់តែមួយរំពេចប៉ុណ្ណោះ ក៏បានប្រមូលភិក្ខុទាំងអស់មិនឲ្យមានសេសសល់ ឲ្យមកជួបជុំគ្នាក្នុងឧបដ្ឋានសាលា។ ក្នុងពាក្យថា «យស្ស ទានិ ភន្តេ ភគវា កាលំ មញ្ញតិ» នេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ភិក្ខុសង្ឃបានជួបជុំគ្នាហើយ នេះជាកាលគួរដើម្បីសម្តែងធម៌ទេសនា ឬប្រទានឱវាទដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថាជាកាលគួរដល់ធម៌ណា សូមទ្រង់ធ្វើនូវធម៌នោះចុះ។

Ānāpānassatisamādhikathā

អានាបានស្សតិសមាធិកថា

165. Atha kho bhagavā…pe… bhikkhū āmantesi – ayampi kho bhikkhaveti āmantetvā ca pana bhikkhūnaṃ arahattappattiyā pubbe ācikkhitaasubhakammaṭṭhānato aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhanto ‘‘ānāpānassatisamādhī’’ti āha.

១៦៥. គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ...បេ... ទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកមានព្រះបន្ទូលថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែធម៌នេះឯង» កាលទ្រង់ហៅមកហើយ កាលប្រាថ្នានឹងសម្តែងនូវវិធី (ធម៌ទេសនា) ផ្សេងទៀត ក្រៅពីអសុភកម្មដ្ឋានដែលបានសម្តែងហើយពីមុន ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ទើបមានព្រះបន្ទូលថា «អានាបានស្សតិសមាធិ»។

Idāni yasmā bhagavatā bhikkhūnaṃ santapaṇītakammaṭṭhānadassanatthameva ayaṃ pāḷi vuttā, tasmā aparihāpetvā atthayojanākkamaṃ ettha vaṇṇanaṃ karissāmi. Tatra ‘‘ayampi kho bhikkhave’’ti imassa tāva padassa ayaṃ yojanā – bhikkhave na kevalaṃ asubhabhāvanāyeva kilesappahānāya saṃvattati, apica ayampi kho ānāpānassatisamādhi…pe… vūpasametīti.

ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវព្រះបាលីនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវកម្មដ្ឋានដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងឧត្តុង្គឧត្តម ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងធ្វើការអធិប្បាយក្នុងទីនេះ ដោយមិនឲ្យបាត់បង់នូវលំដាប់នៃការភ្ជាប់សេចក្តីឡើយ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ជាដំបូង ការភ្ជាប់សេចក្តីនៃបទថា «ayampi kho bhikkhave» នេះ មានដូចតទៅ៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មិនមែនត្រឹមតែអសុភភាវនាប៉ុណ្ណោះទេ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់កិលេស ប៉ុន្តែ សូម្បីតែអានាបាណស្សតិសមាធិនេះឯង...ល... ក៏រមែងរំងាប់បានដែរ។

Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – ānāpānassatīti assāsapassāsapariggāhikā sati. Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ –

ឯការអធិប្បាយសេចក្តីក្នុងទីនេះ មានដូចតទៅ៖ បទថា «ānāpānassetsatī» បានដល់ សតិដែលកំណត់យកនូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ និងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល។ ព្រោះថា សេចក្តីនេះ ព្រះធម្មសេនាបតីបានពោលទុកហើយក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គថា៖

‘‘Ānanti assāso, no passāso. Apānanti passāso, no assāso. Assāsavasena upaṭṭhānaṃ sati, passāsavasena upaṭṭhānaṃ sati. Yo assasati tassupaṭṭhāti, yo passasati tassupaṭṭhātī’’ti (paṭi. ma. 1.160).

«ពាក្យថា អាណៈ គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ មិនមែនខ្យល់ដកដង្ហើមចូលឡើយ។ ពាក្យថា អបាណៈ គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចូល មិនមែនខ្យល់ដកដង្ហើមចេញឡើយ។ ការតាំងឡើងនៃសតិដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ ជាសតិ, ការតាំងឡើងនៃសតិដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូល ជាសតិ។ សតិរមែងប្រាកដដល់បុគ្គលអ្នកដកដង្ហើមចេញ សតិរមែងប្រាកដដល់បុគ្គលអ្នកដកដង្ហើមចូល»។

Samādhīti tāya ānāpānapariggāhikāya satiyā saddhiṃ uppannā cittekaggatā; samādhisīsena cāyaṃ desanā, na satisīsena. Tasmā ānāpānassatiyā yutto samādhi ānāpānassatisamādhi, ānāpānassatiyaṃ vā samādhi ānāpānassatisamādhīti evamettha attho veditabbo. Bhāvitoti uppādito vaḍḍhito ca. Bahulīkatoti punappunaṃ [Pg.10] kato. Santo ceva paṇīto cāti santo ceva paṇīto ceva, ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo. Kiṃ vuttaṃ hoti? Ayañhi yathā asubhakammaṭṭhānaṃ kevalaṃ paṭivedhavasena santañca paṇītañca oḷārikārammaṇattā pana paṭikūlārammaṇattā ca ārammaṇavasena neva santaṃ na paṇītaṃ, na evaṃ kenaci pariyāyena asanto vā appaṇīto vā, apica kho ārammaṇasantatāyapi santo vūpasanto nibbuto paṭivedhasaṅkhātaaṅgasantatāyapi ārammaṇappaṇītatāyapi paṇīto atittikaro aṅgappaṇītatāyapīti. Tena vuttaṃ – ‘‘santo ceva paṇīto cā’’ti.

បទថា «samādhi» បានដល់ ឯកគ្គតាចិត្តដែលកើតឡើងជាមួយសតិនោះ ដែលជាតួអ្នកកំណត់យកនូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះធម៌ទេសនានេះ ទ្រង់សម្តែងដោយលើកយកសមាធិជាប្រធាន មិនមែនលើកយកសតិជាប្រធានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សមាធិដែលប្រកបដោយអានាបាណស្សតិ ឈ្មោះថា អានាបាណស្សតិសមាធិ ឬសមាធិដែលកើតឡើងក្នុងអានាបាណស្សតិ ឈ្មោះថា អានាបាណស្សតិសមាធិ សេចក្តីក្នុងបទនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា «bhāvito» បានដល់ ធ្វើឲ្យកើតឡើង និងធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា «bahulīkato» បានដល់ ធ្វើរឿយៗ។ បទថា «santo ceva paṇīto ca» បានដល់ ទាំងស្ងប់រំងាប់ផង ទាំងឧត្តុង្គឧត្តមផង គប្បីជ្រាបការកំណត់ដោយសព្ទថា «eva» ក្នុងបទទាំងពីរ។ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេចខ្លះ? ព្រោះថា អសុភកម្មដ្ឋាននេះ ស្ងប់រំងាប់ផង ឧត្តុង្គឧត្តមផង ដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះ (ការសម្រេច) ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ មិនមែនជាធម៌ស្ងប់រំងាប់ ឬឧត្តុង្គឧត្តមឡើយ ព្រោះមានអារម្មណ៍គ្រោតគ្រាត និងមានអារម្មណ៍គួរខ្ពើមរអើម យ៉ាងណា ឯអានាបាណស្សតិសមាធិនេះ មិនមែនជាធម៌មិនស្ងប់រំងាប់ ឬមិនឧត្តុង្គឧត្តម ដោយបរិយាយណាមួយ យ៉ាងនោះឡើយ ដោយពិតទៅ សូម្បីតែដោយភាពស្ងប់រំងាប់នៃអារម្មណ៍ ក៏ជាធម៌ស្ងប់ ស្ងប់រំងាប់ និងរលត់ក្តៅក្រហាយ សូម្បីតែដោយភាពស្ងប់រំងាប់នៃអង្គធម៌ ពោលគឺការចាក់ធ្លុះ ក៏ជាធម៌ស្ងប់ ស្ងប់រំងាប់ និងរលត់ក្តៅក្រហាយដែរ សូម្បីតែដោយភាពឧត្តុង្គឧត្តមនៃអារម្មណ៍ ក៏ជាធម៌ឧត្តុង្គឧត្តម មិនធ្វើឲ្យឆ្អែតឆ្អន់ សូម្បីតែដោយភាពឧត្តុង្គឧត្តមនៃអង្គធម៌ ក៏ជាធម៌ឧត្តុង្គឧត្តម មិនធ្វើឲ្យឆ្អែតឆ្អន់ដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «santo ceva paṇīto ca»។

Asecanako ca sukho ca vihāroti ettha pana nāssa secananti asecanako anāsittako abbokiṇṇo pāṭekko āveṇiko, natthettha parikammena vā upacārena vā santatā ādimanasikārato pabhuti attano sabhāveneva santo ca paṇīto cāti attho. Keci pana asecanakoti anāsittako ojavanto sabhāveneva madhuroti vadanti. Evamayaṃ asecanako ca appitappitakkhaṇe kāyikacetasikasukhappaṭilābhāya saṃvattanato sukho ca vihāroti veditabbo.

ក្នុងបទថា «asecanako ca sukho ca vihāro» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ការស្រោចស្រព (ឬការលាយឡំ) នៃធម៌ដទៃ មិនមានដល់សមាធិនេះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អសេចនកៈ (asecanako) គឺមិនមានការស្រោចស្រព មិនច្រbូកច្របល់ ជាធម៌ដាច់ដោយឡែក ជាធម៌មានដោយឡែកខ្លួនឯង ក្នុងសមាធិនេះ មិនមែនមានភាពស្ងប់រំងាប់ដោយសារតែការរៀបចំ (បរិកម្ម) ឬដោយសារឧបចារសមាធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីការធ្វើទុកក្នុងចិត្តជាដំបូងមក សមាធិនេះរមែងជាធម៌ស្ងប់រំងាប់ផង ឧត្តុង្គឧត្តមផង ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯងពិតៗ។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា បទថា «asecanako» គឺមិនមានការស្រោចស្រព មានឱជារស និងមានរសផ្អែមល្ហែមដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង។ យ៉ាងនេះ អានាបាណស្សតិសមាធិនេះ គប្បីជ្រាបថា ជាអសេចនកៈផង ជាសុខវិហារៈ (ធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខ) ផង ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបាននូវសុខតាមផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្ត ក្នុងខណៈដែលចូលសមាបត្តិរឿយៗ។

Uppannuppanneti avikkhambhite avikkhambhite. Pāpaketi lāmake. Akusale dhammeti akosallasambhūte dhamme. Ṭhānaso antaradhāpetīti khaṇeneva antaradhāpeti vikkhambheti. Vūpasametīti suṭṭhu upasameti, nibbedhabhāgiyattā vā anupubbena ariyamaggavuḍḍhippato samucchindati paṭippassambhetītipi attho.

បទថា «uppannuppanne» បានដល់ ធម៌ដែលមិនទាន់បានកំចាត់ចេញ។ បទថា «pāpake» បានដល់ ធម៌ដ៏លាមក។ បទថា «akusale dhamme» បានដល់ ធម៌ដែលកើតឡើងពីសេចក្តីមិនឈ្លាសវៃ (អកុសលធម៌)។ បទថា «ṭhānaso antaradhāpeti» បានដល់ ធ្វើឲ្យបាត់បង់ទៅ ធ្វើឲ្យវិនាសទៅដោយខណៈនោះឯង។ បទថា «vūpasameti» បានដល់ ញ៉ាំងធម៌ទាំងនោះឲ្យស្ងប់រំងាប់ដោយប្រពៃ មួយយ៉ាងទៀត ព្រោះជាធម៌ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយកិលេស កាលដែលដល់នូវការចម្រើនឡើងនៃអរិយមគ្គតាមលំដាប់ រមែងកាត់ផ្តាច់ និងរំងាប់បានទាំងស្រុង នេះក៏ជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទនោះដែរ។

Seyyathāpīti opammanidassanametaṃ. Gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhamāse. Ūhataṃ rajojallanti addhamāse vātātapasukkhāya gomahiṃsādipādappahārasambhinnāya pathaviyā uddhaṃ hataṃ ūhataṃ ākāse samuṭṭhitaṃ rajañca reṇuñca. Mahā akālameghoti sabbaṃ nabhaṃ ajjhottharitvā uṭṭhito āsāḷhajuṇhapakkhe sakalaṃ addhamāsaṃ vassanakamegho. So hi asampatte vassakāle uppannattā akālameghoti idhādhippeto. Ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametīti khaṇeneva [Pg.11] adassanaṃ neti, pathaviyaṃ sannisīdāpeti. Evameva khoti opammasampaṭipādanametaṃ. Tato paraṃ vuttanayameva.

បទថា «seyyathāpi» នេះ ជាពាក្យសម្រាប់សម្តែងនូវសេចក្តីឧបមា។ បទថា «gimhānaṃ pacchime māse» បានដល់ ក្នុងខែអាសាឍ។ បទថា «ūhataṃ rajojallaṃ» បានដល់ ធូលី និងលម្អងធូលី ដែលហុយឡើង ហោះឡើងទៅលើអាកាស ពីផែនដីដែលស្ងួតហួតហែងដោយសារខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃអស់រយៈពេលកន្លះខែ ដែលបែកខ្ទេចខ្ទីដោយសារជើងគោ និងជើងក្របីជាដើម។ បទថា «mahā akālamegho» បានដល់ មេឃភ្លៀងដែលបង្អុរចុះមកពេញមួយកន្លះខែ ក្នុងបក្សខាងខ្នើតនៃខែអាសាឍ ដោយគ្របដណ្តប់លើអាកាសទាំងពួង។ ព្រោះថា ភ្លៀងនោះកើតឡើងក្នុងពេលដែលរដូវភ្លៀងមិនទាន់មកដល់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ភ្លៀងខុសរដូវ (akālamegho) នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។ បទថា «ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti» បានដល់ ញ៉ាំងធូលីនោះឲ្យបាត់ទៅ មិនឲ្យមើលឃើញក្នុងខណៈនោះឯង គឺធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះទៅស៊ប់ក្នុងផែនដី។ បទថា «evameva kho» នេះ ជាពាក្យសម្រាប់ភ្ជាប់សេចក្តីឧបមេយ្យទៅនឹងសេចក្តីឧបមា។ សេចក្តីបន្ទាប់ពីនោះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

Idāni kathaṃ bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhīti ettha kathanti ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ nānappakārato vitthāretukamyatāpucchā. Bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhīti nānappakārato vitthāretukamyatāya puṭṭhadhammanidassanaṃ. Esa nayo dutiyapadepi. Ayaṃ panettha saṅkhepattho – bhikkhave kenapakārena kenākārena kena vidhinā bhāvito ānāpānassatisamādhi kenapakārena bahulīkato santo ceva…pe… vūpasametīti.

ឥឡូវនេះ ក្នុងបទថា «kathaṃ bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhi» នេះ ពាក្យថា «kathaṃ» (ដូចម្តេច) ជាសំណួរដែលសួរឡើង ព្រោះចង់ពន្យល់ពិស្តារនូវអានាបាណស្សតិសមាធិភាវនា ដោយប្រការផ្សេងៗ។ បទថា «bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhi» ជាពាក្យបង្ហាញនូវធម៌ដែលសួរ ព្រោះចង់ពន្យល់ពិស្តារដោយប្រការផ្សេងៗ។ វិធីនេះ គប្បីជ្រាបសូម្បីក្នុងបទទីពីរដែរ។ ឯសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ មានដូចតទៅ៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អានាបាណស្សតិសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ដោយប្រការដូចម្តេច ដោយអាការដូចម្តេច ដោយវិធីដូចម្តេច ដែលបុគ្គលធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ ដោយប្រការដូចម្តេច ទើបជាធម៌ស្ងប់រំងាប់ផង...ល... ញ៉ាំងអកុសលធម៌ឲ្យស្ងប់រំងាប់បាន នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។

Idāni tamatthaṃ vitthārento ‘‘idha bhikkhave’’tiādimāha. Tattha idha bhikkhave bhikkhūti bhikkhave imasmiṃ sāsane bhikkhu. Ayañhettha idhasaddo sabbappakāraānāpānassatisamādhinibbattakassa puggalassa sannissayabhūtasāsanaparidīpano aññasāsanassa tathābhāvapaṭisedhano ca. Vuttañhetaṃ – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo…pe… suññā parappavādā samaṇebhi aññehī’’ti (ma. ni. 1.139). Tena vuttaṃ – ‘‘imasmiṃ sāsane bhikkhū’’ti.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងពន្យល់សេចក្តីនោះឲ្យពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «idha bhikkhave» ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «idha bhikkhave bhikkhū» បានដល់ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងព្រះសាសនានេះ។ ព្រោះថា សព្ទថា «idha» ក្នុងទីនេះ ជាពាក្យបង្ហាញនូវព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលជាទីពឹងពាក់ផ្អែកបង្អែករបស់បុគ្គលអ្នកញ៉ាំងអានាបាណស្សតិសមាធិគ្រប់ប្រការឲ្យកើតឡើង និងជាពាក្យហាមឃាត់នូវភាពជាទីពឹងពាក់បែបនោះក្នុងសាសនាដទៃ។ ព្រោះថា ព្រះសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកហើយថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈទី ១ មានក្នុងសាសនានេះឯង...ល... លទ្ធិដទៃសូន្យចាកសមណៈទាំងឡាយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបពោលថា «imasmiṃ sāsane bhikkhū»។

Araññagato vā…pe… suññāgāragato vāti idamassa ānāpānassatisamādhibhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpanaṃ. Imassa hi bhikkhuno dīgharattaṃ rūpādīsu ārammaṇesu anuvisaṭaṃ cittaṃ ānāpānassatisamādhiārammaṇaṃ abhiruhituṃ na icchati. Kūṭagoṇayuttaratho viya uppathameva dhāvati. Tasmā seyyathāpi nāma gopo kūṭadhenuyā sabbaṃ khīraṃ pivitvā vaḍḍhitaṃ kūṭavacchaṃ dametukāmo dhenuto apanetvā ekamante mahantaṃ thambhaṃ nikhaṇitvā tattha yottena bandheyya. Athassa so vaccho ito cito ca vipphanditvā palāyituṃ asakkonto tameva thambhaṃ upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā; evameva imināpi bhikkhunā dīgharattaṃ rūpārammaṇādirasapānavaḍḍhitaṃ duṭṭhacittaṃ dametukāmena rūpādiārammaṇato apanetvā araññaṃ vā…pe… suññāgāraṃ vā pavesetvā tattha assāsapassāsathambhe satiyottena bandhitabbaṃ. Evamassa taṃ cittaṃ ito cito ca vipphanditvāpi pubbe āciṇṇārammaṇaṃ alabhamānaṃ satiyottaṃ chinditvā palāyituṃ asakkontaṃ tamevārammaṇaṃ upacārappanāvasena upanisīdati ceva upanipajjati ca. Tenāhu porāṇā –

បទថា «araññagato vā...ល... suññāgāragato vā» នេះ ជាពាក្យបង្ហាញនូវការកាន់យកសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ការចម្រើនអានាបាណស្សតិសមាធិរបស់ភិក្ខុនោះ។ ព្រោះថា ចិត្តរបស់ភិក្ខុនេះ ដែលធ្លាប់អន្ទោលទៅក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ មានរូបារម្មណ៍ជាដើម អស់រាត្រីដ៏យូរ រមែងមិនចង់ចូលទៅកាន់អារម្មណ៍នៃអានាបាណស្សតិសមាធិឡើយ ប្រៀបដូចជារទេះដែលទឹមដោយគោដ៏កាចកោង រមែងរត់ទៅកាន់ផ្លូវខុសតែម្យ៉ាង យ៉ាងណាមិញ ព្រោះហេតុនោះ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលគោ កាលបើចង់ទូន្មានកូនគោដ៏កាចកោង ដែលធំធាត់ឡើងដោយសារការផឹកទឹកដោះទាំងអស់របស់មេគោដ៏កាចកោង ក៏នាំយកកូនគោនោះចេញពីមេគោ ហើយដំឡើងបង្គោលដ៏ធំមួយក្នុងទីដ៏សមគួរ រួចចងកូនគោនោះនឹងបង្គោលនោះដោយខ្សែព្រ័ត្រ លំដាប់នោះ កូនគោនោះបម្រះននៀលទៅខាងនេះខាងនោះ កាលបើមិនអាចរត់រួច ក៏រមែងមកដេក ឬមកក្រាបនៅជិតបង្គោលនោះឯង យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង ភិក្ខុនេះកាលបើចង់ទូន្មាននូវចិត្តដ៏អាក្រក់ ដែលធំធាត់ឡើងដោយសារការផឹកនូវរសនៃអារម្មណ៍ មានរូបារម្មណ៍ជាដើម អស់រាត្រីដ៏យូរ គប្បីនាំចិត្តនោះចេញពីអារម្មណ៍មានរូបារម្មណ៍ជាដើម ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃក្តី...ល... កាន់ផ្ទះដ៏ស្ងាត់ក្តី ហើយគប្បីចងចិត្តនោះទុកក្នុងបង្គោល គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ដោយខ្សែ គឺសតិ ក្នុងទីនោះ។ កាលបើធ្វើការចងយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែបម្រះននៀលទៅខាងនេះខាងនោះ កាលបើមិនបាននូវអារម្មណ៍ដែលខ្លួនធ្លាប់សេពគប់ពីមុន ហើយមិនអាចដាច់ខ្សែ គឺសតិ ដើម្បីរត់ទៅបាន ក៏រមែងចូលទៅអង្គុយជិត និងដេកជិតនូវអារម្មណ៍នោះឯង ដោយអំណាចនៃឧបចារសមាធិ និងអប្បនាសមាធិ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

‘‘Yathā [Pg.12] thambhe nibandheyya, vacchaṃ dammaṃ naro idha;

Bandheyyevaṃ sakaṃ cittaṃ, satiyārammaṇe daḷha’’nti. (visuddhi. 1.217;

dī. ni. aṭṭha. 2.374;

ma. ni. aṭṭha. 1.107;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163);

«នរជនក្នុងលោកនេះ គប្បីចងកូនគោដែលត្រូវទូន្មាន ទុកនឹងបង្គោល យ៉ាងណា ភិក្ខុគប្បីចងចិត្តរបស់ខ្លួន ទុកក្នុងអារម្មណ៍ឲ្យមាំមួន ដោយខ្សែ គឺសតិ យ៉ាងនោះដែរ»។

Evamassetaṃ senāsanaṃ bhāvanānurūpaṃ hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘idamassa ānāpānassatisamaādhibhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpana’’nti.

យ៉ាងនេះ សេនាសនៈនោះរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងជាទីសមគួរដល់ការចម្រើនភាវនា。 ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំទើបពោលថា «ពាក្យនេះ ជាពាក្យបង្ហាញនូវការកាន់យកសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ការចម្រើនអានាបាណស្សតិសមាធិរបស់ភិក្ខុនោះ»។

Atha vā yasmā idaṃ kammaṭṭhānappabhede muddhabhūtaṃ sabbaññubuddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ itthipurisahatthiassādisaddasamākulaṃ gāmantaṃ apariccajitvā na sukaraṃ sampādetuṃ, saddakaṇṭakattā jhānassa. Agāmake pana araññe sukaraṃ yogāvacarena idaṃ kammaṭṭhānaṃ pariggahetvā ānāpānacatutthajjhānaṃ nibbattetvā tadeva ca pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasitvā aggaphalaṃ arahattaṃ sampāpuṇituṃ, tasmāssa anurūpaṃsenāsanaṃ dassento bhagavā ‘‘araññagato vā’’tiādimāha.

មួយយ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែអានាបាណស្សតិកម្មដ្ឋាននេះ ជាកំពូលក្នុងចំណែកនៃកម្មដ្ឋានទាំងឡាយ ជាហេតុជិតដិតនៃការសម្រេចធម៌វិសេស និងការនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន របស់ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវ័កទាំងឡាយ កាលបើមិនលះបង់នូវទីជិតស្រុក ដែលច្របូកច្របល់ដោយសំឡេងស្រីប្រុស ដំរី សេះជាដើមទេ គឺមិនងាយនឹងធ្វើឲ្យសម្រេចបានឡើយ ព្រោះសំឡេងជាបន្លានៃឈាន ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រៃដែលមិនមានស្រុកភូមិ យោគាវចរភិក្ខុរមែងងាយនឹងកាន់យកនូវកម្មដ្ឋាននេះ ហើយញ៉ាំងអានាបាណចតុត្ថឈានឲ្យកើតឡើង ហើយធ្វើនូវចតុត្ថឈាននោះឯងឲ្យជាគ្រឹះ រួចពិចារណានូវសង្ខារធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីដល់នូវព្រះអរហត្ត ដែលជាផលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតបានដោយងាយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «araññagato vā» ជាដើម។

Vatthuvijjācariyo viya hi bhagavā, so yathā vatthuvijjācariyo nagarabhūmiṃ passitvā suṭṭhu upaparikkhitvā ‘‘ettha nagaraṃ māpethā’’ti upadisati, sotthinā ca nagare niṭṭhite rājakulato mahāsakkāraṃ labhati; evameva yogāvacarassa anurūpasenāsanaṃ upaparikkhitvā ettha kammaṭṭhānaṃ anuyuñjitabbanti upadisati. Tato tattha kammaṭṭhānaṃ anuyuttena yoginā kamena arahatte patte ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavā’’ti mahantaṃ sakkāraṃ labhati. Ayaṃ pana bhikkhu ‘‘dīpisadiso’’ti vuccati. Yathā hi mahādīpirājā araññe tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā pabbatagahanaṃ vā nissāya nilīyitvā vanamahiṃsagokaṇṇasūkarādayo mige gaṇhāti; evamevāyaṃ araññādīsu kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhikkhu yathākkamena sotāpattisakadāgāmianāgāmiarahattamagge ceva ariyaphalañca gaṇhātīti veditabbo. Tenāhu porāṇā –

ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ប្រៀបដូចជាគ្រូទាយភូមិសាស្ត្រ គ្រូទាយភូមិសាស្ត្រនោះ កាលបើបានឃើញដីសម្រាប់សង់ក្រុង ហើយពិចារណាដោយល្អ រមែងណែនាំថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយសង់ក្រុងក្នុងទីនេះចុះ» យ៉ាងណា កាលបើក្រុងនោះបានសង់រួចរាល់ដោយសួស្តីហើយ គ្រូនោះរមែងបាននូវសក្ការៈដ៏ធំធេងពីព្រះរាជត្រកូល យ៉ាងណា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏យ៉ាងនោះឯង ទ្រង់ពិចារណានូវសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់យោគាវចរភិក្ខុ ហើយណែនាំថា «អ្នកគប្បីប្រកបកម្មដ្ឋានក្នុងទីនេះចុះ»។ ពីនោះមក កាលបើយោគីបុគ្គលអ្នកប្រកបកម្មដ្ឋានក្នុងទីនោះ បានដល់នូវព្រះអរហត្តតាមលំដាប់ហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងបាននូវសក្ការៈដ៏ធំធេងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃពិតមែន»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនេះ តែងហៅថា «ប្រៀបដូចជាខ្លាធំ»។ ព្រោះថា ស្តេចខ្លាធំ រមែងអាស្រ័យនូវព្រៃស្មៅញាតស្បាតក្តី ព្រៃឈើញាតស្បាតក្តី ព្រៃភ្នំញាតស្បាតក្តី ក្នុងព្រៃ ហើយពួនស្ទាក់ចាប់នូវពួកម្រឹគ មានក្របីព្រៃ ប្រើស និងជ្រូកព្រៃជាដើម យ៉ាងណា ភិក្ខុអ្នកប្រកបកម្មដ្ឋានក្នុងព្រៃជាដើមនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង គប្បីជ្រាបថា រមែងកាន់យកនូវសោតាបត្តិមគ្គ សកទាកាមិមគ្គ អនាគាមិមគ្គ អរហត្តមគ្គ និងអរិយផល តាមលំដាប់ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

‘‘Yathāpi dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhatī mige;

Tathevāyaṃ buddhaputto, yuttayogo vipassako;

Araññaṃ pavisitvāna, gaṇhāti phalamuttama’’nti. (mi. pa. 6.1.5);

«សត្វខ្លាធំ រមែងពួនស្ទាក់ចាប់នូវពួកម្រឹគ យ៉ាងណា ព្រះពុទ្ធបុត្រនេះ ដែលជាអ្នកមានព្យាយាមប្រកបហើយ ជាអ្នកចម្រើនវិបស្សនា ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើចូលទៅកាន់ព្រៃហើយ រមែងកាន់យកនូវផលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត»។

Tenassa parakkamajavayoggabhūmiṃ araññasenāsanaṃ dassento bhagavā ‘‘araññagato vā’’tiādimāha.

ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវអារញ្ញសេនាសនៈ ដែលជាភូមិដ៏សមគួរដល់កម្លាំងនៃសេចក្តីព្យាយាមរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «araññagato vā» ជាដើម។

Tattha [Pg.13] araññagato vāti araññanti ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) ca ‘‘āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 653) ca evaṃ vuttalakkhaṇesu araññesu anurūpaṃ yaṃkiñci pavivekasukhaṃ araññaṃ gato. Rukkhamūlagato vāti rukkhasamīpaṃ gato. Suññāgāragato vāti suññaṃ vivittokāsaṃ gato. Ettha ca ṭhapetvā araññañca rukkhamūlañca avasesasattavidhasenāsanagatopi suññāgāragatoti vattuṃ vaṭṭati. Evamassa ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlañca ānāpānassatibhāvanānurūpaṃ senāsanaṃ upadisitvā alīnānuddhaccapakkhikaṃ santamiriyāpathaṃ upadisanto ‘‘nisīdatī’’ti āha. Athassa nisajjāya daḷhabhāvaṃ assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ ārammaṇapariggahūpāyañca dassento ‘‘pallaṅkaṃ ābhujitvā’’tiādimāha.

ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ បទថា araññagato vā សេចក្តីថា ពាក្យថា ព្រៃ (arañña) គឺ 'កាលបើចេញទៅខាងក្រៅអំពីសសរគោល (ឥន្ទខីល) ទីទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា ព្រៃ' ខ្លះ និង 'សេនាសនៈឈ្មោះថា អារញ្ញិកៈ មានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ ជាយ៉ាងតិច' ខ្លះ ភិក្ខុទៅកាន់ព្រៃណាមួយដែលសមគួរដល់សេចក្តីសុខកើតអំពីវិវេក ក្នុងព្រៃទាំងឡាយដែលមានលក្ខណៈពោលហើយយ៉ាងនេះ។ បទថា rukkhamūlagato vā សេចក្តីថា ទៅកាន់ទីជិតគល់ឈើ។ បទថា suññāgāragato vā សេចក្តីថា ទៅកាន់ទីស្ងាត់កំបាំងដ៏សូន្យ។ ក៏ក្នុងអធិប្បាយនេះ លើកលែងតែព្រៃ និងគល់ឈើចេញ ទោះបីភិក្ខុទៅកាន់សេនាសនៈ ៧ យ៉ាងដែលសេសសល់ ក៏គួរហៅថា 'ទៅកាន់ផ្ទះសូន្យ' (suññāgāragato) បានដែរ។ យ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញសេនាសនៈ ៣ យ៉ាង ដែលសមគួរដល់ឧតុទាំង ៣ ផង សមគួរដល់ធាតុចរិយាផង សមគួរដល់ការចម្រើនអានាបាណស្សតិភាវនាផង ដល់ភិក្ខុនោះហើយ កាលនឹងបង្ហាញនូវឥរិយាបថដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ដែលមិនជាចំណែកនៃសេចក្តីរួញរានិងសេចក្តីរាយមាយ ទើបត្រាស់ថា 'nisīdati' (អង្គុយ)។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពមាំមួននៃការអង្គុយផង នូវភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូលផង នូវឧបាយជាគ្រឿងកំណត់កាន់យកនូវអារម្មណ៍ផង ដល់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'pallaṅkaṃ ābhujitvā' (អង្គុយពត់ភ្នែន)។

Tattha pallaṅkanti samantato ūrubaddhāsanaṃ. Ābhujitvāti ābandhitvā. Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā, aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā. Evañhi nisinnassa cammamaṃsanhārūni na paṇamanti. Athassa yā tesaṃ paṇamanappaccayā khaṇe khaṇe vedanā uppajjeyyuṃ, tā na uppajjanti. Tāsu anuppajjamānāsu cittaṃ ekaggaṃ hoti. Kammaṭṭhānaṃ na paripatati. Vuḍḍhiṃ phātiṃ upagacchati.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា pallaṅka គឺការអង្គុយចងជង្គង់ដោយការផ្អឹបភ្លៅទាំងសងខាងជុំវិញ (ការអង្គុយពត់ភ្នែន)។ បទថា ābhujitvā គឺការខ្ទាស់គ្នា ឬពត់ខ្វែងគ្នា (ចង/ពត់ភ្នែន)។ បទថា ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya សេចក្តីថា តម្កល់កាយផ្នែកខាងលើឱ្យត្រង់ គឺឱ្យឆ្អឹងកងខ្នងទាំង ១៨ កង ភ្ជាប់ចុងនឹងចុងតៗគ្នា។ ព្រោះថា កាលបើអង្គុយយ៉ាងនេះ ស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងឡាយ មិនឱនកោងឡើយ។ ក្នុងកាលនោះ វេទនាទាំងឡាយណាដែលគប្បីកើតឡើងក្នុងខណៈរាល់ៗខណៈ ព្រោះបច្ច័យគឺការឱនកោងនៃស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងនោះ វេទនាទាំងនោះក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ កាលបើវេទនាទាំងនោះមិនកើតឡើង ចិត្តក៏មានអារម្មណ៍តែមួយ (ជាឯកគ្គតា)។ កម្មដ្ឋានក៏មិនធ្លាក់ចុះ តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើនលូតលាស់ និងការរីកចម្រើនក្រៃលែង។

Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā. Atha vā ‘‘parī’’ti pariggahaṭṭho; ‘‘mukha’’nti niyyānaṭṭho; ‘‘satī’’ti upaṭṭhānaṭṭho; tena vuccati – ‘‘parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti. Evaṃ paṭisambhidāyaṃ (paṭi. ma. 1.164-165) vuttanayenapettha attho daṭṭhabbo. Tatrāyaṃ saṅkhepo – ‘‘pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvā’’ti. So satova assasatīti so bhikkhu evaṃ nisīditvā evañca satiṃ upaṭṭhapetvā taṃ satiṃ avijahanto satoeva assasati, sato passasati, satokārī hotīti vuttaṃ hoti.

បទថា parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā សេចក្តីថា តម្កល់សតិចំពោះមុខកម្មដ្ឋាន។ មួយម៉្យាងទៀត បទថា 'pari' មានអត្ថថា កំណត់កាន់យក, បទថា 'mukha' មានអត្ថថា ការចេញចាក, បទថា 'sati' មានអត្ថថា ការចូលទៅតម្កល់មាំ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា 'parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā' (តម្កល់សតិចំពោះមុខ)។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះ ដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេប៖ 'ធ្វើនូវសតិឱ្យមានការរួចផុតដែលបានកំណត់កាន់យកហើយ'។ បទថា so satova assasati សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះអង្គុយយ៉ាងនេះហើយ តម្កល់សតិយ៉ាងនេះហើយ មិនលះបង់នូវសតិនោះ ជាអ្នកមានសតិដកដង្ហើមចេញ ជាអ្នកមានសតិដកដង្ហើមចូល ពោលគឺ ជាអ្នកធ្វើដោយសតិ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់សម្តែងហើយ។

Idāni yehākārehi satokārī hoti, te dassento ‘‘dīghaṃ vā assasanto’’tiādimāha. Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ – ‘‘so satova assasati, sato passasatī’’ti etasseva vibhaṅge –

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវអាការៈទាំងឡាយណា ដែលភិក្ខុជាអ្នកធ្វើដោយសតិ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'dīghaṃ vā assasanto' (កាលដកដង្ហើមចេញវែង ឬ...)។ ព្រោះថា សេចក្តីនេះ ព្រះធម្មសេនាបតីបានពោលទុកហើយក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គ ក្នុងវិភង្គនៃបទថា 'so satova assasati sato passasati' នេះឯង ថា៖

‘‘Bāttiṃsāya [Pg.14] ākārehi satokārī hoti. Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena satokārī hoti. Dīghaṃ passāsavasena…pe… paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena satokārī hotī’’ti (paṭi. ma. 1.165).

«ភិក្ខុជាអ្នកធ្វើដោយសតិ ដោយអាការៈ ៣២ យ៉ាង។ កាលដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីស្ងប់មិនរាយមាយ គឺភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្ត ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញវែង សតិរមែងតម្កល់មាំ។ ភិក្ខុរមែងជាអ្នកធ្វើដោយសតិ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ។ ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលវែង...ល... កាលដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីស្ងប់មិនរាយមាយ គឺភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្ត ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញរបស់ភិក្ខុអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការរលាស់ចោល ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលរបស់ភិក្ខុអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការរលាស់ចោល សតិរមែងតម្កល់មាំ។ ភិក្ខុរមែងជាអ្នកធ្វើដោយសតិ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ»។

Tattha dīghaṃ vā assasantoti dīghaṃ vā assāsaṃ pavattento. ‘‘Assāso’’ti bahi nikkhamanavāto. ‘‘Passāso’’ti anto pavisanavāto. Suttantaṭṭhakathāsu pana uppaṭipāṭiyā āgataṃ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា dīghaṃ vā assasanto សេចក្តីថា កាលញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញវែងឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា 'assāsa' គឺខ្យល់ដែលចេញទៅខាងក្រៅ។ ពាក្យថា 'passāsa' គឺខ្យល់ដែលចូលទៅខាងក្នុង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាព្រះសូត្រទាំងឡាយ តែងមកដោយលំដាប់ផ្ទុយគ្នា។

Tattha sabbesampi gabbhaseyyakānaṃ mātukucchito nikkhamanakāle paṭhamaṃ abbhantaravāto bahi nikkhamati. Pacchā bāhiravāto sukhumaṃ rajaṃ gahetvā abbhantaraṃ pavisanto tāluṃ āhacca nibbāyati. Evaṃ tāva assāsapassāsā veditabbā. Yā pana tesaṃ dīgharassatā, sā addhānavasena veditabbā. Yathā hi okāsaddhānaṃ pharitvā ṭhitaṃ udakaṃ vā vālikā vā ‘‘dīghamudakaṃ dīghā vālikā, rassamudakaṃ rassā vālikā’’ti vuccati. Evaṃ cuṇṇavicuṇṇāpi assāsapassāsā hatthisarīre ahisarīre ca tesaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvā saṇikameva nikkhamanti, tasmā ‘‘dīghā’’ti vuccanti. Sunakhasasādīnaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ rassaṃ addhānaṃ sīghaṃ pūretvā sīghameva nikkhamanti, tasmā ‘‘rassā’’ti vuccanti. Manussesu pana keci hatthiahiādayo viya kāladdhānavasena dīghaṃ assasanti ca passasanti ca. Keci sunakhasasādayo viya rassaṃ. Tasmā tesaṃ kālavasena dīghamaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca te dīghā. Ittaramaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca ‘‘rassā’’ti veditabbā. Tatrāyaṃ bhikkhu navahākārehi dīghaṃ assasanto ca passasanto ca ‘‘dīghaṃ assasāmi passasāmī’’ti pajānāti. Evaṃ pajānato cassa ekenākārena kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā sampajjatīti veditabbā. Yathāha paṭisambhidāyaṃ –

ក្នុងសេចក្តីនោះ ក្នុងបណ្តាសត្វដែលកើតក្នុងគភ៌ទាំងពួង ក្នុងកាលដែលចេញចាកផ្ទៃនៃមាតា ជាដំបូង ខ្យល់ខាងក្នុងរមែងចេញទៅខាងក្រៅ។ ខាងក្រោយមក ខ្យល់ខាងក្រៅនាំយកធូលីដ៏ល្អិត ចូលទៅខាងក្នុង ប៉ះពាល់នូវពិតានហើយក៏រលត់ទៅ។ គប្បីជ្រាបនូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល យ៉ាងនេះជាមុនសិន។ មួយវិញទៀត ភាពវែងនិងខ្លីនៃខ្យល់ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃកាល (រយៈកាល)។ ដូចជាយ៉ាងណា ទឹកក្តី ខ្សាច់ក្តី ដែលផ្សាយទៅកាន់ទីដ៏វែង តែងហៅថា 'ទឹកវែង ខ្សាច់វែង, ទឹកខ្លី ខ្សាច់ខ្លី' យ៉ាងណា ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល ទោះបីជាល្អិតល្អោចយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងរាងកាយនៃដំរី និងរាងកាយនៃពស់ តែងញ៉ាំងចម្ងាយដ៏វែង ពោលគឺអត្តភាពរបស់សត្វទាំងនោះ ឱ្យពេញសន្សឹមៗ ហើយក៏ចេញទៅសន្សឹមៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា 'វែង'។ ក្នុងរាងកាយនៃសត្វទាំងឡាយមានឆ្កែ និងទន្សាយជាដើម តែងញ៉ាំងចម្ងាយដ៏ខ្លី ពោលគឺអត្តភាព ឱ្យពេញយ៉ាងរហ័ស ហើយក៏ចេញទៅយ៉ាងរហ័ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា 'ខ្លី'។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងឡាយ មនុស្សខ្លះ តែងដកដង្ហើមចេញវែង និងដកដង្ហើមចូលវែង ដោយអំណាចនៃកាល ដូចជាសត្វដំរី និងពស់ជាដើម។ មនុស្សខ្លះ តែងដកដង្ហើមខ្លី ដូចជាសត្វឆ្កែ និងទន្សាយជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ខ្យល់ទាំងឡាយនោះរបស់មនុស្សទាំងនោះ កាលចេញទៅក្តី ចូលមកក្តី អស់កាលដ៏វែង ដោយអំណាចនៃកាល ឈ្មោះថា 'វែង'។ កាលចេញទៅក្តី ចូលមកក្តី អស់កាលដ៏ខ្លី គប្បីជ្រាបថា 'ខ្លី'។ ក្នុងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលនោះ ភិក្ខុនេះ កាលដកដង្ហើមចេញវែងក្តី ដកដង្ហើមចូលវែងក្តី ដោយអាការៈ ៩ យ៉ាង តែងដឹងច្បាស់ថា 'យើងដកដង្ហើមចេញវែង ដកដង្ហើមចូលវែង'។ កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបថា កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានភាវនា រមែងសម្រេចដោយអាការៈមួយ។ ដូចដែលព្រះសារីបុត្តបានពោលទុកក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គថា៖

‘‘Kathaṃ dīghaṃ assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti? Dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte [Pg.15] assasati, dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati; chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati; pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ…pe… dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṃ assāsapassāsā cittaṃ vivattati, upekkhā saṇṭhāti. Imehi navahi ākārehi dīghaṃ assāsapassāsā kāyo; upaṭṭhānaṃ sati; anupassanā ñāṇaṃ; kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti (paṭi. ma. 1.166).

«ភិក្ខុកាលដកដង្ហើមចេញវែង តែងដឹងច្បាស់ថា 'យើងដកដង្ហើមចេញវែង' កាលដកដង្ហើមចូលវែង តែងដឹងច្បាស់ថា 'យើងដកដង្ហើមចូលវែង' តើដូចម្តេច? ភិក្ខុតែងដកដង្ហើមចេញវែង ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង តែងដកដង្ហើមចូលវែង ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង តែងដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង។ កាលភិក្ខុដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង សេចក្តីពេញចិត្ត (ឆន្ទៈ) រមែងកើតឡើង។ ដោយអំណាចនៃឆន្ទៈ ភិក្ខុនោះតែងដកដង្ហើមចេញវែងដ៏ល្អិតជាងនោះ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង ដោយអំណាចនៃឆន្ទៈ ភិក្ខុនោះតែងដកដង្ហើមចូលវែងដ៏ល្អិតជាងនោះ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង ដោយអំណាចនៃឆន្ទៈ ភិក្ខុនោះតែងដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ដ៏ល្អិតជាងនោះ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង។ កាលភិក្ខុដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ដ៏ល្អិតជាងនោះ ដោយអំណាចនៃឆន្ទៈ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង សេចក្តីរីករាយ (បាមោជ្ជៈ) រមែងកើតឡើង។ ដោយអំណាចនៃបាមោជ្ជៈ ភិក្ខុនោះតែងដកដង្ហើមចេញវែងដ៏ល្អិតជាងនោះ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង ដោយអំណាចនៃបាមោជ្ជៈ ភិក្ខុនោះតែងដកដង្ហើមចូលវែង...ល... តែងដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង។ កាលភិក្ខុដកដង្ហើមចេញវែងផង ដកដង្ហើមចូលវែងផង ដ៏ល្អិតជាងនោះ ដោយអំណាចនៃបាមោជ្ជៈ ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយវែង ចិត្តរមែងថយត្រឡប់ចាកខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូលវែង ឯឧបេក្ខាក៏តម្កល់មាំ។ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូលវែង ដោយអាការៈ ៩ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា កាយ, ការចូលទៅតម្កល់មាំ ឈ្មោះថា សតិ, ការពិចារណាឃើញរឿយៗ ឈ្មោះថា ញាណ, កាយជាទីតម្កល់មាំ មិនមែនជាសតិទេ, ចំណែកឯសតិ ជាទីតម្កល់មាំផង ជាសតិផង។ ភិក្ខុរមែងពិចារណាឃើញនូវកាយនោះ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា 'ការចម្រើនកាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានក្នុងកាយ'»។

Eseva nayo rassapadepi. Ayaṃ pana viseso – ‘‘yathā ettha ‘dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte’ti vuttaṃ; evamidha ‘rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatī’’ti āgataṃ. Tasmā tassa vasena yāva ‘‘tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti tāva yojetabbaṃ. Evamayaṃ addhānavasena ittaravasena ca imehākārehi assāsapassāse pajānanto dīghaṃ vā assasanto ‘‘dīghaṃ assasāmī’’ti pajānāti…pe… rassaṃ vā passasanto ‘‘rassaṃ passasāmī’’ti pajānātīti veditabbo.

ន័យនេះឯង គប្បីអនុវត្តក្នុងបទថា ខ្លី (rassapada) ដែរ។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ ក្នុងបទវែងនេះ លោកពោលយ៉ាងណាថា 'dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte' ក្នុងបទខ្លីនេះ លោកក៏ពោលយ៉ាងនោះថា 'rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati' (ដកដង្ហើមចេញខ្លី ក្នុងកាលដែលរាប់ថាជាចម្ងាយខ្លី)។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីដោយអំណាចនៃបទខ្លីនោះ រហូតដល់ពាក្យថា 'tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā' នោះចុះ។ កាលបើភិក្ខុនេះដឹងច្បាស់នូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល ដោយអាការៈទាំងឡាយទាំងនេះ ដោយអំណាចនៃកាលវែង និងដោយអំណាចនៃកាលខ្លី យ៉ាងនេះហើយ គប្បីជ្រាបថា កាលដកដង្ហើមចេញវែង ក៏ដឹងច្បាស់ថា 'យើងដកដង្ហើមចេញវែង'...ល... កាលដកដង្ហើមចូលខ្លី ក៏ដឹងច្បាស់ថា 'យើងដកដង្ហើមចូលខ្លី' យ៉ាងនេះឯង។

Evaṃ [Pg.16] pajānato cassa –

កាលបើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ (គាថានេះរមែងមានដល់ភិក្ខុនោះ)៖

‘‘Dīgho rasso ca assāso;

Passāsopi ca tādiso;

Cattāro vaṇṇā vattanti;

Nāsikaggeva bhikkhuno’’ti. (visuddhi. 1.219;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163);

«ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញវែងនិងខ្លី ខ្យល់ដកដង្ហើមចូលក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ អាការៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅនៅចុងច្រមុះ (ឬបបូរមាត់ខាងលើ) នៃភិក្ខុនោះឯង»។

Sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi…pe… passasissāmīti sikkhatīti sakalassa assāsakāyassa ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto ‘‘assasissāmī’’ti sikkhati. Sakalassa passāsakāyassa ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto ‘‘passasissāmī’’ti sikkhati. Evaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto ñāṇasampayuttacittena assasati ceva passasati ca; tasmā ‘‘assasissāmi passasissāmī’’ti sikkhatīti vuccati. Ekassa hi bhikkhuno cuṇṇavicuṇṇavisaṭe assāsakāye passāsakāye vā ādi pākaṭo hoti, na majjhapariyosānaṃ. So ādimeva pariggahetuṃ sakkoti, majjhapariyosāne kilamati. Ekassa majjhaṃ pākaṭaṃ hoti, na ādipariyosānaṃ. So majjhameva pariggahetuṃ sakkoti, ādipariyosāne kilamati. Ekassa pariyosānaṃ pākaṭaṃ hoti, na ādimajjhaṃ. So pariyosānaṃyeva pariggahetuṃ sakkoti, ādimajjhe kilamati. Ekassa sabbampi pākaṭaṃ hoti, so sabbampi pariggahetuṃ sakkoti, na katthaci kilamati. Tādisena bhavitabbanti dassento āha – ‘‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi…pe… passasissāmīti sikkhatī’’ti.

បទថា sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi...ល... passasissāmīti sikkhati សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលធ្វើនូវការដឹងច្បាស់ ធ្វើឱ្យប្រាកដនូវចំណុចខាងដើម កណ្តាល និងចុង នៃកាយគឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញទាំងមូល ឈ្មោះថា សិក្សាថា 'យើងនឹងដកដង្ហើមចេញ'។ កាលធ្វើនូវការដឹងច្បាស់ ធ្វើឱ្យប្រាកដនូវចំណុចខាងដើម កណ្តាល និងចុង នៃកាយគឺខ្យល់ដកដង្ហើមចូលទាំងមូល ឈ្មោះថា សិក្សាថា 'យើងនឹងដកដង្ហើមចូល'។ កាលធ្វើនូវការដឹងច្បាស់ ធ្វើឱ្យប្រាកដយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុរមែងដកដង្ហើមចេញផង ដកដង្ហើមចូលផង ដោយចិត្តដែលប្រកបដោយញាណ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា សិក្សាថា 'យើងនឹងដកដង្ហើមចេញ យើងនឹងដកដង្ហើមចូល'។ ព្រោះថា ក្នុងកាយគឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ ឬកាយគឺខ្យល់ដកដង្ហើមចូល ដែលផ្សាយទៅជាកលាបៈដ៏ល្អិតល្អោច របស់ភិក្ខុមួយរូប ផ្នែកខាងដើមរមែងប្រាកដ តែផ្នែកកណ្តាលនិងចុងមិនប្រាកដឡើយ។ ភិក្ខុនោះអាចកំណត់បានតែផ្នែកខាងដើមប៉ុណ្ណោះ តែរមែងលំបាកក្នុងផ្នែកកណ្តាលនិងចុង។ របស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ផ្នែកកណ្តាលរមែងប្រាកដ តែផ្នែកខាងដើមនិងចុងមិនប្រាកដឡើយ។ ភិក្ខុនោះអាចកំណត់បានតែផ្នែកកណ្តាលប៉ុណ្ណោះ តែរមែងលំបាកក្នុងផ្នែកខាងដើមនិងចុង។ របស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ផ្នែកចុងរមែងប្រាកដ តែផ្នែកខាងដើមនិងកណ្តាលមិនប្រាកដឡើយ។ ភិក្ខុនោះអាចកំណត់បានតែផ្នែកចុងប៉ុណ្ណោះ តែរមែងលំបាកក្នុងផ្នែកខាងដើមនិងកណ្តាល។ ចំណែកឯរបស់ភិក្ខុមួយរូបទៀត ផ្នែកទាំងអស់ (ទាំងដើម កណ្តាល ចុង) រមែងប្រាកដ ភិក្ខុនោះអាចកំណត់បានទាំងអស់ មិនលំបាកក្នុងកន្លែងណាមួយឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញថា ភិក្ខុគប្បីជាអ្នកមានសភាពបែបនោះ ទើបត្រាស់ថា 'sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi...ល... passasissāmīti sikkhati' (សិក្សាថា យើងនឹងដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង ដកដង្ហើមចេញ...ល... ដកដង្ហើមចូល)។

Tattha sikkhatīti evaṃ ghaṭati vāyamati. Yo vā tathābhūtassa saṃvaro; ayamettha adhisīlasikkhā. Yo tathābhūtassa samādhi; ayaṃ adhicittasikkhā. Yā tathābhūtassa paññā; ayaṃ adhipaññāsikkhāti. Imā tisso sikkhāyo tasmiṃ ārammaṇe tāya satiyā tena manasikārena sikkhati āsevati bhāveti bahulīkarotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Tattha yasmā purimanaye kevalaṃ assasitabbaṃ passasitabbameva ca, na aññaṃ kiñci kātabbaṃ; ito paṭṭhāya pana ñāṇuppādanādīsu yogo karaṇīyo. Tasmā tattha ‘‘assasāmīti pajānāti passasāmīti pajānāti’’cceva vattamānakālavasena pāḷiṃ vatvā ito paṭṭhāya kattabbassa ñāṇuppādanādino ākārassa dassanatthaṃ ‘‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’’tiādinā [Pg.17] nayena anāgatavacanavasena pāḷi āropitāti veditabbā.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា sikkhati សេចក្តីថា តែងខ្វល់ខ្វាយ តែងព្យាយាម ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត សំវរៈ (ការសង្រួម) ណា របស់បុគ្គលអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះ (អ្នកព្យាយាមយ៉ាងនោះ) សំវរៈនេះ ក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា អធិសីលសិក្ខា។ សមាធិណា របស់បុគ្គលអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះ សមាធិនេះ ឈ្មោះថា អធិចិត្តសិក្ខា។ បញ្ញាណា របស់បុគ្គលអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះ បញ្ញានេះ ឈ្មោះថា អធិបញ្ញាសិក្ខា។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា យោគីបុគ្គល តែងសិក្សា តែងសេពគប់ តែងចម្រើន តែងធ្វើឱ្យរយៗ នូវសិក្ខាទាំងបីនេះ ក្នុងអារម្មណ៍នោះ ដោយសតិនោះ ដោយមនសិការនោះ។ ក្នុងវិធីទាំងពីរនោះ ព្រោះហេតុតែក្នុងវិធីមុន យោគីបុគ្គលគ្រាន់តែដកដង្ហើមចេញ និងដកដង្ហើមចូលតែប៉ុណ្ណោះ មិនត្រូវធ្វើកិច្ចដទៃអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែ ចាប់ពីវិធីនេះទៅ យោគីបុគ្គលត្រូវធ្វើសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការញ៉ាំងញាណឱ្យកើតឡើងជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងវិធីមុននោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងព្រះបាលីដោយអំណាចបច្ចុប្បន្នកាលថា «assasāmīti pajānāti passasāmīti pajānāti» (កាលដកដង្ហើមចេញ ក៏ដឹងច្បាស់ថា ដកដង្ហើមចេញ កាលដកដង្ហើមចូល ក៏ដឹងច្បាស់ថា ដកដង្ហើមចូល) ដូច្នេះប៉ុណ្ណោះ ហើយដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈនៃការញ៉ាំងញាណឱ្យកើតឡើងជាដើម ដែលត្រូវធ្វើចាប់ពីវិធីនេះទៅ ទើបគប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់លើកឡើងនូវព្រះបាលីដោយអំណាចអនាគតកាល ដោយន័យជាដើមថា «sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī» (យើងនឹងដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង ដកដង្ហើមចេញ) ដូច្នេះ។

Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi…pe… passasissāmīti sikkhatīti oḷārikaṃ kāyasaṅkhāraṃ passambhento paṭippassambhento nirodhento vūpasamento assasissāmi passasissāmīti sikkhati.

ពាក្យថា «passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi...pe... passasissāmīti sikkhati» សេចក្តីថា យោគីបុគ្គល កាលរម្ងាប់ កាលរម្ងាប់ដោយប្រពៃ កាលធ្វើឱ្យរលត់ កាលធ្វើឱ្យស្ងប់រំងាប់ នូវកាយសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាត តែងសិក្សាថា យើងនឹងដកដង្ហើមចេញ យើងនឹងដកដង្ហើមចូល។

Tatrevaṃ oḷārikasukhumatā ca passaddhi ca veditabbā. Imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāle kāyo ca cittañca sadarathā honti. Oḷārikānaṃ kāyacittānaṃ oḷārikatte avūpasante assāsapassāsāpi oḷārikā honti, balavatarā hutvā pavattanti, nāsikā nappahoti, mukhena assasantopi passasantopi tiṭṭhati. Yadā panassa kāyopi cittampi pariggahitā honti, tadā te santā honti vūpasantā. Tesu vūpasantesu assāsapassāsā sukhumā hutvā pavattanti, ‘‘atthi nu kho natthī’’ti vicetabbākārappattā honti. Seyyathāpi purisassa dhāvitvā pabbatā vā orohitvā mahābhāraṃ vā sīsato oropetvā ṭhitassa oḷārikā assāsapassāsā honti, nāsikā nappahoti, mukhena assasantopi passasantopi tiṭṭhati. Yadā panesa taṃ parissamaṃ vinodetvā nhatvā ca pivitvā ca allasāṭakaṃ hadaye katvā sītāya chāyāya nipanno hoti, athassa te assāsapassāsā sukhumā honti, ‘‘atthi nu kho natthī’’ti vicetabbākārappattā. Evameva imassa bhikkhuno pubbe apariggahitakāle kāyo ca…pe… vicetabbākārappattā honti. Taṃ kissa hetu? Tathā hissa pubbe apariggahitakāle ‘‘oḷārikoḷārike kāyasaṅkhāre passambhemī’’ti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā natthi, pariggahitakāle pana atthi. Tenassa apariggahitakālato pariggahitakāle kāyasaṅkhāro sukhumo hoti. Tenāhu porāṇā –

ក្នុងសេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបនូវភាពគ្រោតគ្រាត ភាពលម្អិត និងការស្ងប់រំងាប់ យ៉ាងនេះ។ ពីព្រោះថា ក្នុងកាលមុនអំពីការកំណត់កាន់យក (នូវកាយនិងចិត្ត) កាយផង ចិត្តផង របស់ភិក្ខុនេះ តែងប្រកបដោយសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ តែងជាធម្មជាតិគ្រោតគ្រាត។ កាលបើភាពគ្រោតគ្រាតនៃកាយនិងចិត្ត មិនទាន់ស្ងប់រំងាប់ហើយ ដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយក៏គ្រោតគ្រាត តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយមានកម្លាំងខ្លាំង រហូតដល់ច្រមុះមិនល្មម (ដកដង្ហើម) ត្រូវដកដង្ហើមចេញចូលតាមមាត់ក៏មាន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលណា កាយផង ចិត្តផង របស់ភិក្ខុនោះ ត្រូវបានកំណត់កាន់យកហើយ ក្នុងកាលនោះ កាយនិងចិត្តទាំងនោះ តែងស្ងប់ តែងរំងាប់។ កាលបើកាយនិងចិត្តទាំងនោះស្ងប់រំងាប់ហើយ ដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយក៏ប្រព្រឹត្តទៅជាធម្មជាតិលម្អិត រហូតដល់ដល់នូវអាការៈដែលត្រូវពិចារណាថា «ដង្ហើមចេញចូលមានដែរឬទេហ្ន៎ ឬថាមិនមានទេ» ដូច្នេះ។ ឧបមាដូចជា បុរសដែលរត់មកក្តី ចុះអំពីភ្នំក្តី ឬដាក់ចុះនូវភារៈដ៏ធ្ងន់អំពីក្បាលហើយឈរក្តី ដង្ហើមចេញចូលរបស់គេតែងគ្រោតគ្រាត ច្រមុះមិនល្មម (ដកដង្ហើម) ត្រូវដកដង្ហើមចេញចូលតាមមាត់ក៏មាន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលណា បុរសនោះបន្ទោបង់នូវសេចក្តីនឿយហត់នោះហើយ ងូតទឹក ផឹកទឹក រួចយកសំពត់សើមដណ្តប់ទ្រូង ហើយសម្រាន្តលក់ក្នុងម្លប់ដ៏ត្រជាក់ ក្នុងកាលនោះ ដង្ហើមចេញចូលរបស់គេក៏លម្អិត ដល់នូវអាការៈដែលត្រូវពិចារណាថា «ដង្ហើមចេញចូលមានដែរឬទេហ្ន៎ ឬថាមិនមានទេ» យ៉ាងណាមិញ។ ភិក្ខុនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ ក្នុងកាលមុនអំពីការកំណត់កាន់យក កាយផង...pe... តែងដល់នូវអាការៈដែលត្រូវពិចារណា (ថាមានឬមិនមាន)។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? ពីព្រោះថា ក្នុងកាលមុនអំពីការកំណត់កាន់យក ភិក្ខុនោះមិនមានការយកចិត្តទុកដាក់ ការប្រមូលមកនូវចិត្ត ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត និងការពិចារណាថា «យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាត» ឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងកាលកំណត់កាន់យក តែងមាន (ការយកចិត្តទុកដាក់ជាដើមនោះ)។ ព្រោះហេតុនោះ កាយសង្ខាររបស់ភិក្ខុនោះ ក្នុងកាលកំណត់កាន់យក តែងលម្អិតជាងក្នុងកាលមុនអំពីការកំណត់កាន់យក។ ព្រោះហេតុនោះ បុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

‘‘Sāraddhe kāye citte ca, adhimattaṃ pavattati;

Asāraddhamhi kāyamhi, sukhumaṃ sampavattatī’’ti. (visuddhi. 1.220;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163);

«កាលបើកាយនិងចិត្តក្តៅក្រហាយ (ដោយកិលេស) កាយសង្ខារតែងប្រព្រឹត្តទៅខ្លាំងក្លាពេក កាលបើកាយមិនក្តៅក្រហាយ កាយសង្ខារដ៏លម្អិតតែងប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រពៃ» ដូច្នេះ។

Pariggahepi oḷāriko, paṭhamajjhānūpacāre sukhumo; tasmimpi oḷāriko paṭhamajjhāne sukhumo. Paṭhamajjhāne ca dutiyajjhānūpacāre ca oḷāriko, dutiyajjhāne sukhumo. Dutiyajjhāne ca tatiyajjhānūpacāre ca [Pg.18] oḷāriko, tatiyajjhāne sukhumo. Tatiyajjhāne ca catutthajjhānūpacāre ca oḷāriko, catutthajjhāne atisukhumo appavattimeva pāpuṇāti. Idaṃ tāva dīghabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānaṃ mataṃ.

សូម្បីក្នុងកាលកំណត់កាន់យក កាយសង្ខារក៏នៅតែគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងឧបចារៈនៃបឋមជ្ឈាន។ សូម្បីក្នុងឧបចារៈនៃបឋមជ្ឈាននោះ កាយសង្ខារក៏នៅតែគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ក្នុងបឋមជ្ឈានផង ក្នុងឧបចារៈនៃទុតិយជ្ឈានផង កាយសង្ខារគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងទុតិយជ្ឈាន។ ក្នុងទុតិយជ្ឈានផង ក្នុងឧបចារៈនៃតតិយជ្ឈានផង កាយសង្ខារគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងតតិយជ្ឈាន។ ក្នុងតតិយជ្ឈានផង ក្នុងឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈានផង កាយសង្ខារគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្រៃលែងក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន រហូតដល់ដល់នូវការមិនប្រព្រឹត្តទៅ (ការរលត់ទៅ) តែម្តង។ នេះជាមតិរបស់ព្រះទីឃភាណកៈ និងព្រះសំយុត្តភាណកៈទាំងឡាយជាមុនសិន។

Majjhimabhāṇakā pana ‘‘paṭhamajjhāne oḷāriko, dutiyajjhānūpacāre sukhumo’’ti evaṃ heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato uparūparijjhānūpacārepi sukhumataraṃ icchanti. Sabbesaṃyeva pana matena apariggahitakāle pavattakāyasaṅkhāro pariggahitakāle paṭippassambhati, pariggahitakāle pavattakāyasaṅkhāro paṭhamajjhānūpacāre…pe… catutthajjhānūpacāre pavattakāyasaṅkhāro catutthajjhāne paṭippassambhati. Ayaṃ tāva samathe nayo.

ចំណែកព្រះមជ្ឈិមភាណកៈទាំងឡាយ តែងប្រាថ្នា (យល់ឃើញ) នូវភាពលម្អិតក្រៃលែងឡើងទៅ សូម្បីក្នុងឧបចារៈនៃជ្ឈានថ្នាក់លើៗ អំពីជ្ឈានថ្នាក់ក្រោមៗ យ៉ាងនេះថា «កាយសង្ខារគ្រោតគ្រាតក្នុងបឋមជ្ឈាន តែលម្អិតក្នុងឧបចារៈនៃទុតិយជ្ឈាន» ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ដោយមតិរបស់ព្រះភាណកៈទាំងអស់គ្នា កាយសង្ខារដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមិនទាន់កំណត់កាន់យក តែងស្ងប់រំងាប់ក្នុងកាលកំណត់កាន់យក កាយសង្ខារដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលកំណត់កាន់យក តែងស្ងប់រំងាប់ក្នុងឧបចារៈនៃបឋមជ្ឈាន...pe... កាយសង្ខារដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឧបចារៈនៃចតុត្ថជ្ឈាន តែងស្ងប់រំងាប់ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ នេះជាន័យក្នុងសមថៈជាមុនសិន។

Vipassanāyaṃ pana apariggahe pavatto kāyasaṅkhāro oḷāriko, mahābhūtapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, upādārūpapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, sakalarūpapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, arūpapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, rūpārūpapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, paccayapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, sappaccayanāmarūpapariggahe sukhumo. Sopi oḷāriko, lakkhaṇārammaṇikavipassanāya sukhumo. Sopi dubbalavipassanāya oḷāriko, balavavipassanāya sukhumo. Tattha pubbe vuttanayeneva purimassa purimassa pacchimena pacchimena passaddhi veditabbā. Evamettha oḷārikasukhumatā ca passaddhi ca veditabbā.

ចំណែកក្នុងវិបស្សនា កាយសង្ខារដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមិនទាន់កំណត់កាន់យក ជាធម្មជាតិគ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យកមហាភូតរូប។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យកឧបាទាយរូប។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យករូបទាំងអស់។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យកអរូប (នាមធម៌)។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យករូបនិងអរូប។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យកបច្ច័យ។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងការកំណត់កាន់យកនាមរូបព្រមទាំងបច្ច័យ។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាត តែលម្អិតក្នុងវិបស្សនាដែលមានលក្ខណៈជាអារម្មណ៍។ សូម្បីកាយសង្ខារនោះ ក៏គ្រោតគ្រាតក្នុងវិបស្សនាទន់ខ្សោយ តែលម្អិតក្នុងវិបស្សនាមានកម្លាំងខ្លាំង។ ក្នុងវិបស្សនានោះ គប្បីជ្រាបការស្ងប់រំងាប់នៃកាយសង្ខារមុនៗ ដោយសារការកំណត់កាន់យកក្រោយៗ ដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងសមថៈនោះឯង។ គប្បីជ្រាបនូវភាពគ្រោតគ្រាត ភាពលម្អិត និងការស្ងប់រំងាប់ ក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះចុះ។

Paṭisambhidāyaṃ panassa saddhiṃ codanāsodhanāhi evamattho vutto – ‘‘kathaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi…pe… passasissāmī’’ti sikkhati? Katame kāyasaṅkhārā? Dīghaṃ assāsā kāyikā ete dhammā kāyappaṭibaddhā kāyasaṅkhārā, te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Dīghaṃ passāsā kāyikā ete dhammā…pe… rassaṃ assāsā…pe… rassaṃ passāsā… sabbakāyappaṭisaṃvedī assāsā… sabbakāyappaṭisaṃvedī passāsā kāyikā ete dhammā kāyappaṭibaddhā kāyasaṅkhārā, te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.

ចំណែកក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គ ព្រះធម្មសេនាបតីបានសម្តែងសេចក្តីនៃបទនោះ ព្រមទាំងការចោទសួរនិងការដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា «តើយោគីបុគ្គល តែងសិក្សាថា "យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចេញ...pe... យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចូល" តើដូចម្តេច? កាយសង្ខារទាំងឡាយ តើដូចម្តេច? ដង្ហើមចេញវែង ជាធម្មជាតិកើតក្នុងកាយ ធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាប់ទាក់ទងនឹងកាយ ឈ្មោះថាកាយសង្ខារ យោគីបុគ្គល កាលរម្ងាប់ កាលធ្វើឱ្យរលត់ កាលធ្វើឱ្យស្ងប់រំងាប់ នូវកាយសង្ខារទាំងនោះ តែងសិក្សា។ ដង្ហើមចូលវែង ជាធម្មជាតិកើតក្នុងកាយ ធម៌ទាំងឡាយនេះ...pe... ដង្ហើមចេញខ្លី...pe... ដង្ហើមចូលខ្លី... ដង្ហើមចេញដែលដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង... ដង្ហើមចូលដែលដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង ជាធម្មជាតិកើតក្នុងកាយ ធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាប់ទាក់ទងនឹងកាយ ឈ្មោះថាកាយសង្ខារ យោគីបុគ្គល កាលរម្ងាប់ កាលធ្វើឱ្យរលត់ កាលធ្វើឱ្យស្ងប់រំងាប់ នូវកាយសង្ខារទាំងនោះ តែងសិក្សា» ដូច្នេះ។

Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā kampanā passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti [Pg.19] sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.

ការឱនទៅ ការផ្អៀងទៅ ការក្រាបចុះ ការងើបឡើង ការញាប់ញ័រ ការកម្រើក ការឃ្លាតចេញ ការរញ្ជួយនៃកាយ ព្រោះកាយសង្ខារមានសភាពយ៉ាងណា យោគីបុគ្គល កាលរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ (ដែលជាហេតុនៃការឱនទៅជាដើម) នោះ តែងសិក្សាថា «យើងនឹងដកដង្ហើមចេញ» តែងសិក្សាថា «យើងនឹងដកដង្ហើមចូល»។

Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā, santaṃ sukhumaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.

ការមិនឱនទៅ ការមិនផ្អៀងទៅ ការមិនក្រាបចុះ ការមិនងើបឡើង ការមិនញាប់ញ័រ ការមិនកម្រើក ការមិនឃ្លាតចេញ ការមិនរញ្ជួយនៃកាយ ព្រោះកាយសង្ខារមានសភាពយ៉ាងណា យោគីបុគ្គល កាលរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារដ៏ស្ងប់ ដ៏លម្អិតនោះ តែងសិក្សាថា «យើងនឹងដកដង្ហើមចេញ» តែងសិក្សាថា «យើងនឹងដកដង្ហើមចូល»។

Iti kira passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati. Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā na na hoti, na ca naṃ taṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

ឮថា យោគីបុគ្គល តែងសិក្សាថា «យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចេញ» តែងសិក្សាថា «យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចូល» ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ កាលបើដូច្នោះ ការដឹងច្បាស់នូវខ្យល់ដង្ហើមក៏មិនមាន ការដឹងច្បាស់នូវដង្ហើមចេញចូលក៏មិនមាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិក៏មិនមាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិសមាធិក៏មិនមាន ហើយពួកបណ្ឌិតក៏មិនចូល មិនចេញ អំពីសមាបត្តិនោះដែរឬ? (នេះជាពាក្យចោទសួរ)។

Iti kira passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi…pe… passasissāmīti sikkhati. Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti, tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

ឮថា យោគីបុគ្គល តែងសិក្សាថា «យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចេញ...pe... យើងនឹងរម្ងាប់នូវកាយសង្ខារ ដកដង្ហើមចូល» ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ កាលបើដូច្នោះ ការដឹងច្បាស់នូវខ្យល់ដង្ហើមក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវដង្ហើមចេញចូលក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិសមាធិក៏មាន ហើយពួកបណ្ឌិតក៏តែងចូល តែងចេញ អំពីសមាបត្តិនោះដែរ (នេះជាពាក្យដោះស្រាយ)។

Yathā kathaṃ viya? Seyyathāpi kaṃse ākoṭite paṭhamaṃ oḷārikā saddā pavattanti, oḷārikānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti, sukhumakānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṃ pavattati; evameva paṭhamaṃ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti, oḷārikānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti, sukhumakānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse atha pacchā sukhumaassāsapassāsanimittārammaṇatāpi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati.

សេចក្តីនោះ តើប្រៀបដូចជាអ្វី? ឧបមាដូចជា កាលបើគេវាយនូវភាជន៍សំរឹទ្ធ ក្នុងដំបូង សំឡេងដ៏គ្រោតគ្រាតទាំងឡាយតែងប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះតែនិមិត្តនៃសំឡេងគ្រោតគ្រាតទាំងឡាយនោះ បុគ្គលបានកាន់យកដោយប្រពៃ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ទ្រទ្រង់ទុកដោយប្រពៃហើយ សូម្បីកាលបើ សំឡេងគ្រោតគ្រាតរលត់ទៅហើយ ក្នុងលំដាប់នោះ សំឡេងដ៏លម្អិតទាំងឡាយក៏ប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះតែនិមិត្តនៃសំឡេងលម្អិតទាំងឡាយនោះ បុគ្គលបានកាន់យកដោយប្រពៃ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ទ្រទ្រង់ទុកដោយប្រពៃហើយ សូម្បីកាលបើ សំឡេងលម្អិតរលត់ទៅហើយ ក្នុងលំដាប់នោះ ចិត្តក៏នៅតែប្រព្រឹត្តទៅដោយមាននិមិត្តនៃសំឡេងលម្អិតនោះជាអារម្មណ៍ យ៉ាងណាមិញ។ ក្នុងដំបូង ដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាតទាំងឡាយតែងប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះតែនិមិត្តនៃដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាតទាំងឡាយនោះ យោគីបុគ្គលបានកាន់យកដោយប្រពៃ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ទ្រទ្រង់ទុកដោយប្រពៃហើយ សូម្បីកាលបើ ដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាតរលត់ទៅហើយ ក្នុងលំដាប់នោះ ដង្ហើមចេញចូលដ៏លម្អិតទាំងឡាយក៏ប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះតែនិមិត្តនៃដង្ហើមចេញចូលដ៏លម្អិតទាំងឡាយនោះ យោគីបុគ្គលបានកាន់យកដោយប្រពៃ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃ ទ្រទ្រង់ទុកដោយប្រពៃហើយ សូម្បីកាលបើ ដង្ហើមចេញចូលដ៏លម្អិតរលត់ទៅហើយ ក្នុងលំដាប់នោះ ចិត្តក៏មិនដល់នូវសេចក្តីរាយមាយ ដោយមាននិមិត្តនៃដង្ហើមចេញចូលដ៏លម្អិតនោះជាអារម្មណ៍ យ៉ាងនោះឯង។

Evaṃ [Pg.20] sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti, tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.

កាលបើដូច្នោះ ការដឹងច្បាស់នូវខ្យល់ដង្ហើមក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវដង្ហើមចេញចូលក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិក៏មាន ការដឹងច្បាស់នូវអានាបានស្សតិសមាធិក៏មាន ហើយពួកបណ្ឌិតក៏តែងចូល តែងចេញ អំពីសមាបត្តិនោះដែរ។

Passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti assāsapassāsā kāyo, upaṭṭhānaṃ sati, anupassanā ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānaṃ no sati, sati upaṭṭhānañceva sati ca, tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti (paṭi. ma. 1.171).

ក្នុងបទថា passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ នេះ ដង្ហើមចេញចូល ឈ្មោះថាកាយ សតិ ឈ្មោះថាឧបដ្ឋាន (ការតាំងមាំ) បញ្ញា ឈ្មោះថាអនុបស្សនា (ការពិចារណាឃើញរឿយៗ)។ កាយ ឈ្មោះថាឧបដ្ឋាន តែមិនមែនជាសតិឡើយ ចំណែកសតិ ឈ្មោះថាឧបដ្ឋានផង ឈ្មោះថាសតិផង យោគីបុគ្គលតែងពិចារណាឃើញនូវកាយនោះ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ការចម្រើនសតិបដ្ឋាន គឺការពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ» ដូច្នេះ។

Ayaṃ tāvettha kāyānupassanāvasena vuttassa paṭhamacatukkassa anupubbapadavaṇṇanā.

នេះជាការអធិប្បាយពាក្យតាមលំដាប់ នៃចតុក្កៈទី១ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃកាយានុបស្សនា ក្នុងអានាបានស្សតិសមាធិនេះជាមុនសិន។

Yasmā panettha idameva catukkaṃ ādikammikassa kammaṭṭhānavasena vuttaṃ, itarāni pana tīṇi catukkāni ettha pattajjhānassa vedanācittadhammānupassanāvasena vuttāni, tasmā idaṃ kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā ānāpānassaticatutthajjhānapadaṭṭhānāya vipassanāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitukāmena buddhaputtena yaṃ kātabbaṃ taṃ sabbaṃ idheva tāva ādikammikassa kulaputtassa vasena ādito pabhuti evaṃ veditabbaṃ. Catubbidhaṃ tāva sīlaṃ visodhetabbaṃ. Tattha tividhā visodhanā – anāpajjanaṃ, āpannavuṭṭhānaṃ, kilesehi ca appatipīḷanaṃ. Evaṃ visuddhasīlassa hi bhāvanā sampajjati. Yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattaṃ bodhiyaṅgaṇavattaṃ upajjhāyavattaṃ ācariyavattaṃ jantāgharavattaṃ uposathāgāravattaṃ dveasīti khandhakavattāni cuddasavidhaṃ mahāvattanti imesaṃ vasena ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Yo hi ‘‘ahaṃ sīlaṃ rakkhāmi, kiṃ ābhisamācārikena kamma’’nti vadeyya, tassa sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ābhisamācārikavatte pana paripūre sīlaṃ paripūrati, sīle paripūre samādhi gabbhaṃ gaṇhāti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘so vata, bhikkhave, bhikkhu ābhisamācārikaṃ dhammaṃ aparipūretvā ‘sīlāni paripūressatī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti (a. ni. 5.21) vitthāretabbaṃ. Tasmā tena yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattādi ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Tato –

ព្រោះថា ក្នុងអធិប្បាយនេះ ពួកបួន (ចតុក្កៈ) នេះឯង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដោយអំណាចនៃកម្មដ្ឋាន សម្រាប់អ្នកប្រតិបត្តិដំបូង (អាទិកម្មិកបុគ្គល) ចំណែកឯពួកបួន ៣ ទៀត ក្នុងអានាបានស្សតិនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុក ដោយអំណាចនៃវេទនានុបស្សនា ចិត្តានុបស្សនា និងធម្មានុបស្សនា សម្រាប់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេចឈានហើយ ហេតុនោះ កិច្ចការណាដែលបុត្ររបស់ព្រះជិនស្រី (ពុទ្ធបុត្រ) អ្នកប្រាថ្នានឹងសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ដោយវិបស្សនាដែលមានអានាបានស្សតេចតុត្ថជ្ឈានជាបទដ្ឋាន គប្បីធ្វើ កិច្ចការទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ តាំងពីដើមរៀងមក ដោយអំណាចនៃកុលបុត្រអ្នកប្រតិបត្តិដំបូង ក្នុងពួកបួនទីមួយនេះឯង។ ជាដំបូង គប្បីជម្រះសីល ៤ ប្រការឲ្យបរិសុទ្ធ។ ក្នុងសីលវិសោធនានោះ ការជម្រះមាន ៣ យ៉ាងគឺ ការមិនត្រូវអាបត្តិ ១ ការចេញចាកអាបត្តិដែលត្រូវហើយ ១ និងការមិនត្រូវកិលេសទាំងឡាយសង្កត់សង្កិន ១។ ព្រោះថា ភាវនារបស់បុគ្គលអ្នកមានសីលដ៏បរិសុទ្ធយ៉ាងនេះ ទើបសម្រេចបាន។ វត្តណាដែលហៅថា អាភិសមាចារិកសីល ដោយអំណាចនៃវត្តទាំងឡាយនេះ គឺ ចេតិយង្គណវត្ត ពោធិយង្គណវត្ត ឧបជ្ឈាយវត្ត អាចរិយវត្ត ជន្តាឃរវត្ត ឧបោសថគារវត្ត ខន្ធកវត្ត ៨២ និងមហាវត្ត ១៤ យ៉ាង សូម្បីតែអាភិសមាចារិកសីលនោះ ក៏គប្បីបំពេញឲ្យល្អដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាពោលយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញរក្សាសីល តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយកិច្ចក្នុងអាភិសមាចារិកសីល» ហេតុដែលសីលរបស់ភិក្ខុនោះនឹងពេញបរិបូណ៌ មិនដែលមានឡើយ។ លុះកាលណាអាភិសមាចារិកវត្តពេញបរិបូណ៌ហើយ សីលទើបពេញបរិបូណ៌ កាលណាសីលពេញបរិបូណ៌ហើយ សមាធិទើបតាំងឡើង។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកសេចក្តីនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះមិនទាន់បំពេញធម៌គឺអាភិសមាចារិកសីលឲ្យពេញបរិបូណ៌ហើយ នឹងបំពេញសីលទាំងឡាយឲ្យពេញបរិបូណ៌ ហេតុនេះមិនដែលមានឡើយ» សេចក្តីនេះគប្បីពង្រីកឲ្យពិស្តារចុះ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះគប្បីបំពេញសូម្បីតែអាភិសមាចារិកសីល ដែលហៅថា ចេតិយង្គណវត្តជាដើមនោះ ឲ្យល្អបរិបូណ៌ដែរ។ បន្ទាប់ពីនោះមក—

‘‘Āvāso [Pg.21] ca kulaṃ lābho, gaṇo kammañca pañcamaṃ;

Addhānaṃ ñāti ābādho, gantho iddhīti te dasā’’ti.

«អាវាស ១ ត្រកូល ១ លាភ ១ គណៈ ១ និងកម្មជាគម្រប់ ៥ (នវកម្ម) ១ ផ្លូវឆ្ងាយ ១ ញាតិ ១ អាពាធ ១ គន្ថៈ ១ ឥទ្ធិ ១ ទាំងនេះជាបលិពោធ ១០ យ៉ាង»។

Evaṃ vuttesu dasasu palibodhesu yo palibodho atthi, so upacchinditabbo.

ក្នុងបលិពោធទាំង ១០ យ៉ាង ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះ បលិពោធណាមួយដែលមាន គប្បីកាត់បលិពោធនោះចេញ។

Evaṃ upacchinnapalibodhena kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Tampi duvidhaṃ hoti – sabbatthakakammaṭṭhānañca pārihāriyakammaṭṭhānañca. Tattha sabbatthakakammaṭṭhānaṃ nāma bhikkhusaṅghādīsu mettā maraṇassati ca asubhasaññātipi eke. Kammaṭṭhānikena hi bhikkhunā paṭhamaṃ tāva paricchinditvā sīmaṭṭhakabhikkhusaṅghe mettā bhāvetabbā; tato sīmaṭṭhakadevatāsu, tato gocaragāme issarajane, tato tattha manusse upādāya sabbasattesu. So hi bhikkhusaṅghe mettāya sahavāsīnaṃ muducittataṃ janeti, athassa sukhasaṃvāsatā hoti. Sīmaṭṭhakadevatāsu mettāya mudukatacittāhi devatāhi dhammikāya rakkhāya susaṃvihitārakkho hoti. Gocaragāme issarajane mettāya mudukatacittasantānehi issarehi dhammikāya rakkhāya surakkhitaparikkhāro hoti. Tattha manussesu mettāya pasāditacittehi tehi aparibhūto hutvā vicarati. Sabbasattesu mettāya sabbattha appaṭihatacāro hoti.

កាលបើបានកាត់បលិពោធចេញយ៉ាងនេះហើយ គប្បីរៀនកម្មដ្ឋាន។ កម្មដ្ឋាននោះមាន ២ យ៉ាងគឺ សព្វត្ថកកម្មដ្ឋាន (កម្មដ្ឋានដែលមានប្រយោជន៍ដល់កិច្ចទាំងពួង) និងបារិហារិយកម្មដ្ឋាន (កម្មដ្ឋានដែលត្រូវរក្សាជានិច្ច)។ ក្នុងកម្មដ្ឋានទាំងពីរនោះ សព្វត្ថកកម្មដ្ឋាន បានដល់ ការចម្រើនមេត្តាចំពោះភិក្ខុសង្ឃជាដើម និងមរណស្សតិ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យខ្លះពោលថា អសុភសញ្ញា ក៏រួមបញ្ចូលដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកចម្រើនកម្មដ្ឋាន គប្បីកំណត់ព្រំដែន ហើយចម្រើនមេត្តាចំពោះភិក្ខុសង្ឃដែលនៅក្នុងសីមាជាមុនសិន បន្ទាប់មក ចំពោះទេវតាដែលនៅក្នុងសីមា បន្ទាប់មក ចំពោះជនជាធំក្នុងគោចរគ្រាម បន្ទាប់មក ចំពោះមនុស្សទាំងឡាយក្នុងគោចរគ្រាមនោះ រហូតដល់សត្វលោកទាំងពួង។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុនោះមានមេត្តាចំពោះភិក្ខុសង្ឃ តែងធ្វើឲ្យសហធម្មិកដែលនៅរួមគ្នា មានចិត្តទន់ភ្លន់ ហើយការនៅរួមគ្នាក៏ជាសុខ។ កាលបើមានមេត្តាចំពោះទេវតាដែលនៅក្នុងសីមា ទេវតាទាំងឡាយដែលមានចិត្តទន់ភ្លន់ តែងជួយការពារថែរក្សាដោយធម៌ ធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះមានការរក្សាការពារដ៏ល្អ។ កាលបើមានមេត្តាចំពោះជនជាធំក្នុងគោចរគ្រាម ពួកជនជាធំដែលមានចិត្តទន់ភ្លន់ តែងជួយការពារដោយធម៌ ធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះមានបរិក្ខារដែលបានរក្សាការពារយ៉ាងល្អ。 កាលបើមានមេត្តាចំពោះមនុស្សទាំងឡាយក្នុងគោចរគ្រាមនោះ មនុស្សទាំងឡាយដែលមានចិត្តជ្រះថ្លា តែងមិនមើលងាយ ហើយភិក្ខុនោះក៏ត្រាច់ទៅដោយស្រួល។ កាលបើមានមេត្តាចំពោះសត្វលោកទាំងពួង តែងជាអ្នកមានការត្រាច់ទៅដោយមិនមានការទើសទាល់ក្នុងទីទាំងពួង។

Maraṇassatiyā pana ‘‘avassaṃ maritabba’’nti cintento anesanaṃ pahāya uparūparivaḍḍhamānasaṃvego anolīnavuttiko hoti. Asubhasaññāya dibbesupi ārammaṇesu taṇhā nuppajjati. Tenassetaṃ tayaṃ evaṃ bahūpakārattā ‘‘sabbattha atthayitabbaṃ icchitabba’’nti katvā adhippetassa ca yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā ‘‘sabbatthakakammaṭṭhāna’’nti vuccati.

ចំណែកឯការចម្រើនមរណស្សតិ ភិក្ខុនោះកាលបើពិចារណាថា «អាត្មាអញត្រូវតែស្លាប់ជាប្រាកដ» តែងលះបង់នូវអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនសមគួរ) មានសេចក្តីសង្វេគកើនឡើងជាលំដាប់ និងមានការប្រព្រឹត្តមិនរួញរាឡើយ។ ដោយអសុភសញ្ញា តណ្ហាក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ សូម្បីជាទិព្វ ក៏មិនកើតឡើងដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ព្រោះមានឧបការៈច្រើនយ៉ាងនេះ ទើបហៅថា «សព្វត្ថកកម្មដ្ឋាន» ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីប្រាថ្នាចង់បានក្នុងទីទាំងពួង និងព្រោះជាបទដ្ឋាននៃយោគានុយោគកម្ម (ការប្រឹងប្រែងប្រកបដោយព្យាយាម) ដែលខ្លួនចង់បាន។

Aṭṭhatiṃsārammaṇesu pana yaṃ yassa caritānukūlaṃ, taṃ tassa niccaṃ pariharitabbattā yathāvutteneva nayena ‘‘pārihāriyakammaṭṭhāna’’ntipi vuccati. Idha pana idameva ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ ‘‘pārihāriyakammaṭṭhāna’’nti vuccati. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sīlavisodhanakathaṃ palibodhupacchedakathañca icchantena visuddhimaggato gahetabbo.

ចំណែកឯក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ យ៉ាង អារម្មណ៍ណាដែលសមគួរដល់ចរិតរបស់បុគ្គលណា អារម្មណ៍នោះ ព្រោះជាអារម្មណ៍ដែលបុគ្គលនោះត្រូវរក្សាជានិច្ច តាមលំដាប់ដែលបានពោលមកហើយ ទើបហៅថា «បារិហារិយកម្មដ្ឋាន» ខ្លះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអធិប្បាយនេះ អានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននេះឯង ហៅថា «បារិហារិយកម្មដ្ឋាន»។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ បុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវសីលវិសោធនកថា និងបលិពោធុបច្ឆេទកថា គប្បីសិក្សាពីវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។

Evaṃ visuddhasīlena pana upacchinnapalibodhena ca idaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhantena imināva kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassa buddhaputtassa santike uggahetabbaṃ. Taṃ alabhantena anāgāmissa, tampi [Pg.22] alabhantena sakadāgāmissa, tampi alabhantena sotāpannassa, tampi alabhantena ānāpānacatutthajjhānalābhissa, tampi alabhantena pāḷiyā aṭṭhakathāya ca asammūḷhassa vinicchayācariyassa santike uggahetabbaṃ. Arahantādayo hi attanā adhigatamaggameva ācikkhanti. Ayaṃ pana gahanapadese mahāhatthipathaṃ nīharanto viya sabbattha asammūḷho sappāyāsappāyaṃ paricchinditvā katheti.

ភិក្ខុអ្នកមានសីលដ៏បរិសុទ្ធ និងបានកាត់បលិពោធចេញហើយយ៉ាងនេះ កាលនឹងរៀនកម្មដ្ឋាននេះ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះពុទ្ធបុត្រ (ព្រះសាវក) ដែលបានសម្រេចចតុត្ថជ្ឈានដោយកម្មដ្ឋាននេះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា រហូតបានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ កាលបើមិនបានព្រះអរហន្តនោះទេ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះអនាគាមី បើមិនបានព្រះអនាគាមីនោះទេ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសកទាកាមី បើមិនបានព្រះសកទាកាមីនោះទេ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះសោតាបន្ន បើមិនបានព្រះសោតាបន្ននោះទេ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃលោកអ្នកបានសម្រេចអានាបានចតុត្ថជ្ឈាន បើមិនបានលោកអ្នកសម្រេចចតុត្ថជ្ឈាននោះទេ គប្បីរៀនក្នុងសំណាក់នៃព្រះវិនិច្ឆយាចារ្យ អ្នកមិនវង្វេងក្នុងព្រះបាលី និងអដ្ឋកថា។ ព្រោះថា ព្រះអរហន្តជាដើម តែងប្រាប់តែផ្លូវដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯព្រះវិនិច្ឆយាចារ្យនេះ ជាអ្នកមិនវង្វេងក្នុងទីទាំងពួង តែងកំណត់នូវសប្បាយ និងអសប្បាយ ហើយពន្យល់ប្រាប់ ដូចជាបុគ្គលអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវដំរីធំ ក្នុងព្រៃស្បាតដូច្នោះ។

Tatrāyaṃ anupubbikathā – tena bhikkhunā sallahukavuttinā vinayācārasampannena vuttappakāramācariyaṃ upasaṅkamitvā vattapaṭipattiyā ārādhitacittassa tassa santike pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Tatrime pañca sandhayo – uggaho, paripucchā, upaṭṭhānaṃ, appanā, lakkhaṇanti. Tattha ‘‘uggaho’’ nāma kammaṭṭhānassa uggaṇhanaṃ, ‘‘paripucchā’’ nāma kammaṭṭhānassa paripucchanā, ‘‘upaṭṭhānaṃ’’ nāma kammaṭṭhānassa upaṭṭhānaṃ, ‘‘appanā’’ nāma kammaṭṭhānappanā, ‘‘lakkhaṇaṃ’’ nāma kammaṭṭhānassa lakkhaṇaṃ. ‘‘Evaṃlakkhaṇamidaṃ kammaṭṭhāna’’nti kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hoti.

ក្នុងទីនោះ នេះជាលំដាប់នៃពាក្យពន្យល់— ភិក្ខុនោះដែលជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តស្រាល (សល្លហុកវុត្តិ) ប្រកបដោយវិន័យនិងអាចារៈ គប្បីចូលទៅរកព្រះអាចារ្យដែលមានលក្ខណៈដូចដែលបានពោលមកហើយនោះ កាលបើបានធ្វើឲ្យព្រះអាចារ្យមានចិត្តត្រេកអរដោយវត្តប្រតិបត្តិហើយ គប្បីរៀនកម្មដ្ឋានដែលមានចំណែក ៥ យ៉ាង (បញ្ចសន្ធិកកម្មដ្ឋាន) ក្នុងសំណាក់របស់លោក។ ក្នុងបញ្ចសន្ធិកកម្មដ្ឋាននោះ ចំណែកទាំង ៥ នេះគឺ ឧគ្គហៈ (ការរៀន) ១ បរិបុច្ឆា (ការសាកសួរ) ១ ឧបដ្ឋាន (ការប្រាកដឡើងនៃនិមិត្ត) ១ អប្បនា (ការសម្រេចឈាន) ១ លក្ខណៈ (ការកំណត់លក្ខណៈ) ១។ ក្នុងចំណែកទាំងនោះ ដែលហៅថា «ឧគ្គហៈ» គឺការរៀនកម្មដ្ឋាន, ដែលហៅថា «បរិបុច្ឆា» គឺការសាកសួរដេញដោលក្នុងកម្មដ្ឋាន, ដែលហៅថា «ឧបដ្ឋាន» គឺការប្រាកដឡើងនៃនិមិត្តនៃកម្មដ្ឋាន, ដែលហៅថា «អប្បនា» គឺអប្បនាសមាធិនៃកម្មដ្ឋាន, ដែលហៅថា «លក្ខណៈ» គឺលក្ខណៈនៃកម្មដ្ឋាន សេចក្តីថា ការកំណត់ចាំទុកនូវសភាវៈនៃកម្មដ្ឋានថា «កម្មដ្ឋាននេះមានលក្ខណៈយ៉ាងនេះ»។

Evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhanto attanāpi na kilamati, ācariyampi na viheṭheti; tasmā thokaṃ uddisāpetvā bahukālaṃ sajjhāyitvā evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sace tattha sappāyaṃ hoti, tattheva vasitabbaṃ. No ce tattha sappāyaṃ hoti, ācariyaṃ āpucchitvā sace mandapañño yojanaparamaṃ gantvā, sace tikkhapañño dūrampi gantvā aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitaṃ, pañcasenāsanaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ upagamma tattha vasantena upacchinnakhuddakapalibodhena katabhattakiccena bhattasammadaṃ paṭivinodetvā ratanattayaguṇānussaraṇena cittaṃ sampahaṃsetvā ācariyuggahato ekapadampi asammussantena idaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana imaṃ kathāmaggaṃ icchantena visuddhimaggato (visuddhi. 1.55) gahetabbo.

ភិក្ខុកាលដែលរៀនកម្មដ្ឋានមានចំណែក ៥ យ៉ាងនេះ ខ្លួនឯងក៏មិនលំបាក ទាំងមិនធ្វើឲ្យព្រះអាចារ្យលំបាកចិត្តដែរ ហេតុនោះ គប្បីឲ្យព្រះអាចារ្យឧទ្ទេស (បង្ហាញ) ឲ្យបន្តិចបន្តួច ហើយស្វាធ្យាយឲ្យបានច្រើនដង កាលបើបានរៀនកម្មដ្ឋានមានចំណែក ៥ យ៉ាងនេះហើយ ប្រសិនបើក្នុងទីនោះជាទីសប្បាយ គប្បីនៅក្នុងទីនោះឯង។ ប្រសិនបើក្នុងទីនោះមិនជាទីសប្បាយទេ គប្បីលាព្រះអាចារ្យ ប្រសិនបើជាអ្នកមានបញ្ញាទន់ គប្បីទៅកាន់ទីដែលមានចម្ងាយយ៉ាងច្រើនត្រឹម ១ យោជន៍ ប្រសិនបើជាអ្នកមានបញ្ញាមុតស្រួច សូម្បីទៅកាន់ទីឆ្ងាយជាងនោះក៏បាន ហើយចូលទៅកាន់សេនាសនៈដែលវៀរចាកទោសនៃសេនាសនៈ ១៨ យ៉ាង និងប្រកបដោយអង្គនៃសេនាសនៈ ៥ យ៉ាង កាលដែលនៅក្នុងសេនាសនៈនោះ គប្បីជាអ្នកកាត់បលិពោធបន្តិចបន្តួចចេញហើយ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់ហើយ បន្ទោបង់នូវសេចក្តីងងុយព្រោះអាហារ (ភត្តសម្មទៈ) ហើយធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយដោយការរលឹកដល់គុណនៃព្រះរតនត្រ័យ មិនឲ្យភ្លេចសូម្បីតែមួយបទដែលបានរៀនពីសំណាក់ព្រះអាចារ្យ ហើយគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននេះចុះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ បុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវលំដាប់ពាក្យពន្យល់នេះ គប្បីសិក្សាពីវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។

Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘idaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabba’’nti tatrāyaṃ manasikāravidhi –

ពាក្យណាដែលពោលថា «គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននេះ» ក្នុងពាក្យនោះ នេះជាវិធីធ្វើទុកក្នុងចិត្ត—

‘‘Gaṇanā anubandhanā, phusanā ṭhapanā sallakkhaṇā;

Vivaṭṭanā pārisuddhi, tesañca paṭipassanā’’ti. (visuddhi. 1.223;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163);

«គណនា (ការរាប់) ១ អនុពន្ធនា (ការតាមដាន) ១ ផុសនា (ការប៉ះខ្ទប់) ១ ឋបនា (ការតម្កល់ទុក) ១ សល្លក្ខណា (ការកំណត់ដឹង) ១ វិវដ្តនា (ការវិលត្រឡប់គឺមគ្គ) ១ បារិសុទ្ធិ (សេចក្តីបរិសុទ្ធគឺផល) ១ និងបដិបស្សនា (ការពិចារណាឡើងវិញ) នៃធម៌ទាំងនោះ ១»។

‘‘Gaṇanā’’ti [Pg.23] gaṇanāyeva. ‘‘Anubandhanā’’ti anuvahanā. ‘‘Phusanā’’ti phuṭṭhaṭṭhānaṃ. ‘‘Ṭhapanā’’ti appanā. ‘‘Sallakkhaṇā’’ti vipassanā. ‘‘Vivaṭṭanā’’ti maggo. ‘‘Pārisuddhī’’ti phalaṃ. ‘‘Tesañca paṭipassanā’’ti paccavekkhaṇā. Tattha iminā ādikammikakulaputtena paṭhamaṃ gaṇanāya idaṃ kamaṭṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Gaṇentena ca pañcannaṃ heṭṭhā na ṭhapetabbaṃ, dasannaṃ upari na netabbaṃ, antare khaṇḍaṃ na dassetabbaṃ. Pañcannaṃ heṭṭhā ṭhapentassa hi sambādhe okāse cittuppādo vipphandati, sambādhe vaje sanniruddhagogaṇo viya. Dasannaṃ upari nentassa gaṇanānissitova cittuppādo hoti. Antarā khaṇḍaṃ dassentassa ‘‘sikhāppattaṃ nu kho me kammaṭṭhānaṃ, no’’ti cittaṃ vikampati. Tasmā ete dose vajjetvā gaṇetabbaṃ.

ពាក្យថា «គណនា» គឺការរាប់នោះឯង។ ពាក្យថា «អនុពន្ធនា» គឺការតាមដានខ្យល់ដង្ហើម។ ពាក្យថា «ផុសនា» គឺកន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះខ្ទប់។ ពាក្យថា «ឋបនា» គឺអប្បនាសមាធិ។ ពាក្យថា «សល្លក្ខណា» គឺវិបស្សនា។ ពាក្យថា «វិវដ្តនា» គឺមគ្គ។ ពាក្យថា «បារិសុទ្ធិ» គឺផល។ ពាក្យថា «បដិបស្សនា នៃធម៌ទាំងនោះ» គឺបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ។ ក្នុងវិធីទាំងនោះ កុលបុត្រអ្នកប្រតិបត្តិដំបូងនេះ គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាននេះ ដោយវិធីគណនា (ការរាប់) ជាមុនសិន។ កាលដែលរាប់ មិនគប្បីបញ្ឈប់ត្រឹមចំនួនក្រោម ៥ មិនគប្បីរាប់ឲ្យហួសពី ១០ និងមិនគប្បីធ្វើឲ្យដាច់កណ្តាលផ្លូវឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុបញ្ឈប់ការរាប់ត្រឹមចំនួនក្រោម ៥ ចិត្តុប្បាទតែងញាប់ញ័រក្នុងទីដ៏ចង្អៀត ដូចជាហ្វូងគោដែលគេឃុំទុកក្នុងក្រោលដ៏ចង្អៀតដូច្នោះ។ កាលបើភិក្ខុរាប់ឲ្យហួសពី ១០ ទៅ ចិត្តុប្បាទតែងតែរាយមាយព្រោះតែជាប់ជំពាក់នឹងការរាប់នោះឯង។ កាលបើធ្វើឲ្យដាច់កណ្តាលផ្លូវ ចិត្តតែងតែរារែកញាប់ញ័រថា «កម្មដ្ឋានរបស់អាត្មាអញដល់កំពូលហើយឬនៅហ្ន៎»។ ហេតុនោះ គប្បីវៀរចាកទោសទាំងនេះ ហើយរាប់ចុះ។

Gaṇentena ca paṭhamaṃ dandhagaṇanāya dhaññamāpakagaṇanāya gaṇetabbaṃ. Dhaññamāpako hi nāḷiṃ pūretvā ‘‘eka’’nti vatvā okirati. Puna pūrento kiñci kacavaraṃ disvā taṃ chaḍḍento ‘‘ekaṃ eka’’nti vadati. Esa nayo ‘‘dve dve’’tiādīsu. Evameva imināpi assāsapassāsesu yo upaṭṭhāti taṃ gahetvā ‘‘ekaṃ eka’’nti ādiṃkatvā yāva ‘‘dasa dasā’’ti pavattamānaṃ pavattamānaṃ upalakkhetvāva gaṇetabbaṃ. Tassevaṃ gaṇayato nikkhamantā ca pavisantā ca assāsapassāsā pākaṭā honti.

កាលដែលរាប់ ជាដំបូង គប្បីរាប់យឺតៗ ដូចជាវិធីរាប់របស់អ្នកវាល់ស្រូវ។ ព្រោះថា អ្នកវាល់ស្រូវ កាលវាល់ពេញតៅហើយ តែងពោលថា «មួយ» ហើយចាក់ចេញ។ កាលនឹងវាល់ជាថ្មី ឃើញសម្រាមបន្តិចបន្តួច ក៏រើសសម្រាមនោះចោល ហើយពោលថា «មួយ មួយ»។ វិធីនេះ ក៏ដូចគ្នាក្នុងការរាប់ថា «ពីរ ពីរ» ជាដើម។ យ៉ាងនោះឯង សូម្បីតែភិក្ខុនេះ ក៏គប្បីកាន់យកនូវខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលណាដែលប្រាកដឡើង ហើយកំណត់ដឹងនូវខ្យល់ដែលប្រព្រឹត្តទៅជាប្រក្រតីនោះៗ រាប់តាំងពី «មួយ មួយ» ជាដើម រហូតដល់ «ដប់ ដប់»។ កាលបើភិក្ខុនោះរាប់យ៉ាងនេះ ខ្យល់ដង្ហើមចេញ និងខ្យល់ដង្ហើមចូល តែងប្រាកដច្បាស់ឡើង។

Athānena taṃ dandhagaṇanaṃ dhaññamāpakagaṇanaṃ pahāya sīghagaṇanāya gopālakagaṇanāya gaṇetabbaṃ. Cheko hi gopālako sakkharāyo ucchaṅgena gahetvā rajjudaṇḍahattho pātova vajaṃ gantvā gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā palighatthambhamatthake nisinno dvāraṃ pattaṃ pattaṃyeva gāvaṃ ‘‘eko dve’’ti sakkharaṃ khipitvā khipitvā gaṇeti. Tiyāmarattiṃ sambādhe okāse dukkhaṃ vutthagogaṇo nikkhamanto aññamaññaṃ upanighaṃsanto vegena vegena puñjo puñjo hutvā nikkhamati. So vegena vegena ‘‘tīṇi cattāri pañca dasā’’ti gaṇetiyeva. Evamimassāpi purimanayena gaṇayato assāsapassāsā pākaṭā hutvā sīghaṃ sīghaṃ punappunaṃ sañcaranti. Tato tena ‘‘punappunaṃ sañcarantī’’ti ñatvā anto ca bahi ca aggahetvā dvārappattaṃ dvārappattaṃyeva gahetvā ‘‘eko dve tīṇi cattāri pañca[Pg.24], eko dve tīṇi cattāri pañca cha, eko dve tīṇi cattāri pañca cha satta…pe… aṭṭha… nava… dasā’’ti sīghaṃ sīghaṃ gaṇetabbameva. Gaṇanāpaṭibaddhe hi kammaṭṭhāne gaṇanābaleneva cittaṃ ekaggaṃ hoti arittūpatthambhanavasena caṇḍasote nāvāṭhapanamiva.

លំដាប់នោះ យោគីនេះ លះបង់នូវការរាប់យឺតៗ គឺការរាប់បែបអ្នកវាល់ស្រូវនោះហើយ គប្បីរាប់ដោយការរាប់រហ័ស គឺការរាប់បែបអ្នកគង្វាលគោ។ ព្រោះថា អ្នកគង្វាលគោដ៏ឈ្លាសវៃ កាលកាន់យកនូវគ្រួសទាំងឡាយដោយថ្នក់សំពត់ មានខ្សែនិងដំបងក្នុងដៃ ទៅកាន់ក្រោលតាំងពីព្រលឹម វាយគោទាំងឡាយត្រង់ខ្នង អង្គុយលើកំពូលសសរខឿន កាលគោមកដល់មាត់ទ្វារៗ តែងបោះគ្រួសចុះៗ រាប់គោថា «មួយ ពីរ»។ ហ្វូងគោដែលនៅរងទុក្ខក្នុងកន្លែងចង្អៀតអស់រាត្រីបីយាម កាលចេញទៅ តែងបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមក ចេញទៅជាក្រុមៗ យ៉ាងលឿនៗ។ អ្នកគង្វាលគោនោះ តែងរាប់យ៉ាងលឿនៗថា «បី បួន ប្រាំ ដប់» ជាដើម។ យ៉ាងនោះមិញ កាលយោគីនេះរាប់ដោយវិធីមុន ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងចូល ក៏ប្រាកដឡើង ហើយត្រឡប់មកវិញយ៉ាងលឿនៗ ញឹកញាប់។ ព្រោះហេតុនោះ យោគីនោះដឹងថា «ខ្យល់ត្រឡប់មកវិញញឹកញាប់» មិនកាន់យកខ្យល់ខាងក្នុងនិងខាងក្រៅឡើយ កាន់យកតែខ្យល់ដែលមកដល់មាត់ច្រមុះប៉ុណ្ណោះ ហើយគប្បីរាប់យ៉ាងលឿនៗថា «មួយ ពីរ បី បួន ប្រាំ, មួយ ពីរ បី បួន ប្រាំ ប្រាំមួយ, មួយ ពីរ បី បួន ប្រាំ ប្រាំមួយ ប្រាំពីរ... ប្រាំបី... ប្រាំបួន... ដប់»។ ព្រោះថា ក្នុងកម្មដ្ឋានដែលទាក់ទងនឹងការរាប់ ចិត្តរមែងជាឯកគ្គតាបាន ដោយកម្លាំងនៃការរាប់ប៉ុណ្ណោះ ដូចជាការទប់ទូកក្នុងខ្សែទឹកដ៏ខ្លាំង ដោយកម្លាំងច្រវា ដូច្នោះឯង។

Tassevaṃ sīghaṃ sīghaṃ gaṇayato kammaṭṭhānaṃ nirantarappavattaṃ viya hutvā upaṭṭhāti. Atha ‘‘nirantaraṃ pavattatī’’ti ñatvā anto ca bahi ca vātaṃ apariggahetvā purimanayeneva vegena vegena gaṇetabbaṃ. Antopavisanavātena hi saddhiṃ cittaṃ pavesayato abbhantaraṃ vātabbhāhataṃ medapūritaṃ viya hoti, bahinikkhamanavātena saddhiṃ cittaṃ nīharato bahiddhā puthuttārammaṇe cittaṃ vikkhipati. Phuṭṭhokāse pana satiṃ ṭhapetvā bhāventasseva bhāvanā sampajjati. Tena vuttaṃ – ‘‘anto ca bahi ca vātaṃ apariggahetvā purimanayeneva vegena vegena gaṇetabba’’nti.

កាលយោគីនោះរាប់យ៉ាងលឿនៗ យ៉ាងនេះ កម្មដ្ឋានរមែងប្រាកដឡើង ហាក់ដូចជាប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់ខ្សែ។ លំដាប់នោះ យោគីដឹងថា «កម្មដ្ឋានប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់ខ្សែ» មិនកំណត់យកខ្យល់ខាងក្នុងនិងខាងក្រៅឡើយ គប្បីរាប់យ៉ាងលឿនៗ តាមវិធីមុននោះឯង។ ព្រោះថា កាលយោគីនាំចិត្តចូលទៅជាមួយខ្យល់ដែលចូលទៅខាងក្នុង ខាងក្នុងរមែងត្រូវខ្យល់ប៉ះពាល់ ហាក់ដូចជាពេញដោយខ្លាញ់ទ្រលុក ម្យ៉ាងទៀត កាលយោគីនាំចិត្តចេញទៅជាមួយខ្យល់ដែលចេញទៅខាងក្រៅ ចិត្តរមែងរាយមាយទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗខាងក្រៅ។ ប៉ុន្តែ ភាវនារមែងសម្រេចដល់យោគីដែលតម្កល់សតិទុកក្នុងទីដែលខ្យល់ប៉ះពាល់ ហើយចម្រើនប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «មិនកំណត់យកខ្យល់ខាងក្នុងនិងខាងក្រៅឡើយ គប្បីរាប់យ៉ាងលឿនៗ តាមវិធីមុននោះឯង»។

Kīva ciraṃ panetaṃ gaṇetabbanti? Yāva vinā gaṇanāya assāsapassāsārammaṇe sati santiṭṭhati. Bahi visaṭavitakkavicchedaṃ katvā assāsapassāsārammaṇe sati saṇṭhapanatthaṃyeva hi gaṇanāti.

ចុះគប្បីរាប់ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលនេះ អស់កាលយូរប៉ុណ្ណា? ឆ្លើយថា គប្បីរាប់រហូតដល់សតិតម្កល់មាំក្នុងអារម្មណ៍គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ដោយមិនបាច់រាប់។ ព្រោះថា ការរាប់មានប្រយោជន៍ដើម្បីកាត់ផ្តាច់សេចក្តីត្រិះរិះដែលរាយមាយទៅខាងក្រៅ ហើយតម្កល់សតិទុកក្នុងអារម្មណ៍គឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលប៉ុណ្ណោះ។

Evaṃ gaṇanāya manasikatvā anubandhanāya manasikātabbaṃ. Anubandhanā nāma gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā satiyā nirantaraṃ assāsapassāsānaṃ anugamanaṃ; tañca kho na ādimajjhapariyosānānugamanavasena. Bahinikkhamanavātassa hi nābhi ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nāsikaggaṃ pariyosānaṃ. Abbhantarapavisanavātassa nāsikaggaṃ ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nābhi pariyosānaṃ. Tañcassa anugacchato vikkhepagataṃ cittaṃ sāraddhāya ceva hoti iñjanāya ca. Yathāha –

កាលយោគីធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការរាប់យ៉ាងនេះហើយ គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការដេញតាម។ ឯការដេញតាមនោះ គឺការលះបង់ការរាប់ចេញ ហើយដេញតាមខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលមិនដាច់ខ្សែដោយសតិ។ ប៉ុន្តែ ការដេញតាមនោះ មិនមែនដោយអំណាចនៃការដេញតាមចំណុចដើម កណ្តាល និងចុងឡើយ។ ព្រោះថា ផ្ចិតជាដើម ទ្រូងជាកណ្តាល ចុងច្រមុះជាចុង នៃខ្យល់ដែលចេញទៅខាងក្រៅ។ ចុងច្រមុះជាដើម ទ្រូងជាកណ្តាល ផ្ចិតជាចុង នៃខ្យល់ដែលចូលទៅខាងក្នុង។ កាលយោគីដេញតាមខ្យល់នោះ ចិត្តដែលរាយមាយ រមែងជាទៅដើម្បីសេចក្តីក្តៅក្រហាយផង ដើម្បីការញាប់ញ័រផង។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘Assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti (paṭi. ma. 1.157).

«កាលយោគីដេញតាមចំណុចដើម កណ្តាល និងចុងនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលដោយសតិ កាយក្តី ចិត្តក្តី រមែងក្តៅក្រហាយផង ញាប់ញ័រផង ឃ្លាតចាកទីផង ព្រោះចិត្តរាយមាយទៅខាងក្នុង។ កាលយោគីដេញតាមចំណុចដើម កណ្តាល និងចុងនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញដោយសតិ កាយក្តី ចិត្តក្តី រមែងក្តៅក្រហាយផង ញាប់ញ័រផង ឃ្លាតចាកទីផង ព្រោះចិត្តរាយមាយទៅខាងក្រៅ» ដូច្នេះ។

Tasmā anubandhanāya manasikarontena na ādimajjhapariyosānavasena manasikātabbaṃ. Apica kho phusanāvasena ca ṭhapanāvasena ca manasikātabbaṃ. Gaṇanānubandhanāvasena [Pg.25] viya hi phusanāṭhapanāvasena visuṃ manasikāro natthi. Phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva pana gaṇento gaṇanāya ca phusanāya ca manasi karoti. Tattheva gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā te satiyā anubandhanto appanāvasena ca cittaṃ ṭhapento ‘‘anubandhanāya ca phusanāya ca ṭhapanāya ca manasi karotī’’ti vuccati. Svāyamattho aṭṭhakathāyaṃ vuttapaṅguḷadovārikopamāhi paṭisambhidāyaṃ vuttakakacopamāya ca veditabbo.

ព្រោះហេតុនោះ យោគីកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការដេញតាម មិនគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃចំណុចដើម កណ្តាល និងចុងឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃការប៉ះពាល់ផង ដោយអំណាចនៃការតម្កល់ទុកផង។ ព្រោះថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឡែក ដោយអំណាចនៃការប៉ះពាល់និងការតម្កល់ទុក ដូចជាការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃការរាប់និងការដេញតាមនោះ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលយោគីរាប់ត្រង់កន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះពាល់ហើយៗ ឈ្មោះថាធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការរាប់ផង ដោយការប៉ះពាល់ផង។ កាលលះបង់ការរាប់ក្នុងទីនោះឯង ហើយដេញតាមខ្យល់ទាំងនោះដោយសតិ និងតម្កល់ចិត្តទុកដោយអំណាចនៃអប្បនា ឈ្មោះថា «ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការដេញតាមផង ដោយការប៉ះពាល់ផង ដោយការតម្កល់ទុកផង»។ សេចក្តីនេះ គប្បីជ្រាបតាមឧបមាដោយមនុស្សខ្វិន និងឆ្មាំទ្វារ ដែលពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថា និងឧបមាដោយរណារ ដែលពោលទុកក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ។

Tatrāyaṃ paṅguḷopamā – ‘‘seyyathāpi paṅguḷo dolāya kīḷataṃ mātāputtānaṃ dolaṃ khipitvā tattheva dolatthambhamūle nisinno kamena āgacchantassa ca gacchantassa ca dolāphalakassa ubho koṭiyo majjhañca passati, na ca ubhokoṭimajjhānaṃ dassanatthaṃ byāvaṭo hoti. Evamevāyaṃ bhikkhu sativasena upanibandhanatthambhamūle ṭhatvā assāsapassāsadolaṃ khipitvā tattheva nimitte satiyā nisinno kamena āgacchantānañca gacchantānañca phuṭṭhaṭṭhāne assāsapassāsānaṃ ādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchanto tattha ca cittaṃ ṭhapento passati, na ca tesaṃ dassanatthaṃ byāvaṭo hoti. Ayaṃ paṅguḷopamā.

ក្នុងឧបមាទាំងនោះ នេះជាឧបមាដោយមនុស្សខ្វិន៖ «ប្រៀបដូចជាមនុស្សខ្វិន យោលអង្រឹងឲ្យម្តាយនិងកូនដែលលេងអង្រឹង ហើយអង្គុយនៅក្បែរគល់សសរអង្រឹងនោះឯង តែងឃើញចុងទាំងពីរ និងកណ្តាលនៃក្តារអង្រឹងដែលមកដល់និងទៅវិញតាមលំដាប់ ប៉ុន្តែមិនបានខ្វល់ខ្វាយដើម្បីមើលចុងទាំងពីរនិងកណ្តាលនោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះក៏ដូច្នោះដែរ ឈរនៅក្បែរគល់សសរគឺការចងចិត្តទុកដោយអំណាចសតិ យោលអង្រឹងគឺខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ហើយអង្គុយដោយសតិត្រង់និមិត្តនោះឯង តែងឃើញចំណុចដើម កណ្តាល និងចុងនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលដែលមកដល់និងទៅវិញតាមលំដាប់ ត្រង់កន្លែងដែលប៉ះពាល់ កាលដេញតាមដោយសតិ និងតម្កល់ចិត្តទុកក្នុងទីនោះ ប៉ុន្តែមិនបានខ្វល់ខ្វាយដើម្បីមើលខ្យល់ទាំងនោះឡើយ»។ នេះជាឧបមាដោយមនុស្សខ្វិន។

Ayaṃ pana dovārikopamā – ‘‘seyyathāpi dovāriko nagarassa anto ca bahi ca purise ‘ko tvaṃ, kuto vā āgato, kuhiṃ vā gacchasi, kiṃ vā te hatthe’ti na vīmaṃsati, na hi tassa te bhārā. Dvārappattaṃ dvārappattaṃyeva pana vīmaṃsati; evameva imassa bhikkhuno anto paviṭṭhavātā ca bahi nikkhantavātā ca na bhārā honti, dvārappattā dvārappattāyeva bhārāti. Ayaṃ dovārikopamā.

ចំណែកនេះ ជាឧបមាដោយឆ្មាំទ្វារ៖ «ប្រៀបដូចជាឆ្មាំទ្វារ មិនស៊ើបសួរមនុស្សទាំងឡាយដែលនៅខាងក្នុងនិងខាងក្រៅនគរថា 'អ្នកជាអ្នកណា ឬមកពីណា ឬនឹងទៅណា ឬមានអ្វីក្នុងដៃរបស់អ្នក' ឡើយ ព្រោះថាមនុស្សទាំងនោះមិនមែនជាភារៈរបស់គេទេ គេតែងស៊ើបសួរតែមនុស្សដែលមកដល់មាត់ទ្វារៗ ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ខ្យល់ដែលចូលទៅខាងក្នុងក្តី ខ្យល់ដែលចេញទៅខាងក្រៅក្តី មិនមែនជាភារៈរបស់ភិក្ខុនេះឡើយ មានតែខ្យល់ដែលមកដល់មាត់ទ្វារៗ ប៉ុណ្ណោះ ទើបជាភារៈ»។ នេះជាឧបមាដោយឆ្មាំទ្វារ។

Kakacopamā pana āditopabhuti evaṃ veditabbā. Vuttañhetaṃ –

ចំណែកឯឧបមាដោយរណារ គប្បីជ្រាបតាំងពីដើមរៀងមក យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ព្រះធម៌សេនាបតីបានពោលទុកហើយថា៖

‘‘Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;

Ajānato ca tayo dhamme, bhāvanānupalabbhati.

«និមិត្ត ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល និងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយឡើយ កាលយោគីមិនដឹងធម៌ទាំងបីនេះ ភាវនាក៏មិនសម្រេចបាន។»

‘‘Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;

Jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatī’’ti. (paṭi. ma. 1.159);

«និមិត្ត ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល និងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយឡើយ កាលយោគីដឹងធម៌ទាំងបីនេះ ភាវនាក៏សម្រេចបាន» ដូច្នេះ។

Kathaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇaṃ na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati? Seyyathāpi rukkho same [Pg.26] bhūmibhāge nikkhitto, tamenaṃ puriso kakacena chindeyya, rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.

តើធម៌ទាំងបីនេះ មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយដោយរបៀបណា? ហើយធម៌ទាំងបីនេះ មិនមែនជាធម៌ដែលយោគីមិនដឹងដោយរបៀបណា? ចិត្តមិនរាយមាយទៅដោយរបៀបណា? សេចក្តីព្យាយាមប្រាកដឡើងដោយរបៀបណា? ការប្រកបការងារសម្រេចបានដោយរបៀបណា? គុណវិសេសសម្រេចបានដោយរបៀបណា? ប្រៀបដូចជាដើមឈើដែលគេដាក់ទុកលើទីធ្លាដ៏ស្មើ បុរសម្នាក់អាសាច់ឈើនោះដោយរណារ សតិរបស់បុរសនោះរមែងតម្កល់មាំដោយអំណាចធ្មេញរណារដែលប៉ះនឹងឈើ គេមិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធ្មេញរណារដែលមកក្តី ដែលទៅក្តីឡើយ ប៉ុន្តែធ្មេញរណារដែលមកក្តី ដែលទៅក្តី ក៏មិនមែនជាធ្មេញរណារដែលគេមិនដឹងនោះឡើយ សេចក្តីព្យាយាមក៏ប្រាកដឡើង ការប្រកបការងារក៏សម្រេចបាន។

Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto; evaṃ upanibandhananimittaṃ. Yathā kakacadantā; evaṃ assāsapassāsā. Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, evameva bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.

ដើមឈើដែលគេដាក់ទុកលើទីធ្លាដ៏ស្មើ យ៉ាងណា ឧបនិពន្ធននិមិត្តក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ធ្មេញរណារ យ៉ាងណា ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ សតិរបស់បុរសតម្កល់មាំដោយអំណាចធ្មេញរណារដែលប៉ះនឹងឈើ គេមិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធ្មេញរណារដែលមកក្តី ដែលទៅក្តីឡើយ ប៉ុន្តែធ្មេញរណារដែលមកក្តី ដែលទៅក្តី ក៏មិនមែនជាធ្មេញរណារដែលគេមិនដឹងនោះឡើយ សេចក្តីព្យាយាមក៏ប្រាកដឡើង ការប្រកបការងារក៏សម្រេចបាន យ៉ាងណា ភិក្ខុតម្កល់សតិទុកត្រង់ចុងច្រមុះ ឬត្រង់និមិត្តគឺបបូរមាត់ ហើយអង្គុយនៅ មិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលដែលមកក្តី ដែលទៅក្តីឡើយ ប៉ុន្តែខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលដែលមកក្តី ដែលទៅក្តី ក៏មិនមែនជាខ្យល់ដែលភិក្ខុមិនដឹងនោះឡើយ សេចក្តីព្យាយាមក៏ប្រាកដឡើង ការប្រកបការងារក៏សម្រេចបាន គុណវិសេសក៏សម្រេចបាន យ៉ាងនោះឯង។

Padhānanti katamaṃ padhānaṃ? Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṃ hoti – idaṃ padhānaṃ. Katamo payogo? Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā vūpasammanti – ayaṃ payogo. Katamo viseso? Āraddhavīriyassa saṃyojanā pahīyanti, anusayā byantī honti – ayaṃ viseso. Evaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.

ក្នុងពាក្យថា «បធានៈ» នោះ តើអ្វីជាបធានៈ? កាយក្តី ចិត្តក្តី របស់បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម រមែងគួរដល់ការងារ នេះជាបធានៈ។ តើអ្វីជាបយោគៈ? ឧបក្កិលេសទាំងឡាយរបស់បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម រមែងលះបង់បាន សេចក្តីត្រិះរិះទាំងឡាយរមែងស្ងប់រំងាប់ នេះជាបយោគៈ។ តើអ្វីជាវិសេស? សំយោជនៈទាំងឡាយរបស់បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម រមែងលះបង់បាន អនុស័យទាំងឡាយរមែងអស់ទៅ នេះជាវិសេស។ យ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងបីនេះ មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយឡើយ ហើយធម៌ទាំងបីនេះ ក៏មិនមែនជាធម៌ដែលយោគីមិនដឹងនោះឡើយ ចិត្តក៏មិនរាយមាយទៅ សេចក្តីព្យាយាមក៏ប្រាកដឡើង ការប្រកបការងារក៏សម្រេចបាន គុណវិសេសក៏សម្រេចបាន។

‘‘Ānāpānassatī yassa, paripuṇṇā subhāvitā;

Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā;

So imaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā’’ti. (paṭi. ma. 1.160);

«អានាបានស្សតិរបស់យោគីណា ដែលពេញបរិបូណ៌ ចម្រើនល្អហើយ សន្សំទុកតាមលំដាប់ ដូចដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងទុកហើយ យោគីនោះ រមែងធ្វើលោកនេះឲ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតចាកពពក ដូច្នោះឯង» ដូច្នេះ។

Ayaṃ kakacopamā. Idha panassa āgatāgatavasena amanasikāramattameva payojananti veditabbaṃ. Idaṃ kammaṭṭhānaṃ manasikaroto kassaci nacireneva nimittañca uppajjati, avasesajjhānaṅgapaṭimaṇḍitā appanāsaṅkhātā ṭhapanā ca sampajjati. Kassaci pana gaṇanāvaseneva manasikārakālatopabhuti anukkamato oḷārikaassāsapassāsanirodhavasena kāyadarathe vūpasante kāyopi cittampi lahukaṃ hoti, sarīraṃ ākāse laṅghanākārappattaṃ [Pg.27] viya hoti. Yathā sāraddhakāyassa mañce vā pīṭhe vā nisīdato mañcapīṭhaṃ onamati, vikūjati, paccattharaṇaṃ valiṃ gaṇhāti. Asāraddhakāyassa pana nisīdato neva mañcapīṭhaṃ onamati, na vikūjati, na paccattharaṇaṃ valiṃ gaṇhāti, tūlapicupūritaṃ viya mañcapīṭhaṃ hoti. Kasmā? Yasmā asāraddho kāyo lahuko hoti; evameva gaṇanāvasena manasikārakālatopabhuti anukkamato oḷārikaassāsapassāsanirodhavasena kāyadarathe vūpasante kāyopi cittampi lahukaṃ hoti, sarīraṃ ākāse laṅghanākārappattaṃ viya hoti.

នេះជាឧបមាដោយរណារ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ប្រយោជន៍របស់យោគីនោះ គឺត្រឹមតែការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវខ្យល់ដែលមកនិងទៅប៉ុណ្ណោះ។ កាលយោគីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាននេះ មិនយូរប៉ុន្មាន និមិត្តរមែងកើតឡើងដល់យោគីខ្លះ ហើយការតម្កល់ចិត្តគឺអប្បនាដែលប្រដាប់ដោយអង្គឈានដែលនៅសល់ ក៏សម្រេចបាន។ ចំណែកយោគីខ្លះ ចាប់តាំងពីពេលធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃការរាប់ជាដើមមក កាលសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងកាយស្ងប់រំងាប់ទៅតាមលំដាប់ ដោយអំណាចនៃការរលត់ទៅនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាត កាយក្តី ចិត្តក្តី រមែងស្រាលស្រទន់ រាងកាយរមែងប្រាកដដូចជាហោះឡើងទៅក្នុងអាកាស។ ប្រៀបដូចជាកាលបុគ្គលមានកាយក្តៅក្រហាយ អង្គុយលើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី គ្រែឬតាំងរមែងទ្រុឌចុះ ឮសូរក្រតៗ គ្រឿងកម្រាលរមែងជ្រីវជ្រួញ យ៉ាងណាមិញ ចំពោះបុគ្គលដែលមានកាយមិនក្តៅក្រហាយ អង្គុយនៅ គ្រែឬតាំងមិនទ្រុឌចុះឡើយ មិនឮសូរក្រតៗឡើយ គ្រឿងកម្រាលក៏មិនជ្រីវជ្រួញឡើយ គ្រែឬតាំងរមែងប្រាកដដូចជាពេញដោយគរនិងសំឡី យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាកាយដែលមិនក្តៅក្រហាយ រមែងស្រាលស្រទន់ យ៉ាងណាមិញ ចាប់តាំងពីពេលធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃការរាប់ជាដើមមក កាលសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងកាយស្ងប់រំងាប់ទៅតាមលំដាប់ ដោយអំណាចនៃការរលត់ទៅនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាត កាយក្តី ចិត្តក្តី រមែងស្រាលស្រទន់ រាងកាយរមែងប្រាកដដូចជាហោះឡើងទៅក្នុងអាកាស យ៉ាងនោះឯង។

Tassa oḷārike assāsapassāse niruddhe sukhumaassāsapassāsanimittārammaṇaṃ cittaṃ pavattati, tasmimpi niruddhe aparāparaṃ tato sukhumatarasukhumatamanimittārammaṇaṃ pavattatiyeva. Kathaṃ? Yathā puriso mahatiyā lohasalākāya kaṃsatāḷaṃ ākoṭeyya, ekappahārena mahāsaddo uppajjeyya, tassa oḷārikasaddārammaṇaṃ cittaṃ pavatteyya, niruddhe oḷārike sadde atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇaṃ, tasmimpi niruddhe aparāparaṃ tato sukhumatarasukhumatamasaddanimittārammaṇaṃ cittaṃ pavattateva; evanti veditabbaṃ. Vuttampi cetaṃ – ‘‘seyyathāpi kaṃse ākoṭite’’ti (paṭi. ma. 1.171) vitthāro.

កាលបើខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលដ៏គ្រោតគ្រាតរបស់ភិក្ខុនោះរលត់ទៅហើយ ចិត្តដែលមាននិមិត្តនៃខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលដ៏ល្អិតជាអារម្មណ៍ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើចិត្តនោះរលត់ទៅទៀត ចិត្តដែលមាននិមិត្តដ៏ល្អិតជាង និងល្អិតបំផុតជាងនោះជាលំដាប់ ក៏នៅតែប្រព្រឹត្តទៅជាបន្តបន្ទាប់។ សួរថា តើដូចម្តេច? ប្រៀបដូចជាបុរសម្នាក់យកដំបងដែកដ៏ធំទៅវាយគងលង្ហិន សំឡេងដ៏ខ្លាំងក៏កើតឡើងដោយការវាយតែមួយដង ចិត្តរបស់បុរសនោះដែលមានសំឡេងគ្រោតគ្រាតជាអារម្មណ៍ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើសំឡេងគ្រោតគ្រាតនោះរលត់ទៅហើយ លំដាប់នោះ ចិត្តដែលមាននិមិត្តនៃសំឡេងល្អិតជាអារម្មណ៍ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើនិមិត្តនៃសំឡេងល្អិតនោះរលត់ទៅទៀត ចិត្តដែលមាននិមិត្តនៃសំឡេងដ៏ល្អិតជាង និងល្អិតបំផុតជាងនោះជាលំដាប់ ក៏នៅតែប្រព្រឹត្តទៅជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងនោះឯង សេចក្តីនេះគួរជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ ព្រះធម៌សេនាបតីក៏បានសម្តែងទុកមកហើយថា «ប្រៀបដូចជាកាលដែលគេវាយគងលង្ហិន» ដូច្នេះជាដើម សេចក្តីពិស្តារគួរជ្រាបចុះ។

Yathā hi aññāni kammaṭṭhānāni uparūpari vibhūtāni honti, na tathā idaṃ. Idaṃ pana uparūpari bhāventassa bhāventassa sukhumattaṃ gacchati, upaṭṭhānampi na upagacchati. Evaṃ anupaṭṭhahante pana tasmiṃ na tena bhikkhunā uṭṭhāyāsanā cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā gantabbaṃ. Kiṃ kātabbaṃ? ‘‘Ācariyaṃ pucchissāmī’’ti vā ‘‘naṭṭhaṃ dāni me kammaṭṭhāna’’nti vā na vuṭṭhātabbaṃ, iriyāpathaṃ vikopetvā gacchato hi kammaṭṭhānaṃ navanavameva hoti. Tasmā yathānisinneneva desato āharitabbaṃ.

ពិតមែនតែកម្មដ្ឋានដទៃទៀត រមែងប្រាកដច្បាស់ឡើងៗក្នុងថ្នាក់លើៗយ៉ាងណា កម្មដ្ឋាននេះមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុចំរើនៗនូវកម្មដ្ឋាននេះឡើងទៅ កម្មដ្ឋាននេះរមែងដល់នូវភាពល្អិតសូន្យទៅៗ សូម្បីតែការប្រាកដឡើងក៏មិនប្រាកដឡើយ។ កាលបើអារម្មណ៍នោះមិនប្រាកដយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះមិនគួរក្រោកចាកអាសនៈ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយដើរចេញទៅឡើយ។ តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ភិក្ខុមិនគួរក្រោកឡើងដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅសួរអាចារ្យ» ឬគិតថា «ឥឡូវនេះ កម្មដ្ឋានរបស់អាត្មាអញវិនាសបាត់ហើយ» ដូច្នេះឡើយ ព្រោះថាកាលបើភិក្ខុផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថដើរទៅ កម្មដ្ឋានរមែងក្លាយជាកម្មដ្ឋានថ្មីៗជានិច្ច។ ហេតុនោះ ភិក្ខុត្រូវអង្គុយដដែល ហើយនាំយកកម្មដ្ឋាននោះមកវិញតាមទីកន្លែង។

Tatrāyaṃ āharaṇūpāyo. Tena hi bhikkhunā kammaṭṭhānassa anupaṭṭhahanabhāvaṃ ñatvā iti paṭisañcikkhitabbaṃ – ‘‘ime assāsapassāsā nāma kattha atthi, kattha natthi, kassa vā atthi, kassa vā natthī’’ti. Athevaṃ paṭisañcikkhatā ‘‘ime antomātukucchiyaṃ natthi, udake nimuggānaṃ natthi, tathā asaññībhūtānaṃ matānaṃ catutthajjhānasamāpannānaṃ rūpārūpabhavasamaṅgīnaṃ nirodhasamāpannāna’’nti [Pg.28] ñatvā evaṃ attanāva attā paṭicodetabbo – ‘‘nanu tvaṃ, paṇḍita, neva mātukucchigato, na udake nimuggo, na asaññībhūto, na mato, na catutthajjhānasamaāpanno, na rūpārūpabhavasamaṅgī, na nirodhasamāpanno, atthiyeva te assāsapassāsā, mandapaññatāya pana pariggahetuṃ na sakkosī’’ti. Athānena pakatiphuṭṭhavaseneva cittaṃ ṭhapetvā manasikāro pavattetabbo. Ime hi dīghanāsikassa nāsā puṭaṃ ghaṭṭentā pavattanti, rassanāsikassa uttaroṭṭhaṃ. Tasmānena imaṃ nāma ṭhānaṃ ghaṭṭentīti nimittaṃ paṭṭhapetabbaṃ. Imameva hi atthavasaṃ paṭicca vuttaṃ bhagavatā – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatibhāvanaṃ vadāmī’’ti (ma. ni. 3.149; saṃ. ni. 5.992). Kiñcāpi hi yaṃkiñci kammaṭṭhānaṃ satassa sampajānasseva sampajjati, ito aññaṃ pana manasikarontassa pākaṭaṃ hoti. Idaṃ pana ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ garukaṃ garukabhāvanaṃ buddhapaccekabuddhabuddhaputtānaṃ mahāpurisānameva manasikārabhūmibhūtaṃ, na ceva ittaraṃ, na ca ittarasattasamāsevitaṃ. Yathā yathā manasi karīyati, tathā tathā santañceva hoti sukhumañca. Tasmā ettha balavatī sati ca paññā ca icchitabbā.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាឧបាយក្នុងការនាំមកវិញ។ ភិក្ខុនោះកាលដឹងនូវភាពមិនប្រាកដនៃកម្មដ្ឋានហើយ គួរពិចារណាស្ទង់មើលយ៉ាងនេះថា «ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលទាំងនេះ រមែងមានក្នុងទីណា មិនមានក្នុងទីណា ឬមានដល់បុគ្គលណា មិនមានដល់បុគ្គលណា?»។ កាលបើភិក្ខុនោះពិចារណាទៅ ក៏ដឹងថា «ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលទាំងនេះ មិនមានក្នុងផ្ទៃនៃមាតា មិនមានដល់អ្នកដែលមុជនៅក្នុងទឹក មិនមានដល់ពួកអសញ្ញីសត្វ មិនមានដល់មនុស្សស្លាប់ មិនមានដល់លោកអ្នកចូលចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិ មិនមានដល់លោកអ្នកកើតក្នុងរូបភព និងអរូបភព និងមិនមានដល់លោកអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិឡើយ» កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយ គួរដាស់តឿនខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯងយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកមានប្រាជ្ញា ខ្លួនអ្នកមិនមែននៅក្នុងផ្ទៃមាតាទេ មែនទេ? មិនមែនមុជនៅក្នុងទឹកទេ មែនទេ? មិនមែនជាអសញ្ញីសត្វទេ មែនទេ? មិនមែនជាមនុស្សស្លាប់ទេ មែនទេ? មិនមែនជាអ្នកចូលចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិទេ មែនទេ? មិនមែនជាអ្នកកើតក្នុងរូបភព និងអរូបភពទេ មែនទេ? មិនមែនជាអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិទេ មែនទេ? ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលរបស់អ្នកពិតជាមានជាប្រាកដ ប៉ុន្តែដោយសារអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ ទើបមិនអាចកំណត់យកបាន!»។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុនោះត្រូវតាំងចិត្តទុក ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចនៃកន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះពាល់តាមប្រក្រតី។ ព្រោះថា ខ្យល់ដង្ហើមទាំងនេះ កាលប្រព្រឹត្តទៅ រមែងប៉ះពាល់ចុងច្រមុះរបស់បុគ្គលដែលមានច្រមុះស្រួចវែង ប៉ះពាល់បបូរមាត់ខាងលើរបស់បុគ្គលដែលមានច្រមុះខ្លី។ ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវតាំងទុកនូវនិមិត្តថា «ខ្យល់ប៉ះពាល់ត្រង់កន្លែងឈ្មោះនេះ»។ ព្រោះតែអាស្រ័យហេតុនេះឯង ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនពោលនូវការចំរើនអានាបានស្សតិ ចំពោះបុគ្គលដែលមានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង មិនដឹងខ្លួនឡើយ»។ ពិតមែនតែកម្មដ្ឋានណាមួយ រមែងសម្រេចបានចំពោះតែបុគ្គលដែលមានស្មារតី និងដឹងខ្លួនប៉ុណ្ណោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែកាលបើធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានដទៃក្រៅពីនេះ កម្មដ្ឋាននោះរមែងប្រាកដច្បាស់បានងាយ។ ចំណែកឯអានាបានស្សតិកម្មដ្ឋាននេះ ជាកម្មដ្ឋានធ្ងន់ ពិបាកចំរើន ជាភូមិសម្រាប់ធ្វើទុកក្នុងចិត្តរបស់មហាបុរសទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធបុត្រប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាកម្មដ្ឋានថោកទាប ហើយក៏មិនមែនជាកម្មដ្ឋានដែលសត្វលោកដ៏ថោកទាបសេពគប់ឡើយ។ កាលបើធ្វើទុកក្នុងចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើងៗយ៉ាងណា កម្មដ្ឋាននេះក៏រមែងរម្ងាប់ និងល្អិតទៅៗយ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ ក្នុងកម្មដ្ឋាននេះ ភិក្ខុត្រូវប្រាថ្នានូវសតិ និងបញ្ញាដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។

Yathā hi maṭṭhasāṭakassa tunnakaraṇakāle sūcipi sukhumā icchitabbā, sūcipāsavedhanampi tato sukhumataraṃ; evameva maṭṭhasāṭakasadisassa imassa kammaṭṭhānassa bhāvanākāle sūcipaṭibhāgā satipi sūcipāsavedhanapaṭibhāgā taṃsampayuttā paññāpi balavatī icchitabbā. Tāhi ca pana satipaññāhi samannāgatena bhikkhunā na te assāsapassāsā aññatra pakatiphuṭṭhokāsā pariyesitabbā.

ប្រៀបដូចជាក្នុងខណៈដែលគេកាត់ដេរនូវសំពត់ដ៏ម៉ដ្ដល្អិត គេរមែងត្រូវការសូម្បីតែម្ជុលដ៏ល្អិត ហើយត្រូវការដែកខួងរន្ធម្ជុលដ៏ល្អិតជាងម្ជុលនោះទៅទៀត យ៉ាងណាមិញ ក្នុងខណៈដែលចំរើននូវកម្មដ្ឋាននេះ ដែលប្រៀបដូចជាសំពត់ដ៏ម៉ដ្ដល្អិត ភិក្ខុរមែងត្រូវការសតិដ៏មានកម្លាំងដែលប្រៀបដូចជាម្ជុល និងត្រូវការបញ្ញាដែលសម្បយុត្តដោយសតិនោះ ដែលប្រៀបដូចជាដែកខួងរន្ធម្ជុល យ៉ាងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលប្រកបដោយសតិ និងបញ្ញាទាំងនោះ មិនត្រូវស្វែងរកខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលទាំងនោះ ក្នុងទីដទៃក្រៅពីកន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះពាល់តាមប្រក្រតីឡើយ។

Yathā pana kassako kasiṃ kasitvā balibadde muñcitvā gocarābhimukhe katvā chāyāya nisinno vissameyya, athassa te balibaddā vegena aṭaviṃ paviseyyuṃ. Yo hoti cheko kassako so puna te gahetvā yojetukāmo na tesaṃ anupadaṃ gantvā aṭaviṃ āhiṇḍati. Atha kho rasmiñca patodañca gahetvā ujukameva tesaṃ nipātatitthaṃ gantvā nisīdati vā nipajjati vā. Atha te goṇe divasabhāgaṃ caritvā nipātatitthaṃ otaritvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā ṭhite disvā rasmiyā bandhitvā patodena vijjhanto ānetvā yojetvā puna kammaṃ karoti; evameva tena bhikkhunā na te assāsapassāsā aññatra [Pg.29] pakatiphuṭṭhokāsā pariyesitabbā. Satirasmiṃ pana paññāpatodañca gahetvā pakatiphuṭṭhokāse cittaṃ ṭhapetvā manasikāro pavattetabbo. Evañhissa manasikaroto nacirasseva te upaṭṭhahanti, nipātatitthe viya goṇā. Tato tena satirasmiyā bandhitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojetvā paññāpatodena vijjhantena puna kammaṭṭhānaṃ anuyuñjitabbaṃ; tassevamanuyuñjato nacirasseva nimittaṃ upaṭṭhāti. Taṃ panetaṃ na sabbesaṃ ekasadisaṃ hoti; apica kho kassaci sukhasamphassaṃ uppādayamāno tūlapicu viya, kappāsapicu viya, vātadhārā viya ca upaṭṭhātīti ekacce āhu.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាកសិករភ្ជួរស្រែរួចហើយ ដោះគោទាំងឡាយលែងឱ្យដើរទៅរកវាលស្មៅ ហើយអង្គុយសម្រាកនៅក្រោមម្លប់ឈើ លំដាប់នោះ គោទាំងឡាយរបស់គាត់ក៏រត់ចូលទៅក្នុងព្រៃយ៉ាងលឿន។ កសិករណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ កាលបើចង់ចាប់គោទាំងនោះមកទឹមម្តងទៀត គាត់មិនដើរតាមដានជើងគោចូលទៅក្នុងព្រៃឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់កាន់យកខ្សែទាម និងជន្លួញ ហើយដើរតម្រង់ទៅកាន់កំពង់ទឹកដែលគោធ្លាប់ចុះផឹកនោះ ហើយអង្គុយ ឬដេកចាំនៅទីនោះ។ លុះដល់ពេលគោទាំងនោះដើររកស៊ីអស់មួយថ្ងៃ ចុះទៅកាន់កំពង់ទឹក ងូតទឹក ផឹកទឹក ហើយឡើងមកឈរនៅទីនោះ កសិករឃើញហើយ ក៏យកខ្សែទាមចង យកជន្លួញដេញនាំមកទឹម ហើយធ្វើការងារតទៅទៀត យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនោះក៏មិនត្រូវស្វែងរកខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលទាំងនោះ ក្នុងទីដទៃក្រៅពីកន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះពាល់តាមប្រក្រតីឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុត្រូវកាន់យកខ្សែគឺសតិ និងជន្លួញគឺបញ្ញា ហើយតាំងចិត្តទុកក្នុងកន្លែងដែលខ្យល់ប៉ះពាល់តាមប្រក្រតី រួចធ្វើទុកក្នុងចិត្តចុះ។ កាលបើភិក្ខុធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ មិនយូរប៉ុន្មាន ខ្យល់ដង្ហើមទាំងនោះក៏រមែងប្រាកដឡើង ដូចជាហ្វូងគោនៅកំពង់ទឹកដូច្នោះឯង។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនោះត្រូវយកខ្សែគឺសតិនោះចងទុក ឱ្យទឹមនៅក្នុងកន្លែងនោះឯង ហើយចាក់ដោតដោយជន្លួញគឺបញ្ញា រួចព្យាយាមចំរើនកម្មដ្ឋាននោះរឿយៗទៅ។ កាលបើភិក្ខុព្យាយាមចំរើនយ៉ាងនេះ មិនយូរប៉ុន្មាន និមិត្តក៏រមែងប្រាកដឡើង។ និមិត្តនោះ មិនមែនដូចគ្នាចំពោះបុគ្គលទាំងអស់ឡើយ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យខ្លះពោលថា និមិត្តនោះកាលកើតឡើង បង្កើតនូវការប៉ះពាល់ដ៏សុខស្រួល ប្រាកដដូចជាដុំសំឡី ដូចជាដុំកប្បាស ឬដូចជាចរន្តខ្យល់ ចំពោះយោគីខ្លះ។

Ayaṃ pana aṭṭhakathāvinicchayo – idañhi kassaci tārakarūpaṃ viya, maṇiguḷikā viya, muttāguḷikā viya ca kassaci kharasamphassaṃ hutvā kappāsaṭṭhi viya, sāradārusūci viya ca kassaci dīghapāmaṅgasuttaṃ viya, kusumadāmaṃ viya, dhūmasikhā viya ca kassaci vitthata makkaṭakasuttaṃ viya, valāhakapaṭalaṃ viya, padumapupphaṃ viya, rathacakkaṃ viya, candamaṇḍalaṃ viya, sūriyamaṇḍalaṃ viya ca upaṭṭhāti. Tañca panetaṃ yathā sambahulesu bhikkhūsu suttantaṃ sajjhāyitvā nisinnesu ekena bhikkhunā ‘‘tumhākaṃ kīdisaṃ hutvā idaṃ suttaṃ upaṭṭhātī’’ti vutte eko ‘‘mayhaṃ mahatī pabbateyyā nadī viya hutvā upaṭṭhātī’’ti āha. Aparo ‘‘mayhaṃ ekā vanarāji viya’’. Añño ‘‘mayhaṃ sītacchāyo sākhāsampanno phalabhārabharitarukkho viyā’’ti. Tesañhi taṃ ekameva suttaṃ saññānānatāya nānato upaṭṭhāti. Evaṃ ekameva kammaṭṭhānaṃ saññānānatāya nānato upaṭṭhāti. Saññajañhi etaṃ saññānidānaṃ saññāppabhavaṃ tasmā saññānānatāya nānato upaṭṭhātīti veditabbaṃ.

ចំណែកឯសេចក្តីសម្រេចក្នុងអដ្ឋកថា មានយ៉ាងនេះថា និមិត្តនេះឯង រមែងប្រាកដដល់យោគីខ្លះ ដូចជាតារា ដូចជាដុំកែវមណី និងដូចជាដុំកែវមុក្តា ប្រាកដដល់យោគីខ្លះ ដោយការប៉ះពាល់ដ៏គ្រោតគ្រាត ដូចជាគ្រាប់កប្បាស និងដូចជាម្ជុលឈើខ្លឹម ប្រាកដដល់យោគីខ្លះ ដូចជាខ្សែចង្កេះដ៏វែង ដូចជាកម្រងផ្កា និងដូចជាផ្សែងភ្លើង ប្រាកដដល់យោគីខ្លះ ដូចជាសរសៃសំបុកពင့်ពាងដែលលាតសន្ធឹង ដូចជាស្រទាប់ពពក ដូចជាផ្កាឈូកលំអង់ ដូចជាកង់រថ ដូចជាវង់ព្រះចន្ទ និងដូចជាវង់ព្រះអាទិត្យ។ សេចក្តីនេះ ប្រៀបដូចជាកាលដែលភិក្ខុជាច្រើនរូប អង្គុយស្វាធ្យាយព្រះសូត្រជាមួយគ្នា ហើយមានភិក្ខុមួយរូបសួរថា «ព្រះសូត្រនេះ ប្រាកដដល់លោកទាំងឡាយដូចម្តេចខ្លះ?» ភិក្ខុមួយរូបឆ្លើយថា «ប្រាកដដល់ខ្ញុំ ដូចជាស្ទឹងធំដែលហូរធ្លាក់ពីលើភ្នំ» ភិក្ខុមួយរូបទៀតឆ្លើយថា «ប្រាកដដល់ខ្ញុំ ដូចជាជួរព្រៃឈើ» ភិក្ខុមួយរូបទៀតឆ្លើយថា «ប្រាកដដល់ខ្ញុំ ដូចជាដើមឈើដែលមានម្លប់ត្រជាក់ ប្រកបដោយមែកធាង និងផ្កាផ្លែដ៏ទ្រលោម» ដូច្នេះឯង។ ពិតណាស់ ព្រះសូត្រតែមួយនោះឯង រមែងប្រាកដផ្សេងៗគ្នាដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដោយសារតែសញ្ញា (ការសម្គាល់) ផ្សេងគ្នា យ៉ាងណាមិញ កម្មដ្ឋានតែមួយនេះ ក៏រមែងប្រាកដផ្សេងៗគ្នា ដោយសារតែសញ្ញាផ្សេងគ្នា យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះថា និមិត្តនេះ កើតអំពីសញ្ញា មានសញ្ញាជាហេតុ មានសញ្ញាជាប្រភព ហេតុនោះ គួរជ្រាបថា និមិត្តនោះរមែងប្រាកដផ្សេងៗគ្នា ដោយសារតែសញ្ញាផ្សេងគ្នាយ៉ាងនេះឯង។

Ettha ca aññameva assāsārammaṇaṃ cittaṃ, aññaṃ passāsārammaṇaṃ, aññaṃ nimittārammaṇaṃ yassa hi ime tayo dhammā natthi, tassa kammaṭṭhānaṃ neva appanaṃ na upacāraṃ pāpuṇāti. Yassa panime tayo dhammā atthi, tasseva kammaṭṭhānaṃ appanañca upacārañca pāpuṇāti. Vuttañhetaṃ –

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអធិការនៃអានាបានស្សតិនេះ ចិត្តដែលមានខ្យល់ដកដង្ហើមចេញជាអារម្មណ៍ ជាចិត្តផ្សេងគ្នា ចិត្តដែលមានខ្យល់ដកដង្ហើមចូលជាអារម្មណ៍ ជាចិត្តផ្សេងគ្នា ចិត្តដែលមាននិមិត្តជាអារម្មណ៍ ក៏ជាចិត្តផ្សេងគ្នា។ ព្រោះថា ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ មិនមានដល់បុគ្គលណា កម្មដ្ឋានរបស់បុគ្គលនោះ រមែងមិនដល់នូវអប្បនាសមាធិ និងឧបចារសមាធិឡើយ។ ចំណែកឯធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ មានដល់បុគ្គលណា កម្មដ្ឋានរបស់បុគ្គលនោះ ទើបដល់នូវអប្បនាសមាធិ និងឧបចារសមាធិបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

‘‘Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;

Ajānato ca tayo dhamme, bhāvanānupalabbhati.

«និមិត្ត ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ និងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយឡើយ កាលបើបុគ្គលមិនដឹងនូវធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ការចំរើនកម្មដ្ឋានក៏មិនសម្រេចបានឡើយ។

‘‘Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;

Jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatī’’ti. (visuddhi. 1.231);

និមិត្ត ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ និងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល មិនមែនជាអារម្មណ៍នៃចិត្តតែមួយឡើយ កាលបើបុគ្គលដឹងនូវធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ការចំរើនកម្មដ្ឋានទើបសម្រេចបាន» ដូច្នេះ។

Evaṃ [Pg.30] upaṭṭhite pana nimitte tena bhikkhunā ācariyasantikaṃ gantvā ārocetabbaṃ – ‘‘mayhaṃ, bhante, evarūpaṃ nāma upaṭṭhātī’’ti. Ācariyena pana ‘‘etaṃ nimitta’’nti vā ‘‘na nimitta’’nti vā na vattabbaṃ. ‘‘Evaṃ hoti, āvuso’’ti vatvā pana ‘‘punappunaṃ manasi karohī’’ti vattabbo. ‘‘Nimitta’’nti hi vutte vosānaṃ āpajjeyya; ‘‘na nimitta’’nti vutte nirāso visīdeyya. Tasmā tadubhayampi avatvā manasikāreyeva niyojetabboti. Evaṃ tāva dīghabhāṇakā. Majjhimabhāṇakā panāhu – ‘‘nimittamidaṃ, āvuso, kammaṭṭhānaṃ punappunaṃ manasi karohi sappurisāti vattabbo’’ti. Athānena nimitteyeva cittaṃ ṭhapetabbaṃ. Evamassāyaṃ ito pabhuti ṭhapanāvasena bhāvanā hoti. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

កាលបើនិមិត្តប្រាកដឡើងយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុនោះត្រូវចូលទៅរកព្រះអាចារ្យ ហើយជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ និមិត្តមានសភាពយ៉ាងនេះ ប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ»។ ចំណែកឯព្រះអាចារ្យ មិនត្រូវនិយាយថា «នេះជានិមិត្ត» ឬថា «នេះមិនមែនជានិមិត្ត» ឡើយ។ ព្រះអាចារ្យត្រូវនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ វារមែងមានយ៉ាងនេះឯង» រួចហើយត្រូវប្រាប់ថា «ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តរឿយៗចុះ»។ ព្រោះថា កាលបើប្រាប់ថា «ជានិមិត្ត» ភិក្ខុនោះអាចនឹងឈប់សម្រាក (មិនខំប្រឹងតទៅទៀត) កាលបើប្រាប់ថា «មិនមែនជានិមិត្ត» ភិក្ខុនោះអាចនឹងអស់សង្ឃឹម ហើយធ្លាក់ទឹកចិត្ត។ ហេតុនោះ ព្រះអាចារ្យមិនត្រូវនិយាយពាក្យទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ គឺត្រូវដឹកនាំភិក្ខុនោះឱ្យធ្វើទុកក្នុងចិត្តតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ នេះជាមតិរបស់ព្រះទីឃភាណកៈទាំងឡាយជាមុនសិន។ ចំណែកឯព្រះមជ្ឈិមភាណកៈទាំងឡាយ ពោលថា ព្រះអាចារ្យត្រូវប្រាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ នេះជានិមិត្តហើយ នែសប្បុរស ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាននេះរឿយៗចុះ»។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនោះត្រូវតាំងចិត្តទុកក្នុងនិមិត្តនោះឯង។ កាលបើធ្វើបានយ៉ាងនេះ ការចំរើនកម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃការតាំងចិត្តទុករបស់ភិក្ខុនោះ រមែងមានតាំងពីពេលនោះមក។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលទុកថា៖

‘‘Nimitte ṭhapayaṃ cittaṃ, nānākāraṃ vibhāvayaṃ;

Dhīro assāsapassāse, sakaṃ cittaṃ nibandhatī’’ti. (visuddhi. 1.232;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163);

«អ្នកមានប្រាជ្ញា កាលតាំងចិត្តទុកក្នុងនិមិត្ត ធ្វើឱ្យបាត់ទៅនូវអាការផ្សេងៗនៃខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល រមែងចងចិត្តរបស់ខ្លួនទុកបាន» ដូច្នេះ។

Tassevaṃ nimittupaṭṭhānato pabhuti nīvaraṇāni vikkhambhitāneva honti kilesā sannisinnāva sati upaṭṭhitāyeva, cittaṃ samāhitameva. Idañhi dvīhākārehi cittaṃ samāhitaṃ nāma hohi – upacārabhūmiyaṃ vā nīvaraṇappahānena, paṭilābhabhūmiyaṃ vā aṅgapātubhāvena. Tattha ‘‘upacārabhūmī’’ti upacārasamādhi; ‘‘paṭilābhabhūmī’’ti appanāsamādhi. Tesaṃ kiṃ nānākaraṇaṃ? Upacārasamādhi kusalavīthiyaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati, appanāsamādhi divasabhāge appetvā nisinnassa divasabhāgampi kusalavīthiyaṃ javati, na bhavaṅgaṃ otarati. Imesu dvīsu samādhīsu nimittapātubhāvena upacārasamādhinā samāhitaṃ cittaṃ hoti. Athānena taṃ nimittaṃ neva vaṇṇato manasikātabbaṃ, na lakkhaṇato paccavekkhitabbaṃ. Apica kho khattiyamahesiyā cakkavattigabbho viya kassakena sāliyavagabbho viya ca appamattena rakkhitabbaṃ; rakkhitaṃ hissa phaladaṃ hoti.

កាលបើនិមិត្តប្រាកដឡើងដល់ភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះហើយ តាំងពីពេលនោះមក នីវរណធម៌ទាំងឡាយក៏រមែងត្រូវសង្កត់សង្កិនទុក កិលេសទាំងឡាយក៏រមែងស្ងប់រម្ងាប់ សតិក៏រមែងតាំងមាំ ចិត្តក៏រមែងតាំងនៅក្នុងសមាធិជាប្រាកដ។ ព្រោះថា ចិត្តដែលឈ្មោះថា តាំងមាំក្នុងសមាធិនេះ រមែងមានដោយអាការ ២ យ៉ាង គឺក្នុងឧបចារភូមិ ដោយការលះបង់នូវនីវរណធម៌ទាំងឡាយ ១ ក្នុងបដិលាភភូមិ ដោយការប្រាកដឡើងនៃអង្គឈានទាំងឡាយ ១។ ក្នុងភូមិទាំងពីរនោះ ពាក្យថា «ឧបចារភូមិ» បានដល់ ឧបចារសមាធិ ពាក្យថា «បដិលាភភូមិ» បានដល់ អប្បនាសមាធិ។ តើសមាធិទាំងពីរនោះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងណា? ឧបចារសមាធិ កាលបើស្ទុះទៅក្នុងកុសលវិថីហើយ រមែងធ្លាក់ចុះទៅកាន់ភវង្គ ចំណែកឯអប្បនាសមាធិ របស់ភិក្ខុដែលអង្គុយចូលឈានអស់មួយចំណែកនៃថ្ងៃ រមែងស្ទុះទៅក្នុងកុសលវិថីអស់មួយចំណែកនៃថ្ងៃនោះដែរ ដោយមិនធ្លាក់ចុះទៅកាន់ភវង្គឡើយ។ ក្នុងសមាធិទាំងពីរយ៉ាងនេះ ចិត្តរមែងតាំងមាំដោយឧបចារសមាធិ ព្រោះការប្រាកដឡើងនៃនិមិត្ត។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនោះមិនត្រូវធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តនោះដោយអំណាចនៃពណ៌ឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវពិចារណានូវនិមិត្តនោះដោយអំណាចនៃលក្ខណៈឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភិក្ខុត្រូវជាអ្នកមិនប្រមាទ ហើយថែរក្សានូវនិមិត្តនោះ ដូចជាព្រះមហេសីរបស់ស្តេចក្សត្រិយ៍ ថែរក្សាគភ៌របស់ស្តេចចក្រពត្តិ ឬដូចជាកសិករថែរក្សាគភ៌នៃស្រូវសាលី (ស្រូវដែលជិតចេញកួរ) យ៉ាងនោះឯង ព្រោះថា និមិត្តដែលភិក្ខុថែរក្សាទុកល្អហើយ រមែងផ្តល់ផល (គឺអប្បនាសមាធិ) ដល់ភិក្ខុនោះជាប្រាកដ។

‘‘Nimittaṃ rakkhato laddha, parihāni na vijjati;

Ārakkhamhi asantamhi, laddhaṃ laddhaṃ vinassatī’’ti.

"ការសាបសូន្យចាកគុណធម៌ដែលបានហើយ មិនមានដល់អ្នកដែលរក្សានិមិត្តឡើយ កាលបើការរក្សាមិនមាន គុណធម៌ដែលបានហើយៗ តែងវិនាសទៅ"។

Tatrāyaṃ rakkhaṇūpāyo – tena bhikkhunā āvāso, gocaro, bhassaṃ, puggalo, bhojanaṃ, utu, iriyāpathoti imāni satta asappāyāni vajjetvā tāneva satta sappāyāni sevantena punappunaṃ taṃ nimittaṃ manasikātabbaṃ.

ក្នុងចំណោមការរក្សានោះ នេះជាឧបាយនៃការរក្សា គឺភិក្ខុនោះត្រូវវៀរចាកអសប្បាយ ៧ យ៉ាងនេះ គឺ អាវាស (ទីលំនៅ), គោចរ (ភូមិជាទីរកចង្ហាន់), ភស្សៈ (ការនិយាយស្ដី), បុគ្គល, ភោជន, ឧតុ (អាកាសធាតុ), ឥរិយាបថ ហើយសេពនូវសប្បាយ ៧ យ៉ាងនោះឯង រួចធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តនោះរឿយៗ។

Evaṃ [Pg.31] sappāyasevanena nimittaṃ thiraṃ katvā vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ gamayitvā vatthuvisadakiriyā, indriyasamattapaṭipādanatā, nimittakusalatā, yasmiṃ samaye cittaṃ sapaggahetabba tasmiṃ samaye cittapaggaṇhanā, yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbaṃ tasmiṃ samaye cittaniggaṇhanā, yasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃsetabbaṃ tasmiṃ samaye sampahaṃsetabbaṃ tasmiṃ samaye cittasampahaṃsanā, yasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhitabbaṃ tasmiṃ samaye cittaajjhupekkhanā, asamāhitapuggalaparivajjanā, samāhitapuggalasevanā, tadadhimuttatāti imāni dasa appanākosallāni avijahantena yogo karaṇīyo.

ភិក្ខុ កាលមិនលះបង់នូវសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងអប្បនា ១០ ប្រការនេះ គឺ ការធ្វើវត្ថុឲ្យស្អាតស្អំ ១, ភាពជាអ្នកញ៉ាំងឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយឲ្យស្មើគ្នា ១, ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងនិមិត្ត ១, ការផ្គងចិត្តក្នុងសម័យដែលគួរផ្គងចិត្ត ១, ការសង្កត់ចិត្តក្នុងសម័យដែលគួរដាស់តឿនចិត្ត ១, ការញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយក្នុងសម័យដែលគួរញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ១, ការតម្កល់ចិត្តព្រងើយក្នុងសម័យដែលគួរតម្កល់ចិត្តព្រងើយ ១, ការវៀរចាកបុគ្គលអ្នកគ្មានសមាធិ ១, ការសេពគប់បុគ្គលអ្នកមានសមាធិ ១, ភាពជាអ្នកមានចិត្តបង្ឱនទៅក្នុងសមាធិនោះ ១ គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាម ដោយការធ្វើនិមិត្តឲ្យមាំមួន ញ៉ាំងនិមិត្តនោះឲ្យដល់នូវសេចក្តីចម្រើនលូតលាស់ ដោយការសេពនូវធម៌ដ៏សមគួរ យ៉ាងនេះ។

Tassevaṃ anuyuttassa viharato idāni appanā uppajjissatīti bhavaṅgaṃ vicchinditvā nimittārammaṇaṃ manodvārāvajjanaṃ uppajjati. Tasmiñca niruddhe tadevārammaṇaṃ gahetvā cattāri pañca vā javanāni, yesaṃ paṭhamaṃ parikammaṃ, dutiyaṃ upacāraṃ, tatiyaṃ anulomaṃ, catutthaṃ gotrabhu, pañcamaṃ appanācittaṃ. Paṭhamaṃ vā parikammañceva upacārañca, dutiyaṃ anulomaṃ, tatiyaṃ gotrabhu, catutthaṃ appanācittanti vuccati. Catutthameva hi pañcamaṃ vā appeti, na chaṭṭhaṃ sattamaṃ vā āsannabhavaṅgapātattā.

កាលបើភិក្ខុនោះព្យាយាមរឿយៗ រស់នៅយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈដែលគួរពោលថា «ឥឡូវនេះ អប្បនានឹងកើតឡើង» មនោទ្វារាវជ្ជនៈដែលមានបដិភាគនិមិត្តជាអារម្មណ៍ ក៏កើតឡើងកាត់ភវង្គ។ កាលបើមនោទ្វារាវជ្ជនៈនោះរលត់ទៅ ជវនចិត្ត ៤ ឬ ៥ ដង ក៏កើតឡើងដោយកាន់យកនូវអារម្មណ៍នោះឯង ដែលក្នុងជវនចិត្តទាំងនោះ ជវនទី ១ ហៅថា បរិកម្ម, ទី ២ ហៅថា ឧបចារ, ទី ៣ ហៅថា អនុលោម, ទី ៤ ហៅថា គោត្រភូ, ទី ៥ ហៅថា អប្បនាចិត្ត។ ម៉្យាងទៀត ជវនទី ១ ហៅថា បរិកម្មផង ឧបចារផង, ទី ២ ហៅថា អនុលោម, ទី ៣ ហៅថា គោត្រភូ, ទី ៤ ហៅថា អប្បនាចិត្ត។ ព្រោះថា អប្បនាតែងកើតឡើងក្នុងជវនទី ៤ ឬទី ៥ ប៉ុណ្ណោះ មិនកើតឡើងក្នុងជវនទី ៦ ឬទី ៧ ឡើយ ព្រោះភាពជាចិត្តជិតនឹងធ្លាក់ចុះទៅកាន់ភវង្គ។

Ābhidhammikagodattatthero panāha – ‘‘āsevanapaccayena kusalā dhammā balavanto honti; tasmā chaṭṭhaṃ sattamaṃ vā appetī’’ti. Taṃ aṭṭhakathāsu paṭikkhittaṃ. Tattha pubbabhāgacittāni kāmāvacarāni honti, appanācittaṃ pana rūpāvacaraṃ. Evamanena pañcaṅgavippahīnaṃ, pañcaṅgasamannāgataṃ, dasalakkhaṇasampannaṃ, tividhakalyāṇaṃ, paṭhamajjhānaṃ adhigataṃ hoti. So tasmiṃyevārammaṇe vitakkādayo vūpasametvā dutiyatatiyacatutthajjhānāni pāpuṇāti. Ettāvatā ca ṭhapanāvasena bhāvanāya pariyosānappatto hoti. Ayamettha saṅkhepakathā. Vitthāro pana icchantena visuddhimaggato gahetabbo.

ចំណែកព្រះអភិធម្មិកគោទត្តត្ថេរ ពោលថា៖ «កុសលធម៌ទាំងឡាយ រមែងមានកម្លាំង ដោយអំណាចនៃអាសេវនប្បច្ច័យ ហេតុនោះ អប្បនាតែងកើតឡើងក្នុងជវនទី ៦ ឬទី ៧ ក៏បាន»។ ពាក្យនោះ ត្រូវបានបដិសេធហើយក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ។ ក្នុងជវនចិត្តទាំងនោះ ចិត្តក្នុងចំណែកខាងដើម (បុព្វភាគចិត្ត) ជាកាមាវចរចិត្ត ចំណែកឯអប្បនាចិត្ត ជារូបាវចរចិត្ត។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាបានសម្រេចនូវបឋមជ្ឈាន ដែលលះបង់អង្គ ៥ ប្រកបដោយអង្គ ៥ បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ ១០ មានសេចក្តីល្អ ៣ ប្រការ យ៉ាងនេះឯង។ ភិក្ខុនោះ ធ្វើវិតក្កៈជាដើមឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ក្នុងអារម្មណ៍នោះឯង ហើយក៏បានដល់នូវទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន និងចតុត្ថជ្ឈាន។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ការចម្រើនអានាបាណស្សតិភាវនា ក៏ដល់នូវការសម្រេចជាទីបំផុត ដោយអំណាចនៃការតម្កល់ចិត្ត (ឋបនា)។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអធិប្បាយនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នា គប្បីកាន់យកពីវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។

Evaṃ pattacatutthajjhāno panettha bhikkhu sallakkhaṇāvivaṭṭanāvasena kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā pārisuddhiṃ pattukāmo tadeva jhānaṃ āvajjanasamāpajjanaadhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇasaṅkhātehi pañcahākārehi vasippattaṃ paguṇaṃ katvā arūpapubbaṅgamaṃ vā rūpaṃ, rūpapubbaṅgamaṃ vā arūpanti rūpārūpaṃ pariggahetvā vipassanaṃ paṭṭhapeti. Kathaṃ? So hi jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṅgāni pariggahetvā tesaṃ nissayaṃ hadayavatthuṃ taṃ nissayāni ca bhūtāni tesañca nissayaṃ sakalampi [Pg.32] karajakāyaṃ passati. Tato ‘‘jhānaṅgāni arūpaṃ, vatthādīni rūpa’’nti rūpārūpaṃ vavatthapeti.

ក្នុងអធិប្បាយនេះ ភិក្ខុដែលបានសម្រេចចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងនេះ ប្រាថ្នានឹងបាននូវសេចក្តីបរិសុទ្ធិ (គឺផល) ដោយអំណាចនៃការកំណត់ដឹង និងការបែរត្រឡប់ចាកសង្ខារ (វិបស្សនានិងមគ្គ) គប្បីញ៉ាំងកម្មដ្ឋានឲ្យចម្រើន ធ្វើនូវចតុត្ថជ្ឈាននោះឯងឲ្យជាឈានស្ទាត់ជំនាញ ស្ទាត់រត់មាត់ ដោយអាការៈ ៥ គឺ អាវជ្ជនវសី សមាបជ្ជនវសី អធិដ្ឋានវសី វុដ្ឋានវសី និងបច្ចវេក្ខណវសី ហើយកំណត់កាន់យកនូវរូបនិងអរូប គឺរូបមានអរូបជាប្រធានក្តី អរូបមានរូបជាប្រធានក្តី រួចហើយក៏ផ្តើមឡើងនូវវិបស្សនា។ តើផ្តើមឡើងដូចម្តេច? ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ ចេញចាកឈានហើយ កំណត់កាន់យកនូវអង្គឈានទាំងឡាយ រមែងឃើញនូវហទយវត្ថុដែលជាទីអាស្រ័យនៃអង្គឈានទាំងនោះផង នូវមហាភូតរូបទាំងឡាយដែលជាទីអាស្រ័យនៃហទយវត្ថុនោះផង នូវករជកាយទាំងអស់ដែលជាទីអាស្រ័យនៃមហាភូតរូបទាំងនោះផង។ អំពីនោះមក ភិក្ខុនោះក៏កំណត់នូវរូបនិងអរូបថា «អង្គឈានទាំងឡាយ ជានាម (អរូប), ហទយវត្ថុជាដើម ជារូប»។

Atha vā samāpattito vuṭṭhahitvā kesādīsu koṭṭhāsesu pathavīdhātuādivasena cattāri bhūtāni taṃnissitarūpāni ca pariggahetvā yathāpariggahitarūpārammaṇaṃ yathāpariggahitarūpavatthudvārārammaṇaṃ vā sasampayuttadhammaṃ viññāṇañca passati. Tato ‘‘bhūtādīni rūpaṃ sasampayuttadhammaṃ viññāṇaṃ arūpa’’nti vavatthapeti.

ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុចេញចាកសមាបត្តិហើយ កំណត់កាន់យកនូវមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនូវមហាភូតរូបនោះ ដោយអំណាចនៃបឋវីធាតុជាដើម ក្នុងចំណែកទាំងឡាយមានសក់ជាដើម ហើយរមែងឃើញនូវវិញ្ញាណ ព្រមទាំងធម៌ដែលប្រកបជាមួយ ដែលមានរូបារម្មណ៍តាមដែលបានកំណត់កាន់យកហើយក្តី មានរូបវត្ថុ ទ្វារ និងអារម្មណ៍តាមដែលបានកំណត់កាន់យកហើយក្តី។ អំពីនោះមក ភិក្ខុនោះក៏កំណត់ថា «មហាភូតរូបជាដើម ជារូប, វិញ្ញាណព្រមទាំងធម៌ដែលប្រកបជាមួយ ជានាម (អរូប)»។

Atha vā samāpattito vuṭṭhahitvā assāsapassāsānaṃ samudayo karajakāyo ca cittañcāti passati. Yathā hi kammāragaggariyā dhamamānāya bhastañca purisassa ca tajjaṃ vāyāmaṃ paṭicca vāto sañcarati; evameva kāyañca cittañca paṭicca assāsapassāsāti. Tato assāsapassāse ca kāyañca rūpaṃ, cittañca taṃsampayuttadhamme ca arūpanti vavatthapeti.

ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុចេញចាកសមាបត្តិហើយ រមែងឃើញថា «ហេតុជាទីកើតឡើងនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល គឺករជកាយផង ចិត្តផង»។ ព្រោះថា ខ្យល់រមែងចេញចូល អាស្រ័យនូវស្បែកស្នប់ផង នូវសេចក្តីព្យាយាមដ៏សមគួររបស់បុរសផង ក្នុងកាលដែលស្នប់របស់ជាងដែកដែលគេស៊ូបិតបើក យ៉ាងណា យ៉ាងនោះឯង ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយ រមែងចេញចូល អាស្រ័យនូវកាយផង នូវចិត្តផង ភិក្ខុរមែងឃើញយ៉ាងនេះ។ អំពីនោះមក ភិក្ខុនោះក៏កំណត់នូវខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលផង នូវកាយផង ថាជារូប, កំណត់នូវចិត្តផង នូវចេតសិកធម៌ទាំងឡាយដែលប្រកបជាមួយចិត្តនោះផង ថាជានាម (អរូប)។

Evaṃ nāmarūpaṃ vavatthapetvā tassa paccayaṃ pariyesati, pariyesanto ca taṃ disvā tīsupi addhāsu nāmarūpassa pavattiṃ ārabbha kaṅkhaṃ vitarati. Vitiṇṇakaṅkho kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā udayabbayānupassanāya pubbabhāge uppanne obhāsādayo dasa vipassanupakkilese pahāya upakkilesavimuttaṃ paṭipadāñāṇaṃ ‘‘maggo’’ti vavatthapetvā udayaṃ pahāya bhaṅgānupassanaṃ patvā nirantaraṃ bhaṅgānupassanena bhayato upaṭṭhitesu sabbasaṅkhāresu nibbindanto virajjanto vimuccanto yathākkamaṃ cattāro ariyamagge pāpuṇitvā arahattaphale patiṭṭhāya ekūnavīsatibhedassa paccavekkhaṇañāṇassa pariyantappatto sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyo hoti. Ettāvatā cassa gaṇanaṃ ādiṃ katvā vipassanāpariyosānā ānāpānassatisamādhibhāvanā ca samattā hotīti.

កាលបើភិក្ខុនោះកំណត់នាមនិងរូបយ៉ាងនេះហើយ រមែងស្វែងរកនូវបច្ច័យនៃនាមរូបនោះ កាលដែលស្វែងរក ក៏ឃើញនូវបច្ច័យនោះ ហើយផ្ដើមឡើងនូវសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមរូបក្នុងកាលទាំង ៣ (អតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន) រមែងឆ្លងផុតនូវសេចក្តីសង្ស័យ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យឆ្លងផុតហើយ លើកឡើងនូវត្រៃលក្ខណ៍ដោយអំណាចនៃកលាបសម្មសនៈ លះបង់នូវវិបស្សនូបក្កិលេស ១០ មានពន្លឺ (ឱភាស) ជាដើម ដែលកើតឡើងក្នុងចំណែកខាងដើមនៃឧទយព្វយានុបស្សនាញាណ ហើយកំណត់នូវបដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិដែលរួចផុតចាកឧបក្កិលេសថា «នេះជាផ្លូវ» រួចហើយលះបង់នូវការកើតឡើង (គឺមិនផ្ដោតលើការកើត) ដល់នូវភង្គានុបស្សនាញាណ នឿយណាយ ប្រាសចាកតម្រេក រួចផុត ក្នុងសង្ខារទាំងពួងដែលប្រាកដឡើងដោយភាពជាភ័យ ដោយភង្គានុបស្សនាញាណមិនដាច់ រួចហើយក៏ដល់នូវអរិយមគ្គទាំង ៤ តាមលំដាប់ តម្កល់នៅក្នុងអរហត្តផល ដល់នូវទីបំផុតនៃបច្ចវេក្ខណញាណមាន ១៩ ប្រការ ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដ៏ប្រសើររបស់សត្វលោកព្រមទាំងទេវលោក។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ អានាបាណស្សតិសមាធិភាវនា មានវិធីរាប់ (គណនា) ជាខាងដើម មានវិបស្សនាជាទីបំផុត របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាបរិបូណ៌ហើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

Ayaṃ sabbākārato paṭhamacatukkavaṇṇanā.

នេះជាការអធិប្បាយនូវចតុក្កៈទី ១ ដោយអាការៈទាំងពួង។

Itaresu pana tīsu catukkesu yasmā visuṃ kammaṭṭhānabhāvanānayo nāma natthi; tasmā anupadavaṇṇanānayeneva nesaṃ attho veditabbo. Pītippaṭisaṃvedīti pītiṃ paṭisaṃviditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto assasissāmi passasissāmīti sikkhati. Tattha dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā hoti – ārammaṇato ca asammohato ca.

ចំណែកឯក្នុងចតុក្កៈ ៣ ដ៏សេស ព្រោះហេតុតែមិនមានវិធីចម្រើនកម្មដ្ឋានដោយឡែកពីគ្នា ហេតុនោះ សេចក្តីនៃចតុក្កៈទាំងនោះ គប្បីដឹងដោយវិធីអធិប្បាយតាមលំដាប់បទប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «ពីតិប្បដិសំវេទី» សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលធ្វើនូវបីតិឲ្យដឹងច្បាស់ ធ្វើឲ្យប្រាកដ រមែងសិក្សាថា «អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចូល... នឹងដកដង្ហើមចេញ»។ ក្នុងបទនោះ បីតិដែលដឹងច្បាស់ហើយ រមែងមានដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ផង ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេងផង।

Kathaṃ [Pg.33] ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti? Sappītike dve jhāne samāpajjati, tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassa paṭisaṃviditattā.

តើបីតិដែលដឹងច្បាស់ហើយដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ រមែងមានដូចម្តេច? ភិក្ខុរមែងចូលកាន់ឈាន ២ (បឋមជ្ឈាន និងទុតិយជ្ឈាន) ដែលប្រកបដោយបីតិ ក្នុងខណៈនៃសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ បីតិដែលដឹងច្បាស់ហើយដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ រមែងមានដោយការបានសម្រេចនូវឈាន ព្រោះភាពជាអារម្មណ៍ដែលដឹងច្បាស់ហើយ។

Kathaṃ asammohato? Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakapītiṃ khayato vayato sammasati, tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhena asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti. Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ –

តើដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង រមែងមានដូចម្តេច? ភិក្ខុចូលកាន់ឈាន ២ ដែលប្រកបដោយបីតិ រួចចេញហើយ ពិចារណានូវបីតិដែលប្រកបដោយឈាននោះ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅ សាបសូន្យទៅ ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ បីតិដែលដឹងច្បាស់ហើយដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង រមែងមានដោយការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គថា៖

‘‘Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hoti. Dīghaṃ passāsavasena…pe… rassaṃ assāsavasena… rassaṃ passāsavasena… sabbakāyappaṭisaṃvedī assāsavasena… sabbakāyappaṭisaṃvedī passāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti, tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hoti. Āvajjato sā pīti paṭisaṃviditā hoti jānato… passato… paccavekkhato… cittaṃ adhiṭṭhahato… saddhāya adhimuccato… vīriyaṃ paggaṇhato… satiṃ upaṭṭhāpayato… cittaṃ samādahato… paññāya pajānato… abhiññeyyaṃ abhijānato… pariññeyyaṃ parijānato… pahātabbaṃ pajahato… bhāvetabbaṃ bhāvayato… sacchikātabbaṃ sacchikaroto sā pīti paṭisaṃviditā hoti. Evaṃ sā pīti paṭisaṃviditā hotī’’ti (paṭi. ma. 1.172).

«សតិតែងតម្កល់ខ្ជាប់ ដល់បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់នូវភាពមានអារម្មណ៍តែមួយ គឺសេចក្តីមិនរាយមាយនៃចិត្ត ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលវែង បីតិនោះ ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់ហើយ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ។ ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញវែង... បេ... ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលខ្លី... ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញខ្លី... ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង... ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញដឹងច្បាស់នូវកាយទាំងពួង... ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចូលរម្ងាប់កាយសង្ខារ... សតិតែងតម្កល់ខ្ជាប់ ដល់បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់នូវភាពមានអារម្មណ៍តែមួយ គឺសេចក្តីមិនរាយមាយនៃចិត្ត ដោយអំណាចនៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញរម្ងាប់កាយសង្ខារ បីតិនោះ ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់ហើយ ដោយសតិនោះ ដោយញាណនោះ។ បីតិនោះ ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់ហើយ ដល់បុគ្គលកាលពិចារណា... កាលដឹង... កាលឃើញ... កាលបច្ចវេក្ខណៈ... កាលតម្កល់ចិត្តមាំ... កាលបង្ឱនចិត្តជឿដោយសទ្ធា... កាលផ្គងសេចក្តីព្យាយាម... កាលតម្កល់សតិ... កាលតម្កល់ចិត្តមាំ... កាលដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញា... កាលដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគួរដឹងច្បាស់... កាលកំណត់ដឹងនូវធម៌ដែលគb្បីកំណត់ដឹង... កាលលះបង់នូវធម៌ដែលគប្បីលះបង់... កាលចម្រើននូវធម៌ដែលគប្បីចម្រើន... កាលធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ បីតិនោះ ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់ហើយ យ៉ាងនេះឯង»។

Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbāni. Idaṃ panettha visesamattaṃ. Tiṇṇaṃ jhānānaṃ vasena sukhapaṭisaṃveditā catunnampi vasena cittasaṅkhārapaṭisaṃveditā veditabbā. ‘‘Cittasaṅkhāro’’ti vedanādayo dve khandhā. Sukhappaṭisaṃvedipade cettha vipassanābhūmidassanatthaṃ ‘‘sukhanti dve sukhāni – kāyikañca sukhaṃ cetasikañcā’’ti paṭisambhidāyaṃ vuttaṃ. Passambhayaṃ cittasaṅkhāranti oḷārikaṃ oḷārikaṃ cittasaṅkhāraṃ passambhento, nirodhentoti attho. So vitthārato kāyasaṅkhāre vuttanayeneva veditabbo. Apicettha pītipade pītisīsena vedanā vuttā. Sukhapade sarūpeneva vedanā[Pg.34]. Dvīsu cittasaṅkhārapadesu ‘‘saññā ca vedanā ca cetasikā ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā’’ti (paṭi. ma. 1.174; ma. ni. 1.463) vacanato saññāsampayuttā vedanāti. Evaṃ vedanānupassanānayena idaṃ catukkaṃ bhāsitanti veditabbaṃ.

សូម្បីតែបទទាំងឡាយដ៏សេស ក៏គប្បីដឹងដោយសេចក្តីតាមវិធីនេះឯង។ ចំណែកឯក្នុងបទទាំងនេះ មានសេចក្តីប្លែកបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ គឺ គប្បីដឹងនូវភាពជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវសុខ ដោយអំណាចនៃឈាន ៣ (បឋមជ្ឈាន ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន) និងភាពជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវចិត្តសង្ខារ ដោយអំណាចនៃឈានទាំង ៤។ ពាក្យថា «ចិត្តសង្ខារ» បានដល់ខន្ធ ២ មានវេទនាជាដើម (គឺវេទនាខន្ធ និងសញ្ញាខន្ធ)។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា «សុខប្បដិសំវេទី» នេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភូមិរបស់វិបស្សនា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គថា «សុខ មាន ២ យ៉ាង គឺ កាយិកសុខ (សុខផ្លូវកាយ) ផង ចេតសិកសុខ (សុខផ្លូវចិត្ត) ផង»។ បទថា «បស្សម្ភយំ ចិត្តសង្ខារំ» សេចក្តីថា កាលរម្ងាប់ គឺធ្វើឲ្យរលត់នូវចិត្តសង្ខារដ៏គ្រោតគ្រាតៗ។ សេចក្តីរម្ងាប់នោះ ដោយពិស្តារ គប្បីដឹងតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងកាយសង្ខារនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទទាំងនេះ ក្នុងបទថា «បីតិ» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកវេទនា ដោយយកបីតិជាប្រធាន។ ក្នុងបទថា «សុខ» ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកវេទនាដោយសរូបៈពិតប្រាកដ។ ក្នុងបទថា «ចិត្តសង្ខារ» ទាំង ២ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «សញ្ញាផង វេទនាផង ជាចេតសិក ធម៌ទាំងនេះជាប់ទាក់ទងនឹងចិត្ត ឈ្មោះថាចិត្តសង្ខារ» ហេតុនោះ ទើបសំដៅយកវេទនាដែលប្រកបដោយសញ្ញា។ គប្បីដឹងថា ចតុក្កៈទី ២ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយ ដោយអំណាចនៃវេទនានុបស្សនាភាវនា យ៉ាងនេះឯង។

Tatiyacatukkepi catunnaṃ jhānānaṃ vasena cittapaṭisaṃveditā veditabbā. Abhippamodayaṃ cittanti cittaṃ modento pamodento hāsento pahāsento assasissāmi passasissāmīti sikkhati. Tattha dvīhākārehi abhippamodo hoti – samādhivasena ca vipassanāvasena ca.

សូម្បីតែក្នុងចតុក្កៈទី ៣ ក៏គប្បីដឹងនូវភាពជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវចិត្ត ដោយអំណាចនៃឈានទាំង ៤។ បទថា «អភិប្បមោទយំ ចិត្តំ» សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ឲ្យរីករាយក្រៃលែង ឲ្យស្រស់ស្រាយ ឲ្យស្រស់ស្រាយក្រៃលែង រមែងសិក្សាថា «អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចូល... នឹងដកដង្ហើមចេញ»។ ក្នុងបទនោះ សេចក្តីរីករាយក្រៃលែង រមែងមានដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺ ដោយអំណាចនៃសមាធិផង ដោយអំណាចនៃវិបស្សនាផង Holy។

Kathaṃ samādhivasena? Sappītike dve jhāne samāpajjati, so samāpattikkhaṇe sampayuttāya pītiyā cittaṃ āmodeti pamodeti. Kathaṃ vipassanāvasena? Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakapītiṃ khayato vayato sammasati; evaṃ vipassanākkhaṇe jhānasampayuttakapītiṃ ārammaṇaṃ katvā cittaṃ āmodeti pamodeti. Evaṃ paṭipanno ‘‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī’’ti vuccati.

តើដោយអំណាចនៃសមាធិ រមែងមានដូចម្តេច? ភិក្ខុចូលកាន់ឈាន ២ ដែលប្រកបដោយបីតិ ក្នុងខណៈនៃសមាបត្តិ ភិក្ខុនោះរមែងញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ឲ្យរីករាយក្រៃលែង ដោយបីតិដែលប្រកបជាមួយនោះ។ តើដោយអំណាចនៃវិបស្សនា រមែងមានដូចម្តេច? ភិក្ខុចូលកាន់ឈាន ២ ដែលប្រកបដោយបីតិ រួចចេញហើយ ពិចារណានូវបីតិដែលប្រកបដោយឈាននោះ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅ សាបសូន្យទៅ យ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា ភិក្ខុនោះធ្វើនូវបីតិដែលប្រកបដោយឈាននោះឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយរមែងញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ឲ្យរីករាយក្រៃលែង។ ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ រមែងហៅថា «កាលញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយក្រៃលែង រមែងសិក្សាថា អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចូល... នឹងដកដង្ហើមចេញ»។

Samādahaṃ cittanti paṭhamajjhānādivasena ārammaṇe cittaṃ samaṃ ādahanto samaṃ ṭhapento tāni vā pana jhānāni samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakacittaṃ khayato vayato sammasato vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhena uppajjati khaṇikacittekaggatā; evaṃ uppannāya khaṇikacittekaggatāya vasenapi ārammaṇe cittaṃ samaṃ ādahanto samaṃ ṭhapento ‘‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī’’ti vuccati.

ពាក្យថា samādahaṃ cittaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុធ្វើចិត្តឲ្យតម្កល់ស្មើ ដាក់ចុះស្មើក្នុងអារម្មណ៍ ដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈានជាដើម។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុចូលកាន់ឈានទាំងនោះ ហើយចេញមក ពិចារណាចិត្តដែលប្រកបដោយឈាន ដោយការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា ខណិកចិត្តេកគ្គតា (ការមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយមួយខណៈ) រមែងកើតឡើង ដោយការចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈ (មានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម)។ បុគ្គលកាលធ្វើចិត្តឲ្យតម្កល់ស្មើ ដាក់ចុះស្មើក្នុងអារម្មណ៍ សូម្បីដោយអំណាចនៃខណិកចិត្តេកគ្គតា ដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះ ទើបហៅថា «សិក្សាថា អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចេញ នឹងដកដង្ហើមចូល ធ្វើចិត្តឲ្យតម្កល់មាំ»។

Vimocayaṃ cittanti paṭhamajjhānena nīvaraṇehi cittaṃ mocento vimocento, dutiyena vitakkavicārehi, tatiyena pītiyā, catutthena sukhadukkhehi cittaṃ mocento vimocento. Tāni vā pana jhānāni samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakacittaṃ khayato vayato sammasati. So vipassanākkhaṇe aniccānupassanāya niccasaññāto cittaṃ mocento vimocento, dukkhānupassanāya sukhasaññāto, anattānupassanāya attasaññāto, nibbidānupassanāya nandito, virāgānupassanāya rāgato, nirodhānupassanāya samudayato, paṭinissaggānupassanāya ādānato cittaṃ mocento vimocento assasati ceva passasati ca. Tena vuttaṃ [Pg.35] – ‘‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī’’ti. Evaṃ cittānupassanāvasena idaṃ catukkaṃ bhāsitanti veditabbaṃ.

ពាក្យថា vimocayaṃ cittaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុដោះលែង គឺធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុតចាកនីវរណៈទាំងឡាយ ដោយបឋមជ្ឈាន, រួចផុតចាកវិតក្កៈនិងវិចារៈ ដោយទុតិយជ្ឈាន, រួចផុតចាកបីតិ ដោយតតិយជ្ឈាន, រួចផុតចាកសុខនិងទុក្ខ ដោយចតុត្ថជ្ឈាន។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុចូលកាន់ឈានទាំងនោះ ហើយចេញមក ពិចារណាចិត្តដែលប្រកបដោយឈាន ដោយការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ។ ភិក្ខុនោះក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា កាលដោះលែង គឺធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុតចាកនិច្ចសញ្ញា ដោយអនិច្ចានុបស្សនា, រួចផុតចាកសុខសញ្ញា ដោយទុក្ខានុបស្សនា, រួចផុតចាកអត្តសញ្ញា ដោយអនត្តានុបស្សនា, រួចផុតចាកតណ្ហាដែលត្រេកអរ ដោយនិព្វិទានុបស្សនា, រួចផុតចាករាគៈ ដោយវិរាគានុបស្សនា, រួចផុតចាកសមុទ័យ (ការកើតឡើង) ដោយនិរោធានុបស្សនា, រួចផុតចាកការប្រកាន់មាំ (អាទានៈ) ដោយបដិនិស្សគ្គានុបស្សនា រមែងដកដង្ហើមចេញផង ដកដង្ហើមចូលផង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «សិក្សាថា អាត្មាអញនឹងដកដង្ហើមចេញ នឹងដកដង្ហើមចូល ធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុត»។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងចតុក្កៈ (ពួកបួន) នេះ ដោយអំណាចនៃចិត្តានុបស្សនា យ៉ាងនេះឯង។

Catutthacatukke pana aniccānupassīti ettha tāva aniccaṃ veditabbaṃ, aniccatā veditabbā, aniccānupassanā veditabbā, aniccānupassī veditabbo. Tattha ‘‘anicca’’nti pañcakkhandhā. Kasmā? Uppādavayaññathattabhāvā. ‘‘Aniccatā’’ti tesaññeva uppādavayaññathattaṃ hutvā abhāvo vā nibbattānaṃ tenevākārena aṭhatvā khaṇabhaṅgena bhedoti attho. ‘‘Aniccānupassanā’’ti tassā aniccatāya vasena rūpādīsu ‘‘anicca’’nti anupassanā; ‘‘aniccānupassī’’ti tāya anupassanāya samannāgato; tasmā evaṃ bhūto assasanto ca passasanto ca idha ‘‘aniccānupassī assasissāmi, passasissāmīti sikkhatī’’ti veditabbo.

ក្នុងចតុក្កៈទី ៤ ត្រង់ពាក្យថា aniccānupassī នេះ ជាដំបូង គប្បីជ្រាបនូវអនិច្ចៈ (សភាវៈមិនទៀង) គប្បីជ្រាបនូវអនិច្ចតា (ភាពមិនទៀង) គប្បីជ្រាបនូវអនិច្ចានុបស្សនា (ការពិចារណាឃើញរឿយៗថាមិនទៀង) និងគប្បីជ្រាបនូវអនិច្ចានុបស្សី (អ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗថាមិនទៀង)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អនិច្ចៈ» បានដល់ បញ្ចក្ខន្ធ (ខន្ធ ៥)។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានការកើតឡើង ការវិនាសទៅ និងការប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ។ ពាក្យថា «អនិច្ចតា» បានដល់ ភាពប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃនៃការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅនៃខន្ធទាំងនោះឯង ឬមួយទៀត សេចក្តីថា ការកើតឡើងហើយមិនមាន (រលត់ទៅវិញ) គឺការមិនឋិតនៅដោយអាការៈដែលកើតឡើងនោះឯង ហើយបែកធ្លាយទៅដោយខណភង្គ (ការរលត់ទៅក្នុងមួយខណៈ)។ ពាក្យថា «Aniccānupassanā» បានដល់ ការពិចារណាឃើញរឿយៗក្នុងរូបជាដើមថា «មិនទៀង» ដោយអំណាចនៃអនិច្ចតានោះ។ ពាក្យថា «aniccānupassī» បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយអនិច្ចានុបស្សនានោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល ក្នុងចតុក្កៈនេះ គប្បីជ្រាបថា «សិក្សាថា អាត្មាអញជាអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗថាមិនទៀង នឹងដកដង្ហើមចេញ នឹងដកដង្ហើមចូល»។

Virāgānupassīti ettha pana dve virāgā – khayavirāgo ca accantavirāgo ca. Tattha ‘‘khayavirāgo’’ti saṅkhārānaṃ khaṇabhaṅgo; ‘‘accantavirāgo’’ti nibbānaṃ; ‘‘virāgānupassanā’’ti tadubhayadassanavasena pavattā vipassanā ca maggo ca. Tāya duvidhāyapi anupassanāya samannāgato hutvā assasanto ca passasanto ca ‘‘virāgānupassī assasissāmi passasissāmīti sikkhatī’’ti veditabbo. Nirodhānupassīpadepi eseva nayo.

ត្រង់ពាក្យថា virāgānupassī នេះ វិរាគៈ មាន ២ យ៉ាង គឺ ខយវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកដោយការអស់ទៅ) និង អច្ចន្តវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកជាដាច់ខាត)។ ក្នុងវិរាគៈទាំងនោះ «ខយវិរាគៈ» បានដល់ ខណភង្គ (ការរលត់ទៅក្នុងមួយខណៈ) នៃសង្ខារទាំងឡាយ។ «អច្ចន្តវិរាគៈ» បានដល់ ព្រះនិព្វាន។ «វិរាគានុបស្សនា» បានដល់ វិបស្សនានិងមគ្គ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការឃើញនូវវិរាគៈទាំងពីរនោះ។ ភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយអនុបស្សនាទាំងពីរយ៉ាងនោះ កាលដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល គប្បីជ្រាបថា «សិក្សាថា អាត្មាអញជាអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗនូវធម៌ប្រាសចាកតម្រេក នឹងដកដង្ហើមចេញ នឹងដកដង្ហើមចូល»។ សូម្បីក្នុងបទថា nirodhānupassī ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Paṭinissaggānupassīti etthāpi dve paṭinissaggā – pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca. Paṭinissaggoyeva anupassanā paṭinissaggānupassanā; vipassanāmaggānametaṃ adhivacanaṃ. Vipassanā hi tadaṅgavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilese pariccajati, saṅkhatadosadassanena ca tabbiparīte nibbāne tanninnatāya pakkhandatīti pariccāgapaṭinissaggo ceva pakkhandanapaṭinissaggo cāti vuccati. Maggo samucchedavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilese pariccajati, ārammaṇakaraṇena ca nibbāne pakkhandatīti pariccāgapaṭinissaggo ceva pakkhandanapaṭinissago cāti vuccati. Ubhayampi pana purimapurimañāṇānaṃ anuanu passanato anupassanāti vuccati. Tāya duvidhāya paṭinissaggānupassanāya samannāgato hutvā assasanto ca passasanto ca paṭinisaggānupassī assasissāmi passasissāmīti sikkhatīti veditabbo. Evaṃ bhāvitoti evaṃ soḷasahi ākārehi bhāvito. Sesaṃ vuttanayameva.

សូម្បីក្នុងពាក្យថា paṭinissaggānupassī នេះ បដិនិស្សគ្គៈ (ការរលាស់ចោល) មាន ២ យ៉ាង គឺ បរិច្ចាគបដិនិស្សគ្គៈ (ការរលាស់ចោលដោយការលះបង់) និង បក្ខន្ទនបដិនិស្សគ្គៈ (ការរលាស់ចោលដោយការស្ទុះទៅរក)។ ការរលាស់ចោលនោះឯងជាអនុបស្សនា ឈ្មោះថា បដិនិស្សគ្គានុបស្សនា នេះជាឈ្មោះនៃវិបស្សនានិងមគ្គ។ ព្រោះថា វិបស្សនារមែងលះបង់នូវកិលេសទាំងឡាយ ព្រមទាំងខន្ធនិងអភិសង្ខារ ដោយអំណាចនៃតទង្គប្បហាន ហើយព្រោះឃើញទោសក្នុងសង្ខតធម៌ ទើបស្ទុះទៅរកព្រះនិព្វានដែលមានសភាពផ្ទុយពីសង្ខតធម៌នោះ ដោយការបង្អោនទៅរកព្រះនិព្វាននោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា បរិច្ចាគបដិនិស្សគ្គៈផង បក្ខន្ទនបដិនិស្សគ្គៈផង។ ចំណែកឯមគ្គ រមែងលះបង់នូវកិលេសទាំងឡាយ ព្រមទាំងខន្ធនិងអភិសង្ខារ ដោយអំណាចនៃសមុច្ឆេទប្បហាន ហើយស្ទុះទៅរកព្រះនិព្វាន ដោយការធ្វើឲ្យជាអារម្មណ៍ ហេតុនោះ ទើបហៅថា បរិច្ចាគបដិនិស្សគ្គៈផង បក្ខន្ទនបដិនិស្សគ្គៈផង។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងពីរ (វិបស្សនានិងមគ្គ) នោះ ហៅថា អនុបស្សនា ព្រោះការពិចារណាឃើញរឿយៗតាមលំដាប់នៃញាណមុនៗ។ ភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយបដិនិស្សគ្គានុបស្សនាទាំងពីរយ៉ាងនោះ កាលដកដង្ហើមចេញនិងដកដង្ហើមចូល គប្បីជ្រាបថា «សិក្សាថា អាត្មាអញជាអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការរលាស់ចោល នឹងដកដង្ហើមចេញ នឹងដកដង្ហើមចូល»។ ពាក្យថា evaṃ bhāvito សេចក្តីថា ចម្រើនហើយដោយអាការៈ ១៦ យ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

Ānāpānassatisamādhikathā niṭṭhitā.

អាណាបាណស្សតិសមាធិកថា ចប់ហើយ។

167. Atha [Pg.36] kho bhagavātiādimhi pana ayaṃ saṅkhepattho. Evaṃ bhagavā ānāpānassatisamādhikathāya bhikkhū samassāsetvā atha yaṃ taṃ tatiyapārājikapaññattiyā nidānañceva pakaraṇañca uppannaṃ bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ jīvitā voropanaṃ, etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā paṭipucchitvā vigarahitvā ca yasmā tattha attanā attānaṃ jīvitā voropanaṃ migalaṇḍikena ca voropāpanaṃ pārājikavatthu na hoti; tasmā taṃ ṭhapetvā pārājikassa vatthubhūtaṃ aññamaññaṃ jīvitā voropanameva gahetvā pārājikaṃ paññapento ‘‘yo pana bhikkhu sañcicca manussaviggaha’’ntiādimāha. Ariyapuggalamissakattā panettha ‘‘moghapurisā’’ti avatvā ‘‘te bhikkhū’’ti vuttaṃ.

១៦៧. ត្រង់ពាក្យថា atha kho bhagavā ជាដើមនេះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅ៖ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យធូរស្រាលចិត្ត ដោយអាណាបាណស្សតិសមាធិកថាយ៉ាងនេះហើយ លុះក្រោយមក ហេតុនិងរឿងរ៉ាវណាដែលកើតឡើងសម្រាប់ការបញ្ញត្តិតតិយបារាជិក គឺការបង្កាច់ជីវិតគ្នាទៅវិញទៅមកនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់ឲ្យប្រជុំភិក្ខុសង្ឃ ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះរឿងរ៉ាវនោះ ហើយទ្រង់សាកសួរនិងបន្ទោស។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងរ៉ាវនោះ ការបង្កាច់ជីវិតខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯងក្តី ការប្រើឲ្យមិគលណ្ឌិកសមណៈបង្កាច់ជីវិតឲ្យក្តី មិនមែនជាវត្ថុនៃបារាជិកឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់វៀរលែងនូវការសម្លាប់ខ្លួនឯងនិងការប្រើមិគលណ្ឌិកៈនោះចេញ ទ្រង់កាន់យកតែការបង្កាច់ជីវិតគ្នាទៅវិញទៅមក ដែលជាវត្ថុនៃបារាជិកពិតប្រាកដ កាលនឹងបញ្ញត្តិបារាជិកសិក្ខាបទ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ភិក្ខុណាមួយ គិតសម្លាប់មនុស្ស...»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ព្រោះមានព្រះអរិយបុគ្គលលាយឡំជាមួយផង ទើបព្រះអង្គមិនត្រាស់ហៅថា «មោឃបុរសទាំងឡាយ» ឡើយ តែត្រាស់ថា «ភិក្ខុទាំងនោះ» វិញ។

Evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā tatiyapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanavatthu udapādi, tassuppattidīpanatthaṃ ‘‘evañcidaṃ bhagavatā’’tiādi vuttaṃ.

កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើឲ្យមាំមួន ដោយអំណាចនៃការកាត់ឫសគល់ (ការដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ) ហើយបញ្ញត្តិតតិយបារាជិកយ៉ាងនេះហើយ រឿងរ៉ាវនៃការសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ ក៏កើតឡើងជាថ្មីទៀត ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ញត្តិបន្ថែម (អនុបញ្ញត្តិ)។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ ពោលពាក្យជាដើមថា evañcidaṃ bhagavatā ដើម្បីបង្ហាញពីការកើតឡើងនៃរឿងរ៉ាវនោះ។

168. Tattha paṭibaddhacittāti chandarāgena paṭibaddhacittā; sārattā apekkhavantoti attho. Maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇemāti jīvite ādīnavaṃ dassetvā maraṇassa guṇaṃ vaṇṇema; ānisaṃsaṃ dassemāti. Katakalyāṇotiādīsu ayaṃ padattho – kalyāṇaṃ sucikammaṃ kataṃ tayāti tvaṃ kho asi katakalyāṇo. Tathā kusalaṃ anavajjakammaṃ kataṃ tayāti katakusalo. Maraṇakāle sampatte yā sattānaṃ uppajjati bhayasaṅkhātā bhīrutā, tato tāyanaṃ rakkhaṇakammaṃ kataṃ tayāti katabhīruttāṇo pāpaṃ. Lāmakakammaṃ akataṃ tayāti akatapāpo. Luddaṃ dāruṇaṃ dussīlyakammaṃ akataṃ tayāti akataluddo. Kibbisaṃ sāhasikakammaṃ lobhādikilesussadaṃ akataṃ tayāti akatakibbiso. Kasmā idaṃ vuccati? Yasmā sabbappakārampi kataṃ tayā kalyāṇaṃ, akataṃ tayā pāpaṃ; tena taṃ vadāma – ‘‘kiṃ tuyhaṃ iminā rogābhibhūtattā lāmakena pāpakena dukkhabahulattā dujjīvitena’’. Mataṃ te jīvitā seyyoti tava maraṇaṃ jīvitā sundarataraṃ. Kasmā? Yasmā ito tvaṃ kālaṅkato katakālo hutvā kālaṃ katvā maritvāti attho. Kāyassa bhedā…pe… upapajjissasi. Evaṃ upapanno ca tattha dibbehi devaloke [Pg.37] uppannehi pañcahi kāmaguṇehi manāpiyarūpādikehi pañcahi vatthukāmakoṭṭhāsehi samappito samaṅgībhūto paricarissasi sampayutto samodhānagato hutvā ito cito ca carissasi, vicarissasi abhiramissasi vāti attho.

១៦៨. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា paṭibaddhacittā សេចក្តីថា មានចិត្តជំពាក់ដោយឆន្ទរាគៈ មានន័យថា ជាអ្នកត្រេកអរខ្លាំង មានការអាឡោះអាល័យ។ ពាក្យថា maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇema សេចក្តីថា បង្ហាញទោសក្នុងជីវិត ហើយសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ មានន័យថា បង្ហាញអានិសង្ស (នៃសេចក្តីស្លាប់)។ ក្នុងពាក្យថា katakalyāṇo ជាដើម មានអត្ថន័យនៃបទដូចតទៅ៖ អំពើល្អដ៏ស្អាតស្អំ គឺអ្នកបានធ្វើហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបអ្នកឈ្មោះថា «កតកល្យាណ» (អ្នកមានអំពើល្អបានធ្វើហើយ)។ ដូចគ្នាដែរ កុសលកម្មដែលគ្មានទោស គឺអ្នកបានធ្វើហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «កតកុសល»។ កាលបើវេលាស្លាប់មកដល់ សេចក្តីតក់ស្លុតដែលហៅថាភ័យ រមែងកើតឡើងដល់សត្វទាំងឡាយ អំពើជាគ្រឿងការពាររក្សាខ្លួនចាកភ័យនោះ គឺអ្នកបានធ្វើហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «កតភីរុត្តាណ»។ បាបកម្មដ៏លាមក គឺអ្នកមិនបានធ្វើឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «អកតបាប»។ អំពើទ្រុស្តសីលដ៏អាក្រក់និងកាចសាហាវ គឺអ្នកមិនបានធ្វើឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «អកតលុទ្ទ»។ អំពើវេរកម្មដ៏សាហាវដែលច្របូកច្របល់ដោយកិលេសមានលោភៈជាដើម គឺអ្នកមិនបានធ្វើឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «អកតកិព្វិស»។ ហេតុអ្វីបានជាពោលពាក្យនេះ? ព្រោះថា អំពើល្អគ្រប់បែបយ៉ាង គឺអ្នកបានធ្វើហើយ បាបកម្ម គឺអ្នកមិនបានធ្វើឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកយើងពោលពាក្យនោះថា «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក ដោយជីវិតដ៏លំបាក ដែលត្រូវរោគបៀតបៀន ដ៏លាមក អាក្រក់ និងពោរពេញដោយទុក្ខនេះ»។ ពាក្យថា mataṃ te jīvitā seyyo សេចក្តីថា សេចក្តីស្លាប់របស់អ្នក ប្រសើរជាងការរស់នៅ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អ្នកលុះធ្វើមរណកាល (ស្លាប់) ចាកលោកនេះទៅហើយ សេចក្តីថា ធ្វើមរណកាលគឺស្លាប់ទៅហើយ លុះធ្លាយរាងកាយ...បេ... នឹងទៅកើត (ក្នុងសុគតិភព)។ លុះទៅកើតយ៉ាងនោះហើយ នឹងជាអ្នកប្រកបព្រម គឺបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥ ដ៏ជាទិព្វ ដែលកើតឡើងក្នុងទេវលោក ឬដោយវត្ថុកាម ៥ ចំណែក ដែលជាទីគាប់ចិត្តមានរូបជាដើម ហើយនឹងត្រេកអរ គឺប្រកបព្រម ជួបជុំគ្នា ត្រេចទៅក្នុងទីនេះនិងទីនោះ ត្រេចទៅរឿយៗ ឬរីករាយក្នុងទេវលោកនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

169. Asappāyānīti ahitāni avuḍḍhikarāni yāni khippameva jīvitakkhayaṃ pāpenti.

១៦៩. ពាក្យថា asappāyāni បានដល់ របស់ដែលមិនជាប្រយោជន៍ មិននាំមកនូវសេចក្តីចម្រើន របស់ណាដែលនាំឲ្យអស់ជីវិតទៅដោយឆាប់រហ័ស។

Padabhājanīyavaṇṇanā

វណ្ណនានៃបទភាជនីយ៍ (ការអធិប្បាយចែកបទ)

172. Sañciccāti ayaṃ ‘‘sañcicca manussaviggaha’’nti mātikāya vuttassa sañciccapadassa uddhāro. Tattha santi upasaggo, tena saddhiṃ ussukkavacanametaṃ sañciccāti; tassa sañcetetvā suṭṭhu cetetvāti attho. Yasmā pana yo sañcicca voropeti, so jānanto sañjānanto hoti, tañcassa voropanaṃ cecca abhivitaritvā vītikkamo hoti. Tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthameva dassetuṃ ‘‘jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha jānantoti ‘‘pāṇo’’ti jānanto. Sañjānantoti ‘‘jīvitā voropemī’’ti sañjānanto; teneva pāṇajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. Ceccāti vadhakacetanāvasena cetetvā pakappetvā. Abhivitaritvāti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā. Vītikkamoti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañciccasaddassa sikhāppatto atthoti vuttaṃ hoti.

១៧២. ពាក្យថា sañcicca នេះ ជាការលើកឡើងនូវបទថា sañcicca ដែលសម្តែងទុកក្នុងមាតិកាថា sañcicca manussaviggahaṃ។ ក្នុងពាក្យនោះ ឧបសគ្គគឺ sa រួមជាមួយពាក្យថា cicca នេះ ជាពាក្យសម្តែងនូវការខ្វល់ខ្វាយ (ការតាំងចិត្ត) ថា sañcicca មានសេចក្តីថា គិតហើយ គឺតាំងចិត្តទុកជាប្រពៃហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុណាបង្កាច់ជីវិតដោយចេតនា ភិក្ខុនោះរមែងដឹងខ្លួន គឺដឹងច្បាស់ ហើយការបង្កាច់ជីវិតរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងជាការកន្លងដោយការតាំងចិត្ត ដោយការសម្រេចចិត្តយ៉ាងមុតមាំ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនទ្រង់ធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងព្យញ្ជនៈឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថន័យពិតប្រាកដ ទើបទ្រង់សម្តែងបទភាជនីយ៍នៃពាក្យនោះយ៉ាងនេះថា «ដឹងខ្លួន ដឹងច្បាស់ តាំងចិត្ត សម្រេចចិត្តយ៉ាងមុតមាំ កន្លងសិក្ខាបទ»។ ក្នុងបទភាជនីយ៍នោះ ពាក្យថា «ដឹងខ្លួន» គឺដឹងថា «ជាសត្វមានជីវិត»។ ពាក្យថា «ដឹងច្បាស់» គឺដឹងច្បាស់ថា «អាត្មាអញនឹងបង្កាច់ជីវិត» សេចក្តីថា ដឹងព្រមជាមួយអាការៈដែលដឹងថាជាសត្វមានជីវិតនោះឯង។ ពាក្យថា «តាំងចិត្ត» គឺគិតកំណត់ទុកដោយអំណាចនៃវធកចេតនា (ចេតនាសម្លាប់)។ ពាក្យថា «សម្រេចចិត្តយ៉ាងមុតមាំ» គឺការសង្កត់សង្កិនដោយអំណាចនៃឧបក្កមៈ (ការព្យាយាមសម្លាប់) ហើយបញ្ជូនចិត្តដែលគ្មានសេចក្តីសង្ស័យ (ចិត្តក្លាហាន) ទៅ។ ពាក្យថា «កន្លងសិក្ខាបទ» សេចក្តីថា ការកន្លងសិក្ខាបទណាដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យដ៏កំពូលនៃពាក្យថា sañcicca នេះឯង។

Idāni ‘‘manussaviggahaṃ jīvitā voropeyyā’’ti ettha vuttaṃ manussattabhāvaṃ ādito paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘manussaviggaho nāmā’’tiādimāha. Tattha gabbhaseyyakānaṃ vasena sabbasukhumaattabhāvadassanatthaṃ ‘‘yaṃ mātukucchismi’’nti vuttaṃ. Paṭhamaṃ cittanti paṭisandhicittaṃ. Uppannanti jātaṃ. Paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtanti idaṃ tasseva vevacanaṃ. ‘‘Mātukucchismiṃ paṭhamaṃ citta’’nti vacanena cettha sakalāpi pañcavokārapaṭisandhi dassitā hoti. Tasmā tañca paṭhamaṃ cittaṃ taṃsampayuttā ca tayo arūpakkhandhā tena saha nibbattañca kalalarūpanti ayaṃ sabbapaṭhamo manussaviggaho. Tattha ‘‘kalalarūpa’’nti itthipurisānaṃ kāyavatthubhāvadasakavasena [Pg.38] samatiṃsa rūpāni, napuṃsakānaṃ kāyavatthudasakavasena vīsati. Tattha itthipurisānaṃ kalalarūpaṃ jātiuṇṇāya ekena aṃsunā uddhaṭatelabindumattaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្តភាពជាមនុស្សដែលពោលទុកក្នុងពាក្យថា manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya នេះ តាំងពីដំបូងមក ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា manussaviggaho nāma។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា yaṃ mātukucchismiṃ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្តភាពដ៏ល្អិតល្អន់បំផុត ដោយអំណាចនៃសត្វដែលកើតក្នុងគភ៌ (គព្ភសេយ្យកសត្វ)។ ពាក្យថា paṭhamaṃ cittaṃ បានដល់ បដិសន្ធិចិត្ត។ ពាក្យថា uppannaṃ គឺកើតឡើងហើយ។ ពាក្យថា paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ នេះ ជាវេវចនៈនៃពាក្យនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយពាក្យថា mātukucchismiṃ paṭhamaṃ cittaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវបញ្ចវោការបដិសន្ធិទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ បដិសន្ធិចិត្តដំបូងនោះផង អរូបក្ខន្ធ ៣ ដែលប្រកបដោយបដិសន្ធិចិត្តនោះផង កលលរូបដែលកើតឡើងជាមួយគ្នានោះផង នេះជាមនុស្សវិគ្គហៈ (រូបកាយមនុស្ស) ដំបូងបង្អស់។ ក្នុងមនុស្សវិគ្គហៈនោះ «កលលរូប» បានដល់ រូប ៣០ ដោយអំណាចនៃកាយទសកៈ វត្ថុទសកៈ និងភាវទសកៈ សម្រាប់ស្ត្រីនិងបុរស, និងរូប ២០ ដោយអំណាចនៃកាយទសកៈនិងវត្ថុទសកៈ សម្រាប់នបុំសកៈ (អ្នកគ្មានភេទ)។ ក្នុងរូបទាំងនោះ កលលរូបនៃស្ត្រីនិងបុរស មានទំហំប៉ុនតំណក់ប្រេងដែលស្រង់ឡើងដោយសរសៃរោមចៀមដែលទើបនឹងកើតតែមួយសរសៃ មានសភាពថ្លា ថ្លាស្ង្វង់។ សេចក្តីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថា (វិភង្គអដ្ឋកថា) ថា៖

‘‘Tilatelassa yathā bindu, sappimaṇḍo anāvilo;

Evaṃvaṇṇappaṭibhāgaṃ kalalanti pavuccatī’’ti. (vibha. aṭṭha. 26 pakiṇṇakakathā;

saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.235);

«តំណក់ប្រេងល្ង មានសភាពយ៉ាងណា ឬទឹកដោះថ្លាដែលមិនល្អក់ មានសភាពយ៉ាងណា កលលរូប រមែងមានពណ៌និងសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលយ៉ាងនោះ ទើបហៅថា កលលៈ»។

Evaṃ parittakaṃ vatthuṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuḍḍhippatto attabhāvo eso manussaviggaho nāma.

អត្តភាពដែលដល់នូវសេចក្តីចម្រើនដោយលំដាប់ ក្នុងចន្លោះកាលនេះ ចាប់តាំងពីវត្ថុដ៏តូច (គឺកលលរូប) យ៉ាងនេះជាដើម ដរាបដល់កាលជាទីស្លាប់ របស់សត្វដែលមានអាយុ ១២០ ឆ្នាំដោយប្រក្រតី នេះឈ្មោះថា មនុស្សវិគ្គហៈ (រូបកាយនៃមនុស្ស)។

Jīvitā voropeyyāti kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojeyyāti attho. Yasmā pana jīvitā voropanaṃ nāma atthato jīvitindriyupacchedanameva hoti, tasmā etassa padabhājane ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindati uparodheti santatiṃ vikopetī’’ti vuttaṃ. Tattha jīvitindriyassa paveṇighaṭanaṃ upacchindanto uparodhento ca ‘‘jīvitindriyaṃ upacchindati uparodhetī’’ti vuccati. Svāyamattho ‘‘santatiṃ vikopetī’’tipadena dassito. Vikopetīti viyojeti.

ពាក្យថា Jīvitā voropeyya (បំបាត់ចាកជីវិត) សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងកាលជាកលលៈ ដោយការធ្វើឲ្យក្តៅ ឬការញាំញីក្តី ដោយការឲ្យថ្នាំ (រំលាយគភ៌) ក្តី ឬខ្ពស់ជាងកាលជាកលលៈនោះទៅ ដោយឧបាយដ៏សមគួរដល់រូបនោះៗក្តី គឺញែកចេញចាកជីវិត។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែការបំបាត់ចាកជីវិត ដោយអត្ថគឺការផ្តាច់បង់នូវជីវិតិន្រ្ទិយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ផ្តាច់បង់នូវជីវិតិន្រ្ទិយ ញ៉ាំងជីវិតិន្រ្ទិយឲ្យរលត់ ធ្វើសន្តតិឲ្យកម្រើក»។ ក្នុងបទទាំងនោះ ភិក្ខុកាលផ្តាច់បង់ និងញ៉ាំងការតភ្ជាប់នៃសន្តតិរបស់ជីវិតិន្រ្ទិយឲ្យរលត់ តែងហៅថា «ផ្តាច់បង់នូវជីវិតិន្រ្ទិយ ញ៉ាំងជីវិតិន្រ្ទិយឲ្យរលត់»។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញដោយបទថា «santatiṃ vikopeti» (ធ្វើសន្តតិឲ្យកម្រើក)។ បទថា Vikopeti ប្រែថា ញែកចេញ (viyojeti)។

Tattha duvidhaṃ jīvitindriyaṃ – rūpajīvitindriyaṃ, arūpajīvitindriyañca. Tesu arūpajīvitindriye upakkamo natthi, taṃ voropetuṃ na sakkā. Rūpajīvitindriye pana atthi, taṃ voropetuṃ sakkā. Taṃ pana voropento arūpajīvitindriyampi voropeti. Teneva hi saddhiṃ taṃ nirujjhati tadāyattavuttito. Taṃ pana voropento kiṃ atītaṃ voropeti, anāgataṃ, paccuppannanti? Neva atītaṃ, na anāgataṃ, tesu hi ekaṃ niruddhaṃ ekaṃ anuppannanti ubhapampi asantaṃ, asantattā upakkamo natthi, upakkamassa natthitāya ekampi voropetuṃ na sakkā. Vuttampi cetaṃ –

ក្នុងជីវិតិន្រ្ទិយទាំងនោះ ជីវិតិន្រ្ទិយមាន ២ យ៉ាងគឺ រូបជីវិតិន្រ្ទិយ និងអរូបជីវិតិន្រ្ទិយ។ ក្នុងជីវិតិន្រ្ទិយទាំងពីរនោះ ឧបាយ (ការព្យាយាមសម្លាប់) ក្នុងអរូបជីវិតិន្រ្ទិយមិនមានទេ មិនអាចដើម្បីបំបាត់នូវអរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះបានឡើយ។ ចំណែកក្នុងរូបជីវិតិន្រ្ទិយ ឧបាយមាន អាចដើម្បីបំបាត់បាន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបុគ្គលបំបាត់នូវរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះ ក៏ឈ្មោះថាបំបាត់នូវអរូបជីវិតិន្រ្ទិយដែរ ព្រោះថាអរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះ តែងរលត់ទៅជាមួយគ្នានឹងរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះឯង ព្រោះមានការប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យនឹងរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះ។ ចុះកាលបុគ្គលបំបាត់នូវរូបជីវិតិន្រ្ទិយនោះ តើបំបាត់នូវរូបជីវិតិន្រ្ទិយជាអតីត ឬជាអនាគត ឬក៏ជាបច្ចុប្បន្ន? មិនមែនបំបាត់អតីត មិនមែនបំបាត់អនាគតឡើយ ព្រោះក្នុងរូបជីវិតិន្រ្ទិយទាំងពីរនោះ ម្យ៉ាងរលត់ទៅហើយ ម្យ៉ាងទៀតមិនទាន់កើតឡើង គឺថាទាំងពីរយ៉ាងជាធម៌មិនមានឡើយ ព្រោះភាពជាធម៌មិនមាន ឧបាយទើបមិនមាន ព្រោះមិនមានឧបាយ ទើបមិនអាចដើម្បីបំបាត់សូម្បីតែមួយបានឡើយ។ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati; na jīvissati. Anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvittha; na jīvati. Paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha; na jīvissatī’’ti (mahāni. 10).

«ក្នុងខណៈនៃចិត្តជាអតីត សត្វរស់នៅហើយ មិនមែនកំពុងរស់នៅ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ។ ក្នុងខណៈនៃចិត្តជាអនាគត សត្វនឹងរស់នៅ មិនមែនរស់នៅហើយ មិនមែនកំពុងរស់នៅឡើយ។ ក្នុងខណៈនៃចិត្តជាបច្ចុប្បន្ន សត្វកំពុងរស់នៅ មិនមែនរស់នៅហើយ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ»។

Tasmā [Pg.39] yattha jīvati tattha upakkamo yuttoti paccuppannaṃ voropeti.

ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងខណៈចិត្តណាដែលសត្វកំពុងរស់នៅ ឧបាយក្នុងខណៈចិត្តនោះទើបសមគួរ ហេតុនេះ ភិក្ខុឈ្មោះថាបំបាត់នូវរូបជីវិតិន្រ្ទិយជាបច្ចុប្បន្ន។

Paccuppannañca nāmetaṃ khaṇapaccuppannaṃ, santatipaccuppannaṃ, addhāpaccuppannanti tividhaṃ. Tattha ‘‘khaṇapaccuppannaṃ’’ nāma uppādajarābhaṅgasamaṅgi, taṃ voropetuṃ na sakkā. Kasmā? Sayameva nirujjhanato. ‘‘Santatipaccuppannaṃ’’ nāma sattaṭṭhajavanavāramattaṃ sabhāgasantativasena pavattitvā nirujjhanakaṃ, yāva vā uṇhato āgantvā ovarakaṃ pavisitvā nisinnassa andhakāraṃ hoti, sītato vā āgantvā ovarake nisinnassa yāva visabhāgautupātubhāvena purimako utu nappaṭippassambhati, etthantare ‘‘santatipaccuppanna’’nti vuccati. Paṭisandhito pana yāva cuti, etaṃ ‘‘addhāpaccuppannaṃ’’ nāma. Tadubhayampi voropetuṃ sakkā. Kathaṃ? Tasmiñhi upakkame kate laddhupakkamaṃ jīvitanavakaṃ nirujjhamānaṃ dubbalassa parihīnavegassa santānassa paccayo hoti. Tato santatipaccuppannaṃ vā addhāpaccuppannaṃ vā yathāparicchinnaṃ kālaṃ apatvā antarāva nirujjhati. Evaṃ tadubhayampi voropetuṃ sakkā, tasmā tadeva sandhāya ‘‘santatiṃ vikopetī’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត បច្ចុប្បន្ននោះមាន ៣ យ៉ាងគឺ ខណបច្ចុប្បន្ន សន្តតិបច្ចុប្បន្ន និងអទ្ធាបច្ចុប្បន្ន។ ក្នុងបច្ចុប្បន្នទាំងនោះ «ខណបច្ចុប្បន្ន» គឺជីវិតិន្រ្ទិយដែលប្រកបដោយឧប្បាទៈ ជរា និងភង្គៈ មិនអាចដើម្បីបំបាត់នូវខណបច្ចុប្បន្ននោះបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះរលត់ទៅដោយខ្លួនឯង។ «សន្តតិបច្ចុប្បន្ន» គឺជីវិតិន្រ្ទិយដែលប្រព្រឹត្តទៅហើយរលត់ទៅ ដោយអំណាចនៃសន្តតិដែលមានសភាវៈស្មើគ្នា ប្រមាណត្រឹមតែ ៧ ឬ ៨ វារៈនៃជវនៈ ឬមួយដរាបដល់កាលដែលបុគ្គលដើរមកពីកំដៅថ្ងៃ ហើយចូលមកអង្គុយក្នុងបន្ទប់ ងងឹតនៅឡើយ ឬមួយដើរមកពីទីត្រជាក់ ហើយចូលមកអង្គុយក្នុងបន្ទប់ ដរាបដល់កាលដែលឧតុមានសភាវៈមិនស្មើគ្នា (កំដៅ) ប្រាកដឡើង ឧតុមុន (ភាពត្រជាក់) មិនទាន់រម្ងាប់ទៅ ក្នុងចន្លោះកាលនេះ ហៅថា «សន្តតិបច្ចុប្បន្ន»។ ចំណែកឯកាលចាប់តាំងពីបដិសន្ធិរហូតដល់ចុតិ នេះឈ្មោះថា «អទ្ធាបច្ចុប្បន្ន»។ ជីវិតិន្រ្ទិយទាំងពីរយ៉ាង (គឺសន្តតិបច្ចុប្បន្ន និងអទ្ធាបច្ចុប្បន្ន) នោះ អាចដើម្បីបំបាត់បាន។ ដូចម្តេច? ព្រោះថាកាលបើឧបាយ (ការព្យាយាមសម្លាប់) នោះ បុគ្គលធ្វើហើយ ជីវិតនវកកលាបដែលរងនូវឧបាយ កាលរលត់ទៅ តែងជាបច្ច័យដល់សន្តតិ (រូបសន្តតិ) ដ៏ទន់ខ្សោយ ដែលមានល្បឿនថយចុះ។ ពីនោះមក សន្តតិបច្ចុប្បន្នក្តី អទ្ធាបច្ចុប្បន្នក្តី ក៏រលត់ទៅក្នុងចន្លោះកាលប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានដល់នូវកាលដែលកំណត់ទុកឡើយ។ យ៉ាងនេះ ជីវិតិន្រ្ទិយទាំងពីរយ៉ាងនោះ អាចដើម្បីបំបាត់បាន ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកជីវិតិន្រ្ទិយទាំងពីរយ៉ាងនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «santatiṃ vikopeti» (ធ្វើសន្តតិឲ្យកម្រើក) ដូច្នេះ។

Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ pāṇo veditabbo, pāṇātipāto veditabbo, pāṇātipāti veditabbo, pāṇātipātassa payogo veditabbo. Tattha ‘‘pāṇo’’ti vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Jīvitindriyañhi atipātento ‘‘pāṇaṃ atipātetī’’ti vuccati taṃ vuttappakārameva. ‘‘Pāṇātipāto’’ti yāya cetanāya jīvitindriyupacchedakaṃ payogaṃ samuṭṭhāpeti, sā vadhakacetanā ‘‘pāṇātipāto’’ti vuccati. ‘‘Pāṇātipātī’’ti vuttacetanāsamaṅgi puggalo daṭṭhabbo. ‘‘Pāṇātipātassa payogo’’ti pāṇātipātassa chapayogā – sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti.

ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីឲ្យសេចក្តីនេះប្រាកដច្បាស់ គប្បីជ្រាបនូវ «បាណៈ» គប្បីជ្រាបនូវ «បាណាតិបាត» គប្បីជ្រាបនូវ «បាណាតិបាតី» គប្បីជ្រាបនូវ «បយោគៈនៃបាណាតិបាត»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «បាណៈ» ដោយវោហារគឺសត្វ ដោយបរមត្ថគឺជីវិតិន្រ្ទិយ។ ព្រោះថាបុគ្គលកាលញ៉ាំងជីវិតិន្រ្ទិយឲ្យធ្លាក់ចុះ តែងហៅថា «សម្លាប់សត្វ» (pāṇaṃ atipāteti) សេចក្តីនោះមានប្រការដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ពាក្យថា «បាណាតិបាត» គឺចេតនាណាដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងបយោគៈផ្តាច់បង់នូវជីវិតិន្រ្ទិយឲ្យតាំងឡើង ចេតនាជាឃាតករនោះ ហៅថា «បាណាតិបាត»។ បុគ្គលដែលប្រកបដោយចេតនាដែលពោលហើយនោះ គប្បីជ្រាបថា «បាណាតិបាតី»។ ពាក្យថា «បយោគៈនៃបាណាតិបាត» គឺបយោគៈនៃបាណាតិបាតមាន ៦ យ៉ាងគឺ សាហត្ថិកបយោគ អាណត្តិបយោគ និស្សគ្គិយបយោគ ថាវរបយោគ វិជ្ជាមយបយោគ និងឥទ្ធិមយបយោគ។

Tattha ‘‘sāhatthiko’’ti sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ. ‘‘Āṇattiko’’ti aññaṃ āṇāpentassa ‘‘evaṃ vijjhitvā vā paharitvā vā mārehī’’ti āṇāpanaṃ. ‘‘Nissaggiyo’’ti dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā ususattiyantapāsāṇādīnaṃ nissajjanaṃ. ‘‘Thāvaro’’ti asañcārimena upakaraṇena māretukāmassa opātaapassenaupanikkhipanaṃ bhesajjasaṃvidhānaṃ. Te cattāropi parato pāḷivaṇṇanāyameva vitthārato āvibhavissanti.

ក្នុងបយោគៈទាំងនោះ «សាហត្ថិកបយោគ» គឺការប្រហារដោយកាយក្តី ដោយវត្ថុជាប់នឹងកាយក្តី របស់បុគ្គលដែលសម្លាប់ដោយខ្លួនឯង។ «អាណត្តិបយោគ» គឺការបង្គាប់របស់បុគ្គលដែលបង្គាប់អ្នកដទៃថា «ចូរឯងចាក់ ឬប្រហារសម្លាប់យ៉ាងនេះចុះ»។ «និស្សគ្គិយបយោគ» គឺការបាញ់ ឬចោលនូវព្រួញ លំពែង គ្រឿងយន្ត និងដុំថ្មជាដើម ដោយកាយក្តី ដោយវត្ថុជាប់នឹងកាយក្តី របស់បុគ្គលដែលចង់សម្លាប់សត្វដែលឈរនៅក្នុងទីឆ្ងាយ។ «ថាវរបយោគ» គឺការជីករណ្តៅ ការធ្វើបង្អែក (បន្ទះក្តារបង្កប់អាវុធ) ការដាក់គ្រឿងសស្រ្តាវុធទុកជិត និងការផ្សំថ្នាំពិស របស់បុគ្គលដែលចង់សម្លាប់ដោយគ្រឿងឧបករណ៍ដែលមិនរំកិលទៅណា។ បយោគៈទាំង ៤ នោះ នឹងមានប្រាកដច្បាស់ដោយពិស្តារ ក្នុងអដ្ឋកថាពន្យល់បាលីខាងមុខឯណោះឯង។

Vijjāmayaiddhimayā [Pg.40] pana pāḷiyaṃ anāgatā. Te evaṃ veditabbā. Saṅkhepato hi māraṇatthaṃ vijjāparijappanaṃ vijjāmayo payogo. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘katamo vijjāmayo payogo? Āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti; nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite paṭisenāya paccatthikesu paccāmittesu ītiṃ uppādenti, upaddavaṃ uppādenti, rogaṃ uppādenti, pajjarakaṃ uppādenti, sūcikaṃ karonti, visūcikaṃ karonti, pakkhandiyaṃ karonti. Evaṃ āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti. Vijjādhārā vijjaṃ parivattetvā nagare vā ruddhe…pe… pakkhandiyaṃ karontī’’ti evaṃ vijjāmayaṃ payogaṃ dassetvā āthabbaṇikehi ca vijjādharehi ca māritānaṃ bahūni vatthūni vuttāni, kiṃ tehi! Idañhettha lakkhaṇaṃ māraṇāya vijjāparijappanaṃ vijjāmayo payogoti.

ចំណែកឯ វិជ្ជាមយបយោគ និងឥទ្ធិមយបយោគ មិនបានមកក្នុងបាលីឡើយ។ បយោគៈទាំងនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថាសេចក្តីសង្ខេប ការសូត្រមន្តអាគមដើម្បីសម្លាប់ ឈ្មោះថា «វិជ្ជាមយបយោគ»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា «តើវិជ្ជាមយបយោគនោះ ដូចម្តេច? ពួកគ្រូមន្តអាគមអាថព្វ័ណ តែងប្រើប្រាស់មន្តអាថព្វ័ណ កាលបើក្រុងត្រូវគេឡោមព័ទ្ធក្តី កាលបើសង្គ្រាមប្រឈមមុខគ្នាក្តី តែងញ៉ាំងភ័យអន្តរាយបន្តិចបន្តួចឲ្យកើតឡើង ញ៉ាំងឧបទ្រពឲ្យកើតឡើង ញ៉ាំងរោគឲ្យកើតឡើង ញ៉ាំងគ្រុនក្តៅខ្លាំងឲ្យកើតឡើង ធ្វើជំងឺខ្យល់ចាក់ដោតដូចម្ជុល (សូជិកា) ធ្វើជំងឺអាសន្នរោគ (វិសូជិកា) ធ្វើជំងឺរាគឈាម (បក្ខន្ទិកា) ក្នុងកងទ័ពម្ខាងទៀត ក្នុងពួកបច្ចាមិត្តដែលជាសត្រូវ។ ពួកគ្រូមន្តអាគមអាថព្វ័ណ តែងប្រើប្រាស់មន្តអាថព្វ័ណយ៉ាងនេះ។ ពួកអ្នកទ្រទ្រង់វិជ្ជា (វិជ្ជាធរ) សូត្រមន្តអាគមហើយ កាលបើក្រុងត្រូវគេឡោមព័ទ្ធ...ល... ធ្វើជំងឺរាគឈាម» យ៉ាងនេះ កាលបង្ហាញវិជ្ជាមយបយោគហើយ រឿងរ៉ាវជាច្រើនរបស់សត្វទាំងឡាយដែលត្រូវពួកគ្រូមន្តអាគមអាថព្វ័ណ និងពួកវិជ្ជាធរសម្លាប់ ក៏ត្រូវបានពោលទុកហើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរឿងរ៉ាវទាំងនោះ! ព្រោះថាលក្ខណៈក្នុងវិជ្ជាមយបយោគនេះគឺ ការសូត្រមន្តអាគមដើម្បីសម្លាប់ ឈ្មោះថា វិជ្ជាមយបយោគ ដូច្នេះ។

Kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ iddhimayo payogo. Kammavipākajiddhi ca nāmesā nāgānaṃ nāgiddhi, supaṇṇānaṃ supaṇṇiddhi, yakkhānaṃ yakkhiddhi, devānaṃ deviddhi, rājūnaṃ rājiddhīti bahuvidhā. Tattha diṭṭhadaṭṭhaphuṭṭhavisānaṃ nāgānaṃ disvā ḍaṃsitvā phusitvā ca parūpaghātakaraṇe ‘‘nāgiddhi’’ veditabbā. Supaṇṇānaṃ mahāsamuddato dvattibyāmasatappamāṇanāguddharaṇe ‘‘supaṇṇiddhi’’ veditabbā. Yakkhā pana neva āgacchantā na paharantā dissanti, tehi pahaṭasattā pana tasmiṃyeva ṭhāne maranti, tatra tesaṃ ‘‘yakkhiddhi’’ daṭṭhabbā. Vessavaṇassa sotāpannakālato pubbe nayanāvudhena olokitakumbhaṇḍānaṃ maraṇe aññesañca devānaṃ yathāsakaṃ iddhānubhāve ‘‘deviddhi’’ veditabbā. Rañño cakkavattissa saparisassa ākāsagamanādīsu, asokassa heṭṭhā upari ca yojane āṇāpavattanādīsu, piturañño ca sīhaḷanarindassa dāṭhākoṭanena cūḷasumanakuṭumbiyassamaraṇe ‘‘rājiddhi’’ daṭṭhabbāti.

ការប្រើប្រាស់ឫទ្ធិដែលកើតអំពីផលនៃកម្ម ឈ្មោះថា «ឥទ្ធិមយបយោគ»។ ឫទ្ធិដែលកើតអំពីផលនៃកម្មនោះ មានច្រើនប្រការគឺ នាគឫទ្ធិ (ឫទ្ធិនៃនាគ) សុបណ្ណឫទ្ធិ (ឫទ្ធិនៃគ្រុឌ) យក្ខឫទ្ធិ (ឫទ្ធិនៃយក្ស) ទេវឫទ្ធិ (ឫទ្ធិនៃទេវតា) រាជឫទ្ធិ (ឫទ្ធិនៃព្រះរាជា)។ ក្នុងឫទ្ធិទាំងនោះ នាគឫទ្ធិ គប្បីជ្រាបក្នុងការធ្វើការបៀតបៀនអ្នកដទៃ ដោយការសម្លឹងមើលក្តី ដោយការខាំក្តី ដោយការប៉ះពាល់ក្តី នៃពួកនាគដែលមានពិសដោយការសម្លឹងមើល ពិសដោយការខាំ និងពិសដោយការប៉ះពាល់។ សុបណ្ណឫទ្ធិ គប្បីជ្រាបក្នុងការឆក់យកនាគដែលមានទំហំ ២០០ ឬ ៣០០ ព្យាម ចេញពីមហាសមុទ្រ នៃពួកគ្រុឌ។ ចំណែកឯពួកយក្ស គេមិនដែលឃើញកាលដើរមក ឬកាលវាយប្រហារឡើយ ប៉ុន្តែសត្វទាំងឡាយដែលត្រូវពួកយក្សនោះវាយប្រហារហើយ តែងស្លាប់ក្នុងទីនោះឯង ក្នុងរឿងនោះ យក្ខឫទ្ធិរបស់ពួកយក្សទាំងនោះ គប្បីឃើញច្បាស់។ ទេវឫទ្ធិ គប្បីជ្រាបក្នុងការស្លាប់នៃពួកកុម្ភណ្ឌដែលត្រូវព្រះបាទវេស្សវ័ណសម្លឹងមើលដោយនយនាវុធ (អាវុធគឺភ្នែក) ក្នុងកាលមុនអំពីកាលដែលព្រះអង្គជាសោតាបន្ន និងក្នុងអានុភាពនៃឫទ្ធិរបស់ទេវតាដទៃទៀតតាមចំណែករបស់ខ្លួន។ រាជឫទ្ធិ គប្បីឃើញច្បាស់ក្នុងការយាងទៅលើអាកាសជាដើម របស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិព្រមទាំងបរិវារ ក្នុងការផ្សាយទៅនៃអាជ្ញា ១ យោជន៍ ទាំងខាងក្រោមទាំងខាងលើ របស់ព្រះបាទអសោក និងក្នុងការស្លាប់របស់ចូឡសុមនកុដុម្ពិកៈ ដោយការខាំចង្កូមរបស់ព្រះបិតុរាជជាស្តេចសីហឡៈ។

Keci pana ‘‘puna caparaṃ, bhikkhave, samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto aññissā kucchigataṃ gabbhaṃ pāpakena manasāanupekkhitā hoti ‘aho vatāyaṃ kucchigato gabbho na sotthinā abhinikkhameyyā’ti. Evampi bhikkhave kulumbassa upaghāto hotī’’ti ādikāni suttāni dassetvā bhāvanāmayiddhiyāpi parūpaghātakammaṃ vadanti; saha parūpaghātakaraṇena ca ādittagharūparikhittassa [Pg.41] udakaghaṭassa bhedanamiva iddhivināsañca icchanti; taṃ tesaṃ icchāmattameva. Kasmā? Yasmā kusalavedanāvitakkaparittattikehi na sameti. Kathaṃ? Ayañhi bhāvanāmayiddhi nāma kusalattike kusalā ceva abyākatā ca, pāṇātipāto akusalo. Vedanāttike adukkhamasukhasampayuttā pāṇātipāto dukkhasampayutto. Vitakkattike avitakkāvicārā, pāṇātipāto savitakkasavicāro. Parittattike mahaggatā, pāṇātipāto parittoti.

ចំណែកឯគ្រូខ្លះ បង្ហាញសូត្រទាំងឡាយមានជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយទៀត សមណៈក្តី ព្រាហ្មណ៍ក្តី ដែលមានឫទ្ធិ ដល់នូវភាពជាអ្នកមានចិត្តស្ទាត់ជំនាញ តែងសម្លឹងមើលគភ៌ដែលនៅក្នុងផ្ទៃនៃស្ត្រីដទៃ ដោយចិត្តដ៏លាមកថា 'ឱហ្ន៎ ធ្វើម្តេចហ្នឹង គភ៌ដែលនៅក្នុងផ្ទៃនេះ កុំបីចេញមកដោយសួស្តីឡើយ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការសម្លាប់គភ៌ (ឬសម្លាប់ត្រកូល) តែងមានយ៉ាងនេះខ្លះ» ហើយពោលថា ការសម្លាប់អ្នកដទៃ តែងមានសូម្បីដោយភាវនាមយឫទ្ធិ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកគ្រូទាំងនោះ តែងប្រាថ្នានូវការវិនាសទៅនៃឫទ្ធិ ព្រមគ្នាជាមួយនឹងការធ្វើការសម្លាប់អ្នកដទៃ ដូចជាការបែកនៃក្អមទឹកដែលគេចោលទៅលើផ្ទះដែលភ្លើងកំពុងឆេះដែរ។ សេចក្តីនោះ ជាគ្រាន់តែការយល់ឃើញរបស់ពួកគ្រូទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនសមស្របគ្នាជាមួយនឹងកុសលតិកៈ វេទនាតិកៈ វិតក្កតិកៈ និងបរិត្តតិកៈ។ មិនសមស្របគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថា ភាវនាមយឫទ្ធិនេះ ក្នុងកុសលតិកៈ ជាកុសលខ្លះ ជាអព្យាក្រឹតខ្លះ ចំណែកឯបាណាតិបាត ជាអកុសល។ ក្នុងវេទនាតិកៈ ភាវនាមយឫទ្ធិ ប្រកបដោយអទុក្ខមសុខវេទនា ចំណែកឯបាណាតិបាត ប្រកបដោយទុក្ខវេទនា។ ក្នុងវិតក្កតិកៈ ភាវនាមយឫទ្ធិ ជាអវិតក្កអវិចារៈ ចំណែកឯបាណាតិបាត ជាសវិតក្កសវិចារៈ។ ក្នុងបរិត្តតិកៈ ភាវនាមយឫទ្ធិ ជាមហគ្គតៈ ចំណែកឯបាណាតិបាត ជាបរិត្តៈ។ យ៉ាងនេះ ទើបមិនសមស្របគ្នា។

Satthahārakaṃ vāssa pariyeseyyāti ettha haratīti hārakaṃ. Kiṃ harati? Jīvitaṃ. Atha vā haritabbanti hārakaṃ; upanikkhipitabbanti attho. Satthañca taṃ hārakañcāti satthahārakaṃ. Assāti manussaviggahassa. Pariyeseyyāti yathā labhati tathā kareyya; upanikkhipeyyāti attho. Etena thāvarappayogaṃ dasseti. Itarathā hi pariyiṭṭhamatteneva pārājiko bhaveyya; na cetaṃ yuttaṃ. Pāḷiyaṃ pana sabbaṃ byañjanaṃ anādiyitvā yaṃ ettha thāvarappayogasaṅgahitaṃ satthaṃ, tadeva dassetuṃ ‘‘asiṃ vā…pe… rajjuṃ vā’’ti padabhājanaṃ vuttaṃ.

ក្នុងបទថា «satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya» នោះ ពាក្យថា hāraka គឺនាំទៅ (harati)។ នាំទៅនូវអ្វី? នាំទៅនូវជីវិត។ មួយយ៉ាងទៀត វត្ថុដែលគប្បីនាំទៅដាក់ទុក ឈ្មោះថា hāraka សេចក្តីថា គប្បីដាក់ទុកជិត។ គ្រឿងសស្រ្តាវុធផង វត្ថុជាគ្រឿងនាំទៅ (នូវជីវិត ឬដាក់ទុកជិត) ផង ឈ្មោះថា satthahāraka (គ្រឿងសស្រ្តាវុធនាំទៅនូវជីវិត ឬគ្រឿងសស្រ្តាវុធដែលគេដាក់ទុកជិត)។ បទថា assa គឺដល់មនុស្សវិគ្គហៈ (រូបកាយនៃមនុស្ស)។ បទថា pariyeseyya សេចក្តីថា គប្បីធ្វើដោយប្រការណាដែលបានមកដោយងាយ គឺគប្បីដាក់ទុកជិត នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវថាវរបយោគ។ ព្រោះថា បើមិនដូច្នោះទេ ភិក្ខុគ្រាន់តែស្វែងរកប៉ុណ្ណោះ ក៏គប្បីត្រូវអាបត្តិបារាជិក សេចក្តីនោះមិនសមគួរឡើយ។ ចំណែកក្នុងបាលី ព្រះអង្គមិនកាន់យកនូវព្យញ្ជនៈទាំងអស់ឡើយ ដើម្បីបង្ហាញនូវគ្រឿងសស្រ្តាវុធណាដែលសង្គ្រោះចូលក្នុងថាវរបយោគក្នុងទីនេះ ទើបត្រាស់បទភាជនីថា «asiṃ vā...pe... rajjuṃ vā» (នូវដាវក្តី...ល... នូវខ្សែចងកក្តី)។

Tattha satthanti vuttāvasesaṃ yaṃkiñci samukhaṃ veditabbaṃ. Laguḷapāsāṇavisarajjūnañca jīvitavināsanabhāvato satthasaṅgaho veditabbo. Maraṇavaṇṇaṃ vāti ettha yasmā ‘‘kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena, yo tvaṃ na labhasi paṇītāni bhojanāni bhuñjitu’’ntiādinā nayena jīvite ādīnavaṃ dassentopi ‘‘tvaṃ khosi upāsaka katakalyāṇo…pe… akataṃ tayā pāpaṃ, mataṃ te jīvitā seyyo, ito tvaṃ kālaṅkato paricarissasi accharāparivuto nandanavane sukhappatto viharissasī’’tiādinā nayena maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇantopi maraṇavaṇṇameva saṃvaṇṇeti. Tasmā dvidhā bhinditvā padabhājanaṃ vuttaṃ – ‘‘jīvite ādīnavaṃ dasseti, maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇatī’’ti.

ក្នុងបទទាំងនោះ គ្រឿងសស្រ្តាវុធ (sattha) គប្បីជ្រាបថា គឺវត្ថុមានមុខ (មុតស្រួច) ណាមួយដែលសេសសល់ពីវត្ថុដែលបានពោលហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបនូវការសង្គ្រោះ ដំបង ថ្ម ថ្នាំពិស និងខ្សែ ចូលក្នុងគ្រឿងសស្រ្តាវុធដែរ ព្រោះមានសភាវៈបំផ្លាញនូវជីវិត។ ក្នុងបទថា «maraṇavaṇṇaṃ vā» នោះ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលកាលបង្ហាញទោសក្នុងជីវិត ដោយន័យមានជាដើមថា «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក ដោយជីវិតដ៏លាមក រស់នៅដោយលំបាកនេះ ព្រោះអ្នកមិនបានបរិភោគនូវភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំងឡើយ» ក្តី កាលពោលសរសើរគុណក្នុងការស្លាប់ ដោយន័យមានជាដើមថា «ម្នាលឧបាសក អ្នកឯងជាអ្នកបានធ្វើបុណ្យទុកហើយ...ល... បាបអ្នកមិនបានធ្វើឡើយ ការស្លាប់របស់អ្នក ប្រសើរជាងការរស់នៅ អ្នកឯងធ្វើមរណកាលពីលោកនេះទៅ នឹងត្រេកត្រអាល ហែហមដោយពួកស្រីអប្សរ ដល់នូវសេចក្តីសុខ នៅក្នុងនន្ទនវនឧទ្យាន» ក្តី ក៏ឈ្មោះថាសរសើរតែគុណនៃការស្លាប់ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់បទភាជនី ដោយបំបែកជា ២ យ៉ាងថា «បង្ហាញទោសក្នុងជីវិត សរសើរគុណក្នុងការស្លាប់» chimneys ដូច្នេះ។

Maraṇāya vā samādapeyyāti maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya. Satthaṃ vā āharāti ādīsu ca yampi na vuttaṃ ‘‘sobbhe vā narake vā papāte vā papatā’’tiādi, taṃ sabbaṃ parato vuttanayattā atthato vuttamevāti veditabbaṃ. Na hi sakkā sabbaṃ sarūpeneva vattuṃ.

ពាក្យថា maraṇāya vā samādapeyyā សេចក្តីថា ណែនាំឧបាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីស្លាប់។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីពាក្យណាដែលមិនបានពោលទុកក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា «ចូរនាំមកនូវគ្រឿងសស្ត្រា» ដូចជាពាក្យថា «ចូរធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅ ឬក្នុងនរក ឬក្នុងជ្រោះ» ជាដើម ពាក្យទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយដោយអត្ថ ព្រោះមានន័យដែលបានពោលទុកខាងក្រោយ។ ព្រោះថា មិនអាចនឹងពោលរៀបរាប់ទាំងអស់ដោយចំៗ (ដោយសរូប) បានឡើយ។

Iti [Pg.42] cittamanoti iticitto itimano; ‘‘mataṃ te jīvitā seyyo’’ti ettha vuttamaraṇacitto maraṇamanoti attho. Yasmā panettha mano cittasaddassa atthadīpanatthaṃ vutto, atthato panetaṃ ubhayampi ekameva, tasmā tassa atthato abhedaṃ dassetuṃ ‘‘yaṃ cittaṃ taṃ mano, yaṃ mano taṃ citta’’nti vuttaṃ. Itisaddaṃ pana uddharitvāpi na tāva attho vutto. Cittasaṅkappoti imasmiṃ pade adhikāravasena itisaddo āharitabbo. Idañhi ‘‘iticittasaṅkappo’’ti evaṃ avuttampi adhikārato vuttameva hotīti veditabbaṃ. Tathā hissa tamevaatthaṃ dassento ‘‘maraṇasaññī’’tiādimāha. Yasmā cettha ‘‘saṅkappo’’ti nayidaṃ vitakkassa nāmaṃ. Atha kho saṃvidahanamattassetaṃ adhivacanaṃ. Tañca saṃvidahanaṃ imasmiṃ atthe saññācetanādhippāyehi saṅgahaṃ gacchati. Tasmā citto nānappakārako saṅkappo assāti cittasaṅkappoti evamattho daṭṭhabbo. Tathā hissa padabhājanampi saññācetanādhippāyavasena vuttaṃ. Ettha ca ‘‘adhippāyo’’ti vitakko veditabbo.

ពាក្យថា iti cittamano សេចក្តីថា មានចិត្តយ៉ាងនេះ មានមនោយ៉ាងនេះ ពោលគឺមានចិត្តចង់ស្លាប់ មានមនោចង់ស្លាប់ ក្នុងពាក្យថា «សេចក្តីស្លាប់របស់អ្នក ប្រសើរជាងជីវិតរស់នៅ» នេះជាអត្ថ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែពាក្យថា មនោ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញអត្ថនៃពាក្យថា ចិត្ត ប៉ុន្តែដោយអត្ថ ពាក្យទាំងពីរនេះគឺតែមួយដូចគ្នា ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញភាពមិនខុសគ្នាដោយអត្ថនៃពាក្យនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «ចិត្តណាគឺមនោ មនោណាគឺចិត្ត»។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែលើកយកសព្ទថា iti ឡើងមក ក៏មិនទាន់បានពោលអត្ថនៅឡើយ។ ក្នុងបទថា cittasaṅkappo នេះ គប្បីនាំយកសព្ទថា iti មកដោយអំណាចនៃអធិការៈ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះ សូម្បីមិនបានត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «iticittasaṅkappo» ក៏គប្បីជ្រាបថា ជាពាក្យដែលត្រាស់ទុកហើយដោយអំណាចអធិការៈដែរ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញអត្ថនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «maraṇasaññī» (មានសេចក្តីសំគាល់ក្នុងសេចក្តីស្លាប់)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា «saṅkappo» មិនមែនជាឈ្មោះរបស់វិតក្កៈតែម្យ៉ាងនោះទេ ប៉ុន្តែពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃការចាត់ចែង (saṃvidahana) តែប៉ុណ្ណោះ។ ការចាត់ចែងនោះ ក្នុងអត្ថនេះ រមែងរួមបញ្ចូលដោយសញ្ញា ចេតនា និងអធិប្បាយ។ ហេតុនោះ គប្បីឃើញអត្ថយ៉ាងនេះថា «cittasaṅkappo» គឺតម្រិះមានប្រការផ្សេងៗដ៏វិចិត្ររបស់ភិក្ខុនោះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង សូម្បីតែការចែកបទ (padabhājana) របស់បទនោះ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃសញ្ញា ចេតនា និងអធិប្បាយដែរ។ ហើយក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «adhippāyo» គប្បីជ្រាបថា បានដល់ វិតក្កៈ។

Uccāvacehi ākārehīti mahantāmahantehi upāyehi. Tattha maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇane tāva jīvite ādīnavadassanavasena avacākāratā maraṇe vaṇṇabhaṇanavasena uccākāratā veditabbā. Samādapane pana muṭṭhijāṇunipphoṭanādīhi maraṇasamādapanavasena uccākāratā, ekato bhuñjantassa nakhe visaṃ pakkhipitvā maraṇādisamādapanavasena avacākāratā veditabbā.

ពាក្យថា uccāvacehi ākārehi សេចក្តីថា ដោយឧបាយទាំងឡាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងថោកទាប (ធំនិងតូច)។ ក្នុងឧបាយទាំងនោះ ក្នុងការសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ជាមុនសិន គប្បីជ្រាបថា ភាពជាអាការៈថោកទាប (avacākāratā) ដោយអំណាចនៃការបង្ហាញទោសក្នុងជីវិត និងភាពជាអាការៈខ្ពង់ខ្ពស់ (uccākāratā) ដោយអំណាចនៃការនិយាយសរសើរគុណក្នុងសេចក្តីស្លាប់។ ចំណែកក្នុងការណែនាំ (samādapana) គប្បីជ្រាបថា ភាពជាអាការៈខ្ពង់ខ្ពស់ (ច្បាស់លាស់) ដោយអំណាចនៃការណែនាំឲ្យស្លាប់ដោយការវាយនឹងកណ្តាប់ដៃ ឬការជល់នឹងជង្គង់ជាដើម និងភាពជាអាការៈថោកទាប (មិនច្បាស់លាស់) ដោយអំណាចនៃការណែនាំឲ្យស្លាប់ដោយការដាក់ថ្នាំពិសក្នុងក្រចកក្នុងខណៈកំពុងបរិភោគជាមួយគ្នាជាដើម។

Sobbhe vā narake vā papāte vāti ettha sobbho nāma samantato chinnataṭo gambhīro āvāṭo. Narako nāma tattha tattha phalantiyā bhūmiyā sayameva nibbattā mahādarī, yattha hatthīpi patanti, corāpi nilīnā tiṭṭhanti. Papātoti pabbatantare vā thalantare vā ekato chinno hoti. Purime upādāyāti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā adinnañca ādiyitvā pārājikaṃ āpattiṃ āpanne puggale upādāya. Sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti.

ក្នុងបទថា sobbhe vā narake vā papāte vā នេះ ពាក្យថា sobbho (រណ្តៅ) បានដល់ រណ្តៅដ៏ជ្រៅដែលមានមាត់ដាច់ជុំវិញ។ ពាក្យថា narako (ល្បាក់ភ្នំ/ជ្រោះជ្រៅ) បានដល់ ជ្រោះដ៏ធំដែលកើតឡើងឯងៗដោយសារដីប្រេះបែកក្នុងកន្លែងនោះៗ ជាទីដែលសូម្បីតែដំរីក៏ធ្លាក់ចុះទៅបាន ឬពួកចោរក៏ពួនសម្ងំនៅបាន។ ពាក្យថា papāto (ជ្រោះ) បានដល់ ទីដាច់ចោតម្ខាង ក្នុងចន្លោះភ្នំ ឬក្នុងចន្លោះទីទួល។ ពាក្យថា purime upādāya សេចក្តីថា អាស្រ័យ (សំដៅយក) នូវបុគ្គលទាំងឡាយដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះសេពមេថុនធម្ម និងព្រោះកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ហើយ ព្រោះមានន័យដែលបានពោលរួចមកហើយខាងដើម និងព្រោះមានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់។

174. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi saṅkhepeneva manussaviggahapārājikaṃ dassitaṃ, na vitthārena āpattiṃ āropetvā tanti ṭhapitā. Saṅkhepadassite ca atthe na sabbākāreneva [Pg.43] bhikkhū nayaṃ gahetuṃ sakkonti, anāgate ca pāpapuggalānampi okāso hoti, tasmā bhikkhūnañca sabbākārena nayaggahaṇatthaṃ anāgate ca pāpapuggalānaṃ okāsapaṭibāhanatthaṃ puna ‘‘sāmaṃ adhiṭṭhāyā’’tiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārato manussaviggahapārājikaṃ dassento ‘‘sāmanti sayaṃ hanatī’’tiādimāha.

១៧៤. ព្រះសង្ឃសាវ័កកាលបានចែកសិក្ខាបទដែលបានសំដែងទុកយ៉ាងនេះតាមលំដាប់បទហើយ ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែក្នុងបទភាជនីយខាងក្រោម ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញបារាជិកកណ្ឌស្តីពីមនុស្សវិគ្គហៈដោយសង្ខេបប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់បានដាក់ចុះនូវគម្ពីរ (តន្តិ) ដោយការលើកឡើងនូវអាបត្តិដោយពិស្តារឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើអត្ថដែលទ្រង់បង្ហាញដោយសង្ខេប ភិក្ខុទាំងឡាយក៏មិនអាចកាន់យកន័យដោយសព្វគ្រប់ប្រការបានឡើយ ហើយទៅអនាគត ក៏នឹងមានឱកាសដល់ពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីល (បុគ្គលលាមក) ទៀតផង ហេតុនោះ ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយកាន់យកន័យបានដោយសព្វគ្រប់ប្រការផង ដើម្បីការពារឱកាសរបស់ពួកបុគ្គលលាមកក្នុងអនាគតកាលផង ព្រះអង្គទើបទ្រង់តាំងមាតិកាដោយន័យមានជាអាទិ៍ថា «sāmaṃ adhiṭṭhāya» (បង្គាប់ដោយខ្លួនឯង) ជាថ្មីម្តងទៀត ហើយកាលនឹងបង្ហាញមនុស្សវិគ្គហបារាជិកដោយពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «sāmanti sayaṃ hanati» (ពាក្យថា សាមំ គឺសម្លាប់ដោយខ្លួនឯង)។

Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā – kāyenāti hatthena vā pādena vā muṭṭhinā vā jāṇunā vā yena kenaci aṅgapaccaṅgena. Kāyapaṭibaddhenāti kāyato amocitena asiādinā paharaṇena. Nissaggiyenāti kāyato ca kāyapaṭibaddhato ca mocitena ususattiādinā. Ettāvatā sāhatthiko ca nissaggiyo cāti dve payogā vuttā honti.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីសម្រេច (វិនិច្ឆ័យកថា) ព្រមទាំងការពណ៌នាបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់៖ ពាក្យថា kāyena (ដោយកាយ) សេចក្តីថា ដោយដៃ ឬដោយជើង ឬដោយកណ្តាប់ដៃ ឬដោយជង្គង់ ឬដោយអវយវៈតូចធំណាមួយ។ ពាក្យថា kāyapaṭibaddhena (ដោយរបស់ជាប់នឹងកាយ) សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងប្រហារមានដាវជាដើមដែលមិនរបូតចេញពីកាយ។ ពាក្យថា nissaggiyena (ដោយរបស់ដែលលែងចេញពីកាយ) សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងប្រហារមានព្រួញ និងលំពែងជាដើមដែលលែងចេញពីកាយ និងពីរបស់ដែលជាប់នឹងកាយ។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គជាอันថាបានត្រាស់សម្តែងនូវប្រយោគពីរគឺ សាហត្ថិកប្រយោគ (ប្រយោគធ្វើដោយដៃផ្ទាល់) និង និស្សគ្គិយប្រយោគ (ប្រយោគបោះលែងគ្រឿងប្រហារ)។

Tattha ekameko uddissānuddissabhedato duvidho. Tattha uddesike yaṃ uddissa paharati, tasseva maraṇena kammunā bajjhati. ‘‘Yo koci maratū’’ti evaṃ anuddesike pahārappaccayā yassa kassaci maraṇena kammunā bajjhati. Ubhayathāpi ca paharitamatte vā maratu pacchā vā teneva rogena, paharitamatteyeva kammunā bajjhati. Maraṇādhippāyena ca pahāraṃ datvā tena amatassa puna aññacittena pahāre dinne pacchāpi yadi paṭhamappahāreneva marati, tadā eva kammunā baddho. Atha dutiyappahārena marati, natthi pāṇātipāto. Ubhayehi matepi paṭhamappahāreneva kammunā baddho. Ubhayehi amate nevatthi pāṇātipāto. Esa nayo bahūhipi ekassa pahāre dinne. Tatrāpi hi yassa pahārena marati, tasseva kammunā baddho hotīti.

ក្នុងប្រយោគទាំងពីរនោះ ប្រយោគនីមួយៗ រមែងមានពីរយ៉ាង ដោយការបែងចែកជា ឧទ្ទិសកៈ (ការចំពោះចំបុគ្គល) និង អនុទ្ទិសកៈ (ការមិនចំពោះចំបុគ្គល)។ ក្នុងប្រយោគទាំងពីរនោះ ក្នុងឧទ្ទិសកប្រយោគ ភិក្ខុសំដៅយកបុគ្គលណា ហើយវាយប្រហារបុគ្គលនោះ កាលបើបុគ្គលនោះស្លាប់ ទើបជំពាក់ដោយកម្ម (បាណាតិបាត)។ ក្នុងអនុទ្ទិសកប្រយោគ ដែលតាំងចិត្តយ៉ាងនេះថា «អ្នកណាម្នាក់ស្លាប់ទៅចុះ» កាលបើមានការស្លាប់របស់នរណាម្នាក់ដោយសារការវាយប្រហារនោះ ក៏រមែងជំពាក់ដោយកម្ម។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយប្រការទាំងពីរនោះ ទោះបីជាស្លាប់ក្នុងខណៈដែលវាយប្រហារភ្លាមៗក្តី ឬស្លាប់ជាក្រោយដោយសាររោគនោះក្តី ក៏ឈ្មោះថាជំពាក់ដោយកម្មក្នុងខណៈដែលវាយប្រហារនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុវាយប្រហារដោយបំណងឲ្យស្លាប់ កាលបើគេមិនទាន់ស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហារនោះ ហើយភិក្ខុបានវាយប្រហារម្តងទៀតដោយចិត្តផ្សេង (មិនមែនចិត្តចង់សម្លាប់) ប្រសិនបើគេស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហារលើកទីមួយ សូម្បីក្នុងពេលក្រោយមក ក៏ឈ្មោះថាជំពាក់ដោយកម្មក្នុងខណៈនៃការវាយប្រហារលើកទីមួយនោះឯង។ ប្រសិនបើគេស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហារលើកទីពីរ មិនមានបាណាតិបាតឡើយ។ ទោះបីស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហារទាំងពីរ ក៏ឈ្មោះថាជំពាក់ដោយកម្មដោយសារការវាយប្រហារលើកទីមួយប៉ុណ្ណោះ។ បើមិនស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហារទាំងពីរទេ មិនមានបាណាតិបាតឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបសូម្បីក្នុងករណីដែលមនុស្សច្រើននាក់រួមគ្នាព្រួតវាយមនុស្សម្នាក់។ ព្រោះថា ក្នុងករណីនោះដែរ ជននោះស្លាប់ដោយសារការវាយប្រហាររបស់ភិក្ខុណា ភិក្ខុនោះឯងទើបឈ្មោះថាជំពាក់ដោយកម្ម។

Kammāpattibyattibhāvatthañcettha eḷakacatukkampi veditabbaṃ. Yo hi eḷakaṃ ekasmiṃ ṭhāne nipannaṃ upadhāreti ‘‘rattiṃ āgantvā vadhissāmī’’ti. Eḷakassa ca nipannokāse tassa mātā vā pitā vā arahā vā paṇḍukāsāvaṃ pārupitvā nipanno hoti. So rattibhāge āgantvā ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā māreti. ‘‘Imaṃ vatthuṃ māremī’’ti cetanāya atthibhāvato ghātako ca hoti, anantariyakammañca phusati, pārājikañca āpajjati. Añño koci āgantuko nipanno hoti[Pg.44], ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti taṃ māreti, ghātako ca hoti pārājikañca āpajjati, ānantariyaṃ na phusati. Yakkho vā peto vā nipanno hoti, ‘‘eḷakaṃ māremī’’ti taṃ māreti ghātakova hoti, na cānantariyaṃ phusati, na ca pārājikaṃ āpajjati, thullaccayaṃ pana hoti. Añño koci nipanno natthi, eḷakova hoti taṃ māreti, ghātako ca hoti, pācittiyañca āpajjati. ‘‘Mātāpituarahantānaṃ aññataraṃ māremī’’ti tesaṃyeva aññataraṃ māreti, ghātako ca hoti, ānantariyañca phusati, pārājikañca āpajjati. ‘‘Tesaṃ aññataraṃ māressāmī’’ti aññaṃ āgantukaṃ māreti, yakkhaṃ vā petaṃ vā māreti, eḷakaṃ vā māreti, pubbe vuttanayena veditabbaṃ. Idha pana cetanā dāruṇā hotīti.

ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីឲ្យប្រាកដនូវចំណែកនៃកម្ម និងអាបត្តិក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបនូវ eḷakacatukka (ពួកបួននៃចៀម) ផងចុះ។ ភិក្ខុណា កំណត់ចំណាំនូវចៀមដែលដេកនៅក្នុងកន្លែងមួយ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងមកសម្លាប់វាក្នុងពេលយប់»។ លុះដល់ពេលយប់ មាតា ឬបិតា ឬព្រះអរហន្តរបស់ភិក្ខុនោះ ដណ្តប់ស្បង់ចីវរពណ៌លឿងក្រហម (paṇḍukāsāva) ហើយដេកក្នុងកន្លែងដែលចៀមនោះដេក។ ភិក្ខុនោះមកដល់ក្នុងចំណែកនៃរាត្រី ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ចៀម» ហើយក៏សម្លាប់មាតា ឬបិតា ឬព្រះអរហន្តនោះទៅ។ ព្រោះមានចេតនាថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់វត្ថុ (សត្វ) នេះ» ភិក្ខុនោះទើបឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ផង ត្រូវអនន្តរិយកម្មផង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុដទៃជាអាគន្តុកៈមកដេកនៅទីនោះ ហើយភិក្ខុនោះសម្លាប់ភិក្ខុនោះដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ចៀម» ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ផង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង តែមិនត្រូវអនន្តរិយកម្មឡើយ។ ប្រសិនបើយក្ស ឬប្រេតដេកនៅទីនោះ ហើយភិក្ខុនោះសម្លាប់យក្ស ឬប្រេតនោះដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ចៀម» ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ពិតមែន តែមិនត្រូវអនន្តរិយកម្មឡើយ ទាំងមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកដទៃណាមួយដេកនៅទីនោះទេ មានតែចៀមប៉ុណ្ណោះ ហើយភិក្ខុនោះសម្លាប់ចៀមនោះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ផង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយផង។ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់មាតា បិតា ឬព្រះអរហន្តណាម្នាក់» ហើយក៏សម្លាប់មាតា បិតា ឬព្រះអរហន្តណាម្នាក់នោះពិតមែន ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ផង ត្រូវអនន្តរិយកម្មផង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង។ ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់មាតា បិតា ឬព្រះអរហន្តណាម្នាក់ក្នុងចំណោមនោះ» ប៉ុន្តែបែរជាទៅសម្លាប់បុគ្គលដទៃជាអាគន្តុកៈក្តី សម្លាប់យក្ស ឬប្រេតក្តី សម្លាប់ចៀមក្ដី គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយខាងដើម។ ប៉ុន្តែ ក្នុងករណីនេះ គប្បីជ្រាបថា ចេតនាជាធម្មជាតិដ៏រោលរាល (កាចសាហាវ)។

Aññānipi ettha palālapuñjādivatthūni veditabbāni. Yo hi ‘‘lohitakaṃ asiṃ vā sattiṃ vā pucchissāmī’’ti palālapuñje pavesento tattha nipannaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā āgantukapurisaṃ vā yakkhaṃ vā petaṃ vā tiracchānagataṃ vā māreti, vohāravasena ‘‘ghātako’’ti vuccati, vadhakacetanāya pana abhāvato neva kammaṃ phusati, na āpattiṃ āpajjati. Yo pana evaṃ pavesento sarīrasamphassaṃ sallakkhetvā ‘‘satto maññe abbhantaragato maratū’’ti pavesetvā māreti, tassa tesaṃ vatthūnaṃ anurūpena kammabaddho ca āpatti ca veditabbā. Esa nayo tattha nidahanatthaṃ pavesentassāpi vanappagumbādīsu khipantassāpi.

ក្នុងរឿងសម្លាប់ដោយខ្លួនឯងនេះ សូម្បីវត្ថុទាំងឡាយមានគំនរចំបើងជាដើមដទៃទៀត ក៏គប្បីជ្រាបផងដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា កាលស៊កដាវ ឬលំពែងដែលប្រឡាក់ដោយឈាមទៅក្នុងគំនរចំបើង ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងជូតដាវ ឬលំពែងនេះ» ហើយក៏សម្លាប់មាតា ឬបិតា ឬព្រះអរហន្ត ឬបុរសអាគន្តុកៈ ឬយក្ស ឬប្រេត ឬសត្វតិរច្ឆានដែលដេកនៅក្នុងគំនរចំបើងនោះ ភិក្ខុនោះរមែងហៅតាមវោហារថា «អ្នកសម្លាប់» ប៉ុន្តែព្រោះគ្មានវធកចេតនា (ចេតនាសម្លាប់) ទើបមិនត្រូវកម្ម (អនន្តរិយកម្មជាដើម) ទាំងមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា កាលស៊កទៅយ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់នឹងរាងកាយ ហើយគិតថា «សត្វនៅក្នុងគំនរចំបើងនេះច្បាស់ជាមាន ចូរវាស្លាប់ទៅចុះ» ហើយក៏ស៊កបញ្ចូលទៅសម្លាប់ គប្បីជ្រាបនូវការជំពាក់ដោយកម្ម និងអាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ទៅតាមសមគួរដល់វត្ថុទាំងឡាយនោះ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបសូម្បីចំពោះភិក្ខុដែលស៊កគ្រឿងប្រហារទៅដើម្បីលាក់ទុកក្នុងទីនោះក្តី ឬចំពោះភិក្ខុដែលគ្រវែងទៅក្នុងគុម្ពព្រៃជាដើមក្តី។

Yopi ‘‘coraṃ māremī’’ti coravesena gacchantaṃ pitaraṃ māreti, ānantariyañca phusati, pārājiko ca hoti. Yo pana parasenāya aññañca yodhaṃ pitarañca kammaṃ karonte disvā yodhassa usuṃ khipati, ‘‘etaṃ vijjhitvā mama pitaraṃ vijjhissatī’’ti yathādhippāyaṃ gate pitughātako hoti. ‘‘Yodhe viddhe mama pitā palāyissatī’’ti khipati, usu ayathādhippāyaṃ gantvā pitaraṃ māreti, vohāravasena ‘‘pitughātako’’ti vuccati; ānantariyaṃ pana natthīti.

សូម្បីភិក្ខុណា គិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់ចោរ» ហើយក៏សម្លាប់បិតាដែលដើរមកដោយភេទជាចោរ ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអនន្តរិយកម្មផង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង។ ចំណែកភិក្ខុណា ឃើញយុទ្ធជនដទៃផង ឃើញបិតាផង កំពុងធ្វើការចម្បាំងក្នុងកងទ័ពសត្រូវ ហើយបាញ់ព្រួញទៅរកយុទ្ធជននោះ ដោយគិតថា «ព្រួញនេះបាញ់ធ្លាយយុទ្ធជននេះហើយ នឹងទៅធ្លាយត្រូវបិតារបស់អាត្មាអញ» កាលបើព្រួញទៅត្រូវតាមបំណង ភិក្ខុនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់បិត (ត្រូវអនន្តរិយកម្ម)។ តែបើភិក្ខុបាញ់ទៅដោយគិតថា «កាលបើយុទ្ធជនត្រូវព្រួញហើយ បិតារបស់អាត្មាអញនឹងរត់គេចខ្លួនទៅ» តែព្រួញនោះមិនទៅតាមបំណង បែរជាទៅត្រូវបិតាស្លាប់ ភិក្ខុនោះរមែងហៅតាមវោហារថា «អ្នកសម្លាប់បិតា» ប៉ុន្តែមិនត្រូវអនន្តរិយកម្មឡើយ។

Adhiṭṭhahitvāti samīpe ṭhatvā. Āṇāpetīti uddissa vā anuddissa vā āṇāpeti. Tattha parasenāya paccupaṭṭhitāya anuddisseva ‘‘evaṃ vijjha[Pg.45], evaṃ pahara, evaṃ ghātehī’’ti āṇatte yattake āṇatto ghāteti, tattakā ubhinnaṃ pāṇātipātā. Sace tattha āṇāpakassa mātāpitaro honti, ānantariyampi phusati. Sace āṇattasseva mātāpitaro, sova ānantariyaṃ phusati. Sace arahā hoti, ubhopi ānantariyaṃ phusanti. Uddisitvā pana ‘‘etaṃ dīghaṃ rassaṃ rattakañcukaṃ nīlakañcukaṃ hatthikkhandhe nisinnaṃ majjhe nisinnaṃ vijjha pahara ghātehī’’ti āṇatte sace so tameva ghāteti, ubhinnampi pāṇātipāto; ānantariyavatthumhi ca ānantariyaṃ. Sace aññaṃ māreti, āṇāpakassa natthi pāṇātipāto. Etena āṇattiko payogo vutto hoti. Tattha –

ពាក្យថា adhiṭṭhahitvā សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងទីជិត។ ពាក្យថា āṇāpeti សេចក្តីថា បង្គាប់ដោយចំពោះក្តី មិនចំពោះក្តី។ ក្នុងករណីបង្គាប់នោះ កាលបើកងទ័ពសត្រូវចូលមកប្រឈមមុខ ភិក្ខុបង្គាប់ដោយមិនចំពោះចំបុគ្គលឡើយថា «ចូរដោតយ៉ាងនេះ ចូរវាយយ៉ាងនេះ ចូរសម្លាប់យ៉ាងនេះ» ភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់សម្លាប់មនុស្សមានប្រមាណប៉ុន្មាន ជនទាំងពីរ (អ្នកបង្គាប់ និងអ្នកទទួលបង្គាប់) ក៏ត្រូវបាណាតិបាតមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ មានមាតាបិតារបស់អ្នកបង្គាប់រួមនៅផង អ្នកបង្គាប់ក៏ត្រូវអនន្តរិយកម្មដែរ។ ប្រសិនបើមានមាតាបិតារបស់អ្នកទទួលបង្គាប់ អ្នកទទួលបង្គាប់នោះឯងទើបត្រូវអនន្តរិយកម្ម។ ប្រសិនបើជាព្រះអរហន្ត ជនទាំងពីរក៏ត្រូវអនន្តរិយកម្មដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ បើបង្គាប់ដោយចំពោះចំបុគ្គលថា «ចូរដោត ចូរវាយ ចូរសម្លាប់នូវមនុស្សកម្ពស់ខ្ពស់នេះ មនុស្សទាបនេះ មនុស្សស្លៀកពាក់ក្រហមនេះ មនុស្សស្លៀកពាក់ខៀវនេះ មនុស្សអង្គុយលើកដំរីនេះ មនុស្សអង្គុយចំកណ្តាលនេះ» ប្រសិនបើអ្នកទទួលបង្គាប់សម្លាប់មនុស្សនោះពិតមែន ជនទាំងពីរក៏ត្រូវបាណាតិបាតដូចគ្នា ហើយបើជាវត្ថុនៃអនន្តរិយកម្ម ក៏ត្រូវអនន្តរិយកម្មដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបង្គាប់ទៅសម្លាប់អ្នកដទៃ មិនមានបាណាតិបាតដល់អ្នកបង្គាប់ឡើយ។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គជាอันថាបានត្រាស់សម្តែងនូវអាណត្តិករប្រយោគ (ប្រយោគបង្គាប់) ហើយ។

Vatthuṃ kālañca okāsaṃ, āvudhaṃ iriyāpathaṃ;

Tulayitvā pañca ṭhānāni, dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇo.

ភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ គប្បីថ្លឹងថ្លែងនូវស្ថានទាំង ៥ គឺ វត្ថុ ១ កាល ១ ឱកាស ១ អាវុធ ១ ឥរិយាបថ ១ ហើយសន្សំទុកនូវអត្ថ (សេចក្តីសម្រេច) ចុះ។

Aparo nayo –

ន័យមួយទៀត៖

Vatthu kālo ca okāso, āvudhaṃ iriyāpatho;

Kiriyāvisesoti ime, cha āṇattiniyāmakā.

ធម៌ទាំង ៦ នេះ គឺ វត្ថុ ១ កាល ១ ឱកាស ១ អាវុធ ១ ឥរិយាបថ ១ កិរិយាវិសេស (អាការៈប្លែកនៃការធ្វើ) ១ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងកំណត់នូវអាណត្តិករប្រយោគ។

Tattha ‘‘vatthū’’ti māretabbo satto. ‘‘Kālo’’ti pubbaṇhasāyanhādikālo ca yobbanathāvariyādikālo ca. ‘‘Okāso’’ti gāmo vā vanaṃ vā gehadvāraṃ vā gehamajjhaṃ vā rathikā vā siṅghāṭakaṃ vāti evamādi. ‘‘Āvudha’’nti asi vā usu vā satti vāti evamādi. ‘‘Iriyāpatho’’ti māretabbassa gamanaṃ vā nisajjā vāti evamādi. ‘‘Kiriyāviseso’’ti vijjhanaṃ vā chedanaṃ vā bhedanaṃ vā saṅkhamuṇḍakaṃ vāti evamādi.

ក្នុងធម៌ទាំង ៦ នោះ ពាក្យថា vatthu បានដល់ សត្វដែលត្រូវសម្លាប់។ ពាក្យថា kālo បានដល់ ពេលព្រឹក ពេលល្ងាចជាដើមក្តី វ័យក្មេង វ័យចាស់ជាដើមក្តី។ ពាក្យថា okāso បានដល់ ភូមិក្តី ព្រៃក្តី ទ្វារផ្ទះក្តី កណ្តាលផ្ទះក្តី ផ្លូវរទេះក្តី ផ្លូវបែកជាបួនក្តី ជាដើម។ ពាក្យថា āvudhaṃ បានដល់ ដាវក្តី ព្រួញក្តី លំពែងក្តី ជាដើម។ ពាក្យថា iriyāpatho បានដល់ ការដើរក្តី การអង្គុយក្តី ជាដើម របស់សត្វដែលត្រូវសម្លាប់។ ពាក្យថា kiriyāviseso បានដល់ ការដោតក្តី ការកាត់ក្តី ការបំបែកក្តី ការធ្វើក្បាលឲ្យត្រងោលដូចជាសំបកខ្ចៅក្តី ជាដើម។

Yadi hi vatthuṃ visaṃvādetvā ‘‘yaṃ mārehī’’ti āṇatto tato aññaṃ māreti, ‘‘purato paharitvā mārehī’’ti vā āṇatto pacchato vā passato vā aññasmiṃ vā padese paharitvā māreti. Āṇāpakassa natthi kammabandho; āṇattasseva kammabandho. Atha vatthuṃ avisaṃvādetvā yathāṇattiyā māreti, āṇāpakassa āṇattikkhaṇe āṇattassa ca māraṇakkhaṇeti ubhayesampi kammabandho. Vatthuvisesena panettha kammaviseso ca āpattiviseso ca hotīti. Evaṃ tāva vatthumhi saṅketavisaṅketatā veditabbā.

ពិតមែនតែយ៉ាងនោះ ប្រសិនបើអ្នកទទួលបង្គាប់ ធ្វើឲ្យខុសប្លែកពីវត្ថុ (ជនដែលត្រូវសម្លាប់) ហើយសម្លាប់ជនដទៃក្រៅពីជនដែលគេបង្គាប់ថា «ចូរសម្លាប់ជនឯណោះ» ឬត្រូវគេបង្គាប់ថា «ចូរវាយសម្លាប់ពីខាងមុខ» បែរជាវាយសម្លាប់ពីខាងក្រោយ ឬពីខាងចំហៀង ឬក្នុងទីកន្លែងដទៃវិញ។ ការជាប់ជំពាក់ដោយកម្ម (កម្មពន្ធ) មិនមានដល់អ្នកបង្គាប់ឡើយ មានកម្មពន្ធតែដល់អ្នកទទួលបង្គាប់ប៉ុណ្ណោះ។ តែបើមិនឲ្យខុសប្លែកពីវត្ថុ ហើយសម្លាប់តាមបង្គាប់យ៉ាងណា កម្មពន្ធរមែងមានដល់អ្នកទាំងពីរ គឺដល់អ្នកបង្គាប់ក្នុងខណៈដែលបង្គាប់ និងដល់អ្នកទទួលបង្គាប់ក្នុងខណៈដែលសម្លាប់។ មួយវិញទៀត ក្នុងរឿងនេះ ដោយអំណាចនៃវត្ថុដ៏វិសេស កម្មដ៏វិសេស (មានអានន្តរិយកម្មជាដើម) និងអាបត្តិដ៏វិសេស (មានបារាជិកជាដើម) រមែងមាន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងវត្ថុជាមុនសិន យ៉ាងនេះឯង។

Kāle [Pg.46] pana yo ‘‘ajja sve’’ti aniyametvā ‘‘pubbaṇhe mārehī’’ti āṇatto yadā kadāci pubbaṇhe māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘ajja pubbaṇhe’’ti vutto majjhanhe vā sāyanhe vā sve vā pubbaṇhe māreti. Visaṅketo hoti, āṇāpakassa natthi kammabandho. Pubbaṇhe māretuṃ vāyamantassa majjhanhe jātepi eseva nayo. Etena nayena sabbakālappabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.

ចំណែកខាងកាល ភិក្ខុណាដែលគេបង្គាប់ថា «ចូរសម្លាប់ក្នុងវេលាព្រឹក» ដោយមិនបានកំណត់ថា «ថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃស្អែក» ហើយសម្លាប់ក្នុងវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃណាមួយ ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ។ តែភិក្ខុណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ក្នុងវេលាព្រឹកថ្ងៃនេះ» បែរជាសម្លាប់ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ ឬវេលាល្ងាច ឬក្នុងវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃស្អែកវិញ នេះជាការខុសសញ្ញា កម្មពន្ធមិនមានដល់អ្នកបង្គាប់ឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុព្យាយាមសម្លាប់ក្នុងវេលាព្រឹក តែលុះដល់វេលាថ្ងៃត្រង់ទើបសម្លាប់បាន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងកាលទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

Okāsepi yo ‘‘etaṃ gāme ṭhitaṃ mārehī’’ti aniyametvā āṇatto taṃ yattha katthaci māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘gāmeyevā’’ti niyametvā āṇatto vane māreti, tathā ‘‘vane’’ti āṇatto gāme māreti. ‘‘Antogehadvāre’’ti āṇatto gehamajjhe māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbokāsabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.

សូម្បីក្នុងឱកាស ភិក្ខុណាដែលគេបង្គាប់ដោយមិនបានកំណត់ទីកន្លែងថា «ចូរសម្លាប់ជននេះដែលនៅក្នុងភូមិ» ហើយសម្លាប់ជននោះក្នុងទីណាមួយក៏ដោយ ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ។ តែភិក្ខុណាដែលគេបង្គាប់ដោយកំណត់ថា «ចូរសម្លាប់ក្នុងភូមិប៉ុណ្ណោះ» បែរជាសម្លាប់ក្នុងព្រៃវិញ ឬបង្គាប់ថា «ចូរសម្លាប់ក្នុងព្រៃ» បែរជាសម្លាប់ក្នុងភូមិវិញ ឬបង្គាប់ថា «ចូរសម្លាប់ក្នុងចន្លោះទ្វារផ្ទះ» បែរជាសម្លាប់ក្នុងកណ្តាលផ្ទះវិញ នេះជាការខុសសញ្ញា។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងឱកាសទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

Āvudhepi yo ‘‘asinā vā usunā vā’’ti aniyametvā ‘‘āvudhena mārehī’’ti āṇatto yena kenaci āvudhena māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘asinā’’ti vutto usunā, ‘‘iminā vā asinā’’ti vutto aññena asinā māreti. Etasseva vā asissa ‘‘imāya dhārāya mārehī’’ti vutto itarāya vā dhārāya talena vā tuṇḍena vā tharunā vā māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbaāvudhabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.

សូម្បីក្នុងគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ភិក្ខុណាដែលគេបង្គាប់ដោយមិនបានកំណត់ថា «ចូរសម្លាប់ដោយដាវ ឬដោយព្រួញ» គឺបង្គាប់ត្រឹមតែថា «ចូរសម្លាប់ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ» ហើយសម្លាប់ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធណាមួយក៏ដោយ ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ។ តែភិក្ខុណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ដោយដាវ» បែរជាសម្លាប់ដោយព្រួញវិញ ឬគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ដោយដាវនេះ» បែរជាសម្លាប់ដោយដាវដទៃវិញ ឬគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ដោយមុខដាវខាងនេះ» នៃដាវនោះឯង បែរជាសម្លាប់ដោយមុខដាវម្ខាងទៀត ឬដោយផ្ទៃដាវ ឬដោយចុងដាវ ឬដោយដងដាវវិញ នេះជាការខុសសញ្ញា។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងគ្រឿងសាស្ត្រាវុធទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

Iriyāpathe pana yo ‘‘etaṃ gacchantaṃ mārehī’’ti vadati, āṇatto ca naṃ sace gacchantaṃ māreti, natthi visaṅketo. ‘‘Gacchantameva mārehī’’ti vutto pana sace nisinnaṃ māreti. ‘‘Nisinnameva vā mārehī’’ti vutto gacchantaṃ māreti, visaṅketo hoti. Etena nayena sabbairiyāpathabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.

ចំណែកខាងឥរិយាបថ ភិក្ខុណាដែលគេបង្គាប់ថា «ចូរសម្លាប់ជននេះដែលកំពុងដើរទៅ» ហើយភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់នោះ សម្លាប់ជននោះក្នុងខណៈដែលកំពុងដើរទៅមែន ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ។ តែបើគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ជនដែលកំពុងដើរទៅប៉ុណ្ណោះ» បែរជាសម្លាប់ជនដែលកំពុងអង្គុយវិញ ឬគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ជនដែលកំពុងអង្គុយប៉ុណ្ណោះ» បែរជាសម្លាប់ជនដែលកំពុងដើរទៅវិញ នេះជាការខុសសញ្ញា។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងឥរិយាបថទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

Kiriyāvisesepi yo ‘‘vijjhitvā mārehī’’ti vutto vijjhitvāva māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘vijjhitvā mārehī’’ti vutto chinditvā māreti, visaṅketo. Etena nayena sabbakiriyāvisesabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.

សូម្បីក្នុងកិរិយាដ៏វិសេស ភិក្ខុណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរចាក់សម្លាប់» ហើយចាក់សម្លាប់មែន ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ។ តែភិក្ខុណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរចាក់សម្លាប់» បែរជាកាត់សម្លាប់វិញ នេះជាការខុសសញ្ញា។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដែលត្រូវតាមសញ្ញា និងខុសសញ្ញាក្នុងកិរិយាដ៏វិសេសទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

Yo pana liṅgavasena ‘‘dīghaṃ rassaṃ kāḷaṃ odātaṃ kisaṃ thūlaṃ mārehī’’ti aniyametvā āṇāpeti, āṇatto ca yaṃkiñci tādisaṃ [Pg.47] māreti, natthi visaṅketo ubhinnaṃ pārājikaṃ. Atha pana so attānaṃ sandhāya āṇāpeti, āṇatto ca ‘‘ayameva īdiso’’ti āṇāpakameva māreti, āṇāpakassa dukkaṭaṃ, vadhakassa pārājikaṃ. Āṇāpako attānaṃ sandhāya āṇāpeti, itaro aññaṃ tādisaṃ māreti, āṇāpako muccati, vadhakasseva pārājikaṃ. Kasmā? Okāsassa aniyamitattā. Sace pana attānaṃ sandhāya āṇāpentopi okāsaṃ niyameti, ‘‘asukasmiṃ nāma rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne vā therāsane vā navāsane vā majjhimāsane vā nisinnaṃ evarūpaṃ nāma mārehī’’ti. Tattha ca añño nisinno hoti, sace āṇatto taṃ māreti, neva vadhako muccati na āṇāpako. Kasmā? Okāsassa niyamitattā. Sace pana niyamitokāsato aññatra māreti, āṇāpako muccatīti ayaṃ nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ suṭṭhu daḷhaṃ katvā vutto. Tasmā ettha na anādariyaṃ kātabbanti.

តែភិក្ខុណាបង្គាប់ដោយមិនបានកំណត់ ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈ (រូបរាង) ថា «ចូរសម្លាប់មនុស្សខ្ពស់ មនុស្សទាប មនុស្សខ្មៅ មនុស្សស មនុស្សស្គម មនុស្សធាត់» ហើយភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់ សម្លាប់មនុស្សដែលមានលក្ខណៈយ៉ាងនោះណាម្នាក់ ការខុសសញ្ញាមិនមានឡើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប។ តែបើភិក្ខុនោះបង្គាប់ដោយសំដៅយកខ្លួនឯង ហើយភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់ដឹងថា «ភិក្ខុនេះឯងដែលមានលក្ខណៈយ៉ាងនេះ» ក៏សម្លាប់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់នោះឯង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដល់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដល់ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់។ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ បង្គាប់ដោយសំដៅយកខ្លួនឯង តែភិក្ខុម្ខាងទៀត បែរជាសម្លាប់ជនដទៃដែលមានលក្ខណៈយ៉ាងនោះវិញ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់រួចផុត (ចាកអាបត្តិបារាជិក) ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែដល់ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនបានកំណត់ទីកន្លែង។ តែបើភិក្ខុទោះបីបង្គាប់ដោយសំដៅយកខ្លួនឯង តែបានកំណត់ទីកន្លែងថា «ចូរសម្លាប់មនុស្សដែលមានរូបរាងយ៉ាងនេះ ដែលអង្គុយក្នុងទីសម្រាករាត្រី ឬទីសម្រាកថ្ងៃ ឬលើអាសនៈព្រះថេរៈ ឬលើអាសនៈភិក្ខុខ្ចី ឬលើអាសនៈភិក្ខុកណ្តាល ឈ្មោះឯណោះ» ហើយក្នុងទីនោះ បែរជាមានជនដទៃអង្គុយវិញ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់ សម្លាប់ជនដទៃនោះ ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់ក៏មិនរួចផុត ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ក៏មិនរួចផុតឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបានកំណត់ទីកន្លែង។ តែបើភិក្ខុនោះសម្លាប់ក្នុងទីដទៃក្រៅពីទីកន្លែងដែលបានកំណត់ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់រមែងរួចផុត ន័យនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពោលទុកយ៉ាងមាំមួនល្អហើយក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងន័យនេះ ភិក្ខុមិនគប្បីធ្វើសេចក្តីមិនអើពើឡើយ។

Adhiṭṭhāyāti mātikāvasena āṇattikapayogakathā niṭṭhitā.

សេចក្តីពន្យល់អំពីអាណត្តិបយោគៈ ដោយអំណាចនៃមាតិកាថា «អធិដ្ឋាយ» ចប់ហើយ។

Idāni ye dūtenāti imassa mātikāpadassa niddesadassanatthaṃ ‘‘bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī’’tiādayo cattāro vārā vuttā. Tesu so taṃ maññamānoti so āṇatto yo āṇāpakena ‘‘itthannāmo’’ti akkhāto, taṃ maññamāno tameva jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Taṃ maññamāno aññanti ‘‘yaṃ jīvitā voropehī’’ti vutto taṃ maññamāno aññaṃ tādisaṃ jīvitā voropeti, mūlaṭṭhassa anāpatti. Aññaṃ maññamāno tanti yo āṇāpakena vutto, tassa balavasahāyaṃ samīpe ṭhitaṃ disvā ‘‘imassa balenāyaṃ gajjati, imaṃ tāva jīvitā voropemī’’ti paharanto itarameva parivattitvā tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ ‘‘sahāyo’’ti maññamāno jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Aññaṃ maññamāno aññanti purimanayeneva ‘‘imaṃ tāvassa sahāyaṃ jīvitā voropemī’’ti sahāyameva voropeti, tasseva pārājikaṃ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីពន្យល់នៃមាតិកាបទថា «ដោយទូត» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយនូវវារៈទាំង ៤ មានពាក្យថា «ភិក្ខុបង្គាប់ភិក្ខុ» ជាដើម។ ក្នុងវារៈទាំងនោះ ពាក្យថា «ភិក្ខុនោះ សំគាល់នូវជននោះ» សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលទទួលបង្គាប់នោះ សំគាល់នូវជនដែលអ្នកបង្គាប់ប្រាប់ថា «ឈ្មោះនេះ» ហើយសម្លាប់ជននោះឯងឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិត ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប។ ពាក្យថា «សំគាល់នូវជននោះ បែរជាសម្លាប់ជនដទៃ» សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលគេប្រាប់ថា «ចូរសម្លាប់ជនឯណោះ» សំគាល់ថាជាជននោះ បែរជាសម្លាប់ជនដទៃដែលមានរូបរាងយ៉ាងនោះវិញ មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ដើមឡើយ។ ពាក្យថា «សំគាល់នូវជនដទៃ បែរជាសម្លាប់ជននោះ» សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលគេបង្គាប់ឲ្យសម្លាប់ជនណា ឃើញមិត្តសំឡាញ់ដែលមានកម្លាំងឈរនៅជិតជននោះ ហើយគិតថា «ជននេះក្អេងក្អាងបាន ព្រោះតែអាស្រ័យកម្លាំងរបស់មិត្តម្នាក់នេះ អាត្មាអញនឹងសម្លាប់មិត្តម្នាក់នេះជាមុនសិន» កាលដែលវាយសម្លាប់ បែរជាវាយសម្លាប់ជនដើមដែលបែរខ្លួនមកឈរក្នុងទីកន្លែងរបស់មិត្តនោះ ដោយសំគាល់ថាជាមិត្តភក្តិវិញ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប។ ពាក្យថា «សំគាល់នូវជនដទៃ បែរជាសម្លាប់ជនដទៃ» សេចក្តីថា ដោយន័យមុននោះឯង ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្លាប់មិត្តរបស់ជននោះជាមុនសិន» ហើយក៏សម្លាប់មិត្តនោះមែន ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែដល់ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់នោះប៉ុណ្ណោះ។

Dūtaparamparāpadassa niddesavāre itthannāmassa pāvadātiādīsu eko ācariyo tayo buddharakkhitadhammarakkhitasaṅgharakkhitanāmakā antevāsikā [Pg.48] daṭṭhabbā. Tattha bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetīti ācariyo kañci puggalaṃ mārāpetukāmo tamatthaṃ ācikkhitvā buddharakkhitaṃ āṇāpeti. Itthannāmassa pāvadāti gaccha tvaṃ, buddharakkhita, etamatthaṃ dhammarakkhitassa pāvada. Itthannāmo itthannāmassa pāvadatūti dhammarakkhitopi saṅgharakkhitassa pāvadatu. Itthannāmo itthannāmaṃ jīvitā voropetūti evaṃ tayā āṇattena dhammarakkhitena āṇatto saṅgharakkhito itthannāmaṃ puggalaṃ jīvitā voropetu; so hi amhesu vīrajātiko paṭibalo imasmiṃ kammeti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ āṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭaṃ. So itarassa ārocetīti buddharakkhito dhammarakkhitassa, dhammarakkhito ca saṅgharakkhitassa ‘‘amhākaṃ ācariyo evaṃ vadati – ‘itthannāmaṃ kira jīvitā voropehī’ti. Tvaṃ kira amhesu vīrapuriso’’ti āroceti; evaṃ tesampi dukkaṭaṃ. Vadhako paṭiggaṇhātīti ‘‘sādhu voropessāmī’’ti saṅgharakkhito sampaṭicchati. Mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassāti saṅgharakkhitena paṭiggahitamatte ācariyassa thullaccayaṃ. Mahājano hi tena pāpe niyojitoti. So tanti so ce saṅgharakkhito taṃ puggalaṃ jīvitā voropeti, sabbesaṃ catunnampi janānaṃ pārājikaṃ. Na kevalañca catunnaṃ, etenūpāyena visaṅketaṃ akatvā paramparāya āṇāpentaṃ samaṇasataṃ samaṇasahassaṃ vā hotu sabbesaṃ pārājikameva.

ក្នុងវារៈពន្យល់អំពីបទថា «ទូតតៗគ្នា» (ទូតបរម្បរា) ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «ចូរប្រាប់ដល់អ្នកឈ្មោះនេះ» គប្បីជ្រាបថា មានអាចារ្យ ១ រូប និងសិស្ស ៣ រូប ឈ្មោះ ពុទ្ធរក្ខិត ធម្មរក្ខិត និងសង្ឃរក្ខិត។ ក្នុងវារៈនោះ ពាក្យថា «ភិក្ខុបង្គាប់ភិក្ខុ» សេចក្តីថា អាចារ្យចង់សម្លាប់បុគ្គលណាម្នាក់ ក៏ប្រាប់រឿងនោះហើយបង្គាប់ភិក្ខុឈ្មោះពុទ្ធរក្ខិត។ ពាក្យថា «ចូរប្រាប់ដល់អ្នកឈ្មោះនេះ» សេចក្តីថា «ម្នាលពុទ្ធរក្ខិត ចូរអ្នកទៅ ហើយប្រាប់រឿងនេះដល់ធម្មរក្ខិត»។ ពាក្យថា «អ្នកឈ្មោះនេះ ចូរប្រាប់ដល់អ្នកឈ្មោះនេះ» សេចក្តីថា «សូមឲ្យធម្មរក្ខិតប្រាប់ដល់សង្ឃរក្ខិតបន្តទៀត»។ ពាក្យថា «អ្នកឈ្មោះនេះ ចូរសម្លាប់អ្នកឈ្មោះនេះ» សេចក្តីថា «សូមឲ្យសង្ឃរក្ខិតដែលត្រូវធម្មរក្ខិត (ដែលត្រូវអ្នកបង្គាប់) បង្គាប់បន្តនោះ សម្លាប់បុគ្គលឈ្មោះនេះឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិត ព្រោះថា សង្ឃរក្ខិតនោះជាអ្នកមានជាតិក្លាហាន និងមានសមត្ថភាពក្នុងកិច្ចការនេះ ក្នុងចំណោមពួកយើង»។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» សេចក្តីថា អាបត្តិទុក្កដរមែងមានដល់អាចារ្យអ្នកបង្គាប់នោះជាមុនសិន។ ពាក្យថា «ភិក្ខុនោះប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃ» សេចក្តីថា ពុទ្ធរក្ខិតប្រាប់ដល់ធម្មរក្ខិត ហើយធម្មរក្ខិតក៏ប្រាប់ដល់សង្ឃរក្ខិតថា «អាចារ្យរបស់យើងពោលយ៉ាងនេះថា ឮថា ចូរអ្នកសម្លាប់បុគ្គលឈ្មោះនេះឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិត ព្រោះឮថា អ្នកជាបុរសក្លាហានក្នុងចំណោមពួកយើង» យ៉ាងនេះ កាលបើប្រាប់យ៉ាងនេះ អាបត្តិទុក្កដក៏មានដល់ភិក្ខុទាំងនោះដែរ។ ពាក្យថា «អ្នកសម្លាប់ទទួលបង្គាប់» សេចក្តីថា សង្ឃរក្ខិតទទួលពាក្យថា «ល្អហើយ ខ្ញុំនឹងសម្លាប់»។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដល់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ដើម» សេចក្តីថា គ្រាន់តែសង្ឃរក្ខិតទទួលពាក្យភ្លាម អាបត្តិថុល្លច្ច័យក៏មានដល់អាចារ្យ ព្រោះថា អាចារ្យនោះបានដឹកនាំជនជាច្រើនឲ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាប។ ពាក្យថា «ភិក្ខុនោះ» សេចក្តីថា ប្រសិនបើសង្ឃរក្ខិតនោះ សម្លាប់បុគ្គលនោះឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិតមែន ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដល់ជនទាំង ៤ រូបតែម្តង។ មិនមែនត្រូវតែជនទាំង ៤ រូបប៉ុណ្ណោះទេ ដោយឧបាយនេះ ទោះបីបង្គាប់តៗគ្នាជាលំដាប់រហូតដល់ភិក្ខុ ១ រយរូប ឬ ១ ពាន់រូប ដោយមិនឲ្យខុសសញ្ញា ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដល់ភិក្ខុទាំងអស់គ្នាដែរ។

Visakkiyadūtapadaniddese so aññaṃ āṇāpetīti so ācariyena āṇatto buddharakkhito dhammarakkhitaṃ adisvā vā avattukāmo vā hutvā saṅgharakkhitameva upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ ācariyo evamāha – ‘itthannāmaṃ kira jīvitā voropehī’’ti visaṅketaṃ karonto āṇāpeti. Visaṅketakaraṇeneva hi esa ‘‘visakkiyadūto’’ti vuccati. Āpatti dukkaṭassāti āṇattiyā tāva buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. Paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti saṅgharakkhitena sampaṭicchite mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti veditabbaṃ. Evaṃ sante paṭiggahaṇe āpattiyeva na siyā, sañcaritta paṭiggahaṇamaraṇābhinandanesupi ca āpatti hoti, maraṇapaṭiggahaṇe kathaṃ na siyā tasmā paṭiggaṇhantassevetaṃ dukkaṭaṃ. Tenevettha ‘‘mūlaṭṭhassā’’ti na vuttaṃ. Purimanayepi cetaṃ paṭiggaṇhantassa veditabbameva; okāsābhāvena pana na vuttaṃ. Tasmā yo yo [Pg.49] paṭiggaṇhāti, tassa tassa tappaccayā āpattiyevāti ayamettha amhākaṃ khanti. Yathā cettha evaṃ adinnādānepīti.

ក្នុងសេចក្តីពន្យល់អំពីបទថា «វិសក្កិយទូត» ពាក្យថា «ភិក្ខុនោះបង្គាប់ភិក្ខុដទៃ» សេចក្តីថា ភិក្ខុឈ្មោះពុទ្ធរក្ខិតដែលត្រូវអាចារ្យបង្គាប់នោះ មិនបានជួបធម្មរក្ខិត ឬមិនចង់ប្រាប់ធម្មរក្ខិត ក៏ចូលទៅរកសង្ឃរក្ខិតតែម្តង ហើយបង្គាប់ដោយធ្វើឲ្យខុសសញ្ញា (រំលងលំដាប់) ថា «អាចារ្យរបស់យើងពោលយ៉ាងនេះថា ឮថា ចូរអ្នកសម្លាប់បុគ្គលឈ្មោះនេះឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិត»។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «វិសក្កិយទូត» ព្រោះតែការធ្វើឲ្យខុសសញ្ញានោះឯង។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» សេចក្តីថា ព្រោះតែការបង្គាប់នោះ អាបត្តិទុក្កដរមែងមានដល់ពុទ្ធរក្ខិតជាមុនសិន។ ពាក្យថា «ភិក្ខុទទួលបង្គាប់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» សេចក្តីថា កាលបើសង្ឃរក្ខិតទទួលពាក្យហើយ គប្បីជ្រាបថា អាបត្តិទុក្កដមានដល់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ដើមប៉ុណ្ណោះ (តាមមហាអដ្ឋកថា)។ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ អាបត្តិព្រោះការទទួលបង្គាប់ក៏មិនគួរមានឡើយ តែសូម្បីក្នុងការទទួលសញ្ចរិត្តកម្ម និងការត្រេកអរចំពោះសេចក្តីស្លាប់ អាបត្តិក៏នៅតែមាន ចុះហេតុអ្វីក្នុងការទទួលបង្គាប់ដើម្បីសម្លាប់ អាបត្តិមិនមានទៅវិញ? ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិទុក្កដនេះ រមែងមានដល់ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់នោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះហើយ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបមិនត្រាស់ថា «ដល់ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ដើម»។ សូម្បីក្នុងន័យមុន គប្បីជ្រាបថា អាបត្តិនេះមានដល់ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់ដូចគ្នាដែរ តែព្រះអង្គមិនបានត្រាស់ទុក ព្រោះគ្មានឱកាសសម្តែង។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុណាមួយទទួលបង្គាប់ អាបត្តិទុក្កដរមែងមានដល់ភិក្ខុនោះៗ ព្រោះបច្ច័យនៃការទទួលនោះឯង នេះជាសេចក្តីយល់ឃើញរបស់យើងក្នុងរឿងនេះ។ សេចក្តីនេះមានយ៉ាងណា សូម្បីក្នុងអទិន្នាទានសិក្ខាបទ ក៏មានការទទួលបង្គាប់ហើយត្រូវអាបត្តិទុក្កដ យ៉ាងនោះដែរ។

Sace pana so taṃ jīvitā voropeti, āṇāpakassa ca buddharakkhitassa voropakassa ca saṅgharakkhitassāti ubhinnampi pārājikaṃ. Mūlaṭṭhassa pana ācariyassa visaṅketattā pārājikena anāpatti. Dhammarakkhitassa ajānanatāya sabbena sabbaṃ anāpatti. Buddharakkhito pana dvinnaṃ sotthibhāvaṃ katvā attanā naṭṭhoti.

តែប្រសិនបើសង្ឃរក្ខិតនោះ សម្លាប់បុគ្គលនោះឲ្យធ្លាក់ចុះចាកជីវិតមែន ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដល់ភិក្ខុទាំងពីររូប គឺពុទ្ធរក្ខិតអ្នកបង្គាប់ និងសង្ឃរក្ខិតអ្នកសម្លាប់។ ចំណែកឯអាចារ្យដែលជាអ្នកបង្គាប់ដើម មិនមានអាបត្តិបារាជិកឡើយ ព្រោះតែការខុសសញ្ញា។ ចំណែកធម្មរក្ខិត មិនមានអាបត្តិដោយប្រការទាំងពួងឡើយ ព្រោះមិនបានដឹងរឿងរ៉ាវអ្វីសោះ។ ចំណែកឯពុទ្ធរក្ខិត ធ្វើឲ្យអ្នកទាំងពីរ (គឺអាចារ្យ និងធម្មរក្ខិត) បានសុខរួចខ្លួន តែខ្លួនឯងបែរជាវិនាសទៅវិញ។

Gatapaccāgatadūtaniddese – so gantvā puna paccāgacchatīti tassa jīvitā voropetabbassa samīpaṃ gantvā susaṃvihitārakkhattā taṃ jīvitā voropetuṃ asakkonto āgacchati. Yadā sakkosi tadāti kiṃ ajjeva mārito mārito hoti, gaccha yadā sakkosi, tadā naṃ jīvitā voropehīti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ puna āṇattiyāpi dukkaṭameva hoti. Sace pana so avassaṃ jīvitā voropetabbo hoti, atthasādhakacetanā maggānantaraphalasadisā, tasmā ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko. Sacepi vadhako saṭṭhivassātikkamena taṃ vadhati, āṇāpako ca antarāva kālaṅkaroti, hīnāya vā āvattati, assamaṇova hutvā kālañca karissati, hīnāya vā āvattissati. Sace āṇāpako gihikāle mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā sandhāya evaṃ āṇāpetvā pabbajati, tasmiṃ pabbajite āṇatto taṃ māreti, āṇāpako gihikāleyeva mātughātako pitughātako arahantaghātako vā hoti, tasmā nevassa pabbajjā, na upasampadā ruhati. Sacepi māretabbapuggalo āṇattikkhaṇe puthujjano, yadā pana naṃ āṇatto māreti tadā arahā hoti, āṇattato vā pahāraṃ labhitvā dukkhamūlikaṃ saddhaṃ nissāya vipassanto arahattaṃ patvā tenevābādhena kālaṃkaroti, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva arahantaghātako. Vadhako pana sabbattha upakkamakaraṇakkhaṇeyeva pārājikoti.

ក្នុងគតបច្ចាគតទូតនិទ្ទេស ពាក្យថា «គេទៅហើយត្រឡប់មកវិញ» គឺ ភិក្ខុនោះទៅកាន់សំណាក់នៃបុគ្គលដែលខ្លួនត្រូវផ្តាច់បង់ជីវិតនោះ តែមិនអាចនឹងផ្តាច់បង់ជីវិតបុគ្គលនោះបាន ព្រោះតែការរក្សាការពារដែលគេចាត់ចែងទុកជាល្អ ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា «កាលណាអាច កាលនោះសឹម...» គឺ សួរថា «តើគេត្រូវសម្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះតែម្តងឬ?» «ចូរទៅចុះ កាលណាអាចសម្លាប់បាន កាលនោះសឹមផ្តាច់បង់ជីវិតគេចុះ»។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» គឺ សូម្បីតែការបង្គាប់ម្តងទៀតយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដដែល។ បើបុគ្គលនោះត្រូវតែផ្តាច់បង់ជីវិតជាប្រាកដ ចេតនាដែលសម្រេចប្រយោជន៍ គឺប្រៀបដូចជាមគ្គដែលមានផលក្នុងលំដាប់គ្មានចន្លោះ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់នេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលបង្គាប់នោះឯង។ សូម្បីតែឃាតកសម្លាប់បុគ្គលនោះក្រោយពេលកន្លងទៅ ៦០ ឆ្នាំក៏ដោយ ហើយភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ធ្វើមរណកាលក្នុងរវាងនោះក្តី ឬសឹកទៅជាគ្រហស្ថក្តី ក៏គង់តែជាអសមណៈ (មិនមែនជាសមណៈ) ហើយធ្វើមរណកាល ឬសឹកទៅជាគ្រហស្ថ។ បើអ្នកបង្គាប់កាលនៅជាគ្រហស្ថ បានបង្គាប់ដោយសំដៅចំពោះមាតា ឬបិតា ឬព្រះអរហន្ត យ៉ាងនេះហើយ ទើបមកបួស កាលបើអ្នកបង្គាប់នោះបួសហើយ អ្នកទទួលបង្គាប់ក៏សម្លាប់បុគ្គលនោះ អ្នកបង្គាប់នោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់មាតា សម្លាប់បិតា ឬសម្លាប់ព្រះអរហន្ត តាំងតែពីកាលនៅជាគ្រហស្ថនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ការបួសជាសាមណេរក្តី ការឧបសម្បទាជាភិក្ខុក្តី មិនឡើង (មិនសម្រេច) ដល់អ្នកនោះឡើយ។ សូម្បីតែបុគ្គលដែលត្រូវសម្លាប់នោះ ជាបុថុជ្ជនក្នុងខណៈដែលបង្គាប់ តែដល់កាលដែលអ្នកទទួលបង្គាប់សម្លាប់ គាត់បានជាព្រះអរហន្តទៅហើយ ឬមួយ គាត់រងការប្រហារពីអ្នកទទួលបង្គាប់ហើយ អាស្រ័យសទ្ធាដែលមានទុក្ខជាមូលដ្ឋាន ចម្រើនវិបស្សនា រហូតសម្រេចព្រះអរហត្ត ហើយធ្វើមរណកាលដោយសារអាពាធនោះឯង អ្នកបង្គាប់ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកសម្លាប់ព្រះអរហន្ត តាំងពីខណៈដែលបង្គាប់នោះឯង។ ចំណែកឯឃាតក ក្នុងទីទាំងពួង ត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលធ្វើឧបក្កមៈនោះឯង។

Idāni ye sabbesuyeva imesu dūtavasena vuttamātikāpadesu saṅketavisaṅketadassanatthaṃ

ឥឡូវនេះ ក្នុងបទមាតិកាទាំងឡាយដែលសម្តែងហើយដោយអំណាចនៃទូតទាំងពួងនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសញ្ញា និងការខុសសញ្ញា

Vuttā tayo vārā, tesu paṭhamavāre tāva – yasmā taṃ saṇikaṃ vā bhaṇanto tassa vā badhiratāya ‘‘mā ghātehī’’ti [Pg.50] etaṃ vacanaṃ na sāveti, tasmā mūlaṭṭho na mutto. Dutiyavāre – sāvitattā mutto. Tatiyavāre pana tena ca sāvitattā itarena ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā oratattā ubhopi muttāti.

វារៈទាំង ៣ ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ក្នុងវារៈទាំងនោះ ក្នុងវារៈទី ១ ជាដំបូង ព្រោះហេតុតែភិក្ខុអ្នកបង្គាប់នោះ កាលនិយាយខ្សឹបៗក្តី ឬព្រោះតែភាពជាមនុស្សថ្លង់របស់ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់នោះក្តី មិនអាចធ្វើពាក្យថា «កុំសម្លាប់ឡើយ» នេះ ឲ្យឮដល់គេបាន ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុដើមចមមិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងវារៈទី ២ ព្រោះតែធ្វើឲ្យឮហើយ ភិក្ខុដើមចមទើបរួចចាកអាបត្តិ។ ចំណែកក្នុងវារៈទី ៣ វិញ ព្រោះតែភិក្ខុដើមចមនោះធ្វើឲ្យឮផង ព្រោះតែភិក្ខុម្ខាងទៀតទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយវៀរចាកផង ភិក្ខុទាំងពីររូប ក៏រួចចាកអាបត្តិដូចគ្នា។

Dūtakathā niṭṭhitā.

ចប់ ទូតកថា។

175. Araho rahosaññīniddesādīsu arahoti sammukhe. Rahoti parammukhe. Tattha yo upaṭṭhānakāle veribhikkhumhi bhikkhūhi saddhiṃ āgantvā purato nisinneyeva andhakāradosena tassa āgatabhāvaṃ ajānanto ‘‘aho vata itthannāmo hato assa, corāpi nāma taṃ na hananti, sappo vā na ḍaṃsati, na satthaṃ vā visaṃ vā āharatī’’ti tassa maraṇaṃ abhinandanto īdisāni vacanāni ullapati, ayaṃ araho rahosaññī ullapati nāma. Sammukheva tasmiṃ parammukhasaññīti attho. Yo pana taṃ purato nisinnaṃ disvā puna upaṭṭhānaṃ katvā gatehi bhikkhūhi saddhiṃ gatepi tasmiṃ ‘‘idheva so nisinno’’ti saññī hutvā purimanayeneva ullapati, ayaṃ raho arahosaññī ullapati nāma. Etenevupāyena araho arahosaññī ca raho rahosaññī ca veditabbo. Catunnampi ca etesaṃ vācāya vācāya dukkaṭanti veditabbaṃ.

១៧៥. ក្នុងអរហោ រហោសញ្ញីនិទ្ទេស ជាដើម ពាក្យថា «អរហោ» គឺ ចំពោះមុខ។ ពាក្យថា «រហោ» គឺ កំបាំងមុខ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណា ក្នុងខណៈដែលគេមកបម្រើខ្លួន កាលដែលភិក្ខុជាសត្រូវ ដើមមកជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយអង្គុយនៅខាងមុខរបស់ខ្លួនពិតៗ តែមិនដឹងនូវការមកដល់របស់ភិក្ខុជាសត្រូវនោះ ព្រោះតែទោសនៃសេចក្តីងងឹត ហើយពោលថា «ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ឱ្យតែលោកឈ្មោះនេះ ត្រូវគេសម្លាប់ទៅ, សូម្បីតែពួកចោរ ក៏មិនសម្លាប់លោកសោះ ឬសូម្បីតែពស់ ក៏មិនខាំសោះ ឬក៏មិនមានអ្នកណាយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ឬថ្នាំពិសមកឱ្យលោកសោះ» កាលត្រេកអរចំពោះមរណភាពរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏ពោលវាចាមានសភាពយ៉ាងនេះចេញមក ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា «អរហោ រហោសញ្ញី ឧល្លបតិ»។ សេចក្តីថា ភិក្ខុជាសត្រូវនោះនៅចំពោះមុខពិតៗ តែខ្លួនមានសេចក្តីសម្គាល់ថាកំបាំងមុខ។ ចំណែកភិក្ខុណា ឃើញភិក្ខុជាសត្រូវនោះអង្គុយនៅខាងមុខហើយ លុះកាលដែលភិក្ខុជាសត្រូវនោះ ត្រឡប់ទៅវិញជាមួយពួកភិក្ខុដែលមកបម្រើហើយ តែខ្លួននៅតែមានសេចក្តីសម្គាល់ថា «លោកនោះនៅអង្គុយក្នុងទីនេះដដែល» ហើយពោលវាចាដោយន័យមុននោះឯង ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា «រហោ អរហោសញ្ញី ឧល្លបតិ»។ ដោយឧបាយនេះឯង ភិក្ខុជា «អរហោ អរហោសញ្ញី» និង «រហោ រហោសញ្ញី» គប្បីជ្រាបបាន។ ហើយគប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុទាំង ៤ ពួកនេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗម៉ាត់ដែលពោល។

Idāni maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanāya vibhāgadassanatthaṃ vuttesu pañcasu kāyena saṃvaṇṇanādimātikāniddesesu – kāyena vikāraṃ karotīti yathā so jānāti ‘‘satthaṃ vā āharitvā visaṃ vā khāditvā rajjuyā vā ubbandhitvā sobbhādīsu vā papatitvā yo marati so kira dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhati, saggaṃ vā gacchatīti ayamattho etena vutto’’ti tathā hatthamuddādīhi dasseti. Vācāya bhaṇatīti tamevatthaṃ vākyabhedaṃ katvā bhaṇati. Tatiyavāro ubhayavasena vutto. Sabbattha saṃvaṇṇanāya payoge payoge dukkaṭaṃ. Tassa dukkhuppattiyaṃ saṃvaṇṇakassa thullaccayaṃ. Yaṃ uddissa saṃvaṇṇanā katā, tasmiṃ mate saṃvaṇṇanakkhaṇeyeva saṃvaṇṇakassa pārājikaṃ. So taṃ na jānāti añño ñatvā ‘‘laddho vata me sukhuppattiupāyo’’ti tāya saṃvaṇṇanāya marati, anāpatti. Dvinnaṃ uddissa saṃvaṇṇanāya katāya eko ñatvā marati, pārājikaṃ. Dvepi maranti, pārājikañca akusalarāsi ca. Esa nayo sambahulesu. Anuddissa [Pg.51] maraṇaṃ saṃvaṇṇento āhiṇḍati, yo yo taṃ saṃvaṇṇanaṃ ñatvā marati, sabbo tena mārito hoti.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញការចែកចេញនៃការសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ ក្នុងនិទ្ទេសនៃមាតិកាទាំង ៥ មានការសរសើរដោយកាយជាដើម ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ពាក្យថា «ធ្វើវិការៈដោយកាយ» គឺ ធ្វើដោយប្រការណាឱ្យបុគ្គលនោះដឹងបានថា «ឮថា បុគ្គលណាដែលនាំយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកសម្លាប់ខ្លួនក្តី ស៊ីថ្នាំពិសក្តី ចងកដោយខ្សែរក្តី ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងរណ្តៅជាដើមក្តី ហើយស្លាប់ទៅ បុគ្គលនោះរមែងបានទ្រព្យក្តី បានយសសក្តិក្តី ទៅកាន់ឋានសួគ៌ក្តី សេចក្តីនេះ លោកម្ចាស់រូបនេះពោលហើយ» ក៏បង្ហាញដោយកាយវិការមានការធ្វើសញ្ញាដៃជាដើម យ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «ពោលដោយវាចា» គឺ ពោលនូវសេចក្តីដដែលនោះ ដោយការបំបែកប្រយោគ។ វារៈទី ៣ សម្តែងដោយអំណាចនៃកាយនិងវាចាទាំងពីរ។ ក្នុងទីទាំងពួង ព្រោះតែការសរសើរ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ កាលបើបុគ្គលនោះកើតសេចក្តីទុក្ខ ភិក្ខុអ្នកសរសើរត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើបុគ្គលដែលខ្លួនសំដៅចំពោះហើយសរសើរនោះ ស្លាប់ទៅ ភិក្ខុអ្នកសរសើរត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលសរសើរនោះឯង។ បើបុគ្គលនោះមិនដឹងនូវសេចក្តីនោះទេ តែអ្នកដទៃដឹងហើយគិតថា «ឱ! ឧបាយជាហេតុឱ្យកើតសេចក្តីសុខ អាត្មាអញបានហើយតើ» ហើយស្លាប់ទៅដោយសារការសរសើរនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ កាលបើភិក្ខុសរសើរដោយសំដៅចំពោះមនុស្សពីរនាក់ បើម្នាក់ដឹងហើយស្លាប់ទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើស្លាប់ទាំងពីរនាក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកផង និងជាគំនរអកុសលផង។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តចំពោះមនុស្សច្រើននាក់។ បើភិក្ខុដើរទៅសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ដោយមិនសំដៅចំពោះបុគ្គលណាឡើយ បុគ្គលណាៗដឹងនូវការសរសើរនោះហើយស្លាប់ទៅ បុគ្គលទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលភិក្ខុនោះសម្លាប់ហើយ។

Dūtena saṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘asukaṃ nāma gehaṃ vā gāmaṃ vā gantvā itthannāmassa evaṃ maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇehī’’ti sāsane ārocitamatte dukkaṭaṃ. Yassatthāya pahito tassa dukkhuppattiyā mūlaṭṭhassa thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Dūto ‘‘ñāto dāni ayaṃ saggamaggo’’ti tassa anārocetvā attano ñātissa vā sālohitassa vā āroceti, tasmiṃ mate visaṅketo hoti, mūlaṭṭho muccati. Dūto tatheva cintetvā sayaṃ saṃvaṇṇanāya vuttaṃ katvā marati, visaṅketova. Anuddissa pana sāsane ārocite yattakā dūtassa saṃvaṇṇanāya maranti, tattakā pāṇātipātā. Sace mātāpitaro maranti, ānantariyampi hoti.

ក្នុងការសរសើរដោយសារទូត គ្រាន់តែប្រាប់ពាក្យបណ្តាំថា «ចូរទៅកាន់ផ្ទះឈ្មោះឯណោះ ឬភូមិឈ្មោះឯណោះ ហើយសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ដល់ជនឈ្មោះនេះ យ៉ាងនេះចុះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ព្រោះតែការកើតសេចក្តីទុក្ខដល់បុគ្គលដែលខ្លួនបញ្ជូនទូតទៅរកនោះ ភិក្ខុដើមចមត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើទូតគិតថា «ឥឡូវនេះ ផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌ អាត្មាអញដឹងហើយ» មិនប្រាប់ដល់បុគ្គលនោះទេ តែបែរជាទៅប្រាប់ដល់ញាតិ ឬសាលោហិតរបស់ខ្លួនវិញ កាលបើញាតិឬសាលោហិតនោះស្លាប់ទៅ ឈ្មោះថាខុសសញ្ញា ភិក្ខុដើមចមរួចចាកអាបត្តិ។ បើទូតគិតយ៉ាងនោះឯង ហើយធ្វើតាមពាក្យដែលសម្តែងក្នុងការសរសើរនោះដោយខ្លួនឯង រួចស្លាប់ទៅ ក៏ឈ្មោះថាខុសសញ្ញាដដែល។ ចំណែកបើប្រាប់ពាក្យបណ្តាំដោយមិនសំដៅចំពោះបុគ្គលណាឡើយ មនុស្សស្លាប់ទៅប៉ុន្មាននាក់ ព្រោះតែការសរសើររបស់ទូតនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកព្រោះការសម្លាប់សត្វមានចំនួនប៉ុណ្ណោះឯង។ បើមាតាបិតាស្លាប់ទៅ ក៏ជាអានន្តរិយកម្មផងដែរ។

176. Lekhāsaṃvaṇṇanāya – lekhaṃ chindatīti paṇṇe vā potthake vā akkharāni likhati – ‘‘yo satthaṃ vā āharitvā papāte vā papatitvā aññehi vā aggippavesanaudakappavesanādīhi upāyehi marati, so idañcidañca labhatī’’ti vā ‘‘tassa dhammo hotī’’ti vāti. Etthāpi dukkaṭathullaccayā vuttanayeneva veditabbā. Uddissa likhite pana yaṃ uddissa likhitaṃ tasseva maraṇena pārājikaṃ. Bahū uddissa likhite yattakā maranti, tattakā pāṇātipātā. Mātāpitūnaṃ maraṇena ānantariyaṃ. Anuddissa likhitepi eseva nayo. ‘‘Bahū marantī’’ti vippaṭisāre uppanne taṃ potthakaṃ jhāpetvā vā yathā vā akkharāni na paññāyanti tathā katvā muccati. Sace so parassa potthako hoti, uddissa likhito vā hoti anuddissa likhito vā, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Sace mūlena kīto hoti, potthakassāmikānaṃ potthakaṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ mūlaṃ datvā muccati. Sace sambahulā ‘‘maraṇavaṇṇaṃ likhissāmā’’ti ekajjhāsayā hutvā eko tālarukkhaṃ ārohitvā paṇṇaṃ chindati, eko āharati, eko potthakaṃ karoti, eko likhati, eko sace kaṇṭakalekhā hoti, masiṃ makkheti, masiṃ makkhetvā taṃ potthakaṃ sajjetvā sabbeva [Pg.52] sabhāyaṃ vā āpaṇe vā yattha vā pana lekhādassanakotūhalakā bahū sannipatanti, tattha ṭhapenti. Taṃ vācetvā sacepi eko marati, sabbesaṃ pārājikaṃ. Sace bahukā maranti, vuttasadisova nayo. Vippaṭisāre pana uppanne taṃ potthakaṃ sacepi mañjūsāyaṃ gopenti, añño ca taṃ disvā nīharitvā puna bahūnaṃ dasseti, neva muccanti. Tiṭṭhatu mañjūsā, sacepi taṃ potthakaṃ nadiyaṃ vā samudde vā khipanti vā dhovanti vā khaṇḍākhaṇḍaṃ vā chindanti, aggimhi vā jhāpenti, yāva saṅghaṭṭitepi duddhote vā dujjhāpite vā patte akkharāni paññāyanti, tāva na muccanti. Yathā pana akkharāni na paññāyanti tatheva kate muccantīti.

១៧៦. ក្នុងការសរសើរដោយលិខិត ពាក្យថា «កាត់សំបុត្រ» គឺ សរសេរអក្សរលើស្លឹករឹតក្តី ក្នុងសៀវភៅក្តី ថា «បុគ្គលណាដែលនាំយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកសម្លាប់ខ្លួនក្តី ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងជ្រោះក្តី ឬស្លាប់ដោយឧបាយដទៃទៀតមានការលោតចូលភ្លើង លោតចូលទឹកជាដើមក្តី បុគ្គលនោះរមែងបាននូវផលនេះនិងផលនេះ» ឬថា «ធម៌រមែងមានដល់បុគ្គលនោះ» ដូច្នេះជាដើម។ សូម្បីក្នុងលិខិតសរសើរនេះ អាបត្តិទុក្កដនិងថុល្លច្ច័យ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ចំណែកបើចារដោយសំដៅចំពោះបុគ្គលណា បុគ្គលដែលខ្លួនសំដៅចំពោះនោះស្លាប់ទៅ ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើសរសេរដោយសំដៅចំពោះមនុស្សច្រើននាក់ មនុស្សស្លាប់ទៅប៉ុន្មាននាក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកព្រោះការសម្លាប់សត្វមានចំនួនប៉ុណ្ណោះឯង។ បើមាតាបិតាស្លាប់ទៅ ក៏ជាអានន្តរិយកម្ម។ សូម្បីតែសរសេរដោយមិនសំដៅចំពោះបុគ្គលណា ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ កាលបើកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយថា «មនុស្សស្លាប់ច្រើនណាស់» ក៏ដុតសៀវភៅនោះចោលក្តី ឬធ្វើដោយប្រការណាឱ្យអក្សរទាំងឡាយមើលមិនយល់ក្តី ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើសៀវភៅនោះជាសៀវភៅរបស់អ្នកដទៃ ទោះបីសរសេរដោយសំដៅចំពោះក្តី មិនសំដៅចំពោះក្តី យកទៅដាក់ទុកក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនយកមកវិញ ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើទិញមកដោយតម្លៃ ត្រូវប្រគល់សៀវភៅនោះឱ្យទៅម្ចាស់សៀវភៅវិញ ឬប្រគល់ប្រាក់ឱ្យទៅជនទាំងឡាយដែលខ្លួនបានទទួលប្រាក់ពីដៃរបស់គេមក ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើភិក្ខុច្រើនរូបមានបំណងស្មើគ្នាថា «យើងនឹងសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់» ហើយ ភិក្ខុមួយរូបឡើងដើមត្នោតកាត់ស្លឹក ភិក្ខុមួយរូបនាំយកមក ភិក្ខុមួយរូបធ្វើជាសៀវភៅ ភិក្ខុមួយរូបសរសេរ ភិក្ខុមួយរូប បើជាអក្សរចារដោយដែកចារ ក៏លាបទឹកខ្មៅ លុះលាបទឹកខ្មៅហើយ ក៏រៀបចំសៀវភៅនោះឱ្យស្រេចបាច់ ហើយភិក្ខុទាំងអស់នោះ យកទៅដាក់ទុកក្នុងសាលាក្តី ក្នុងផ្សារក្តី ឬក្នុងទីណាដែលមនុស្សជាច្រើនដែលមានសេចក្តីចង់ដឹងចង់ឃើញក្នុងការមើលលិខិត តែងប្រជុំគ្នា។ បើមានមនុស្សសូម្បីតែម្នាក់អានលិខិតនោះហើយស្លាប់ទៅ ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើមនុស្សស្លាប់ច្រើននាក់ ន័យក៏ដូចជាការសម្តែងហើយនោះឯង។ ចំណែកបើកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយហើយ សូម្បីតែយកសៀវភៅនោះទៅលាក់ទុកក្នុងហឹបយ៉ាងជិតដិតក្តី ហើយអ្នកដទៃឃើញ ក៏យកចេញមកបង្ហាញដល់មនុស្សជាច្រើនទៀត ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ លើកលែងតែរឿងហឹបទុកចុះ សូម្បីតែយកសៀវភៅនោះទៅបោះចោលក្នុងទន្លេ ឬក្នុងសមុទ្រក្តី លាងជម្រះក្តី កាត់ជាកង់ៗក្តី ដុតក្នុងភ្លើងក្តី ដរាបណាអក្សរទាំងឡាយនៅតែប្រាកដលើស្លឹករឹត ទោះបីជាស្លឹករឹតដែលផ្គុំគ្នាឡើងវិញក្តី ដែលលាងមិនស្អាតក្តី ដែលដុតមិនអស់ក្តី ដរាបនោះ ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ លុះតែធ្វើដោយប្រការណាឱ្យអក្សរទាំងឡាយមើលមិនយល់ទាល់តែសោះ យ៉ាងនោះឯង ទើបរួចចាកអាបត្តិ។

Idāni thāvarapayogassa vibhāgadassanatthaṃ vuttesu opātādimātikāniddesesu manussaṃ uddissa opātaṃ khanatīti ‘‘itthannāmo patitvā marissatī’’ti kañci manussaṃ uddisitvā yattha so ekato vicarati, tattha āvāṭaṃ khanati, khanantassa tāva sacepi jātapathaviyā khanati, pāṇātipātassa payogattā payoge payoge dukkaṭaṃ. Yaṃ uddissa khanati, tassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Aññasmiṃ patitvā mate anāpatti. Sace anuddissa ‘‘yo koci marissatī’’ti khato hoti, yattakā patitvā maranti, tattakā pāṇātipātā. Ānantariyavatthūsu ca ānantariyaṃ thullaccayapācittiyavatthūsu thullaccayapācittiyāni.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញការចែកចេញនៃថាវរប្រយោគ ក្នុងនិទ្ទេសនៃមាតិកាមានរណ្តៅជាដើម ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ពាក្យថា «ជីករណ្តៅដោយសំដៅចំពោះមនុស្ស» គឺ សំដៅចំពោះមនុស្សណាម្នាក់ដោយគិតថា «មនុស្សឈ្មោះនេះ នឹងធ្លាក់ចុះទៅហើយស្លាប់» ហើយទៅជីករណ្តៅក្នុងទីដែលមនុស្សនោះធ្លាប់ដើរទៅមកម្នាក់ឯង កាលដែលភិក្ខុជីកនោះ សូម្បីតែជីកដីសុទ្ធក៏ដោយ ព្រោះតែជាប្រយោគនៃការសម្លាប់សត្វ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ ព្រោះតែការកើតសេចក្តីទុក្ខដល់បុគ្គលដែលខ្លួនសំដៅចំពោះហើយជីកនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើអ្នកដទៃធ្លាក់ចុះទៅហើយស្លាប់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើជីកដោយមិនសំដៅចំពោះបុគ្គលណាឡើយ ដោយគិតថា «អ្នកណាម្នាក់នឹងស្លាប់» មនុស្សធ្លាក់ចុះទៅហើយស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកព្រោះការសម្លាប់សត្វមានចំនួនប៉ុណ្ណោះឯង។ ហើយក្នុងវត្ថុទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃអានន្តរិយកម្ម ក៏ជាអានន្តរិយកម្ម ក្នុងវត្ថុទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃអាបត្តិថុល្លច្ច័យនិងបាចិត្តិយ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យនិងបាចិត្តិយទាំងឡាយ។

Bahū tattha cetanā; katamāya pārājikaṃ hotīti? Mahāaṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ – ‘‘āvāṭaṃ gambhīrato ca āyāmavitthārato ca khanitvā pamāṇe ṭhapetvā tacchetvā puñchitvā paṃsupacchiṃ uddharantassa sanniṭṭhāpikā atthasādhakacetanā maggānantaraphalasadisā. Sacepi vassasatassa accayena patitvā avassaṃ maraṇakasatto hoti, sanniṭṭhāpakacetanāyameva pārājika’’nti. Mahāpaccariyaṃ pana saṅkhepaṭṭhakathāyañca – ‘‘imasmiṃ āvāṭe patitvā marissatīti ekasmimpi kuddālappahāre dinne sace koci tattha pakkhalito patitvā marati, pārājikameva. Suttantikattherā pana sanniṭṭhāpakacetanaṃ gaṇhantī’’ti vuttaṃ.

ក្នុងទីនោះ ចេតនាទាំងឡាយមានច្រើន តើភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិកដោយសារចេតនាមួយណា? ជាដំបូង ក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ជីករណ្តៅទាំងដោយជម្រៅ ទាំងដោយបណ្តោយនិងទទឹង ទុកក្នុងប្រមាណ ចាំងដីចេញ ជម្រះដីចេញ កាលដែលភិក្ខុលើកកន្ត្រកដីចុងក្រោយបង្អស់ឡើង សន្និដ្ឋានិកចេតនាដែលសម្រេចប្រយោជន៍ គឺប្រៀបដូចជាមគ្គដែលមានផលក្នុងលំដាប់គ្មានចន្លោះ។ សូម្បីតែសត្វដែលត្រូវស្លាប់ជាប្រាកដ ធ្លាក់ចុះទៅហើយស្លាប់ ក្រោយពេលកន្លងទៅ ១០០ ឆ្នាំក៏ដោយ ភិក្ខុក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដោយសារសន្និដ្ឋានិកចេតនានោះឯង» ដូច្នេះ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី និងក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ដោយគិតថា 'សត្វនឹងធ្លាក់ចុះទៅក្នុងរណ្តៅនេះហើយស្លាប់' កាលបើភិក្ខុកាប់ដោយចបសូម្បីតែមួយចបហើយ បើមាននរណាម្នាក់រអិលជើងធ្លាក់ចុះទៅក្នុងរណ្តៅនោះហើយស្លាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដដែល។ ប៉ុន្តែ ព្រះថេរៈទាំងឡាយអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះសូត្រ តែងកាន់យកនូវសន្និដ្ឋានិកចេតនា» ដូច្នេះ។

Eko [Pg.53] ‘‘opātaṃ khanitvā asukaṃ nāma ānetvā idha pātetvā mārehī’’ti aññaṃ āṇāpeti, so taṃ pātetvā māreti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Aññaṃ pātetvā māreti, sayaṃ patitvā marati, añño attano dhammatāya patitvā marati, sabbattha visaṅketo hoti, mūlaṭṭho muccati. ‘‘Asuko asukaṃ ānetvā idha māressatī’’ti khatepi eseva nayo. Maritukāmā idha marissantīti khanati, ekassa maraṇe pārājikaṃ. Bahunnaṃ maraṇe akusalarāsi, mātāpitūnaṃ maraṇe ānantariyaṃ, thullaccayapācittiyavatthūsu thullaccayapācittiyāni.

ភិក្ខុមួយរូបបង្គាប់ភិក្ខុដទៃថា «ចូរជីករណ្តៅហើយនាំយកបុគ្គលឈ្មោះនោះមកទម្លាក់ចុះក្នុងទីនេះសម្លាប់ទៅ» ភិក្ខុនោះក៏ទម្លាក់បុគ្គលនោះសម្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងពីររូប។ បើទម្លាក់បុគ្គលដទៃសម្លាប់វិញ ឬបុគ្គលនោះធ្លាក់ចុះស្លាប់ដោយខ្លួនឯង ឬបុគ្គលដទៃធ្លាក់ចុះស្លាប់ទៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួន ក្នុងសេចក្តីស្លាប់ទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាខុសពីការកំណត់ ភិក្ខុជាដើមចោទ (អ្នកបង្គាប់ដើម) រួចផុតពីអាបត្តិ។ សូម្បីតែជីករណ្តៅដោយគិតថា «ភិក្ខុឈ្មោះនេះ នឹងនាំយកបុគ្គលឈ្មោះនេះមកសម្លាប់ក្នុងទីនេះ» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុជីករណ្តៅដោយគិតថា «ពួកជនដែលចង់ស្លាប់ នឹងមកស្លាប់ក្នុងរណ្តៅនេះ» បើស្លាប់ម្នាក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើស្លាប់ច្រើននាក់ ជាគំនរអកុសល បើមាតាបិតាស្លាប់ ត្រូវអានន្តរិយកម្ម ក្នុងវត្ថុដែលត្រូវថុល្លច្ច័យ និងបាចិត្តិយ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ និងបាចិត្តិយទៅតាមនោះ។

‘‘Ye keci māretukāmā, te idha pātetvā māressantī’’ti khanati, tattha pātetvā mārenti, ekasmiṃ mate pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, ānantariyādivatthūsu ānantariyādīni. Idheva arahantāpi saṅgahaṃ gacchanti. Purimanaye pana ‘‘tesaṃ maritukāmatāya patanaṃ natthī’’ti te na saṅgayhanti. Dvīsupi nayesu attano dhammatāya patitvā mate visaṅketo. ‘‘Ye keci attano verike ettha pātetvā māressantī’’ti khanati, tattha ca verikā verike pātetvā mārenti, ekasmiṃ mārite pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, mātari vā pitari vā arahante vā verikehi ānetvā tattha mārite ānantariyaṃ. Attano dhammatāya patitvā matesu visaṅketo.

ភិក្ខុជីករណ្តៅដោយគិតថា «ជនណាមួយដែលចង់សម្លាប់ (អ្នកដទៃ) នឹងនាំគ្នាមកទម្លាក់សម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនេះ» កាលបើគេទម្លាក់សម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនោះ ម្នាក់ស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ច្រើននាក់ស្លាប់ ជាគំនរអកុសល ក្នុងវត្ថុមានអានន្តរិយកម្មជាដើម បើស្លាប់ ត្រូវអានន្តរិយកម្មជាដើម។ ក្នុងន័យនេះ សូម្បីតែព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ក៏រាប់បញ្ចូលដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងន័យមុន ព្រះអរហន្តទាំងឡាយមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលឡើយ ព្រោះហេតុថា «ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ មិនមានការលោតចុះស្លាប់ដោយសារចង់ស្លាប់នោះទេ»។ ក្នុងន័យទាំងពីរនេះ បើធ្លាក់ចុះស្លាប់ទៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួន ឈ្មោះថាខុសពីការកំណត់ (រួចផុតពីអាបត្តិ)។ ភិក្ខុជីករណ្តៅដោយគិតថា «ជនណាមួយនឹងនាំយកពួកសត្រូវរបស់ខ្លួនមកទម្លាក់សម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនេះ» ហើយពួកសត្រូវក៏នាំយកសត្រូវរបស់ខ្លួនមកទម្លាក់សម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនោះ ម្នាក់ស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ច្រើននាក់ស្លាប់ ជាគំនរអកុសល បើពួកសត្រូវនាំយកមាតា ឬបិតា ឬព្រះអរហន្ត មកសម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនោះ ត្រូវអានន្តរិយកម្ម។ បើធ្លាក់ចុះស្លាប់ទៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួន ឈ្មោះថាខុសពីការកំណត់។

Yo pana ‘‘maritukāmā vā amaritukāmā vā māretukāmā vā amāretukāmā vā ye keci ettha patitā vā pātitā vā marissantī’’ti sabbathāpi anuddisseva khanati. Yo yo marati tassa tassa maraṇena yathānurūpaṃ kammañca phusati, āpattiñca āpajjati. Sace gabbhinī patitvā sagabbhā marati, dve pāṇātipātā. Gabbhoyeva vinassati, eko. Gabbho na vinassati, mātā marati, ekoyeva. Corehi anubaddho patitvā marati, opātakhanakasseva pārājikaṃ. Corā tattha pātetvā mārenti, pārājikameva. Tattha patitaṃ bahi nīharitvā mārenti, pārājikameva. Kasmā? Opāte patitappayogena gahitattā. Opātato nikkhamitvā teneva ābādhena marati, pārājikameva. Bahūni vassāni atikkamitvā puna kupitena tenevābādhena marati, pārājikameva. Opāte patanappaccayā uppannarogena gilānasseva añño rogo uppajjati, opātarogo balavataro [Pg.54] hoti, tena matepi opātakhaṇako na muccati. Sace pacchā uppannarogo balavā hoti, tena mate muccati. Ubhohi mate na muccati. Opāte opapātikamanusso nibbattitvā uttarituṃ asakkonto marati, pārājikameva. Manussaṃ uddissa khate yakkhādīsu patitvā matesu anāpatti. Yakkhādayo uddissa khate manussādīsu marantesupi eseva nayo. Yakkhādayo uddissa khanantassa pana khananepi tesaṃ dukkhuppattiyampi dukkaṭameva. Maraṇe vatthuvasena thullaccayaṃ vā pācittiyaṃ vā. Anuddissa khate opāte yakkharūpena vā petarūpena vā patati, tiracchānarūpena marati, patanarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā thullaccayanti upatissatthero. Maraṇarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā pācittiyanti phussadevatthero. Tiracchānarūpena patitvā yakkhapetarūpena matepi eseva nayo.

ចំណែកភិក្ខុណាជីករណ្តៅដោយមិនចំពោះចោទបុគ្គលណាឡើយ ដោយគិតក្នុងគ្រប់លក្ខណៈថា «ជនណាមួយ ទោះជាអ្នកចង់ស្លាប់ក្តី មិនចង់ស្លាប់ក្តី ចង់សម្លាប់ក្តី មិនចង់សម្លាប់ក្តី កាលបើធ្លាក់ចុះ ឬត្រូវបានគេទម្លាក់ចុះក្នុងរណ្តៅនេះហើយ នឹងស្លាប់»។ ជនណាម្នាក់ស្លាប់ ភិក្ខុនោះរមែងប៉ះពាល់នូវកម្ម និងត្រូវអាបត្តិទៅតាមសមគួរដល់ការស្លាប់របស់ជននោះៗ។ ប្រសិនបើស្រ្តីមានគភ៌ធ្លាក់ចុះទៅ ហើយស្លាប់ទាំងគភ៌ ត្រូវអាបត្តិបាណាតិបាតពីរ (បារាជិកពីរ)។ បើវិនាសតែគភ៌ ត្រូវអាបត្តិបាណាតិបាតមួយ។ បើគភ៌មិនវិនាស តែមាតាស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបាណាតិបាតមួយ។ បុគ្គលដែលពួកចោរដេញតាម ហើយធ្លាក់ចុះស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដល់ភិក្ខុអ្នកជីករណ្តៅនោះឯង។ បើពួកចោរទម្លាក់សម្លាប់ក្នុងរណ្តៅនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ បើពួកចោរនាំយកបុគ្គលដែលធ្លាក់ក្នុងរណ្តៅនោះចេញមកខាងក្រៅហើយសម្លាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបុគ្គលនោះត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយសារបយោគនៃការធ្លាក់ចុះក្នុងរណ្តៅ។ បើឡើងរួចពីរណ្តៅហើយ ស្លាប់ដោយសាររោគដែលកើតពីរណ្តៅនោះឯង ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ទោះបីកន្លងទៅច្រើនឆ្នាំ ហើយរោគនោះរើឡើងវិញ ស្លាប់ដោយសាររោគនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ បើបុគ្គលដែលឈឺដោយសាររោគដែលកើតឡើងព្រោះបច្ច័យនៃការធ្លាក់ក្នុងរណ្តៅ មានរោគដទៃកើតឡើងទៀត តែរោគដែលកើតពីរណ្តៅនោះមានកម្លាំងជាង ហើយស្លាប់ដោយសាររោគនោះ ភិក្ខុអ្នកជីករណ្តៅក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើរោគដែលកើតឡើងជាក្រោយមានកម្លាំងជាង ហើយស្លាប់ដោយសាររោគក្រោយនោះ ភិក្ខុនោះរួចផុតពីអាបត្តិ។ បើស្លាប់ដោយសាររោគទាំងពីរ មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ បើមនុស្សជាឧបបាតិកៈកើតឡើងក្នុងរណ្តៅនោះ ហើយមិនអាចឡើងរួច ក៏ស្លាប់ទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ក្នុងរណ្តៅដែលជីកឧទ្ទិសចំពោះមនុស្ស បើពួកយក្សជាដើមធ្លាក់ចុះស្លាប់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងរណ្តៅដែលជីកឧទ្ទិសចំពោះពួកយក្សជាដើម បើពួកមនុស្សជាដើមស្លាប់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ (មិនត្រូវអាបត្តិ)។ ប៉ុន្តែ កាលបើជីកឧទ្ទិសចំពោះពួកយក្សជាដើម សូម្បីតែក្នុងខណៈជីកក្តី ក្នុងខណៈដែលពួកយក្សទាំងនោះកើតទុក្ខក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដៈតែម៉្យាង។ កាលបើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ឬបាចិត្តិយ ទៅតាមវត្ថុ។ ក្នុងរណ្តៅដែលជីកដោយមិនចំពោះចោទ បុគ្គលធ្លាក់ចុះដោយរូបជាយក្ស ឬរូបជាប្រេត តែស្លាប់ដោយរូបជាសត្វតិរច្ឆាន ព្រះឧបតិស្សត្ថេរពោលថា រូបក្នុងខណៈធ្លាក់ចុះជាប្រមាណ ហេតុនោះត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ព្រះផុស្សទេវត្ថេរពោលថា រូបក្នុងខណៈស្លាប់ជាប្រមាណ ហេតុនោះត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ សូម្បីតែធ្លាក់ចុះដោយរូបជាសត្វតិរច្ឆាន ហើយស្លាប់ដោយរូបជាយក្ស ឬប្រេត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Opātakhanako opātaṃ aññassa vikkiṇāti vā mudhā vā deti, yo yo patitvā marati, tappaccayā tasseva āpatti ca kammabandho ca. Yena laddho so niddoso. Atha sopi ‘‘evaṃ patitā uttarituṃ asakkontā nassissanti, suuddharā vā na bhavissantī’’ti taṃ opātaṃ gambhīrataraṃ vā uttānataraṃ vā dīghataraṃ vā rassataraṃ vā vitthatataraṃ vā sambādhataraṃ vā karoti, ubhinnampi āpatti ca kammabandho ca. Bahū marantīti vippaṭisāre uppanne opātaṃ paṃsunā pūreti, sace koci paṃsumhi patitvā marati, pūretvāpi mūlaṭṭho na muccati. Deve vassante kaddamo hoti, tattha laggitvā matepi. Rukkho vā patanto vāto vā vassodakaṃ vā paṃsuṃ harati, kandamūlatthaṃ vā pathaviṃ khanantā tattha āvāṭaṃ karonti. Tattha sace koci laggitvā vā patitvā vā marati, mūlaṭṭho na muccati. Tasmiṃ pana okāse mahantaṃ taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretvā cetiyaṃ vā patiṭṭhāpetvā bodhiṃ vā ropetvā āvāsaṃ vā sakaṭamaggaṃ vā kāretvā muccati. Yadāpi thiraṃ katvā pūrite opāte rukkhādīnaṃ mūlāni mūlehi saṃsibbitāni honti, jātapathavī jātā, tadāpi muccati. Sacepi nadī āgantvā opātaṃ harati, evampi muccatīti. Ayaṃ tāva opātakathā.

ភិក្ខុអ្នកជីករណ្តៅ លក់រណ្តៅនោះឱ្យអ្នកដទៃក្តី ឱ្យទទេៗក្តី ជនណាមួយធ្លាក់ចុះស្លាប់ ព្រោះបច្ច័យនោះ អាបត្តិ និងការចងកម្ម រមែងមានដល់ភិក្ខុអ្នកជីករណ្តៅនោះឯង។ ភិក្ខុដែលបានទទួលរណ្តៅនោះ មិនមានទោសឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកទទួលនោះ គិតថា «ពួកសត្វដែលធ្លាក់ចុះយ៉ាងនេះ មិនអាចឡើងរួច នឹងវិនាសទៅ ឬនឹងមិនងាយស្រួលស្រង់ឡើងឡើយ» ហើយធ្វើរណ្តៅនោះឱ្យជ្រៅជាងមុនក្តី ឱ្យរាក់ជាងមុនក្តី ឱ្យវែងជាងមុនក្តី ឱ្យខ្លីជាងមុនក្តី ឱ្យទូលាយជាងមុនក្តី ឱ្យចង្អៀតជាងមុនក្តី អាបត្តិ និងការចងកម្ម រមែងមានដល់ភិក្ខុទាំងពីររូប។ កាលបើភិក្ខុអ្នកជីករណ្តៅកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយថា «ពួកសត្វស្លាប់ច្រើនណាស់» ហើយចាក់ដីបំពេញរណ្តៅនោះ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ធ្លាក់ចុះលើដីនោះហើយស្លាប់ សូម្បីតែចាក់ដីបំពេញហើយក៏ដោយ ភិក្ខុជាដើមចោទ (អ្នកជីកដើម) ក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ កាលបើភ្លៀងធ្លាក់ចុះមក កើតមានភក់ជ្រាំ បើមានសត្វជាប់ភក់នោះស្លាប់ សូម្បីតែយ៉ាងនោះ ក៏ភិក្ខុជាដើមចោទមិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ដើមឈើដួលក្តី ខ្យល់ក្តី ទឹកភ្លៀងក្តី នាំយកដីទៅបាត់ ឬពួកអ្នកជីកដីដើម្បីរកមើមឈើ និងឫសឈើ មកជីករណ្តៅក្នុងទីនោះ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ទាក់ទើ ឬធ្លាក់ចុះស្លាប់ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុជាដើមចោទក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុធ្វើស្រះធំ ឬស្រះបោក្ខរណី ឬកសាងចេតិយ ឬដាំដើមពោធិ៍ ឬសាងសង់អាវាស ឬធ្វើផ្លូវរទេះ ក្នុងទីកន្លែងនោះ ភិក្ខុនោះរមែងរួចផុតពីអាបត្តិ។ មួយវិញទៀត កាលបើភិក្ខុចាក់ដីបំពេញរណ្តៅនោះឱ្យមាំមួនហើយ ឫសឈើទាំងឡាយដុះចាក់ស្រែះប្រទាក់គ្នា ឬដីនោះក្លាយជាដីធម្មជាតិ (ជាតបថវី) ទៅហើយ ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុនោះក៏រួចផុតពីអាបត្តិដែរ។ ទោះបីជាខ្សែទឹកទន្លេហូរមកច្រោះនាំយករណ្តៅនោះទៅបាត់ សូម្បីតែយ៉ាងនេះ ក៏រួចផុតពីអាបត្តិដែរ។ នេះជាឱបាតកថា (រឿងរណ្តៅ) ជាដំបូង។

Opātasseva pana anulomesu pāsādīsupi yo tāva pāsaṃ oḍḍeti ‘‘ettha bajjhitvā sattā marissantī’’ti avassaṃ bajjhanakasattānaṃ vasena [Pg.55] hatthā muttamatte pārājikānantariyathullaccayapācittiyāni veditabbāni. Uddissa kate yaṃ uddissa oḍḍito, tato aññesaṃ bandhane anāpatti. Pāse mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabandho. Sace yena laddho so uggalitaṃ vā pāsaṃ saṇṭhapeti, passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā sammukhe paveseti, thaddhataraṃ vā pāsayaṭṭhiṃ ṭhapeti, daḷhataraṃ vā pāsarajjuṃ bandhati, thirataraṃ vā khāṇukaṃ vā ākoṭeti, ubhopi na muccanti. Sace vippaṭisāre uppanne pāsaṃ uggalāpetvā gacchati, taṃ disvā puna aññe saṇṭhapenti, baddhā baddhā maranti, mūlaṭṭho na muccati.

ចំណែកក្នុងវត្ថុទាំងឡាយមានអន្ទាក់ជាដើម ដែលស្របគ្នានឹងរណ្តៅនោះ ភិក្ខុណាដាក់អន្ទាក់ដោយគិតថា «ពួកសត្វជាប់ក្នុងអន្ទាក់នេះហើយ នឹងស្លាប់» គ្រាន់តែអន្ទាក់របូតរួចពីដៃទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក អានន្តរិយកម្ម ថុល្លច្ច័យ និងបាចិត្តិយ ទៅតាមពួកសត្វដែលត្រូវជាប់ស្លាប់ជាប្រាកដនោះ។ ក្នុងអន្ទាក់ដែលធ្វើឧទ្ទិសចំពោះបុគ្គលណា បើដាក់អន្ទាក់ឧទ្ទិសចំពោះបុគ្គលនោះ តែមានអ្នកដទៃមកជាប់វិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីជាលក់អន្ទាក់នោះដោយតម្លៃក្តី ឱ្យទទេៗក្តី ការចងកម្មរមែងមានដល់ភិក្ខុជាដើមចោទ (អ្នកដាក់ដើម) នោះឯង។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលបានទទួលអន្ទាក់នោះ មកដំឡើងអន្ទាក់ដែលរបូតឡើងវិញក្តី ឃើញសត្វដើរក្បែរនោះហើយធ្វើរបងព័ទ្ធ បង្ខំឱ្យចូលទៅចំមាត់អន្ទាក់ក្តី ដាក់បង្គោលអន្ទាក់ឱ្យរឹងមាំជាងមុនក្តី ចងខ្សែអន្ទាក់ឱ្យណែនជាងមុនក្តី បោះបង្គោលឱ្យជាប់មាំជាងមុនក្តី ភិក្ខុទាំងពីររូបក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ហើយដោះអន្ទាក់នោះចេញដើរចេញទៅ តែមានអ្នកដទៃឃើញអន្ទាក់នោះហើយយកមកដំឡើងវិញ ពួកសត្វជាប់អន្ទាក់នោះហើយស្លាប់ជាបន្តបន្ទាប់ សូម្បីតែយ៉ាងនេះ ក៏ភិក្ខុជាដើមចោទមិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។

Sace pana tena pāsayaṭṭhi sayaṃ akatā hoti, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Tatthajātakayaṭṭhiṃ chinditvā muccati. Sayaṃ katayaṭṭhiṃ pana gopentopi na muccati. Yadi hi taṃ añño gaṇhitvā pāsaṃ saṇṭhapeti, tappaccayā marantesu mūlaṭṭho na muccati. Sace taṃ jhāpetvā alātaṃ katvā chaḍḍeti, tena alātena pahāraṃ laddhā marantesupi na muccati. Sabbaso pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati, pāsarajjumpi aññehi ca vaṭṭitaṃ gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Rajjuke labhitvā sayaṃ vaṭṭitaṃ ubbaṭṭetvā vāke labhitvā vaṭṭitaṃ hīraṃ hīraṃ katvā muccati. Araññato pana sayaṃ vāke āharitvā vaṭṭitaṃ gopentopi na muccati. Sabbaso pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបង្គោលអន្ទាក់នោះ ភិក្ខុមិនបានធ្វើដោយខ្លួនឯងទេ កាលបើយកទៅទុកក្នុងកន្លែងដែលយកមកវិញ ភិក្ខុនោះរមែងរួចផុតពីអាបត្តិ។ ឬកាត់បង្គោលអន្ទាក់ដែលដុះក្នុងទីនោះចោល ក៏រួចផុតពីអាបត្តិដែរ។ ចំណែកបង្គោលអន្ទាក់ដែលខ្លួនធ្វើដោយផ្ទាល់ដៃ ទោះបីជាលាក់ទុកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើអ្នកដទៃយកបង្គោលអន្ទាក់នោះទៅដំឡើងអន្ទាក់វិញ កាលបើពួកសត្វស្លាប់ដោយសារបច្ច័យនោះ ភិក្ខុជាដើមចោទក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើដុតបង្គោលអន្ទាក់នោះឱ្យទៅជាឧសកាត់ចោល បើមានសត្វត្រូវនឹងឧសនោះស្លាប់ សូម្បីតែយ៉ាងនេះ ក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើដុតកម្ទេចចោលទាំងស្រុង ឬបំផ្លាញចោលទាំងស្រុង ទើបរួចផុតពីអាបត្តិ។ សូម្បីតែខ្សែអន្ទាក់ដែលអ្នកដទៃវេញ បើយកទៅទុកក្នុងកន្លែងដែលយកមកវិញ ក៏រួចផុតពីអាបត្តិដែរ。 បើបានខ្សែតូចៗមកហើយវេញដោយខ្លួនឯង កាលបើស្រាយចេញវិញ ឬបានសរសៃសំបកឈើមកវេញ ហើយហែកចេញជាសរសៃតូចៗវិញ ក៏រួចផុតពីអាបត្តិដែរ។ ចំណែកសរសៃសំបកឈើដែលខ្លួនទៅរកមកពីព្រៃដោយខ្លួនឯងហើយយកមកវេញ ទោះបីជាលាក់ទុកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើដុតកម្ទេចចោលទាំងស្រុង ឬបំផ្លាញចោលទាំងស្រុង ទើបរួចផុតពីអាបត្តិ។

Adūhalaṃ sajjento catūsu pādesu adūhalamañcaṃ ṭhapetvā pāsāṇe āropeti, payoge payoge dukkaṭaṃ. Sabbasajjaṃ katvā hatthato muttamatte avassaṃ ajjhottharitabbakasattānaṃ vasena uddissakānuddissakānurūpena pārājikādīni veditabbāni. Adūhale mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Sace yena laddhaṃ so patitaṃ vā ukkhipati, aññepi pāsāṇe āropetvā garukataraṃ vā karoti, passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā adūhale paveseti, ubhopi na muccanti. Sacepi vippaṭisāre uppanne adūhalaṃ pātetvā gacchati, taṃ disvā añño saṇṭhapeti, mūlaṭṭho na muccati. Pāsāṇe pana gahitaṭṭhāne ṭhapetvā adūhalapāde ca pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.

ភិក្ខុកាលរៀបចំគ្រឿងសង្កត់ (អឌូហលៈ) យកគ្រែគ្រឿងសង្កត់ទៅដាក់លើជើងទាំងបួន ហើយលើកថ្មដាក់ពីលើ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដៈរាល់ៗបយោគ។ កាលបើបានរៀបចំគ្រឿងសង្កត់រួចរាល់ហើយ គ្រាន់តែរបូតរួចពីដៃទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកជាដើម ទៅតាមពួកសត្វដែលត្រូវសង្កត់ស្លាប់ជាប្រាកដ តាមសមគួរដល់ការឧទ្ទិស ឬមិនឧទ្ទិស។ ទោះបីជាលក់គ្រឿងសង្កត់នោះដោយតម្លៃក្តី ឱ្យទទេៗក្តី ការចងកម្មរមែងមានដល់ភិក្ខុជាដើមចោទនោះឯង។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលបានទទួលគ្រឿងសង្កត់នោះ មកលើកគ្រឿងសង្កត់ដែលធ្លាក់ចុះនោះឡើងវិញក្តី លើកថ្មដទៃទៀតដាក់ពីលើធ្វើឱ្យធ្ងន់ជាងមុនក្តី ឃើញសត្វដើរក្បែរនោះហើយធ្វើរបងព័ទ្ធ បង្ខំឱ្យចូលទៅក្នុងគ្រឿងសង្កត់ក្តី ភិក្ខុទាំងពីររូបក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីជាកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ហើយទម្លាក់គ្រឿងសង្កត់នោះចោលដើរចេញទៅ តែមានអ្នកដទៃឃើញហើយយកមកដំឡើងវិញ ភិក្ខុជាដើមចោទក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើយកថ្មទាំងឡាយទៅទុកក្នុងកន្លែងដែលយកមកវិញ ហើយយកជើងគ្រឿងសង្កត់ទៅទុកក្នុងកន្លែងដែលយកមកវិញក្តី ឬដុតកម្ទេចចោលក្តី តាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងរឿងបង្គោលអន្ទាក់ ភិក្ខុនោះរមែងរួចផុតពីអាបត្តិ។

Sūlaṃ ropentassāpi sabbasajjaṃ katvā hatthato muttamatte sūlamukhe patitvā avassaṃ maraṇakasattānaṃ vasena uddissānuddissānurūpato pārājikādīni [Pg.56] veditabbāni. Sūle mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. Sace yena laddhaṃ so ‘‘ekappahāreneva marissantī’’ti tikhiṇataraṃ vā karoti, ‘‘dukkhaṃ marissantī’’ti kuṇṭhataraṃ vā karoti, ‘‘ucca’’nti sallakkhetvā nīcataraṃ vā ‘‘nīca’’nti sallakkhetvā uccataraṃ vā puna ropeti, vaṅkaṃ vā ujukaṃ atiujukaṃ vā īsakaṃ poṇaṃ karoti, ubhopi na muccanti. Sace pana ‘‘aṭṭhāne ṭhita’’nti aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, taṃ ce māraṇatthāya ādito pabhuti pariyesitvā kataṃ hoti, mūlaṭṭho na muccati. Apariyesitvā pana katameva labhitvā ropite mūlaṭṭho muccati. Vippaṭisāre uppanne pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.

សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកដោតចម្រូង កាលបើបានរៀបចំរួចរាល់ហើយ គ្រាន់តែរបូតរួចពីដៃទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកជាដើម ទៅតាមពួកសត្វដែលត្រូវធ្លាក់ចុះលើចុងចម្រូងស្លាប់ជាប្រាកដ តាមសមគួរដល់ការឧទ្ទិស ឬមិនឧទ្ទិស។ ទោះបីជាលក់ចម្រូងនោះដោយតម្លៃក្តី ឱ្យទទេៗក្តី ការចងកម្មរមែងមានដល់ភិក្ខុជាដើមចោទនោះឯង។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលបានទទួលចម្រូងនោះ គិតថា «ពួកសត្វនឹងស្លាប់ដោយការចាក់តែម្តង» ហើយធ្វើឱ្យស្រួចជាងមុនក្តី គិតថា «ពួកសត្វនឹងស្លាប់ដោយការឈឺចាប់» ហើយធ្វើឱ្យទាលជាងមុនក្តី សម្គាល់ថា «ខ្ពស់ពេក» ហើយធ្វើឱ្យទាបជាងមុនក្តី សម្គាល់ថា «ទាបពេក» ហើយធ្វើឱ្យខ្ពស់ជាងមុនក្តី ហើយដោតឡើងវិញ ឬធ្វើចម្រូងដែលវៀចឱ្យត្រង់ក្តី ធ្វើចម្រូងដែលត្រង់ខ្លាំងឱ្យផ្អៀងបន្តិចក្តី ភិក្ខុទាំងពីររូបក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុគិតថា «ចម្រូងនេះស្ថិតក្នុងទីមិនសមគួរ» ហើយយកទៅដាក់ក្នុងទីដទៃ បើចម្រូងនោះភិក្ខុបានស្វែងរកមកធ្វើដើម្បីសម្លាប់តាំងពីដំបូងមក ភិក្ខុជាដើមចោទក៏មិនរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកបើបានចម្រូងដែលគេធ្វើរួចហើយដោយមិនបានស្វែងរកមកធ្វើ (ដោយខ្លួនឯង) ហើយយកទៅដោត ភិក្ខុជាដើមចោទរមែងរួចផុតពីអាបត្តិ។ កាលបើកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ហើយយកទៅទុកក្នុងកន្លែងដែលយកមកវិញក្តី ឬដុតកម្ទេចចោលក្តី តាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងរឿងបង្គោលអន្ទាក់ ភិក្ខុនោះរមែងរួចផុតពីអាបត្តិ។

177. Apassene satthaṃ vāti ettha apassenaṃ nāma niccaparibhogo mañco vā pīṭhaṃ vā apassenaphalakaṃ vā divāṭṭhāne nisīdantassa apassenakatthambho vā tatthajātakarukkho vā caṅkame apassāya tiṭṭhantassa ālambanarukkho vā ālambanaphalakaṃ vā sabbampetaṃ apassayanīyaṭṭhena apassenaṃ nāma; tasmiṃ apassene yathā apassayantaṃ vijjhati vā chindati vā tathā katvā vāsipharasusattiārakaṇṭakādīnaṃ aññataraṃ satthaṃ ṭhapeti, dukkaṭaṃ. Dhuvaparibhogaṭṭhāne nirāsaṅkassa nisīdato vā nipajjato vā apassayantassa vā satthasamphassapaccayā dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. Taṃ ce aññopi tassa veribhikkhu vihāracārikaṃ caranto disvā ‘‘imassa maññe maraṇatthāya idaṃ nikhittaṃ, sādhu suṭṭhu maratū’’ti abhinandanto gacchati, dukkaṭaṃ. Sace pana sopi tattha ‘‘evaṃ kate sukataṃ bhavissatī’’ti tikhiṇatarādikaraṇena kiñci kammaṃ karoti, tassāpi pārājikaṃ. Sace pana ‘‘aṭṭhāne ṭhita’’nti uddharitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti tadatthameva katvā ṭhapite mūlaṭṭho na muccati. Pākatikaṃ labhitvā ṭhapitaṃ hoti, muccati. Taṃ apanetvā aññaṃ tikhiṇataraṃ ṭhapeti mūlaṭṭho muccateva.

១៧៧. ពាក្យថា «apassene satthaṃ vā» (គ្រឿងសស្ត្រាលើបង្អែកក្តី) ក្នុងបទនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា៖ ទីបង្អែក (អបស្សេនៈ) នោះ បានแก่ គ្រែ ឬតាំង ឬក្តារបង្អែក ដែលប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ ឬសសរបង្អែក ឬដើមឈើដែលដុះនៅទីនោះ សម្រាប់ភិក្ខុអង្គុយក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ ឬដើមឈើសម្រាប់តោង ឬក្តារសម្រាប់តោង សម្រាប់ភិក្ខុឈរបង្អែកក្នុងទីចង្ក្រម។ វត្ថុទាំងអស់នេះ ហៅថា ទីបង្អែក ព្រោះជាទីសម្រាប់បង្អែក។ បើភិក្ខុដាក់គ្រឿងសស្ត្រាណាមួយ មានកាំបិតចាំង ផ្លែពូថៅ លំពែង ដែកខួង ឬបន្លាជាដើម ត្រង់ទីបង្អែកនោះ ដោយធ្វើឱ្យមុត ឬកាត់ភិក្ខុអ្នកបង្អែកនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើភិក្ខុអ្នកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ មិនមានសេចក្តីសង្ស័យ អង្គុយក្តី សម្រាន្តក្តី បង្អែកក្តី ក្នុងទីនោះ ហើយកើតទុក្ខវេទនាព្រោះការប៉ះទង្គិចនឹងគ្រឿងសស្ត្រានោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើភិក្ខុដទៃទៀត ដែលជាសត្រូវនឹងភិក្ខុនោះ ដើរទៅកាន់សេនាសនៈ ហើយឃើញគ្រឿងសស្ត្រានោះ ត្រេកអរដើរចេញទៅថា «គ្រឿងសស្ត្រានេះ គេដាក់ទុកដើម្បីសម្លាប់ភិក្ខុនេះជាប្រាកដ ល្អហើយ ចូរស្លាប់ទៅចុះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុនោះធ្វើការកែច្នៃគ្រឿងសស្ត្រានោះឱ្យមុតជាងមុន ដោយគិតថា «កាលបើធ្វើបែបនេះ នឹងបានសម្រេចល្អ» ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ (កាលបើភិក្ខុនោះស្លាប់)។ បើភិក្ខុនោះដកគ្រឿងសស្ត្រានោះចេញ ដោយគិតថា «គ្រឿងសស្ត្រានេះឋិតនៅក្នុងទីមិនសមគួរ» ហើយយកទៅដាក់ក្នុងទីដទៃ ដើម្បីបំណងសម្លាប់ដដែល ភិក្ខុអ្នកដាក់មុន (មូលដ្ឋៈ) មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុនោះយកគ្រឿងសស្ត្រាដដែលនោះទៅដាក់ក្នុងសភាពដើម ភិក្ខុអ្នកដាក់មុន រួចចាកអាបត្តិ។ បើភិក្ខុនោះយកគ្រឿងសស្ត្រានោះចេញ ហើយយកគ្រឿងសស្ត្រាផ្សេងដែលមុតជាងមុនទៅដាក់ជំនួសវិញ ភិក្ខុអ្នកដាក់មុន រួចចាកអាបត្តិជាដាច់ខាត។

Visamakkhanepi yāva maraṇābhinandane dukkaṭaṃ tāva eseva nayo. Sace pana sopi khuddakaṃ visamaṇḍalanti sallakkhetvā mahantataraṃ vā karoti[Pg.57], mahantaṃ vā ‘‘atirekaṃ hotī’’ti khuddakaṃ karoti, tanukaṃ vā bahalaṃ; bahalaṃ vā tanukaṃ karoti, agginā tāpetvā heṭṭhā vā upari vā sañcāreti, tassāpi pārājikaṃ. ‘‘Idaṃ aṭhāne ṭhita’’nti sabbameva tacchetvā puñchitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, attanā bhesajjāni yojetvā kate mūlaṭṭho na muccati, attanā akate muccati. Sace pana so ‘‘idaṃ visaṃ atiparitta’’nti aññampi ānetvā pakkhipati, yassa visena marati, tassa pārājikaṃ. Sace ubhinnampi santakena marati, ubhinnampi pārājikaṃ. ‘‘Idaṃ visaṃ nibbisa’’nti taṃ apanetvā attano visameva ṭhapeti, tasseva pārājikaṃ mūlaṭṭho muccati.

ទោះបីក្នុងការលាបថ្នាំពិស ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ រហូតដល់ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងការត្រេកអរនឹងសេចក្តីស្លាប់។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះយល់ឃើញថា «វង់ថ្នាំពិសនេះតូចពេក» ហើយធ្វើឱ្យធំជាងមុន ឬយល់ឃើញថា «វង់ថ្នាំពិសធំនេះហួសប្រមាណហើយ» ហើយធ្វើឱ្យតូចវិញ ឬធ្វើថ្នាំពិសដែលស្តើងឱ្យក្រាស់ ឬធ្វើថ្នាំពិសដែលក្រាស់ឱ្យស្តើង ឬដុតកំដៅនឹងភ្លើង ហើយរំកិលទៅខាងក្រោម ឬខាងលើ ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ បើភិក្ខុនោះយល់ឃើញថា «ថ្នាំពិសនេះដាក់ក្នុងទីមិនសមគួរ» ហើយកោសជូតសម្អាតថ្នាំពិសនោះទាំងអស់ យកទៅដាក់ក្នុងទីដទៃ បើខ្លួនឯងផ្សំថ្នាំពិសនោះឡើងវិញ ភិក្ខុអ្នកដាក់មុនមិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ តែបើខ្លួនឯងមិនបានផ្សំឡើងវិញទេ ភិក្ខុអ្នកដាក់មុនរួចចាកអាបត្តិ។ បើភិក្ខុនោះយល់ឃើញថា «ថ្នាំពិសនេះតិចណាស់» ហើយនាំយកថ្នាំពិសផ្សេងមកបន្ថែមទៀត បើស្លាប់ដោយសារថ្នាំពិសរបស់ភិក្ខុណា ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើស្លាប់ដោយសារថ្នាំពិសរបស់ភិក្ខុទាំងពីរ ភិក្ខុទាំងពីរក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នា។ បើភិក្ខុនោះយល់ឃើញថា «ថ្នាំពិសនេះគ្មានពិសទេ» ហើយយកថ្នាំពិសនោះចេញ រួចដាក់ថ្នាំពិសរបស់ខ្លួនជំនួសវិញ ភិក្ខុនោះទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក ចំណែកភិក្ខុអ្នកដាក់មុនរួចចាកអាបត្តិ។

Dubbalaṃ vā karotīti mañcapīṭhaṃ aṭaniyā heṭṭhābhāge chinditvā vidalehi vā rajjukehi vā yehi vītaṃ hoti, te vā chinditvā appāvasesameva katvā heṭṭhā āvudhaṃ nikkhipati ‘‘ettha patitvā marissatī’’ti. Apassenaphalakādīnampi caṅkame ālambanarukkhaphalakapariyosānānaṃ parabhāgaṃ chinditvā heṭṭhā āvudhaṃ nikkhipati, sobbhādīsu mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā apassenaphalakaṃ vā ānetvā ṭhapeti, yathā tattha nisinnamatto vā apassitamatto vā patati, sobbhādīsu vā sañcaraṇasetu hoti, taṃ dubbalaṃ karoti; evaṃ karontassa karaṇe dukkaṭaṃ. Itarassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Bhikkhuṃ ānetvā sobbhādīnaṃ taṭe ṭhapeti ‘‘disvā bhayena kampento patitvā marissatī’’ti dukkaṭaṃ. So tattheva patati, dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Sayaṃ vā pāteti, aññena vā pātāpeti, añño avutto vā attano dhammatāya pāteti, amanusso pāteti, vātappahārena patati, attano dhammatāya patatti, sabbattha maraṇe pārājikaṃ. Kasmā? Tassa payogena sobbhāditaṭe ṭhitattā.

ពាក្យថា «dubbalaṃ vā karoti» (ឬធ្វើឱ្យទ្រុឌទ្រោម) គឺការកាត់ផ្នែកខាងក្រោមនៃមេគ្រែ ឬមេតាំង ឬកាត់បន្ទះឫស្សី ឬខ្សែតី ដែលគេក្រងគ្រែនោះ ដោយទុកឱ្យសល់តែបន្តិចបន្តួច ហើយដាក់គ្រឿងសស្ត្រាទុកខាងក្រោម ដោយគិតថា «ភិក្ខុនោះធ្លាក់មកទីនេះនឹងស្លាប់»។ ចំពោះក្តារបង្អែកជាដើម ឬដើមឈើសម្រាប់តោង និងក្តារសម្រាប់តោងក្នុងទីចង្ក្រម ក៏ដូចគ្នាដែរ គឺកាត់ផ្នែកខាងក្រោយ ហើយដាក់គ្រឿងសស្ត្រាទុកខាងក្រោម ឬនាំយកគ្រែ តាំង ឬក្តារបង្អែក ទៅដាក់ពីលើរណ្តៅជាដើម ដើម្បីឱ្យភិក្ខុនោះគ្រាន់តែអង្គុយ ឬបង្អែកភ្លាម ក៏ធ្លាក់ចុះទៅភ្លាម ឬបើមានស្ពានចម្លងកាត់រណ្តៅជាដើម ក៏ធ្វើស្ពាននោះឱ្យទ្រុឌទ្រោម។ កាលបើធ្វើបែបនេះ ក្នុងខណៈដែលធ្វើ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើភិក្ខុដទៃកើតទុក្ខវេទនា ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ភិក្ខុដែលនាំភិក្ខុដទៃមកឱ្យឈរនៅមាត់រណ្តៅជាដើម ដោយគិតថា «ភិក្ខុនេះឃើញរណ្តៅហើយ នឹងញាប់ញ័រដោយសេចក្តីខ្លាច រួចធ្លាក់ចុះទៅស្លាប់» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើភិក្ខុនោះធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទីនោះមែន កាលបើកើតទុក្ខវេទនា ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ទោះបីខ្លួនឯងច្រានឱ្យធ្លាក់ក្តី ប្រើអ្នកដទៃឱ្យច្រានឱ្យធ្លាក់ក្តី ឬអ្នកដទៃដែលមិនបានប្រើ ច្រានឱ្យធ្លាក់ដោយចិត្តឯងក្តី អមនុស្សច្រានឱ្យធ្លាក់ក្តី ធ្លាក់ចុះព្រោះកម្លាំងខ្យល់បក់ក្តី ធ្លាក់ចុះដោយខ្លួនឯងក្តី ក្នុងករណីស្លាប់ទាំងអស់នេះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភិក្ខុនោះទៅឈរនៅមាត់រណ្តៅជាដើម ដោយសារតែការប្រឹងប្រែង (បយោគៈ) របស់ភិក្ខុនោះ។

Upanikkhipanaṃ nāma samīpe nikkhipanaṃ. Tattha ‘‘yo iminā asinā mato so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇetvā ‘‘iminā maraṇatthikā marantu, māraṇatthikā mārentū’’ti vā vatvā asiṃ upanikkhipati, tassa upanikkhipane dukkaṭaṃ. Maritukāmo vā tena attānaṃ paharatu[Pg.58], māretukāmo vā aññaṃ paharatu, ubhayathāpi parassa dukkhuppattiyā upanikkhepakassa thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Anuddissa nikkhitte bahūnaṃ maraṇe akusalarāsi. Pārājikādivatthūsu pārājikādīni. Vippaṭisāre uppanne asiṃ gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. Kiṇitvā gahito hoti, asissāmikānaṃ asiṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ mūlaṃ datvā muccati. Sace lohapiṇḍiṃ vā phālaṃ vā kudālaṃ vā gahetvā asi kārāpito hoti, yaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā kārito, tadeva katvā muccati. Sace kudālaṃ gahetvā kāritaṃ vināsetvā phālaṃ karoti, phālena pahāraṃ labhitvā marantesupi pāṇātipātato na muccati. Sace pana lohaṃ samuṭṭhāpetvā upanikkhipanatthameva kārito hoti, arena ghaṃsitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā vippakiṇṇe muccati. Sacepi saṃvaṇṇanāpotthako viya bahūhi ekajjhāsayehi kato hoti, potthake vuttanayeneva kammabandhavinicchayo veditabbo. Esa nayo sattibheṇḍīsu. Laguḷe pāsayaṭṭhisadiso vinicchayo. Tathā pāsāṇe. Satthe asisadisova. Visaṃ vāti visaṃ upanikkhipantassa vatthuvasena uddissānuddissānurūpato pārājikādivatthūsu pārājikādīni veditabbāni. Kiṇitvā ṭhapite purimanayena paṭipākatikaṃ katvā muccati. Sayaṃ bhesajjehi yojite avisaṃ katvā muccati. Rajjuyā pāsarajjusadisova vinicchayo.

ពាក្យថា «upanikkhipana» (ការដាក់ទុកជិត) គឺការដាក់ទុកនៅជិត។ ក្នុងករណីនោះ បើភិក្ខុពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «អ្នកណាដែលស្លាប់ដោយដាវនេះ អ្នកនោះនឹងបានទ្រព្យសម្បត្តិ» ឬពោលថា «ចូរអ្នកប្រាថ្នាស្លាប់ ស្លាប់ដោយដាវនេះចុះ ចូរអ្នកប្រាថ្នាសម្លាប់ សម្លាប់ដោយដាវនេះចុះ» ហើយដាក់ដាវទុកជិត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងការដាក់ទុកជិតនោះ។ ទោះបីអ្នកប្រាថ្នាស្លាប់ យកដាវនោះមកសម្លាប់ខ្លួនឯងក្តី ឬអ្នកប្រាថ្នាសម្លាប់ យកទៅសម្លាប់អ្នកដទៃក្តី ក្នុងករណីទាំងពីរនេះ កាលបើភិក្ខុដទៃកើតទុក្ខវេទនា ភិក្ខុអ្នកដាក់ទុកជិត ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើដាក់ទុកដោយមិនចំពោះបុគ្គល កាលបើមនុស្សជាច្រើនស្លាប់ ភិក្ខុនោះរមែងបានគំនរអកុសល។ ក្នុងវត្ថុមានបារាជិកជាដើម ក៏ត្រូវអាបត្តិមានបារាជិកជាដើម។ កាលបើមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (វិប្បដិសារៈ) កើតឡើង ភិក្ខុយកដាវនោះទៅដាក់ក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនយកមកវិញ រមែងរួចចាកអាបត្តិ។ បើដាវនោះទិញមក ភិក្ខុត្រូវប្រគល់ដាវនោះទៅឱ្យម្ចាស់ដាវវិញ ឬប្រគល់ប្រាក់ទៅឱ្យអ្នកដែលខ្លួនយកប្រាក់មកវិញ ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើភិក្ខុយកដុំដែក ផ្លែផាល ឬចបកាប់ ទៅឱ្យគេធ្វើជាដាវ ភិក្ខុត្រូវធ្វើវត្ថុនោះឱ្យទៅជាវត្ថុដើមវិញ ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើភិក្ខុយកចបកាប់ទៅឱ្យគេធ្វើជាដាវ ហើយបំផ្លាញដាវនោះធ្វើជាផ្លែផាលវិញ ទោះបីមានអ្នកស្លាប់ដោយសារការត្រូវផ្លែផាលនោះក្តី ក៏ភិក្ខុនោះមិនរួចចាកអាបត្តិបាណាតិបាតឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុរកដែកមកធ្វើជាដាវ ក្នុងបំណងដើម្បីដាក់ទុកជិតតែម្យ៉ាង ភិក្ខុត្រូវយកដែកឆាបមកឆាបដាវនោះឱ្យម៉ត់ជាលំអិត រួចបាចសាចទៅ ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ ទោះបីដាវនោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូបមានបំណងដូចគ្នា រួមគ្នាធ្វើឡើង ដូចជាសៀវភៅពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីស្លាប់ក្តី ការវិនិច្ឆ័យកម្មពន្ធ (ការជំពាក់កម្ម) ត្រូវដឹងតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងសៀវភៅនោះឯង។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវយកទៅប្រើក្នុងករណីលំពែង និងលំពែងខ្វែងដែរ។ ចំពោះដំបង ការវិនិច្ឆ័យដូចគ្នានឹងឈើអន្ទាក់ដែរ។ ចំពោះថ្ម ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ចំពោះគ្រឿងសស្ត្រាផ្សេងទៀត ការវិនិច្ឆ័យដូចគ្នានឹងដាវដែរ។ ពាក្យថា «visaṃ vā» (ឬថ្នាំពិស) គឺចំពោះភិក្ខុអ្នកដាក់ថ្នាំពិសទុកជិត ត្រូវដឹងថា ត្រូវអាបត្តិមានបារាជិកជាដើម ទៅតាមវត្ថុ ដោយការចំពោះបុគ្គល ឬមិនចំពោះបុគ្គល។ បើថ្នាំពិសនោះទិញមកដាក់ទុក ភិក្ខុត្រូវធ្វើឱ្យទៅជាសភាពដើមវិញតាមវិធីមុន ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ បើខ្លួនឯងផ្សំឡើងដោយថ្នាំផ្សេងៗ ភិក្ខុត្រូវធ្វើឱ្យអស់ពិស ទើបរួចចាកអាបត្តិ។ ចំពោះខ្សែ ការវិនិច្ឆ័យដូចគ្នានឹងខ្សែអន្ទាក់ដែរ។

Bhesajje – yo bhikkhu veribhikkhussa pajjarake vā visabhāgaroge vā uppanne asappāyānipi sappiādīni sappāyānīti maraṇādhippāyo deti, aññaṃ vā kiñci kandamūlaphalaṃ tassa evaṃ bhesajjadāne dukkaṭaṃ. Parassa dukkhuppattiyaṃ maraṇe ca thullaccayapārājikāni, ānantariyavatthumhi ānantariyanti veditabbaṃ.

ក្នុងរឿងថ្នាំ៖ ភិក្ខុណាមានបំណងសម្លាប់ យកវត្ថុដែលមិនសប្បី មានទឹកដោះថ្លាជាដើម ទៅប្រគេនភិក្ខុជាសត្រូវ ដែលកំពុងកើតជំងឺគ្រុនក្តៅខ្លាំង ឬជំងឺមិនត្រូវគ្នានឹងធាតុ ដោយប្រាប់ថា «វត្ថុនេះសប្បីណាស់» ឬប្រគេនមើមឈើ ឫសឈើ ឬផ្លែឈើណាមួយផ្សេងទៀត ការប្រគេនថ្នាំបែបនេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើភិក្ខុដទៃកើតទុក្ខវេទនា ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បើធ្វើចំពោះវត្ថុជាអនន្តរិយកម្ម ត្រូវដឹងថាជាអនន្តរិយកម្ម។

178. Rūpūpahāre – upasaṃharatīti paraṃ vā amanāparūpaṃ tassa samīpe ṭhapeti, attanā vā yakkhapetādivesaṃ gahetvā tiṭṭhati, tassa upasaṃhāramatte dukkaṭaṃ. Parassa taṃ rūpaṃ disvā bhayuppattiyaṃ thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. Sace pana tadeva rūpaṃ ekaccassa manāpaṃ hoti, alābhakena ca sussitvā marati, visaṅketo. Manāpiyepi eseva nayo. Tattha pana visesena [Pg.59] itthīnaṃ purisarūpaṃ purisānañca itthirūpaṃ manāpaṃ taṃ alaṅkaritvā upasaṃharati, diṭṭhamattakameva karoti, aticiraṃ passitumpi na deti, itaro alābhakena sussitvā marati, pārājikaṃ. Sace uttasitvā marati, visaṅketo. Atha pana uttasitvā vā alābhakena vāti avicāretvā ‘‘kevalaṃ passitvā marissatī’’ti upasaṃharati, uttasitvā vā sussitvā vā mate pārājikameva. Etenevūpāyena saddūpahārādayopi veditabbā. Kevalañhettha amanussasaddādayo utrāsajanakā amanāpasaddā, purisānaṃ itthisaddamadhuragandhabbasaddādayo cittassādakarā manāpasaddā. Himavante visarukkhānaṃ mūlādigandhā kuṇapagandhā ca amanāpagandhā, kāḷānusārīmūlagandhādayo manāpagandhā. Paṭikūlamūlarasādayo amanāparasā, appaṭikūlamūlarasādayo manāparasā. Visaphassamahākacchuphassādayo amanāpaphoṭṭhabbā, cīnapaṭahaṃsapupphatūlikaphassādayo manāpaphoṭṭhabbāti veditabbā.

១៧៨. ក្នុងការបង្ហាញរូប (រូបូបហារៈ)៖ ពាក្យថា «upasaṃharati» (នាំមកបង្ហាញ) គឺការយករូបដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តទៅដាក់ជិតភិក្ខុដទៃ ឬខ្លួនឯងក្លែងខ្លួនជាយក្ស ឬប្រេតជាដើមឈរនៅទីនោះ គ្រាន់តែនាំមកបង្ហាញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើភិក្ខុដទៃឃើញរូបនោះហើយកើតសេចក្តីខ្លាច ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើរូបនោះជាទីគាប់ចិត្តរបស់ភិក្ខុខ្លះ ហើយភិក្ខុនោះស្គាំងស្គមស្លាប់ទៅព្រោះតែមិនបានរូបនោះ មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (វិសង្កេតៈ)។ ទោះបីក្នុងរូបជាទីគាប់ចិត្ត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងរូបជាទីគាប់ចិត្តនោះ ជាពិសេស រូបបុរសជាទីគាប់ចិត្តនៃស្ត្រី រូបស្ត្រីជាទីគាប់ចិត្តនៃបុរស បើភិក្ខុតាក់តែងរូបនោះហើយនាំមកបង្ហាញ ឱ្យឃើញត្រឹមតែមួយភ្លែត មិនឱ្យមើលយូរឡើយ ហើយភិក្ខុដទៃនោះស្គាំងស្គមស្លាប់ទៅព្រោះតែមិនបានរូបនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ បើស្លាប់ដោយសារការភ័យតក់ស្លុត មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ (វិសង្កេតៈ)។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុបង្ហាញរូបនោះដោយមិនគិតថា ស្លាប់ដោយសារការភ័យតក់ស្លុត ឬស្លាប់ដោយសារមិនបានរូបនោះឡើយ ដោយគិតតែថា «គ្រាន់តែឃើញរូបនេះ នឹងស្លាប់» ហើយភិក្ខុនោះស្លាប់ដោយសារការភ័យតក់ស្លុតក្តី ដោយសារការស្គាំងស្គមក្តី ត្រូវអាបត្តិបារាជិកជាដាច់ខាត។ ដោយវិធីនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងចំពោះការបង្ហាញសំឡេងជាដើមផងដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងសំឡេងជាដើមនោះ សំឡេងអមនុស្សជាដើម ជាសំឡេងគួរឱ្យខ្លាច ជាសំឡេងមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ចំពោះបុរស សំឡេងស្ត្រី សំឡេងតន្ត្រីដ៏ពិរោះជាដើម ជាសំឡេងញ៉ាំងចិត្តឱ្យត្រេកអរ ជាសំឡេងជាទីគាប់ចិត្ត។ ក្នុងព្រៃហេមពាន្ត ក្លិនឫសឈើមានពិសជាដើម និងក្លិនសាកសពស្អុយ ជាក្លិនមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ក្លិនឫសឈើក្រស្នាខ្មៅជាដើម ជាក្លិនជាទីគាប់ចិត្ត។ រសជាតិឫសឈើគួរឱ្យខ្ពើមជាដើម ជារសជាតិមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ រសជាតិឫសឈើមិនគួរឱ្យខ្ពើមជាដើម ជារសជាតិជាទីគាប់ចិត្ត។ ការប៉ះពាល់ថ្នាំពិស ការប៉ះពាល់ស្លឹកក្ដៅក្រហាយ (មហាកច្ឆុ) ជាដើម ជាផោដ្ឋព្វៈមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ការប៉ះពាល់សំពត់ចិន រោមហង្ស ផ្កាឈើ និងពូកសំឡីជាដើម ជាផោដ្ឋព្វៈជាទីគាប់ចិត្ត ភិក្ខុគប្បីដឹងយ៉ាងនេះចុះ។

Dhammūpahāre – dhammoti desanādhammo veditabbo. Desanāvasena vā niraye ca sagge ca vipattisampattibhedaṃ dhammārammaṇameva. Nerayikassāti bhinnasaṃvarassa katapāpassa niraye nibbattanārahassa sattassa pañcavidhabandhanakammakaraṇādinirayakathaṃ katheti. Taṃ ce sutvā so uttasitvā marati, kathikassa pārājikaṃ. Sace pana so sutvāpi attano dhammatāya marati, anāpatti. ‘‘Idaṃ sutvā evarūpaṃ pāpaṃ na karissati oramissati viramissatī’’ti nirayakathaṃ katheti, taṃ sutvā itaro uttasitvā marati, anāpatti. Saggakathanti devanāṭakādīnaṃ nandanavanādīnañca sampattikathaṃ; taṃ sutvā itaro saggādhimutto sīghaṃ taṃ sampattiṃ pāpuṇitukāmo satthāharaṇavisakhādanaāhārupaccheda-assāsapassāsasannirundhanādīhi dukkhaṃ uppādeti, kathikassa thullaccayaṃ, marati pārājikaṃ. Sace pana so sutvāpi yāvatāyukaṃ ṭhatvā attano dhammatāya marati, anāpatti. ‘‘Imaṃ sutvā puññāni karissatī’’ti katheti, taṃ sutvā itaro adhimutto kālaṃkaroti, anāpatti.

ក្នុងការសម្តែងធម៌ (ធម្មូបហារៈ)៖ ពាក្យថា «dhamma» (ធម៌) គប្បីដឹងថា បានแก่ ទេសនាធម៌។ មួយវិញទៀត គប្បីដឹងថា បានแก่ ធម្មារម្មណ៍ដែលចែកចេញជាវិបត្តិក្នុងនរក និងសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌ តាមរយៈការសម្តែង។ ពាក្យថា «nerayikassa» (ដល់សត្វដែលត្រូវទៅកើតក្នុងនរក) គឺសត្វដែលមានសីលធ្លាយ ធ្វើបាបកម្មទុកហើយ គួរទៅកើតក្នុងនរក បើភិក្ខុនិយាយរឿងនរក មានការធ្វើទារុណកម្មដោយការចងប្រាំប្រការជាដើម ប្រាប់សត្វនោះ។ បើសត្វនោះបានស្តាប់ហើយ ភ័យតក់ស្លុតស្លាប់ទៅ ភិក្ខុអ្នកសម្តែងត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើសត្វនោះទោះបីបានស្តាប់ហើយ ក៏ស្លាប់ទៅដោយធម្មជាតិរបស់ខ្លួន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុនិយាយរឿងនរកដោយគិតថា «សត្វនេះបានស្តាប់ហើយ នឹងមិនធ្វើបាបកម្មបែបនេះទៀតឡើយ នឹងវៀរចាក នឹងជៀសវាង» ហើយសត្វនោះបានស្តាប់ហើយ ភ័យតក់ស្លុតស្លាប់ទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «saggakathā» (រឿងឋានសួគ៌) គឺការនិយាយពីរឿងសម្បត្តិរបស់ពួករបាំទេវតា និងសួននន្ទនវ័នជាដើម។ បើភិក្ខុដទៃបានស្តាប់ហើយ មានចិត្តបង្អោនទៅរកឋានសួគ៌ ប្រាថ្នាចង់បានសម្បត្តិនោះជាប្រញាប់ ហើយធ្វើទុក្ខទោសដល់ខ្លួនឯង ដោយការយកគ្រឿងសស្ត្រាមកសម្លាប់ខ្លួន លេបថ្នាំពិស បង្អត់អាហារ ឬខ្ទប់ដង្ហើមចេញចូលជាដើម ភិក្ខុអ្នកសម្តែងត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះទោះបីបានស្តាប់ហើយ ក៏រស់នៅរហូតអស់អាយុកាល ហើយស្លាប់ទៅដោយធម្មជាតិរបស់ខ្លួន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុនិយាយដោយគិតថា «សត្វនេះបានស្តាប់ហើយ នឹងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ» ហើយសត្វនោះបានស្តាប់ហើយ មានចិត្តបង្អោនទៅ រួចធ្វើមរណកាលទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

179. Ācikkhanāyaṃ – puṭṭho bhaṇatīti ‘‘bhante kathaṃ mato dhanaṃ vā labhati sagge vā upapajjatī’’ti evaṃ pucchito bhaṇati.

១៧៩. ក្នុងការប្រាប់ (អាចិក្ខនា)៖ ពាក្យថា «puṭṭho bhaṇati» (កាលបើគេសួរ ទើបពោល) គឺកាលបើគេសួរយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ធ្វើដូចម្តេចទើបអ្នកស្លាប់ទៅ បានទ្រព្យសម្បត្តិ ឬទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌?» ហើយទើបពោលប្រាប់។

Anusāsaniyaṃ – apuṭṭhoti evaṃ apucchito sāmaññeva bhaṇati.

ក្នុងការទូន្មាន (អនុសាសនី)៖ ពាក្យថា «apuṭṭho» (មិនមានគេសួរ) គឺមិនមានគេសួរយ៉ាងនោះឡើយ តែពោលប្រាប់ដោយខ្លួនឯងតែម្តង។

Saṅketakammanimittakammāni [Pg.60] adinnādānakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbāni.

ការកំណត់ពេល (សង្កេតកម្ម) និងការធ្វើនិមិត្តសញ្ញា (និមិត្តកម្ម) ភិក្ខុគប្បីដឹងតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងអទិន្នាទានកថាចុះ។

Evaṃ nānappakārato āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ dassento ‘‘anāpatti asañciccā’’tiādimāha. Tattha asañciccāti ‘‘iminā upakkamena imaṃ māremī’’ti acetetvā. Evañhi acetetvā katena upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca ‘‘anāpatti bhikkhu asañciccā’’ti. Ajānantassāti ‘‘iminā ayaṃ marissatī’’ti ajānantassa upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ ‘‘anāpatti bhikkhu ajānantassā’’ti. Namaraṇādhippāyassāti maraṇaṃ anicchantassa. Yena hi upakkamena paro marati, tena upakkamena tasmiṃ māritepi namaraṇādhippāyassa anāpatti. Vakkhati ca ‘‘anāpatti bhikkhu namaraṇādhippāyassā’’ti. Ummattakādayo pubbe vuttanayā eva. Idha pana ādikammikā aññamaññaṃ jīvitā voropitabhikkhū, tesaṃ anāpatti. Avasesānaṃ maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanakādīnaṃ āpattiyevāti.

ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ លុះសម្ដែងនូវការចែកអាបត្តិដោយប្រការផ្សេងៗយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្ដែងនូវការចែកអនាបត្តិ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «anāpatti asañciccā» (មិនត្រូវអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនមានចេតនា) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា asañcicca គឺមិនមានចេតនាគិតថា «យើងនឹងសម្លាប់បុគ្គលនេះ ដោយឧបាយនេះ»។ ព្រោះថា កាលបើមិនមានចេតនាយ៉ាងនេះ ទោះបីអ្នកដទៃស្លាប់ដោយឧបាយដែលខ្លួនធ្វើហើយក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ហើយព្រះសង្គីតិកាចារ្យនឹងពោលខាងមុខថា «anāpatti bhikkhu asañciccā» (មិនត្រូវអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនមានចេតនា)។ ពាក្យថា ajānantassa គឺចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនដឹងថា «បុគ្គលនេះនឹងស្លាប់ដោយឧបាយនេះ» ទោះបីអ្នកដទៃស្លាប់ដោយឧបាយនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ ហើយព្រះសង្គីតិកាចារ្យនឹងពោលក្នុងរឿងចង្ហាន់លាយថ្នាំពិសខាងមុខថា «anāpatti bhikkhu ajānantassā» (មិនត្រូវអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនដឹង)។ ពាក្យថា namaraṇādhippāyassa គឺចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនប្រាថ្នាសេចក្ដីស្លាប់ (របស់បុគ្គលដទៃ)។ ព្រោះថា បុគ្គលដទៃស្លាប់ដោយឧបាយណា ទោះបីបុគ្គលនោះស្លាប់ដោយឧបាយនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកមិនប្រាថ្នាសេចក្ដីស្លាប់ឡើយ ហើយព្រះសង្គីតិកាចារ្យនឹងពោលខាងមុខថា «anāpatti bhikkhu namaraṇādhippāyassā» (មិនត្រូវអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមិនប្រាថ្នាសេចក្ដីស្លាប់)។ ចំណែកភិក្ខុឆ្កួតជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ភិក្ខុជាអាទិកម្មិកៈ គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ភិក្ខុទាំងនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំពោះភិក្ខុដែលសេសសល់ មានភិក្ខុអ្នកពោលសរសើរគុណនៃសេចក្ដីស្លាប់ជាដើម គឺត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Samuṭṭhānādīsu – idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ; kāyacittato ca vācācittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedanaṃ. Sacepi hi sirisayanaṃ ārūḷho rajjasampattisukhaṃ anubhavanto rājā ‘‘coro deva ānīto’’ti vutte ‘‘gacchatha naṃ mārethā’’ti hasamānova bhaṇati, domanassacitteneva bhaṇatīti veditabbo. Sukhavokiṇṇattā pana anuppabandhābhāvā ca dujjānametaṃ puthujjanehīti.

ក្នុងបណ្ដាសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា (ការធ្វើ) ជាសញ្ញាវិមោក្ខ (រួចផុតព្រោះសញ្ញា) ជាសចិត្តកៈ (មានចិត្ត) ជាលោកវជ្ជៈ (មានទោសខាងលោកិយ) ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត ជាទុក្ខវេទនា។ ព្រោះថា ទោះបីព្រះរាជាដែលស្ដេចឡើងគង់លើសិរីសយនៈ កំពុងសោយរាជសម្បត្តិជាសុខ កាលបើពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ពួកទូលបង្គំបាននាំខ្លួនចោរមកហើយ» ក៏ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទាំងញញឹមថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅសម្លាប់ចោរនោះចុះ» យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដោយទោមនស្សចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែទោមនស្សចិត្តនោះ លាយឡំដោយសុខវេទនា (ក្នុងចន្លោះមុននិងក្រោយ) និងព្រោះមិនមានការតភ្ជាប់គ្នានៃទោមនស្សចិត្តនោះឥតដាច់ ហេតុនោះ ទើបបុថុជ្ជនទាំងឡាយដឹងបានដោយកម្រ។

Vinītavatthuvaṇṇanā

ការអធិប្បាយវិនិតវត្ថុ

180. Vinītavatthukathāsu paṭhamavatthusmiṃ – kāruññenāti te bhikkhū tassa mahantaṃ gelaññadukkhaṃ disvā kāruññaṃ uppādetvā ‘‘sīlavā tvaṃ katakusalo, kasmā mīyamāno bhāyasi, nanu sīlavato saggo nāma maraṇamattapaṭibaddhoyevā’’ti evaṃ maraṇatthikāva hutvā maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesuṃ. Sopi bhikkhu tesaṃ saṃvaṇṇanāya [Pg.61] āhārupacchedaṃ katvā antarāva kālamakāsi. Tasmā āpattiṃ āpannā. Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘kāruññena maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesu’’nti. Tasmā idānipi paṇḍitena bhikkhunā gilānassa bhikkhuno evaṃ maraṇavaṇṇo na saṃvaṇṇetabbo. Sace hi tassa saṃvaṇṇanaṃ sutvā āhārūpacchedādinā upakkamena ekajavanavārāvasesepi āyusmiṃ antarā kālaṃkaroti, imināva mārito hoti. Iminā pana nayena anusiṭṭhi dātabbā – ‘‘sīlavato nāma anacchariyā maggaphaluppatti, tasmā vihārādīsu āsattiṃ akatvā buddhagataṃ dhammagataṃ saṅghagataṃ kāyagatañca satiṃ upaṭṭhapetvā manasikāre appamādo kātabbo’’ti. Maraṇavaṇṇe ca saṃvaṇṇitepi yo tāya saṃvaṇṇanāya kañci upakkamaṃ akatvā attano dhammatāya yathāyunā yathānusandhināva marati, tappaccayā saṃvaṇṇako āpattiyā na kāretabboti.

១៨០. ក្នុងរឿងទាំងឡាយនៃវិនិតវត្ថុ ក្នុងរឿងទី ១ ពាក្យថា kāruññena (ដោយសេចក្ដីអាណិត) សេចក្ដីថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឃើញទុក្ខវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លាព្រោះជំងឺរបស់ភិក្ខុឈឺនោះ ក៏កើតសេចក្ដីអាណិតអាសូរ ហើយពោលសរសើរគុណនៃសេចក្ដីស្លាប់ ដោយមានបំណងចង់ឲ្យស្លាប់ពិតប្រាកដ តែមិនដឹងខ្លួនថាជាអ្នកមានបំណងចង់ឲ្យស្លាប់ឡើយ យ៉ាងនេះថា «លោកជាអ្នកមានសីល បានធ្វើកុសលទុកហើយ ហេតុអ្វីក៏ខ្លាចស្លាប់ ធម្មតាបុគ្គលអ្នកមានសីល ឋានសួគ៌រមែងជាប់ទាក់ទងនឹងត្រឹមតែសេចក្ដីស្លាប់ប៉ុណ្ណោះមិនមែនឬ»។ ភិក្ខុឈឺនោះ ក៏បានបង្អត់អាហារព្រោះពាក្យសរសើររបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយក៏បានធ្វើមរណកាលក្នុងចន្លោះ (មុនពេលកំណត់)។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនោះទើបត្រូវអាបត្តិ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យថា «ពោលសរសើរគុណនៃសេចក្ដីស្លាប់ដោយសេចក្ដីអាណិត» នេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលដោយវោហារប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនោះ ទោះបីក្នុងពេលឥឡូវនេះក៏ដោយ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនគប្បីពោលសរសើរគុណនៃសេចក្ដីស្លាប់ដល់ភិក្ខុឈឺយ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា បើភិក្ខុឈឺនោះស្ដាប់ពាក្យសរសើរនោះហើយ ធ្វើមរណកាលក្នុងចន្លោះ ដោយឧបាយមានការបង្អត់អាហារជាដើម សូម្បីក្នុងកាលដែលអាយុនៅសល់ត្រឹមតែមួយជវនវារៈ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានភិក្ខុនេះសម្លាប់ដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុគប្បីផ្ដល់ឱវាទដោយឧបាយនេះថា «ការកើតឡើងនៃមគ្គនិងផល មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ចំពោះបុគ្គលអ្នកមានសីល ហេតុនោះ លោកកុំធ្វើការជាប់ជំពាក់ក្នុងវិហារជាដើមឡើយ ចូរតាំងសតិទៅក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ និងកាយ ហើយធ្វើសេចក្ដីមិនប្រមាថក្នុងមនសិការចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីភិក្ខុពោលសរសើរគុណនៃសេចក្ដីស្លាប់ហើយក៏ដោយ តែបើភិក្ខុឈឺនោះមិនបានធ្វើឧបាយណាមួយដោយសារពាក្យសរសើរនោះឡើយ ហើយស្លាប់ទៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួន តាមអាយុ និងតាមលំដាប់ ភិក្ខុអ្នកពោលសរសើរនោះ មិនត្រូវឲ្យរងអាបត្តិព្រោះបច្ច័យនោះឡើយ។

Dutiyavatthusmiṃ – na ca bhikkhave appaṭivekkhitvāti ettha kīdisaṃ āsanaṃ paṭivekkhitabbaṃ, kīdisaṃ na paṭivekkhitabbaṃ? Yaṃ suddhaṃ āsanameva hoti apaccattharaṇakaṃ, yañca āgantvā ṭhitānaṃ passataṃyeva attharīyati, taṃ napaccavekkhitabbaṃ, nisīdituṃ vaṭṭati. Yampi manussā sayaṃ hatthena akkamitvā ‘‘idha bhante nisīdathā’’ti denti, tasmimpi vaṭṭati. Sacepi paṭhamamevāgantvā nisinnā pacchā uddhaṃ vā adho vā saṅkamanti, paccavekkhaṇakiccaṃ natthi. Yampi tanukena vatthena yathā talaṃ dissati, evaṃ paṭicchannaṃ hoti, tasmimpi paccavekkhaṇakiccaṃ natthi. Yaṃ pana paṭikacceva pāvārakojavādīhi atthataṃ hoti, taṃ hatthena parāmasitvā sallakkhetvā nisīditabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ghanasāṭakenāpi atthate yasmiṃ vali na paññāyati, taṃ nappaṭivekkhitabbanti vuttaṃ.

ក្នុងរឿងទី ២ ត្រង់ពាក្យថា na ca bhikkhave appaṭivekkhitvā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនពិចារណាហើយ មិនគប្បីអង្គុយឡើយ) ក្នុងពាក្យនោះ តើអាសនៈបែបណាដែលត្រូវពិចារណា អាសនៈបែបណាដែលមិនត្រូវពិចារណា? អាសនៈណាដែលជាអាសនៈទទេ មិនមានកម្រាល និងអាសនៈណាដែលគេក្រាលចំពោះមុខភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកឈរមើលស្រាប់ៗ អាសនៈទាំងពីរនោះ មិនបាច់ពិចារណាឡើយ គួរអង្គុយបាន។ មួយវិញទៀត អាសនៈណាដែលមនុស្សទាំងឡាយយកដៃស្ទាបអង្អែលដោយខ្លួនឯង ហើយប្រគេនថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមគង់លើអាសនៈនេះ» លើអាសនៈបែបនោះ ក៏គួរអង្គុយបានដែរ។ ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់មុនហើយអង្គុយចុះ ក្រោយមកក៏រំកិលទៅខាងលើក្ដី ខាងក្រោមក្ដី ដើម្បីទុកឱកាសដល់ភិក្ខុដែលមកក្រោយ កិច្ចដែលត្រូវពិចារណាក៏មិនមានឡើយ។ អាសនៈណាដែលគេគ្របដោយសំពត់ស្ដើង ល្មមមើលឃើញផ្ទៃខាងក្រោមបាន លើអាសនៈនោះ កិច្ចដែលត្រូវពិចារណាក៏មិនមានដែរ។ ប៉ុន្តែ អាសនៈណាដែលគេក្រាលទុកជាមុន ដោយសំពត់ដណ្ដប់ ឬកម្រាលរោមសត្វជាដើម ភិក្ខុគប្បីយកដៃស្ទាបអង្អែលកត់សម្គាល់មើល (ថាមានសត្វល្អិតឬក្មេងតូចនៅខាងក្រោមឬទេ) ហើយសឹមអង្គុយចុះ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ទោះបីអាសនៈដែលគេក្រាលដោយសំពត់ក្រាស់ តែមិនមានផ្នត់ផុសឡើងឲ្យឃើញ អាសនៈនោះ ក៏មិនបាច់ពិចារណាឡើយ»។

Musalavatthusmiṃ – asañciccoti avadhakacetano viraddhapayogo hi so. Tenāha ‘‘asañcicco aha’’nti. Udukkhalavatthu uttānameva. Vuḍḍhapabbajitavatthūsupaṭhamavatthusmiṃ ‘‘bhikkhusaṅghassa paṭibandhaṃ mā akāsī’’ti paṇāmesi. Dutiyavatthusmiṃ – saṅghamajjhepi gaṇamajjhepi ‘‘mahallakattherassa putto’’ti vuccamāno tena vacanena aṭṭīyamāno ‘‘maratu aya’’nti paṇāmesi. Tatiyavatthusmiṃ – tassa dukkhuppādanena thullaccayaṃ.

ក្នុងរឿងត្បាល់អង្រែ ពាក្យថា asañcicco គឺមិនមានចេតនាសម្លាប់ ព្រោះភិក្ខុនោះមានការប្រឹងប្រែងខុស។ ហេតុនោះ ទើបភិក្ខុនោះក្រាបបង្គំទូលថា «ខ្ញុំព្រះករុណា មិនមានចេតនាឡើយ»។ រឿងត្បាល់ជាន់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងភិក្ខុបួសចាស់ទាំងឡាយ ក្នុងរឿងទី ១ ភិក្ខុបានរុញច្រានទៅដោយពោលថា «លោកកុំធ្វើការរំខានដល់ភិក្ខុសង្ឃឡើយ»។ ក្នុងរឿងទី ២ ភិក្ខុដែលត្រូវគេនិយាយចំអកឲ្យទាំងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ ទាំងកណ្ដាលជំនុំក្រុមថា «ជាកូនរបស់ព្រះថេរៈចាស់» ក៏កើតសេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តដោយសារពាក្យនោះ ហើយគិតថា «សូមឲ្យលោកចាស់នេះស្លាប់ទៅចុះ» រួចក៏រុញច្រានទៅ។ ក្នុងរឿងទី ៣ ព្រោះធ្វើឲ្យលោកចាស់នោះកើតទុក្ខវេទនា ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

181. Tato [Pg.62] parāni tīṇi vatthūni uttānatthāneva. Visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ – sārāṇīyadhammapūrako so bhikkhu aggapiṇḍaṃ sabrahmacārīnaṃ datvāva bhuñjati. Tena vuttaṃ ‘‘aggakārikaṃ adāsī’’ti. Aggakārikanti aggakiriyaṃ; paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātaṃ aggaggaṃ vā paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātanti attho. Yā pana tassa dānasaṅkhātā aggakiriyā, sā na sakkā dātuṃ, piṇḍapātañhi so therāsanato paṭṭhāya adāsi. Te bhikkhūti te therāsanato paṭṭhāya paribhuttapiṇḍapātā bhikkhū; te kira sabbepi kālamakaṃsu. Sesamettha uttānameva. Assaddhesu pana micchādiṭṭhikesu kulesu sakkaccaṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā anupaparikkhitvā neva attanā paribhuñjitabbaṃ, na paresaṃ dātabbaṃ. Yampi ābhidosikaṃ bhattaṃ vā khajjakaṃ vā tato labhati, tampi na paribhuñjitabbaṃ. Apihitavatthumpi hi sappavicchikādīhi adhisayitaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ tāni kulāni denti. Gandhahaliddādimakkhitopi tato piṇḍapāto na gahetabbo. Sarīre rogaṭṭhānāni puñchitvā ṭhapitabhattampi hi tāni dātabbaṃ maññantīti.

១៨១. រឿង ៣ បន្ទាប់ពីនោះ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងចង្ហាន់លាយថ្នាំពិស ភិក្ខុនោះជាអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌ រមែងប្រគេនចង្ហាន់ដ៏ប្រសើរដល់សហធម្មិកទាំងឡាយសិន ទើបឆាន់តាមក្រោយ។ ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «aggakārikaṃ adāsi» (បានប្រគេនចង្ហាន់ដែលធ្វើមុនគេ)។ ពាក្យថា aggakārika គឺការធ្វើមុនគេ សេចក្ដីថា ប្រគេនចង្ហាន់ដែលបានមកមុនគេ ឬប្រគេនចង្ហាន់ដ៏ល្អៗ ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ពិសារ។ ប៉ុន្តែ ការធ្វើមុនគេដែលរាប់ថាជាទានរបស់ភិក្ខុនោះ មិនអាចនឹងប្រគេនបានឡើយ ព្រោះភិក្ខុនោះបានប្រគេនចង្ហាន់ចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈមក។ ពាក្យថា te bhikkhū គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានឆាន់ចង្ហាន់ចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈមក ឮថា ភិក្ខុទាំងនោះទាំងអស់បានធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងរឿងនេះ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុបានភោជនាហារដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ដែលគេធ្វើដោយគោរព អំពីត្រកូលទាំងឡាយដែលមិនមានសទ្ធា ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិហើយ កាលបើមិនទាន់បានពិនិត្យមើលឲ្យសព្វគ្រប់ មិនគប្បីឆាន់ខ្លួនឯងឡើយ ទាំងមិនគប្បីប្រគេនដល់អ្នកដទៃឡើយ។ ទោះបីបាយ ឬបង្អែមចម្អាបដែលផ្អាប់ទុកមួយយប់ ដែលបានមកពីត្រកូលនោះ ក៏មិនគប្បីឆាន់ដែរ។ ព្រោះថា ត្រកូលទាំងនោះ រមែងប្រគេនវត្ថុដែលមិនបានគ្របជិត ដែលសត្វមានពិសមានពស់និងខ្ទួយជាដើមលូនក្រាបពីលើ ដែលជាវត្ថុគួរគ្រវែងចោល។ ទោះបីចង្ហាន់ដែលលាបដោយគ្រឿងក្រអូប និងល្មៀតជាដើម ដែលបានមកពីត្រកូលនោះ ក៏មិនគប្បីទទួលដែរ។ ព្រោះថា ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនោះ សូម្បីតែបាយដែលគេជូតសម្អាតកន្លែងមានរោគលើរាងកាយហើយទុក ក៏ពួកគេតែងតែសម្គាល់ថាជាវត្ថុគួរប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែរ។

Vīmaṃsanavatthusmiṃ – vīmaṃsamāno dve vīmaṃsati – ‘‘sakkoti nu kho imaṃ māretuṃ no’’ti visaṃ vā vīmaṃsati, ‘‘mareyya nu kho ayaṃ imaṃ visaṃ khāditvā no’’ti puggalaṃ vā. Ubhayathāpi vīmaṃsādhippāyena dinne maratu vā mā vā thullaccayaṃ. ‘‘Idaṃ visaṃ etaṃ māretū’’ti vā ‘‘idaṃ visaṃ khāditvā ayaṃ maratū’’ti vā evaṃ dinne pana sace marati, pārājikaṃ; no ce, thullaccayaṃ.

ក្នុងរឿងសាកល្បង ភិក្ខុអ្នកសាកល្បង រមែងសាកល្បង ២ យ៉ាង គឺសាកល្បងថ្នាំពិសថា «ថ្នាំពិសនេះ អាចសម្លាប់បុគ្គលនេះបានឬទេ» ឬមួយក៏សាកល្បងបុគ្គលថា «បុគ្គលនេះ បើបរិភោគថ្នាំពិសនេះហើយ នឹងស្លាប់ឬទេ»។ ក្នុងប្រការទាំងពីរនោះ កាលបើភិក្ខុប្រគេនដោយបំណងចង់សាកល្បង ទោះបីស្លាប់ក្ដី មិនស្លាប់ក្ដី ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុប្រគេនដោយគិតយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យថ្នាំពិសនេះសម្លាប់ភិក្ខុនោះចុះ» ឬថា «សូមឲ្យភិក្ខុនោះបរិភោគថ្នាំពិសនេះហើយស្លាប់ទៅចុះ» យ៉ាងនេះ បើសិនជាស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បើមិនស្លាប់ទេ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

182-3. Ito parāni tīṇi silāvatthūni tīṇi iṭṭhakavāsigopānasīvatthūni ca uttānatthāneva. Na kevalañca silādīnaṃyeva vasena ayaṃ āpattānāpattibhedo hoti, daṇḍamuggaranikhādanavemādīnampi vasena hotiyeva, tasmā pāḷiyaṃ anāgatampi āgatanayeneva veditabbaṃ.

១៨២-៣. រឿងថ្ម ៣ រឿងឥដ្ឋ ៣ រឿងកាំបិតកោរ ៣ និងរឿងបង្កង់ ៣ បន្ទាប់ពីនេះ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការចែកអាបត្តិនិងអនាបត្តិនេះ មិនមែនមានព្រោះតែថ្មជាដើមប៉ុណ្ណោះឡើយ សូម្បីព្រោះតែដំបង អង្រែ ដប កាំបិតចិត និងឈើខ្វែងជាដើម ក៏មានការចែកអាបត្តិនិងអនាបត្តិដូចគ្នាដែរ ហេតុនោះ ទោះបីវត្ថុដែលមិនបានមកក្នុងបាលី ក៏គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានមកក្នុងបាលីនោះឯង។

Aṭṭakavatthūsu – aṭṭakoti vehāsamañco vuccati; yaṃ setakammamālākammalatākammādīnaṃ atthāya bandhanti. Tattha āvuso atraṭṭhito bandhāhīti maraṇādhippāyo yatra ṭhito patitvā khāṇunā vā bhijjeyya, sobbhapapātādīsu vā mareyya, tādisaṃ ṭhānaṃ sandhāyāha. Ettha ca koci upariṭhānaṃ niyāmeti ‘‘ito patitvā marissatī’’ti, koci heṭṭhā ṭhānaṃ ‘‘idha patitvā marissatī’’ti, koci ubhayampi ‘‘ito idha patitvā [Pg.63] marissatī’’ti. Tatra yo upari niyamitaṭṭhānā apatitvā aññato patati, heṭṭhā niyamitaṭṭhāne vā apatitvā aññattha patati, ubhayaniyāme vā yaṃkiñci ekaṃ virādhetvā patati, tasmiṃ mate visaṅketattā anāpatti. Vihāracchādanavatthusmimpi eseva nayo.

ក្នុងរឿងរន្ទា ពាក្យថា aṭṭaka គឺគ្រែដែលស្ថិតនៅលើអាកាស (រន្ទា) ដែលគេចងសម្រាប់ធ្វើការបូកកំបោរស សរសេរគំនូរក្បាច់ភ្ញីផ្កា និងក្បាច់វល្លិជាដើម។ ក្នុងរឿងនោះ ពាក្យថា «អាវុសោ លោកចូរឈរចងត្រង់កន្លែងនេះចុះ» គឺភិក្ខុមានបំណងចង់ឲ្យស្លាប់ ទើបពោលសំដៅទៅលើកន្លែងបែបនោះ ដែលកាលបើភិក្ខុឈរត្រង់នោះហើយ ធ្លាក់ចុះមកត្រូវគល់ឈើមុតធ្លាយក្ដី ឬធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្ដៅនិងជ្រោះជាដើមហើយស្លាប់ក្ដី។ ក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុខ្លះកំណត់កន្លែងខាងលើថា «ធ្លាក់ពីត្រង់នេះទៅនឹងស្លាប់» ភិក្ខុខ្លះកំណត់កន្លែងខាងក្រោមថា «ធ្លាក់មកចំត្រង់នេះនឹងស្លាប់» ភិក្ខុខ្លះកំណត់ទាំងពីរយ៉ាងថា «ធ្លាក់ពីត្រង់នេះមកចំត្រង់នេះនឹងស្លាប់»។ ក្នុងបណ្ដាការកំណត់នោះ បើភិក្ខុឈឺមិនធ្លាក់ពីកន្លែងខាងលើដែលកំណត់ទុក តែទៅធ្លាក់ពីកន្លែងផ្សេងវិញ ឬមិនធ្លាក់មកចំកន្លែងខាងក្រោមដែលកំណត់ទុក តែទៅធ្លាក់ចំកន្លែងផ្សេងវិញ ឬក្នុងការកំណត់ទាំងពីរយ៉ាង ភិក្ខុនោះធ្លាក់ខុសពីការកំណត់ណាមួយ ហើយស្លាប់ទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះខុសពីការសន្យា (ខុសពីការកំណត់ទុក)។ ក្នុងរឿងប្រក់វិហារ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Anabhirativatthusmiṃ – so kira bhikkhu kāmavitakkādīnaṃ samudācāraṃ disvā nivāretuṃ asakkonto sāsane anabhirato gihibhāvābhimukho jāto. Tato cintesi – ‘‘yāva sīlabhedaṃ na pāpuṇāmi tāva marissāmī’’ti. Atha taṃ pabbataṃ abhiruhitvā papāte papatanto aññataraṃ vilīvakāraṃ ottharitvā māresi. Vilīvakāranti veṇukāraṃ. Na ca bhikkhave attānaṃ pātetabbanti na attā pātetabbo. Vibhattibyattayena panetaṃ vuttaṃ. Ettha ca na kevalaṃ na pātetabbaṃ, aññenapi yena kenaci upakkamena antamaso āhārupacchedenapi na māretabbo. Yopi hi gilāno vijjamāne bhesajje ca upaṭṭhākesu ca maritukāmo āhāraṃ upacchindati, dukkaṭameva. Yassa pana mahāābādho cirānubaddho, bhikkhū upaṭṭhahantā kilamanti jigucchanti ‘‘kadā nu kho gilānato muccissāmā’’ti aṭṭīyanti. Sace so ‘‘ayaṃ attabhāvo paṭijaggiyamānopi na tiṭṭhati, bhikkhū ca kilamantī’’ti āhāraṃ upacchindati, bhesajjaṃ na sevati vaṭṭati. Yo pana ‘‘ayaṃ rogo kharo, āyusaṅkhārā na tiṭṭhanti, ayañca me visesādhigamo hatthappatto viya dissatī’’ti upacchindati vaṭṭatiyeva. Agilānassāpi uppannasaṃvegassa ‘‘āhārapariyesanaṃ nāma papañco, kammaṭṭhānameva anuyuñjissāmī’’ti kammaṭṭhānasīsena upacchindantassa vaṭṭati. Visesādhigamaṃ byākaritvā āhāraṃ upacchindati, na vaṭṭati. Sabhāgānañhi lajjībhikkhūnaṃ kathetuṃ vaṭṭati.

ក្នុងរឿងការមិនត្រេកអរ ឮថា ភិក្ខុនោះឃើញការកើតឡើងនៃកាមវិតក្កៈជាដើម មិនអាចនឹងហាមឃាត់បាន ក៏មិនត្រេកអរក្នុងសាសនា មានចិត្តបង្អោនទៅរកភាពជាគ្រហស្ថ។ ក្រោយមក ភិក្ខុនោះគិតថា «យើងមិនទាន់ធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្ដីធ្លាយសីលត្រឹមណា យើងនឹងស្លាប់ត្រឹមណោះ»។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុនោះក៏ឡើងទៅលើភ្នំនោះ ហើយលោតចុះទៅក្នុងជ្រោះ ក៏ធ្លាក់ទៅសង្កត់លើជាងចាក់កន្ត្រកម្នាក់ឲ្យស្លាប់ទៅ។ ពាក្យថា vilīvakāra គឺជាងធ្វើឫស្សី (ជាងចាក់កន្ត្រក)។ ត្រង់ពាក្យថា na ca bhikkhave attānaṃ pātetabbaṃ សេចក្ដីថា ភិក្ខុមិនគប្បីទម្លាក់ខ្លួនឡើយ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយការផ្លាស់ប្ដូរវិភត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងនេះ មិនមែនត្រឹមតែមិនគប្បីទម្លាក់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែការសម្លាប់ខ្លួនដោយឧបាយដទៃណាមួយ សូម្បីត្រឹមតែការបង្អត់អាហារ ក៏មិនគប្បីធ្វើដែរ។ ព្រោះថា ទោះបីភិក្ខុឈឺ កាលបើថ្នាំសង្កូវក៏មាន ភិក្ខុអ្នកថែទាំក៏មាន តែមានបំណងចង់ស្លាប់ ហើយបង្អត់អាហារ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាមានជំងឺជាទម្ងន់ ជាប់រឹតរឹតរ៉ាំរ៉ៃ ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកថែទាំរមែងលំបាក នឿយណាយ ចង្អៀតចង្អល់ចិត្តថា «តើកាលណាទើបយើងរួចផុតពីភិក្ខុឈឺនេះហ្ន៎»។ បើសិនជាភិក្ខុឈឺនោះគិតថា «រាងកាយនេះ ទោះបីបីបាច់ថែរក្សាយ៉ាងណាក៏មិនស្ថិតស្ថេរឡើយ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយក៏លំបាកណាស់ដែរ» រួចក៏បង្អត់អាហារ មិនឆាន់ថ្នាំ យ៉ាងនេះ គួរធ្វើបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាគិតថា «រោគនេះជាទម្ងន់ អាយុសង្ខារក៏មិនស្ថិតស្ថេរ ម្យ៉ាងទៀត គុណធម៌ដ៏វិសេសនេះ ក៏ប្រាកដដូចជាស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់យើងហើយ» រួចបង្អត់អាហារ យ៉ាងនេះ ក៏គួរធ្វើបានពិតប្រាកដ។ សូម្បីតែភិក្ខុដែលមិនឈឺ តែមានសេចក្ដីសង្វេគកើតឡើងហើយ គិតថា «ការស្វែងរកអាហារ ឈ្មោះថាជាធម៌យឺតយ៉ាវ យើងនឹងប្រកបតែកម្មដ្ឋានប៉ុណ្ណោះ» ហើយបង្អត់អាហារដោយតាំងចិត្តលើកម្មដ្ឋានជាប្រធាន យ៉ាងនេះ ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ តែបើភិក្ខុពោលអួតគុណធម៌ដ៏វិសេសហើយ បង្អត់អាហារ យ៉ាងនេះ មិនគួរធ្វើឡើយ។ ព្រោះថា ការនិយាយប្រាប់ដល់ភិក្ខុអ្នកមានសីលធម៌ខ្មាសបាបដូចគ្នា ទើបគួរធ្វើ។

Silāvatthusmiṃ – davāyāti davena hassena; khiḍḍāyāti attho. Silāti pāsāṇo; na kevalañca pāsāṇo, aññampi yaṃkiñci dārukhaṇḍaṃ vā iṭṭhakākhaṇḍaṃ vā hatthena vā yantena vā pavijjhituṃ na vaṭṭati. Cetiyādīnaṃ atthāya pāsāṇādayo hasantā hasantā pavaṭṭentipi khipantipi ukkhipantipi kammasamayoti vaṭṭati. Aññampi īdisaṃ navakammaṃ vā karontā bhaṇḍakaṃ vā dhovantā rukkhaṃ vā dhovanadaṇḍakaṃ vā ukkhipitvā pavijjhanti, vaṭṭati. Bhattavissaggakālādīsu kāke vā soṇe vā kaṭṭhaṃ vā kathalaṃ vā khipitvā palāpeti, vaṭṭati.

ក្នុងសិលាវត្ថុ (រឿងដុំថ្ម) ពាក្យថា davāya គឺដោយការលេងសើច ដោយការសើចក្អាកក្អាយ, ពាក្យថា khiḍḍāya មានន័យដូចគ្នា។ ពាក្យថា silā គឺដុំថ្ម។ មិនត្រឹមតែដុំថ្មប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែវត្ថុដទៃទៀតណាមួយ ដូចជាកំណាត់ឈើក្តី កំណាត់ឥដ្ឋក្តី ដែលបុគ្គលចោលទៅដោយដៃក្តី ដោយគ្រឿងយន្តក្តី ក៏មិនគួរឡើយ។ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចេតិយជាដើម ភិក្ខុទាំងឡាយសើចបណ្តើរៗ ញ៉ាំងដុំថ្មជាដើមឲ្យរមៀលទៅក្តី ចោលទៅក្តី លើកឡើងក្តី ព្រោះជាសម័យធ្វើការងារ គួរឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយកាលធ្វើនវកម្មបែបនេះក្តី កាលបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារក្តី លើកឈើក្តី ឬដំបងសម្រាប់បោកគក់ក្តី ហើយបោះចោលទៅ ក៏គួរឡើយ។ ក្នុងកាលជាទីបរិភោគភត្តជាដើម ភិក្ខុចោលកំណាត់ឈើក្តី អំបែងក្តី ដើម្បីដេញក្អែកក្តី ឆ្កែក្តី ឲ្យរត់ទៅ ក៏គួរឡើយ។

184. Sedanādivatthūni [Pg.64] sabbāneva uttānatthāni. Ettha ca ahaṃ kukkuccakoti na gilānupaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ, hitakāmatāya sabbaṃ gilānassa balābalañca ruciñca sappāyāsappāyañca upalakkhetvā kātabbaṃ.

១៨៤. វត្ថុទាំងឡាយមានសេទនវត្ថុ (រឿងធ្វើឲ្យចេញញើស) ជាដើម ទាំងអស់សុទ្ធតែមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងទាំងនេះ ភិក្ខុមិនគួរគិតថា «អាត្មាអញជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យ» ហើយមិនធ្វើការឧបដ្ឋាកគិលានភិក្ខុនោះទេ, ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ គួរពិចារណាដឹងនូវកម្លាំងនិងការថយចុះកម្លាំងផង នូវសេចក្តីពេញចិត្តផង នូវសប្បាយនិងអសប្បាយផង របស់គិលានភិក្ខុគ្រប់យ៉ាង ហើយធ្វើការឧបដ្ឋាកចុះ។

185. Jāragabbhinivatthusmiṃ – pavutthapatikāti pavāsaṃ gatapatikā. Gabbhapātananti yena paribhuttena gabbho patati, tādisaṃ bhesajjaṃ. Dve pajāpatikavatthūni uttānatthāneva. Gabbhamaddanavatthusmiṃ – ‘‘madditvā pātehī’’ti vutte aññena maddāpetvā pāteti, visaṅketaṃ. ‘‘Maddāpetvā pātāpehī’’ti vuttepi sayaṃ madditvā pāteti, visaṅketameva. Manussaviggahe pariyāyo nāma natthi. Tasmā ‘‘gabbho nāma maddite patatī’’ti vutte sā sayaṃ vā maddatu, aññena vā maddāpetvā pātetu, visaṅketo natthi; pārājikameva tāpanavatthusmimpi eseva nayo.

១៨៥. ក្នុងរឿងស្ត្រីមានគភ៌ព្រោះសហាយ (ជាំរគភ៌ិនីវត្ថុ) ពាក្យថា pavutthapatikā គឺស្ត្រីមានស្វាមីទៅកាន់ទីដទៃ។ ពាក្យថា gabbhapātana គឺថ្នាំដែលស្ត្រីបរិភោគហើយ ធ្វើឲ្យគភ៌ធ្លាក់ចុះ។ រឿងនាងបជាបតី (ភរិយា) ទាំងពីរ គឺមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងច្របាច់គភ៌ (គព្ភមទ្ទនវត្ថុ) កាលបើភិក្ខុបង្គាប់ថា «ចូរច្របាច់ទម្លាក់ចុះ» តែស្ត្រីនោះឲ្យអ្នកដទៃច្របាច់ហើយធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ នេះជាការខុសបំណង (វិសង្កេត)។ ទោះបីភិក្ខុបង្គាប់ថា «ចូរឲ្យគេច្របាច់ទម្លាក់ចុះ» តែខ្លួនឯងច្របាច់ទម្លាក់ចុះវិញ ក៏ជាការខុសបំណងដូចគ្នា។ ក្នុងមនុស្សវិគ្គហៈ ឈ្មោះថាឧបាយមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុនិយាយដោយឧបាយថា «ធម្មតាគភ៌ កាលបើគេច្របាច់ តែងធ្លាក់ចុះ» ស្ត្រីនោះនឹងច្របាច់ដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃច្របាច់ទម្លាក់ចុះក្តី មិនមានការខុសបំណងឡើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម៉្យាង។ សូម្បីក្នុងរឿងធ្វើឲ្យក្តៅ (តាបនវត្ថុ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Vañjhitthivatthusmiṃ – vañjhitthī nāma yā gabbhaṃ na gaṇhāti. Gabbhaṃ agaṇhanakaitthī nāma natthi, yassā pana gahitopi gabbho na saṇṭhāti, taṃyeva sandhāyetaṃ vuttaṃ. Utusamaye kira sabbitthiyo gabbhaṃ gaṇhanti. Yā panāyaṃ ‘‘vañjhā’’ti vuccati, tassā kucchiyaṃ nibbattasattānaṃ akusalavipāko sampāpuṇāti. Te parittakusalavipākena gahitapaṭisandhikā akusalavipākena adhibhūtā vinassanti. Abhinavapaṭisandhiyaṃyeva hi kammānubhāvena dvīhākārehi gabbho na saṇṭhāti – vātena vā pāṇakehi vā. Vāto sosetvā antaradhāpeti, pāṇakā khāditvā. Tassa pana vātassa pāṇakānaṃ vā paṭighātāya bhesajje kate gabbho saṇṭhaheyya; so bhikkhu taṃ akatvā aññaṃ kharabhesajjaṃ adāsi. Tena sā kālamakāsi. Bhagavā bhesajjassa kaṭattā dukkaṭaṃ paññāpesi.

ក្នុងរឿងស្ត្រីអារ (វញ្ឈិត្ថីវត្ថុ) ឈ្មោះថា វញ្ឈិត្ថី (ស្ត្រីអារ) គឺស្ត្រីដែលមិនទ្រទ្រង់គភ៌។ ធម្មតាស្ត្រីដែលមិនទ្រទ្រង់គភ៌ទាល់តែសោះនោះមិនមានឡើយ តែស្ត្រីណាដែលទោះបីទ្រទ្រង់គភ៌ហើយ តែគភ៌មិនតាំងនៅមាំមួន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកស្ត្រីនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ឮថា ក្នុងសម័យមានរដូវ ស្ត្រីទាំងអស់តែងទ្រទ្រង់គភ៌។ ប៉ុន្តែស្ត្រីណាដែលគេហៅថា «ស្ត្រីអារ» អកុសលវិបាករបស់សត្វទាំងឡាយដែលកើតក្នុងផ្ទៃរបស់ស្ត្រីនោះ តែងចូលមកដល់។ សត្វទាំងឡាយនោះ ចាប់បដិសន្ធិដោយកុសលវិបាកបន្តិចបន្តួច តែត្រូវអកុសលវិបាកគ្របសង្កត់ហើយ ក៏វិនាសទៅ។ ព្រោះថា ក្នុងខណៈបដិសន្ធិថ្មីៗនោះឯង ដោយអានុភាពនៃកម្ម គភ៌មិនតាំងនៅបាន ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយខ្យល់ក្តី ដោយសត្វល្អិតក្តី។ ខ្យល់តែងធ្វើឲ្យស្ងួតហើយបាត់បង់ទៅ សត្វល្អិតទាំងឡាយតែងខាំស៊ីហើយឲ្យបាត់បង់ទៅ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុធ្វើថ្នាំដើម្បីកំចាត់បង់នូវខ្យល់ ឬសត្វល្អិតនោះ គភ៌គប្បីតាំងនៅបាន តែភិក្ខុនោះមិនធ្វើដូច្នោះទេ បែរជាឲ្យថ្នាំខ្លាំងផ្សេងទៀត។ ព្រោះថ្នាំនោះ នាងក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុក្កដ ព្រោះការធ្វើថ្នាំនោះ។

Dutiyavatthusmimpi eseva nayo. Tasmā āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ, karonto dukkaṭaṃ āpajjati. Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti. Samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati, karontena ca sace tesaṃ atthi, tesaṃ santakaṃ gahetvā yojetvā dātabbaṃ. Sace natthi, attano santakaṃ kātabbaṃ. Sace attanopi natthi, bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ. Alabhantena gilānassa atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ.

សូម្បីក្នុងរឿងទីពីរ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើថ្នាំដល់ជនដទៃដែលមកហើយៗនោះឡើយ កាលបើធ្វើ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុត្រូវធ្វើថ្នាំដល់សហធម្មិកទាំង ៥ គឺ ភិក្ខុ ភិក្ខុនី សិក្ខមានា សាមណេរ សាមណេរី។ ព្រោះថា សហធម្មិកទាំងនោះ ដែលមានសីល សទ្ធា និងបញ្ញាស្មើគ្នា ប្រកបដោយសិក្ខាទាំង ៣ ភិក្ខុមិនធ្វើថ្នាំឲ្យមិនបានឡើយ។ កាលបើធ្វើ ប្រសិនបើថ្នាំរបស់សហធម្មិកទាំងនោះមាន ត្រូវយករបស់សហធម្មិកទាំងនោះមកផ្សំហើយប្រគល់ឲ្យ។ ប្រសិនបើគ្មានទេ ត្រូវយករបស់ផ្ទាល់ខ្លួនធ្វើឲ្យ។ ប្រសិនបើសូម្បីរបស់ផ្ទាល់ខ្លួនក៏គ្មាន ត្រូវស្វែងរកដោយវត្តនៃការដើរទៅកាន់ចរិកដើម្បីបិណ្ឌបាតក្តី ពីសំណាក់ញាតិនិងអ្នកដែលបានបវារណាក្តី។ កាលបើស្វែងរកមិនបាន ភិក្ខុត្រូវនាំមកធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់គិលានភិក្ខុ សូម្បីដោយការសុំដែលមិនជាវិញ្ញត្តិក៏ដោយ។

Aparesampi [Pg.65] pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati – mātu, pitu, tadupaṭṭhākānaṃ, attano veyyāvaccakarassa, paṇḍupalāsassāti. Paṇḍupalāso nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati tāva vihāre vasati. Tesu sace mātāpitaro issarā honti, na paccāsīsanti, akātuṃ vaṭṭati. Sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti, akātuṃ na vaṭṭati. Bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ, yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā dātabbaṃ. Sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ. Sace pana mātaraṃ vihāre ānetvā jaggati, sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ. Khādanīyaṃ bhojanīyaṃ sahatthā dātabbaṃ. Pitā pana yathā sāmaṇero evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīni katvā upaṭṭhātabbo. Ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti, tesampi evameva kātabbaṃ. Veyyāvaccakaro nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati, aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti, tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ. Yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti, tassa bhesajjaṃ kātabbameva. Paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ.

សូម្បីបុគ្គល ៥ នាក់ដទៃទៀត ក៏ភិក្ខុគួរធ្វើថ្នាំឲ្យបាន គឺ មាតា បិតា អ្នកឧបដ្ឋាកមាតាបិតានោះ អ្នកធ្វើវេយ្យាវច្ចៈរបស់ខ្លួន និងបណ្ឌុបលាសៈ។ ឈ្មោះថា បណ្ឌុបលាសៈ គឺជនអ្នកប្រាថ្នានឹងបួស ដែលស្នាក់នៅក្នុងវត្ត ដរាបណាគ្រឿងបរិក្ខារមានបាត្រនិងចីវរមិនទាន់រៀបចំរួចរាល់។ ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ប្រសិនបើមាតាបិតាជាអ្នកធំ មិនរំពឹងសង្ឃឹមទេ ភិក្ខុមិនធ្វើឲ្យ ក៏គួរ។ ប៉ុន្តែ ទោះបីមាតាបិតាឋិតនៅក្នុងរាជ្យក៏ដោយ ប្រសិនបើរំពឹងសង្ឃឹម ភិក្ខុមិនធ្វើឲ្យ មិនគួរឡើយ។ ភិក្ខុត្រូវប្រគល់ថ្នាំដល់មាតាបិតាដែលរំពឹងសង្ឃឹមនោះ ប្រសិនបើពួកគាត់មិនចេះផ្សំ ត្រូវផ្សំហើយទើបប្រគល់ឲ្យ។ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនទាំងអស់នោះ ភិក្ខុគប្បីស្វែងរកតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងសហធម្មិកទាំងឡាយនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនាំមាតាមកថែរក្សាក្នុងវត្ត ត្រូវធ្វើការបម្រើគ្រប់យ៉ាងដោយមិនពាល់ត្រូវកាយឡើយ។ របស់ខាំទំពានិងភោជន ភិក្ខុអាចហុចឲ្យដោយដៃផ្ទាល់បាន។ ចំណែកបិតា ភិក្ខុត្រូវឧបដ្ឋាកដូចជាសាមណេរ គឺត្រូវងូតទឹកឲ្យ ច្របាច់រឹតឲ្យជាដើម ដោយដៃផ្ទាល់ខ្លួនបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ជនទាំងឡាយណាដែលជួយថែរក្សាឧបដ្ឋាកមាតាបិតារបស់ភិក្ខុនោះ សូម្បីចំពោះជនទាំងនោះ ភិក្ខុក៏ត្រូវធ្វើដូចគ្នានេះដែរ។ ឈ្មោះថា អ្នកធ្វើវេយ្យាវច្ចៈ គឺជនដែលទទួលប្រាក់កម្រៃហើយកាប់ឈើក្នុងព្រៃក្តី ធ្វើការងារដទៃណាមួយក្តី, កាលបើជំងឺកើតឡើងដល់ជននោះ ដរាបណាពួកញាតិរបស់គេមិនទាន់មកឃើញ ដរាបនោះភិក្ខុត្រូវធ្វើថ្នាំឲ្យ។ ប៉ុន្តែ ជនណាដែលអាស្រ័យនឹងភិក្ខុប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើការងារគ្រប់យ៉ាង ភិក្ខុត្រូវតែធ្វើថ្នាំឲ្យជននោះជាដាច់ខាត។ សូម្បីក្នុងបណ្ឌុបលាសៈ ភិក្ខុក៏ត្រូវប្រតិបត្តិដូចជាសាមណេរដែរ។

Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati – jeṭṭhabhātu, kaniṭṭhabhātu, jeṭṭhabhaginiyā, kaniṭṭhabhaginiyā, cūḷamātuyā, mahāmātuyā, cūḷapituno, mahāpituno, pitucchāya, mātulassāti. Tesaṃ pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ. Sace pana nappahonti, yācanti ca ‘‘detha no, bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā’’ti tāvakālikaṃ dātabbaṃ. Sacepi na yācanti, ‘‘amhākaṃ bhesajjaṃ atthi, tāvakālikaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vā ‘‘yadā nesaṃ bhavissati tadā dassantī’’ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ. Sace paṭidenti, gahetabbaṃ, no ce denti, na codetabbā. Ete dasa ñātake ṭhapetvā aññesaṃ na kātabbaṃ.

សូម្បីចំពោះញាតិ ១០ នាក់ដទៃទៀត ក៏ភិក្ខុគួរធ្វើថ្នាំឲ្យបាន គឺ បងប្រុស ប្អូនប្រុស បងស្រី ប្អូនស្រី មីង (ប្អូនស្រីម្តាយ) មីង/ម្តាយធំ (បងស្រីម្តាយ) ពូ (ប្អូនប្រុសឪពុក) អ៊ំប្រុស (បងប្រុសឪពុក) មីង/អ៊ំស្រី (បងប្អូនស្រីឪពុក) និងពូ/អ៊ំប្រុស (បងប្អូនប្រុសម្តាយ)។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុធ្វើថ្នាំដល់ញាតិទាំងអស់នោះ ត្រូវយកតែថ្នាំរបស់ញាតិទាំងនោះឯងមកផ្សំហើយប្រគល់ឲ្យ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកគាត់មិនអាចរកបាន ហើយសុំថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ឲ្យដល់ពួកខ្ញុំចុះ ពួកខ្ញុំនឹងសងលោកម្ចាស់វិញ» ភិក្ខុគប្បីឲ្យខ្ចីជាបណ្តោះអាសន្នបាន។ ទោះបីពួកគាត់មិនសុំក៏ដោយ ភិក្ខុនិយាយថា «ថ្នាំរបស់អាត្មាមាន ចូរយកទៅប្រើជាបណ្តោះអាសន្នសិនចុះ» ក្តី ឬធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «កាលណាថ្នាំរបស់ពួកគាត់មាន ពួកគាត់នឹងសងវិញ» ក្តី ហើយឲ្យទៅ ក៏គួរ។ ប្រសិនបើពួកគាត់សងវិញ ត្រូវទទួលយក, បើមិនសងទេ មិនត្រូវទារឡើយ។ វៀរលែងតែញាតិទាំង ១០ នាក់នេះចេញ ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើថ្នាំឲ្យជនដទៃឡើយ។

Etesaṃ puttaparamparāya pana yāva sattamo kulaparivaṭṭo tāva cattāro paccaye āharāpentassa akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hoti. Sace bhātujāyā bhaginisāmiko vā gilānā honti, ñātakā ce, tesampi vaṭṭati. Aññātakā ce, bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ, ‘‘tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā’’ti. Atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ, ‘‘tumhākaṃ mātāpitūnaṃ [Pg.66] dethā’’ti. Etenupāyena sabbapadesupi vinicchayo veditabbo.

ប៉ុន្តែ ចំពោះកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ញាតិទាំងនោះ ដរាបដល់វដ្តនៃត្រកូលទី ៧ ភិក្ខុកាលឲ្យគេនាំមកនូវបច្ច័យទាំង ៤ មិនជាអកតវិញ្ញត្តិឡើយ ឬកាលធ្វើថ្នាំឲ្យ ក៏មិនជាវេជ្ជកម្ម ឬមិនជាអាបត្តិគុលទូសនៈ (ការប្រទូស្តត្រកូល) ឡើយ។ ប្រសិនបើបងថ្លៃស្រី/ប្អូនថ្លៃស្រី ឬបងថ្លៃប្រុស/ប្អូនថ្លៃប្រុស ឈឺ ប្រសិនបើជាញាតិ ក៏គួរធ្វើថ្នាំឲ្យបាន។ ប្រសិនបើមិនមែនជាញាតិទេ ត្រូវធ្វើដោយធ្វើជាចំណែករបស់បងប្អូនប្រុស ឬបងប្អូនស្រី ដោយនិយាយថា «ចូរប្រគល់ឲ្យក្នុងទីកន្លែងថែរក្សារបស់អ្នកទាំងឡាយចុះ»។ ឬមួយ ត្រូវធ្វើជាចំណែករបស់កូនៗរបស់ពួកគាត់ ដោយនិយាយថា «ចូរប្រគល់ឲ្យមាតាបិតារបស់អ្នកទាំងឡាយចុះ»។ ដោយឧបាយនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវការវិនិច្ឆ័យក្នុងបទទាំងពួងផងចុះ។

Tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ. Attano atthāya vā āharāpetvā dātabbaṃ. Tehipi ‘‘upajjhāyassa āharāmā’’ti vattasīsena āharitabbaṃ. Upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti, upajjhāyo ca disāpakkanto hoti, saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ. No ce atthi, attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ. Attanopi asante vuttanayena pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ. Upajjhāyenapi saddhivihārikassa mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ. Esa nayo ācariyantevāsikesupi. Aññopi yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati, sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ.

ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មាតាបិតាជាដើមនោះ កាលភិក្ខុឲ្យសាមណេរនាំយកថ្នាំពីព្រៃមក ត្រូវឲ្យសាមណេរជាញាតិនាំមកឲ្យ ឬមួយ ភិក្ខុឲ្យនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ហើយសឹមប្រគល់ឲ្យ។ សូម្បីសាមណេរទាំងនោះ ក៏ត្រូវនាំមកដោយតាំងវត្តថា «ពួកយើងនាំមកដើម្បីឧបជ្ឈាយ៍»។ មាតាបិតារបស់ឧបជ្ឈាយ៍ឈឺ ហើយមកកាន់វត្ត តែឧបជ្ឈាយ៍បានចៀសចេញទៅកាន់ទិសដទៃ សទ្ធិវិហារិកត្រូវយកថ្នាំរបស់ឧបជ្ឈាយ៍ប្រគល់ឲ្យ។ ប្រសិនបើគ្មានទេ ត្រូវលះបង់ថ្នាំរបស់ខ្លួនប្រគេនដល់ឧបជ្ឈាយ៍។ ប្រសិនបើសូម្បីរបស់ខ្លួនក៏គ្មាន ត្រូវស្វែងរកតាមវិធីដែលពោលហើយ ហើយធ្វើឲ្យជាចំណែករបស់ឧបជ្ឈាយ៍ រួចប្រគល់ឲ្យ។ សូម្បីឧបជ្ឈាយ៍ ក៏ត្រូវប្រតិបត្តិដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះមាតាបិតារបស់សទ្ធិវិហារិក។ វិធីនេះ ក៏មានដល់អាចារ្យនិងអន្តេវាសិកទាំងឡាយដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ជនដទៃណាមួយ ទោះជាអ្នកចំណូលថ្មីក្តី ចោរក្តី ស្តេចដែលចាញ់សង្គ្រាមក្តី ជនកំសត់ដែលញាតិបោះបង់ចោលក្តី អ្នកធ្វើដំណើរតាមផ្លូវក្តី កាលបើឈឺហើយចូលមកកាន់វត្ត ភិក្ខុត្រូវធ្វើថ្នាំឲ្យដល់ជនទាំងអស់នោះ ដោយមិនបាច់រំពឹងសង្ឃឹមលាភសក្ការៈឡើយ។

Saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ, tatra ce koci gilāno hoti, tassatthāya vissāsena ‘‘bhesajjaṃ katvā bhante dethā’’ti vadanti, neva dātabbaṃ na kātabbaṃ. Atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti – ‘‘bhante, asukassa nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī’’ti? ‘‘Idañcidañca gahetvā karontī’’ti vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Bhante, mayhaṃ mātā gilānā, bhesajjaṃ tāva ācikkhathā’’ti evaṃ pucchite pana na ācikkhitabbaṃ. Aññamaññaṃ pana kathā kātabbā – ‘‘āvuso, asukassa nāma bhikkhuno imasmiṃ roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū’’ti? ‘‘Idañcidañca bhante’’ti. Taṃ sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti, vaṭṭateva.

ត្រកូលដែលមានសទ្ធា តែងឧបដ្ឋាកព្រះភិក្ខុសង្ឃដោយបច្ច័យទាំង ៤ ទុកជាទីកន្លែងដូចជាមាតាបិតា, ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ក្នុងត្រកូលនោះឈឺ ហើយពួកគាត់និយាយដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ផ្សំថ្នាំប្រគេនផង» ភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យឡើយ មិនត្រូវធ្វើថ្នាំឲ្យឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកគាត់ដឹងនូវវត្ថុដែលគួរ (កប្បិយៈ) ហើយសួរយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សម្រាប់ជំងឺឈ្មោះនេះ គេតែងធ្វើថ្នាំដូចម្តេច?» ភិក្ខុគួរប្រាប់ថា «គេតែងយកថ្នាំឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះមកធ្វើ»។ ប៉ុន្តែ កាលបើពួកគាត់សួរចំៗថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ មាតារបស់ខ្ញុំមិនស្រួលខ្លួនទេ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់ថ្នាំឲ្យបន្តិច» ភិក្ខុមិនត្រូវប្រាប់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុគប្បីនិយាយសន្ទនាគ្នានឹងគ្នាថា «អាវុសោ ចំពោះជំងឺបែបនេះ គេបានធ្វើថ្នាំអ្វីខ្លះដល់ភិក្ខុឈ្មោះនោះ?» ភិក្ខុដទៃឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គេបានធ្វើថ្នាំឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ»។ ជននោះ កាលបើបានឮពាក្យនោះហើយ ទៅធ្វើថ្នាំដល់មាតា ក៏គួរពិតមែន។

Mahāpadumattheropi kira vasabharañño deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā pucchito ‘‘na jānāmī’’ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi. Taṃ sutvā tassā bhesajjamakaṃsu. Vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvā āharitvā [Pg.67] therassa pādamūle ṭhapetvā ‘‘bhante, pupphapūjaṃ karothā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘ācariyabhāgo nāmāya’’nti kappiyavasena gāhāpetvā pupphapūjaṃ akāsi. Evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ.

ឮថា សូម្បីព្រះមហាបទុមត្ថេរ កាលបើព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទវសភៈមានជំងឺកើតឡើង ហើយស្ត្រីម្នាក់មកសួរលោក លោកមិនបាននិយាយថា «អាត្មាមិនដឹងទេ» ឡើយ គឺលោកបានសន្ទនាជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយបែបនេះឯង។ ជនទាំងឡាយបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏បានធ្វើថ្នាំថ្វាយព្រះនាង។ កាលបើជំងឺបានជាសះស្បើយហើយ ពួកគាត់បានដាក់ថ្នាំពេញក្នុងកញ្ជើថ្នាំ ព្រមទាំងត្រៃចីវរ និងប្រាក់ ៣០០ កហាបណៈ នាំមកដាក់ក្បែរជើងព្រះថេរៈ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើការបូជាផ្កាចុះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចំណែកនេះ ឈ្មោះថាជាចំណែករបស់អាចារ្យ» ហើយឲ្យគេទទួលយកដោយវីធីកប្បិយៈ រួចធ្វើការបូជាផ្កា។ ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិក្នុងរឿងថ្នាំយ៉ាងនេះសិនចុះ។

Paritte pana ‘‘gilānassa parittaṃ karotha, bhante’’ti vutte na kātabbaṃ, ‘‘bhaṇathā’’ti vutte pana kātabbaṃ. Sace pissa evaṃ hoti ‘‘manussā nāma na jānanti, akayiramāne vippaṭisārino bhavissantī’’ti kātabbaṃ; ‘‘parittodakaṃ parittasuttaṃ katvā dethā’’ti vuttena pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjetvā dātabbaṃ. Sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti, dukkaṭaṃ. Manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ‘‘parittaṃ bhaṇathā’’ti vadanti, kātabbaṃ. No ce jānanti, ācikkhitabbaṃ. Bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā suttañca ṭhapetvā gacchanti ‘‘parittaṃ karotha, parittaṃ bhaṇathā’’ti na pādā apanetabbā. Manussā hi vippaṭisārino honti. Antogāme gilānassatthāya vihāraṃ pesenti, ‘‘parittaṃ bhaṇantū’’ti bhaṇitabbaṃ. Antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti, āṭānāṭiyasuttādīni bhaṇitabbāni. ‘‘Āgantvā gilānassa sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentu. Rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentū’’ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni, dhammo kathetabbo. ‘‘Matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū’’ti pakkosanti, na gantabbaṃ. Sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmīti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭati. Evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ.

ចំណែកក្នុងរឿងបរិត្ត កាលបើគេពោលថា «បពិត្រព្រះតេជគុណ សូមជួយធ្វើសេចក្ដីការពារ (ឬធ្វើបរិត្ត) ដល់អ្នកជំងឺផង» ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើឡើយ ប៉ុន្តែបើគេពោលថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់សូត្របរិត្តផង» ត្រូវធ្វើចុះ។ ទោះបីភិក្ខុនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «មនុស្សទាំងឡាយមិនដឹង (ពាក្យគួរប្រើ) ទេ កាលបើមិនធ្វើ (បរិត្ត) ឲ្យ ពួកគេនឹងមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្ត» យ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវធ្វើចុះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលគេពោលថា «សូមធ្វើទឹកបរិត្ត និងខ្សែអំបោះបរិត្តប្រគេនផង» ត្រូវយកដៃកូរទឹកនោះ និងលុញខ្សែអំបោះនោះ ហើយប្រគេន (ឲ្យ) ដល់ពួកគេចុះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុឲ្យទឹក ឬខ្សែអំបោះជារបស់វត្ត ឬជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើមនុស្សទាំងឡាយកាន់យកទឹក និងខ្សែអំបោះមកអង្គុយហើយពោលថា «សូមលោកម្ចាស់សូត្របរិត្តផង» ត្រូវធ្វើចុះ។ បើពួកគេមិនដឹង (របៀបនិយាយ) ទេ ត្រូវប្រាប់ពន្យល់។ កាលភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងអង្គុយ ពួកមនុស្សស្រោចទឹកលើជើង ឬដាក់ខ្សែអំបោះលើជើង ហើយពោលថា «សូមធ្វើបរិត្ត សូមសូត្របរិត្ត» រួចដើរចេញទៅ ភិក្ខុមិនត្រូវដកជើងចេញឡើយ ព្រោះថាមនុស្សទាំងឡាយនឹងមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្ត ហេតុនោះមិនត្រូវដកជើងចេញឡើយ។ បើគេបញ្ជូនមនុស្សមកកាន់វត្តដើម្បីនិមន្តទៅសូត្របរិត្តចំពោះអ្នកជំងឺក្នុងភូមិ ដោយពោលថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយទៅសូត្របរិត្តផង» ត្រូវទៅសូត្រចុះ។ កាលបើមានរោគ ឬឧបទ្រពកើតឡើងក្នុងព្រះរាជវាំងជាដើមនៅក្នុងភូមិ គេបញ្ជូនមនុស្សមកនិមន្តឲ្យទៅសូត្រ ត្រូវសូត្រសូត្រទាំងឡាយមានអាដានាដិយសូត្រជាដើម។ បើគេបញ្ជូនមកនិមន្តថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកឲ្យសីល មកសម្តែងធម៌ដល់អ្នកជំងឺផង» ឬ «សូមនិមន្តទៅកាន់ព្រះរាជវាំង ឬផ្ទះអាមាត្យ ដើម្បីឲ្យសីល សម្តែងធម៌ផង» ទោះបីគេបញ្ជូនមកយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវទៅឲ្យសីល និងសម្តែងធម៌ចុះ។ បើគេនិមន្តថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកដើម្បីជាបរិវារ (ហែហម) ដល់អ្នកស្លាប់ផង» មិនត្រូវទៅឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចម្រើនមរណស្សតិក្នុងការមើលព្រៃខ្មោច និងការមើលអសុភៈ» យ៉ាងនេះ គឺទៅដោយតម្រូវការកម្មដ្ឋាន នោះទើបគួរទៅ។ ភិក្ខុត្រូវប្រតិបត្តិក្នុងរឿងបរិត្តយ៉ាងនេះឯង។

Piṇḍapāte pana – anāmaṭṭhapiṇḍapāto kassa dātabbo, kassa na dātabbo? Mātāpitunaṃ tāva dātabbo. Sacepi kahāpaṇagghanako hoti, saddhādeyyavinipātanaṃ natthi. Mātāpituupaṭṭhākānaṃ veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassāti etesampi dātabbo. Tattha paṇḍupalāsassa thālake pakkhipitvāpi dātuṃ vaṭṭati. Taṃ ṭhapetvā aññesaṃ āgārikānaṃ mātāpitunampi na vaṭṭati. Pabbajitaparibhogo hi āgārikānaṃ cetiyaṭṭhāniyo. Apica anāmaṭṭhapiṇḍapāto nāmesa sampattassa dāmarikacorassāpi issarassāpi dātabbo. Kasmā? Te hi adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti āmasitvā dīyamānepi ‘‘ucchiṭṭhakaṃ dentī’’ti kujjhanti. Kuddhā jīvitāpi voropenti, sāsanassāpi antarāyaṃ karonti. Rajjaṃ [Pg.68] patthayamānassa vicarato coranāgassa vatthu cettha kathetabbaṃ. Evaṃ piṇḍapāte paṭipajjitabbaṃ.

ចំណែកក្នុងរឿងចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលភិក្ខុមិនទាន់បានពាល់ត្រូវ (ឬមិនទាន់បានឆាន់) គួរប្រគេនដល់បុគ្គលណា មិនគួរប្រគេនដល់បុគ្គលណា? ជាដំបូង គួរប្រគេនដល់មាតាបិតា។ ទោះបីជាចង្ហាន់នោះមានតម្លៃមួយកហាបណៈក៏ដោយ ក៏មិនឈ្មោះថាធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ទេយ្យធម៌ដែលគេប្រគេនដោយសទ្ធានោះឡើយ។ គួរប្រគេនដល់អ្នកបម្រើមាតាបិតា ដល់អ្នកធ្វើវេយ្យាវច្ចៈរបស់ខ្លួន និងដល់បណ្ឌុបលាសៈ (ជនដែលបម្រុងនឹងបួស) ទាំងឡាយនេះផងដែរ។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ការដាក់ចង្ហាន់ក្នុងភាជន៍ (ចាន ឬបាត្រ) របស់ភិក្ខុហើយប្រគេនដល់បណ្ឌុបលាសៈ គឺគួរធ្វើបាន។ លើកលែងតែបណ្ឌុបលាសៈនោះចេញ ការដាក់ចង្ហាន់ក្នុងភាជន៍របស់ភិក្ខុហើយប្រគេនដល់គ្រហស្ថដទៃ សូម្បីតែមាតាបិតាក៏មិនគួរធ្វើឡើយ។ ព្រោះថា គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់បព្វជិត តែងស្ថិតក្នុងឋានៈដូចជាចេតិយសម្រាប់គ្រហស្ថទាំងឡាយ។ មួយវិញទៀត ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលមិនទាន់បានឆាន់នេះ សូម្បីតែចោរប្លន់ ឬស្តេច (អ្នកធំ) ដែលមកដល់ ក៏គួរប្រគេនដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ជនទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុមិនប្រគេន ក៏ខឹងថា «លោកមិនឲ្យ» ទោះបីភិក្ខុពាល់ត្រូវហើយទើបប្រគេន ក៏ខឹងថា «លោកឲ្យរបស់សល់ (ដេកដី)»។ កាលបើខឹងហើយ ពួកគេតែងសម្លាប់បង់សូម្បីតែជីវិត និងធ្វើឲ្យមានអន្តរាយដល់ព្រះសាសនាទៀតផង។ ក្នុងរឿងនេះ គួរនាំយកវត្ថុ (រឿងរ៉ាវ) របស់ចោរឈ្មោះនាគៈ ដែលដើរត្រេចរំលោភចង់បានរាជសម្បត្តិមកសម្តែងផង។ ភិក្ខុត្រូវប្រតិបត្តិក្នុងរឿងចង្ហាន់បិណ្ឌបាតយ៉ាងនេះឯង។

Paṭisanthāro pana kassa kātabbo, kassa na kātabbo? Paṭisanthāro nāma vihāraṃ sampattassa yassa kassaci āgantukassa vā daliddassa vā corassa vā issarassa vā kātabboyeva. Kathaṃ? Āgantukaṃ tāva khīṇaparibbayaṃ vihāraṃ sampattaṃ disvā pānīyaṃ dātabbaṃ, pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ. Kāle āgatassa yāgubhattaṃ, vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi; taṇḍulā dātabbā. Avelāyaṃ sampatto ‘‘gacchāhī’’ti na vattabbo. Sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ. Sabbaṃ apaccāsīsanteneva kātabbaṃ. ‘‘Manussā nāma catupaccayadāyakā evaṃ saṅgahe kayiramāne punappunaṃ pasīditvā upakāraṃ karissantī’’ti cittaṃ na uppādetabbaṃ. Corānaṃ pana saṅghikampi dātabbaṃ.

ចំណែកឯការធ្វើបដិសណ្ឋារៈ គួរធ្វើចំពោះបុគ្គលណា មិនគួរធ្វើចំពោះបុគ្គលណា? ការធ្វើបដិសណ្ឋារៈនេះ ភិក្ខុត្រូវតែធ្វើចំពោះជនណាម្នាក់ ទោះជាភ្ញៀវក្តី ជនក្រីក្រក្តី ចោរក្តី ឬស្តេច (អ្នកធំ) ក្តី ដែលមកដល់វត្ត។ ធ្វើដូចម្តេច? ជាដំបូង កាលបើឃើញភ្ញៀវដែលអស់ស្បៀងធ្វើដំណើរមកដល់វត្ត ត្រូវប្រគេន (ឬជូន) ទឹកផឹក ត្រូវប្រគេនប្រេងលាបជើង។ បើភ្ញៀវមកដល់ក្នុងកាល (ពេលព្រឹក) ត្រូវប្រគេនយាគូ និងភត្ត បើមកដល់ក្នុងវិកាល (ពេលរសៀល ឬយប់) ប្រសិនបើមានអង្ករ ត្រូវប្រគេនអង្ករ។ បើភ្ញៀវមកដល់ក្នុងពេលមិនសមគួរ មិនត្រូវដេញថា «ចូរទៅចុះ» ឡើយ។ ត្រូវរៀបចំកន្លែងដេកឲ្យ។ កិច្ចការទាំងអស់នោះ ភិក្ខុត្រូវធ្វើដោយមិនបាច់សង្ឃឹមផលតបស្នងឡើយ។ មិនត្រូវបង្កើតគំនិតយ៉ាងនេះថា «មនុស្សទាំងឡាយជាអ្នកថ្វាយបច្ច័យបួន កាលបើអាត្មាអញធ្វើការសង្គ្រោះយ៉ាងនេះ ពួកគេនឹងជ្រះថ្លារឿយៗ ហើយនឹងធ្វើឧបការៈតបស្នងវិញ» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះពួកចោរ សូម្បីតែរបស់ជារបស់សង្ឃ ក៏គួរឲ្យដែរ។

Paṭisanthārānisaṃsadīpanatthañca coranāgavatthu, bhātarā saddhiṃ jambudīpagatassa mahānāgarañño vatthu, piturājassa rajje catunnaṃ amaccānaṃ vatthu, abhayacoravatthūti evamādīni bahūni vatthūni mahāaṭṭhakathāyaṃ vitthārato vuttāni.

ដើម្បីសម្តែងនូវអានិសង្សនៃបដិសណ្ឋារៈ រឿងចោរឈ្មោះនាគៈក្តី រឿងព្រះបាទមហានាគដែលយាងទៅកាន់ជម្ពូទ្វីបជាមួយព្រះរៀមក្តី រឿងអាមាត្យ ៤ នាក់ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបិតុរាជក្តី រឿងចោរឈ្មោះអភយៈក្តី រឿងទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងនេះជាច្រើន មានសម្តែងទុកដោយពិស្តារហើយក្នុងមហាអដ្ឋកថា។

Tatrāyaṃ ekavatthudīpanā – sīhaḷadīpe kira abhayo nāma coro pañcasataparivāro ekasmiṃ ṭhāne khandhāvāraṃ bandhitvā samantā tiyojanaṃ ubbāsetvā vasati. Anurādhapuravāsino kadambanadiṃ na uttaranti, cetiyagirimagge janasañcāro upacchinno. Athekadivasaṃ coro ‘‘cetiyagiriṃ vilumpissāmī’’ti agamāsi. Ārāmikā disvā dīghabhāṇakaabhayattherassa ārocesuṃ. Thero ‘‘sappiphāṇitādīni atthī’’ti pucchi. ‘‘Atthi, bhante’’ti. ‘‘Corānaṃ detha, taṇḍulā atthī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, saṅghassatthāya āhaṭā taṇḍulā ca pattasākañca goraso cā’’ti. ‘‘Bhattaṃ sampādetvā corānaṃ dethā’’ti. Ārāmikā tathā kariṃsu. Corā bhattaṃ bhuñjitvā ‘‘kenāyaṃ paṭisanthāro kato’’ti pucchiṃsu. ‘‘Amhākaṃ ayyena abhayattherenā’’ti. Corā therassa santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu – ‘‘mayaṃ saṅghassa ca cetiyassa [Pg.69] ca santakaṃ acchinditvā gahessāmāti āgatā, tumhākaṃ pana iminā paṭisanthārenamha pasannā, ajja paṭṭhāya vihāre dhammikā rakkhā amhākaṃ āyattā hotu, nāgarā āgantvā dānaṃ dentu, cetiyaṃ vandantū’’ti. Tato paṭṭhāya ca nāgare dānaṃ dātuṃ āgacchante nadītīreyeva paccuggantvā rakkhantā vihāraṃ nenti, vihārepi dānaṃ dentānaṃ rakkhaṃ katvā tiṭṭhanti. Tepi bhikkhūnaṃ bhuttāvasesaṃ corānaṃ denti. Gamanakālepi te corā nadītīraṃ pāpetvā nivattanti.

ក្នុងរឿងទាំងនោះ នេះជាការសម្តែងរឿងមួយ៖ ឮថា ក្នុងសីហឡទ្វីប មានចោរម្នាក់ឈ្មោះអភយៈ មានបរិវារ ៥០០ នាក់ បានបោះជំរំ (បន្ទាយឈើ) ក្នុងកន្លែងមួយ ហើយរស់នៅដោយធ្វើឲ្យដែនដីប្រមាណ ៣ យោជន៍ជុំវិញនោះវិនាស (គ្មានមនុស្សរស់នៅ)។ ពួកអ្នកក្រុងអនុរាធបុរៈ មិនហ៊ានឆ្លងស្ទឹងកទម្ពនទីឡើយ ការដើរហើររបស់មនុស្សនៅលើផ្លូវទៅកាន់ចេតិយគិរី ក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់។ លុះថ្ងៃមួយ ចោរនោះគិតថា «អាត្មាអញនឹងប្លន់ចេតិយគិរី» ហើយក៏បានទៅ។ ពួកអ្នកថែរក្សាវត្ត (អារាមិក) ឃើញហើយ ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះអភយត្ថេរ ជាអ្នកសូត្រទីឃនិកាយ (ទីឃភាណកៈ)។ ព្រះថេរៈសួរថា «ទឹកដោះថ្លា និងទឹកអំពៅស្ករជាដើម មានដែរឬទេ?» ពួកអារាមិកក្រាបទូលថា «មាន ព្រះតេជគុណ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចូរប្រគេន (ឲ្យ) ដល់ពួកចោរចុះ ចុះអង្ករមានដែរឬទេ?» ពួកអារាមិកក្រាបទូលថា «មាន ព្រះតេជគុណ មានទាំងអង្ករ ស្លឹកបន្លែ និងទឹកដោះ (គោរសៈ) ដែលគេនាំមកដើម្បីប្រគេនសង្ឃ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចូរដាំស្លភត្តហើយប្រគេនដល់ពួកចោរចុះ»។ ពួកអារាមិកក៏បានធ្វើតាមនោះ។ ពួកចោរឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងភត្តហើយ ក៏សួរថា «តើនរណាជាអ្នកធ្វើបដិសណ្ឋារៈនេះ?» ពួកអារាមិកប្រាប់ថា «គឺព្រះអភយត្ថេរជាម្ចាស់របស់យើង»។ ពួកចោរបានទៅកាន់សំណាក់ព្រះថេរៈ ថ្វាយបង្គំហើយពោលថា «ពួកយើងមកនេះ គិតថានឹងប្លន់យកទ្រព្យរបស់សង្ឃ និងរបស់ចេតិយ ប៉ុន្តែ ពួកយើងជ្រះថ្លានឹងបដិសណ្ឋារៈរបស់ព្រះតេជគុណនេះណាស់ ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ ការការពារដោយធម៌ក្នុងវត្តនេះ ចូរជាភារៈរបស់ពួកយើងចុះ សូមពួកអ្នកក្រុងអញ្ជើញមកធ្វើទាន និងថ្វាយបង្គំចេតិយចុះ»។ ចាប់ពីពេលនោះមក កាលបើពួកអ្នកក្រុងធ្វើដំណើរមកធ្វើទាន ពួកចោរក៏ទៅទទួលស្វាគមន៍តាំងពីឆ្នេរស្ទឹង ហើយជួយការពារនាំមកកាន់វត្ត សូម្បីតែក្នុងវត្ត កាលដែលពួកអ្នកក្រុងកំពុងធ្វើទាន ពួកចោរក៏ឈរការពារឲ្យដែរ។ ពួកអ្នកក្រុងទាំងនោះ ក៏បានប្រគេនភត្តដែលសល់ពីភិក្ខុសង្ឃឆាន់រួច ដល់ពួកចោរទាំងនោះ។ សូម្បីតែក្នុងពេលត្រឡប់ទៅវិញ ពួកចោរទាំងនោះក៏ជូនទៅដល់ឆ្នេរស្ទឹង រួចទើបត្រឡប់មកវិញ។

Athekadivasaṃ bhikkhusaṅghe khīyanakakathā uppannā ‘‘thero issaravatāya saṅghassa santakaṃ corānaṃ adāsī’’ti. Thero sannipātaṃ kārāpetvā āha – ‘‘corā saṅghassa pakativaṭṭañca cetiyasantakañca acchinditvā gaṇhissāmā’’ti āgamiṃsu. Atha nesaṃ mayā evaṃ na harissantīti ettako nāma paṭisanthāro kato, taṃ sabbampi ekato sampiṇḍetvā agghāpetha. Tena kāraṇena aviluttaṃ bhaṇḍaṃ ekato sampiṇḍetvā agghāpethāti. Tato sabbampi therena dinnakaṃ cetiyaghare ekaṃ varapotthakacittattharaṇaṃ na agghati. Tato āhaṃsu – ‘‘therena katapaṭisanthāro sukato codetuṃ vā sāretuṃ vā na labbhā, gīvā vā avahāro vā natthī’’ti. Evaṃ mahānisaṃso paṭisanthāroti sallakkhetvā kattabbo paṇḍitena bhikkhunāti.

លុះថ្ងៃមួយ សេចក្តីត្អូញត្អែរ (ការតិះដៀល) កើតឡើងក្នុងភិក្ខុសង្ឃថា «ព្រះថេរៈអាងខ្លួនជាធំ បានយកទ្រព្យរបស់សង្ឃទៅឲ្យពួកចោរ»។ ព្រះថេរៈបានឲ្យប្រជុំសង្ឃហើយពោលថា «ពួកចោរមកនេះ គិតថានឹងប្លន់យកភត្តប្រចាំរបស់សង្ឃ និងទ្រព្យរបស់ចេតិយ។ លំដាប់នោះ អាត្មាអញបានធ្វើបដិសណ្ឋារៈប្រមាណប៉ុណ្ណេះដល់ពួកគេ ដោយគិតថា ពួកគេនឹងមិនប្លន់យកឡើយ សូមលោកទាំងឡាយប្រមូលរបស់ទាំងអស់នោះមកវាយតម្លៃមើលចុះ។ ដោយសារហេតុនោះ ទ្រព្យដែលមិនត្រូវបានប្លន់យក គឺមានច្រើនជាង»។ លំដាប់នោះ ទ្រព្យទាំងអស់ដែលព្រះថេរៈបានឲ្យទៅនោះ សូម្បីតែស្មើនឹងតម្លៃកម្រាលដ៏វិចិត្រមួយផ្ទាំងនៅក្នុងវិហារចេតិយ ក៏មិនស្មើផង។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយទើបពោលថា «បដិសណ្ឋារៈដែលព្រះថេរៈធ្វើហើយ គឺធ្វើបានល្អណាស់ មិនគួរចោទប្រកាន់ ឬរំលឹកទោសឡើយ ការសងទ្រព្យវិញក្តី ការលួចក្តី មិនមានឡើយ»។ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលបើដឹងថា បដិសណ្ឋារៈមានអានិសង្សធំយ៉ាងនេះហើយ គប្បីធ្វើចុះ។

187. Aṅgulipatodakavatthusmiṃ – uttantoti kilamanto. Anassāsakoti nirassāso. Imasmiṃ pana vatthusmiṃ yāya āpattiyā bhavitabbaṃ sā ‘‘khuddakesu nidiṭṭhā’’ti idha na vuttā.

១៨៧. ក្នុងរឿងសើចក្អាកក្អាយដោយការចាក់ក្អែក (ការយកម្រាមដៃចាក់ឲ្យសើច) ពាក្យថា «uttasanto» បានដល់ «kilamanto» (ការលំបាក ឬហត់នឿយ)។ ពាក្យថា «anassāsako» បានដល់ «nirassāso» (ការគ្មានដង្ហើមចេញចូល ឬថប់ដង្ហើម)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ អាបត្តិណាដែលគួរមាន អាបត្តិនោះមានសម្តែងទុកក្នុងខុទ្ទកសិក្ខាបទទាំងឡាយហើយ ហេតុនោះទើបមិនពោលក្នុងទីនេះ (ក្នុងបារាជិកទី៣ នេះ)។

Tadanantare vatthusmiṃ – ottharitvāti akkamitvā. So kira tehi ākaḍḍhiyamāno patito. Eko tassa udaraṃ abhiruhitvā nisīdi. Sesāpi pannarasa janā pathaviyaṃ ajjhottharitvā adūhalapāsāṇā viya migaṃ māresuṃ. Yasmā pana te kammādhippāyā, na maraṇādhippāyā; tasmā pārājikaṃ na vuttaṃ.

ក្នុងរឿងបន្ទាប់ពីនោះ ពាក្យថា «ottharitvā» បានដល់ «akkamitvā» (ការសង្កត់សង្កិន ឬជាន់ឈ្លី)។ ឮថា ភិក្ខុ (ក្នុងក្រុមឆព្វគ្គី) នោះ ត្រូវភិក្ខុ (ក្នុងក្រុមសត្តរសវគ្គី) ទាំងឡាយទាញទម្លាក់ ក៏ដួលចុះ。 ភិក្ខុមួយរូបបានឡើងទៅអង្គុយលើពោះរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុ ១៥ រូបដែលសល់ ក៏បានសង្កត់សង្កិនលើដី សម្លាប់ភិក្ខុនោះ ដូចជាពួកព្រានសម្លាប់សត្វម្រឹគដោយថ្មធំៗ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែភិក្ខុទាំងនោះមានបំណងត្រឹមតែធ្វើកម្ម (ដូចជាតជ្ជនិយកម្មជាដើម) មិនមានបំណងសម្លាប់ឡើយ ហេតុនោះទើបមិនពោលថាជាអាបត្តិបារាជិក។

Bhūtavejjakavatthusmiṃ – yakkhaṃ māresīti bhūtavijjākapāṭhakā yakkhagahitaṃ mocetukāmā yakkhaṃ āvāhetvā muñcāti vadanti. No ce muñcati, piṭṭhena vā mattikāya vā rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindanti, yaṃ yaṃ tassa chijjati taṃ taṃ yakkhassa chinnameva hoti. Sīse chinne yakkhopi marati[Pg.70]. Evaṃ sopi māresi; tasmā thullaccayaṃ vuttaṃ. Na kevalañca yakkhameva, yopi hi sakkaṃ devarājaṃ māreyya, sopi thullaccayameva āpajjati.

ក្នុងរឿងគ្រូខ្មោច (ភូតវេជ្ជៈ) ពាក្យថា «yakkhaṃ māresi» (សម្លាប់យក្ស) សេចក្តីថា ពួកគ្រូមន្តអាគម (ភូតវិជ្ជា) កាលចង់ដោះលែងមនុស្សដែលយក្សចូលសណ្ឋិត តែងអញ្ជើញយក្សមកហើយពោលថា «ចូរចេញទៅ»។ បើវាមិនព្រមចេញទេ គេតែងធ្វើរូបតំណាងដោយម្សៅក្តី ដោយដីឥដ្ឋក្តី ហើយកាត់ដៃកាត់ជើងជាដើម អវយវៈណាមួយនៃរូបនោះដែលត្រូវកាត់ អវយវៈនោះរបស់យក្សក៏ដាច់ទៅដែរ។ កាលបើក្បាលរូបនោះត្រូវកាត់ យក្សក៏ស្លាប់ទៅ។ ភិក្ខុនោះក៏បានសម្លាប់យក្សដោយវិធីយ៉ាងនេះឯង ហេតុនោះទើបសម្តែងថាជាអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ មិនមែនតែចំពោះយក្សប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែភិក្ខុណា សម្លាប់សក្កទេវរាជ ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នាដែរ។

Vāḷayakkhavatthusmiṃ – vāḷayakkhavihāranti yasmiṃ vihāre vāḷo caṇḍo yakkho vasati, taṃ vihāraṃ. Yo hi evarūpaṃ vihāraṃ ajānanto kevalaṃ vasanatthāya peseti, anāpatti. Yo maraṇādhippāyo peseti, so itarassa maraṇena pārājikaṃ, amaraṇena thullaccayaṃ āpajjati. Yathā ca vāḷayakkhavihāraṃ; evaṃ yattha vāḷasīhabyagghādimigā vā ajagarakaṇhasappādayo dīghajātikā vā vasanti, taṃ vāḷavihāraṃ pesentassāpi āpattānāpattibhedo veditabbo. Ayaṃ pāḷimuttakanayo. Yathā ca bhikkhuṃ vāḷayakkhavihāraṃ pesentassa; evaṃ vāḷayakkhampi bhikkhusantikaṃ pesentassa āpattānāpattibhedo veditabbo. Eseva nayo vāḷakantārādivatthūsupi. Kevalañhettha yasmiṃ kantāre vāḷamigā vā dīghajātikā vā atthi, so vāḷakantāro. Yasmiṃ corā atthi, so corakantāroti evaṃ padatthamattameva nānaṃ. Manussaviggahapārājikañca nāmetaṃ saṇhaṃ, pariyāyakathāya na muccati; tasmā yo vadeyya ‘‘asukasmiṃ nāma okāse coro nisinno, yo tassa sīsaṃ chinditvā āharati, so rājato sakkāravisesaṃ labhatī’’ti. Tassa cetaṃ vacanaṃ sutvā koci naṃ gantvā māreti, ayaṃ pārājiko hotīti.

ក្នុងរឿងយក្សសាហាវ ពាក្យថា «vāḷayakkhavihāraṃ» បានដល់ វត្តដែលមានយក្សសាហាវ កាចសាហាវរស់នៅ។ ភិក្ខុណាបញ្ជូនភិក្ខុដទៃទៅកាន់វត្តមានសភាពយ៉ាងនោះ ដោយមិនដឹង (ថាមានយក្សសាហាវ) គឺបញ្ជូនទៅដើម្បីរស់នៅតែម៉្យាង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុណាមានបំណងសម្លាប់ ហើយបញ្ជូនទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិកដោយសារការស្លាប់របស់ភិក្ខុដទៃនោះ បើមិនស្លាប់ទេ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ដូចជាវត្តដែលមានយក្សសាហាវយ៉ាងណា វត្តណាដែលមានសត្វសាហាវមានសីហៈ និងខ្លាធំជាដើមក្តី ឬសត្វមានពិសវែងៗ មានពស់ថ្លាន់ និងពស់វែកជាដើមក្តី រស់នៅ ការចែកអាបត្តិ និងមិនមែនអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុដែលបញ្ជូនទៅកាន់វត្តសាហាវនោះ ក៏គb្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ នេះជាវិធីក្រៅបាលី (បាលីមុត្តកន័យ)។ ដូចជាការចែកអាបត្តិ និងមិនមែនអាបត្តិ ចំពោះភិក្ខុដែលបញ្ជូនភិក្ខុដទៃទៅកាន់វត្តដែលមានយក្សសាហាវយ៉ាងណា ការបញ្ជូនយក្សសាហាវមកកាន់សំណាក់ភិក្ខុវិញ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ន័យនេះ ក៏គប្បីអនុវត្តក្នុងរឿងព្រៃសាហាវ (វាឡកន្តារៈ) ជាដើមផងដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាតែត្រង់អត្ថន័យនៃបទប៉ុណ្ណោះ គឺព្រៃណាដែលមានសត្វសាហាវ ឬសត្វមានពិសវែងៗ ព្រៃនោះឈ្មោះថា វាឡកន្តារៈ (ព្រៃសាហាវ)។ ព្រៃណាដែលមានចោរ ព្រៃនោះឈ្មោះថា ចោរកន្តារៈ (ព្រៃចោរ)។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិបារាជិកក្នុងមនុស្សវិគ្គហៈនេះ គឺល្អិតល្អន់ណាស់ មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសារពាក្យនិយាយដោយឧបាយ (បរិយាយកថា) ឡើយ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាពោលថា «ក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះឯណោះ មានចោរម្នាក់អង្គុយនៅ ជនណាអាចកាត់ក្បាលចោរនោះយកមកបាន ជននោះនឹងបានទទួលសក្ការៈពិសេសពីព្រះរាជា» យ៉ាងនេះ។ បើមាននរណាម្នាក់ស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយ ទៅសម្លាប់ចោរនោះមែន ភិក្ខុនេះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

188. Taṃ maññamānoti ādīsu so kira bhikkhu attano veribhikkhuṃ māretukāmo cintesi – ‘‘imaṃ me divā mārentassa na sukaraṃ bhaveyya sotthinā gantuṃ, rattiṃ naṃ māressāmī’’ti sallakkhetvā rattiṃ āgamma bahūnaṃ sayitaṭṭhāne taṃ maññamāno tameva jīvitā voropesi. Aparo taṃ maññamāno aññaṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno taṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno aññaṃ tassa sahāyameva jīvitā voropesi. Sabbesampi pārājikameva.

១៨៨. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «taṃ maññamāno» ជាដើម ឮថា ភិក្ខុនោះចង់សម្លាប់ភិក្ខុជាសត្រូវរបស់ខ្លួន ក៏គិតថា «កាលបើអាត្មាអញសម្លាប់ភិក្ខុនេះក្នុងពេលថ្ងៃ ការគេចខ្លួនដោយសុវត្ថិភាពប្រហែលជាមិនងាយស្រួលឡើយ អាត្មាអញនឹងសម្លាប់វាក្នុងពេលយប់វិញ»។ លុះកំណត់ចំណាំផ្លូវហើយ ក៏មកក្នុងពេលយប់ ក្នុងកន្លែងដែលភិក្ខុជាច្រើនដេកលក់ ក៏សំគាល់ថាជាភិក្ខុនោះ (ដែលខ្លួនចង់សម្លាប់) ហើយបានសម្លាប់ភិក្ខុនោះឯងឲ្យកន្លងផុតចាកជីវិតទៅ។ ភិក្ខុដទៃទៀត សំគាល់ថាជាភិក្ខុនោះ ក៏សម្លាប់ភិក្ខុផ្សេងទៀត។ ភិក្ខុដទៃទៀត សំគាល់ថាជាភិក្ខុផ្សេងទៀត ក៏សម្លាប់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀត សំគាល់ថាជាសម្លាញ់របស់ភិក្ខុនោះ ក៏សម្លាប់ភិក្ខុផ្សេងទៀត។ ភិក្ខុដទៃទៀត សំគាល់ថាជាសម្លាញ់របស់ភិក្ខុនោះ ក៏សម្លាប់សម្លាញ់របស់ភិក្ខុនោះឯងឲ្យកន្លងផុតចាកជីវិតទៅ។ ភិក្ខុទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែត្រូវអាបត្តិបារាជិកដូចគ្នាទាំងអស់។

Amanussagahitavatthūsu paṭhame vatthusmiṃ ‘‘yakkhaṃ palāpessāmī’’ti pahāraṃ adāsi, itaro ‘‘na dānāyaṃ virajjhituṃ samattho, māressāmi na’’nti[Pg.71]. Ettha ca namaraṇādhippāyassa anāpatti vuttāti. Na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo, tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ, ratanasuttādīni parittāni bhaṇitabbāni, ‘‘mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī’’ti dhammakathā kātabbāti. Saggakathādīni uttānatthāni. Yañhettha vattabbaṃ taṃ vuttameva.

ក្នុងរឿងទាំងឡាយនៃភិក្ខុដែលអមនុស្សចូលសណ្ឋិត ក្នុងរឿងទីមួយ ភិក្ខុមួយរូបបានវាយដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបណ្តេញយក្សចេញ» ភិក្ខុក្រៅពីនេះបានវាយដោយគិតថា «ឥឡូវនេះ យក្សនេះមិនអាចតតាំងបានឡើយ អាត្មាអញនឹងសម្លាប់វា»។ ហើយក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុដែលមិនមានបំណងនឹងសម្លាប់ឡើយ។ មិនមែនត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះហើយ ភិក្ខុគប្បីវាយភិក្ខុដែលអមនុស្សចូលសណ្ឋិតនោះឡើយ ប៉ុន្តែគប្បីចងស្លឹករឹត ឬខ្សែសីមា (អំបោះព្រះបរិត្ត) នៅដៃ ឬជើង គប្បីសូត្រធម៌បរិត្តទាំងឡាយមានរតនសូត្រជាដើម គប្បីសម្តែងធម៌កថាថា «អ្នកកុំបៀតបៀនភិក្ខុអ្នកមានសីលឡើយ»។ រឿងទាំងឡាយមានសគ្គកថាជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ពាក្យណាដែលគប្បីនិយាយក្នុងរឿងនេះ ពាក្យនោះត្រូវបានពោលរួចហើយ។

189. Rukkhacchedanavatthu aṭṭabandhanavatthusadisaṃ. Ayaṃ pana viseso – yo rukkhena otthatopi na marati, sakkā ca hoti ekena passena rukkhaṃ chetvā pathaviṃ vā khanitvā nikkhamituṃ, hatthe cassa vāsi vā kuṭhārī vā atthi, tena api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ, na ca rukkho vā chinditabbo, na pathavī vā khaṇitabbā. Kasmā? Evaṃ karonto hi pācittiyaṃ āpajjati, buddhassa āṇaṃ bhañjati, na jīvitapariyantaṃ sīlaṃ karoti. Tasmā api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ, na ca sīlanti pariggahetvā na evaṃ kātabbaṃ. Aññassa pana bhikkhuno rukkhaṃ vā chinditvā pathaviṃ vā khanitvā taṃ nīharituṃ vaṭṭati. Sace udukkhalayantakena rukkhaṃ pavaṭṭetvā nīharitabbo hoti, taṃyeva rukkhaṃ chinditvā udukkhalaṃ gahetabbanti mahāsumatthero āha. Aññampi chinditvā gahetuṃ vaṭṭatīti mahāpadumatthero. Sobbhādīsu patitassāpi nisseṇiṃ bandhitvā uttāraṇe eseva nayo. Attanā bhūtagāmaṃ chinditvā nisseṇī na kātabbā, aññesaṃ katvā uddharituṃ vaṭṭatīti.

១៨៩. រឿងកាប់ដើមឈើ គឺដូចគ្នានឹងរឿងចងរន្ទាដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ៖ ភិក្ខុណាទោះបីត្រូវដើមឈើសង្កត់ហើយមិនទាន់ស្លាប់ ហើយអាចនឹងកាប់ដើមឈើ ឬជីកដីដោយចំហៀងម្ខាងដើម្បីចេញរួច ហើយក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុនោះមានកាំបិត ឬពូថៅ ភិក្ខុនោះសូម្បីត្រូវលះបង់ជីវិត ក៏មិនគប្បីកាប់ដើមឈើ ឬជីកដីឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា កាលបើធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនោះ ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ឈ្មោះថាបំផ្លាញព្រះរាជអាជ្ញារបស់ព្រះពុទ្ធ មិនធ្វើសីលឲ្យមានជីវិតជាទីបំផុតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកំណត់ទុកក្នុងចិត្តថា «សូម្បីជីវិតក៏ត្រូវលះបង់ តែសីលមិនត្រូវលះបង់ឡើយ» ហើយមិនគប្បីធ្វើការកាប់ដើមឈើ ឬជីកដីយ៉ាងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុដទៃកាប់ដើមឈើ ឬជីកដីដើម្បីនាំភិក្ខុនោះចេញ គឺគួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើត្រូវប្រើយន្តការត្បាល់ដើម្បីរមៀលដើមឈើនោះចេញ ហើយនាំភិក្ខុនោះចេញ ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា គួរកាប់ដើមឈើនោះឯងធ្វើជាត្បាល់ចុះ។ ព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា សូម្បីកាប់ដើមឈើដទៃយកមកធ្វើក៏គួរដែរ។ ក្នុងរឿងភិក្ខុធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅជាដើម កាលបើចងជណ្ដើរដើម្បីឡើងមកវិញ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ខ្លួនឯងមិនត្រូវកាប់ភូតគាមធ្វើជាជណ្ដើរឡើយ ប៉ុន្តែបើអ្នកដទៃធ្វើឲ្យដើម្បីស្រង់ឡើង គឺគួរធ្វើបាន។

190. Dāyālimpanavatthūsu – dāyaṃ ālimpesunti vane aggiṃ adaṃsu. Ettha pana uddissānuddissavasena pārājikānantariyathullaccayapācittivatthūnaṃ anurūpato pārājikādīni akusalarāsibhāvo ca pubbe vuttanayeneva veditabbo. ‘‘Allatiṇavanappagumbādayo ḍayhantū’’ti ālimpentassa ca pācittiyaṃ. ‘‘Dabbūpakaraṇāni vinassantū’’ti ālimpentassa dukkaṭaṃ. Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Yaṃkiñci allasukkhaṃ saindriyānindriyaṃ ḍayhatū’’ti ālimpentassa vatthuvasena pārājikathullaccayapācittiyadukkaṭāni veditabbāni.

១៩០. ក្នុងរឿងដុតព្រៃទាំងឡាយ ពាក្យថា «ដុតព្រៃ» គឺបានឲ្យភ្លើងក្នុងព្រៃ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងដុតព្រៃនេះ គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយមានបារាជិកជាដើម និងភាពជាគំនរនៃអកុសល តាមសមគួរដល់វត្ថុទាំងឡាយមានបារាជិក អនន្តរិយកម្ម ថុល្លច្ច័យ និងបាចិត្តិយ ដោយអំណាចនៃការចំពោះចង្អុល និងមិនចំពោះចង្អុល តាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងកាលមុន។ ភិក្ខុដុតដោយគិតថា «សូមឲ្យស្មៅស្រស់ ព្រៃ និងគុម្ពោតព្រៃជាដើម ច្រេះឆេះទៅចុះ» ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ភិក្ខុដុតដោយគិតថា «សូមឲ្យគ្រឿងឈើ និងគ្រឿងប្រដាប់ទាំងឡាយ វិនាសទៅចុះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីដុតដោយបំណងចង់លេង ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងសង្ខេបដ្ឋកថា។ ភិក្ខុដុតដោយគិតថា «សូមឲ្យវត្ថុណាមួយ ទោះស្រស់ក្តី ស្ងួតក្តី មានវិញ្ញាណក្តី មិនមានវិញ្ញាណក្តី ច្រេះឆេះទៅចុះ» គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយមានបារាជិក ថុល្លច្ច័យ បាចិត្តិយ និងទុក្កដ ទៅតាមវត្ថុនោះៗ។

Paṭaggidānaṃ pana parittakaraṇañca bhagavatā anuññātaṃ, tasmā araññe vanakammikehi vā dinnaṃ sayaṃ vā uṭṭhitaṃ aggiṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘tiṇakuṭiyo mā [Pg.72] vinassantū’’ti tassa aggino paṭiaggiṃ dātuṃ vaṭṭati, yena saddhiṃ āgacchanto aggi ekato hutvā nirupādāno nibbāti. Parittampi kātuṃ vaṭṭati tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanaṃ parikhākhaṇanaṃ vā, yathā āgato aggi upādānaṃ alabhitvā nibbāti. Etañca sabbaṃ uṭṭhiteyeva aggismiṃ kātuṃ vaṭṭati. Anuṭṭhite anupasampannehi kappiyavohārena kāretabbaṃ. Udakena pana nibbāpentehi appāṇakameva udakaṃ āsiñcitabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត ការឲ្យភ្លើងទល់មុខ និងការធ្វើការការពារ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុឃើញភ្លើងដែលពួកអ្នកធ្វើការក្នុងព្រៃដុតក្តី ភ្លើងដែលកើតឡើងឯងក្តី កំពុងឆេះរាលមកក្នុងព្រៃ ហើយគិតថា «សូមកុំឲ្យកុដិប្រក់ស្មៅទាំងឡាយវិនាសឡើយ» ដូច្នេះ គួរដើម្បីឲ្យភ្លើងទល់មុខនឹងភ្លើងនោះបាន ដែលកាលបើភ្លើងកំពុងឆេះមកនោះជួបគ្នាជាធ្លុងមួយហើយ វានឹងរលត់ទៅឯងដោយគ្មានរងើកភ្លើង។ សូម្បីការធ្វើការការពារជុំវិញកុដិប្រក់ស្មៅ ដោយការកោសរូសដី ឬការជីកគូទឹក ក៏គួរធ្វើបានដែរ ដើម្បីកុំឲ្យភ្លើងដែលឆេះមកនោះបានគ្រឿងឆេះ ហើយក៏រលត់ទៅ។ ហើយការធ្វើទាំងអស់នេះ គួរធ្វើបានលុះត្រាតែភ្លើងកើតឡើងហើយប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើភ្លើងមិនទាន់កើតឡើងទេ គប្បីប្រើពួកអនឧបសម្បន្នឲ្យធ្វើដោយកប្បិយវោហារ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយពន្លត់ដោយទឹក គប្បីស្រោចស្រពដោយទឹកដែលមិនមានសត្វមានជីវិតប៉ុណ្ណោះ។

191. Āghātanavatthusmiṃ – yathā ekappahāravacane; evaṃ ‘‘dvīhi pahārehī’’ti ādivacanesupi pārājikaṃ veditabbaṃ. ‘‘Dvīhī’’ti vutte ca ekena pahārena māritepi khettameva otiṇṇattā pārājikaṃ, tīhi mārite pana visaṅketaṃ. Iti yathāparicchede vā paricchedabbhantare vā avisaṅketaṃ, paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hoti, āṇāpako muccati, vadhakasseva doso. Yathā ca pahāresu; evaṃ purisesupi ‘‘eko māretū’’ti vutte ekeneva mārite pārājikaṃ, dvīhi mārite visaṅketaṃ. ‘‘Dve mārentū’’ti vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikaṃ, tīhi mārite visaṅketanti veditabbaṃ. Eko saṅgāme vegena dhāvato purisassa sīsaṃ asinā chindati, asīsakaṃ kabandhaṃ dhāvati, tamañño paharitvā pātesi, kassa pārājikanti vutte upaḍḍhā therā ‘‘gamanūpacchedakassā’’ti āhaṃsu. Ābhidhammikagodattatthero ‘‘sīsacchedakassā’’ti. Evarūpānipi vatthūni imassa vatthussa atthadīpane vattabbānīti.

១៩១. ក្នុងរឿងពិឃាត គប្បីជ្រាបអាបត្តិបារាជិក ដូចក្នុងពាក្យបញ្ជាឲ្យវាយមួយដងដូច្នោះដែរ សូម្បីក្នុងពាក្យបញ្ជាទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ចូរវាយពីរដង» ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ កាលបើបញ្ជាថា «ចូរវាយពីរដង» ទោះបីអ្នកទទួលបញ្ជាវាយតែម្តងហើយស្លាប់ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ ព្រោះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងដែនកំណត់នោះឯង ប៉ុន្តែបើវាយបីដងហើយស្លាប់ ឈ្មោះថាខុសបំណង។ ដូច្នេះ កាលបើការសម្លាប់កើតឡើងតាមការកំណត់ក្តី ឬក្នុងចន្លោះនៃការកំណត់ក្តី ឈ្មោះថាមិនខុសបំណងឡើយ ប៉ុន្តែបើហួសការកំណត់ ឈ្មោះថាខុសបំណងក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ អ្នកបញ្ជារួចខ្លួន មានតែទោសរបស់អ្នកសម្លាប់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានឹងការកំណត់ចំនួនដងនៃការវាយដែរ សូម្បីក្នុងរឿងមនុស្ស កាលបើបញ្ជាថា «ចូរឲ្យមនុស្សម្នាក់សម្លាប់» ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់នោះឯងសម្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បើពីរនាក់សម្លាប់ ឈ្មោះថាខុសបំណង។ កាលបើបញ្ជាថា «ចូរឲ្យមនុស្សពីរនាក់សម្លាប់» ប្រសិនបើម្នាក់ក្តី ពីរនាក់ក្តីសម្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក បើបីនាក់សម្លាប់ ឈ្មោះថាខុសបំណង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុមួយរូបកាត់ក្បាលបុរសម្នាក់ដែលកំពុងរត់យ៉ាងលឿនក្នុងសមរភូមិដោយដាវ រូបកាយដែលគ្មានក្បាលនៅតែរត់ទៅមុខទៀត ភិក្ខុដទៃទៀតបានវាយរូបកាយនោះឲ្យដួលទៅ កាលបើមានសំណួរថា «តើអាបត្តិបារាជិកមានដល់ភិក្ខុណា?» ព្រះថេរៈទាំងឡាយពាក់កណ្តាលពោលថា «មានដល់ភិក្ខុអ្នកកាត់ផ្តាច់ឥរិយាបថនៃការរត់»។ ព្រះអភិធម្មិកគោទត្តត្ថេរពោលថា «មានដល់ភិក្ខុអ្នកកាត់ក្បាល»។ សូម្បីរឿងទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនេះ គប្បីពោលក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយនៃរឿងនេះ។

192. Takkavatthusmiṃ – aniyametvā ‘‘takkaṃ pāyethā’’ti vutte yaṃ vā taṃ vā takkaṃ pāyetvā mārite pārājikaṃ. Niyametvā pana ‘‘gotakkaṃ mahiṃsatakkaṃ ajikātakka’’nti vā, ‘‘sītaṃ uṇhaṃ dhūpitaṃ adhūpita’’nti vā vutte yaṃ vuttaṃ, tato aññaṃ pāyetvā mārite visaṅketaṃ.

១៩២. ក្នុងរឿងទឹកមោះ កាលបើមិនបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ហើយបញ្ជាថា «ចូរឲ្យផឹកទឹកមោះចុះ» ប្រសិនបើឲ្យផឹកទឹកមោះណាមួយហើយស្លាប់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ បើបានកំណត់ច្បាស់លាស់ថា «ចូរឲ្យផឹកទឹកមោះគោ ទឹកមោះក្របី ឬទឹកមោះពពែ» ក្តី ឬថា «ចូរឲ្យផឹកទឹកមោះត្រជាក់ ទឹកមោះក្តៅ ទឹកមោះដែលគេដុតផ្សែង ឬទឹកមោះដែលមិនបានដុតផ្សែង» ក្តី កាលបើបញ្ជាយ៉ាងនេះ ប្រសិនបើឲ្យផឹកទឹកមោះដទៃក្រៅពីអ្វីដែលបានបញ្ជានោះហើយស្លាប់ ឈ្មោះថាខុសបំណង។

Loṇasovīrakavatthusmiṃ – loṇasovīrakaṃ nāma sabbarasābhisaṅkhataṃ ekaṃ bhesajjaṃ. Taṃ kira karontā harītakāmalakavibhītakakasāve sabbadhaññāni sabbaaparaṇṇāni sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ kadaliphalādīni sabbaphalāni vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre macchamaṃsakhaṇḍāni anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇanikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvā [Pg.73] kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandarādīnaṃ siniddhabhojanaṃ bhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva, agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenāti.

ក្នុងរឿងទឹកថ្នាំលោណសោវីរកៈ ទឹកថ្នាំដែលឈ្មោះថា លោណសោវីរកៈ នោះ គឺជារូបមន្តថ្នាំម្យ៉ាងដែលផ្សំឡើងដោយរសជាតិគ្រប់យ៉ាង។ ឮថា ពួកអ្នកធ្វើទឹកថ្នាំនោះ រមែងដាក់ទឹកអម្ចត់នៃផ្លែសម៉ ផ្លែកន្ទួតព្រៃ និងផ្លែសម៉ពិភេក ធញ្ញជាតិគ្រប់យ៉ាង សណ្តែកគ្រប់យ៉ាង បាយនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាង ផ្លែឈើគ្រប់យ៉ាងមានផ្លែចេកជាដើម ត្រពាំងគ្រប់យ៉ាងមានត្រពាំងផ្តៅ ត្រពាំងរំចេក និងត្រពាំងល្មើជាដើម ដុំសាច់ត្រី និងសាច់សត្វ និងថ្នាំជាច្រើនមុខមានទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅស្ករ ទឹកអំបិលសិន្ធវៈ និងគ្រឿងហឹរជាដើម រួចហើយបិទមាត់ឆ្នាំងឲ្យជិត រក្សាទុកអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំក្តី ២ ឆ្នាំក្តី ៣ ឆ្នាំក្តី កាលបើទឹកថ្នាំនោះឆ្អិនសព្វគ្រប់ហើយ រមែងមានពណ៌ដូចជាទឹកផ្លែព្រីង។ ទឹកថ្នាំនោះជាគ្រឿងផឹកដ៏ប្រសើរសម្រាប់ព្យាបាលរោគខ្យល់ រោគក្អក រោគស្រែង រោគស្លេកស្លាំង និងរោគឫសដូងបាតជាដើម និងសម្រាប់ពួកជនដែលបរិភោគអាហារមានជាតិខ្លាញ់ច្រើន ថ្នាំដែលជួយរំលាយអាហារដ៏មានគុណភាពស្មើនឹងទឹកថ្នាំនោះ មិនមានឡើយ។ ទឹកថ្នាំនោះ គួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីក្នុងកាលជាខាងក្រោយភត្ត សម្រាប់ភិក្ខុឈឺ គឺគួរឆាន់បានតាមធម្មជាតិ ប៉ុន្តែសម្រាប់ភិក្ខុមិនឈឺ លុះត្រាតែឆាន់ដោយលាយទឹក ក្នុងលក្ខណៈជាគ្រឿងផឹក ទើបគួរ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបារាជិកទីបី ចប់ហើយ។

4. Catutthapārājikaṃ

៤. បារាជិកទីបួន

Catusaccavidū satthā, catutthaṃ yaṃ pakāsayi;

Pārājikaṃ tassa dāni, patto saṃvaṇṇanākkamo.

ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបចតុសច្ចធម៌ ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខាបទបារាជិកទីបួនណា ឥឡូវនេះ លំដាប់នៃការអធិប្បាយនូវសិក្ខាបទបារាជិកទីបួននោះ បានមកដល់ហើយ។

Yasmā tasmā suviññeyyaṃ, yaṃ pubbe ca pakāsitaṃ;

Taṃ vajjayitvā assāpi, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ.

ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យណាដែលងាយយល់ និងពាក្យណាដែលបានសម្តែងរួចហើយក្នុងកាលមុន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងវៀរចាកពាក្យនោះ ហើយការអធិប្បាយនេះ សូម្បីនៃសិក្ខាបទបារាជិកទីបួននេះ ក៏នឹងមានតទៅ។

Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā

ការអធិប្បាយរឿងភិក្ខុនៅទៀបឆ្នេរស្ទឹងវគ្គុមុទា

193. Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati…pe… gihīnaṃ kammantaṃ adhiṭṭhemāti gihīnaṃ khettesu ceva ārāmādīsu ca kattabbakiccaṃ adhiṭṭhāma; ‘‘evaṃ kātabbaṃ, evaṃ na kātabba’’nti ācikkhāma ceva anusāsāma cāti vuttaṃ hoti. Dūteyyanti dūtakammaṃ. Uttarimanussadhammassāti manusse uttiṇṇadhammassa; manusse atikkamitvā brahmattaṃ vā nibbānaṃ vā pāpanakadhammassāti attho. Uttarimanussānaṃ vā seṭṭhapurisānaṃ jhāyīnañca ariyānañca dhammassa. Asuko bhikkhūtiādīsu attanā evaṃ mantayitvā pacchā gihīnaṃ bhāsantā ‘‘buddharakkhito nāma bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī, dhammarakkhito dutiyassā’’ti evaṃ nāmavaseneva vaṇṇaṃ bhāsiṃsūti veditabbo. Tattha esoyeva kho āvuso seyyoti kammantādhiṭṭhānaṃ dūteyyaharaṇañca bahusapattaṃ mahāsamārambhaṃ na ca samaṇasāruppaṃ. Tato pana ubhayatopi eso eva seyyo pāsaṃsataro sundarataro yo amhākaṃ gihīnaṃ aññamaññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇo bhāsito. Kiṃ vuttaṃ hoti? Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvā nisinnaṃ vā caṅkamantaṃ vā pucchantānaṃ vā apucchantānaṃ vā gihīnaṃ ‘‘ayaṃ [Pg.74] asuko nāma bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī’’ti evamādinā nayena yo amhākaṃ aññena aññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇo bhāsito bhavissati, eso eva seyyoti. Anāgatasambandhe pana asati na etehi so tasmiṃ khaṇe bhāsitova yasmā na yujjati, tasmā anāgatasambandhaṃ katvā ‘‘yo evaṃ bhāsito bhavissati, so eva seyyo’’ti evamettha attho veditabbo. Lakkhaṇaṃ pana saddasatthato pariyesitabbaṃ.

១៩៣. សម័យនោះ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់គង់នៅនាភូមិភាគវេសាលី...ល... ពាក្យថា «យើងនឹងចាត់ចែងការងាររបស់គ្រហស្ថទាំងឡាយ» សេចក្តីថា យើងនឹងចាត់ចែងកិច្ចការដែលគប្បីធ្វើក្នុងស្រែចម្ការ និងច្បារដំណាំជាដើម របស់ពួកគ្រហស្ថ គឺយើងនឹងប្រាប់ និងប្រៀនប្រដៅថា «គប្បីធ្វើបែបនេះ មិនគប្បីធ្វើបែបនេះឡើយ» នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ ពាក្យថា «ការនាំសារ» គឺការងារជាអ្នកនាំសារ។ ពាក្យថា «ឧត្តរិមនុស្សធម៌» គឺធម៌ដ៏កន្លងហួសជាងមនុស្សធម្មតា សេចក្តីថា ធម៌ដែលនាំឲ្យដល់ព្រហ្មលោកក្តី ព្រះនិព្វានក្តី ដោយកន្លងហួសជាងមនុស្សធម្មតា។ ម្យ៉ាងទៀត គឺធម៌របស់ពួកឧត្តរិមនុស្ស ឬពួកបុរសដ៏ប្រសើរ គឺពួកអ្នកបានឈាន និងពួកព្រះអរិយបុគ្គល។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ» គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុទាំងឡាយបានពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះដោយខ្លួនឯង ហើយក្រោយមក កាលពោលប្រាប់ពួកគ្រហស្ថ ក៏បានពោលសរសើរដោយអំណាចនៃឈ្មោះយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុឈ្មោះពុទ្ធរក្ខិតៈ ជាអ្នកបានបឋមជ្ឈាន ភិក្ខុឈ្មោះធម្មរក្ខិតៈ ជាអ្នកបានទុតិយជ្ឈាន»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ វិធីនេះឯងប្រសើរជាង» សេចក្តីថា ការចាត់ចែងការងារ និងការនាំសារ រមែងមានសត្រូវច្រើន មានការប្រឹងប្រែងខ្លាំង និងមិនសមគួរដល់សមណៈឡើយ។ ប៉ុន្តែ ជាងការងារទាំងពីរយ៉ាងនោះទៅទៀត ការដែលយើងពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌របស់គ្នាទៅវិញទៅមក ដល់ពួកគ្រហស្ថ នេះឯងជាវិធីដ៏ប្រសើរជាង គួរឲ្យសរសើរជាង និងល្អប្រពៃជាង។ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? សេចក្តីថា កាលបើពួកគ្រហស្ថសួរក្តី មិនសួរក្តី នូវភិក្ខុដែលតាំងឥរិយាបថអង្គុយក្តី ដើរចង្ក្រមក្តី ភិក្ខុដទៃពោលសរសើរគុណនៃឧត្តរិមនុស្សធម៌របស់ភិក្ខុដទៃ ដល់ពួកគ្រហស្ថទាំងនោះ ដោយន័យមានជាអាទិថា «ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះនេះ ជាអ្នកបានបឋមជ្ឈាន» យ៉ាងណា វិធីនោះឯងជាវិធីដ៏ប្រសើរ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុក។ ប៉ុន្តែ កាលបើមិនមានការទាក់ទងនឹងអនាគតកាលទេ ព្រោះថាគុណនោះ ភិក្ខុទាំងនោះមិនទាន់បានពោលក្នុងខណៈនោះឡើយ សេចក្តីនោះក៏មិនសមហេតុផល ព្រោះហេតុនោះ គប្បីធ្វើការទាក់ទងនឹងអនាគតកាល ហើយគប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា «គុណណាដែលភិក្ខុនឹងពោលយ៉ាងនេះ គុណនោះឯងជាគុណដ៏ប្រសើរ»។ ចំណែកឯលក្ខណៈគប្បីស្វែងរកពីក្បួនសទ្ទសាស្ត្រចុះ។

194. Vaṇṇavā ahesunti aññoyeva nesaṃ abhinavo sarīravaṇṇo uppajji, tena vaṇṇena vaṇṇavanto ahesuṃ. Pīṇindriyāti pañcahi pasādehi abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ amilātabhāvena pīṇindriyā. Pasannamukhavaṇṇāti kiñcāpi avisesena vaṇṇavanto sarīravaṇṇato pana nesaṃ mukhavaṇṇo adhikataraṃ pasanno; accho anāvilo parisuddhoti attho. Vippasannachavivaṇṇāti yena ca te mahākaṇikārapupphādisadisena vaṇṇena vaṇṇavanto, tādiso aññesampi manussānaṃ vaṇṇo atthi. Yathā pana imesaṃ; evaṃ na tesaṃ chavivaṇṇo vippasanno. Tena vuttaṃ – ‘‘vippasannachavivaṇṇā’’ti. Itiha te bhikkhū neva uddesaṃ na paripucchaṃ na kammaṭṭhānaṃ anuyuñjantā. Atha kho kuhakatāya abhūtaguṇasaṃvaṇṇanāya laddhāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā yathāsukhaṃ niddārāmataṃ saṅgaṇikārāmatañca anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ pāpuṇiṃsu, yathā taṃ bālā bhantamigappaṭibhāgāti.

១៩៤. ពាក្យថា «មានសម្បុរល្អ» សេចក្តីថា ពណ៌សម្បុរកាយដ៏ថ្មីប្លែកម្យ៉ាងទៀតបានកើតឡើងដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងនោះក៏មានសម្បុរល្អដោយពណ៌សម្បុរកាយនោះ។ ពាក្យថា «មានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់» សេចក្តីថា ព្រោះភាពពេញលេញនៃទីតាំងដែលតាំងនៅដោយប្រាសាទទាំងប្រាំ និងព្រោះភាពមិនក្រៀមក្រំនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានមនោឥន្ទ្រិយជាទីប្រាំមួយ ទើបឈ្មោះថា មានឥន្ទ្រិយស្រស់បស់។ ពាក្យថា «មានពណ៌មុខស្រស់បស់» សេចក្តីថា ទោះបីជាភិក្ខុទាំងនោះមានសម្បុរល្អដោយមិនប្លែកគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែពណ៌មុខរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ រមែងស្រស់បស់ក្រៃលែងជាងពណ៌សម្បុរកាយទៅទៀត គឺមានសេចក្តីថា ថ្លា មិនល្អក់កករ ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ពាក្យថា «មានសម្បុរស្បែកភ្លឺថ្លា» សេចក្តីថា ពណ៌សម្បុរដែលភិក្ខុទាំងនោះមានសម្បុរល្អ ដូចជាផ្កាចារធំជាដើមនោះ សូម្បីមនុស្សដទៃក៏មានពណ៌សម្បុរបែបនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ពណ៌សម្បុរស្បែករបស់មនុស្សទាំងនោះ មិនភ្លឺថ្លាដូចជាពណ៌សម្បុររបស់ភិក្ខុទាំងនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា «មានសម្បុរស្បែកភ្លឺថ្លា»។ យ៉ាងនេះឯង ភិក្ខុទាំងនោះមិនបានខ្វល់ខ្វាយនឹងការរៀនសូត្រធម៌ មិនបានខ្វល់ខ្វាយនឹងការសាកសួរ មិនបានខ្វល់ខ្វាយនឹងកម្មដ្ឋានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងនោះបានឆាន់នូវភោជនដ៏សម្រិតសម្រាំងដែលបានមកដោយសារការបោកប្រាស់ និងការសរសើរគុណដែលមិនមានពិត ហើយខ្វល់ខ្វាយនឹងការដេកជាទីត្រេកអរ និងការត្រេកអរក្នុងពួកក្រុមតាមសប្បាយ ទើបបានដល់នូវសេចក្តីល្អនៃរាងកាយនេះ ដូចជាពួកមនុស្សពាលដែលមានឧបមាដូចជាម្រឹគផ្អើលដូច្នោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Vaggumudātīriyāti vaggumudātīravāsino. Kacci bhikkhave khamanīyanti bhikkhave kacci tumhākaṃ idaṃ catucakkaṃ navadvāraṃ sarīrayantaṃ khamanīyaṃ sakkā khamituṃ sahituṃ pariharituṃ na kiñci dukkhaṃ uppādetīti. Kacci yāpanīyanti kacci sabbakiccesu yāpetuṃ gametuṃ sakkā, na kiñci antarāyaṃ dassetīti. Kucchi parikantoti kucchi parikantito varaṃ bhaveyya; ‘‘parikatto’’tipi pāṭho yujjati. Evaṃ vaggumudātīriye anekapariyāyena vigarahitvā idāni yasmā tehi katakammaṃ corakammaṃ hoti, tasmā āyatiṃ aññesampi evarūpassa kammassa akaraṇatthaṃ atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi.

ពាក្យថា Vaggumudātīriyā បានដល់ ភិក្ខុអ្នករស់នៅលើឆ្នេរស្ទឹងវគ្គុមុទា។ ពាក្យថា Kacci bhikkhave khamanīyaṃ មានសេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យន្តការគឺរូបកាយនេះ ដែលមានកង់បួន មានទ្វារប្រាំបួន របស់អ្នកទាំងឡាយ ល្មមអត់ធន់បានដែរឬទេ? ពោលគឺ អាចអត់ទ្រាំ អាចទ្រទ្រង់ អាចរក្សាបាន ដោយមិនបង្កើតទុក្ខណាមួយឡើយឬ? ពាក្យថា Kacci yāpanīyaṃ មានសេចក្តីថា ល្មមប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬទេ? ពោលគឺ អាចប្រព្រឹត្តទៅ អាចដើរទៅមុខបានក្នុងកិច្ចការទាំងពួង ដោយមិនបង្ហាញអន្តរាយណាមួយឡើយឬ? ពាក្យថា Kucchi parikanto មានសេចក្តីថា ផ្ទៃដែលគេវះព័ទ្ធជុំវិញ ប្រសើរជាង។ សូម្បីតែបទថា “parikatto” ក៏សមគួរដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តិះដៀលពួកភិក្ខុដែលនៅលើឆ្នេរស្ទឹងវគ្គុមុទា ដោយបរិយាយជាច្រើនយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែអំពើដែលភិក្ខុទាំងនោះធ្វើ ជាអំពើចោរកម្ម ហេតុនោះ ដើម្បីកុំឱ្យភិក្ខុដទៃទៀតធ្វើអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះតទៅទៀត ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។

195. Āmantetvā [Pg.75] ca pana ‘‘pañcime bhikkhave mahācorā’’tiādimāha. Tattha santo saṃvijjamānāti atthi ceva upalabbhanti cāti vuttaṃ hoti. Idhāti imasmiṃ sattaloke. Evaṃ hotīti evaṃ pubbabhāge icchā uppajjati. Kudāssu nāmāhanti ettha suiti nipāto; kudā nāmāti attho. So aparena samayenāti so pubbabhāge evaṃ cintetvā anukkamena parisaṃ vaḍḍhento panthadūhanakammaṃ paccantimagāmavilopanti evamādīni katvā vepullappattapariso hutvā gāmepi agāme, janapadepi ajanapade karonto hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācento.

១៩៥. លុះទ្រង់ត្រាស់ហៅហើយ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកមហាចោរទាំង ៥ នាក់នេះ”។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា santo saṃvijjamānā មានន័យថា មានពិតប្រាកដផង អាចរកបាន (ដោយប្រាជ្ញា) ផង។ បទថា Idha បានដល់ ក្នុងសត្វលោកនេះ។ បទថា Evaṃ hotī មានសេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នាតែងកើតឡើងយ៉ាងនេះ ក្នុងកាលមុន (មុននឹងធ្វើចោរកម្ម)។ ក្នុងបទថា Kudāssu nāmāhaṃ នេះ សព្ទថា su ជាសព្ទនិបាត មានន័យថា “ក្នុងកាលណាណ៎” (kudā nama)។ បទថា So aparena samayena មានសេចក្តីថា ចោរនោះ គិតយ៉ាងនេះក្នុងកាលមុន ហើយក៏បង្កើនបរិវារជាលំដាប់ ធ្វើអំពើមានការកាត់ផ្លូវ (ប្លន់អ្នកដំណើរ) និងការប្លន់អ្នកស្រុកចុងកាត់មាត់ញកជាដើម មានបរិវារដល់នូវភាពធំទូលាយ ធ្វើសូម្បីតែស្រុកឱ្យមិនមែនជាស្រុក ធ្វើសូម្បីតែជនបទឱ្យមិនមែនជាជនបទ សម្លាប់ខ្លួនឯងផង ប្រើគេឱ្យសម្លាប់ផង កាត់ខ្លួនឯងផង ប្រើគេឱ្យកាត់ផង ធ្វើទារុណកម្មដោយកម្ដៅខ្លួនឯងផង ប្រើគេឱ្យធ្វើទារុណកម្មដោយកម្ដៅផង។

Iti bāhirakamahācoraṃ dassetvā tena sadise sāsane pañca mahācore dassetuṃ ‘‘evameva kho’’tiādimāha. Tattha pāpabhikkhunoti aññesu ṭhānesu mūlacchinno pārājikappatto ‘‘pāpabhikkhū’’ti vuccati. Idha pana pārājikaṃ anāpanno icchācāre ṭhito khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni madditvā vicaranto ‘‘pāpabhikkhū’’ti adhippeto. Tassāpi bāhirakacorassa viya pubbabhāge evaṃ hoti – ‘‘kudāssu nāmāhaṃ…pe… parikkhārāna’’nti. Tattha sakkatoti sakkārappatto. Garukatoti garukārappatto. Mānitoti manasā piyāyito. Pūjitoti catupaccayābhihārapūjāya pūjito. Apacitoti apacitippatto. Tattha yassa cattāro paccaye sakkaritvā suṭṭhu abhisaṅkhate paṇītapaṇīte katvā denti, so sakkato. Yasmiṃ garubhāvaṃ paccupetvā denti, so garukato. Yaṃ manasā piyāyanti, so mānito. Yassa sabbampetaṃ karonti, so pūjito. Yassa abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammādivasena paramanipaccakāraṃ karonti, so apacito. Imassa ca pana sabbampi imaṃ lokāmisaṃ patthayamānassa evaṃ hoti.

ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញមហាចោរខាងក្រៅ (សាសនា) យ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីបង្ហាញមហាចោរ ៥ ពួកក្នុងសាសនា ដែលមានសភាពដូចគ្នានឹងចោរនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា “evameva kho” (យ៉ាងនោះឯង)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា pāpabhikkhuno ក្នុងទីកន្លែងដទៃ សំដៅលើភិក្ខុដែលដាច់ឫសគល់ គឺដល់នូវអាបត្តិបារាជិក ទើបហៅថា “pāpabhikkhu” (ភិក្ខុអាក្រក់)។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅលើភិក្ខុដែលមិនទាន់ដល់នូវអាបត្តិបារាជិក តែស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក កន្លង (ជាន់ឈ្លី) នូវសិក្ខាបទតូចតាចទាំងឡាយ ហើយដើរត្រឡប់ត្រឡិនទៅវិញទៅមក នេះជាអត្ថន័យនៃពាក្យថា “pāpabhikkhu”។ សូម្បីតែភិក្ខុនោះ ក៏មានគំនិតក្នុងកាលមុន ដូចជាចោរខាងក្រៅដែរថា “ធ្វើម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញ... នូវបរិក្ខារទាំងឡាយ”។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា sakkatoti គឺដល់នូវសក្ការៈ។ បទថា garukatoti គឺដល់នូវគារវៈ។ បទថា mānitoti គឺការធ្វើឱ្យជាទីស្រឡាញ់ដោយចិត្ត។ បទថា pūjitoti គឺការបូជាដោយការនាំមកនូវបច្ច័យបួន។ បទថា apacitoti គឺដល់នូវការកោតក្រែង។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលគេធ្វើសក្ការៈហើយ ប្រគេននូវបច្ច័យបួនដែលគេចាត់ចែងយ៉ាងល្អ ដ៏ផ្ចិតផ្ចង់បំផុត ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា sakkato។ ភិក្ខុណាដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងភាពជាបុគ្គលគួរគោរព ហើយប្រគេន ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា garukato។ ភិក្ខុណាដែលគេស្រឡាញ់ដោយចិត្ត ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា mānito។ ភិក្ខុណាដែលគេធ្វើសេចក្តីទាំងពួងនេះចំពោះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា pūjito។ ភិក្ខុណាដែលគេធ្វើការបន្ទន់កាយយ៉ាងក្រៃលែង ដោយអំណាចនៃការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល និងការធ្វើអញ្ជលីកម្មជាដើម ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា apacito។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលប្រាថ្នានូវលោកាមិសៈទាំងអស់នេះ តែងមានគំនិតយ៉ាងនេះ។

So aparena samayenāti so pubbabhāge evaṃ cintetvā anukkamena sikkhāya atibbagārave uddhate unnaḷe capale mukhare vikiṇṇavāce muṭṭhassatī asampajāne pākatindriye ācariyupajjhāyehi pariccattake lābhagaruke pāpabhikkhū saṅgaṇhitvā iriyāpathasaṇṭhapanādīni kuhakavattāni sikkhāpetvā ‘‘ayaṃ thero asukasmiṃ nāma senāsane vassaṃ upagamma vattapaṭipattiṃ pūrayamāno vassaṃ vasitvā niggato’’ti lokasammatasenāsanasaṃvaṇṇanādīhi [Pg.76] upāyehi lokaṃ paripācetuṃ paṭibalehi jātakādīsu kataparicayehi sarasampannehi pāpabhikkhūhi saṃvaṇṇiyamānaguṇo hutvā satena vā sahassena vā parivuto…pe… bhesajjaparikkhārānaṃ. Ayaṃ bhikkhave paṭhamo mahācoroti ayaṃ sandhicchedādicorako viya na ekaṃ kulaṃ na dve, atha kho mahājanaṃ vañcetvā catupaccayagahaṇato ‘‘paṭhamo mahācoro’’ti veditabbo. Ye pana suttantikā vā ābhidhammikā vā vinayadharā vā bhikkhū bhikkhācāre asampajjamāne pāḷiṃ vācentā aṭṭhakathaṃ kathentā anumodanāya dhammakathāya iriyāpathasampattiyā ca lokaṃ pasādentā janapadacārikaṃ caranti sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā, te ‘‘tantipaveṇighaṭanakā sāsanajotakā’’ti veditabbā.

បទថា So aparena samayena មានសេចក្តីថា ភិក្ខុនោះ គិតយ៉ាងនេះក្នុងកាលមុន ហើយក៏ប្រមូលយកនូវពួកភិក្ខុអាក្រក់ទាំងឡាយ ដែលគ្មានសេចក្តីគោរពដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងសិក្ខា ជាអ្នករាយមាយ មានមានះខ្ពស់ ឡេះឡោះ មានមាត់រឹង និយាយរាយមាយ ភ្លេចស្មារតី គ្មានសម្បជញ្ញៈ មានឥន្ទ្រិយចំហ ដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍និងអាចារ្យលះបង់ហើយ ជាអ្នកធ្ងន់ក្នុងលាភ ហើយបង្ហាត់បង្រៀននូវវត្តបញ្ឆោតទាំងឡាយ មានការតម្កល់ទុកនូវឥរិយាបថជាដើម រួចហើយក៏ឱ្យភិក្ខុអាក្រក់ទាំងឡាយ ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការញ៉ាំងពួកជនឱ្យជ្រះថ្លា ដោយឧបាយទាំងឡាយ មានការសរសើរនូវសេនាសនៈដែលល្បីល្បាញក្នុងលោកជាដើមថា “ព្រះថេរៈនេះ ចូលចាំវស្សាក្នុងសេនាសនៈឈ្មោះឯណោះ បំពេញវត្តប្រតិបត្តិ ចាំវស្សាអស់មួយត្រីមាសហើយ ទើបចេញមក” និងជាអ្នកធ្លាប់ស៊ាំក្នុងជាតកជាដើម មានសំឡេងដ៏ពីរោះ ជួយសរសើរគុណរបស់ខ្លួន មានភិក្ខុរាប់រយរាប់ពាន់ចោមរោម... នូវភេសជ្ជបរិក្ខារទាំងឡាយ។ បទថា Ayaṃ bhikkhave paṭhamo mahācoroti មានសេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះជាមហាចោរទី ១ គឺភិក្ខុនេះ មិនមែនបោកប្រាស់ត្រឹមតែត្រកូលមួយ ឬពីរត្រកូល ដូចជាចោរកាត់ផ្ទះជាដើមនោះទេ ប៉ុន្តែបោកប្រាស់មហាជន ហើយទទួលយកនូវបច្ច័យបួន ហេតុនោះ ទើបត្រូវដឹងថា “ជាមហាចោរទី ១”។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយណា ទោះជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះសូត្រក្តី ទ្រទ្រង់ព្រះអភិធម្មក្តី ទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យក្តី កាលបើអាហារដែលបានមកពីការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតមិនគ្រប់គ្រាន់ ក៏បង្រៀនព្រះបាលីក្តី សម្តែងអដ្ឋកថាក្តី ញ៉ាំងមហាជនឱ្យជ្រះថ្លាដោយធម្មកថាជាគ្រឿងអនុមោទនាក្តី ដោយការបរិបូណ៌នៃឥរិយាបថក្តី ហើយត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ ជាអ្នកដែលគេធ្វើសក្ការៈ ធ្វើគារវៈ រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ភិក្ខុទាំងនោះ ត្រូវដឹងថា “ជាអ្នកតភ្ជាប់នូវខ្សែស្រឡាយនៃព្រះសាសនា ជាអ្នកធ្វើព្រះសាសនាឱ្យរុងរឿង”។

Tathāgatappaveditanti tathāgatena paṭividdhaṃ paccakkhakataṃ jānāpitaṃ vā. Attano dahatīti parisamajjhe pāḷiñca aṭṭhakathañca saṃsanditvā madhurena sarena pasādanīyaṃ suttantaṃ kathetvā dhammakathāvasena acchariyabbhutajātena viññūjanena ‘‘aho, bhante, pāḷi ca aṭṭhakathā ca suparisuddhā, kassa santike uggaṇhitthā’’ti pucchito ‘‘ko amhādise uggahāpetuṃ samattho’’ti ācariyaṃ anuddisitvā attanā paṭividdhaṃ sayambhuñāṇādhigataṃ dhammavinayaṃ pavedeti. Ayaṃ tathāgatena satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkheyyāni pāramiyo pūretvā kicchena kasirena paṭividdhadhammatthenako dutiyo mahācoro.

បទថា Tathāgatappaveditanti មានសេចក្តីថា ធម៌វិន័យដែលព្រះតថាគត ទ្រង់ត្រាស់ដឹង ទ្រង់ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ ឬទ្រង់ញ៉ាំងវេនេយ្យសត្វឱ្យដឹង។ បទថា Attano dahatīti មានសេចក្តីថា តម្កល់ទុកជារបស់ខ្លួន គឺកាលបើភិក្ខុនោះប្រៀបធៀបព្រះបាលីនិងអដ្ឋកថាក្នុងកណ្តាលជំនុំ សម្តែងនូវព្រះសូត្រដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លាដោយសំឡេងដ៏ពីរោះ កាលបើចប់ធម្មកថា ពួកវិញ្ញូជនដែលកើតសេចក្តីអស្ចារ្យចម្លែកក្នុងចិត្ត សួរថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ឱ! ព្រះបាលីនិងអដ្ឋកថា ស្អាតបរិសុទ្ធណាស់តើ លោកម្ចាស់បានរៀនក្នុងសំណាក់លោកគ្រូណា?” ក៏មិនប្រាប់ឈ្មោះគ្រូឡើយ បែរជានិយាយថា “អ្នកណាអាចបង្រៀនមនុស្សដូចជាអាត្មាបាន?” ហើយក៏សម្តែងនូវធម៌វិន័យនោះ ថាជារបស់ដែលខ្លួនត្រាស់ដឹងដោយខ្លួនឯង សម្រេចបានដោយសយម្ភូញាណ។ ភិក្ខុនេះ ជាអ្នកលួចធម៌ដែលព្រះតថាគត ទ្រង់ត្រាស់ដឹងដោយលំបាក ដោយပင်បង់ ក្រោយពីបានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់ ៤ អសង្ខេយ្យ លើសដោយមួយសែនកប្ប ភិក្ខុនេះជាមហាចោរទី ២។

Suddhaṃ brahmacārinti khīṇāsavabhikkhuṃ. Parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantanti nirupakkilesaṃ seṭṭhacariyaṃ carantaṃ; aññampi vā anāgāmiṃ ādiṃ katvā yāva sīlavantaṃ puthujjanaṃ avippaṭisārādivatthukaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ. Amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃsetīti tasmiṃ puggale avijjamānena antimavatthunā anuvadati codeti; ayaṃ vijjamānaguṇamakkhī ariyaguṇatthenako tatiyo mahācoro.

បទថា Suddhaṃ brahmacāriṃ បានដល់ ភិក្ខុអ្នកអស់អាសវៈ (ព្រះអរហន្ត)។ បទថា Parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ មានសេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ គ្មានឧបក្កិលេស ឬមួយ សំដៅលើបុគ្គលដទៃទៀត ចាប់តាំងពីព្រះអនាគាមី រហូតដល់កល្យាណបុថុជ្ជនអ្នកមានសីល ដែលប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ ដែលជាទីតាំងនៃសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយចិត្តជាដើម។ បទថា Amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃsetī មានសេចក្តីថា ចោទប្រកាន់ បង្កាច់បង្ខូច ដោយវត្ថុជាទីបំផុត (អាបត្តិបារាជិក) ដែលគ្មានពិតក្នុងបុគ្គលនោះ។ ភិក្ខុនេះ ជាអ្នកលុបលាងគុណដែលមានពិត ជាអ្នកលួចបំផ្លាញគុណរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល ឈ្មោះថាជាមហាចោរទី ៣។

Garubhaṇḍāni garuparikkhārānīti yathā adinnādāne ‘‘caturo janā saṃvidhāya garubhaṇḍaṃ avāharu’’nti (pari. 479) ettha pañcamāsakagghanakaṃ ‘‘garubhaṇḍa’’nti vuccati, idha pana na evaṃ. Atha kho ‘‘pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni na vissajjetabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā. Vissajjitānipi avissajjitāni [Pg.77] honti. Yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassa. Katamāni pañca? Ārāmo, ārāmavatthu…pe… dārubhaṇḍaṃ, mattikābhaṇḍa’’nti vacanato avissajjitabbattā garubhaṇḍāni. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, avebhaṅgiyāni na vibhajitabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā. Vibhattānipi avibhattāni honti. Yo vibhajeyya, āpatti thullaccayassa. Katamāni pañca? Ārāmo, ārāmavatthu…pe… dārubhaṇḍaṃ, mattikābhaṇḍa’’nti (cūḷava. 322) vacanato avebhaṅgiyattā sādhāraṇaparikkhārabhāvena garuparikkhārāni. Ārāmo ārāmavatthūtiādīsu yaṃ vattabbaṃ taṃ sabbaṃ ‘‘pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyānī’’ti khandhake āgatasuttavaṇṇanāyameva bhaṇissāma. Tehi gihī saṅgaṇhātīti tāni datvā datvā gihīṃ saṅgaṇhāti anuggaṇhāti. Upalāpetīti ‘‘aho amhākaṃ ayyo’’ti evaṃ lapanake anubandhanake sasnehe karoti. Ayaṃ avissajjiyaṃ avebhaṅgiyañca garuparikkhāraṃ tathābhāvato thenetvā gihi saṅgaṇhanako catuttho mahācoro. So ca panāyaṃ imaṃ garubhaṇḍaṃ kulasaṅgaṇhanatthaṃ vissajjento kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjati. Pabbājanīyakammāraho ca hoti. Bhikkhusaṅghaṃ abhibhavitvā issaravatāya vissajjento thullaccayaṃ āpajjati. Theyyacittena vissajjento bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti.

ពាក្យថា Garubhaṇḍāni garuparikkhārānīti មានសេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទអទិន្នាទាន ដូចជាពាក្យថា “មនុស្ស ៤ នាក់រួមគំនិតគ្នា លួចយកនូវគរុភណ្ឌ” ក្នុងទីនោះ របស់ដែលមានតម្លៃ ៥ មាសក ហៅថា “គរុភណ្ឌ” ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ មិនមែនដូច្នោះទេ។ ប៉ុន្តែ សំដៅលើរបស់ដែលមិនគួរលះបង់ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ជាវត្ថុមិនគួរលះបង់ សង្ឃក្តី គណៈក្តី បុគ្គលក្តី មិនគួរលះបង់ឡើយ។ ទោះបីលះបង់ទៅហើយ ក៏ឈ្មោះថាមិនទាន់លះបង់ដែរ។ ភិក្ខុណា លះបង់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ វត្ថុ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអារាម អារាមវត្ថុ... ទារុភណ្ឌ មត្តិកាភណ្ឌ” ព្រោះហេតុតែជាវត្ថុមិនគួរលះបង់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា “គរុភណ្ឌ”។ ព្រោះហេតុតែជាវត្ថុមិនគួរចែករំលែក ដោយព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ជាវត្ថុមិនគួរចែករំលែក សង្ឃក្តី គណៈក្តី បុគ្គលក្តី មិនគួរចែករំលែកឡើយ។ ទោះបីចែករំលែកទៅហើយ ក៏ឈ្មោះថាមិនទាន់ចែករំលែកដែរ។ ភិក្ខុណា ចែករំលែក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ វត្ថុ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអារាម អារាមវត្ថុ... ទារុភណ្ឌ មត្តិកាភណ្ឌ” ព្រោះហេតុតែជាវត្ថុមិនគួរចែករំលែក និងជាគ្រឿងបរិក្ខារប្រើប្រាស់រួមគ្នា ហេតុនោះ ទើបហៅថា “គរុបរិក្ខារ”។ សេចក្តីពន្យល់ទាំងឡាយក្នុងពាក្យថា ārāmo ārāmavatthu ជាដើមនោះ យើងនឹងពោលក្នុងអដ្ឋកថាខន្ធកៈ ត្រង់សូត្រដែលមកថា “pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni” នោះឯង។ បទថា Tehi gihī saṅgaṇhātī មានសេចក្តីថា ភិក្ខុយករបស់ទាំងនោះទៅប្រគេន ឬឱ្យទៅគ្រហស្ថ ដើម្បីសង្គ្រោះ ឬរាប់អានគ្រហស្ថ។ បទថា Upalāpetī មានសេចក្តីថា ធ្វើឱ្យគ្រហស្ថទាំងឡាយនិយាយសរសើរថា “ឱ! ព្រះគុណម្ចាស់របស់យើង” គឺធ្វើឱ្យពួកគេនិយាយបញ្ជោរ ដើរតាម និងមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះខ្លួន។ ភិក្ខុនេះ លួចយកនូវគរុបរិក្ខារដែលមិនគួរលះបង់ និងមិនគួរចែករំលែក ពីភាពជាគរុបរិក្ខារនោះ ទៅសង្គ្រោះគ្រហស្ថ ឈ្មោះថាជាមហាចោរទី ៤។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះ កាលបើលះបង់នូវគរុភណ្ឌនេះ ដើម្បីសង្គ្រោះត្រកូល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការប្រទូស្តត្រកូល (កុលទូសកៈ) និងជាបុគ្គលគួរដល់បព្វាជនីយកម្ម។ កាលបើគ្របសង្កត់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយលះបង់ដោយអំណាចនៃភាពជាធំរបស់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើលះបង់ដោយចិត្តចង់លួច ត្រូវឱ្យគេកាត់ថ្លៃភណ្ឌៈនោះ ហើយធ្វើទៅតាមធម៌វិន័យ។

Ayaṃ aggo mahācoroti ayaṃ imesaṃ corānaṃ jeṭṭhacoro; iminā sadiso coro nāma natthi, yo pañcindriyaggahaṇātītaṃ atisaṇhasukhumaṃ lokuttaradhammaṃ theneti. Kiṃ pana sakkā lokuttaradhammo hiraññasuvaṇṇādīni viya vañcetvā thenetvā gahetunti? Na sakkā, tenevāha – ‘‘yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī’’ti. Ayañhi attani asantaṃ taṃ dhammaṃ kevalaṃ ‘‘atthi mayhaṃ eso’’ti ullapati, na pana sakkoti ṭhānā cāvetuṃ, attani vā saṃvijjamānaṃ kātuṃ. Atha kasmā coroti vuttoti? Yasmā taṃ ullapitvā asantasambhāvanāya uppanne paccaye gaṇhāti. Evañhi gaṇhatā te paccayā sukhumena upāyena vañcetvā thenetvā gahitā honti. Tenevāha – ‘‘taṃ kissa hetu? Theyyāya vo bhikkhave raṭṭhapiṇḍo bhutto’’ti. Ayañhi ettha attho – yaṃ avocumha – ‘‘ayaṃ aggo mahācoro, yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī’’ti[Pg.78]. Taṃ kissa hetūti kena kāraṇena etaṃ avocumhāti ce. ‘‘Theyyāya vo bhikkhave raṭṭhapiṇḍo bhutto’’ti bhikkhave yasmā so tena raṭṭhapiṇḍo theyyāya theyyacittena bhutto hoti. Ettha hi vokāro ‘‘ye hi vo ariyā araññavanapatthānī’’tiādīsu (ma. ni. 1.35-36) viya padapūraṇamatte nipāto. Tasmā ‘‘tumhehi bhutto’’ti evamassa attho na daṭṭhabbo.

បទថា Ayaṃ aggo mahācoroti មានសេចក្តីថា ភិក្ខុនេះជាមហាចោរដ៏ក្រៃលែង គឺភិក្ខុនេះជាមេចោរក្នុងបណ្តាចោរទាំងឡាយនេះ។ ចោរដែលស្មើនឹងភិក្ខុនេះមិនមានឡើយ ព្រោះភិក្ខុនេះលួចនូវលោកុត្តរធម៌ដ៏ល្អិតល្អន់ក្រៃលែង ដែលហួសពីការដឹងនៃឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំ។ ចុះលោកុត្តរធម៌ អាចបោកប្រាស់ លួចយក ដូចជាមាសប្រាក់ជាដើមបានដែរឬទេ? មិនអាចទេ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “ភិក្ខុណា និយាយអួតឧត្តរិមនុស្សធម៌ ដែលមិនមានពិត មិនទាន់កើតឡើង”។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះគ្រាន់តែនិយាយអួតនូវធម៌ដែលមិនមានពិតក្នុងខ្លួននោះថា “ធម៌នេះមានដល់អាត្មា” ប៉ុន្តែមិនអាចញ៉ាំងធម៌នោះឱ្យឃ្លាតចាកទី ឬធ្វើឱ្យមានពិតក្នុងខ្លួនបានឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាហៅថាចោរ? ព្រោះភិក្ខុនោះនិយាយអួតយ៉ាងនេះ ហើយទទួលយកនូវបច្ច័យទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយការសរសើរគុណដែលមិនមានពិត។ កាលបើភិក្ខុនោះទទួលយកយ៉ាងនេះ បច្ច័យទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងដែលភិក្ខុនោះបោកប្រាស់ លួចយកដោយឧបាយដ៏ល្អិតល្អន់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា “តើព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដុំបាយរបស់ជនអ្នករស់នៅក្នុងរដ្ឋ ឈ្មោះថាអ្នកទាំងឡាយបរិភោគហើយដោយអាការៈនៃចោរ”។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ពាក្យដែលយើងបានពោលថា “ភិក្ខុនេះជាមហាចោរដ៏ក្រៃលែង ភិក្ខុណា និយាយអួតឧត្តរិមនុស្សធម៌ ដែលមិនមានពិត មិនទាន់កើតឡើង” នោះ។ ពាក្យថា Taṃ kissa hetu សួរថា តើព្រោះហេតុអ្វី ទើបយើងពោលពាក្យនោះ? ឆ្លើយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែដុំបាយរបស់ជនអ្នករស់នៅក្នុងរដ្ឋនោះ ភិក្ខុនោះបរិភោគហើយដោយអាការៈនៃចោរ គឺដោយចិត្តចង់លួច។ ក្នុងបទនេះ សព្ទថា vo ជាសព្ទនិបាត គ្រាន់តែជាគ្រឿងបំពេញបទ ដូចជាពាក្យថា “ye hi vo ariyā araññavanapatthānī” ជាដើម។ ហេតុនោះ មិនត្រូវមើលឃើញអត្ថន័យនៃសព្ទនេះថា “អ្នកទាំងឡាយបរិភោគហើយ” ឡើយ។

Idāni tamevatthaṃ gāthāhi vibhūtataraṃ karonto ‘‘aññathā santa’’ntiādimāha. Tattha aññathā santanti aparisuddhakāyasamācārādikena aññenākārena santaṃ. Aññathā yo pavedayeti parisuddhakāyasamācārādikena aññena ākārena yo pavedeyya. ‘‘Paramaparisuddho ahaṃ, atthi me abbhantare lokuttaradhammo’’ti evaṃ jānāpeyya. Pavedetvā ca pana tāya pavedanāya uppannaṃ bhojanaṃ arahā viya bhuñjati. Nikacca kitavasseva bhuttaṃ theyyena tassa tanti nikaccāti vañcetvā aññathā santaṃ aññathā dassetvā. Agumbaagacchabhūtameva sākhāpalāsapallavādicchādanena gumbamiva gacchamiva ca attānaṃ dassetvā. Kitavassevāti vañcakassa kerāṭikassa gumbagacchasaññāya araññe āgatāgate sakuṇe gahetvā jīvitakappakassa sākuṇikasseva. Bhuttaṃ theyyena tassa tanti tassāpi anarahantasseva sato arahantabhāvaṃ dassetvā laddhabhojanaṃ bhuñjato; yaṃ taṃ bhuttaṃ taṃ yathā sākuṇikakitavassa nikacca vañcetvā sakuṇaggahaṇaṃ, evaṃ manusse vañcetvā laddhassa bhojanassa bhuttattā theyyena bhuttaṃ nāma hoti.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងធ្វើសេចក្តីនោះឯងឱ្យច្បាស់លាស់ឡើង ដោយគាថាទាំងឡាយ ទើបត្រាស់ពាក្យថា “aññathā santa” (ខ្លួនមានសភាពផ្សេង) ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា aññathā santa សេចក្តីថា ខ្លួនមានសភាពផ្សេង គឺមានសភាពមិនបរិសុទ្ធ មានកាយសមាចារមិនបរិសុទ្ធជាដើម។ ពាក្យថា aññathā yo pavedayeti សេចក្តីថា បុគ្គលណាប្រកាសខ្លួនដោយអាការៈផ្សេង គឺដោយអាការៈដ៏បរិសុទ្ធ មានកាយសមាចារដ៏បរិសុទ្ធជាដើម។ គឺធ្វើឱ្យគេដឹងថា «អាត្មាអញជាអ្នកបរិសុទ្ធយ៉ាងក្រៃលែង ធម៌លោកុត្តរៈមាននៅក្នុងសន្តានរបស់អាត្មាអញ»។ លុះប្រកាសយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឆាន់ភោជនដែលកើតឡើងព្រោះការប្រកាសនោះ ដូចជាព្រះអរហន្ត។ ពាក្យថា nikacca kitavasseva bhuttaṃ theyyena tassa taṃ ក្នុងបទនោះ បទថា nikaccā សេចក្តីថា បញ្ឆោត គឺខ្លួនមានសភាពផ្សេង តែបង្ហាញឱ្យឃើញជាផ្សេងវិញ។ គឺខ្លួនមិនមែនជាគុម្ពោតព្រៃ ឬជាស៊ុមទ្រទ្រង់ឡើយ តែបង្ហាញខ្លួនឱ្យឃើញដូចជាគុម្ពោតព្រៃ ឬដូចជាស៊ុមទ្រទ្រង់ ដោយការបិទបាំងដោយមែកឈើ ស្លឹកឈើ និងលំពង់ខ្ចីជាដើម។ បទថា kitavasseva សេចក្តីថា ដូចជាព្រានបក្សីអ្នកបញ្ឆោត ជាអ្នកកោងកាច ដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការចាប់សត្វស្លាបដែលហើរមកៗក្នុងព្រៃ ដោយសំគាល់ថាជាគុម្ពោតព្រៃ ឬជាស៊ុមទ្រទ្រង់។ បទថា bhuttaṃ theyyena tassa taṃ សេចក្តីថា ភោជនដែលភិក្ខុនោះឆាន់ហើយ សូម្បីភិក្ខុនោះមិនមែនជាព្រះអរហន្តឡើយ តែបង្ហាញខ្លួនជាព្រះអរហន្ត ហើយឆាន់ភោជនដែលបានមកនោះ ភោជនដែលភិក្ខុនោះឆាន់ហើយនោះ ឈ្មោះថាជាភោជនដែលឆាន់ដោយការលួច ព្រោះតែការឆាន់ភោជនដែលបានមកដោយការបញ្ឆោតមនុស្ស ដូចជាការចាប់សត្វស្លាបដោយការបញ្ឆោតរបស់ព្រានបក្សីដ៏កោងកាចដូច្នោះឯង។

Imaṃ pana atthavasaṃ ajānantā ye evaṃ bhuñjanti, kāsāvakaṇṭhā…pe… nirayaṃ te upapajjare kāsāvakaṇṭhāti kāsāvena veṭhitakaṇṭhā. Ettakameva ariyaddhajadhāraṇamattaṃ, sesaṃ sāmaññaṃ natthīti vuttaṃ hoti. ‘‘Bhavissanti kho panānanda anāgatamaddhānaṃ gotrabhuno kāsāvakaṇṭhā’’ti (ma. ni. 3.380) evaṃ vuttadussīlānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Pāpadhammāti lāmakadhammā. Asaññatāti kāyādīhi asaññatā. Pāpāti lāmakapuggalā. Pāpehi kammehīti tehi karaṇakāle ādīnavaṃ adisvā katehi paravañcanādīhi pāpakammehi. Nirayaṃ te upapajjareti nirassādaṃ duggatiṃ te upapajjanti; tasmā seyyo ayoguḷoti gāthā. Tassattho – sacāyaṃ dussīlo asaññato icchācāre ṭhito [Pg.79] kuhanāya lokaṃ vañcako puggalo tattaṃ aggisikhūpamaṃ ayoguḷaṃ bhuñjeyya ajjhohareyya, tassa yañcetaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjeyya, yañcetaṃ ayoguḷaṃ, tesu dvīsu ayoguḷova bhutto seyyo sundarataro paṇītataro ca bhaveyya, na hi ayoguḷassa bhuttattā samparāye sabbaññutañāṇenāpi dujjānaparicchedaṃ dukkhaṃ anubhavati. Evaṃ paṭiladdhassa pana tassa raṭṭhapiṇḍassa bhuttattā samparāye vuttappakāraṃ dukkhaṃ anubhoti, ayañhi koṭippatto micchājīvoti.

ចំណែកពួកភិក្ខុណា កាលមិនដឹងនូវហេតុនេះ ហើយឆាន់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មានកាសាវៈព័ទ្ធក...បេ... រមែងទៅកើតក្នុងនរក។ បទថា kāsāvakaṇṭhā សេចក្តីថា មានកញ្ចឹងកព័ទ្ធដោយសំពត់កាសាវៈ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ភិក្ខុទាំងនោះមានត្រឹមតែការទ្រទ្រង់នូវទង់ជ័យរបស់ព្រះអរិយៈប៉ុណ្ណោះ ចំណែកគុណធម៌នៃសមណៈក្រៅពីនេះ គឺគ្មានឡើយ។ ពាក្យនេះជាឈ្មោះរបស់ពួកភិក្ខុទ្រទ្រង់សីលដ៏លាមក ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអានន្ទ ក្នុងអនាគតកាល នឹងមានពួកភិក្ខុជាគោត្រភូ មានកាសាវៈព័ទ្ធក»។ បទថា pāpadhammā សេចក្តីថា មានធម៌ដ៏លាមក។ បទថា asaññatā សេចក្តីថា មិនសង្រួមដោយកាយជាដើម។ បទថា pāpā សេចក្តីថា ជាបុគ្គលលាមក។ បទថា pāpehi kammehi សេចក្តីថា ដោយសារអំពើបាបទាំងឡាយ មានការបញ្ឆោតអ្នកដទៃជាដើម ដែលខ្លួនធ្វើហើយ ដោយមិនបានឃើញទោសក្នុងខណៈដែលធ្វើ។ បទថា nirayaṃ te upapajjare សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងនោះរមែងទៅកើតក្នុងទុគ្គតិដែលគ្មានសេចក្តីត្រេកអរឡើយ ហេតុនោះ ទើបមានគាថាថា seyyo ayoguḷo (ដុំដែកក្តៅប្រសើរជាង)។ សេចក្តីនៃគាថានោះថា ប្រសិនបើបុគ្គលទ្រទ្រង់សីលដ៏លាមក មិនសង្រួម ស្ថិតនៅក្នុងការប្រាថ្នាដ៏លាមក ជាអ្នកបញ្ឆោតលោកដោយការកុហកនេះ គប្បីស៊ី គប្បីលេបនូវដុំដែកដ៏ក្តៅស្មើដោយអណ្តាតភ្លើង ប្រសិនបើភិក្ខុនោះគប្បីឆាន់នូវដុំបាយរបស់ជនអ្នកនៅក្នុងដែននេះផង គប្បីស៊ីនូវដុំដែកនេះផង ក្នុងវត្ថុទាំងពីរនោះ ការស៊ីនូវដុំដែកក្តៅនោះឯង ប្រសើរជាង ល្អជាង និងឧត្តមជាង ព្រោះថា បុគ្គលកាលស៊ីនូវដុំដែកក្តៅ ក្នុងបរលោក រមែងមិនទទួលរងនូវទុក្ខដែលមានកំណត់ដែលសូម្បីតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏ដឹងបានដោយកម្រឡើយ។ ចំណែកឯការឆាន់នូវដុំបាយរបស់ជនអ្នកនៅក្នុងដែនដែលបានមកដោយអាការៈយ៉ាងនេះ ក្នុងបរលោក រមែងទទួលរងនូវទុក្ខមានប្រការដូចពោលហើយ ព្រោះការឆាន់នោះជាមិច្ឆាជីវៈដ៏លាមកបំផុត។

Evaṃ pāpakiriyāya anādīnavadassāvīnaṃ ādīnavaṃ dassetvā ‘‘atha kho bhagavā vaggumudātīriye bhikkhū anekapariyāyena vigarahitvā dubbharatāya dupposatāya…pe… imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’ti ca vatvā catutthapārājikaṃ paññapento ‘‘yo pana bhikkhu anabhijāna’’nti ādimāha.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបានបង្ហាញទោសដល់ពួកភិក្ខុដែលមិនធ្លាប់ឃើញទោសក្នុងការធ្វើបាបយ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់ថា «លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តិះដៀលពួកភិក្ខុអ្នកនៅទៀបឆ្នេរស្ទឹងវគ្គុមុទា ដោយអនេកបរិយាយ ដើម្បីសេចក្តីជាអ្នកចិញ្ចឹមក្រ បីបាច់រក្សាក្រ...បេ... ចូរភិក្ខុទាំងឡាយសំដែងឡើងនូវសិក្ខាបទនេះ» លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងបញ្ញត្តបារាជិកទី ៤ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា “yo pana bhikkhu anabhijānaṃ” (មួយសោត ភិក្ខុណាមិនដឹងច្បាស់) ជាដើម។

Evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā catutthapārājike paññatte aparampi anuppaññattatthāya adhimānavatthu udapādi. Tassuppattidīpanatthaṃ etaṃ vuttaṃ – ‘‘evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī’’ti.

កាលបារាជិកទី ៤ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តឱ្យមាំមួន ដោយវិនាសសាបសូន្យចាកសមណភាពជាមូលដ្ឋានយ៉ាងនេះហើយ រឿងអធិមាន (ការសំគាល់ខ្លួនខុស) ក៏កើតឡើងជាថ្មីទៀត ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ញត្តបន្ថែម (អនុបញ្ញត្តិ)។ ដើម្បីបង្ហាញការកើតឡើងនៃរឿងអធិមាននោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលពាក្យនេះថា “evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī” (សិក្ខាបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ញត្តហើយដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង)។

Adhimānavatthuvaṇṇanā

ការពណ៌នាអំពីរឿងអធិមាន

196. Tattha adiṭṭhe diṭṭhasaññinoti arahatte ñāṇacakkhunā adiṭṭheyeva ‘‘diṭṭhaṃ amhehi arahatta’’nti diṭṭhasaññino hutvā. Esa nayo appattādīsu. Ayaṃ pana viseso – appatteti attano santāne uppattivasena appatte. Anadhigateti maggabhāvanāya anadhigate; appaṭiladdhetipi attho. Asacchikateti appaṭividdhe paccavekkhaṇavasena vā appaccakkhakate. Adhimānenāti adhigatamānena; ‘‘adhigatā maya’’nti evaṃ uppannamānenāti attho, adhikamānena vā thaddhamānenāti attho. Aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsu; ‘‘pattaṃ āvuso amhehi arahattaṃ, kataṃ karaṇīya’’nti bhikkhūnaṃ ārocesuṃ. Tesaṃ maggena appahīnakilesattā kevalaṃ samathavipassanābalena vikkhambhitakilesānaṃ aparena samayena tathārūpapaccayasamāyoge rāgāya cittaṃ namati; rāgatthāya namatīti attho. Esa nayo itaresu.

១៩៦. ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា adiṭṭhe diṭṭhasaññino សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានឃើញ ក្នុងធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់បានឃើញដោយញាណចក្ខុ គឺក្នុងអរហត្តផលដែលខ្លួនមិនទាន់បានឃើញសោះឡើយ ថា «អរហត្តផល ពួកយើងបានឃើញហើយ»។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងបទថា appatta (មិនទាន់ដល់) ជាដើមដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទទាំងនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះ គឺ បទថា appatte សេចក្តីថា ក្នុងអរហត្តផលដែលមិនទាន់ដល់ គឺមិនទាន់កើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ បទថា anadhigate សេចក្តីថា ក្នុងអរហត្តផលដែលមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង ដោយការចម្រើនមគ្គ មួយសោត សេចក្តីថា មិនទាន់បានសម្រេច ក៏បាន។ បទថា asacchikatete សេចក្តីថា ក្នុងអរហត្តផលដែលមិនទាន់បានចាក់ធ្លុះ ឬមិនទាន់បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយអំណាចនៃការពិចារណា (បច្ចវេក្ខណៈ)។ បទថា adhimānena សេចក្តីថា ដោយមានមានះសំគាល់ថាបានសម្រេច គឺដោយមានះដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ពួកយើងបានសម្រេចហើយ» មួយសោត សេចក្តីថា ដោយមានះដ៏លើសលុប ឬដោយមានះដ៏រឹងត្អឹង ក៏បាន។ បទថា aññaṃ byākariṃsu សេចក្តីថា បានព្យាករនូវអរហត្តផល គឺបានប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងបានសម្រេចអរហត្តផលហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើ ពួកយើងបានធ្វើរួចហើយ»។ ព្រោះតែពួកភិក្ខុទាំងនោះមិនទាន់បានលះបង់កិលេសដោយមគ្គឡើយ មានត្រឹមតែកិលេសដែលសង្កត់សង្កិនទុកដោយកម្លាំងសមថៈនិងវិបស្សនាប៉ុណ្ណោះ ក្នុងសម័យតមក កាលបើជួបប្រទះនឹងបច្ច័យដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ចិត្តក៏រមែងលំអៀងទៅរកតម្រេក (រាគៈ) គឺលំអៀងទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់រាគៈ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងបទដែលនៅសល់ (មានទោសៈជាដើម) ដែរ។

Tañca kho etaṃ abbohārikanti tañca kho etaṃ tesaṃ aññabyākaraṇaṃ abbohārikaṃ āpattipaññāpane vohāraṃ na gacchati; āpattiyā aṅgaṃ na hotīti attho.

បទថា tañca kho etaṃ abbohārikaṃ សេចក្តីថា ការព្យាករណ៍ដទៃរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ មិនជាវោហារ គឺមិនដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងវោហារក្នុងការបញ្ញត្តអាបត្តិឡើយ សេចក្តីថា មិនមែនជាអង្គនៃអាបត្តិឡើយ។

Kassa [Pg.80] panāyaṃ adhimāno uppajjati, kassa nuppajjatīti? Ariyasāvakassa tāva nuppajjati so hi maggaphalanibbānapahīnakilesaavasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇena sañjātasomanasso ariyaguṇapaṭivedhe nikkaṅkho. Tasmā sotāpannādīnaṃ ‘‘ahaṃ sakadāgāmī’’tiādivasena adhimāno nuppajjati. Dussīlassa nuppajjati, so hi ariyaguṇādhigame nirāsova. Sīlavatopi pariccattakammaṭṭhānassa niddārāmatādimanuyuttassa nuppajjati. Suparisuddhasīlassa pana kammaṭṭhāne appamattassa nāmarūpaṃ vavatthapetvā paccayapariggahena vitiṇṇakaṅkhassa tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa uppajjati, uppanno ca suddhasamathalābhiṃ vā suddhavipassanālābhiṃ vā antarā ṭhapeti, so hi dasapi vīsatipi tiṃsampi vassāni kilesasamudācāraṃ apassitvā ‘‘ahaṃ sotāpanno’’ti vā ‘‘sakadāgāmī’’ti vā ‘‘anāgāmī’’ti vā maññati. Samathavipassanālābhiṃ pana arahatteyeva ṭhapeti. Tassa hi samādhibalena kilesā vikkhambhitā, vipassanābalena saṅkhārā supariggahitā, tasmā saṭṭhimpi vassāni asītimpi vassāni vassasatampi kilesā na samudācaranti, khīṇāsavasseva cittacāro hoti. So evaṃ dīgharattaṃ kilesasamudācāraṃ apassanto antarā aṭhatvāva ‘‘arahā aha’’nti maññatīti.

សួរថា ចុះអធិមាននេះ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលណា ហើយមិនកើតឡើងដល់បុគ្គលណា? ឆ្លើយថា ជាដំបូង អធិមាននេះមិនកើតឡើងដល់ព្រះអរិយសាវ័កឡើយ ព្រោះព្រះអរិយសាវ័កនោះ មានសេចក្តីសោមនស្សកើតឡើងហើយ ដោយការពិចារណានូវមគ្គ ផល និព្វាន កិលេសដែលលះបង់ហើយ និងកិលេសដែលនៅសល់ ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវអរិយគុណឡើយ។ ហេតុនោះ អធិមានដោយអំណាចនៃការសំគាល់ថា «អាត្មាអញជាព្រះសកទាគាមី» ជាដើម រមែងមិនកើតឡើងដល់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលជាដើមឡើយ។ មិនកើតឡើងដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីលឡើយ ព្រោះបុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះ មិនមានសេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងការសម្រេចអរិយគុណឡើយ។ សូម្បីតែបុគ្គលអ្នកមានសីល តែលះបង់កម្មដ្ឋាន ជាអ្នកប្រកបជឿយៗក្នុងសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការដេកលក់ជាដើម ក៏មិនកើតឡើងដែរ។ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកមានសីលដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង ជាអ្នកមិនប្រហែសធ្វេសក្នុងកម្មដ្ឋាន កំណត់នូវនាមនិងរូប រួចហើយឆ្លងផុតសេចក្តីសង្ស័យដោយការកំណត់បច្ច័យ លើកឡើងនូវត្រៃលក្ខណ៍ ពិចារណាននូវសង្ខារទាំងឡាយ ជាអ្នកផ្តើមវិបស្សនាហើយ អធិមានរមែងកើតឡើង។ កាលបើអធិមានកើតឡើងហើយ រមែងធ្វើឱ្យបុគ្គលអ្នកបានសមថៈសុទ្ធ ឬអ្នកបានវិបស្សនាសុទ្ធ ឱ្យឈប់ត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវ (មិនទាន់ដល់អរហត្តផល) ព្រោះថា បុគ្គលនោះមិនឃើញការប្រព្រឹត្តទៅនៃកិលេសអស់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំខ្លះ ២០ ឆ្នាំខ្លះ ៣០ ឆ្នាំខ្លះ ក៏សំគាល់ថា «អាត្មាអញជាព្រះសោតាបន្ន» ឬ «ជាព្រះសកទាគាមី» ឬ «ជាព្រះអនាគាមី»។ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកបានទាំងសមថៈនិងវិបស្សនា អធិមានរមែងធ្វើឱ្យឈប់ត្រឹមអរហត្តផលតែម្តង។ ព្រោះថាកិលេសទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ ត្រូវបានសង្កត់សង្កិនទុកដោយកម្លាំងសមាធិ សង្ខារទាំងឡាយត្រូវបានកំណត់ដឹងដោយកម្លាំងវិបស្សនា ហេតុនោះ កិលេសទាំងឡាយរមែងមិនកើតឡើងអស់រយៈពេល ៦០ ឆ្នាំខ្លះ ៨០ ឆ្នាំខ្លះ ១០០ ឆ្នាំខ្លះ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ រមែងដូចជាព្រះខីណាស្រពដូច្នោះឯង។ បុគ្គលនោះ កាលមិនឃើញការប្រព្រឹត្តទៅនៃកិលេសអស់កាលដ៏យូរយ៉ាងនេះ ក៏មិនឈប់ត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវឡើយ ហើយសំគាល់ថា «អាត្មាអញជាព្រះអរហន្ត» ដូច្នោះឯង។

Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā

ការពណ៌នាសិក្ខាបទព្រមទាំងវិភង្គ

197. Anabhijānanti na abhijānaṃ. Yasmā panāyaṃ anabhijānaṃ samudācarati, svassa santāne anuppanno ñāṇena ca asacchikatoti abhūto hoti. Tenassa padabhājane ‘‘asantaṃ abhūtaṃ asaṃvijjamāna’’nti vatvā ‘‘ajānanto apassanto’’ti vuttaṃ.

១៩៧. បទថា anabhijānaṃ សេចក្តីថា មិនដឹងច្បាស់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុនេះនិយាយអួតទាំងមិនដឹងច្បាស់ ធម៌នោះមិនទាន់កើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន និងមិនទាន់បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយញាណ ឈ្មោះថាជាធម៌មិនពិត។ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនៈនៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “asantaṃ abhūtaṃ asaṃvijjamānaṃ” (ធម៌មិនមាន មិនពិត មិនប្រាកដ) រួចហើយទើបត្រាស់ពាក្យថា “ajānanto apassanto” (មិនដឹង មិនឃើញ)។

Uttarimanussadhammanti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ. Attupanāyikanti attani taṃ upaneti, attānaṃ vā tattha upanetīti attupanāyiko, taṃ attupanāyikaṃ; evaṃ katvā samudācareyyāti sambandho. Padabhājane pana yasmā uttarimanussadhammo nāma jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ…pe… suññāgāre abhiratīti evaṃ jhānādayo anekadhammā vuttā. Tasmā tesaṃ sabbesaṃ vasena attupanāyikabhāvaṃ [Pg.81] dassento ‘‘te vā kusale dhamme attani upanetī’’ti bahuvacananiddesaṃ akāsi. Tattha ‘‘ete dhammā mayi sandissantī’’ti samudācaranto attani upaneti. ‘‘Ahaṃ etesu sandissāmī’’ti samudācaranto attānaṃ tesu upanetīti veditabbo.

បទថា uttarimanussadhammaṃ សេចក្តីថា ធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តម គឺធម៌របស់ពួកអ្នកចម្រើនឈាន និងពួកព្រះអរិយៈ។ បទថា attupanāyikaṃ សេចក្តីថា នាំចូលមកក្នុងខ្លួន គឺនាំធម៌នោះចូលមកក្នុងខ្លួន ឬនាំខ្លួនចូលទៅក្នុងធម៌នោះ ឈ្មោះថា attupanāyika (ការនាំចូលមកក្នុងខ្លួន) សេចក្តីតភ្ជាប់បទថា taṃ attupanāyikaṃ (នូវធម៌ដែលនាំចូលមកក្នុងខ្លួននោះ) គឺធ្វើការនាំចូលមកក្នុងខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ គប្បីនិយាយអួត (samudācareyya)។ ចំណែកក្នុងបទភាជនៈ ព្រោះធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តម ឈ្មោះថា ឈាន វិមោក្ខ សមាធិ សមាបត្តិ ញាណទស្សនៈ...បេ... សេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ធម៌ជាច្រើនមានឈានជាដើមយ៉ាងនេះ។ ហេតុនោះ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកនាំចូលមកក្នុងខ្លួន ដោយអំណាចនៃធម៌ទាំងពួងនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងដោយពាក្យជាពហុវចនៈថា “te vā kusale dhamme attani upaneti” (ឬនាំចូលនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយនោះមកក្នុងខ្លួន)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ភិក្ខុកាលនិយាយអួតថា «ធម៌ទាំងឡាយនេះ មានប្រាកដនៅក្នុងខ្លួនរបស់អាត្មាអញ» ឈ្មោះថានាំធម៌ចូលមកក្នុងខ្លួន។ ភិក្ខុកាលនិយាយអួតថា «អាត្មាអញ មានប្រាកដនៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយនេះ» ឈ្មោះថានាំខ្លួនចូលទៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

Alamariyañāṇadassananti ettha lokiyalokuttarā paññā jānanaṭṭhena ñāṇaṃ, cakkhunā diṭṭhamiva dhammaṃ paccakkhakaraṇato dassanaṭṭhena dassananti ñāṇadassanaṃ. Ariyaṃ visuddhaṃ uttamaṃ ñāṇadassananti ariyañāṇadassanaṃ. Alaṃ pariyattaṃ kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ ariyañāṇadassanamettha, jhānādibhede uttarimanussadhamme alaṃ vā ariyañāṇadassanamassāti alamariyañāṇadassano, taṃ alamariyañāṇadassanaṃ uttarimanussadhammanti evaṃ padatthasambandho veditabbo. Tattha yena ñāṇadassanena so alamariyañāṇadassanoti vuccati. Tadeva dassetuṃ ‘‘ñāṇanti tisso vijjā, dassananti yaṃ ñāṇaṃ taṃ dassanaṃ; yaṃ dassanaṃ taṃ ñāṇa’’nti vijjāsīsena padabhājanaṃ vuttaṃ. Mahaggatalokuttarā panettha sabbāpi paññā ‘‘ñāṇa’’nti veditabbā.

ក្នុងបទថា alamariyañāṇadassanaṃ នេះ បញ្ញាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ឈ្មោះថា ញាណ ព្រោះអត្ថថាដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា ទស្សនៈ ព្រោះអត្ថថាឃើញ គឺការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ ដូចជាការឃើញដោយភ្នែក ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ញាណទស្សនៈ។ ញាណទស្សនៈដ៏បរិសុទ្ធ ដ៏ឧត្តម ឈ្មោះថា អរិយញាណទស្សនៈ។ ញាណទស្សនៈដ៏ល្មម គឺគ្រប់គ្រាន់ អាចកម្ចាត់កិលេសបាន មាននៅក្នុងធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តមមានឈានជាដើមនេះ ឬធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តមនោះ មានអរិយញាណទស្សនៈដ៏ល្មម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា alamariyañāṇadassana (មានអរិយញាណទស្សនៈដ៏ល្មម) សេចក្តីតភ្ជាប់នៃបទថា taṃ alamariyañāṇadassanaṃ uttarimanussadhammaṃ (នូវធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តម ដែលមានអរិយញាណទស្សនៈដ៏ល្មមនោះ) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ ក្នុងបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវញាណទស្សនៈណា ដែលជាហេតុនាំឱ្យធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តមនោះ ឈ្មោះថា alamariyañāṇadassana ទើបត្រាស់បទភាជនៈដោយយកវិជ្ជាជាប្រធានថា “ñāṇanti tisso vijjā, dassananti yaṃ ñāṇaṃ taṃ dassanaṃ; yaṃ dassanaṃ taṃ ñāṇa” (ញាណ បានដល់ វិជ្ជា ៣, ទស្សនៈ បានដល់ ញាណណា នោះជាទស្សនៈ ទស្សនៈណា នោះជាញាណ)។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទនេះ សូម្បីបញ្ញាទាំងអស់ជាមហគ្គតៈនិងលោកុត្តរៈ ក៏គប្បីជ្រាបថា “ñāṇa” (ញាណ) ដែរ។

Samudācareyyāti vuttappakārametaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ katvā āroceyya. Itthiyā vātiādi pana ārocetabbapuggalanidassanaṃ. Etesañhi ārocite ārocitaṃ hoti na devamārabrahmānaṃ, nāpi petayakkhatiracchānagatānanti. Iti jānāmi iti passāmīti samudācaraṇākāranidassanametaṃ. Padabhājane panassa ‘‘jānāmahaṃ ete dhamme, passāmahaṃ ete dhamme’’ti idaṃ tesu jhānādīsu dhammesu jānanapassanānaṃ pavattidīpanaṃ, ‘‘atthi ca me ete dhammā’’tiādi attupanāyikabhāvadīpanaṃ.

បទថា samudācareyya សេចក្តីថា គប្បីនាំធម៌របស់មនុស្សដ៏ឧត្តមមានប្រការដូចពោលហើយនោះ មកធ្វើជាការនាំចូលមកក្នុងខ្លួន ហើយប្រាប់ (ដល់អ្នកដទៃ)។ ចំណែកបទថា itthiyā vā (ឬដល់ស្រ្តី) ជាដើម គឺជាការបង្ហាញនូវបុគ្គលដែលគួរប្រាប់។ ព្រោះថាកាលបើប្រាប់ដល់បុគ្គលទាំងនេះ ទើបឈ្មោះថាជាការប្រាប់ មិនមែនប្រាប់ដល់ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬពួកប្រេត យក្ស និងសត្វតិរច្ឆានឡើយ។ បទថា iti jānāmi iti passāmi (អាត្មាអញដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ) នេះជាការបង្ហាញនូវអាការៈនៃការនិយាយអួត។ ចំណែកក្នុងបទភាជនៈនៃបទនោះ ពាក្យថា “jānāmahaṃ ete dhamme, passāmahaṃ ete dhamme” (អាត្មាអញដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយនេះ ឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយនេះ) នេះជាការបង្ហាញនូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃការដឹងនិងការឃើញក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានឈានជាដើមនោះ ពាក្យថា “atthi ca me ete dhammā” (ធម៌ទាំងឡាយនេះ ក៏មានដល់អាត្មាអញ) ជាដើម ជាការបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកនាំចូលមកក្នុងខ្លួន។

198. Tato aparena samayenāti āpattipaṭijānanasamayadassanametaṃ. Ayaṃ pana ārocitakkhaṇeyeva pārājikaṃ āpajjati. Āpattiṃ pana āpanno yasmā parena codito vā acodito vā paṭijānāti; tasmā ‘‘samanuggāhiyamāno vā asamanuggāhiyamāno vā’’ti vuttaṃ.

១៩៨. បទថា tato aparena samayena (ក្នុងសម័យតមកអំពីនោះ) នេះជាការបង្ហាញនូវសម័យកាលដែលទទួលសារភាពអាបត្តិ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនេះរមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកក្នុងខណៈដែលប្រាប់នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិហើយ តែងទទួលសារភាព ព្រោះតែអ្នកដទៃចោទប្រកាន់ក្តី មិនចោទប្រកាន់ក្តី ហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា “samanuggāhiyamāno vā asamanuggāhiyamāno vā” (ទោះបីគេសាកសួរដេញដោលក្តី មិនសាកសួរដេញដោលក្តី)។

Tattha samanuggāhiyamāne tāva – kiṃ te adhigatanti adhigamapucchā; jhānavimokkhādīsu, sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigatanti. Kinti te adhigatanti upāyapucchā. Ayañhi etthādhippāyo – kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ [Pg.82] dhuraṃ katvā adhigataṃ, dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā? Kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā, udāhu vipassanāvasena? Tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā, udāhu arūpe? Kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā, udāhu bahiddhāti? Kadā te adhigatanti kālapucchā. Pubbaṇhamajjhanhikādīsu katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti? Kattha te adhigatanti okāsapucchā. Katarasmiṃ okāse, kiṃ rattiṭṭhāne, divāṭṭhāne, rukkhamūle, maṇḍape, katarasmiṃ vā vihāreti vuttaṃ hoti. Katame te kilesā pahīnāti pahīnakilesapucchā. Kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti. Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti paṭiladdhadhammapucchā. Paṭhamamaggādīsu katamesaṃ dhammānaṃ tvaṃ lābhīti vuttaṃ hoti.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ (ក្នុងបណ្តាពាក្យថា សមនុគ្គាហិយមានៈ និងអសមនុគ្គាហិយមានៈ) ជាដំបូង ក្នុងពាក្យថា សមនុគ្គាហិយមានៈ (កាលបើព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬសព្រហ្មចារីសួរដេញដោល) សំណួរថា «តើលោកបានសម្រេចអ្វី?» ឈ្មោះថា អធិគមបុច្ឆា (សំណួរសួររកធម៌ដែលបានសម្រេច) គឺសួរថា «ក្នុងបណ្តាធម៌មានឈាន និងវិមោក្ខជាដើម ឬក្នុងបណ្តាធម៌មានសោតាបត្តិមគ្គជាដើម តើលោកបានសម្រេចធម៌អ្វី?»។ សំណួរថា «តើលោកបានសម្រេចដោយរបៀបណា?» ឈ្មោះថា ឧបាយបុច្ឆា (សំណួរសួររកវិធីសាស្ត្រ)។ ព្រោះថា សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងសំណួរនេះមានដូចតទៅ៖ តើលោកធ្វើអនិច្ចលក្ខណៈឲ្យជាប្រធានហើយបានសម្រេច ឬក៏ធ្វើលក្ខណៈណាមួយក្នុងបណ្តាទុក្ខលក្ខណៈ និងអនត្តលក្ខណៈឲ្យជាប្រធានហើយបានសម្រេច? ឬមួយថា ចូលទៅស៊ប់ដោយអំណាចសមាធិហើយបានសម្រេច ឬដោយអំណាចវិបស្សនា? ដូចគ្នាដែរ តើចូលទៅស៊ប់ក្នុងរូបហើយបានសម្រេច ឬក្នុងអរូប? ឬមួយថា ចូលទៅស៊ប់ក្នុងធម៌ខាងក្នុង (អជ្ឈត្តធម៌) ហើយបានសម្រេច ឬក្នុងធម៌ខាងក្រៅ (ពហិទ្ធធម៌)? សំណួរថា «តើលោកបានសម្រេចក្នុងកាលណា?» ឈ្មោះថា កាលបុច្ឆា (សំណួរសួររកពេលវេលា) គឺមានន័យថា បានសម្រេចក្នុងកាលណា ក្នុងបណ្តាកាលមានពេលព្រឹក និងពេលថ្ងៃត្រង់ជាដើម។ សំណួរថា «តើលោកបានសម្រេចក្នុងទីណា?» ឈ្មោះថា ឱកាសបុច្ឆា (សំណួរសួររកទីកន្លែង) គឺមានន័យថា បានសម្រេចក្នុងឱកាសណា ក្នុងទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ ក្រោមម្លប់ឈើ ក្នុងមណ្ឌប ឬក្នុងវិហារណាមួយ។ សំណួរថា «តើកិលេសទាំងឡាយណាដែលលោកលះបង់បានហើយ?» ឈ្មោះថា បហីនកិលេសបុច្ឆា (សំណួរសួររកកិលេសដែលលះបង់បាន) គឺមានន័យថា កិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គណា តើលោកលះបង់បានហើយ។ សំណួរថា «តើលោកជាអ្នកបានសម្រេចធម៌ទាំងឡាយណា?» ឈ្មោះថា បដិលទ្ធធម្មបុច្ឆា (សំណួរសួររកធម៌ដែលបានសម្រេច) គឺមានន័យថា ក្នុងបណ្តាធម៌មានបឋមមគ្គជាដើម តើលោកជាអ្នកបានសម្រេចធម៌ទាំងឡាយណា?

Tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya, na so ettāvatāva sakkātabbo. Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo – ‘‘kiṃ te adhigataṃ, kiṃ jhānaṃ, udāhu vimokkhādīsu aññatara’’nti? Yo hi yena adhigato dhammo, so tassa pākaṭo hoti. Sace ‘‘idaṃ nāma me adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kinti te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu rūpārūpaajjhattabahiddhādibhedesu vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvā’’ti yo hi yassābhiniveso, so tassa pākaṭo hoti. Sace ‘‘ayaṃ nāma me abhiniveso evaṃ mayā adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kadā te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ pubbaṇhe, udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle’’ti sabbesañhi attanā adhigatakālo pākaṭo hoti. Sace ‘‘asukasmiṃ nāma kāle adhigatanti vadati, tato ‘‘kattha te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ divāṭṭhāne, udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ okāse’’ti sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti. Sace ‘‘asukasmiṃ nāma me okāse adhigata’’nti vadati, tato ‘‘katame te kilesā pahīnā’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ paṭhamamaggavajjhā, udāhu dutiyādimaggavajjhā’’ti sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti. Sace ‘‘ime nāma me kilesā pahīnā’’ti vadati, tato ‘‘katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ sotāpattimaggassa, udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā’’ti sabbesaṃ hi attanā adhigatadhammā [Pg.83] pākaṭā honti. Sace ‘‘imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti vadati, ettāvatāpissa vacanaṃ na saddhātabbaṃ, bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni sodhetuṃ sakkonti.

ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ប្រសិនបើភិក្ខុណាមួយពោលអះអាងនូវការសម្រេចឧត្តរិមនុស្សធម៌ ភិក្ខុនោះមិនគួរធ្វើសក្ការៈត្រឹមតែពាក្យអះអាងប៉ុណ្ណោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ គួរតែសួរដេញដោលក្នុងឋានៈទាំង ៦ នេះ ដើម្បីជម្រះឲ្យស្អាតថា «តើលោកបានសម្រេចអ្វី? តើបានសម្រេចឈាន ឬក៏បានសម្រេចធម៌ណាមួយក្នុងបណ្តាវិមោក្ខជាដើម?»។ ព្រោះថា ធម៌ណាដែលបុគ្គលណាបានសម្រេចហើយ ធម៌នោះរមែងប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានសម្រេចធម៌ឈ្មោះនេះ» បន្ទាប់មក គប្បីសួរដេញដោលទៀតថា «តើលោកសម្រេចដោយរបៀបណា?» គឺសួរថា «ក្នុងបណ្តាអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម តើលោកធ្វើលក្ខណៈណាឲ្យជាប្រធាន ឬក្នុងបណ្តាអារម្មណ៍ ៣៨ ឬក្នុងបណ្តាធម៌ដែលមានការបែងចែកជារូប អរូប ធម៌ខាងក្នុង និងធម៌ខាងក្រៅជាដើម តើលោកចូលទៅស៊ប់ដោយច្រកណា (វិធីណា) ហើយបានសម្រេច?» ព្រោះថា ការចូលទៅស៊ប់ (ការបង្អោនចិត្តទៅ) របស់បុគ្គលណាមានយ៉ាងណា ការចូលទៅស៊ប់នោះរមែងប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ការចូលទៅស៊ប់របស់ខ្ញុំមានឈ្មោះនេះ ខ្ញុំបានសម្រេចយ៉ាងនេះ» បន្ទាប់មក គប្បីសួរដេញដោលទៀតថា «តើលោកសម្រេចក្នុងកាលណា?» គឺសួរថា «តើសម្រេចក្នុងពេលព្រឹក ឬក្នុងកាលណាមួយក្នុងបណ្តាពេលថ្ងៃត្រង់ជាដើម?» ព្រោះថា កាលដែលខ្លួនបានសម្រេចធម៌ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សទាំងអស់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានសម្រេចក្នុងកាលឈ្មោះណោះ» បន្ទាប់មក គប្បីសួរដេញដោលទៀតថា «តើលោកសម្រេចក្នុងទីណា?» គឺសួរថា «តើសម្រេចក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ ឬក្នុងឱកាសណាមួយក្នុងបណ្តាទីសម្រាកយប់ជាដើម?» ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលខ្លួនបានសម្រេចធម៌ រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សទាំងអស់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានសម្រេចក្នុងឱកាសឈ្មោះណោះ» បន្ទាប់មក គប្បីសួរដេញដោលទៀតថា «តើកិលេសទាំងឡាយណាដែលលោកលះបង់បានហើយ?» គឺសួរថា «តើកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយបឋមមគ្គ លោកលះបង់បានហើយ ឬក៏កិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយទុតិយមគ្គជាដើម លោកលះបង់បានហើយ?» ព្រោះថា កិលេសដែលលះបង់បានដោយមគ្គដែលខ្លួនបានសម្រេច រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សទាំងអស់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «កិលេសឈ្មោះទាំងនេះ ខ្ញុំលះបង់បានហើយ» បន្ទាប់មក គប្បីសួរដេញដោលទៀតថា «តើលោកជាអ្នកបានសម្រេចធម៌ទាំងឡាយណា?» គឺសួរថា «តើជាអ្នកបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ ឬក៏ជាអ្នកបានសម្រេចមគ្គណាមួយក្នុងបណ្តាសកទាគាមិមគ្គជាដើម?» ព្រោះថា ធម៌ដែលខ្លួនបានសម្រេច រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់មនុស្សទាំងអស់។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំជាអ្នកបានសម្រេចធម៌ឈ្មោះទាំងនេះ» សូម្បីត្រឹមតែពាក្យឆ្លើយតបប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនទាន់គប្បីជឿជាក់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយជាពហុស្សូត ឈ្លាសវៃក្នុងការរៀនសូត្រនិងការសួរដេញដោល រមែងអាចជម្រះឋានៈទាំង ៦ នេះបាន។

Imassa pana bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā. Yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati, ‘‘imāya paṭipadāya lokuttaradhammo nāma na labbhatī’’ti apanetabbo. Yadi panassa āgamanapaṭipadā sujjhati, ‘‘dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī’’ti paññāyati, tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ paṭipadāya saddhiṃ saṃsandati. ‘‘Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati sameti; evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati nibbānañca paṭipadā cā’’ti (dī. ni. 2.296) vuttasadisaṃ hoti.

ប៉ុន្តែ គប្បីជម្រះអាគមនបដិបទា (សេចក្តីប្រតិបត្តិដែលជាហេតុនាំឲ្យសម្រេចមគ្គផល) របស់ភិក្ខុនេះ។ ប្រសិនបើអាគមនបដិបទាមិនបរិសុទ្ធទេ គប្បីបណ្តេញចេញដោយពោលថា «លោកុត្តរធម៌ មិនមែនជាធម៌ដែលបុគ្គលអាចសម្រេចបានដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិបែបនេះឡើយ»។ ប្រសិនបើអាគមនបដិបទារបស់ភិក្ខុនោះបរិសុទ្ធ គឺប្រាកដច្បាស់ថា «លោកជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងសិក្ខាទាំងបីអស់រាត្រីយូរ ជាអ្នកប្រកបជានិច្ចនូវការភ្ញាក់រលឹក មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យទាំងបួន មានចិត្តស្មើដោយបាតដៃរស់នៅក្នុងអាកាស» យ៉ាងនេះ ពាក្យអះអាងរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបស្របគ្នាជាមួយនឹងសេចក្តីប្រតិបត្តិ។ សេចក្តីនេះ ដូចពាក្យដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ប្រៀបដូចជាទឹកទន្លេគង្គា រមែងហូរទៅជួបជុំ ស្របគ្នា ផ្សំគ្នា ជាមួយនឹងទឹកទន្លេយមុនា យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីប្រតិបត្តិដែលជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដែលព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ទ្រង់បញ្ញត្តទុកល្អហើយដល់សាវកទាំងឡាយ រមែងស្របគ្នា ព្រះនិព្វាននិងសេចក្តីប្រតិបត្តិ ក៏រមែងស្របគ្នា យ៉ាងនោះឯង»។

Apica kho na ettakenāpi sakkāro kātabbo. Kasmā? Ekaccassa hi puthujjanassāpi sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti, tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi uttāsetabbo. Khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake patamānāya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti. Sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā uppajjati, ‘‘na tvaṃ arahā’’ti apanetabbo. Sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā sīho viya nisīdati, ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti.

ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែត្រឹមសេចក្តីស្របគ្នាប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនទាន់គួរធ្វើសក្ការៈឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីតែបុថុជ្ជនខ្លះ ក៏មានសេចក្តីប្រតិបត្តិស្រដៀងគ្នានឹងសេចក្តីប្រតិបត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រពដែរ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យតក់ស្លុតដោយឧបាយផ្សេងៗ។ ធម្មតាថាព្រះខីណាស្រព សូម្បីតែរន្ទះបាញ់ធ្លាក់ចុះមកលើក្បាល ក៏គ្មានការភ័យខ្លាច គ្មានការតក់ស្លុត ឬគ្មានការព្រឺរោមឡើយ។ ប្រសិនបើសេចក្តីភ័យខ្លាចក្តី សេចក្តីតក់ស្លុតក្តី ការព្រឺរោមក្តី កើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ គប្បីបណ្តេញចេញដោយពោលថា «លោកមិនមែនជាព្រះអរហន្តឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនភ័យខ្លាច មិនតក់ស្លុត មិនញាប់ញ័រ អង្គុយនៅដូចជាសីហៈ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាអ្នកមានការដោះស្រាយដ៏បរិបូណ៌ រមែងគួរទទួលសក្ការៈដែលស្តេច ព្រះរាជអាមាត្យធំៗជាដើម បញ្ជូនមកថ្វាយពីគ្រប់ទិសទី។

Pāpicchoti yā sā ‘‘idhekacco dussīlova samāno sīlavāti maṃ jano jānātūti icchatī’’tiādinā (vibha. 851) nayena vuttā pāpicchā tāya samannāgato. Icchāpakatoti tāya pāpikāya icchāya apakato abhibhūto pārājiko hutvā.

ពាក្យថា «បាបិច្ឆោ» (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក) គឺអ្នកដែលប្រកបដោយសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយវិធីជាដើមថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកទ្រុស្តសីលសោះ តែប្រាថ្នាថា សូមឲ្យជនទាំងឡាយស្គាល់អាត្មាថាជាអ្នកមានសីល»។ ពាក្យថា «ឥច្ឆាបកតោ» (អ្នកត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាគ្របសង្កត់) គឺត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកនោះកម្ចាត់បង់ គ្របសង្កត់ និងផ្ចាញ់ផ្ចាល គឺក្លាយជាអ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិក។

Visuddhāpekkhoti attano visuddhiṃ apekkhamāno icchamāno patthayamāno. Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno, tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ, bhikkhubhāvo hissa saggantarāyo ceva hoti maggantarāyo ca. Vuttañhetaṃ – ‘‘sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ nirayāyupakaḍḍhatī’’ti [Pg.84] (dha. pa. 311). Aparampi vuttaṃ – ‘‘sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate raja’’nti (dha. pa. 313). Iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti. Yasmā pana gihī vā upāsako vā ārāmiko vā sāmaṇero vā hutvā dānasaraṇasīlasaṃvarādīhi saggamaggaṃ vā jhānavimokkhādīhi mokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti, tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti, tasmā taṃ visuddhiṃ apekkhanato ‘‘visuddhāpekkho’’ti vuccati. Teneva cassa padabhājane ‘‘gihī vā hotukāmo’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា «វិសុទ្ធាបេក្ខោ» គឺអ្នកសម្លឹងរក មើលឃើញ ចង់បាន ប្រាថ្នានូវសេចក្តីបរិសុទ្ធរបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលបើត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ រមែងជាអ្នកមិនគួរដើម្បីសម្រេចធម៌មានឈានជាដើមក្នុងខណៈដែលនៅជាភិក្ខុឡើយ ព្រោះថា ភាវៈជាភិក្ខុរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងជាធម៌រារាំងដល់សួគ៌ផង រារាំងដល់មគ្គផង។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះថា «ផ្នួសដែលបុគ្គលកាន់យកមិនល្អ រមែងទាញបុគ្គលនោះទៅកាន់នរក»។ ទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យមួយទៀតថា «ការបួសដែលធូររលុង រមែងរោយរាយនូវធូលីគឺកិលេសកាន់តែខ្លាំងឡើង»។ ភាវៈជាភិក្ខុរបស់ភិក្ខុនោះ មិនឈ្មោះថាជាសេចក្តីបរិសុទ្ធឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលកាលបើធ្វើជាគ្រហស្ថក្តី ជាឧបាសកក្តី ជាអារាមិកក្តី ជាសាមណេរក្តី រមែងជាអ្នកគួរដើម្បីសម្រេចសួគ៌គាមីមគ្គ ដោយការបរិច្ចាគទាន ការកាន់យកនូវសរណគមន៍ និងការសង្រួមក្នុងសីលជាដើម ឬសម្រេចមោក្ខមគ្គ ដោយធម៌មានឈាន និងវិមោក្ខជាដើម ហេតុនោះ ភាវៈមានការធ្វើជាគ្រហស្ថជាដើមរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបឈ្មោះថាជាសេចក្តីបរិសុទ្ធ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «វិសុទ្ធាបេក្ខោ» ព្រោះសម្លឹងរកនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធនោះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យជាដើមថា «ជាអ្នកចង់ធ្វើជាគ្រហស្ថ»។

Evaṃ vadeyyāti evaṃ bhaṇeyya. Kathaṃ? ‘‘Ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi, apassaṃ passāmī’’ti. Padabhājane pana ‘‘evaṃ vadeyyā’’ti idaṃ padaṃ anuddharitvāva yathā vadanto ‘‘ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi, apassaṃ passāmī’’ti vadati nāmāti vuccati, taṃ ākāraṃ dassetuṃ ‘‘nāhaṃ ete dhamme jānāmī’’tiādi vuttaṃ. Tucchaṃ musā vilapinti ahaṃ vacanatthavirahato tucchaṃ vañcanādhippāyato musā vilapiṃ, abhaṇinti vuttaṃ hoti. Padabhājane panassa aññena padabyañjanena atthamattaṃ dassetuṃ ‘‘tucchakaṃ mayā bhaṇita’’ntiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា «គប្បីពោលយ៉ាងនេះ» គឺគប្បីនិយាយយ៉ាងនេះ។ និយាយដូចម្តេច? គឺនិយាយថា «អាវុសោ ខ្ញុំមិនដឹងសោះ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា ខ្ញុំដឹង ខ្ញុំមិនឃើញសោះ ក៏និយាយថា ខ្ញុំឃើញ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនីយ ព្រះអង្គមិនបានលើកយកបទថា «គប្បីពោលយ៉ាងនេះ» នេះឡើងមកបង្ហាញដោយចំឡើយ តែទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យជាដើមថា «ខ្ញុំមិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ទាំងនេះឡើយ» ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុនិយាយយ៉ាងណា ទើបឈ្មោះថា និយាយថា «អាវុសោ ខ្ញុំមិនដឹងសោះ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា ខ្ញុំដឹង ខ្ញុំមិនឃើញសោះ ក៏និយាយថា ខ្ញុំឃើញ»។ ពាក្យថា «និយាយរាយមាយជាពាក្យទទេ ជាពាក្យកុហក» គឺមានន័យថា ខ្ញុំបាននិយាយរាយមាយនូវពាក្យទទេ ព្រោះប្រាសចាកប្រយោជន៍នៃសេចក្តី និងនិយាយរាយមាយនូវពាក្យកុហក ព្រោះមានបំណងចង់បោកប្រាស់។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនីយ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យជាដើមថា «ពាក្យសោះសូន្យដែលខ្ញុំបាននិយាយហើយ» ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែសេចក្តី ដោយបទនិងព្យញ្ជនៈដទៃនៃបទនោះ។

Purime upādāyāti purimāni tīṇi pārājikāni āpanne puggale upādāya. Sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti.

ពាក្យថា «ព្រោះអាស្រ័យនូវអាបត្តិមុនៗ» គឺព្រោះអាស្រ័យយកនូវបុគ្គលដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ៣ ខាងដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ រមែងប្រាកដច្បាស់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដែលបានពោលរួចមកហើយខាងដើម និងព្រោះមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់។

Padabhājanīyavaṇṇanā

ការពណ៌នាអំពីបទភាជនីយ

199. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi ‘‘jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ…pe… suññāgāre abhiratī’’ti evaṃ saṃkhitteneva uttarimanussadhammo dassito, na vitthārena āpattiṃ āropetvā tanti ṭhapitā. Saṅkhepadassite ca atthe na sabbe sabbākārena nayaṃ gahetuṃ sakkonti, tasmā sabbākārena nayaggahaṇatthaṃ puna tadeva padabhājanaṃ mātikāṭhāne ṭhapetvā vitthārato uttarimanussadhammaṃ dassetvā āpattibhedaṃ dassetukāmo ‘‘jhānanti paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhāna’’ntiādimāha. Tattha paṭhamajjhānādīhi mettājhānādīnipi asubhajjhānādīnipi ānāpānassatisamādhijjhānampi lokiyajjhānampi lokuttarajjhānampi saṅgahitameva. Tasmā ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjintipi…pe… catutthaṃ jjhānaṃ, mettājhānaṃ, upekkhājhānaṃ asubhajjhānaṃ ānāpānassatisamādhijjhānaṃ[Pg.85], lokiyajjhānaṃ, lokuttarajjhānaṃ samāpajji’’ntipi bhaṇanto pārājikova hotīti veditabbo.

១៩៩. ព្រះមានព្រះភាគ លុះទ្រង់ចែកសិក្ខាបទដែលបានសម្តែងទុកយ៉ាងនេះ តាមលំដាប់នៃបទរួចហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែក្នុងបទភាជនីយខាងក្រោម ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញឧត្តរិមនុស្សធម៌ត្រឹមតែសង្ខេបប៉ុណ្ណោះថា «ឈាន វិមោក្ខ សមាធិ សមាបត្តិ ញាណទស្សនៈ...បេ... ការត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់» មិនបានសម្តែងដោយពិស្តារ ដោយការលើកឡើងនូវអាបត្តិទុកជាតន្តិ (គម្ពីរ) ឡើយ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើធម៌ដែលទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេប ភិក្ខុទាំងឡាយគ្រប់រូបមិនអាចយល់ដឹងនូវវិធីសាស្ត្រដោយគ្រប់អាការៈបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយយល់ដឹងនូវវិធីសាស្ត្រដោយគ្រប់អាការៈ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់បង្ហាញឧត្តរិមនុស្សធម៌ដោយពិស្តារ និងចង់បង្ហាញនូវការបែងចែកអាបត្តិ ដោយការលើកយកបទភាជនីយដដែលនោះមកទុកក្នុងឋានៈជាមាតិកាជាថ្មីម្តងទៀត ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ពាក្យថា ឈាន បានដល់ បឋមជ្ឈាន ទុតិយជ្ឈាន»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ដោយពាក្យថា បឋមជ្ឈានជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សង្គ្រោះយកទាំងមេត្តាឈានជាដើម ទាំងអសុភឈានជាដើម ទាំងអានាបានស្សតិសមាធិឈាន ទាំងលោកិយឈាន និងលោកុត្តរឈានផងដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុណានិយាយថា «ខ្ញុំបានសម្រេចបឋមជ្ឈាន...បេ... បានសម្រេចចតុត្ថជ្ឈាន មេត្តាឈាន ឧបេក្ខាឈាន អសុភឈាន អានាបានស្សតិសមាធិឈាន លោកិយឈាន លោកុត្តរឈាន» ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Suṭṭhu mutto vividhehi vā kilesehi muttoti vimokkho. So panāyaṃ rāgadosamohehi suññattā suññato. Rāgadosamohanimittehi animittattā animitto. Rāgadosamohapaṇidhīnaṃ abhāvato appaṇihitoti vuccati. Cittaṃ samaṃ ādahati ārammaṇe ṭhapetīti samādhi. Ariyehi samāpajjitabbato samāpatti. Sesamettha vuttanayameva. Ettha ca vimokkhattikena ca samādhittikena ca ariyamaggova vutto. Samāpattittikena pana phalasamāpatti. Tesu yaṃkiñci ekampi padaṃ gahetvā ‘‘ahaṃ imassa lābhīmhī’’ti bhaṇanto pārājikova hoti.

ធម៌ដែលរួចផុតល្អហើយ ឬរួចផុតចាកកិលេសផ្សេងៗ ឈ្មោះថា វិមោក្ខ។ ក៏វិមោក្ខនោះ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ (សូន្យ) ព្រោះសូន្យចាករាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ (គ្មាននិមិត្ត) ព្រោះគ្មាននិមិត្តគឺរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ (គ្មានការតម្កល់ទុក/គ្មានការប្រាថ្នា) ព្រោះគ្មានការតម្កល់ទុកគឺរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ធម៌ដែលតម្កល់ចិត្តទុកស្មើល្អ គឺតម្កល់ទុកក្នុងអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា សមាធិ។ ធម៌ដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយគប្បីចូលទៅសម្រេច ឈ្មោះថា សមាបត្តិ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដោយវិមោក្ខតិកៈ និងសមាធិតិកៈ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែអរិយមគ្គប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ដោយសមាបត្តិតិកៈ ទ្រង់សម្តែងផលសមាបត្តិ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ភិក្ខុទោះបីកាន់យកបទណាមួយសូម្បីតែមួយបទ ហើយនិយាយថា «ខ្ញុំជាអ្នកបានសម្រេចធម៌នេះ» ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្តង។

Tisso vijjāti pubbenivāsānussati, dibbacakkhu, āsavānaṃ khaye ñāṇanti. Tattha ekissāpi nāmaṃ gahetvā ‘‘ahaṃ imissā vijjāya lābhīmhī’’ti bhaṇanto pārājiko hoti. Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vijjānaṃ lābhīmhī’ti bhaṇantopi ‘tissannaṃ vijjānaṃ lābhīmhī’ti bhaṇantopi pārājiko vā’’ti vuttaṃ. Maggabhāvanāpadabhājane vuttā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā maggasampayuttā lokuttarāva idhādhippetā. Tasmā lokuttarānaṃ satipaṭṭhānānaṃ sammappadhānānaṃ iddhipādānaṃ indriyānaṃ balānaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa lābhīmhīti vadato pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘satipaṭṭhānānaṃ lābhīmhī’ti evaṃ ekekakoṭṭhāsavasenāpi ‘kāyānupassanāsatipaṭṭhānassa lābhīmhī’ti evaṃ tattha ekekadhammavasenāpi vadato pārājikamevā’’ti vuttaṃ tampi sameti. Kasmā? Maggakkhaṇuppanneyeva sandhāya vuttattā. Phalasacchikiriyāyapi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ.

វិជ្ជា ៣ គឺ បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ទិព្វចក្ខុញ្ញាណ និងញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធម៌ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ (ឬ អាសវក្ខយញ្ញាណ)។ ក្នុងវិជ្ជាទាំងនោះ ភិក្ខុកាលពោលបញ្ចេញឈ្មោះសូម្បីតែវិជ្ជាណាមួយថា «អាត្មាជាអ្នកបាននូវវិជ្ជានេះ» ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា ពោលថា «សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវវិជ្ជាទាំងឡាយ' ក្តី ពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវវិជ្ជាទាំង ៣' ក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ»។ ពួកពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ ដែលពោលទុកក្នុងមគ្គភាវនាបទភាជនីយ៍ ដែលប្រកបដោយមគ្គ ជាលោកុត្តរៈតែម្ដង ទើបជាទីប្រាថ្នាក្នុងទីនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «ភិក្ខុដែលពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវសតិបដ្ឋាន សម្មប្បធាន ឥទ្ធិបាទ ឥន្ទ្រិយ ពល ពោជ្ឈង្គ និងអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ ដែលជាលោកុត្តរៈ' ត្រូវអាបត្តិបារាជិក»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរីជាដើម ពោលថា «ភិក្ខុដែលពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវសតិបដ្ឋានទាំងឡាយ' ដោយអំណាចនៃចំណែកធម៌មួយៗយ៉ាងនេះក្តី ឬពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវកាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋាន' ដោយអំណាចនៃធម៌មួយៗក្នុងចំណែកធម៌នោះយ៉ាងនេះក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ» សូម្បីតែពាក្យនោះ ក៏សមស្របគ្នាដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសំដៅយកធម៌ដែលកើតឡើងក្នុងខណៈនៃមគ្គតែម្ដង ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ សូម្បីតែក្នុងការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវផល ក៏គប្បីដឹងថាត្រូវអាបត្តិបារាជិក ដោយអំណាចនៃផលមួយៗដែរ។

Rāgassa pahānantiādittike kilesappahānameva vuttaṃ. Taṃ pana yasmā maggena vinā natthi, tatiyamaggena hi kāmarāgadosānaṃ pahānaṃ, catutthena mohassa, tasmā ‘‘rāgo me pahīno’’tiādīni vadatopi pārājikaṃ vuttaṃ.

ក្នុងតិកៈមានពាក្យថា «ការលះរាគៈ» ជាដើម លោកពោលសំដៅយកតែការលះកិលេសប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ការលះកិលេសនោះ ព្រោះតែមិនមានដោយវៀរចាកមគ្គ ដ្បិតការលះកាមរាគៈនិងទោសៈ រមែងមានដោយតតិយមគ្គ ការលះមោហៈ រមែងមានដោយចតុត្ថមគ្គ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «រាគៈ អាត្មាបានលះហើយ» ជាដើម ក៏លោកពោលថាត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។

Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatātiādittike lokuttaracittameva vuttaṃ. Tasmā ‘‘rāgā me cittaṃ vinīvaraṇa’’ntiādīni vadatopi pārājikameva.

ក្នុងតិកៈមានពាក្យថា «ចិត្តមាននីវរណៈប្រាសចេញហើយចាករាគៈ» ជាដើម លោកពោលសំដៅយកតែលោកុត្តរចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «ចិត្តរបស់អាត្មាមាននីវរណៈប្រាសចេញហើយចាករាគៈ» ជាដើម ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។

Suññāgārapadabhājane [Pg.86] pana yasmā jhānena aghaṭetvā ‘‘suññāgāre abhiramāmī’’ti vacanamattena pārājikaṃ nādhippetaṃ, tasmā ‘‘paṭhamena jhānena suññāgāre abhiratī’’tiādi vuttaṃ. Tasmā yo jhānena ghaṭetvā ‘‘iminā nāma jhānena suññāgāre abhiramāmī’’ti vadati, ayameva pārājiko hotīti veditabbo.

ប៉ុន្តែ ក្នុងសុញ្ញាគារបទភាជនីយ៍ ព្រោះតែលោកមិនប្រាថ្នាអាបត្តិបារាជិក ដោយគ្រាន់តែពាក្យពោលថា «អាត្មាត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់» ដោយមិនទាក់ទងនឹងឈានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ការត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់ដោយបឋមជ្ឈាន» ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុណាទាក់ទងនឹងឈានហើយពោលថា «អាត្មាត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់ដោយឈានឈ្មោះនេះ» ភិក្ខុនេះឯង គប្បីដឹងថាត្រូវអាបត្តិបារាជិក។

Yā ca ‘‘ñāṇa’’nti imassa padabhājane ambaṭṭhasuttādīsu (dī. ni. 1.254 ādayo) vuttāsu aṭṭhasu vijjāsu vipassanāñāṇamanomayiddhiiddhividhadibbasotacetopariyañāṇabhedā pañca vijjā na āgatā, tāsu ekā vipassanāva pārājikavatthu na hoti, sesā hontīti veditabbā. Tasmā ‘‘vipassanāya lābhīmhī’’tipi ‘‘vipassanāñāṇassa lābhīmhī’’tipi vadato pārājikaṃ natthi. Phussadevatthero pana bhaṇati – ‘‘itarāpi catasso vijjā ñāṇena aghaṭitā pārājikavatthū na honti. Tasmā ‘manomayassa lābhīmhi, iddhividhassa, dibbāya sotadhātuyā, cetopariyassa lābhīmhī’ti vadatopi pārājikaṃ natthī’’ti. Taṃ tassa antevāsikeheva paṭikkhittaṃ – ‘‘ācariyo na ābhidhammiko bhummantaraṃ na jānāti, abhiññā nāma catutthajjhānapādakova mahaggatadhammo, jhāneneva ijjhati. Tasmā manomayassa lābhīmhī’ti vā ‘manomayañāṇassa lābhīmhī’ti vā yathā vā tathā vā vadatu pārājikamevā’’ti. Ettha ca kiñcāpi nibbānaṃ pāḷiyā anāgataṃ, atha kho ‘‘nibbānaṃ me patta’’nti vā ‘‘sacchikata’’nti vā vadato pārājikameva. Kasmā? Nibbānassa nibbattitalokuttarattā. Tathā ‘‘cattāri saccāni paṭivijjhiṃ paṭividdhāni mayā’’ti vadatopi pārājikameva. Kasmā? Saccappaṭivedhoti hi maggassa pariyāyavacanaṃ. Yasmā pana ‘‘tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti, kriyato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti, atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjati, catūsu maggesu catūsu phalesu ca uppajjatī’’ti vibhaṅge (vibha. 746) vuttaṃ. Tasmā ‘‘dhammapaṭisambhidāya lābhīmhī’’ti vā, ‘‘nirutti…pe… paṭibhānapaṭisambhidāya lābhīmhī’’ti vā ‘‘lokiyaatthapaṭisambhidāya lābhīmhī’’ti vā vuttepi pārājikaṃ natthi. ‘‘Paṭisambhidānaṃ lābhīmhī’’ti vutte na tāva sīsaṃ otarati. ‘‘Lokuttaraatthapaṭisambhidāya lābhīmhī’’ti vutte pana pārājikaṃ hoti. Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana atthapaṭisambhidāppattomhīti avisesenāpi vadato [Pg.87] pārājikaṃ vuttaṃ. Kurundiyampi ‘‘na muccatī’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ettāvatā pārājikaṃ natthi, ettāvatā sīsaṃ na otarati, ettāvatā na pārājika’’nti vicāritattā na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātunti.

មួយវិញទៀត ក្នុងបទភាជនីយ៍នៃពាក្យថា «ញាណ» នេះ ក្នុងបណ្តាវិជ្ជាទាំង ៨ ដែលពោលទុកក្នុងអម្ពដ្ឋសូត្រជាដើម វិជ្ជា ៥ គឺ វិបស្សនាញ្ញាណ មនោមយិទ្ធិ ឥទ្ធិវិធៈ ទិព្វសោត និងចេតោបរិយញ្ញាណ មិនបានមក (ក្នុងបាលី) ទេ ក្នុងវិជ្ជាទាំង ៥ នោះ គប្បីដឹងថា វិបស្សនាញ្ញាណតែមួយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាវត្ថុនៃអាបត្តិបារាជិកឡើយ ចំណែកវិជ្ជាដែលសេសសល់ (៤ ទៀត) ជាវត្ថុនៃអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «អាត្មាជាអ្នកបាននូវវិបស្សនា» ក្តី «អាត្មាជាអ្នកបាននូវវិបស្សនាញ្ញាណ» ក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះផុស្សទេវត្ថេរ ពោលថា «វិជ្ជា ៤ ទៀត សូម្បីតែមិនទាក់ទងនឹងញាណ ក៏មិនមែនជាវត្ថុនៃអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវមនោមយិទ្ធិ ឥទ្ធិវិធៈ ទិព្វសោតធាតុ ចេតោបរិយញ្ញាណ' ក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ»។ ពាក្យរបស់លោកនោះ ត្រូវបានពួកសិស្សរបស់លោកឯងបដិសេធថា «ព្រះអាចារ្យមិនមែនជាព្រះអភិធម្មិកៈទេ លោកមិនស្គាល់ថ្នាក់នៃភូមិធម៌ឡើយ ព្រោះថាអភិញ្ញា គឺជាមហគ្គតធម៌ដែលមានចតុត្ថជ្ឈានជាបាទ រមែងសម្រេចបានដោយឈានប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទោះបីជានឹងពោលថា 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវមនោមយិទ្ធិ' ក្តី 'អាត្មាជាអ្នកបាននូវមនោមយិទ្ធិញ្ញាណ' ក្តី ដោយប្រការណាក៏ដោយ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្ដង»។ ក្នុងរឿងនេះ សូម្បីតែព្រះនិព្វានមិនបានមកក្នុងបាលីក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលពោលថា «អាត្មាដល់នូវព្រះនិព្វានហើយ» ក្តី «អាត្មាធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានហើយ» ក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្ដង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះនិព្វានជាលោកុត្តរធម៌ដ៏ឧត្តម។ ដូចគ្នាដែរ ភិក្ខុដែលពោលថា «អាត្មាបានត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈទាំង ៤ ហើយ សច្ចៈទាំង ៤ អាត្មាបានត្រាស់ដឹងហើយ» ក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្ដង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះពាក្យថា «ការត្រាស់ដឹងសច្ចៈ» គឺជាវេវចនសព្ទរបស់មគ្គ។ មួយវិញទៀត ព្រោះហេតុតែក្នុងវិភង្គពោលថា «បដិសម្ភិទា ៣ រមែងកើតឡើងក្នុងចិត្តុប្បាទដែលប្រកបដោយញាណ ៤ ជាកាមាវចរកុសល រមែងកើតឡើងក្នុងចិត្តុប្បាទដែលប្រកបដោយញាណ ៤ ជាកិរិយា ចំណែកឯអត្ថបដិសម្ភិទា រមែងកើតឡើងក្នុងចិត្តុប្បាទទាំងនោះផង ក្នុងមគ្គ ៤ និងផល ៤ ផង»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «អាត្មាជាអ្នកបាននូវធម្មបដិសម្ភិទា» ក្តី «អាត្មាជាអ្នកបាននូវនិរុត្តិ...បេ... បដិភាណបដិសម្ភិទា» ក្តី «អាត្មាជាអ្នកបាននូវលោកិយអត្ថបដិសម្ភិទា» ក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ កាលបើពោលថា «អាត្មាជាអ្នកបាននូវបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ» មិនទាន់ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើពោលថា «អាត្មាជាអ្នកបាននូវលោកុត្តរអត្ថបដិសម្ភិទា» ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា ពោលថា «សូម្បីតែភិក្ខុពោលដោយមិនចំពោះថា 'អាត្មាជាអ្នកដល់នូវអត្ថបដិសម្ភិទា' ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ»។ សូម្បីតែក្នុងកុរុន្ទី ក៏ពោលថា «មិនរួចចាកអាបត្តិបារាជិកឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកបានវិនិច្ឆ័យទុកថា «ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ មិនទាន់ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអាបត្តិបារាជិកឡើយ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ មិនមែនជាបារាជិកឡើយ» ព្រោះហេតុនោះ មិនអាចធ្វើពាក្យដទៃឲ្យជាប្រមាណបានឡើយ។

‘‘Nirodhasamāpattiṃ samāpajjāmī’’ti vā ‘‘lābhīmhāhaṃ tassā’’ti vā vadatopi pārājikaṃ natthi. Kasmā? Nirodhasamāpattiyā neva lokiyattā na lokuttarattāti. Sace panassa evaṃ hoti – ‘‘nirodhaṃ nāma anāgāmī vā khīṇāsavo vā samāpajjati, tesaṃ maṃ aññataroti jānissatī’’ti byākaroti, so ca naṃ tathā jānāti, pārājikanti mahāpaccarisaṅkhepaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.

សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «អាត្មាចូលនិរោធសមាបត្តិ» ក្តី «អាត្មាជាអ្នកបាននូវនិរោធសមាបត្តិនោះ» ក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះនិរោធសមាបត្តិ មិនមែនជាលោកិយធម៌ ទាំងមិនមែនជាលោកុត្តរធម៌ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះអនាគាមី ឬព្រះខីណាស្រព ទើបចូលនិរោធសមាបត្តិបាន ជនទាំងឡាយនឹងដឹងថាអាត្មាជាបុគ្គលណាមួយក្នុងបណ្តាព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ» ហើយពោលប្រាប់ទៅ ហើយអ្នកស្តាប់នោះក៏ដឹងច្បាស់តាមសេចក្តីត្រិះរិះនោះ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី និងសង្ខេបអដ្ឋកថា។ ពាក្យនោះ គប្បីពិចារណាហើយសឹមប្រកាន់យក។

‘‘Atītabhave kassapasammāsambuddhakāle sotāpannomhī’’ti vadatopi pārājikaṃ natthi. Atītakkhandhānañhi parāmaṭṭhattā sīsaṃ na otaratīti. Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘atīte aṭṭhasamāpattilābhīmhī’’ti vadato pārājikaṃ natthi, kuppadhammattā idha pana ‘‘atthi akuppadhammattāti keci vadantī’’ti vuttaṃ. Tampi tattheva ‘‘atītattabhāvaṃ sandhāya kathentassa pārājikaṃ na hoti, paccuppannattabhāvaṃ sandhāya kathentasseva hotī’’ti paṭikkhittaṃ.

សូម្បីតែភិក្ខុពោលថា «ក្នុងភពអតីត ក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ អាត្មាជាព្រះសោតាបន្ន» ក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ព្រោះថា ការពោលប៉ះពាល់ដល់ខន្ធទាំងឡាយជាអតីត មិនទាន់ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអាបត្តិបារាជិកឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថា ពោលថា «ភិក្ខុដែលពោលថា 'ក្នុងអតីតជាតិ អាត្មាជាអ្នកបានអដ្ឋសមាបត្តិ' មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ ព្រោះសមាបត្តិជាកុប្បធម៌ ចំណែកក្នុងទីនេះ ពួកអាចារ្យខ្លះពោលថា 'ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះសោតាបត្តិមគ្គជាអកុប្បធម៌'»។ ពាក្យនោះ ត្រូវបានលោកបដិសេធក្នុងសង្ខេបអដ្ឋកថានោះឯងថា «កាលបើភិក្ខុពោលសំដៅយកអតីតអត្តភាព មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកឡើយ លុះត្រាតែពោលសំដៅយកបច្ចុប្បន្នអត្តភាព ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក»។

Suddhikavārakathāvaṇṇanā

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសុទ្ធិកវារៈ

200. Evaṃ jhānādīni dasa mātikāpadāni vitthāretvā idāni uttarimanussadhammaṃ ullapanto yaṃ sampajānamusāvādaṃ bhaṇati, tassa aṅgaṃ dassetvā tasseva vitthārassa vasena cakkapeyyālaṃ bandhanto ullapanākārañca āpattibhedañca dassetuṃ ‘‘tīhākārehī’’tiādimāha. Tattha suddhikavāro vattukāmavāro paccayapaṭisaṃyuttavāroti tayo mahāvārā. Tesu suddhikavāre paṭhamajjhānaṃ ādiṃ katvā yāva mohā cittaṃ vinīvaraṇapadaṃ, tāva ekamekasmiṃ pade samāpajjiṃ, samāpajjāmi, samāpanno, lābhīmhi, vasīmhi, sacchikataṃ mayāti imesu chasu padesu ekamekaṃ padaṃ tīhākārehi, catūhi, pañcahi, chahi, sattahākārehīti evaṃ pañcakkhattuṃ yojetvā suddhikanayo nāma vutto. Tato paṭhamañca jhānaṃ, dutiyañca jhānanti evaṃ paṭhamajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ [Pg.88] padaṃ ghaṭentena sabbapadāni ghaṭetvā teneva vitthārena khaṇḍacakkaṃ nāma vuttaṃ. Tañhi puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitaṃ, tasmā ‘‘khaṇḍacakka’’nti vuccati. Tato dutiyañca jhānaṃ, tatiyañca jhānanti evaṃ dutiyajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā paṭhamajjhānena saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena baddhacakkaṃ nāma vuttaṃ. Tato yathā dutiyajjhānena saddhiṃ, evaṃ tatiyajjhānādīhipi saddhiṃ, ekamekaṃ padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā dutiyajjhānādīhi saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena aññānipi ekūnatiṃsa baddhacakkāni vatvā ekamūlakanayo niṭṭhāpito. Pāṭho pana saṅkhepena dassito, so asammuyhantena vitthārato veditabbo.

២០០. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បានពន្យល់ពង្រីកនូវមាតិកាបទទាំង ១០ មានឈានជាដើមយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអង្គនៃសម្បជានមុសាវាទ ដែលភិក្ខុពោលអួតនូវឧត្តរិមនុស្សធម៌ និងដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈនៃការអួត និងការចែកចេញនៃអាបត្តិ ដោយការចងក្រងនូវចក្កបេយ្យាលៈ តាមរយៈនៃសេចក្ដីពិស្ដារនៃសម្បជានមុសាវាទនោះឯង ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា “tīhākārehi” (ដោយអាការៈ ៣) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ មានមហាវារៈ ៣ គឺ សុទ្ធិកវារៈ វត្ដុកាមវារៈ និងបច្ចយបដិសំយុត្តវារៈ។ ក្នុងមហាវារៈទាំងនោះ ក្នុងសុទ្ធិកវារៈ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅថា សុទ្ធិកន័យ ដោយការផ្សំនូវបទនីមួយៗ ក្នុងបទទាំង ៦ នេះ គឺ samāpajjiṃ (ខ្ញុំបានចូលហើយ), samāpajjāmi (ខ្ញុំកំពុងចូល), samāpanno (ខ្ញុំជាអ្នកចូលហើយ), lābhīmhi (ខ្ញុំជាអ្នកបាន), vasīmhi (ខ្ញុំជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ), sacchikataṃ mayā (ខ្ញុំបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ) ក្នុងបទនីមួយៗ ចាប់តាំងពីបឋមជ្ឈានជាដើម រហូតដល់បទថា mohā cittaṃ vinīvaraṇaṃ (ចិត្តរួចស្រឡះចាកមោហៈ) ឱ្យត្រូវតាមអាការៈ ៣, ៤, ៥, ៦, ៧ យ៉ាងនេះ ចំនួន ៥ ដង។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅថា ខណ្ឌចក្រ ដោយការភ្ជាប់នូវបទនីមួយៗ ជាមួយនឹងបឋមជ្ឈាន យ៉ាងនេះថា paṭhamañca jhānaṃ dutiyañca jhānaṃ (បឋមជ្ឈានផង ទុតិយជ្ឈានផង) រួចភ្ជាប់នូវបទទាំងអស់ ដោយសេចក្ដីពិស្ដារនោះឯង។ ព្រោះថា ចក្រនោះ ព្រះអង្គមិនបាននាំមកផ្សំនឹងបឋមជ្ឈានជាដើមម្ដងទៀតឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា “ខណ្ឌចក្រ”។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅថា ពទ្ធចក្រ ដោយការភ្ជាប់នូវបទនីមួយៗ ជាមួយនឹងទុតិយជ្ឈាន យ៉ាងនេះថា dutiyañca jhānaṃ tatiyañca jhānaṃ (ទុតិយជ្ឈានផង តតិយជ្ឈានផង) ហើយនាំមកភ្ជាប់ជាមួយនឹងបឋមជ្ឈានម្ដងទៀត ដោយសេចក្ដីពិស្ដារនោះឯង។ បន្ទាប់ពីនោះមក ដូចជាការភ្ជាប់ជាមួយនឹងទុតិយជ្ឈានដែរ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវពទ្ធចក្រ ២៩ ផ្សេងទៀត ដោយការភ្ជាប់នូវបទនីមួយៗ ជាមួយនឹងតតិយជ្ឈានជាដើម ហើយនាំមកភ្ជាប់ជាមួយនឹងទុតិយជ្ឈានជាដើមម្ដងទៀត ដោយសេចក្ដីពិស្ដារនោះឯង រួចហើយទ្រង់បញ្ចប់នូវឯកមូលកន័យ។ ចំណែកឯបាលី ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញដោយសង្ខេប បាលីនោះ អ្នកមិនវង្វេង គប្បីជ្រាបដោយសេចក្ដីពិស្ដារចុះ។

Yathā ca ekamūlako, evaṃ dumūlakādayopi sabbamūlakapariyosānā catunnaṃ satānaṃ upari pañcatiṃsa nayā vuttā. Seyyathidaṃ – dvimūlakā ekūnatiṃsa, timūlakā aṭṭhavīsa, catumūlakā sattavīsa; evaṃ pañcamūlakādayopi ekekaṃ ūnaṃ katvā yāva tiṃsamūlakā, tāva veditabbā. Pāṭhe pana tesaṃ nāmampi saṅkhipitvā ‘‘idaṃ sabbamūlaka’’nti tiṃsamūlakanayo eko dassito. Yasmā ca suññāgārapadaṃ jhānena aghaṭitaṃ sīsaṃ na otarati, tasmā taṃ anāmasitvā mohā cittaṃ vinīvaraṇapadapariyosānāyeva sabbattha yojanā dassitāti veditabbā. Evaṃ paṭhamajjhānādīni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā dutiyajjhānādīhi ghaṭetvā vā aghaṭetvā vā samāpajjintiādinā nayena ullapato mokkho natthi, pārājikaṃ āpajjatiyevāti.

ឯកមូលកន័យយ៉ាងណា ទុមូលកន័យជាដើម រហូតដល់សព្វមូលកន័យ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុក ៤៣៥ ន័យ (ន័យ ៣៥ លើសពី ៤ រយ)។ ន័យទាំងនោះមានដូចជា៖ ទុមូលកន័យ ២៩, តិមូលកន័យ ២៨, ចតុម្មូលកន័យ ២៧, យ៉ាងនេះឯង បញ្ចមូលកន័យជាដើម ក៏គប្បីជ្រាបថា ថយចុះម្ដងមួយៗ រហូតដល់តឹសមូលកន័យ (ន័យមានមូល ៣០)។ ប៉ុន្តែក្នុងបាលី ព្រះអង្គទ្រង់សង្ខេបសូម្បីតែឈ្មោះនៃន័យទាំងនោះ ហើយបង្ហាញតែតឹសមូលកន័យ ១ ប៉ុណ្ណោះថា “idaṃ sabbamūlakaṃ” (នេះជាសព្វមូលកៈ)។ មួយវិញទៀត ព្រោះថាបទថា សុញ្ញាគារ (ផ្ទះស្ងាត់) កាលបើមិនបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងឈានទេ ក៏មិនដល់នូវកំពូល (គឺមិនដល់នូវបារាជិក) ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គមិនបានលើកយកបទនោះមកពោលឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់បង្ហាញការផ្សំក្នុងទីទាំងពួង ឱ្យមានបទថា mohā cittaṃ vinīvaraṇaṃ ជាទីបំផុតវិញ។ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុដែលពោលអួតនូវបឋមជ្ឈានជាដើម ដោយលំដាប់ក្ដី មិនតាមលំដាប់ក្ដី ដោយការភ្ជាប់ជាមួយនឹងទុតិយជ្ឈានជាដើមក្ដី មិនភ្ជាប់ក្ដី ដោយន័យមានពាក្យថា samāpajji (ខ្ញុំបានចូលហើយ) ជាដើម ការរួចខ្លួនមិនមានឡើយ គឺត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែម្ដង។

Imassa atthassa dassanavasena vutte ca panetasmiṃ suddhikamahāvāre ayaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā – tīhākārehīti sampajānamusāvādassa aṅgabhūtehi tīhi kāraṇehi. Pubbevassa hotīti pubbabhāgeyeva assa puggalassa evaṃ hoti ‘‘musā bhaṇissa’’nti. Bhaṇantassa hotīti bhaṇamānassa hoti. Bhaṇitassa hotīti bhaṇite assa hoti, yaṃ vattabbaṃ tasmiṃ vutte hotīti attho. Atha vā bhaṇitassāti vuttavato niṭṭhitavacanassa hotīti. Yo evaṃ pubbabhāgepi jānāti, bhaṇantopi jānāti, pacchāpi jānāti, ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti so ‘‘paṭhamajjhānaṃ samāpajji’’nti bhaṇanto pārājikaṃ āpajjatīti ayamettha attho dassito. Kiñcāpi dassito, atha kho ayamettha viseso – pucchā tāva hoti ‘‘‘musā bhaṇissa’nti pubbabhāgo atthi, ‘musā mayā bhaṇita’nti pacchābhāgo natthi, vuttamattameva hi koci pamussati, kiṃ tassa pārājikaṃ hoti, na hotī’’ti? Sā evaṃ aṭṭhakathāsu vissajjitā – pubbabhāge ‘‘musā bhaṇissa’’nti ca bhaṇantassa [Pg.89] ‘‘musā bhaṇāmī’’ti ca jānato pacchābhāge ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti na sakkā na bhavituṃ. Sacepi na hoti pārājikameva. Purimameva hi aṅgadvayaṃ pamāṇaṃ. Yassāpi pubbabhāge ‘‘musā bhaṇissa’’nti ābhogo natthi, bhaṇanto pana ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānāti, bhaṇitepi ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti jānāti, so āpattiyā na kāretabbo. Pubbabhāgo hi pamāṇataro. Tasmiṃ asati davā bhaṇitaṃ vā ravā bhaṇitaṃ vā hotī’’ti.

ក៏ប៉ុន្តែ កាលបើពោលដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ ក្នុងសុទ្ធិកមហាវារៈនេះ នេះជាអត្ថវណ្ណនាដោយសង្ខេប៖ ពាក្យថា «tīhākārehīti» (ដោយអាការៈ ៣) គឺដោយហេតុ ៣ យ៉ាង ដែលជាអង្គនៃសម្បជានមុសាវាទ។ ពាក្យថា «Pubbevassa hotīti» គឺក្នុងបុព្វភាគ (មុននឹងនិយាយ) បុគ្គលនោះមានសេចក្តីដឹងយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយកុហក»។ ពាក្យថា «Bhaṇantassa hotīti» គឺកាលកំពុងនិយាយ ក៏មានសេចក្តីដឹងយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «Bhaṇitassa hotīti» គឺកាលបើនិយាយរួចហើយ ក៏មានសេចក្តីដឹងយ៉ាងនោះ គឺកាលបើពាក្យដែលត្រូវនិយាយនោះ ត្រូវបាននិយាយចេញទៅហើយ ក៏មានសេចក្តីដឹងយ៉ាងនោះ នេះជាអត្ថ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «bhaṇitassāti» គឺរបស់បុគ្គលដែលបាននិយាយរួចហើយ មានវាចាស្រេចហើយ មានសេចក្តីដឹងយ៉ាងនោះ។ ភិក្ខុណាដឹងក្នុងបុព្វភាគផង ដឹងកាលកំពុងនិយាយផង ដឹងក្នុងកាលជាខាងក្រោយផង យ៉ាងនេះថា «មុសាវាទ អាត្មាអញបាននិយាយហើយ» ភិក្ខុនោះកាលពោលថា «អាត្មាអញបានចូលបឋមជ្ឈាន» តែងត្រូវអាបត្តិបារាជិក នេះជាអត្ថដែលលោកបង្ហាញក្នុងទីនេះ។ ទោះបីជាលោកបង្ហាញអត្ថនេះហើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះមានសេចក្តីវិសេស (សេចក្តីប្លែក) ដូចតទៅនេះ៖ ជាដំបូង មានសំណួរថា «បើបុព្វភាគថា "អាត្មាអញនឹងនិយាយកុហក" មាន តែបច្ឆាភាគថា "មុសាវាទ អាត្មាអញបាននិយាយហើយ" មិនមាន ព្រោះថាបុគ្គលខ្លះគ្រាន់តែនិយាយរួចភ្លាម ក៏ភ្លេចភ្លាម តើបុគ្គលនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក ឬមិនត្រូវ?» សំណួរនោះ លោកដោះស្រាយក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «កាលបើមានសេចក្តីដឹងក្នុងបុព្វភាគថា "អាត្មាអញនឹងនិយាយកុហក" ផង និងដឹងកាលកំពុងនិយាយថា "អាត្មាអញកំពុងនិយាយកុហក" ផង ក្នុងបច្ឆាភាគ សេចក្តីដឹងថា "មុសាវាទ អាត្មាអញបាននិយាយហើយ" មិនមែនជាមិនមាននោះឡើយ (គឺត្រូវតែមាន)។ ទោះបីជាមិនមាន (សេចក្តីដឹងក្នុងបច្ឆាភាគ) ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដដែល ព្រោះថា អង្គពីរខាងដើមប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ (ជាសំខាន់)។ ចំណែកបុគ្គលណាដែលគ្មានការគិតក្នុងបុព្វភាគថា "អាត្មាអញនឹងនិយាយកុហក" ឡើយ ប៉ុន្តែកាលកំពុងនិយាយ ដឹងថា "អាត្មាអញកំពុងនិយាយកុហក" ហើយកាលនិយាយរួចហើយ ក៏ដឹងថា "មុសាវាទ អាត្មាអញបាននិយាយហើយ" បុគ្គលនោះ មិនត្រូវឱ្យធ្វើសេចក្តីកោតក្រែងដោយអាបត្តិឡើយ (គឺមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ) ព្រោះថាបុព្វភាគជាប្រមាណជាង។ កាលបើគ្មានបុព្វភាគនោះទេ វាចានោះរមែងជាពាក្យនិយាយលេង ឬជាពាក្យនិយាយភ្លាត់មាត់ប៉ុណ្ណោះ»។

Ettha ca taṃñāṇatā ca ñāṇasamodhānañca pariccajitabbaṃ. Taṃñāṇatā pariccajitabbāti yena cittena ‘‘musā bhaṇissa’’nti jānāti, teneva ‘‘musā bhaṇāmī’’ti ca ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti ca jānātīti evaṃ ekacitteneva tīsu khaṇesu jānātīti ayaṃ taṃññaṇatā pariccajitabbā, na hi sakkā teneva cittena taṃ cittaṃ jānituṃ yathā na sakkā teneva asinā so asi chinditunti. Purimaṃ purimaṃ pana cittaṃ pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hutvā nirujjhati. Tenetaṃ vuccati –

ក្នុងទីនេះ គប្បីលះបង់ចោលនូវ «តញ្ញាណតា» (ភាពនៃចិត្តដឹងនូវចិត្តនោះ) និង «ញាណសមោធាន» (ការប្រជុំគ្នានៃញាណ)។ ពាក្យថា «Taṃñāṇatā pariccajitabbā» (គប្បីលះបង់តញ្ញាណតា) គឺសេចក្តីយល់ថា ចិត្តណាដែលដឹងថា «អាត្មាអញនឹងនិយាយកុហក» ចិត្តនោះឯងក៏ដឹងថា «អាត្មាអញកំពុងនិយាយកុហក» ផង ដឹងថា «មុសាវាទ អាត្មាអញបាននិយាយហើយ» ផង គឺដឹងក្នុងខណៈទាំង ៣ ដោយចិត្តតែមួយយ៉ាងនេះ នេះហៅថា តញ្ញាណតា ដែលគប្បីលះបង់ ព្រោះថា ចិត្តនោះមិនអាចដឹងនូវចិត្តនោះឯងបានឡើយ ដូចជាដាវមិនអាចកាត់ដាវនោះឯងបានដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តមុនៗ រមែងរលត់ទៅដោយជាបច្ច័យដល់ការកើតឡើងនៃចិត្តក្រោយៗ យ៉ាងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលពាក្យនេះថា៖

‘‘Pamāṇaṃ pubbabhāgova, tasmiṃ sati na hessati;

Sesadvayanti nattheta, miti vācā tivaṅgikā’’ti.

«បុព្វភាគប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ, កាលបើបុព្វភាគនោះមានហើយ អង្គពីរដែលសេសនឹងមិនមាន ដូច្នេះមិនមែនឡើយ, ព្រោះហេតុនោះ វាចា (មុសាវាទ) ទើបឈ្មោះថាមានអង្គ ៣»។

‘‘Ñāṇasamodhānaṃ pariccajitabba’’nti etāni tīṇi cittāni ekakkhaṇe uppajjantīti na gahetabbāni. Idañhi cittaṃ nāma –

ពាក្យថា «Ñāṇasamodhānaṃ pariccajitabbaṃ» (គប្បីលះបង់ញាណសមោធាន) គឺមិនគប្បីប្រកាន់យកថា ចិត្តទាំង ៣ នេះ កើតឡើងក្នុងខណៈតែមួយនោះឡើយ។ ព្រោះថា ចិត្តនេះឯង៖

Aniruddhamhi paṭhame, na uppajjati pacchimaṃ;

Nirantaruppajjanato, ekaṃ viya pakāsati.

«កាលបើចិត្តទីមួយមិនទាន់រលត់ ចិត្តខាងក្រោយរមែងមិនកើតឡើង, ប៉ុន្តែព្រោះតែកើតឡើងបន្តបន្ទាប់គ្នាឥតចន្លោះ ទើបប្រាកដហាក់ដូចជាចិត្តតែមួយ»។

Ito paraṃ pana yvāyaṃ ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’nti sampajānamusā bhaṇati, yasmā so ‘‘natthi me paṭhamaṃ jhāna’’nti evaṃdiṭṭhiko hoti, tassa hi atthevāyaṃ laddhi. Tathā ‘‘natthi me paṭhamaṃ jhāna’’nti evamassa khamati ceva ruccati ca. Evaṃsabhāvameva cassa cittaṃ ‘‘natthi me paṭhamaṃ jhāna’’nti. Yadā pana musā vattukāmo hoti, tadā taṃ diṭṭhiṃ vā diṭṭhiyā saha khantiṃ vā diṭṭhikhantīhi saddhiṃ ruciṃ vā, diṭṭhikhantirucīhi saddhiṃ bhāvaṃ vā vinidhāya nikkhipitvā paṭicchādetvā abhūtaṃ katvā bhaṇati, tasmā tesampi vasena aṅgabhedaṃ dassetuṃ ‘‘catūhākārehī’’tiādi vuttaṃ. Parivāre ca ‘‘aṭṭhaṅgiko [Pg.90] musāvādo’’ti (paṭi. 328) vuttattā tattha adhippetāya saññāya saddhiṃ aññopi idha ‘‘aṭṭhahākārehī’’ti eko nayo yojetabbo.

តទៅពីនេះ ភិក្ខុណាពោលមុសាវាទទាំងដឹងខ្លួនថា «អាត្មាអញបានចូលបឋមជ្ឈាន» ព្រោះភិក្ខុនោះមានសេចក្តីយល់យ៉ាងនេះថា «បឋមជ្ឈានមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ» ព្រោះថាលទ្ធិ (ការយល់ឃើញ) នេះរមែងមានដល់ភិក្ខុនោះពិតមែន។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះរមែងពេញចិត្តផង គាប់ចិត្តផង យ៉ាងនេះថា «បឋមជ្ឈានមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ»។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះក៏មានសភាវៈយ៉ាងនេះឯងថា «បឋមជ្ឈានមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ»។ ប៉ុន្តែ កាលណាភិក្ខុនោះចង់និយាយកុហក កាលនោះក៏ដាក់ចុះ លះបង់ចោល លាក់បាំងទុក នូវទិដ្ឋិ (សេចក្តីយល់ឃើញ) នោះក្តី នូវខន្តិ (សេចក្តីពេញចិត្ត) ជាមួយទិដ្ឋិនោះក្តី នូវរុចិ (សេចក្តីគាប់ចិត្ត) ជាមួយទិដ្ឋិនិងខន្តិនោះក្តី នូវភាវៈ (សភាវៈនៃចិត្ត) ជាមួយទិដ្ឋិ ខន្តិ និងរុចិនោះក្តី ហើយធ្វើឱ្យទៅជាមិនពិត រួចទើបនិយាយចេញទៅ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «catūhākārehīti» (ដោយអាការៈ ៤) ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវការបែកធ្លាយនៃអង្គដោយអំណាចនៃធម៌ទាំងនោះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងគម្ពីរវារៈ លោកពោលថា «មុសាវាទមានអង្គ ៨» ព្រោះហេតុនោះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់វិធីមួយទៀតក្នុងទីនេះថា «aṭṭhahākārehīti» (ដោយអាការៈ ៨) ជាមួយសញ្ញាដែលលោកបំណងយកក្នុងគម្ពីរបរិវារនោះផង។

Ettha ca vinidhāya diṭṭhinti balavadhammavinidhānavasenetaṃ vuttaṃ. Vinidhāya khantintiādīni tato dubbaladubbalānaṃ vinidhānavasena. Vinidhāya saññanti idaṃ panettha sabbadubbaladhammavinidhānaṃ. Saññāmattampi nāma avinidhāya sampajānamusā bhāsissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yasmā pana ‘‘samāpajjissāmī’’tiādinā anāgatavacanena pārājikaṃ na hoti, tasmā ‘‘samāpajji’’ntiādīni atītavattamānapadāneva pāṭhe vuttānīti veditabbāni.

ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «vinidhāya diṭṭhiṃ» (ការដាក់ចុះនូវទិដ្ឋិ) នេះ លោកពោលដោយអំណាចនៃការដាក់ចុះនូវធម៌ដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង។ ពាក្យថា «vinidhāya khantiṃ» ជាដើម លោកពោលដោយអំណាចនៃការដាក់ចុះនូវធម៌ដែលខ្សោយជាងនោះជាលំដាប់។ ចំណែកពាក្យថា «vinidhāya saññaṃ» ក្នុងទីនេះ គឺជាការដាក់ចុះនូវធម៌ដ៏ទន់ខ្សោយបំផុតក្នុងចំណោមធម៌ទាំងអស់។ ហេតុដែលថា បុគ្គលនឹងពោលសម្បជានមុសាវាទ ដោយមិនបានដាក់ចុះសូម្បីតែសញ្ញាមត្តៈនោះ មិនដែលដឹងថាមានឡើយ (មិនអាចមានឡើយ)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែការត្រូវអាបត្តិបារាជិកមិនមានដោយសារអនាគតវចនៈជាដើមថា «samāpajjissāmi» (អាត្មាអញនឹងចូល) ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា លោកទើបត្រាស់តែអតីតបទ និងបច្ចុប្បន្នបទទាំងឡាយ មានពាក្យថា «samāpajji» (បានចូលហើយ) ជាដើម ក្នុងបាលី។

207. Ito paraṃ sabbampi imasmiṃ suddhikamahāvāre uttānatthameva. Na hettha taṃ atthi – yaṃ iminā vinicchayena na sakkā bhaveyya viññātuṃ, ṭhapetvā kilesappahānapadassa padabhājane ‘‘rāgo me catto vanto’’tiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ. Svāyaṃ vuccati – ettha hi cattoti idaṃ sakabhāvapariccajanavasena vuttaṃ. Vantoti idaṃ puna anādiyanabhāvadassanavasena. Muttoti idaṃ santatito vimocanavasena. Pahīnoti idaṃ muttassāpi kvaci anavaṭṭhānadassanavasena. Paṭinissaṭṭhoti idaṃ pubbe ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasena. Ukkheṭitoti idaṃ ariyamaggena uttāsitattā puna anallīyanabhāvadassanavasena. Svāyamattho saddasatthato pariyesitabbo. Samukkheṭitoti idaṃ suṭṭhu uttāsetvā aṇusahagatassāpi puna anallīyanabhāvadassanavasena vuttanti.

២០៧. តទៅពីនេះ គ្រប់បទទាំងអស់ក្នុងសុទ្ធិកមហាវារៈនេះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ គ្មានបទណាមួយដែលមិនអាចដឹងបានដោយសេចក្តីសម្រេចនេះឡើយ លើកលែងតែអត្ថនៃបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «rāgo me catto vanto» (រាគៈរបស់អាត្មាអញ លះបង់ហើយ ខ្ជាក់ចោលហើយ) ក្នុងបទភាជនីយនៃកិលេសប្បហានបទចេញ។ អត្ថនោះ លោកនឹងពោលពន្យល់ដូចតទៅ៖ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា «catto» (លះបង់ហើយ) នេះ លោកពោលដោយអំណាចនៃការលះបង់ចោលនូវសភាវៈរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា «vanto» (ខ្ជាក់ចោលហើយ) នេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវសភាវៈដែលមិនត្រឡប់កាន់យកម្តងទៀត។ ពាក្យថា «mutto» (រួចផុតហើយ) នេះ លោកពោលដោយអំណាចនៃការរួចផុតចាកសន្តានចិត្ត។ ពាក្យថា «pahīno» (លះបង់បានហើយ) នេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនតាំងនៅកន្លែងណាមួយ សូម្បីតែចំពោះកិលេសដែលរួចផុតទៅហើយនោះ។ ពាក្យថា «paṭinissaṭṭho» (រលាស់ចោលហើយ) នេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវការរលាស់ចោលនូវកិលេសដែលធ្លាប់បានកាន់យកពីមុនមក។ ពាក្យថា «ukkheṭito» (កម្ចាត់ចោលហើយ) នេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនជាប់ជំពាក់ម្តងទៀត ព្រោះតែត្រូវអរិយមគ្គធ្វើឱ្យតក់ស្លុតហើយ។ អត្ថនៃពាក្យ (ខិដធាតុ ក្នុងន័យតក់ស្លុត) នេះ គប្បីស្វែងរកក្នុងក្បួនសទ្ទសាស្ត្រ (វ្យាករណ៍)។ ពាក្យថា «samukkheṭito» (កម្ចាត់ចោលដោយប្រពៃហើយ) នេះ លោកពោលដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនជាប់ជំពាក់ម្តងទៀត សូម្បីតែចំពោះកិលេសដ៏ល្អិតឆ្មារ (អនុសហគតៈ) ក្រោយពីបានធ្វើឱ្យតក់ស្លុតយ៉ាងខ្លាំងហើយ។

Suddhikavārakathā niṭṭhitā.

ចប់ សុទ្ធិកវារកថា។

Vattukāmavārakathā

វត្ថុកាមវារកថា

215. Vattukāmavārepi ‘‘tīhākārehī’’tiādīnaṃ attho, vārapeyyālappabhedo ca sabbo idha vuttanayeneva veditabbo. Kevalañhi yaṃ ‘‘mayā virajjhitvā aññaṃ vattukāmena aññaṃ vuttaṃ, tasmā natthi mayhaṃ āpattī’’ti evaṃ okāsagavesakānaṃ pāpapuggalānaṃ okāsanisedhanatthaṃ vutto. Yatheva hi ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti vattukāmo ‘‘dhammaṃ paccakkhāmī’’tiādīsu sikkhāpaccakkhānapadesu yaṃ vā taṃ vā vadantopi khette otiṇṇattā sikkhāpaccakkhātakova [Pg.91] hoti; evaṃ paṭhamajjhānādīsu uttarimanussadhammapadesu yaṃkiñci ekaṃ vattukāmo tato aññaṃ yaṃ vā taṃ vā vadantopi khette otiṇṇattā pārājikova hoti. Sace yassa vadati, so tamatthaṃ taṅkhaṇaññeva jānāti. Jānanalakkhaṇañcettha sikkhāpaccakkhāne vuttanayeneva veditabbaṃ.

២១៥. សូម្បីក្នុងវត្ថុកាមវារៈ អត្ថនៃបទទាំងឡាយមាន «tīhākārehīti» ជាដើម និងរបៀបនៃវារបេយ្យាលៈទាំងអស់ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងទីនេះឯង។ ប៉ុន្តែ វារៈនេះ លោកពោលទុកដើម្បីហាមឃាត់ឱកាសរបស់ពួកបុគ្គលលាមក ដែលស្វែងរកឱកាសដោះខ្លួនយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនិយាយភ្លាត់មាត់ ចង់និយាយពាក្យផ្សេង បែរជានិយាយពាក្យផ្សេងទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ»។ ព្រោះថា ដូចជាបុគ្គលចង់និយាយថា «អាត្មាអញសូមលះបង់ព្រះពុទ្ធ» តែបែរជានិយាយពាក្យណាមួយក្នុងបទទាក់ទងនឹងការលះបង់សិក្ខាមានជាដើមថា «អាត្មាអញសូមលះបង់ព្រះធម៌» ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកលះបង់សិក្ខាពិតប្រាកដ ព្រោះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងខេត្ត (ដែនកំណត់នៃការលះបង់សិក្ខា) យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុចង់និយាយនូវឧត្តរិមនុស្សធម៌ណាមួយ មានបឋមជ្ឈានជាដើម តែបែរជានិយាយពាក្យណាមួយផ្សេងពីពាក្យនោះទៅវិញ ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកពិតប្រាកដ ព្រោះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងខេត្ត (ដែនកំណត់នៃបារាជិក) យ៉ាងនោះដែរ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលខ្លួននិយាយប្រាប់នោះ ដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះក្នុងខណៈនោះឯង។ ចំណែកលក្ខណៈនៃការដឹងក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបច្ចក្ខានកថា។

Ayaṃ pana viseso – sikkhāpaccakkhānaṃ hatthamuddāya sīsaṃ na otarati. Idaṃ abhūtārocanaṃ hatthamuddāyapi otarati. Yo hi hatthavikārādīhipi aṅgapaccaṅgacopanehi abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ viññattipathe ṭhitassa puggalassa āroceti, so ca tamatthaṃ jānāti, pārājikova hoti. Atha pana yassa āroceti, so na jānāti ‘‘ki ayaṃ bhaṇatī’’ti, saṃsayaṃ vā āpajjati, ciraṃ vīmaṃsitvā vā pacchā jānāti, appaṭivijānanto icceva saṅkhyaṃ gacchati. Evaṃ appaṭivijānantassa vutte thullaccayaṃ hoti. Yo pana jhānādīni attano adhigamavasena vā uggahaparipucchādivasena vā na jānāti, kevalaṃ jhānanti vā vimokkhoti vā vacanamattameva sutaṃ hoti, sopi tena vutte ‘‘jhānaṃ kira samāpajjinti esa vadatī’’ti yadi ettakamattampi jānāti, jānāticceva saṅkhyaṃ gacchati. Tassa vutte pārājikameva. Seso ekassa vā dvinnaṃ vā bahūnaṃ vā niyamitāniyamitavasena viseso sabbo sikkhāpaccakkhānakathāyaṃ vuttanayeneva veditabboti.

ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាដូចតទៅ៖ ការលះបង់សិក្ខា មិនឈានទៅដល់ទីបំផុត (គឺមិនសម្រេច) ដោយសារតែការធ្វើកាយវិការដោយដៃ (ហត្ថមុទ្ទា) ឡើយ។ ចំណែកការប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌ដែលមិនពិតនេះ ទោះបីជាធ្វើកាយវិការដោយដៃ ក៏ឈានទៅដល់ទីបំផុត (គឺសម្រេចជាអាបត្តិបារាជិក) ដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាប្រាប់នូវឧត្តរិមនុស្សធម៌ដែលមិនពិត ដល់បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងទីដែលអាចដឹងវិញ្ញត្តិបាន ដោយការធ្វើកាយវិការមានការធ្វើវិការៈដោយដៃ ឬការកម្រើកអវយវៈតូចធំជាដើម ហើយបុគ្គលនោះដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលខ្លួនប្រាប់នោះ មិនដឹងច្បាស់ថា «លោកនេះនិយាយអ្វីហ្ន៎?» ឬកើតសេចក្តីសង្ស័យ ឬគិតពិចារណាអស់កាលយូរ ទើបដឹងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ បុគ្គលនោះរមែងរាប់ថាជាអ្នកមិនដឹងច្បាស់ឡើយ។ កាលបើពោលចំពោះបុគ្គលដែលមិនដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ចំណែកបុគ្គលណាដែលមិនស្គាល់ឈានជាដើម ដោយអំណាចនៃការសម្រេចរបស់ខ្លួន ឬដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរជាដើមឡើយ គ្រាន់តែធ្លាប់ឮពាក្យត្រឹមតែថា «ឈាន» ឬ «វិមោក្ខ» ប៉ុណ្ណោះ កាលបើភិក្ខុនោះពោលហើយ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះដឹងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះថា «លោកនេះនិយាយថា ខ្លួនបានចូលឈានហើយតើ» បុគ្គលនោះក៏រាប់ថាជាអ្នកដឹងច្បាស់ដែរ។ កាលបើពោលចំពោះបុគ្គលនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិកពិតប្រាកដ។ សេចក្តីប្លែកដែលសេសសល់ទាំងអស់ ដោយអំណាចនៃបុគ្គលម្នាក់ក្តី ពីរនាក់ក្តី ច្រើននាក់ក្តី ដោយអំណាចនៃការកំណត់ទុកក្តី មិនបានកំណត់ទុកក្តី គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបច្ចក្ខានកថា។

Vattukāmavārakathā niṭṭhitā.

ចប់ វត្ថុកាមវារកថា។

Paccayapaṭisaṃyuttavārakathā

បច្ចយបដិសំយុត្តវារកថា

220. Paccayapaṭisaṃyuttavārepi – sabbaṃ vārapeyyālabhedaṃ pubbe āgatapadānañca atthaṃ vuttanayeneva ñatvā pāḷikkamo tāva evaṃ jānitabbo. Ettha hi ‘‘yo te vihāre vasi, yo te cīvaraṃ paribhuñji, yo te piṇḍapātaṃ paribhuñji, yo te senāsanaṃ paribhuñji, yo te gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paribhuñjī’’ti ime pañca paccattavacanavārā, ‘‘yena te vihāro paribhutto’’tiādayo pañca karaṇavacanavārā, ‘‘yaṃ tvaṃ āgamma vihāraṃ adāsī’’tiādayo pañca upayogavacanavārā vuttā, tesaṃ vasena idha vuttena suññāgārapadena saddhiṃ pubbe vuttesu paṭhamajjhānādīsu sabbapadesu [Pg.92] vārapeyyālabhedo veditabbo. ‘‘Yo te vihāre, yena te vihāro, yaṃ tvaṃ āgamma vihāra’’nti evaṃ pariyāyena vuttattā pana ‘‘aha’’nti ca avuttattā paṭivijānantassa vuttepi idha thullaccayaṃ, apaṭivijānantassa dukkaṭanti ayamettha vinicchayo.

២២០. សូម្បីក្នុងបច្ចយបដិសំយុត្តវារៈ គប្បីជ្រាបនូវរបៀបនៃវារបេយ្យាលៈទាំងអស់ និងអត្ថនៃបទទាំងឡាយដែលមកហើយក្នុងកាលមុន តាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង រួចហើយគប្បីជ្រាបលំដាប់នៃបាលីយ៉ាងនេះជាមុនសិន។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ លោកត្រាស់ទុកនូវបច្ចត្តវចនវារៈ (បឋមាវិភត្តិ) ទាំង ៥ នេះគឺ «yo te vihāre vasi (ភិក្ខុណាបាននៅក្នុងវិហាររបស់អ្នក), yo te cīvaraṃ paribhuñji (ភិក្ខុណាបានប្រើប្រាស់ចីវររបស់អ្នក), yo te piṇḍapātaṃ paribhuñji (ភិក្ខុណាបានឆាន់ចង្ហាន់របស់អ្នក), yo te senāsanaṃ paribhuñji (ភិក្ខុណាបានប្រើប្រាស់សេនាសនៈរបស់អ្នក), yo te gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paribhuñji (ភិក្ខុណាបានប្រើប្រាស់គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខាររបស់អ្នក)» ត្រាស់ទុកនូវករណវចនវារៈ (តតិយាវិភត្តិ) ទាំង ៥ មានជាដើមថា «yena te vihāro paribhutto» (វិហាររបស់អ្នក ត្រូវភិក្ខុណាប្រើប្រាស់ហើយ) និងត្រាស់ទុកនូវឧបយោគវចនវារៈ (ទុតិយាវិភត្តិ) ទាំង ៥ មានជាដើមថា «yaṃ tvaṃ āgamma vihāraṃ adāsi» (អ្នកអាស្រ័យនូវភិក្ខុណា ហើយបានប្រគេនវិហារ) ដោយអំណាចនៃវារៈទាំងនោះ គប្បីជ្រាបនូវរបៀបនៃវារបេយ្យាលៈក្នុងបទទាំងអស់មានបឋមជ្ឈានជាដើម ដែលបានពោលហើយពីមុន ជាមួយនិងសុញ្ញាគារបទដែលបានពោលក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែលោកត្រាស់ដោយវេរាយវិធី (ដោយប្រយោល) យ៉ាងនេះថា «yo te vihāre, yena te vihāro, yaṃ tvaṃ āgamma vihāraṃ» ហើយមិនបានត្រាស់ពាក្យថា «ahaṃ» (អាត្មាអញ) ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបច្ចយបដិសំយុត្តវារៈនេះ ទោះបីជាពោលចំពោះបុគ្គលដែលដឹងច្បាស់ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើពោលចំពោះបុគ្គលដែលមិនដឹងច្បាស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងទីនេះ។

Anāpattibhedakathā

អនាបត្តិភេទកថា

Evaṃ vitthāravasena āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattiṃ dassento ‘‘anāpatti adhimānenā’’tiādimāha. Tattha adhimānenāti adhigatamānena samudācarantassa anāpatti. Anullapanādhippāyassāti kohaññe icchācāre aṭhatvā anullapanādhippāyassa sabrahmacārīnaṃ santike aññaṃ byākarontassa anāpatti. Ummattakādayo pubbe vuttanayāeva. Idha pana ādikammikā vaggumudātīriyā bhikkhū. Tesaṃ anāpattīti.

កាលបានបង្ហាញនូវការបែងចែកអាបត្តិដោយពិស្តារយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវអនាបត្តិ (ការមិនត្រូវអាបត្តិ) លោកទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «anāpatti adhimānena» (មិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះសំគាល់ខុស)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា «adhimānena» គឺភិក្ខុដែលពោលអួតដោយសេចក្តីសំគាល់ថាខ្លួនបានសម្រេច (អធិមាន) មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា «anullapanādhippāyassa» គឺភិក្ខុដែលមិនតាំងនៅក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក គឺការអួតអាង (កោហញ្ញៈ) ហើយគ្មានបំណងនឹងនិយាយអួត បែរជានិយាយដោះស្រាយធម៌ផ្សេង ក្នុងសំណាក់នៃសហធម្មិកទាំងឡាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកពួកភិក្ខុឆ្កួតជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងកាលមុនឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ភិក្ខុដើមបញ្ញត្តិ (អាទិកម្មិកៈ) គឺពួកភិក្ខុនៅទៀបឆ្នេរស្ទឹងវគ្គុមុទា។ ការមិនត្រូវអាបត្តិ រមែងមានដល់ភិក្ខុទាំងនោះ។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ចប់ បទភាជនីយវណ្ណនា។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – hatthamuddāya ārocentassa kāyacittato, vacībhedena ārocentassa vācācittato, ubhayaṃ karontassa kāyavācācittato samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedanaṃ hasantopi hi somanassiko ullapati bhāyantopi majjhattopīti.

ក្នុងបណ្តាសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កាលភិក្ខុប្រាប់ដោយហត្ថមុទ្រា (ការធ្វើសញ្ញាដៃ) រមែងតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត, កាលប្រាប់ដោយការបញ្ចេញវាចា រមែងតាំងឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត, កាលធ្វើទាំងពីរយ៉ាង រមែងតាំងឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត។ សិក្ខាបទនេះ ជាកិរិយា រួចផុតព្រោះសញ្ញា មានចិត្ត មានទោសតាមលោក ជាកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុសើចសប្បាយ ក៏ជាអ្នកមានសោមនស្សនិយាយអួត សូម្បីខ្លាច ក៏និយាយអួត សូម្បីមានចិត្តជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា) ក៏និយាយអួតដែរ។

Vinītavatthuvaṇṇanā

វណ្ណនាវិនិវត្ថុ

223. Vinītavatthūsu – adhimānavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva.

២២៣. ក្នុងបណ្តាវិនិវត្ថុទាំងឡាយ រឿងភិក្ខុមានអធិមាន (ការសំគាល់ខ្លួនខុស) មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអនុបញ្ញត្តិ។

Dutiyavatthusmiṃ – paṇidhāyāti patthanaṃ katvā. Evaṃ maṃ jano sambhāvessatīti evaṃ araññe vasantaṃ maṃ jano arahatte vā sekkhabhūmiyaṃ vā sambhāvessati, tato lokassa sakkato bhavissāmi garukato mānito pūjitoti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ paṇidhāya ‘‘araññe vasissāmī’’ti gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Tathā araññe kuṭikaraṇacaṅkamananisīdananivāsanapāvuraṇādīsu sabbakiccesu payoge payoge dukkaṭaṃ. Tasmā evaṃ araññe na vasitabbaṃ. Evaṃ vasanto hi sambhāvanaṃ labhatu vā mā vā dukkaṭaṃ āpajjati. Yo pana samādinnadhutaṅgo [Pg.93] ‘‘dhutaṅgaṃ rakkhissāmī’’ti vā ‘‘gāmante me vasato cittaṃ vikkhipati, araññaṃ sappāya’’nti cintetvā vā ‘‘addhā araññe tiṇṇaṃ vivekānaṃ aññataraṃ pāpuṇissāmī’’ti vā ‘‘araññaṃ pavisitvā arahattaṃ apāpuṇitvā na nikkhamissāmī’’ti vā ‘‘araññavāso nāma bhagavatā pasattho, mayi ca araññe vasante bahū sabrahmacārino gāmantaṃ hitvā āraññakā bhavissantī’’ti vā evaṃ anavajjavāsaṃ vasitukāmo hoti, tena vasitabbaṃ.

ក្នុងរឿងទី ២ ពាក្យថា paṇidhāya (តាំងចិត្តទុក) សេចក្តីថា ធ្វើការប្រាថ្នា។ ពាក្យថា Evaṃ maṃ jano sambhāvessati (ជនទាំងឡាយនឹងសរសើរអាត្មាអញយ៉ាងនេះ) សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយនឹងសរសើរអាត្មាអញដែលនៅក្នុងព្រៃយ៉ាងនេះ ក្នុងអរហត្តផល ឬក្នុងសេក្ខភូមិ ពីព្រោះហេតុនោះ អាត្មាអញនឹងជាអ្នកដែលសត្វលោកធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា។ ពាក្យថា Āpatti dukkaṭassa (ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ) សេចក្តីថា កាលភិក្ខុតាំងចិត្តទុកយ៉ាងនេះ ហើយដើរទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងនៅក្នុងព្រៃ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ៗជំហានជើង។ ដូចគ្នានោះដែរ ក្នុងកិច្ចទាំងពួងមានការធ្វើកុដិ ការដើរចង្ក្រម ការអង្គុយ ការស្លៀក និងការដណ្តប់ជាដើម ក្នុងព្រៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវនៅក្នុងព្រៃដោយបំណងយ៉ាងនេះឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលនៅក្នុងព្រៃយ៉ាងនេះ ទោះបីបានការសរសើរ ឬមិនបានក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯភិក្ខុណាជាអ្នកសមាទានធុតង្គ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងរក្សាធុតង្គ» ឬគិតថា «កាលអាត្មាអញនៅក្នុងទីជិតស្រុក ចិត្តរមែងរាយមាយ ព្រៃទើបជាទីសប្បាយ» ឬគិតថា «អាត្មាអញនៅក្នុងព្រៃ ពិតជានឹងបានសម្រេចវិវេកណាមួយក្នុងបណ្តាវិវេកទាំង ៣» ឬគិតថា «អាត្មាអញចូលទៅក្នុងព្រៃហើយ បើមិនទាន់បានសម្រេចអរហត្តផលទេ នឹងមិនចេញមកវិញឡើយ» ឬគិតថា «ការនៅក្នុងព្រៃ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សរសើរហើយ កាលបើអាត្មាអញនៅក្នុងព្រៃ សព្រហ្មចារីទាំងឡាយជាច្រើននឹងលះបង់ទីជិតស្រុក ហើយទៅជានិស្សិតព្រៃ (អ្នកនៅក្នុងព្រៃ) ដែរ» ភិក្ខុនោះកាលប្រាថ្នានឹងនៅដោយការនៅដែលគ្មានទោសយ៉ាងនេះ គួរនៅក្នុងព្រៃបាន។

Tatiyavatthusmimpi – ‘‘abhikkantādīni saṇṭhapetvā piṇḍāya carissāmī’’ti nivāsanapārupanakiccato pabhuti yāva bhojanapariyosānaṃ tāva payoge payoge dukkaṭaṃ. Sambhāvanaṃ labhatu vā mā vā dukkaṭameva. Khandhakavattasekhiyavattaparipūraṇatthaṃ pana sabrahmacārīnaṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ vā pāsādikehi abhikkamapaṭikkamādīhi piṇḍāya pavisanto anupavajjo viññūnanti.

សូម្បីក្នុងរឿងទី ៣ ពាក្យថា «អាត្មាអញនឹងតាំងការឈានទៅមុខជាដើមឲ្យល្អ ហើយដើរទៅបិណ្ឌបាត» សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីកិច្ចស្លៀកដណ្តប់ទៅ រហូតដល់ការឆាន់អាហារចប់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ ទោះបីបានការសរសើរ ឬមិនបានក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ចំណែកភិក្ខុដែលចូលទៅបិណ្ឌបាត ដោយការឈានទៅមុខ និងការថយក្រោយជាដើម គួរជាទីជ្រះថ្លា ដើម្បីបំពេញខន្ធកវត្ត និងសេក្ខិយវត្ត ឬដើម្បីឲ្យសព្រហ្មចារីទាំងឡាយយកជាតម្រាប់តាម ភិក្ខុនោះមិនត្រូវវិញ្ញូជនតិះដៀលឡើយ។

Catutthapañcamavatthūsu – ‘‘yo te vihāre vasī’’ti ettha vuttanayeneva ‘‘aha’’nti avuttattā pārājikaṃ natthi. Attupanāyikameva hi samudācarantassa pārājikaṃ vuttaṃ.

ក្នុងរឿងទី ៤ និងទី ៥ ក្នុងពាក្យថា «ភិក្ខុណាដែលនៅក្នុងវិហាររបស់អ្នក» នេះ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយ ព្រោះមិនបានពោលពាក្យថា «អាត្មាអញ» អាបត្តិបារាជិកទើបមិនមាន។ ព្រោះថា អាបត្តិបារាជិក ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកដល់ភិក្ខុដែលនិយាយបង្អោនមករកខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។

Paṇidhāya caṅkamītiādīni heṭṭhā vuttanayāneva.

ពាក្យមានជាដើមថា paṇidhāya caṅkami (តាំងចិត្តទុកហើយដើរចង្ក្រម) មានន័យដូចដែលបានពោលហើយខាងក្រោម។

Saṃyojanavatthusmiṃ – saṃyojanā pahīnātipi ‘‘dasa saṃyojanā pahīnā’’tipi ‘‘ekaṃ saṃyojanaṃ pahīna’’ntipi vadato kilesappahānameva ārocitaṃ hoti, tasmā pārājikaṃ.

ក្នុងរឿងសំយោជនៈ កាលភិក្ខុនិយាយថា «សំយោជនៈទាំងឡាយ អាត្មាអញលះបង់ហើយ» ក្តី និយាយថា «សំយោជនៈទាំង ១០ អាត្មាអញលះបង់ហើយ» ក្តី និយាយថា «សំយោជនៈ ១ អាត្មាអញលះបង់ហើយ» ក្តី ឈ្មោះថាជាការប្រាប់អំពីការលះបង់កិលេសដូចគ្នា ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក។

224. Rahovatthūsu – raho ullapatīti ‘‘rahogato arahā aha’’nti vadati, na manasā cintitameva karoti. Tenettha dukkaṭaṃ vuttaṃ.

២២៤. ក្នុងរឿងទីស្ងាត់ ពាក្យថា raho ullapati (និយាយអួតក្នុងទីស្ងាត់) សេចក្តីថា ភិក្ខុទៅក្នុងទីស្ងាត់ហើយនិយាយថា «អាត្មាអញជាព្រះអរហន្ត» មិនមែនគ្រាន់តែគិតក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះទេ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Vihāravatthu upaṭṭhānavatthu ca vuttanayameva.

រឿងវិហារ និងរឿងឧបដ្ឋាន មានន័យដូចដែលបានពោលហើយ។

225. Na dukkaravatthusmiṃ – tassa bhikkhuno ayaṃ laddhi – ‘‘ariyapuggalāva bhagavato sāvakā’’ti. Tenāha – ‘‘ye kho te bhagavato sāvakā te evaṃ vadeyyu’’nti. Yasmā cassa ayamadhippāyo – ‘‘sīlavatā [Pg.94] āraddhavipassakena na dukkaraṃ aññaṃ byākātuṃ, paṭibalo so arahattaṃ pāpuṇitu’’nti. Tasmā ‘‘anullapanādhippāyo aha’’nti āha.

២២៥. ក្នុងរឿងមិនពិបាក ភិក្ខុនោះមានលទ្ធិ (ការយល់ឃើញ) យ៉ាងនេះថា «ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ទើបជាសាវ័ករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទើបពោលថា «សាវ័កទាំងឡាយណា របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ សាវ័កទាំងនោះគប្បីពោលយ៉ាងនេះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះមានបំណងយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុអ្នកមានសីល មានវិបស្សនាដែលប្រារព្ធហើយ មិនពិបាកនឹងព្យាករនូវអរហត្តផលឡើយ ភិក្ខុនោះជាអ្នកអាចដើម្បីសម្រេចអរហត្តផលបាន»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទើបក្រាបបង្គំទូលថា «អាត្មាអញគ្មានបំណងនឹងនិយាយអួតទេ»។

Vīriyavatthusmiṃ ārādhanīyoti sakkā ārādhetuṃ sampādetuṃ nibbattetunti attho. Sesaṃ vuttanayameva.

ក្នុងរឿងវីរិយៈ ពាក្យថា ārādhanīyo សេចក្តីថា អាចដើម្បីញ៉ាំងឲ្យសម្រេច ឲ្យបរិបូណ៌ ឲ្យកើតឡើងបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយ។

Maccuvatthusmiṃ so bhikkhu ‘‘yassa vippaṭisāro uppajjati, so bhāyeyya. Mayhaṃ pana avippaṭisāravatthukāni parisuddhāni sīlāni, svāhaṃ kiṃ maraṇassa bhāyissāmī’’ti etamatthavasaṃ paṭicca ‘‘nāhaṃ āvuso maccuno bhāyāmī’’ti āha. Tenassa anāpatti.

ក្នុងរឿងសេចក្តីស្លាប់ ភិក្ខុនោះអាស្រ័យហេតុនេះថា «សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតឡើងដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះគប្បីខ្លាច ចំណែកសីលទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញជាសីលបរិសុទ្ធ មិនមែនជាហេតុនាំឲ្យក្តៅក្រហាយឡើយ អាត្មាអញនោះ ហេតុអ្វីនឹងត្រូវខ្លាចសេចក្តីស្លាប់» ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញមិនខ្លាចសេចក្តីស្លាប់ឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Vippaṭisāravatthusmimpi eseva nayo. Tato parāni tīṇi vatthūni vīriyavatthusadisāneva.

សូម្បីក្នុងរឿងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ រឿង ៣ ទៀតបន្ទាប់ពីនោះ មានន័យដូចគ្នានឹងរឿងវីរិយៈដែរ។

Vedanāvatthūsupaṭhamasmiṃ tāva so bhikkhu paṭisaṅkhānabalena adhivāsanakhantiyaṃ ṭhatvā ‘‘nāvuso sakkā yena vā tena vā adhivāsetu’’nti āha. Tenassa anāpatti.

ក្នុងបណ្តារឿងវេទនាទាំងឡាយ ក្នុងរឿងទី ១ ភិក្ខុនោះស្ថិតនៅក្នុងអធិវាសនខន្តី ដោយកម្លាំងនៃការពិចារណា ហើយពោលថា «ម្នាលអាវុសោ បុគ្គលណាមួយ មិនអាចនឹងអត់ធន់បានឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Dutiye pana attupanāyikaṃ akatvā ‘‘nāvuso sakkā puthujjanenā’’ti pariyāyena vuttattā thullaccayaṃ.

ចំណែកក្នុងរឿងទី ២ ភិក្ខុមិនបាននិយាយបង្អោនមករកខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែនិយាយដោយបរិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ បុថុជ្ជនមិនអាចនឹងអត់ធន់បានឡើយ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

226. Brāhmaṇavatthūsuso kira brāhmaṇo na kevalaṃ ‘‘āyantu bhonto arahanto’’ti āha. Yaṃ yaṃ panassa vacanaṃ mukhato niggacchati, sabbaṃ ‘‘arahantānaṃ āsanāni paññapetha, pādodakaṃ detha, arahanto pāde dhovantū’’ti arahantavādapaṭisaṃyuttaṃyeva. Taṃ panassa pasādabhaññaṃ saddhācaritattā attano saddhābalena samussāhitassa vacanaṃ. Tasmā bhagavā ‘‘anāpatti, bhikkhave, pasādabhaññe’’ti āha. Evaṃ vuccamānena pana bhikkhunā na haṭṭhatuṭṭheneva paccayā paribhuñjitabbā, ‘‘arahattasampāpikaṃ paṭipadaṃ paripūressāmī’’ti evaṃ yogo karaṇīyoti.

២២៦. ឮថា ក្នុងរឿងព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍នោះមិនមែនពោលត្រឹមតែពាក្យថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយដ៏មានអាយុ និមន្តមក» ប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែ វាចាណាមួយដែលចេញពីមាត់របស់គាត់ វាចាទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែប្រកបដោយពាក្យថា ព្រះអរហន្ត គឺ «សូមលោកទាំងឡាយរៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះអរហន្តទាំងឡាយ សូមប្រគេនទឹកលាងព្រះបាទ សូមព្រះអរហន្តទាំងឡាយលាងព្រះបាទ»។ ពាក្យនោះរបស់គាត់ ជាពាក្យពោលដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា ជាវាចារបស់បុគ្គលដែលមានសទ្ធាចរិត ដែលកម្លាំងសទ្ធារបស់ខ្លួនដាស់តឿនហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ក្នុងពាក្យដែលពោលដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា»។ ចំណែកភិក្ខុកាលដែលគេពោលយ៉ាងនេះ មិនត្រូវត្រេកអររីករាយ ហើយឆាន់បច្ច័យទាំងឡាយឡើយ គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបំពេញបដិបទាដែលជាគ្រឿងសម្រេចអរហត្តផល» នេះជាអនុសាសនី។

Aññabyākaraṇavatthūnisaṃyojanavatthusadisāneva. Agāravatthusmiṃ so bhikkhu gihibhāve anatthikatāya anapekkhatāya ‘‘abhabbo kho āvuso mādiso’’ti āha, na ullapanādhippāyena. Tenassa anāpatti.

រឿងព្យាករដទៃទៀត មានន័យដូចគ្នានឹងរឿងសំយោជនៈដែរ។ ក្នុងរឿងមិនអើពើ ភិក្ខុនោះព្រោះមិនចង់បាន និងមិនអាឡោះអាល័យក្នុងភាពជាគ្រហស្ថ ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ បុគ្គលប្រហែលដូចជាអាត្មាអញ មិនគួរ (នឹងត្រឡប់ទៅជាគ្រហស្ថ) ឡើយ» មិនមែនពោលដោយបំណងនិយាយអួតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

227. Āvaṭakāmavatthusmiṃ [Pg.95] so bhikkhu vatthukāmesu ca kilesakāmesu ca lokiyeneva ādīnavadassanena nirapekkho. Tasmā ‘‘āvaṭā me āvuso kāmā’’ti āha. Tenassa anāpatti. Ettha ca āvaṭāti āvāritā nivāritā, paṭikkhittāti attho.

២២៧. ក្នុងរឿងកាមដែលរារាំងហើយ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនអាឡោះអាល័យក្នុងវត្ថុកាមនិងកិលេសកាម ព្រោះការឃើញទោសដោយលោកិយញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ កាមទាំងឡាយ អាត្មាអញរារាំងហើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងពាក្យនេះ ពាក្យថា āvaṭā សេចក្តីថា ឃាត់ខាំងហើយ រារាំងហើយ បដិសេធហើយ។

Abhirativatthusmiṃ so bhikkhu sāsane anukkaṇṭhitabhāvena uddesaparipucchādīsu ca abhiratabhāvena ‘‘abhirato ahaṃ āvuso paramāya abhiratiyā’’ti āha, na ullapanādhippāyena. Tenassa anāpatti.

ក្នុងរឿងសេចក្តីត្រេកអរ ភិក្ខុនោះព្រោះមិនអផ្សុកក្នុងសាសនា និងព្រោះត្រេកអរក្នុងការរៀនសូត្រនិងការសាកសួរជាដើម ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញត្រេកអរក្រៃលែង ដោយសេចក្តីត្រេកអរដ៏ឧត្តម» មិនមែនពោលដោយបំណងនិយាយអួតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Pakkamanavatthusmiṃ yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissatīti evaṃ āvāsaṃ vā maṇḍapaṃ vā sīmaṃ vā yaṃkiñci ṭhānaṃ paricchinditvā katāya katikāya yo ‘‘maṃ arahāti jānantū’’ti tamhā ṭhānā paṭhamaṃ pakkamati, pārājiko hoti. Yo pana ācariyupajjhāyānaṃ vā kiccena mātāpitūnaṃ vā kenacideva karaṇīyena bhikkhācāratthaṃ vā uddesaparipucchānaṃ vā atthāya aññena vā tādisena karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ atikkamitvā gacchati, anāpatti. Sacepissa evaṃ gatassa pacchā icchācāro uppajjati ‘‘na dānāhaṃ tattha gamissāmi evaṃ maṃ arahāti sambhāvessantī’’ti anāpattiyeva.

ក្នុងរឿងការចៀសចេញទៅ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយធ្វើកតិកាសញ្ញា ដោយកំណត់ទីកន្លែងណាមួយ មានអាវាស មណ្ឌប ឬសីមាជាដើមយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុណា ចៀសចេញទៅមុនគេអំពីអាវាសនេះ» ហើយភិក្ខុណាដើរចេញទៅមុនគេអំពីទីនោះ ដោយគិតថា «សូមឲ្យគេដឹងថា អាត្មាអញជាព្រះអរហន្ត» ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ចំណែកភិក្ខុណាដើរកន្លងទីនោះទៅ ដោយកិច្ចរបស់អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ក្តី ដោយកិច្ចការណាមួយរបស់មាតាបិតាក្តី ដើម្បីដើរទៅបិណ្ឌបាតក្តី ដើម្បីរៀនសូត្រនិងសាកសួរក្តី ឬដោយកិច្ចការដទៃទៀតដែលស្រដៀងគ្នានោះក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុនោះទៅយ៉ាងនេះហើយ ក្រោយមកកើតលាមកិច្ឆា (សេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក) ឡើងថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនត្រឡប់ទៅទីនោះវិញទេ ជនទាំងឡាយនឹងសរសើរអាត្មាអញយ៉ាងនេះថា ជាព្រះអរហន្ត» ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Yopi kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ patvā sajjhāyamanasikārādivasena aññavihito vā hutvā corādīhi vā anubaddho meghaṃ vā uṭṭhitaṃ disvā anovassakaṃ pavisitukāmo taṃ ṭhānaṃ atikkamati, anāpatti. Yānena vā iddhiyā vā gacchantopi pārājikaṃ nāpajjati, padagamaneneva āpajjati. Tampi yehi saha katikā katā, tehi saddhiṃ apubbaṃacarimaṃ gacchanto nāpajjati. Evaṃ gacchantā hi sabbepi aññamaññaṃ rakkhanti. Sacepi maṇḍaparukkhamūlādīsu kiñci ṭhānaṃ paricchinditvā ‘‘yo ettha nisīdati vā caṅkamati vā, taṃ arahāti jānissāma’’ pupphāni vā ṭhapetvā ‘‘yo imāni gahetvā pūjaṃ karissati, taṃ arahāti jānissāmā’’tiādinā nayena katikā katā hoti, tatrāpi icchācāravasena tathā karontassa pārājikameva. Sacepi upāsakena antarāmagge vihāro vā kato hoti, cīvarādīni vā ṭhapitāni honti, ‘‘ye arahanto te imasmiṃ vihāre vasantu, cīvarādīni ca gaṇhantū’’ti. Tatrāpi icchācāravasena vasantassa vā cīvarādīni vā gaṇhantassa pārājikameva. Etaṃ pana adhammikakatikavattaṃ, tasmā na kātabbaṃ, aññaṃ vā evarūpaṃ ‘‘imasmiṃ temāsabbhantare [Pg.96] sabbeva āraññakā hontu, piṇḍapātikaṅgādiavasesadhutaṅgadharā vā atha vā sabbeva khīṇāsavā hontū’’ti evamādi. Nānāverajjakā hi bhikkhū sannipatanti. Tattha keci dubbalā appathāmā evarūpaṃ vattaṃ anupāletuṃ na sakkonti. Tasmā evarūpampi vattaṃ na kātabbaṃ. ‘‘Imaṃ temāsaṃ sabbeheva na uddisitabbaṃ, na paripucchitabbaṃ, na pabbājetabbaṃ, mūgabbataṃ gaṇhitabbaṃ, bahi sīmaṭṭhassāpi saṅghalābho dātabbo’’ti evamādikaṃ pana na kātabbameva.

សូម្បីភិក្ខុណាទៅដល់ទីនោះដោយកិច្ចការណាមួយ ហើយមានចិត្តបញ្ជូនទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេង ដោយអំណាចនៃការសូត្រធម៌ ឬការធ្វើទុកក្នុងចិត្តជាដើមក្តី ត្រូវពួកចោរជាដើមដេញតាមក្តី ឃើញពពកទឹកភ្លៀងឡើងហើយ ប្រាថ្នានឹងចូលទៅកាន់ទីដែលភ្លៀងមិនទទឹកក្តី ហើយដើរកន្លងទីនោះទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុទោះបីទៅដោយយាន ឬដោយឫទ្ធិ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ ត្រូវតែដោយការដើរទៅដោយជើងប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីការដើរទៅដោយជើងនោះ បើដើរទៅមិនមុនមិនក្រោយ (គឺទៅស្មើគ្នា) ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានធ្វើកតិកាសញ្ញារួមគ្នា ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ព្រោះថា កាលបើដើរទៅយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងអស់រមែងជួយរក្សាគ្នាទៅវិញទៅមក។ ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយកំណត់ទីកន្លែងណាមួយ មានមណ្ឌប ឬគល់ឈើជាដើម ហើយធ្វើកតិកាសញ្ញាដោយន័យមានជាដើមថា «ភិក្ខុណាអង្គុយក្តី ដើរចង្ក្រមក្តី ក្នុងទីនេះ យើងនឹងដឹងថា ភិក្ខុនោះជាព្រះអរហន្ត» ឬដាក់ផ្កាទាំងឡាយទុកហើយធ្វើកតិកាសញ្ញាថា «ភិក្ខុណា កាន់យកផ្កាទាំងនេះហើយធ្វើការបូជា យើងនឹងដឹងថា ភិក្ខុនោះជាព្រះអរហន្ត» បើភិក្ខុធ្វើការយ៉ាងនោះដោយអំណាចលាមកិច្ឆា ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ទោះបីឧបាសកសាងវិហារ ឬដាក់ចីវរជាដើមទុកក្នុងចន្លោះផ្លូវ ដោយពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយណាជាព្រះអរហន្ត សូមភិក្ខុទាំងនោះនៅក្នុងវិហារនេះ និងទទួលយកចីវរជាដើមចុះ» បើភិក្ខុនៅក្នុងវិហារនោះ ឬទទួលយកចីវរជាដើមនោះ ដោយអំណាចលាមកិច្ឆា ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ។ ប៉ុន្តែកតិកាវត្តនេះ ជាកតិកាវត្តមិនប្រកបដោយធម៌ ព្រោះហេតុនោះ មិនត្រូវធ្វើឡើយ សូម្បីកតិកាវត្តដទៃទៀតដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ដូចជា «ក្នុងរវាងត្រីមាសនេះ ភិក្ខុទាំងអស់ត្រូវតែជានិស្សិតព្រៃ ឬជាអ្នកទ្រទ្រង់ធុតង្គដទៃទៀតមានបិណ្ឌបាតិកង្គជាដើម ឬមួយក៏ត្រូវតែជាព្រះខីណាស្រពទាំងអស់គ្នា» ជាដើម ក៏មិនត្រូវធ្វើដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកពីប្រទេសផ្សេងៗគ្នារមែងមកប្រជុំគ្នា។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុខ្លះទន់ខ្សោយ មានកម្លាំងតិច មិនអាចនឹងរក្សាវត្តមានសភាពយ៉ាងនេះបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីវត្តមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏មិនត្រូវធ្វើដែរ។ ចំណែកកតិកាវត្តមានជាដើមយ៉ាងនេះថា «ក្នុងត្រីមាសនេះ ភិក្ខុទាំងអស់មិនត្រូវរៀនសូត្រ មិនត្រូវសាកសួរ មិនត្រូវបំបួស ត្រូវសមាទានមូគវ័ត (ការនៅស្ងៀមដូចមនុស្សគ) ត្រូវឲ្យសង្ឃលាភសូម្បីដល់ភិក្ខុដែលស្ថិតនៅក្រៅសីមា» មិនត្រូវធ្វើជាដាច់ខាត។

228. Lakkhaṇasaṃyutte yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto, esa jaṭilasahassassa abbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattappatto eko mahāsāvakoti veditabbo. Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato, tasmā lakkhaṇoti saṅkhaṃ gato. Mahāmoggallānatthero pana pabbajitadivasato sattame divase arahattappatto dutiyo aggasāvako.

២២៨. ក្នុងលក្ខណសំយុត្ត ព្រះលក្ខណត្ថេរណាដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលថា «ព្រះលក្ខណៈដ៏មានអាយុ» ភិក្ខុគប្បីដឹងថា ព្រះលក្ខណត្ថេរនោះ ជាមហាសាវ័កមួយអង្គ ដែលបានឧបសម្បទាដោយឯហិភិក្ខុឧបសម្បទាក្នុងកណ្តាលពួកជដិលមួយពាន់ ហើយបានសម្រេចអរហត្តផលក្នុងពេលចប់អាទិត្តបរិយាយសូត្រ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះលោកជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ គឺប្រកបដោយអត្តភាពស្មើដោយព្រហ្ម ដែលពេញលេញដោយអាការៈទាំងពួង ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកបាននូវឈ្មោះថា លក្ខណៈ។ ចំណែកព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ បានសម្រេចអរហត្តផលក្នុងថ្ងៃទី ៧ ចាប់តាំងពីថ្ងៃបួសមក ជាព្រះអគ្គសាវ័កទី ២។

Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi, pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti. Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti? Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā, tañca kho dibbena cakkhunā, na pasādacakkhunā. Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti. Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kātabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti? Attano ca buddhañāṇassa ca sampattisamanussaraṇato. Tañhi disvā thero ‘‘adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ, lābhā vata me, suladdhaṃ vata me’’ti attano ca sampattiṃ anussaritvā ‘‘aho buddhassa bhagavato ñāṇasampatti, yo ‘kammavipāko, bhikkhave, acinteyyo; na cintetabbo’ti (a. ni. 4.77) desesi, paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti, suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū’’ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca saritvā sitaṃ pātvākāsīti. Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ pātukaronti, tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi – ‘‘ko nu kho āvuso moggallāna hetu, ko paccayo sitassa pātukammāyā’’ti. Thero pana yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā, te dussaddhāpayā honti, tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya ‘‘akālo kho, āvuso’’tiādimāha[Pg.97]. Tato bhagavato santike puṭṭho ‘‘idhāhaṃ āvuso’’tiādinā nayena byākāsi.

ពាក្យថា "sitaṃ pātvākāsi" មានសេចក្តីពន្យល់ថា បានធ្វើការញញឹមបន្តិចបន្តួចឱ្យប្រាកដ គឺបានធ្វើឱ្យប្រាកដ ញ៉ាំងឱ្យច្បាស់ បង្ហាញឱ្យឃើញ។ ចុះព្រះថេរៈបានឃើញអ្វី ទើបធ្វើការញញឹមឱ្យប្រាកដ? គឺបានឃើញសត្វម្នាក់ដែលកើតក្នុងប្រេតលោក មានរាងកាយជាគ្រោងឆ្អឹង ដែលមានមកក្នុងព្រះបាលីខាងលើ ហើយការឃើញនោះ គឺឃើញដោយទិព្វចក្ខុ មិនមែនដោយបសាទចក្ខុ (ភ្នែកសាច់) ឡើយ។ ព្រោះថា រូបកាយទាំងឡាយបែបនេះ មិនមកកាន់គន្លងនៃបសាទចក្ខុឡើយ។ ចុះកាលបើបានឃើញរូបកាយបែបនេះហើយ គួរតែធ្វើនូវសេចក្តីអាណិតអាសូរ ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈធ្វើការញញឹមឱ្យប្រាកដទៅវិញ? ព្រោះការរលឹកចំពោះការដល់ព្រមនៃគុណធម៌របស់ខ្លួនផង នៃការដល់ព្រមនៃព្រះពុទ្ធញាណផង។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះថេរៈបានឃើញប្រេតនោះហើយ ក៏រលឹកដល់ការដល់ព្រមនៃគុណធម៌របស់ខ្លួនថា "រូបកាយបែបនេះ បុគ្គលដែលមិនទាន់ឃើញសច្ចធម៌តែងតែទទួលបាន ចំណែកអាត្មាអញ រួចផុតហើយ ឱ! ជាលាភរបស់អាត្មាអញណាស់ហ្ន៎ ឱ! អាត្មាអញបានល្អហើយណាស់ហ្ន៎" ហើយរលឹកដល់ការដល់ព្រមនៃព្រះពុទ្ធញាណថា "ឱ! ព្រះញាណសម្បត្តិនៃព្រះមានព្រះភាគជាព្រះពុទ្ធ អស្ចារ្យណាស់ហ្ន៎ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កម្មវិបាកជាអចិន្តេយ្យ មិនគួរគិតឡើយ' ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់ធ្វើឱ្យជាក់ស្តែងហើយទើបសម្តែង ព្រះធម៌ធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គឺព្រះអង្គទ្រង់ចាក់ធ្លុះបានល្អហើយហ្ន៎" ព្រះថេរៈរលឹកដល់ការដល់ព្រមនៃព្រះពុទ្ធញាណយ៉ាងនេះ ទើបធ្វើការញញឹមឱ្យប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ តែងមិនធ្វើការញញឹមឱ្យប្រាកដដោយគ្មានហេតុផលឡើយ ហេតុនោះ ព្រះលក្ខណត្ថេរទើបសួរព្រះមោគ្គល្លានថា "ម្នាលអាវុសោ មោគ្គល្លាន អ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យ នាំឱ្យញញឹមឱ្យប្រាកដ?"។ ចំណែកព្រះថេរៈ ព្រោះហេតុតែជនទាំងឡាយណាដែលមិនបានឃើញការកើតឡើងនេះដោយខ្លួនឯង ជនទាំងនោះពិបាកនឹងជឿណាស់ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈចង់ធ្វើព្រះមានព្រះភាគឱ្យជាសាក្សីរួចសឹមដោះស្រាយ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិថា "ម្នាលអាវុសោ មិនទាន់ដល់កាលគួរឡើយ"។ បន្ទាប់មក កាលដែលគេសួរក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគ ព្រះថេរៈក៏បានដោះស្រាយតាមលំដាប់ មានពាក្យជាអាទិថា "ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញក្នុងលោកនេះ"។

Tattha aṭṭhikasaṅkhalikanti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ. Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā. Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati. Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā. Vituḍentīti vinivijjhitvā gacchanti. Vitudentīti vā pāṭho, asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍehi vijjhantīti attho. Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudanti nipāto, sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho. Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti, pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā; tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saramakāsīti. Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘vaṭṭagāmikasattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī’’ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento ‘‘tassa mayhaṃ āvuso etadahosi; acchariyaṃ vata bho’’tiādimāha.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "aṭṭhikasaṅkhalikaṃ" គឺគំនរឆ្អឹងពណ៌ស គ្មានសាច់និងឈាម។ ពាក្យថា "gijjhāpi kākāpi kulalāpi" សូម្បីសត្វទាំងនេះ ក៏គប្បីដឹងថាជាត្មាតយក្ស ក្អែកយក្ស និងខ្លែងយក្សដែរ។ ព្រោះថារូបកាយនោះ មិនមកកាន់គន្លងចក្ខុនៃពួកត្មាតជាដើមធម្មតាឡើយ។ ពាក្យថា "anupatitvā anupatitvā" គឺដេញតាមៗ។ ពាក្យថា "vituḍenti" គឺចឹកចោះហោះទៅ។ មួយវិញទៀត មានបាឋៈថា "vitudenti" សេចក្តីថា ចាក់ធ្លុះដោយចំពុះដែកដ៏មុតស្រួច មានឧបមាដូចជាមុខដាវ។ ពាក្យថា "sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karoti" ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "sudaṃ" ជាសព្ទនិបាត សេចក្តីថា នាងប្រេតគ្រោងឆ្អឹងនោះ ធ្វើនូវសម្លេងស្រែកយំយ៉ាងខ្លាំង គឺសម្លេងស្រែកយំដោយការឈឺចាប់។ ឮថា រូបកាយបែបនោះ សូម្បីមានទំហំប្រវែងមួយយោជន៍ តែងកើតឡើងដើម្បីទទួលរងនូវអកុសលវិបាក ហើយមានសាច់ដុះប៉ោងឡើងដូចជាបូសទុំ ហេតុនោះ នាងប្រេតគ្រោងឆ្អឹងនោះ កាលដែលត្រូវវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លាគ្របសង្កត់ ទើបធ្វើនូវសម្លេងស្រែកយំយ៉ាងនោះ។ លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ កាលចង់បង្ហាញនូវធម្មសង្វេគដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះសត្វទាំងឡាយថា "សត្វទាំងឡាយដែលអន្ទោលទៅក្នុងវដ្តសង្សារ តែងមិនរួចផុតពីរូបកាយបែបនេះឡើយ" ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិថា "ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់អាត្មាអញនោះថា ឱ! អស្ចារ្យណាស់ហ្ន៎"។

Bhikkhū ujjhāyantīti yesaṃ sā petūpapatti appaccakkhā, te ujjhāyanti. Bhagavā pana therassānubhāvaṃ pakāsento ‘‘cakkhubhūtā vata bhikkhave sāvakā viharantī’’tiādimāha. Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ tesanti cakkhubhūtā; bhūtacakkhukā uppannacakkhukā, cakkhuṃ uppādetvā, viharantīti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ. Tatrāyamatthayojanā; yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati, tasmā avocumha – ‘‘cakkhubhūtā vata bhikkhave sāvakā viharanti, ñāṇabhūtā vata bhikkhave sāvakā viharantī’’ti.

ពាក្យថា "bhikkhū ujjhāyanti" គឺពួកភិក្ខុណាដែលមិនបានឃើញការកើតឡើងនៃប្រេតនោះដោយផ្ទាល់ ភិក្ខុទាំងនោះក៏ពោលទោស។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងនូវអានុភាពរបស់ព្រះថេរៈ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សាវ័កទាំងឡាយជាអ្នកមានភ្នែកកើតហើយហ្ន៎ រមែងនៅ"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "cakkhubhūtā" សេចក្តីថា ភ្នែក (គឺប្រាជ្ញាចក្ខុ) កើតឡើងហើយ ដល់ព្រមហើយដល់សាវ័កទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "cakkhubhūtā" (សាវ័កជាអ្នកមានភ្នែកកើតហើយ) គឺសាវ័កទាំងនោះជាអ្នកមានភ្នែកកើតឡើងហើយ ញ៉ាំងចក្ខុឱ្យកើតឡើងហើយ រមែងនៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ (គឺ ñāṇabhūtā) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា "yatra hi nāma" ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "yatra" ជាសព្ទសម្តែងនូវហេតុ។ ក្នុងពាក្យនោះ មានការភ្ជាប់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា ព្រោះហេតុតែសូម្បីសាវ័ក ក៏គង់ដឹង គង់ឃើញ គង់ធ្វើឱ្យជាក់ស្តែងនូវរូបកាយបែបនេះបាន ហេតុនោះ ទើបតថាគតពោលថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សាវ័កទាំងឡាយជាអ្នកមានភ្នែកកើតហើយហ្ន៎ រមែងនៅ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សាវ័កទាំងឡាយជាអ្នកមានញាណកើតហើយហ្ន៎ រមែងនៅ"។

Pubbeva me so bhikkhave satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutañāṇappaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati.

ពាក្យថា "pubbeva me so bhikkhave satto diṭṭho" ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា សត្វនោះ តថាគតបានឃើញតាំងពីមុនមកម៉្លេះ គឺកាលដែលតថាគតធ្វើឱ្យជាក់ស្តែងនូវភព គតិ កំណើត វិញ្ញាណដ្ឋិតិ និងសត្តាវាសៈ ក្នុងពួកសត្វដែលរកប្រមាណមិនបាន ក្នុងចក្រវាឡដែលរកប្រមាណមិនបាន ដោយការចាក់ធ្លុះនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ នាទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស សត្វនោះ តថាគតបានឃើញតាំងពីមុនមកម៉្លេះ។

Goghātakoti [Pg.98] gāvo vadhitvā vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikakappanakasatto. Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa. Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā, tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati, tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya vā ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘tasseva kammassa vipākāvaseso’’ti vuccati. Ayañca satto evaṃ upapanno. Tenāha – ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti. Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsi eva nimittaṃ ahosi. So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto.

ពាក្យថា "goghātako" គឺសត្វដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការសម្លាប់គោរឿយៗ ហើយពន្លះយកសាច់ចេញពីឆ្អឹងយកទៅលក់។ ពាក្យថា "tasseva kammassa vipākāvasesena" គឺសេសសល់នៃផលកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ដែលបានសន្សំទុកដោយចេតនាផ្សេងៗ ជាអបរាបរិយវេទនីយកម្ម។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងនោះ ចេតនាណាដែលញ៉ាំងបដិសន្ធិឱ្យកើតក្នុងនរក កាលបើវិបាកនៃចេតនានោះអស់ហើយ ក៏ធ្វើនូវកម្មដែលនៅសេសសល់ ឬកម្មនិមិត្តឱ្យជាអារម្មណ៍ ហើយញ៉ាំងបដិសន្ធិឱ្យកើតក្នុងពួកប្រេតជាដើមទៀត ហេតុនោះ បដិសន្ធិនោះ ទើបហៅថា "សេសសល់នៃផលកម្មរបស់បុគ្គលនោះឯង" ព្រោះភាពជាកម្មដូចគ្នា ឬព្រោះភាពជាអារម្មណ៍ដូចគ្នា។ សូម្បីសត្វនេះ ក៏កើតឡើងយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "tasseva kammassa vipākāvasesena" (ដោយសេសសល់នៃផលកម្មរបស់បុគ្គលនោះឯង)។ ឮថា កាលដែលបុគ្គលនោះជិតចាកលោកពីនរក គំនរឆ្អឹងរបស់ពួកគោដែលខ្លួនបានពន្លះសាច់ចេញអស់ហើយនោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ បុគ្គលនោះ ទោះបីជាកម្មនោះត្រូវបានบិទបាំងដោយភពផ្សេងក៏ដោយ ក៏ហាក់ដូចជាធ្វើកម្មនោះឱ្យប្រាកដដល់ពួកអ្នកប្រាជ្ញ ទើបកើតជាប្រេតគ្រោងឆ្អឹង។

229. Maṃsapesivatthusmiṃ goghātakoti gomaṃsapesiyo katvā sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi. Tenassa narakā cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi. So maṃsapesipeto jāto.

២២៩. ក្នុងរឿងប្រេតសាច់ផ្ទាំង ពាក្យថា "goghātako" គឺបុគ្គលនោះបានធ្វើសាច់គោឱ្យជាផ្ទាំងៗ ហើយហាលឱ្យស្ងួត លក់សាច់ក្រៀម ចិញ្ចឹមជីវិតអស់ច្រើនឆ្នាំ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលដែលបុគ្គលនោះជិតចាកលោកពីនរក ផ្ទាំងសាច់នោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតសាច់ផ្ទាំង។

Maṃsapiṇḍavatthusmiṃ so sākuṇiko sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi. Tenassa narakā cavanakāle maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi. So maṃsapiṇḍapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតដុំសាច់ បុគ្គលនោះជាព្រានសត្វស្លាប កាលចាប់សត្វស្លាបបានហើយ ក្នុងពេលលក់ តែងបោចរោមបកស្បែកចេញ ធ្វើឱ្យនៅសល់តែដុំសាច់សុទ្ធ ហើយលក់ចិញ្ចឹមជីវិត។ ព្រោះហេតុនោះ កាលដែលបុគ្គលនោះជិតចាកលោកពីនរក ដុំសាច់នោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតដុំសាច់។

Nicchavivatthusmiṃ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittamahosi. So nicchavipeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតគ្មានស្បែក បុគ្គលនោះជាអ្នកសម្លាប់ពពែ តែងសម្លាប់ពពែទាំងឡាយ បកស្បែកចេញ ហើយចិញ្ចឹមជីវិត ដោយន័យមុននោះឯង រាងកាយពពែដែលគ្មានស្បែក បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតគ្មានស្បែក។

Asilomavatthusmiṃ so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi. Tenassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi. Tasmā asilomapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតមានរោមជាដាវ បុគ្គលនោះជាអ្នកសម្លាប់ជ្រូក តែងសម្លាប់ជ្រូកទាំងឡាយដែលគេចិញ្ចឹមដោយចំណី ដោយដាវ អស់កាលជាយូរអង្វែង ចិញ្ចឹមជីវិតអស់កាលជាយូរអង្វែង។ ព្រោះហេតុនោះ អាការៈដែលខ្លួនលើកដាវឡើងនោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតមានរោមជាដាវ។

Sattilomavatthusmiṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi, tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sattilomapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតមានរោមជាលំពែង បុគ្គលនោះជាព្រានព្រៃ កាន់លំពែងទៅកាន់ព្រៃ កាលពួកម្រឹគមកជិតម្រឹគនោះៗ ក៏ចាក់សម្លាប់ដោយលំពែង អាការៈដែលខ្លួនចាក់ដោយលំពែងនោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតមានរោមជាលំពែង។

Usulomavatthusmiṃ [Pg.99] kāraṇikoti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso. So kira asukasmiṃ padese viddho maratīti ñatvāva vijjhati. Tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā usulomapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតមានរោមជាព្រួញ ពាក្យថា "kāraṇiko" គឺបុគ្គលដែលធ្វើទារុណកម្ម តែងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ពួកអ្នកមានទោសចំពោះព្រះរាជា ដោយទារុណកម្មផ្សេងៗ ហើយក្នុងទីបំផុត ក៏បាញ់សម្លាប់ដោយព្រួញ។ ឮថា បុគ្គលនោះដឹងច្បាស់ថា បាញ់ចំត្រង់កន្លែងនេះនឹងស្លាប់ ទើបបាញ់។ កាលដែលបុគ្គលនោះចិញ្ចឹមជីវិតយ៉ាងនេះ ហើយទៅកើតក្នុងនរក ដោយសេសសល់នៃផលកម្មដែលឆ្អិនហើយនោះ ក្នុងពេលមកកើតក្នុងទីនេះ អាការៈដែលខ្លួនបាញ់ដោយព្រួញនោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតមានរោមជាព្រួញ។

Sūcilomavatthusmiṃ sārathīti assadamako. Godamakotipi kurundaṭṭhakathāyaṃvuttaṃ. Tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sūcilomapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតមានរោមជាម្ជុល ពាក្យថា "sārathī" គឺអ្នកបង្ហាត់សេះ។ សូម្បីពាក្យថា "godamako" (អ្នកបង្ហាត់គោ) ក៏មានពោលទុកក្នុងកុរុន្ទអដ្ឋកថាដែរ។ អាការៈដែលខ្លួនចាក់ដោយជន្លួញមានដែកស្រួចនោះឯង បានលេចឡើងជាកម្មនិមិត្ត។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ ក៏កើតជាប្រេតមានរោមជាម្ជុល។

Dutiyasūcilomavatthusmiṃ sūcakoti pesuññakārako. So kira manusse aññamaññañca bhindi. Rājakule ca ‘‘imassa imaṃ nāma atthi, iminā idaṃ nāma kata’’nti sūcetvā sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi. Tasmā yathānena sūcetvā manussā bhinnā, tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jāto.

ក្នុងរឿងប្រេតមានរោមជាម្ជុលទីពីរ ពាក្យថា "sūcako" គឺអ្នកញុះញង់ (អ្នកចាក់រុក)។ ឮថា បុគ្គលនោះបានបំបែកបំបាក់មនុស្សទាំងឡាយឱ្យបែកបាក់គ្នា ហើយក្នុងរាជត្រកូល តែងចាក់រុកថា "អ្នកនេះមានរបស់ឈ្មោះនេះ អ្នកនេះបានធ្វើអំពើឈ្មោះនេះ" ញ៉ាំងជនទាំងឡាយឱ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះចាក់រុកបំបែកបំបាក់មនុស្សទាំងឡាយយ៉ាងណា កម្មនោះឯងបានធ្វើជាកម្មនិមិត្ត ដើម្បីឱ្យទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាដោយការចាក់ទម្លុះនៃម្ជុលទាំងឡាយយ៉ាងនោះ ទើបកើតជាប្រេតមានរោមជាម្ជុល។

Aṇḍabhāritavatthusmiṃ gāmakūṭoti vinicchayāmacco. Tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ. So hi yasmā raho paṭicchanna ṭhāne lañjaṃ gahetvā kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi. Tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ. Yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi, tasmāssa rahassaṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ. Yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ, tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi, tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjā ahosīti.

ក្នុងរឿងប្រេតមានពងស្វាសធំ ពាក្យថា "gāmakūṭo" គឺអាមាត្យអ្នកកាត់ក្តី (ចៅក្រម)។ ដោយភាពជាកម្មដូចគ្នា ពងស្វាសទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ ក៏មានទំហំប៉ុនក្អមធំៗ។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះ កាលដែលទទួលសំណូកក្នុងទីកំបាំង បិទបាំង ហើយកាត់ក្តីដោយវៀចវេរ ធ្វើទោសឱ្យប្រាកដ ធ្វើអ្នកមានម្ចាស់ទ្រព្យមិនឱ្យមានម្ចាស់ទ្រព្យ (គឺប្លន់យកទ្រព្យពីម្ចាស់ទ្រព្យពិតប្រាកដ) ហេតុនោះ អវយវៈកំបាំងរបស់បុគ្គលនោះ ទើបកើតឡើងធំធេងយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត។ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនោះ កាលដាក់ទណ្ឌកម្ម តែងដាក់បន្ទុកដ៏ធ្ងន់ដែលគេមិនអាចទ្រាំទ្របានទៅលើអ្នកដទៃ ហេតុនោះ អវយវៈកំបាំងរបស់បុគ្គលនោះ ទើបកើតឡើងជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ដែលមិនអាចទ្រាំទ្របាន។ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនោះ ក្នុងទីណាដែលខ្លួនឈរ (កាត់ក្តី) គួរតែជាអ្នកមានសេចក្តីស្មើគ្នា (យុត្តិធម៌) បែរជាឈរក្នុងទីនោះហើយធ្វើជាអ្នកវៀចវេរ (អយុត្តិធម៌) ហេតុនោះ ការអង្គុយលើអវយវៈកំបាំងរបស់បុគ្គលនោះ ទើបជាការអង្គុយមិនស្មើគ្នា (គឺលំបាកលំបិន ផ្អៀងទៅផ្អៀងមក)។

Pāradārikavatthusmiṃ so satto parassa rakkhitaṃ gopitaṃ sassāmikaṃ phassaṃ phusanto mīḷhasukhena kāmasukhena cittaṃ ramayitvā kammasabhāgatāya gūthaphassaṃ phusanto dukkhamanubhavituṃ tattha nibbatto. Duṭṭhabrāhmaṇavatthu pākaṭameva.

ក្នុងរឿងប្រេតប្រព្រឹត្តខុសក្នុងភរិយាអ្នកដទៃ សត្វនោះកាលប៉ះពាល់នូវការប៉ះពាល់ (មេថុនធម្ម) ដែលមានម្ចាស់ថែរក្សាការពាររបស់បុគ្គលដទៃ ញ៉ាំងចិត្តឱ្យត្រេកអរដោយកាមសុខដែលប្រៀបដូចជាសុខក្នុងលាមក ដោយភាពជាកម្មដូចគ្នា ទើបទៅកើតក្នុងទីនោះ ដើម្បីទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាដោយការប៉ះពាល់នូវលាមក។ ចំណែករឿងព្រាហ្មណ៍អាក្រក់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

230. Nicchavitthivatthusmiṃ yasmā mātugāmo nāma attano phasse anissaro, sā ca taṃ sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ [Pg.100] uppādesi, tasmā kammasabhāgatāya sukhasamphassā dhaṃsitvā dukkhasamphassaṃ anubhavituṃ nicchavitthī hutvā upapannā.

២៣០. ក្នុងរឿងប្រេតស្រីគ្មានស្បែក ព្រោះហេតុតែស្ត្រី តែងមិនមានអំណាចលើការប៉ះពាល់របស់ខ្លួន ហើយនាងនោះបានលួចនូវការប៉ះពាល់ដែលជាចំណែករបស់ស្វាមី ទៅញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរឱ្យកើតឡើងដល់បុរសដទៃ ហេតុនោះ ដោយភាពជាកម្មដូចគ្នា នាងនោះទើបធ្លាក់ចុះពីការប៉ះពាល់ជាសុខ ហើយទៅកើតជាប្រេតស្រីគ្មានស្បែក ដើម្បីទទួលរងនូវការប៉ះពាល់ជាទុក្ខ។

Maṅgulitthivatthusmiṃ maṅgulinti virūpaṃ duddasikaṃ bībhacchaṃ, sā kira ikkhaṇikākammaṃ yakkhadāsikammaṃ karontī ‘‘iminā ca iminā ca evaṃ balikamme kate ayaṃ nāma tumhākaṃ vaḍḍhi bhavissatī’’ti mahājanassa gandhapupphādīni vañcanāya gahetvā mahājanaṃ duddiṭṭhiṃ micchādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi, tasmā tāya kammasabhāgatāya gandhapupphādīnaṃ thenitattā duggandhā duddassanassa gāhitattā duddasikā virūpā bībhacchā hutvā nibbattā.

ក្នុងរឿងប្រេតស្រីអាក្រក់ ពាក្យថា "maṅguliṃ" គឺស្រីដែលមានរូបរាងអាក្រក់ អាក្រក់មើល គួរឱ្យខ្ពើមរអើម។ ឮថា នាងនោះកាលធ្វើការងារជាគ្រូទាយ (គ្រូចូលរូប) ឬជាអ្នកបម្រើយក្ស តែងពោលថា "កាលបើធ្វើការបូជាយញ្ញយ៉ាងនេះៗ ដោយវត្ថុនេះៗ សេចក្តីចម្រើនឈ្មោះនេះនឹងមានដល់អ្នកទាំងឡាយ" ហើយបោកប្រាស់យកគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើមរបស់មហាជន ញ៉ាំងមហាជនឱ្យកាន់យកនូវទិដ្ឋិមិនល្អ គឺមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហេតុនោះ ដោយភាពជាកម្មដូចគ្នា ព្រោះតែនាងលួចយកគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើម ទើបមានក្លិនខ្លួនស្អុយ ហើយព្រោះតែញ៉ាំងគេឱ្យកាន់យកនូវទិដ្ឋិមិនល្អ ទើបកើតជាស្រីអាក្រក់មើល មានរូបរាងអាក្រក់ គួរឱ្យខ្ពើមរអើម។

Okilinivatthusmiṃ uppakkaṃ okiliniṃ okirininti sā kira aṅgāracitake nipannā vipphandamānā viparivattamānā paccati, tasmā uppakkā ceva hoti kharena agginā pakkasarīrā; okilinī ca kilinnasarīrā bindubindūni hissā sarīrato paggharanti. Okirinī ca aṅgārasamparikiṇṇā, tassā hi heṭṭhatopi kiṃsukapupphavaṇṇā aṅgārā, ubhayapassesupi, ākāsatopissā upari aṅgārā patanti, tena vuttaṃ – ‘‘uppakkaṃ okiliniṃ okirini’’nti. Sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okirīti tassā kira kaliṅgarañño ekā nāṭakinī aṅgārakaṭāhaṃ samīpe ṭhapetvā gattato udakañca puñchati, pāṇinā ca sedaṃ karoti. Rājāpi tāya saddhiṃ kathañca karoti, parituṭṭhākārañca dasseti. Aggamahesī taṃ asahamānā issāpakatā hutvā acirapakkantassa rañño taṃ aṅgārakaṭāhaṃ gahetvā tassā upari aṅgāre okiri. Sā taṃ kammaṃ katvā tādisaṃyeva vipākaṃ paccanubhavituṃ petaloke nibbattā.

ក្នុងរឿងនាងឱកិលិនី ពាក្យថា uppakkaṃ okiliniṃ okirini នេះ ឮថា នាងប្រេតនោះដេកននៀល ត្រឡប់បម្រះទៅមក ឆេះរោលរាលនៅក្នុងគំនររងើកភ្លើង ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបមានរាងកាយខ្លោចឆេះខាងលើ គឺមានរាងកាយឆេះខ្លោចដោយសារភ្លើងដ៏ក្តៅខ្លាំង និងជាស្រីមានខ្លួនសើមជោក (ឱកិលិនី) ព្រោះទឹកញើសហូរចេញពីសរីរាង្គរបស់នាងជាតំណក់ៗ។ និងជាស្រីដែលរងើកភ្លើងរោយរាយជុំវិញខ្លួន (ឱកិរិនី) ព្រោះថា រងើកភ្លើងដែលមានពណ៌ដូចជាផ្កាចារ តែងមានដល់នាង ទោះបីពីខាងក្រោម ទាំងសងខាង និងធ្លាក់ចុះមកលើនាងពីអាកាសទៀតផង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ទើបពោលថា “uppakkaṃ okiliniṃ okirini”។ ពាក្យថា sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okiri នេះ មានសេចក្តីថា ឮថា ស្រីរបាំម្នាក់របស់ព្រះរាជាកលិង្គនោះ បានដាក់ភាជន៍រងើកភ្លើងទុកជិតខ្លួន ហើយជូតទឹកចេញពីព្រះវរកាយរបស់ព្រះរាជា និងយកដៃបក់កម្តៅថ្វាយ។ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់សន្ទនាជាមួយនាង និងសម្តែងនូវអាការៈពេញព្រះទ័យក្រៃលែង។ ព្រះអគ្គមហេសីមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងអំពើនោះបាន ត្រូវសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ កាលព្រះរាជាយាងចេញទៅមិនទាន់បានយូរ ក៏ចាប់យកភាជន៍រងើកភ្លើងនោះ ចាក់ស្រោចរងើកភ្លើងទៅលើនាងរបាំនោះ។ នាងនោះធ្វើកម្មនោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងប្រេតលោក ដើម្បីទទួលរងផលកម្មដែលមានសភាពដូច្នោះឯង។

Coraghātakavatthusmiṃ so rañño āṇāya dīgharattaṃ corānaṃ sīsāni chinditvā petaloke nibbattanto asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti.

ក្នុងរឿងអ្នកសម្លាប់ចោរ ជននោះបានកាត់ក្បាលចោរទាំងឡាយអស់រាត្រីដ៏យូរ តាមព្រះរាជអាជ្ញា កាលទៅកើតក្នុងប្រេតលោក ក៏កើតជាប្រេតកុំពន្ធ (ប្រេតគ្មានក្បាល)។

Bhikkhuvatthusmiṃ pāpabhikkhūti lāmakabhikkhu. So kira lokassa saddhādeyye cattāro paccaye paribhuñjitvā kāyavacīdvārehi asaṃ yato bhinnājīvo cittakeḷiṃ kīḷanto vicari. Tato ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā petaloke nibbattanto bhikkhusadiseneva attabhāvena nibbatti. Bhikkhunī-sikkhamānā-sāmaṇera-sāmaṇerīvatthūsupi ayameva vinicchayo.

ក្នុងរឿងភិក្ខុ ពាក្យថា pāpabhikkhu គឺភិក្ខុដ៏លាមក។ ឮថា ភិក្ខុនោះបរិភោគបច្ច័យ ៤ ដែលជាសទ្ធាទេយ្យរបស់សត្វលោក ហើយជាអ្នកមិនសង្រួមតាមទ្វារកាយនិងវាចា មានការចិញ្ចឹមជីវិតខូចបង់ ត្រេកត្រអាលលេងសប្បាយតាមចិត្ត។ លុះចាកលោកនោះទៅ ក៏ឆេះនៅក្នុងនរកអស់មួយពុទ្ធន្តរ ហើយទៅកើតក្នុងប្រេតលោក មានអត្តភាពដូចជាភិក្ខុហ្នឹងឯង។ សូម្បីក្នុងរឿងភិក្ខុនី សិក្ខមានា សាមណេរ និងសាមណេរី ក៏មានសេចក្តីសម្រេចដូចគ្នានេះដែរ។

231. Tapodāvatthusmiṃ [Pg.101] acchodakoti pasannodako. Sītodakoti sītalaudako. Sātodakoti madhurodako. Setakoti parisuddho nissevālapaṇakakaddamo. Suppatitthoti sundarehi titthehi upapanno. Ramaṇīyoti ratijanako. Cakkamattānīti rathacakkappamāṇāni. Kuthitā sandatīti tatrā santattā hutvā sandati. Yatāyaṃ bhikkhaveti yato ayaṃ bhikkhave. So dahoti so rahado. Kuto panāyaṃ sandatīti? Vebhārapabbatassa kira heṭṭhā bhummaṭṭhakanāgānaṃ pañcayojanasatikaṃ nāgabhavanaṃ devalokasadisaṃ maṇimayena talena ārāmuyyānehi ca samannāgataṃ; tattha nāgānaṃ kīḷanaṭṭhāne so udakadaho, tato ayaṃ tapodā sandati. Dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchatīti rājagahanagaraṃ kira āviñjetvā mahāpetaloko, tattha dvinnaṃ mahālohakumbhinirayānaṃ antarena ayaṃ tapodā āgacchati, tasmā kuthitā sandatīti.

២៣១. ក្នុងរឿងស្ទឹងតបោទា ពាក្យថា acchodako គឺមានទឹកថ្លាឆ្វង់។ ពាក្យថា sītodako គឺមានទឹកត្រជាក់។ ពាក្យថា sātodako គឺមានទឹកផ្អែមឆ្ងាញ់។ ពាក្យថា setako គឺស្អាតបរិសុទ្ធ គ្មានស្លែ ចក និងភក់ឡើយ។ ពាក្យថា suppatittho គឺប្រកបដោយកំពង់ដ៏ល្អ។ ពាក្យថា ramaṇīyo គឺគួរជាទីរីករាយ។ ពាក្យថា cakkamattāni គឺមានទំហំប៉ុនកង់រថ។ ពាក្យថា kuthitā sandati គឺក្តៅពុះកញ្ជ្រោលហើយហូរទៅ។ ពាក្យថា yatāyaṃ bhikkhave គឺមកពីពាក្យថា yato ayaṃ bhikkhave។ ពាក្យថា so daho គឺស្រះទឹកនោះ។ ចុះស្ទឹងនេះហូរមកពីណា? ឮថា នៅខាងក្រោមភ្នំវេភារៈ មានពិភពនាគរបស់ពួកនាគដែលស្ថិតនៅលើផែនដី ទំហំ ៥០០ យោជន៍ ដូចជាទេវលោក ប្រកបដោយផ្ទៃដីធ្វើអំពីកែវមណី និងមានសួនច្បារ ឧទ្យានទាំងឡាយ ក្នុងកន្លែងលេងកម្សាន្តរបស់ពួកនាគក្នុងពិភពនាគនោះ មានស្រះទឹកមួយ ស្ទឹងតបោទានេះក៏ហូរចេញពីស្រះទឹកនោះឯង។ ពាក្យថា dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchati មានសេចក្តីថា ឮថា ព័ទ្ធជុំវិញក្រុងរាជគ្រឹះ មានប្រេតលោកដ៏ធំ ក្នុងប្រេតលោកនោះ ស្ទឹងតបោទានេះហូរមកតាមចន្លោះនៃមហានរកលោហកុម្ភីទាំងពីរ ព្រោះហេតុនោះ ទឹកស្ទឹងនោះទើបក្តៅពុះកញ្ជ្រោលហូរទៅ។

Yuddhavatthusmiṃ nandī caratīti vijayabherī āhiṇḍati. Rājā āvuso licchavīhīti thero kira attano divāṭṭhāne ca rattiṭṭhāne ca nisīditvā ‘‘licchavayo katahatthā katūpāsanā, rājā ca tehi saddhiṃ sampahāraṃ detī’’ti āvajjento dibbena cakkhunā rājānaṃ parājitaṃ palāyamānaṃ addasa. Tato bhikkhū āmantetvā ‘‘rājā āvuso tumhākaṃ upaṭṭhāko licchavīhi pabhaggo’’ti āha. Saccaṃ, bhikkhave, moggallāno āhāti parājikakāle āvajjitvā yaṃ diṭṭhaṃ taṃ bhaṇanto saccaṃ āha.

ក្នុងរឿងចម្បាំង ពាក្យថា nandī carati គឺស្គរជ័យលាន់ឮរន្ទឺ។ ពាក្យថា rājā āvuso licchavīhi នេះ មានសេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ កាលគង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃនិងទីសម្រាកយប់របស់លោក ពិចារណាថា «ពួកលិច្ឆវីជាអ្នកមានដៃស្ទាត់ជំនាញ ធ្លាប់ហាត់បាញ់ធ្នូ ហើយព្រះរាជាក៏ធ្វើសង្គ្រាមជាមួយពួកលិច្ឆវីទាំងនោះ» ក៏បានឃើញព្រះរាជាបរាជ័យកំពុងរត់ភៀសខ្លួនដោយទិព្វចក្ខុ។ បន្ទាប់មក លោកក៏ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកហើយពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះរាជាជាឧបដ្ឋាករបស់លោកទាំងឡាយ ត្រូវពួកលិច្ឆវីវាយឲ្យបរាជ័យហើយ»។ ពាក្យថា saccaṃ bhikkhave moggallāno āha គឺព្រះថេរៈពិចារណាឃើញការបរាជ័យក្នុងពេលចម្បាំងនោះ ហើយពោលតាមដែលបានឃើញ ទើបឈ្មោះថាពោលពាក្យពិត។

232. Nāgogāhavatthusmiṃ sappinikāyāti evaṃnāmikāya. Āneñjaṃ samādhinti anejaṃ acalaṃ kāyavācāvipphandavirahitaṃ catutthajjhānasamādhiṃ. Nāgānanti hatthīnaṃ. Ogayha uttarantānanti ogayha ogāhetvā puna uttarantānaṃ. Te kira gambhīraṃ udakaṃ otaritvā tattha nhatvā ca pivitvā ca soṇḍāya udakaṃ gahetvā aññamaññaṃ ālolentā uttaranti, tesaṃ evaṃ ogayha uttarantānanti vuttaṃ hoti. Koñcaṃ karontānanti nadītīre ṭhatvā soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā koñcanādaṃ karontānaṃ. Saddaṃ assosinti taṃ [Pg.102] koñcanādasaddaṃ assosiṃ. Attheso, bhikkhave, samādhi so ca kho aparisuddhoti atthi eso samādhi moggallānassa, so ca kho parisuddho na hoti. Thero kira pabbajitato sattame divase tadahuarahattappatto aṭṭhasu samāpattīsu pañcahākārehi anāciṇṇavasībhāvo samādhiparipanthake dhamme na suṭṭhu parisodhetvā āvajjanasamāpajjanādhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇānaṃ saññāmattakameva katvā catutthajjhānaṃ appetvā nisinno, jhānaṅgehi vuṭṭhāya nāgānaṃ saddaṃ sutvā ‘‘antosamāpattiyaṃ assosi’’nti evaṃsaññī ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘attheso, bhikkhave, samādhi; so ca kho aparisuddho’’ti.

២៣២. ក្នុងរឿងដំរីចុះទឹក ពាក្យថា sappinikāya គឺស្ទឹងដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា āneñjaṃ samādhiṃ គឺសមាធិមិនញាប់ញ័រ មិនកម្រើក ប្រាសចាកការញាប់ញ័រនៃកាយនិងវាចា គឺចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ។ ពាក្យថា nāgānaṃ គឺពួកដំរី។ ពាក្យថា ogayha uttarantānaṃ គឺចុះទៅក្នុងទឹកហើយឡើងមកវិញ។ ឮថា ដំរីទាំងនោះចុះទៅក្នុងទឹកជ្រៅ ងូតទឹក ផឹកទឹក ហើយយកប្រមោយបឺតទឹកព្រួសដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក រួចឡើងមកវិញ សេចក្តីនេះសំដៅលើពាក្យថា tesaṃ evaṃ ogayha uttarantānaṃ នោះឯង។ ពាក្យថា koñcaṃ karontānaṃ គឺដំរីទាំងឡាយឈរនៅមាត់ច្រាំងស្ទឹង ដាក់ប្រមោយទៅក្នុងមាត់ ហើយបន្លឺសំឡេងដូចជាសត្វក្រៀល។ ពាក្យថា saddaṃ assosiṃ គឺបានឮសំឡេងដំរីបន្លឺនោះ។ ពាក្យថា attheso, bhikkhave, samādhi so ca kho aparisuddho គឺសមាធិនោះរបស់ព្រះមោគ្គល្លានមានពិត ប៉ុន្តែសមាធិនោះមិនបរិសុទ្ធឡើយ។ ឮថា ព្រះថេរៈបានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃទី ៧ ចាប់តាំងពីបួសមក ក្នុងថ្ងៃនោះ លោកមិនទាន់បានស្ទាត់ជំនាញ (វសីភាព) ដោយអាការៈ ៥ ក្នុងសមាបត្តិ ៨ នៅឡើយ ហើយក៏មិនទាន់បានជម្រះធម៌ដែលជាឧបសគ្គដល់សមាធិឲ្យបានល្អដែរ គ្រាន់តែធ្វើសេចក្តីសម្គាល់បន្តិចបន្តួចក្នុងការនឹក (អាវជ្ជនៈ) ការចូល (សមាបជ្ជនៈ) ការតាំងទុក (អធិដ្ឋានៈ) ការចេញ (វុដ្ឋានៈ) និងការពិចារណា (បច្ចវេក្ខណៈ) ហើយក៏ចូលចតុត្ថជ្ឈានគង់នៅ លុះចេញពីអង្គឈាន បានឮសំឡេងដំរី ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់ថា «យើងបានឮសំឡេងក្នុងខណៈកំពុងចូលសមាបត្តិ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមាធិនោះមានពិត ប៉ុន្តែសមាធិនោះមិនបរិសុទ្ធឡើយ»។

Sobhitavatthusmiṃ ahaṃ, āvuso, pañca kappasatāni anussarāmīti ekāvajjanena anussarāmīti āha. Itarathā hi anacchariyaṃ ariyasāvakānaṃ paṭipāṭiyā nānāvajjanena tassa tassa atīte nivāsassa anussaraṇanti na bhikkhū ujjhāyeyyuṃ. Yasmā panesa ‘‘ekāvajjanena anussarāmī’’ti āha, tasmā bhikkhū ujjhāyiṃsu. Atthesā, bhikkhave, sobhitassa, sā ca kho ekāyeva jātīti yaṃ sobhito jātiṃ anussarāmīti āha, atthesā jāti sobhitassa, sā ca kho ekāyeva anantarā na uppaṭipāṭiyā anussaritāti adhippāyo.

ក្នុងរឿងព្រះសោភិតត្ថេរ ពាក្យថា ahaṃ, āvuso, pañca kappasatāni anussarāmi គឺលោកពោលថា «ខ្ញុំរលឹកជាតិបាន ៥០០ កប្ប ដោយការនឹក (អាវជ្ជនៈ) តែម្តង»។ ព្រោះថា បើមិនដូច្នោះទេ ការរលឹកឃើញនូវភពដែលធ្លាប់រស់នៅកន្លងមករបស់ព្រះអរិយសាវ័កទាំងឡាយតាមលំដាប់ ដោយការនឹកច្រើនដង មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយក៏មិនតិះដៀលដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែលោកពោលថា «ខ្ញុំរលឹកបានដោយការនឹកតែម្តង» ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយទើបតិះដៀល។ ពាក្យថា atthe sā, bhikkhave, sobhitassa, sā ca kho ekāyeva jāti គឺជាតិណាដែលព្រះសោភិតៈពោលថារលឹកបាន ជាតិដទៃនោះរបស់ព្រះសោភិតៈមានពិត ប៉ុន្តែជាតិនោះជាជាតិបន្ទាប់គ្នាតែមួយគត់ មិនមែនរលឹកដោយរំលងលំដាប់ឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។

Kathaṃ panāyaṃ etaṃ anussarīti? Ayaṃ kira pañcannaṃ kappasatānaṃ upari titthāyatane

ចុះព្រះសោភិតៈនេះរលឹកជាតិដទៃនោះដោយរបៀបណា? ឮថា ព្រះសោភិតៈនេះ ក្នុងភពមុនកាលពី ៥០០ កប្បកន្លងទៅ បានបួសក្នុងសំណាក់ពួកតិរ្ថិយ

Pabbajitvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā asaññabhave nibbatti. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā avasāne manussaloke uppanno sāsane pabbajitvā tisso vijjā sacchākāsi. So pubbenivāsaṃ anussaramāno imasmiṃ attabhāve paṭisandhiṃ disvā tato paraṃ tatiye attabhāve cutimeva addasa. Atha ubhinnamantarā acittakaṃ attabhāvaṃ anussarituṃ asakkonto nayato sallakkhesi – ‘‘addhāahaṃ asaññabhave nibbatto’’ti. Evaṃ sallakkhentena panānena dukkaraṃ kataṃ, satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭi paṭividdhā, ākāse padaṃ dassitaṃ. Tasmā naṃ bhagavā imasmiṃyeva vatthusmiṃ etadagge ṭhapesi – ‘‘etadaggaṃ bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ yadidaṃ sobhito’’ti (a. ni. 1.219, 227).

លុះបួសហើយ ក៏បានសម្រេចអសញ្ញសមាបត្តិ មានឈានមិនសាបសូន្យ ធ្វើកាលកិរិយាហើយទៅកើតក្នុងអសញ្ញភព។ នៅក្នុងអសញ្ញភពនោះ លោកស្ថិតនៅអស់អាយុកាល កាលចុងក្រោយក៏មកកើតក្នុងមនុស្សលោក បួសក្នុងព្រះសាសនា ហើយបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវវិជ្ជា ៣។ លោកកាលរលឹកជាតិមុនៗ ឃើញបដិសន្ធិក្នុងអត្តភាពនេះ ហើយបន្ទាប់ពីនោះមក ក៏ឃើញតែចុតីក្នុងអត្តភាពទី ៣ (គឺភពជាតិរ្ថិយ)។ លំដាប់នោះ លោកមិនអាចរលឹកឃើញអត្តភាពដែលគ្មានចិត្ត (អសញ្ញសត្វ) ក្នុងចន្លោះនៃភពទាំងពីរនោះបាន ទើបកំណត់ដឹងដោយឧបចារវិធីថា «ពិតណាស់ យើងពិតជាបានកើតក្នុងអសញ្ញភព»។ កាលដែលលោកកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបានធ្វើកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រ ប្រៀបដូចជាការយកចុងសក់ទៅបាញ់ទម្លុះចុងសក់ដែលឆែកជា ១០០ ភាគ ឬដូចជាការបង្ហាញស្នាមជើងនៅលើអាកាសដូច្នោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងលោកទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរ (ឯតទគ្គៈ) ក្នុងរឿងនេះឯងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលជាសាវ័ករបស់យើង តថាគត ផ្នែកខាងរលឹកជាតិមុនៗបាន គឺព្រះសោភិតៈនេះឯងជាកំពូល»។

Vinītavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរឿងវិនិច្ឆ័យ ចប់ហើយ។

Nigamanavaṇṇanā

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន (និគមនវណ្ណនា)

233. Uddiṭṭhā [Pg.103] kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammāti idaṃ idha uddiṭṭhapārājikaparidīpanameva. Samodhānetvā pana sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni. Katamāni catuvīsati? Pāḷiyaṃ āgatāni tāva bhikkhūnaṃ cattāri, bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti aṭṭha. Ekādasa abhabbapuggalā, tesu paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakā, tayo vatthuvipannā ahetukapaṭisandhikā, tesaṃ saggo avārito maggo pana vārito, abhabbā hi te maggappaṭilābhāya vatthuvipannattāti. Pabbajjāpi nesaṃ paṭikkhittā, tasmā tepi pārājikā. Theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, bhikkhunīdūsako, lohituppādako, saṅghabhedakoti ime aṭṭha attano kiriyāya vipannattā abhabbaṭṭhānaṃ pattāti pārājikāva. Tesu theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, bhikkhunīdūsakoti imesaṃ tiṇṇaṃ saggo avārito maggo pana vāritova. Itaresaṃ pañcannaṃ ubhayampi vāritaṃ. Te hi anantarabhave narake nibbattanakasattā. Iti ime ca ekādasa, purimā ca aṭṭhāti ekūnavīsati. Te gihiliṅge ruciṃ uppādetvā gihinivāsananivatthāya bhikkhuniyā saddhiṃ vīsati. Sā hi ajjhācāravītikkamaṃ akatvāpi ettāvatāva assamaṇīti imāni tāva vīsati pārājikāni.

២៣៣. ពាក្យថា uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā នេះ គ្រាន់តែជាការសម្តែងនូវបារាជិកដែលបានលើកឡើងក្នុងភិក្ខុវិភង្គនេះប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បើរាប់បញ្ចូលទាំងអស់ បារាជិកមាន ២៤ ប្រការ ដែលគួរដឹង។ តើបារាជិក ២៤ នោះមានអ្វីខ្លះ? គឺបារាជិកដែលមកក្នុងបាលីជាដំបូង របស់ភិក្ខុ ៤ របស់ភិក្ខុនីជាអសាធារណៈ ៤ រួមជា ៨។ អភព្វបុគ្គល ១១ ពួក ក្នុងអភព្វបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គល ៣ ពួក គឺខ្ទើយ (បណ្ឌកៈ) សត្វតិរច្ឆាន និងមនុស្សមានភេទពីរ (ឧភតោព្យញ្ជនៈ) ជាអ្នកខូចវត្ថុ មានបដិសន្ធិគ្មានហេតុ (អហិតុកបដិសន្ធិ) សម្រាប់ពួកបុគ្គលទាំងនោះ មិនហាមឃាត់សួគ៌ទេ ប៉ុន្តែហាមឃាត់មគ្គ ព្រោះពួកបុគ្គលទាំងនោះជាអ្នកមិនគួរដើម្បីបានសម្រេចមគ្គ ដោយសារការខូចវត្ថុ។ សូម្បីការបួសរបស់ពួកបុគ្គលទាំងនោះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ពួកបុគ្គលទាំងនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកត្រូវបារាជិកដែរ។ បុគ្គល ៨ ពួកទៀត គឺអ្នកលួចភេទបួស (ថេយ្យសំវាសកៈ) អ្នកទៅចូលពួកតិរ្ថិយ (តិត្ថិយបក្កន្តកៈ) អ្នកសម្លាប់ម្តាយ (មាតុឃាតកៈ) អ្នកសម្លាប់ឪពុក (បិតុឃាតកៈ) អ្នកសម្លាប់ព្រះអរហន្ត (អរហន្តឃាតកៈ) អ្នកប្រទូស្តភិក្ខុនី (ភិក្ខុនីទូសកៈ) អ្នកធ្វើលោហិតឲ្យឡើងក្ដៅ (លោហិតុប្បាទកៈ) និងអ្នកបំបែកសង្ឃ (សង្ឃភេទកៈ) បុគ្គលទាំង ៨ ពួកនេះ ដល់នូវសភាពជាអភព្វបុគ្គល ព្រោះតែការខូចខាតនូវអំពើរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកត្រូវបារាជិកដែរ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ សម្រាប់បុគ្គល ៣ ពួក គឺអ្នកលួចភេទបួស អ្នកទៅចូលពួកតិរ្ថិយ និងអ្នកប្រទូស្តភិក្ខុនី មិនហាមឃាត់សួគ៌ទេ ប៉ុន្តែហាមឃាត់មគ្គពិតប្រាកដ។ ចំណែកបុគ្គល ៥ ពួកក្រៅពីនោះ គឺហាមឃាត់ទាំងពីរ (ទាំងសួគ៌ទាំងមគ្គ) ព្រោះពួកបុគ្គលទាំងនោះជាសត្វដែលត្រូវទៅកើតក្នុងនរកក្នុងភពបន្ទាប់។ រួមអភព្វបុគ្គល ១១ ពួកនេះ និង ៨ ពួកខាងដើម ត្រូវជា ១៩ ពួក។ បុគ្គលទាំងនោះ កាលកើតសេចក្តីត្រេកត្រអាលក្នុងភេទគ្រហស្ថ ហើយស្លៀកដណ្តប់ដូចគ្រហស្ថ រួមជាមួយភិក្ខុនីដែលស្លៀកដណ្តប់ដូចគ្រហស្ថដែរ ត្រូវជា ២០ ពួក។ ព្រោះថា ភិក្ខុនីនោះ ទោះបីមិនទាន់បានប្រព្រឹត្តកន្លងអំពើអនាចារក៏ដោយ គ្រាន់តែស្លៀកដណ្តប់ដូចគ្រហស្ថប៉ុណ្ណោះ ក៏លែងជាសមណីហើយ នេះជាបារាជិក ២០ ពួកជាដំបូង។

Aparānipi – lambī, mudupiṭṭhiko, parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, parassa aṅgajāte abhinisīdatīti imesaṃ catunnaṃ vasena cattāri anulomapārājikānīti vadanti. Etāni hi yasmā ubhinnaṃ rāgavasena sadisabhāvūpagatānaṃ dhammo ‘‘methunadhammo’’ti vuccati. Tasmā etena pariyāyena methunadhammaṃ appaṭisevitvāyeva kevalaṃ maggena maggappavesanavasena āpajjitabbattā methunadhammapārājikassa anulomentīti anulomapārājikānīti vuccanti. Iti imāni ca cattāri purimāni ca vīsatīti samodhānetvā sabbāneva catuvīsati pārājikāni veditabbāni.

បារាជិកដទៃទៀត ៤ គឺ បុគ្គលមានអង្គជាតវែង (លម្ពី) បុគ្គលមានខ្នងទន់ (មុទុបិដ្ឋិកៈ) បុគ្គលយកមាត់ខាំជញ្ជក់អង្គជាតរបស់អ្នកដទៃ និងបុគ្គលអង្គុយលើអង្គជាតរបស់អ្នកដទៃ លោកពោលថាជា អនុលោមបារាជិក ៤ តាមអំណាចនៃបុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ។ ព្រោះថា ធម៌របស់ជនទាំងពីរដែលដល់នូវសភាពដូចគ្នាដោយអំណាចនៃរាគៈ ហៅថា «មេថុនធម្ម»។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយបរិយាយនេះ ព្រោះតែការត្រូវអាបត្តិដោយគ្រាន់តែបញ្ចូលអង្គជាតទៅក្នុងទ្វារ ដោយមិនបាច់សេពមេថុនធម្មឡើយ ទើបឈ្មោះថាស្របតាមមេថុនធម្មបារាជិក ហេតុនោះ ទើបហៅថា «អនុលោមបារាជិក»។ កាលបើរាប់បញ្ចូលអនុលោមបារាជិក ៤ នេះ និងបារាជិក ២០ ខាងដើម ត្រូវជាបារាជិក ២៤ ប្រការទាំងអស់ ដែលគួរដឹង។

Na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsanti uposatha-pavāraṇa-pātimokkhuddesa-saṅghakammappabhedaṃ bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ na labhati. Yathā pure tathā pacchāti yathā pubbe gihikāle anupasampannakāle ca pacchā pārājikaṃ āpannopi tatheva asaṃvāso hoti. Natthi tassa bhikkhūhi saddhiṃ [Pg.104] uposathapavāraṇapātimokkhuddesasaṅghakammappabhedo saṃvāsoti bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ na labhati. Tatthāyasmante pucchāmīti tesu catūsu pārājikesu āyasmante ‘‘kaccittha parisuddhā’’ti pucchāmi. Kaccitthāti kacci ettha; etesu catūsu pārājikesu kacci parisuddhāti attho. Atha vā kaccittha parisuddhāti kacci parisuddhā attha, bhavathāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

ពាក្យថា Na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsanti សេចក្តីថា មិនបាននូវការរួមរស់ (សេពគប់) ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ ដែលជាចំណែកនៃសង្ឃកម្ម មានឧបោសថ បវារណា និងការសម្តែងបាតិមោក្ខជាដើម។ ពាក្យថា Yathā pure tathā pacchā សេចក្តីថា ដូចកាលពីមុន ក្នុងកាលជាគ្រហស្ថ និងក្នុងកាលជាអនុបសម្បន្ន (សាមណេរ) យ៉ាងណាមិញ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ទោះបីជាភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ក៏ជាអសំវាសៈ (មិនមានការរួមរស់) យ៉ាងនោះដែរ។ ការរួមរស់ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ មានចំណែកនៃសង្ឃកម្ម មានឧបោសថ បវារណា និងការសម្តែងបាតិមោក្ខជាដើម មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ហេតុនោះ ទើបពោលថា មិនបាននូវការរួមរស់ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Tatthāyasmante pucchāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំសូមសួរលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ក្នុងបារាជិកទាំង ៤ នោះថា «លោកទាំងឡាយស្អាតបរិសុទ្ធហើយឬ?»។ ពាក្យថា Kaccittha បានដល់ kacci ettha ប្រែថា តើ...ក្នុងធម៌ទាំងនេះឬ? សេចក្តីថា តើលោកទាំងឡាយស្អាតបរិសុទ្ធក្នុងបារាជិកទាំង ៤ នេះឬ? ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា kaccittha parisuddhā សេចក្តីថា តើលោកទាំងឡាយជាអ្នកស្អាតបរិសុទ្ធ (bhavatha) ឬ? សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ

Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបារាជិកទី ៤ ចប់ហើយ។

2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ

២. សង្ឃាទិសេសកណ្ឌ

1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទស្តីពីការលែងទឹកអសុចិ (សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា)

Yaṃ [Pg.105] pārājikakaṇḍassa, saṅgītaṃ samanantaraṃ;

Tassa terasakassāyamapubbapadavaṇṇanā.

ការអធិប្បាយពាក្យថ្មី (ដែលមិនទាន់បានពន្យល់ពីមុន) នៃសិក្ខាបទទាំង ១៣ នេះ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានសង្គាយនាក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីបារាជិកកណ្ឌ (មានដូចតទៅនេះ)។

234. Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā seyyasako anabhirato brahmacariyaṃ caratīti ettha āyasmāti piyavacanaṃ. Seyyasakoti tassa bhikkhuno nāmaṃ. Anabhiratoti vikkhittacitto kāmarāgapariḷāhena pariḍayhamāno na pana gihibhāvaṃ patthayamāno. So tena kiso hotīti so seyyasako tena anabhiratabhāvena kiso hoti.

២៣៤. សម័យនោះ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះសេយ្យសកៈដ៏មានអាយុ មិនត្រេកអរ (អផ្សុក) ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Āyasmā ជាពាក្យហៅដោយក្តីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា Seyyasako ជាឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា Anabhirato សេចក្តីថា មានចិត្តរាយមាយ ក្តៅក្រហាយដោយសារសេចក្តីក្តៅក្រហាយនៃកាមរាគ ប៉ុន្តែមិនមែនប្រាថ្នាចង់ទៅជាគ្រហស្ថឡើយ។ ពាក្យថា So tena kiso hoti សេចក្តីថា ព្រះសេយ្យសកៈនោះ ស្គមស្គាំងដោយសារសេចក្តីមិនត្រេកអរ (អផ្សុក) នោះ។

Addasā kho āyasmā udāyīti ettha udāyīti tassa therassa nāmaṃ, ayañhi seyyasakassa upajjhāyo lāḷudāyī nāma bhantamigasappaṭibhāgo niddārāmatādimanuyuttānaṃ aññataro lolabhikkhu. Kacci no tvanti kacci nu tvaṃ. Yāvadatthaṃ bhuñjātiādīsu yāvatā atthoti yāvadatthaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yāvatā te bhojanena attho yattakaṃ tvaṃ icchasi tattakaṃ bhuñja, yattakaṃ kālaṃ rattiṃ vā divā vā supituṃ icchasi tattakaṃ supa, mattikādīhi kāyaṃ ubbaṭṭetvā cuṇṇādīhi ghaṃsitvā yattakaṃ nhānaṃ icchasi tattakaṃ nhāya, uddesena vā paripucchāya vā vattapaṭipattiyā vā kammaṭṭhānena vā attho natthīti. Yadā te anabhirati uppajjatīti yasmiṃ kāle tava kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatā vikkhittacittatā uppajjati. Rāgo cittaṃ anuddhaṃsetīti kāmarāgo cittaṃ dhaṃseti padhaṃseti vikkhipati ceva milāpeti ca. Tadā hatthena upakkamitvā asuciṃ mocehīti tasmiṃ kāle hatthena vāyamitvā asucimocanaṃ karohi, evañhi te cittekaggatā bhavissati. Iti taṃ upajjhāyo anusāsi yathā taṃ bālo bālaṃ mago magaṃ.

ពាក្យថា Addasā kho āyasmā udāyī ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Udāyī ជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ ព្រោះថា ព្រះឧទាយីនេះ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះសេយ្យសកៈ មានឈ្មោះថា ឡាលុទាយី ជាអ្នកមានចំណែកប្រៀបដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើល ជាភិក្ខុឡេះឡោះម្នាក់ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រកបដោយការត្រេកអរក្នុងការដេកជាដើម។ ពាក្យថា Kacci no tvaṃ សេចក្តីថា តើអ្នក...ឬ? ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា Yāvadatthaṃ bhuñja ជាដើម ពាក្យថា Yāvadatthaṃ មានន័យថា ត្រឹមតែសេចក្តីត្រូវការ (តាមប្រាថ្នា)។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅនេះ៖ អាហារមានប្រមាណប៉ុន្មានដែលអ្នកត្រូវការ អ្នកចង់បានប៉ុន្មាន ចូរឆាន់ប៉ុណ្ណោះចុះ, អ្នកចង់ដេកក្នុងកាលប៉ុន្មាន ទោះយប់ក្តី ថ្ងៃក្តី ចូរដេកប៉ុណ្ណោះចុះ, ចូរដុសខាត់រាងកាយដោយដីស្អិតជាដើម ដុសខាត់ដោយលម្អិតម្សៅជាដើម អ្នកចង់ងូតទឹកប៉ុន្មាន ចូរងូតប៉ុណ្ណោះចុះ សេចក្តីត្រូវការដោយការរៀនសូត្រក្តី ការសាកសួរក្តី វត្តប្រតិបត្តិក្តី កម្មដ្ឋានក្តី មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Yadā te anabhirati uppajjati សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា សេចក្តីអផ្សុក (ការងើបក្បាលឡើងនៃកាមរាគ) ឬសេចក្តីរាយមាយនៃចិត្តកើតឡើងដល់អ្នក ដោយអំណាចនៃកាមរាគ។ ពាក្យថា Rāgo cittaṃ anuddhaṃseti សេចក្តីថា កាមរាគរមែងបំផ្លាញ ញាំញី ធ្វើឲ្យរាយមាយ និងធ្វើឲ្យចិត្តស្រពោន។ ពាក្យថា Tadā hottest hatthena upakkamitvā asuciṃ mocehi សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះ ចូរព្យាយាមដោយដៃ ធ្វើការលែងទឹកអសុចិចុះ ព្រោះកាលបើធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់អ្នកនឹងមានឯកគ្គតា (នឹងស្ងប់)។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍បានប្រដៅព្រះសេយ្យសកៈនោះ យ៉ាងនេះ ដូចជាមនុស្សពាលប្រដៅមនុស្សពាល ឬដូចជាសត្វម្រឹគប្រដៅសត្វម្រឹគ យ៉ាងនោះឯង។

235. Tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantānanti satisampajaññaṃ pahāya niddaṃ otarantānaṃ. Tattha kiñcāpi niddaṃ okkamantānaṃ abyākato [Pg.106] bhavaṅgavāro pavattati, satisampajaññavāro gaḷati, tathāpi sayanakāle manasikāro kātabbo. Divā supantena yāva nhātassa bhikkhuno kesā na sukkhanti tāva supitvā vuṭṭhahissāmīti saussāhena supitabbaṃ. Rattiṃ supantena ettakaṃ nāma rattibhāgaṃ supitvā candena vā tārakāya vā idaṃ nāma ṭhānaṃ pattakāle vuṭṭhahissāmīti saussāhena supitabbaṃ. Buddhānussatiādīsu ca dasasu kammaṭṭhānesu ekaṃ aññaṃ vā cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvāva niddā okkamitabbā. Evaṃ karonto hi sato sampajāno satiñca sampajaññañca avijahitvāva niddaṃ okkamatīti vuccati. Te pana bhikkhū bālā lolā bhantamigasappaṭibhāgā na evamakaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantāna’’nti.

២៣៥. ពាក្យថា Tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantānaṃ សេចក្តីថា កាលដែលលះបង់នូវសតិនិងសម្បជញ្ញៈហើយ ចូលទៅកាន់សេចក្តីលង់លក់។ ក្នុងពាក្យនោះ ទោះបីជាកាលដែលបុគ្គលចូលទៅកាន់សេចក្តីលង់លក់ ភវង្គវារៈដែលជាអព្យាក្រឹតរមែងប្រព្រឹត្តទៅ ហើយសតិសម្បជញ្ញវារៈរមែងធ្លាក់ចុះ (បាត់បង់) ក៏ដោយ ក៏ក្នុងខណៈជិតដេក គួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (នូវសតិសម្បជញ្ញៈ) ដែរ។ ភិក្ខុកាលដែលដេកក្នុងវេលាថ្ងៃ គួរមានសេចក្តីព្យាយាមដេកថា «សក់របស់ភិក្ខុដែលងូតទឹកហើយ មិនទាន់ស្ងួតត្រឹមណា យើងដេកត្រឹមណោះ រួចនឹងក្រោកឡើង» យ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុកាលដែលដេកក្នុងវេលាយប់ គួរមានសេចក្តីព្យាយាមដេកថា «យើងដេកអស់ចំណែកនៃរាត្រីប៉ុណ្ណេះ កាលណាព្រះចន្ទ ឬផ្កាយរំកិលទៅដល់កន្លែងឈ្មោះនេះ យើងនឹងក្រោកឡើង» យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត គួរកាន់យកកម្មដ្ឋានណាមួយ ក្នុងចំណោមកម្មដ្ឋានទាំង ១០ មានពុទ្ធានុស្សតិជាដើម ឬកម្មដ្ឋានដទៃទៀតដែលជាទីគាប់ចិត្ត ហើយទើបចូលគេង។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលធ្វើបានយ៉ាងនេះ តែងពោលថា ជាអ្នកមានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ មិនលះបង់សតិនិងសម្បជញ្ញៈឡើយ ហើយចូលទៅកាន់សេចក្តីលង់លក់។ ចំណែកឯភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ជាមនុស្សពាល ឡេះឡោះ មានចំណែកប្រៀបដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើល មិនបានធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantānaṃ» (កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះភ្លេចសតិ មិនដឹងខ្លួន ចូលទៅកាន់សេចក្តីលង់លក់)។

Atthi cettha cetanā labbhatīti ettha ca supinante assādacetanā atthi upalabbhati. Atthesā, bhikkhave, cetanā; sā ca kho abbohārikāti bhikkhave esā assādacetanā atthi, sā ca kho avisaye uppannattā abbohārikā, āpattiyā aṅgaṃ na hoti. Iti bhagavā supinante cetanāya abbohārikabhāvaṃ dassetvā ‘‘evañca pana bhikkhave imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha, sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso’’ti sānupaññattikaṃ sikkhāpadaṃ paññāpesi.

ពាក្យថា Atthi cettha cetanā labbhati សេចក្តីថា ក្នុងយល់សប្តិ (សុបិន) នេះ សេចក្តីត្រេកអរ (អស្សាទចេតនា) តែងមាន តែងបាននូវការដឹងច្បាស់។ ពាក្យថា Atthesā, bhikkhave, cetanā; sā ca kho abbohārikā សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អស្សាទចេតនានេះមានពិត ប៉ុន្តែចេតនានោះ ព្រោះកើតឡើងក្នុងអវិស័យ (កន្លែងដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន) ទើបឈ្មោះថា អព្វោហារិកា (មិនអាចហៅថាជាអាបត្តិបាន) គឺមិនមែនជាអង្គនៃអាបត្តិឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវភាពជាអព្វោហារិកៈនៃចេតនាក្នុងយល់សប្តិយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទព្រមទាំងអនុបញ្ញត្តិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីសម្តែងឡើងនូវសិក្ខាបទនេះយ៉ាងនេះថា ការលែងទឹកអសុចិដោយចេតនា វៀរលែងតែយល់សប្តិ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស»។

236-237. Tattha saṃvijjati cetanā assāti sañcetanā, sañcetanāva sañcetanikā, sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikā. Yasmā pana yassa sañcetanikā sukkavissaṭṭhi hoti so jānanto sañjānanto hoti, sā cassa sukkavissaṭṭhi cecca abhivitaritvā vītikkamo hoti, tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthameva dassetuṃ ‘‘jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha jānantoti upakkamāmīti jānanto. Sañjānantoti sukkaṃ mocemīti sañjānanto, teneva upakkamajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. Ceccāti mocanassādacetanāvasena cetetvā pakappetvā. Abhivitaritvāti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā. Vītikkamoti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañcetanikāsaddassa sikhāppatto atthoti vuttaṃ hoti.

២៣៦-២៣៧. ក្នុងពាក្យនោះ ចេតនារបស់ភិក្ខុនោះមានប្រាកដ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សញ្ចេតនា, សញ្ចេតនានោះឯង ឈ្មោះថា សញ្ចេតនិកា, ម្យ៉ាងទៀត ចេតនាមានដល់ភិក្ខុនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សញ្ចេតនិកា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែការលែងទឹកអសុចិដោយចេតនាមានដល់ភិក្ខុណា ភិក្ខុនោះរមែងដឹងខ្លួន ដឹងច្បាស់ ហើយការលែងទឹកអសុចិនោះ កើតឡើងដោយការគិត (ចេតនា) គ្របសង្កត់ ហើយកន្លង (ល្មើស) ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ មិនធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់លើព្យញ្ជនៈ (ពាក្យពេចន៍) ឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថន័យ ទើបពោលបទភាជនីយ៍នៃពាក្យ សញ្ចេតនិកា នោះថា «jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo» (ដឹងខ្លួន ដឹងច្បាស់ គិតហើយ គ្របសង្កត់ កន្លងល្មើស) យ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទភាជនីយ៍នោះ ពាក្យថា Jānanto សេចក្តីថា ដឹងថា «យើងកំពុងព្យាយាម»។ ពាក្យថា Sañjānanto សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ថា «យើងកំពុងលែងទឹកអសុចិ» គឺដឹងព្រមជាមួយគ្នានឹងអាការៈនៃការដឹងនូវសេចក្តីព្យាយាមនោះឯង។ ពាក្យថា Ceccā សេចក្តីថា គិត ផ្តួចផ្តើមឡើង ដោយអំណាចនៃមោចនស្សាទចេតនា (ចេតនាត្រេកអរក្នុងការលែង)។ ពាក្យថា Abhivitaritvā សេចក្តីថា ញាំញីដោយអំណាចនៃសេចក្តីព្យាយាម បញ្ជូនចិត្តដែលមិនមានសេចក្តីសង្ស័យ (មិនរារែក) ទៅ។ ពាក្យថា Vītikkamo សេចក្តីថា ការកន្លងល្មើសដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យដ៏កំពូលនៃពាក្យថា សញ្ចេតនិកា នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

Idāni [Pg.107] sukkavissaṭṭhīti ettha yassa sukkassa vissaṭṭhi taṃ tāva saṅkhyāto vaṇṇabhedato ca dassetuṃ ‘‘sukkanti dasa sukkānī’’tiādimāha. Tattha sukkānaṃ āsayabhedato dhātunānattato ca nīlādivaṇṇabhedo veditabbo.

ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា Sukkavissaṭṭhi នេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវទឹកអសុចិដែលត្រូវលែងនោះ ដោយចំណែកនៃចំនួន និងដោយចំណែកនៃពណ៌ជាមុនសិន ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «sukkanti dasa sukkāni» (ទឹកអសុចិ មាន ១០ យ៉ាង)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពណ៌ខុសៗគ្នា មានពណ៌ខៀវជាដើម នៃទឹកអសុចិទាំងឡាយ គប្បីដឹងដោយការប្លែកគ្នានៃអាសយៈ (ទីតាំង/ធាតុបង្ក) និងដោយការប្លែកគ្នានៃធាតុទាំងឡាយ។

Vissaṭṭhīti vissaggo, atthato panetaṃ ṭhānācāvanaṃ hoti, tenāha – ‘‘vissaṭṭhīti ṭhānatocāvanā vuccatī’’ti. Tattha vatthisīsaṃ kaṭi kāyoti tidhā sukkassa ṭhānaṃ pakappenti, eko kirācariyo ‘‘vatthisīsaṃ sukkassa ṭhāna’’nti āha. Eko ‘‘kaṭī’’ti, eko ‘‘sakalo kāyo’’ti, tesu tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitaṃ. Kesalomanakhadantānañhi maṃsavinimuttaṭṭhānaṃ uccārapassāvakheḷasiṅghāṇikāthaddhasukkhacammāni ca vajjetvā avaseso chavimaṃsalohitānugato sabbopi kāyo kāyappasādabhāvajīvitindriyābaddhapittānaṃ sambhavassa ca ṭhānameva. Tathā hi rāgapariyuṭṭhānenābhibhūtānaṃ hatthīnaṃ ubhohi kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati, mahāsenarājā ca rāgapariyuṭṭhito sambhavavegaṃ adhivāsetuṃ asakkonto satthena bāhusīsaṃ phāletvā vaṇamukhena nikkhantaṃ sambhavaṃ dassesīti.

ពាក្យថា Vissaṭṭhi បានដល់ ការលែង (ការលះបង់) ប៉ុន្តែដោយអត្ថ សេចក្តីនេះគឺ ការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីតាំង ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលថា «vissaṭṭhīti ṭhānatocāvanā vuccatī» (ពាក្យថា វិស្សដ្ឋិ គឺការធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីតាំង)។ ក្នុងទីនោះ អាចារ្យទាំងឡាយរមែងសន្មតទីតាំងនៃទឹកអសុចិជា ៣ យ៉ាងគឺ ក្បាលតម្រងនោម (ប្លោកនោម) ចង្កេះ និងរាងកាយទាំងមូល។ ឮថា អាចារ្យមួយរូបពោលថា «ក្បាលតម្រងនោម ជាទីតាំងនៃទឹកអសុចិ»។ អាចារ្យមួយរូបទៀតពោលថា «ចង្កេះ ជាទីតាំងនៃទឹកអសុចិ»។ អាចារ្យមួយរូបទៀតពោលថា «រាងកាយទាំងមូល ជាទីតាំងនៃទឹកអសុចិ»。 ក្នុងបណ្តាអាចារ្យទាំងនោះ ពាក្យរបស់អាចារ្យទី ៣ ជាពាក្យពោលល្អហើយ (ត្រឹមត្រូវ)។ ព្រោះថា វៀរលែងតែសក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ និងកន្លែងដែលមិនមានសាច់ ព្រមទាំងលាមក ទឹកនោម ទឹកមាត់ សំបោរ និងស្បែកក្រាស់ស្ងួតចេញ រាងកាយដែលសេសសល់ទាំងមូល ដែលប្រកបដោយស្បែក សាច់ និងឈាម រមែងជាទីតាំងនៃកាយបសាទ ភាវរូប ជីវិតិន្រ្ទិយ អពទ្ធប្រមាត់ និងទឹកអសុចិ (សម្ភវៈ) នោះឯង។ ព្រោះថា ទឹកអសុចិរមែងហូរចេញពីចុងត្រចៀកទាំងពីរ នៃដំរីទាំងឡាយដែលត្រូវកាមរាគគ្របសង្កត់ (ចុះប្រេង) ម្យ៉ាងទៀត ព្រះរាជាព្រះនាមមហាសេនៈ ត្រូវកាមរាគគ្របសង្កត់ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងកម្លាំងនៃទឹកអសុចិបាន ក៏យកគ្រឿងសស្ត្រាវុធវះក្បាលស្មា (ដើមដៃ) ហើយបង្ហាញទឹកអសុចិដែលហូរចេញតាមមុខរបួសនោះ យ៉ាងនេះឯង។

Ettha pana paṭhamassa ācariyassa vāde mocanassādena nimitte upakkamato yattakaṃ ekā khuddakamakkhikā piveyya tattake asucimhi vatthisīsato muñcitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. Dutiyassa vāde tatheva kaṭito muccitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte, tatiyassa vāde tatheva sakalakāyaṃ saṅkhobhetvā tato muccitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. Dakasotorohaṇañcettha adhivāsetvā antarā nivāretuṃ asakkuṇeyyatāya vuttaṃ, ṭhānā cutañhi avassaṃ dakasotaṃ otarati. Tasmā ṭhānā cāvanamattenevettha āpatti veditabbā, sā ca kho nimitte upakkamantasseva hatthaparikammapādaparikammagattaparikammakaraṇena sacepi asuci muccati, anāpatti. Ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo.

ប៉ុន្តែ ក្នុងលទ្ធិរបស់អាចារ្យទាំង ៣ នេះ ក្នុងលទ្ធិរបស់អាចារ្យទី ១ កាលបើភិក្ខុព្យាយាមក្នុងនិមិត្ត (អង្គជាតិ) ដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការលែង ទឹកអសុចិមានប្រមាណប៉ុនដែលរុយតូចមួយអាចផឹកបាន ឃ្លាតចាកក្បាលតម្រងនោម គ្រាន់តែធ្លាក់ចុះទៅកាន់ផ្លូវទឹកនោម (ទ្វារមូត្រ) ទោះបីជាហូរចេញមកខាងក្រៅក្តី មិនហូរចេញមកខាងក្រៅក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ក្នុងលទ្ធិរបស់អាចារ្យទី ២ ក៏យ៉ាងនោះដែរ គឺគ្រាន់តែទឹកអសុចិឃ្លាតចាកចង្កេះ ហើយធ្លាក់ចុះទៅកាន់ផ្លូវទឹកនោម។ ក្នុងលទ្ធិរបស់អាចារ្យទី ៣ ក៏យ៉ាងនោះដែរ គឺគ្រាន់តែធ្វើឲ្យរាងកាយទាំងមូលកម្រើកញាប់ញ័រ ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចាករាងកាយនោះ ធ្លាក់ចុះទៅកាន់ផ្លូវទឹកនោម ទោះបីជាហូរចេញមកខាងក្រៅក្តី មិនហូរចេញមកខាងក្រៅក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ការពោលអំពីការធ្លាក់ចុះទៅកាន់ផ្លូវទឹកនោមក្នុងទីនេះ គឺព្រោះតែមិនអាចទប់ទល់ ឬឃាត់ទុកក្នុងរវាងកណ្តាលបាន ព្រោះថា ទឹកអសុចិដែលឃ្លាតចាកទីតាំងហើយ តែងធ្លាក់ចុះទៅកាន់ផ្លូវទឹកនោមដោយពិតប្រាកដ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថា គ្រាន់តែធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកទីតាំង ក៏ត្រូវអាបត្តិហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិនោះ គប្បីដឹងថា មានដល់ភិក្ខុដែលព្យាយាមក្នុងនិមិត្តប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯការធ្វើការដុសខាត់ដោយដៃ ការដុសខាត់ដោយជើង ការដុសខាត់ដោយរាងកាយ ទោះបីជាទឹកអសុចិលេចចេញមក ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យទូទៅរបស់អាចារ្យទាំងអស់។

Aññatra supinantāti ettha supino eva supinanto, taṃ ṭhapetvā apanetvāti vuttaṃ hoti. Tañca pana supinaṃ passanto catūhi kāraṇehi passati [Pg.108] dhātukkhobhato vā anubhūtapubbato vā devatopasaṃhārato vā pubbanimittato vāti.

ពាក្យថា Aññatra supinantā ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Supina នោះឯង ឈ្មោះថា Supinanta (យល់សប្តិ) ពាក្យនោះមានន័យថា វៀរលែងតែយល់សប្តិ គឺលើកលែងយល់សប្តិចេញ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលកាលយល់សប្តិ តែងយល់សប្តិដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ ដោយសារធាតុជ្រួលច្របល់ ១ ដោយសារធ្លាប់បានទទួលអារម្មណ៍ពីមុន ១ ដោយសារទេវតាបង្ហាញ ១ ដោយសារបុព្វនិមិត្ត ១។

Tattha pittādīnaṃ khobhakaraṇapaccayayogena khubhitadhātuko dhātukkhobhato supinaṃ passati, passanto ca nānāvidhaṃ supinaṃ passati – pabbatā patanto viya, ākāsena gacchanto viya, vāḷamigahatthīcorādīhi anubaddho viya hoti. Anubhūtapubbato passanto pubbe anubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ passati. Devatopasaṃhārato passantassa devatā atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vā atthāya vā anatthāya vā nānāvidhāni ārammaṇāni upasaṃharanti, so tāsaṃ devatānaṃ ānubhāvena tāni ārammaṇāni passati. Pubbanimittato passanto puññāpuññavasena uppajjitukāmassa atthassa vā anatthassa vā pubbanimittabhūtaṃ supinaṃ passati, bodhisattassamātā viya puttapaṭilābhanimittaṃ, bodhisatto viya pañca mahāsupine (a. ni. 5.196), kosalarājā viya soḷasa supineti.

ក្នុងហេតុទាំង ៤ នោះ បុគ្គលដែលមានធាតុជ្រួលច្របល់ ព្រោះប្រកបដោយបច្ច័យដែលធ្វើឲ្យប្រមាត់ជាដើមជ្រួលច្របល់ តែងយល់សប្តិដោយសារធាតុជ្រួលច្របល់ កាលដែលយល់សប្តិ តែងយល់សប្តិផ្សេងៗ ដូចជាធ្លាក់ពីលើភ្នំ ដូចជាហោះទៅលើអាកាស ដូចជាសត្វសាហាវ ដំរី ឬចោរដេញតាមជាដើម។ បុគ្គលកាលយល់សប្តិដោយសារធ្លាប់បានទទួលអារម្មណ៍ពីមុន តែងយល់សប្តិឃើញអារម្មណ៍ដែលខ្លួនធ្លាប់បានទទួលពីមុន។ បុគ្គលកាលយល់សប្តិដោយសារទេវតាបង្ហាញ ទេវតាទាំងឡាយព្រោះចង់បានប្រយោជន៍ក្តី មិនចង់បានប្រយោជន៍ក្តី ដើម្បីជាប្រយោជន៍ក្តី ដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ក្តី តែងនាំមកនូវអារម្មណ៍ផ្សេងៗ បុគ្គលនោះរមែងឃើញអារម្មណ៍ទាំងនោះដោយអានុភាពនៃទេវតាទាំងឡាយនោះ។ បុគ្គលកាលយល់សប្តិដោយសារបុព្វនិមិត្ត តែងយល់សប្តិឃើញហេតុដែលជាបុព្វនិមិត្តនៃសេចក្តីចម្រើន ឬសេចក្តីវិនាសដែលចង់កើតឡើង ដោយអំណាចនៃបុណ្យនិងបាប ដូចជាព្រះមាតារបស់ព្រះពោធិសត្វយល់សប្តិឃើញនិមិត្តនៃការបានព្រះរាជបុត្រ ដូចជាព្រះពោធិសត្វយល់សប្តិឃើញមហាសុបិនទាំង ៥ ឬដូចជាព្រះបាទកោសលយល់សប្តិឃើញសុបិនទាំង ១៦ យ៉ាងនោះឯង។

Tattha yaṃ dhātukkhobhato anubhūtapubbato ca supinaṃ passati na taṃ saccaṃ hoti. Yaṃ devatopasaṃhārato passati taṃ saccaṃ vā hoti alīkaṃ vā, kuddhā hi devatā upāyena vināsetukāmā viparītampi katvā dassenti. Yaṃ pana pubbanimittato passati taṃ ekantasaccameva hoti. Etesañca catunnaṃ mūlakāraṇānaṃ saṃsaggabhedatopi supinabhedo hotiyeva.

ក្នុងបណ្តាហេតុនៃការយល់សប្តិទាំងនោះ យល់សប្តិណាដែលបុគ្គលយល់សប្តិឃើញ ព្រោះតែធាតុជ្រួលច្របល់ក្តី ព្រោះតែធ្លាប់បានអនុភូតពីមុនមកក្តី យល់សប្តិនោះមិនពិតឡើយ។ យល់សប្តិណាដែលបុគ្គលយល់សប្តិឃើញ ព្រោះតែទេវតាដាស់តឿន យល់សប្តិនោះ តែងមានទាំងពិតខ្លះ មិនពិតខ្លះ ព្រោះថា ទេវតាទាំងឡាយដែលខឹងសម្បារ ប្រាថ្នានឹងបំផ្លាញដោយឧបាយកល តែងធ្វើសូម្បីតែសេចក្តីផ្ទុយពីការពិតឲ្យលេចឡើង។ ចំណែកឯយល់សប្តិណាដែលបុគ្គលយល់សប្តិឃើញ ព្រោះតែបុព្វនិមិត្ត យល់សប្តិនោះ តែងតែពិតប្រាកដជាដាច់ខាត។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពប្លែកៗគ្នានៃយល់សប្តិ តែងមានឡើង ព្រោះតែការលាយឡំគ្នានៃហេតុដើមទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។

Tañca panetaṃ catubbidhampi supinaṃ sekkhaputhujjanāva passanti appahīnavipallāsattā, asekkhā pana na passanti pahīnavipallāsattā. Kiṃ panetaṃ passanto sutto passati paṭibuddho, udāhu neva sutto na paṭibuddhoti? Kiñcettha yadi tāva sutto passati abhidhammavirodho āpajjati, bhavaṅgacittena hi supati taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ rāgādisampayuttaṃ vā na hoti, supinaṃ passantassa ca īdisāni cittāni uppajjanti. Atha paṭibuddho passati vinayavirodho āpajjati, yañhi paṭibuddho passati taṃ sabbohārikacittena passati, sabbohārikacittena ca kate vītikkame anāpatti nāma natthi. Supinaṃ passantena pana katepi vītikkame ekantaṃ anāpatti eva. Atha neva sutto na paṭibuddho passati, ko nāma passati; evañca sati supinassa abhāvova āpajjatīti, na abhāvo. Kasmā[Pg.109]? Yasmā kapimiddhapareto passati. Vuttañhetaṃ – ‘‘kapimiddhapareto kho, mahārāja, supinaṃ passatī’’ti. Kapimiddhaparetoti makkaṭaniddāya yutto. Yathā hi makkaṭassa niddā lahuparivattā hoti; evaṃ yā niddā punappunaṃ kusalādicittavokiṇṇattā lahuparivattā, yassā pavattiyaṃ punappunaṃ bhavaṅgato uttaraṇaṃ hoti tāya yutto supinaṃ passati, tenāyaṃ supino kusalopi hoti akusalopi abyākatopi. Tattha supinante cetiyavandanadhammassavanadhammadesanādīni karontassa kusalo, pāṇātipātādīni karontassa akusalo, dvīhi antehi mutto āvajjanatadārammaṇakkhaṇe abyākatoti veditabbo. Svāyaṃ dubbalavatthukattā cetanāya paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ asamattho, pavatte pana aññehi kusalākusalehi upatthambhito vipākaṃ deti. Kiñcāpi vipākaṃ deti? Atha kho avisaye uppannattā abbohārikāva supinantacetanā. Tenāha – ‘‘ṭhapetvā supinanta’’nti.

ម្យ៉ាងទៀត យល់សប្តិទាំង ៤ ប្រការនោះ មានតែព្រះសេក្ខបុគ្គល និងបុថុជ្ជនប៉ុណ្ណោះដែលយល់សប្តិឃើញ ព្រោះពួកលោកមិនទាន់លះបង់វិបល្លាសបាននៅឡើយ ចំណែកឯព្រះអសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ មិនយល់សប្តិឃើញឡើយ ព្រោះពួកលោកលះបង់វិបល្លាសបានហើយ។ ចុះបុគ្គលកាលយល់សប្តិឃើញ តើយល់សប្តិឃើញក្នុងពេលកំពុងលក់ស្កប់ស្កល់ ឬក្នុងពេលភ្ញាក់ឡើង ឬក៏មិនមែនលក់ មិនមែនភ្ញាក់? ក្នុងបញ្ហានេះ មានសេចក្តីដែលគួរពោលថា ប្រសិនបើបុគ្គលយល់សប្តិឃើញក្នុងពេលកំពុងលក់ស្កប់ស្កល់ នោះនឹងផ្ទុយនឹងព្រះអភិធម្ម ព្រោះថា បុគ្គលលក់លង់ដោយភវង្គចិត្ត ភវង្គចិត្តនោះមិនមានរូបនិមិត្តជាដើមជាអារម្មណ៍ ឬមិនបានផ្សំផ្គុំដោយរាគៈជាដើមឡើយ តែថា ចិត្តបែបនេះតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលកំពុងយល់សប្តិ។ ប្រសិនបើបុគ្គលយល់សប្តិឃើញក្នុងពេលភ្ញាក់ឡើង នោះនឹងផ្ទុយនឹងព្រះវិន័យ ព្រោះថា អ្វីដែលបុគ្គលភ្ញាក់ឡើងឃើញ តែងឃើញដោយសវោហារិកចិត្ត ហើយកាលបើការល្មើសកើតឡើងដោយសវោហារិកចិត្តហើយ ឈ្មោះថាមិនមានអាបត្តិ មិនដែលមានឡើយ។ ចំណែកឯបុគ្គលដែលកំពុងយល់សប្តិ ទោះបីធ្វើការល្មើស ក៏ជាអនាបត្តិដោយដាច់ខាតតែម្តង។ ប្រសិនបើបុគ្គលយល់សប្តិឃើញក្នុងពេលមិនមែនលក់ មិនមែនភ្ញាក់ តើនរណាជាអ្នកយល់សប្តិឃើញ? កាលបើដូច្នោះ ភាពមិនមាននៃយល់សប្តិ ក៏ត្រូវតែមានឡើង តែការមិនមាននោះមិនមែនឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា បុគ្គលដែលត្រូវកបិមិទ្ធៈគ្របដណ្តប់ តែងយល់សប្តិឃើញ។ ព្រះតម្រាស់នេះ ព្រះណាកសេនត្ថេរបានពោលទុកហើយថា «មហារាជ បុគ្គលដែលត្រូវកបិមិទ្ធៈគ្របដណ្តប់ តែងយល់សប្តិឃើញ»។ ពាក្យថា កបិមិទ្ធបរេត គឺបុគ្គលដែលប្រកបដោយការដេកលក់ដូចជាស្វា។ ព្រោះថា ការដេកលក់របស់ស្វា តែងមានការប្រែប្រួលរហ័សយ៉ាងណា ការដេកលក់ណាដែលប្រែប្រួលរហ័ស ព្រោះតែការលាយឡំដោយកុសលចិត្តជាដើមរឿយៗ ហើយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃការដេកលក់នោះ មានការងើបឡើងចាកភវង្គរឿយៗ បុគ្គលដែលប្រកបដោយការដេកលក់នោះ តែងយល់សប្តិឃើញ ហេតុនោះ យល់សប្តិនេះ ជារឿងកុសលខ្លះ អកុសលខ្លះ អព្យាក្រឹតខ្លះ។ ក្នុងបណ្តាយល់សប្តិទាំងនោះ យល់សប្តិរបស់បុគ្គលដែលធ្វើការថ្វាយបង្គំចេតិយ ការស្តាប់ធម៌ ការសម្តែងធម៌ជាដើម ក្នុងពេលយល់សប្តិ ឈ្មោះថាជាកុសល យល់សប្តិរបស់បុគ្គលដែលធ្វើការសម្លាប់សត្វជាដើម ឈ្មោះថាជាអកុសល យល់សប្តិដែលរួចផុតពីចំណែកទាំងពីរនេះ ក្នុងខណៈនៃអាវជ្ជនៈ និងតទារម្មណៈ គួរដឹងថាជាអព្យាក្រឹត។ យល់សប្តិចិត្តនោះ ព្រោះតែមានវត្ថុទន់ខ្សោយ មិនអាចទាញនាំបដិសន្ធិមកបានឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងបវត្តិកាល កាលបើបានកុសល និងអកុសលដទៃជួយឧបត្ថម្ភ តែងឲ្យផលបាន។ ទោះបីជាឲ្យផលបានក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែកើតឡើងក្នុងអវិស័យ ចេតនាក្នុងយល់សប្តិ ទើបឈ្មោះថាជាអវោហារិកៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លើកលែងតែការយល់សប្តិ»។

Saṅghādisesoti imassa āpattinikāyassa nāmaṃ. Tasmā yā aññatra supinantā sañcetanikā sukkavissaṭṭhi, ayaṃ saṅghādiseso nāma āpattinikāyoti evamettha sambandho veditabbo. Vacanattho panettha saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso. Kiṃ vuttaṃ hoti? Imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ taṃ āpattivuṭṭhānaṃ, tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya ādito sese ca majjhe mānattadānatthāya mūlāya paṭikassanena vā saha mānattadānatthāya avasāne abbhānatthāya saṅgho icchitabbo. Na hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātunti saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādisesoti. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthameva dassetuṃ ‘‘saṅghova tassā āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbheti na sambahulā na ekapuggalo, tena vuccati saṅghādiseso’’ti idamassa padabhājanaṃ –

ពាក្យថា «សង្ឃាទិសេស» នេះ ជាឈ្មោះនៃអាបត្តិក្រុមនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ការបញ្ចេញទឹកអសុចិដោយចេតនា ក្រៅពីការយល់សប្តិណា មានសេចក្តីនេះជាអាបត្តិក្រុមដែលឈ្មោះថា សង្ឃាទិសេស គប្បីដឹងការភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងបទនេះយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯវចនត្ថៈក្នុងបទនេះ គប្បីដឹងថា អាបត្តិណាដែលត្រូវការសង្ឃក្នុងខាងដើមផង ក្នុងចំណែកដែលសេសសល់ផង អាបត្តិនោះឈ្មោះថា សង្ឃាទិសេស។ ពាក្យនោះមានសេចក្តីពន្យល់ថា ភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិនេះហើយ ប្រាថ្នានឹងងើបឡើង ការចេញចាកអាបត្តិនោះ ត្រូវការសង្ឃក្នុងខាងដើម ដើម្បីឲ្យបរិវាស និងក្នុងចំណែកដែលសេសសល់បន្ទាប់ពីខាងដើម គឺក្នុងកណ្តាល ដើម្បីឲ្យមានត្ត ឬរួមជាមួយការទាញមករកឫស និងការឲ្យមានត្ត និងក្នុងទីបំផុត ដើម្បីអព្ភាន។ ព្រោះថា ក្នុងកិច្ចទាំងនេះ សូម្បីតែកម្មមួយក៏មិនអាចធ្វើបានដោយគ្មានសង្ឃឡើយ ព្រោះហេតុនោះ អាបត្តិណាដែលត្រូវការសង្ឃក្នុងខាងដើមផង ក្នុងចំណែកដែលសេសសល់ផង អាបត្តិនោះឈ្មោះថា សង្ឃាទិសេស។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីពិតប្រាកដ ដោយមិនបាច់កាន់យកតាមព្យញ្ជនៈពេក ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់បទភាជនីយ៍នៃបទនេះថា «សង្ឃតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ តែងឲ្យបរិវាសចំពោះអាបត្តិនោះ តែងទាញមករកឫស តែងឲ្យមានត្ត តែងអព្ភាន ភិក្ខុច្រើនរូបមិនបានឲ្យឡើយ បុគ្គលតែម្នាក់ក៏មិនបានឲ្យឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សង្ឃាទិសេស» ដូច្នេះ។

‘‘Saṅghādisesoti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ;

Saṅghova deti parivāsaṃ, mūlāya paṭikassati;

Mānattaṃ deti abbheti, tenetaṃ iti vuccatī’’ti. (pari. 339) –

«ពាក្យដែលពោលថា សង្ឃាទិសេស នោះ សូមអ្នកស្តាប់តាមសេចក្តីពិតចុះ សង្ឃតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ តែងឲ្យបរិវាស តែងទាញមករកឫស តែងឲ្យមានត្ត តែងអព្ភាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបអាបត្តិនោះ ហៅថាយ៉ាងនេះ»។

Parivāre [Pg.110] vacanakāraṇañca vuttaṃ, tattha parivāsadānādīni samuccayakkhandhake vitthārato āgatāni, tattheva nesaṃ saṃvaṇṇanaṃ karissāma.

ក្នុងគម្ពីរវិន័យបរិវារ ក៏បានសម្តែងហេតុនៃការហៅឈ្មោះនេះទុកហើយ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ការឲ្យបរិវាសជាដើម តែងមកយ៉ាងពិស្តារក្នុងសមុច្ចយខន្ធកៈ យើងនឹងធ្វើការអធិប្បាយនូវធម៌ទាំងនោះ ក្នុងសមុច្ចយខន្ធកៈនោះឯង។

Tasseva āpattinikāyassāti tassa eva āpattisamūhassa. Tattha kiñcāpi ayaṃ ekāva āpatti, rūḷhisaddena pana avayave samūhavohārena vā ‘‘nikāyo’’ti vutto – ‘‘eko vedanākkhandho, eko viññāṇakkhandho’’tiādīsu viya.

ពាក្យថា «តស្សេវ អាបត្តិនីកាយស្ស» សេចក្តីថា នៃគំនរអាបត្តិនោះឯង។ ក្នុងបទនោះ ទោះបីជាអាបត្តិនេះជាអាបត្តិតែមួយយ៉ាងក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃរូឡ្ហីសព្ទ ឬដោយការហៅឈ្មោះគំនរក្នុងចំណែកតូច ទើបហៅថា «និកាយ» ដូចជាពាក្យថា «វេទនាខន្ធមួយ វិញ្ញាណខន្ធមួយ» ជាដើម។

Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni imaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpajjantassa upāyañca kālañca adhippāyañca adhippāyavatthuñca dassetuṃ ‘‘ajjhattarūpe mocetī’’tiādimāha. Ettha hi ajjhattarūpādīhi catūhi padehi upāyo dassito, ajjhattarūpe vā moceyya bahiddhārūpe vā ubhayattha vā ākāse vā kaṭiṃ kampento, ito paraṃ añño upāyo natthi. Tattha rūpe ghaṭṭetvā mocentopi rūpena ghaṭṭetvā mocentopi rūpe moceticceva veditabbo. Rūpe hi sati so moceti na rūpaṃ alabhitvā. Rāgūpatthambhādīhi pana pañcahi kālo dassito. Rāgūpatthambhādikālesu hi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti, yassa kammaniyatte sati moceti. Ito paraṃ añño kālo natthi, na hi vinā rāgūpatthambhādīhi pubbaṇhādayo kālabhedā mocane nimittaṃ honti.

កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ចែកសិក្ខាបទដែលបានសម្តែងហើយ តាមលំដាប់នៃបទយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវឧបាយផង កាលផង អធិប្បាយផង វត្ថុនៃអធិប្បាយផង ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិព្រោះការបញ្ចេញទឹកអសុចិនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «អជ្ឈត្តរូបេ មោចេតិ» ជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងបទទាំងនេះ ឧបាយត្រូវបានបង្ហាញដោយបទទាំង ៤ មានអជ្ឈត្តរូបជាដើម គឺភិក្ខុគប្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតក្នុងរូបខាងក្នុងក្តី ក្នុងរូបខាងក្រៅក្តី ក្នុងរូបទាំងពីរក្តី ក្នុងអាកាសដោយការញ៉ាំងចង្កេះឲ្យកម្រើកក្តី ក្រៅពីឧបាយទាំងនេះហើយ មិនមានឧបាយដទៃឡើយ។ ក្នុងបណ្តាឧបាយទាំងនោះ ភិក្ខុទោះបីប៉ះពាល់ក្នុងរូបហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតក្តី ប៉ះពាល់ដោយរូបហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតក្តី គប្បីដឹងថា «ធ្វើឲ្យឃ្លាតក្នុងរូប» ដូចគ្នា ព្រោះថាកាលបើមានរូប ទើបភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យឃ្លាតបាន កាលបើមិនបានរូប មិនអាចធ្វើឲ្យឃ្លាតបានឡើយ។ ចំណែកឯកាល ត្រូវបានបង្ហាញដោយបទទាំង ៥ មានរាគូបត្ថម្ភៈជាដើម។ ព្រោះថាក្នុងកាលមានរាគូបត្ថម្ភៈជាដើម អង្គជាតិតែងគួរដល់ការងារ កាលបើអង្គជាតិគួរដល់ការងារហើយ ភិក្ខុទើបធ្វើឲ្យឃ្លាតបាន។ ក្រៅពីកាលទាំងនេះហើយ មិនមានកាលដទៃទៀតឡើយ ព្រោះថា បើគ្មានរាគូបត្ថម្ភៈជាដើមទេ ផ្នែកនៃកាលទាំងឡាយមានពេលព្រឹកជាដើម មិនមែនជាហេតុនៃការធ្វើឲ្យឃ្លាតឡើយ។

Ārogyatthāyātiādīhi dasahi adhippāyo dassito, evarūpena hi adhippāyabhedena moceti na aññathā. Nīlādīhi pana dasahi navamassa adhippāyassa vatthu dassitaṃ, vīmaṃsanto hi nīlādīsu aññatarassa vasena vīmaṃsati na tehi vinimuttanti.

អធិប្បាយត្រូវបានបង្ហាញដោយបទទាំង ១០ មានពាក្យថា «អារោគ្យត្ថាយ» ជាដើម ព្រោះថា ភិក្ខុតែងធ្វើឲ្យឃ្លាតដោយអំណាចនៃអធិប្បាយផ្សេងៗគ្នាមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមែនក្រៅពីនេះឡើយ។ ចំណែកឯវត្ថុនៃអធិប្បាយទី ៩ ត្រូវបានបង្ហាញដោយបទទាំង ១០ មានពណ៌ខៀវជាដើម ព្រោះថា ភិក្ខុកាលសាកល្បង តែងសាកល្បងដោយអំណាចនៃពណ៌ណាមួយមានពណ៌ខៀវជាដើម មិនមែនសាកល្បងពណ៌ដែលរួចផុតពីពណ៌ទាំងនោះឡើយ។

238. Ito paraṃ pana imesaṃyeva ajjhattarūpādīnaṃ padānaṃ pakāsanatthaṃ ‘‘ajjhattarūpeti ajjhattaṃ upādinne rūpe’’tiādi vuttaṃ, tattha ajjhattaṃ upādinne rūpeti attano hatthādibhede rūpe. Bahiddhā upādinneti parassa tādiseyeva. Anupādinneti tāḷacchiddādibhede. Tadubhayeti attano ca parassa ca rūpe, ubhayaghaṭṭanavasenetaṃ vuttaṃ. Attano rūpena ca anupādinnarūpena ca ekato ghaṭṭanepi labbhati. Ākāse vāyamantassāti kenaci rūpena aghaṭṭetvā ākāseyeva kaṭikampanapayaogena aṅgajātaṃ cālentassa.

២៣៨. ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីនេះទៅ ដើម្បីបង្ហាញឲ្យច្បាស់នូវបទទាំងឡាយមានអជ្ឈត្តរូបជាដើមនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «អជ្ឈត្តរូបេតិ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នេ រូបេ» ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «ក្នុងរូបដែលជាឧបាទិន្នកៈខាងក្នុង» សេចក្តីថា ក្នុងរូបដែលជាចំណែកមានដៃជាដើមរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា «ក្នុងរូបដែលជាឧបាទិន្នកៈខាងក្រៅ» សេចក្តីថា ក្នុងរូបមានសភាពដូច្នោះរបស់បុគ្គលដទៃ។ ពាក្យថា «ក្នុងរូបដែលជាអនុបាទិន្នកៈ» សេចក្តីថា ក្នុងរូបមានចន្លោះគន្លឹះទ្វារជាដើម។ ពាក្យថា «ក្នុងរូបទាំងពីរនោះ» សេចក្តីថា ក្នុងរូបរបស់ខ្លួនផង របស់បុគ្គលដទៃផង ពាក្យនេះត្រាស់ដោយអំណាចនៃការប៉ះពាល់ទាំងពីរយ៉ាង។ សូម្បីតែការប៉ះពាល់រូបរបស់ខ្លួន និងរូបដែលជាអនុបាទិន្នកៈជាមួយគ្នាក៏បាន។ ពាក្យថា «កាលព្យាយាមក្នុងអាកាស» សេចក្តីថា មិនបានប៉ះពាល់នឹងរូបណាមួយឡើយ គឺកាលញ៉ាំងអង្គជាតិឲ្យកម្រើក ដោយបយោគៈគឺការញ៉ាំងចង្កេះឲ្យកម្រើកក្នុងអាកាសតែម្តង។

Rāgūpatthambheti [Pg.111] rāgassa balavabhāve, rāgena vā aṅgajātassa upatthambhe, thaddhabhāve sañjāteti vuttaṃ hoti. Kammaniyaṃ hotīti mocanakammakkhamaṃ ajjhattarūpādīsu upakkamārahaṃ hoti.

ពាក្យថា «រាគូបត្ថម្ភេ» សេចក្តីថា កាលបើកម្លាំងនៃរាគៈមានសភាពខ្លាំងក្លា ឬកាលការទ្រទ្រង់គឺភាពរឹងត្អឹងនៃអង្គជាតិកើតឡើងដោយរាគៈ នេះជាសេចក្តីដែលបានពោល។ ពាក្យថា «គួរដល់ការងារ» សេចក្តីថា ជាធម្មជាតិគួរដល់ការធ្វើព្យាយាមដើម្បីបញ្ចេញ គឺគួរដល់ការប្រឹងប្រែងក្នុងរូបមានអជ្ឈត្តរូបជាដើម។

Uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambheti uccāliṅgapāṇakadaṭṭhena aṅgajāte upatthambhe. Uccāliṅgapāṇakā nāma lomasapāṇakā honti, tesaṃ lomehi phuṭṭhaṃ aṅgajātaṃ kaṇḍuṃ gahetvā thaddhaṃ hoti, tattha yasmā tāni lomāni aṅgajātaṃ ḍaṃsantāni viya vijjhanti, tasmā ‘‘uccāliṅgapāṇakadaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, atthato pana uccāliṅgapāṇakalomavedhanenāti vuttaṃ hoti.

ពាក្យថា «ឧច្ចាលិង្គបាណកទដ្ឋូបត្ថម្ភេ» សេចក្តីថា កាលការទ្រទ្រង់នៃអង្គជាតិកើតឡើង ព្រោះតែសត្វល្អិតឈ្មោះឧច្ចាលិង្គៈខាំ។ សត្វល្អិតឈ្មោះឧច្ចាលិង្គៈ គឺសត្វល្អិតដែលមានរោមច្រើន កាលបើអង្គជាតិត្រូវប៉ះពាល់ដោយរោមរបស់សត្វល្អិតទាំងនោះ តែងកើតការរមាស់ហើយឡើងរឹង ក្នុងហេតុនោះ ព្រោះតែរោមទាំងនោះចាក់ទម្លុះអង្គជាតិ ហាក់ដូចជាខាំ ហេតុនោះទើបត្រាស់ថា «ព្រោះតែសត្វល្អិតឈ្មោះឧច្ចាលិង្គៈខាំ» តែដោយអត្ថ គឺត្រាស់សំដៅយក «ព្រោះតែការចាក់ទម្លុះនៃរោមសត្វល្អិតឈ្មោះឧច្ចាលិង្គៈ» ដូច្នេះឯង។

239. Arogo bhavissāmīti mocetvā arogo bhavissāmi. Sukhaṃ vedanaṃ uppādessāmīti mocanena ca muccanuppattiyā muttapaccayā ca yā sukhā vedanā hoti, taṃ uppādessāmīti attho. Bhesajjaṃ bhavissatīti idaṃ me mocitaṃ kiñcideva bhesajjaṃ bhavissati. Dānaṃ dassāmīti mocetvā kīṭakipillikādīnaṃ dānaṃ dassāmi. Puññaṃ bhavissatīti mocetvā kīṭādīnaṃ dentassa puññaṃ bhavissati. Yaññaṃ yajissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ yaññaṃ yajissāmi. Kiñci kiñci mantapadaṃ vatvā dassāmīti vuttaṃ hoti. Saggaṃ gamissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ dinnadānena vā puññena vā yaññena vā saggaṃ gamissāmi. Bījaṃ bhavissatīti kulavaṃsaṅkurassa dārakassa bījaṃ bhavissati, ‘‘iminā bījena putto nibbattissatī’’ti iminā adhippāyena mocetīti attho. Vīmaṃsatthāyāti jānanatthāya. Nīlaṃ bhavissatītiādīsu jānissāmi tāva kiṃ me mocitaṃ nīlaṃ bhavissati pītakādīsu aññataravaṇṇanti evamattho daṭṭhabbo. Khiḍḍādhippāyoti khiḍḍāpasuto, tena tena adhippāyena kīḷanto mocetīti vuttaṃ hoti.

២៣៩. ពាក្យថា «អារោគោ ភវិស្សាមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំកាលធ្វើឲ្យឃ្លាតហើយ នឹងជាអ្នកមិនមានរោគ។ ពាក្យថា «សុខំ វេទនំ ឧប្បាទេស្សាមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងញ៉ាំងសុខវេទនាណាដែលកើតឡើង ព្រោះការធ្វើឲ្យឃ្លាតក្តី ព្រោះការសម្រេចនៃការឃ្លាតក្តី ព្រោះបច្ច័យគឺការឃ្លាតហើយក្តី ឲ្យកើតឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «ភេសជ្ជំ ភវិស្សតិ» សេចក្តីថា ទឹកអសុចិដែលខ្ញុំធ្វើឲ្យឃ្លាតនេះ នឹងក្លាយជាថ្នាំព្យាបាលរោគណាមួយ។ ពាក្យថា «ទានំ ទស្សាមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំកាលធ្វើឲ្យឃ្លាតហើយ នឹងផ្តល់ទានដល់សត្វល្អិត និងស្រមោចជាដើម។ ពាក្យថា «បុញ្ញំ ភវិស្សតិ» សេចក្តីថា កាលខ្ញុំធ្វើឲ្យឃ្លាតហើយ ផ្តល់ឲ្យដល់សត្វល្អិតជាដើម បុណ្យនឹងមានដល់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា «យញ្ញំ យជិស្សាមិ» សេចក្តីថា កាលខ្ញុំធ្វើឲ្យឃ្លាតហើយ នឹងបូជាយញ្ញដល់សត្វល្អិតជាដើម ពាក្យនេះមានន័យថា ខ្ញុំនឹងសូត្រមន្តគាថាខ្លះៗហើយផ្តល់ឲ្យ។ ពាក្យថា «សគ្គំ គមិស្សាមិ» សេចក្តីថា ខ្ញុំកាលធ្វើឲ្យឃ្លាតហើយ នឹងទៅកាន់ឋានសួគ៌ ដោយសារទានដែលបានផ្តល់ដល់សត្វល្អិតជាដើមក្តី ដោយសារបុណ្យក្តី ដោយសារយញ្ញក្តី។ ពាក្យថា «ពីជំ ភវិស្សតិ» សេចក្តីថា នឹងក្លាយជាពូជសម្រាប់កូនដែលជាពន្លកនៃវង្សត្រកូល សេចក្តីថា ភិក្ខុធ្វើឲ្យឃ្លាតដោយបំណងថា «កូននឹងកើតឡើងដោយសារពូជនេះ» នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «វីមំសត្ថាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីដឹង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «នីលំ ភវិស្សតិ» ជាដើម គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា ខ្ញុំនឹងដឹងជាមុនសិនថា តើទឹកអសុចិដែលខ្ញុំធ្វើឲ្យឃ្លាតនេះ នឹងមានពណ៌ខៀវ ឬមានពណ៌ណាមួយក្នុងបណ្តាពណ៌មានពណ៌លឿងជាដើម។ ពាក្យថា «ខិឌ្ឌាធិប្បាយោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការលេង គឺលេងសប្បាយដោយអំណាចនៃបំណងនោះៗ ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាត នេះជាសេចក្តីដែលបានពោល។

240. Idāni yadidaṃ ‘‘ajjhattarūpe mocetī’’tiādi vuttaṃ tattha yathā mocento āpattiṃ āpajjati, tesañca padānaṃ vasena yattako āpattibhedo hoti, taṃ sabbaṃ dassento ‘‘ajjhattarūpe ceteti upakkamati muccati āpatti saṅghādisesassā’’tiādimāha.

២៤០. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យមានដើមថា «អជ្ឈត្តរូបេ មោចេតិ» ដែលបានពោលហើយនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុកាលធ្វើឲ្យឃ្លាត ត្រូវអាបត្តិ និងការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិមានប្រមាណប៉ុន្មាន ដោយអំណាចនៃបទទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «អជ្ឈត្តរូបេ ចេតេតិ ឧបក្កមតិ មុច្ចតិ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស» ជាដើម។

Tattha [Pg.112] cetetīti mocanassādasampayuttāya cetanāya muccatūti ceteti. Upakkamatīti tadanurūpaṃ vāyāmaṃ karoti. Muccatīti evaṃ cetentassa tadanurūpena vāyāmena vāyamato sukkaṃ ṭhānā cavati. Āpatti saṅghādisesassāti imehi tīhi aṅgehi assa puggalassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti attho. Esa nayo bahiddhārūpetiādīsupi avasesesu aṭṭhavīsatiyā padesu.

ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «ចេតេតិ» សេចក្តីថា ភិក្ខុគិតដោយចេតនាដែលប្រកបដោយការត្រេកអរក្នុងការធ្វើឲ្យឃ្លាតថា «សូមឲ្យឃ្លាតទៅចុះ»។ ពាក្យថា «ឧបក្កមតិ» សេចក្តីថា ធ្វើសេចក្តីព្យាយាមឲ្យសមគួរដល់ចេតនានោះ។ ពាក្យថា «មុច្ចតិ» សេចក្តីថា កាលភិក្ខុគិតយ៉ាងនេះ ហើយព្យាយាមដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏សមគួរដល់ចេតនានោះ ទឹកអសុចិក៏ឃ្លាតចាកទីតាំង។ ពាក្យថា «អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស» សេចក្តីថា ព្រោះតែអង្គទាំង ៣ យ៉ាងនេះ អាបត្តិក្រុមដែលឈ្មោះថា សង្ឃាទិសេស តែងមានដល់បុគ្គលនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងបទដែលសេសសល់ទាំង ២៨ បទ មានពាក្យថា «ពហិទ្ធារូបេ» ជាដើមផងដែរ។

Ettha pana dve āpattisahassāni nīharitvā dassetabbāni. Kathaṃ? Ajjhattarūpe tāva rāgūpatthambhe ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti, ajjhattarūpeyeva rāgūpatthambhe ārogyatthāya pītādīnaṃ mocanavasena aparā navāti dasa. Yathā ca ārogyatthāya dasa, evaṃ sukhādīnaṃ navannaṃ padānaṃ atthāya ekekapade dasa dasa katvā navuti, iti imā ca navuti purimā ca dasāti rāgūpatthambhe tāva sataṃ. Yathā pana rāgūpatthambhe evaṃ vaccūpatthambhādīsupi catūsu ekekasmiṃ upatthambhe sataṃ sataṃ katvā cattāri satāni, iti imāni cattāri purimañca ekanti ajjhattarūpe tāva pañcannaṃ upatthambhānaṃ vasena pañca satāni. Yathā ca ajjhattarūpe pañca, evaṃ bahiddhārūpe pañca, ajjhattabahiddhārūpe pañca, ākāse kaṭiṃ kampentassa pañcāti sabbānipi catunnaṃ pañcakānaṃ vasena dve āpattisahassāni veditabbāni.

ក្នុងអធិការនេះ គប្បីនាំយកអាបត្តិ ២ ពាន់មកបង្ហាញ។ បង្ហាញដូចម្តេច? ជាដំបូង ក្នុងអជ្ឈត្តរូប កាលបើមានរាគូបត្ថម្ភៈ (ការទ្រទ្រង់ដោយរាគៈ) ភិក្ខុធ្វើទឹកអសុចិពណ៌ខៀវឲ្យឃ្លាត ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភាពមិនមានរោគ ត្រូវអាបត្តិ ១, ក្នុងអជ្ឈត្តរូបនោះឯង កាលបើមានរាគូបត្ថម្ភៈ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភាពមិនមានរោគ ដោយវារៈនៃការធ្វើទឹកអសុចិមានពណ៌លឿងជាដើមឲ្យឃ្លាត ត្រូវអាបត្តិ ៩ ទៀត រួមជា ១០ អាបត្តិ។ អាបត្តិ ១០ គប្បីមាន ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភាពមិនមានរោគ យ៉ាងណា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បទទាំង ៩ មានសុខត្ថៈជាដើម គប្បីធ្វើក្នុងមួយបទៗ ឲ្យបាន ១០ៗ រួមជា ៩០ អាបត្តិ យ៉ាងនោះ, រួមអាបត្តិ ៩០ នេះ និងអាបត្តិ ១០ មុន ត្រូវជា ១០០ អាបត្តិ ក្នុងរាគូបត្ថម្ភៈជាដំបូង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរាគូបត្ថម្ភៈ មានអាបត្តិ ១០០ យ៉ាងណា ទោះបីក្នុងឧបត្ថម្ភៈទាំង ៤ មានវច្ចូបត្ថម្ភៈ (ការទ្រទ្រង់ដោយការបន្ទោបង់ឧច្ចារៈ) ជាដើម ក៏គប្បីធ្វើក្នុងឧបត្ថម្ភៈមួយៗ ឲ្យបាន ១០០ៗ រួមជា ៤០០ អាបត្តិ យ៉ាងនោះ, រួមអាបត្តិ ៤០០ នេះ និងអាបត្តិ ១០០ មុន ត្រូវជា ៥០០ អាបត្តិ ដោយអំណាចនៃឧបត្ថម្ភៈទាំង ៥ ក្នុងអជ្ឈត្តរូបជាដំបូង។ ក្នុងអជ្ឈត្តរូប មានអាបត្តិ ៥០០ យ៉ាងណា ក្នុងពហិទ្ធារូប ក៏មាន ៥០០, ក្នុងអជ្ឈត្តពហិទ្ធារូប ក៏មាន ៥០០, ក្នុងអាកាស សម្រាប់ភិក្ខុញ៉ាំងចង្កេះឲ្យកម្រើក ក៏មាន ៥០០ យ៉ាងនោះ, អាបត្តិទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបថាមាន ២ ពាន់ ដោយអំណាចនៃបញ្ចកៈ (ពួក ៥) ទាំង ៤។

Idāni ārogyatthāyātiādīsu tāva dasasu padesu paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā heṭṭhā vā gahetvā upari gaṇhantassa, upari vā gahetvā heṭṭhā gaṇhantassa, ubhato vā gahetvā majjhe ṭhapentassa, majjhe vā gahetvā ubhato harantassa, sabbamūlaṃ vā katvā gaṇhantassa cetanūpakkamamocane sati visaṅketo nāma natthīti dassetuṃ ‘‘ārogyatthañca sukhatthañcā’’ti khaṇḍacakkabaddhacakkādibhedavicittaṃ pāḷimāha.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា កាលបើមានចេតនា ការព្យាយាម និងការឃ្លាតចេញ ក្នុងបទទាំង ១០ មានបទថា អារោគ្យត្ថាយ ជាដើម ទោះបីភិក្ខុកាន់យកតាមលំដាប់ក្តី មិនតាមលំដាប់ក្តី កាន់យកខាងក្រោមហើយកាន់យកខាងលើក្តី កាន់យកខាងលើហើយកាន់យកខាងក្រោមក្តី កាន់យកទាំងសងខាងហើយទុកត្រង់កណ្តាលក្តី កាន់យកត្រង់កណ្តាលហើយនាំទៅទាំងសងខាងក្តី ធ្វើឲ្យមានមូលទាំងអស់ហើយកាន់យកក្តី ឈ្មោះថាការខុសបំណង (វិសង្កេតៈ) មិនមានឡើយ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទើបពោលនូវព្រះបាលីដ៏វិចិត្រដោយចំណែកមានខណ្ឌចក្រ និងពទ្ធចក្រជាដើមថា «អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច» ជាដើម។

Tattha ārogyatthañca sukhatthañca ārogyatthañca bhesajjatthañcā ti evaṃ ārogyapadaṃ sabbapadehi yojetvā vuttamekaṃ khaṇḍacakkaṃ. Sukhapadādīni sabbapadehi yojetvā yāva attano attano atītānantarapadaṃ tāva ānetvā vuttāni nava baddhacakkānīti evaṃ ekekamūlakāni dasa cakkāni honti, tāni dumūlakādīhi saddhiṃ asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panettha pākaṭoyeva.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា អារោគ្យៈ ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយផ្សំជាមួយបទទាំងអស់ យ៉ាងនេះថា «អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច អារោគ្យត្ថញ្ច ភេសជ្ជត្ថញ្ច» នេះជាខណ្ឌចក្រ ១។ ចំណែកឯពទ្ធចក្រ ៩ ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយផ្សំបទមានសុខបទជាដើម ជាមួយបទទាំងអស់ នាំមកត្រឹមតែបទដែលកន្លងទៅហើយជាលំដាប់របស់ខ្លួនៗ យ៉ាងនេះ ត្រូវជាចក្រ ១០ ដែលមានមូលមួយៗ, ចក្រទាំងនោះ គប្បីជ្រាបដោយការពិស្តារមិនឲ្យច្រឡំគ្នា ជាមួយនឹងចក្រមានទុម្មូលកៈ (មានមូល ២) ជាដើម។ សេចក្តីក្នុងចក្រទាំងនេះ ច្បាស់លាស់ហើយ។

Yathā [Pg.113] ca ārogyatthāyātiādīsu dasasu padesu, evaṃ nīlādīsupi ‘‘nīlañca pītakañca ceteti upakkamatī’’tiādinā nayena dasa cakkāni vuttāni, tānipi asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panettha pākaṭoyeva.

ក្នុងបទទាំង ១០ មានបទថា អារោគ្យត្ថាយ ជាដើម យ៉ាងណា ទោះបីក្នុងបទមានពណ៌ខៀវជាដើម ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងចក្រ ១០ ដោយន័យជាដើមថា «នីលញ្ច បីតកញ្ច ចេតេតិ ឧបក្កមតិ» យ៉ាងនោះដែរ, ចក្រទាំងនោះ ក៏គប្បីជ្រាបដោយការពិស្តារមិនឲ្យច្រឡំគ្នាដែរ។ សេចក្តីក្នុងចក្រទាំងនេះ ច្បាស់លាស់ហើយ។

Puna ārogyatthañca nīlañca ārogyatthañca sukhatthañca nīlañca pītakañcāti ekenekaṃ dvīhi dve…pe… dasahi dasāti evaṃ purimapadehi saddhiṃ pacchimapadāni yojetvā ekaṃ missakacakkaṃ vuttaṃ.

មួយវិញទៀត ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងមិស្សកចក្រ (ចក្រចម្រុះ) ១ ដោយផ្សំបទខាងក្រោយៗ ជាមួយបទខាងមុនៗ យ៉ាងនេះថា «អារោគ្យត្ថញ្ច នីលញ្ច អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច នីលញ្ច បីតកញ្ច» គឺផ្សំមួយបទនឹងមួយបទ ពីរនឹងពីរ...ល... ដប់នឹងដប់។

Idāni yasmā ‘‘nīlaṃ mocessāmī’’ti cetetvā upakkamantassa pītakādīsu muttesupi pītakādivasena cetetvā upakkamantassa itaresu muttesupi nevatthi visaṅketo, tasmā etampi nayaṃ dassetuṃ ‘‘nīlaṃ mocessāmīti ceteti upakkamati pītakaṃ muccatī’’tiādinā nayena cakkāni vuttāni. Tato paraṃ sabbapacchimapadaṃ nīlādīhi navahi padehi saddhiṃ yojetvā kucchicakkaṃ nāma vuttaṃ. Tato pītakādīni nava padāni ekena nīlapadeneva saddhiṃ yojetvā piṭṭhicakkaṃ nāma vuttaṃ. Tato lohitakādīni nava padāni ekena pītakapadeneva saddhiṃ yojetvā dutiyaṃ piṭṭhicakkaṃ vuttaṃ. Evaṃ lohitakapadādīhi saddhiṃ itarāni nava nava padāni yojetvā aññānipi aṭṭha cakkāni vuttānīti evaṃ dasagatikaṃ piṭṭhicakkaṃ veditabbaṃ.

ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើទឹកអសុចិពណ៌ខៀវឲ្យឃ្លាត» ហើយព្យាយាម ទោះបីទឹកអសុចិពណ៌លឿងជាដើមឃ្លាតចេញក្តី ឬភិក្ខុគិតដោយអំណាចពណ៌លឿងជាដើមហើយព្យាយាម ទោះបីទឹកអសុចិពណ៌ដទៃឃ្លាតចេញក្តី ការខុសបំណង (វិសង្កេតៈ) មិនមានឡើយ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវន័យនេះផង ព្រះអង្គទើបត្រាស់សម្តែងចក្រទាំងឡាយដោយន័យជាដើមថា «នីលំ មោចេស្សាមីតិ ចេតេតិ ឧបក្កមតិ បីតកំ មុច្ចតិ»។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ផ្សំបទចុងក្រោយបង្អស់ ជាមួយបទទាំង ៩ មានបទថា នីលៈ ជាដើម ហើយត្រាស់ហៅថា កុច្ឆិចក្រ (ចក្រពោះ)។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ផ្សំបទទាំង ៩ មានបទថា បីតកៈ ជាដើម ជាមួយបទថា នីលៈ តែមួយបទប៉ុណ្ណោះ ហើយត្រាស់ហៅថា បិដ្ឋិចក្រ (ចក្រខ្នង)។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ផ្សំបទទាំង ៩ មានបទថា លោហិតកៈ ជាដើម ជាមួយបទថា បីតកៈ តែមួយបទប៉ុណ្ណោះ ហើយត្រាស់សម្តែងបិដ្ឋិចក្រទី ២។ ព្រះអង្គទ្រង់ផ្សំបទទាំង ៩ ផ្សេងៗទៀត ជាមួយបទមានលោហិតកបទជាដើម យ៉ាងនេះ ហើយត្រាស់សម្តែងចក្រ ៨ ផ្សេងទៀត, គប្បីជ្រាបបិដ្ឋិចក្រដែលមានដំណើរ ១០ យ៉ាងនេះ។

Evaṃ khaṇḍacakkādīnaṃ anekesaṃ cakkānaṃ vasena vitthārato garukāpattimeva dassetvā idāni aṅgavaseneva garukāpattiñca lahukāpattiñca anāpattiñca dassetuṃ ‘‘ceteti upakkamati muccatī’’tiādimāha. Tattha purimanayena ajjhattarūpādīsu rāgādiupatthambhe sati ārogyādīnaṃ atthāya cetentassa upakkamitvā asucimocane tivaṅgasampannā garukāpatti vuttā. Dutiyena nayena cetentassa upakkamantassa ca mocane asati duvaṅgasampannā lahukā thullaccayāpatti. ‘‘Ceteti na upakkamati muccatī’’tiādīhi chahi nayehi anāpatti.

ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញតែគរុកាបត្តិ (អាបត្តិធ្ងន់) ដោយពិស្តារ ដោយអំណាចនៃចក្រជាច្រើនមានខណ្ឌចក្រជាដើម យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវគរុកាបត្តិ លហុកាបត្តិ (អាបត្តិស្រាល) និងអនាបត្តិ (មិនត្រូវអាបត្តិ) ដោយអំណាចនៃអង្គតែម្តង ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ចេតេតិ ឧបក្កមតិ មុច្ចតិ»។ ក្នុងពាក្យនោះ ដោយន័យមុន កាលបើមានការទ្រទ្រង់ដោយរាគៈជាដើម ក្នុងអជ្ឈត្តរូបជាដើម ភិក្ខុអ្នកគិតដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភាពមិនមានរោគជាដើម ហើយព្យាយាម ធ្វើទឹកអសុចិឲ្យឃ្លាតចេញ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជាគរុកាបត្តិ ប្រកបដោយអង្គ ៣។ ដោយន័យទីពីរ កាលបើភិក្ខុគិតផង ព្យាយាមផង តែទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជាលហុកាបត្តិ គឺអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ប្រកបដោយអង្គ ២។ ដោយន័យទាំង ៦ មានបទថា «ចេតេតិ ន ឧបក្កមតិ មុច្ចតិ» ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជាអនាបត្តិ។

Ayaṃ pana āpattānāpattibhedo saṇho sukhumo, tasmā suṭṭhu sallakkhetabbo. Suṭṭhu sallakkhetvā kukkuccaṃ pucchitena āpatti vā anāpatti vā ācikkhitabbā, vinayakammaṃ vā kātabbaṃ. Asallakkhetvā karonto hi roganidānaṃ ajānitvā bhesajjaṃ karonto vejjo viya vighātañca [Pg.114] āpajjati, na ca taṃ puggalaṃ tikicchituṃ samattho hoti. Tatrāyaṃ sallakkhaṇavidhi – kukkuccena āgato bhikkhu yāvatatiyaṃ pucchitabbo – ‘‘katarena payogena katarena rāgena āpannosī’’ti. Sace paṭhamaṃ aññaṃ vatvā pacchā aññaṃ vadati na ekamaggena katheti, so vattabbo – ‘‘tvaṃ na ekamaggena kathesi pariharasi, na sakkā tava vinayakammaṃ kātuṃ gaccha sotthiṃ gavesā’’ti. Sace pana tikkhattumpi ekamaggeneva katheti, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti, athassa āpattānāpattigarukalahukāpattivinicchayatthaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ekādasa payogā samavekkhitabbā.

ចំណែកឯការបែងចែកអាបត្តិ និងអនាបត្តិនេះ ល្អិតល្អន់ សុខុមណាស់ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីកំណត់ចំណាំឲ្យបានល្អ។ លុះកំណត់ចំណាំបានល្អហើយ កាលបើភិក្ខុមានសេចក្តីសង្ស័យ (កុក្កុច្ចៈ) មកសួរ គប្បីប្រាប់ថាជាអាបត្តិ ឬជាអនាបត្តិ ឬគប្បីធ្វើវិនយកម្មឲ្យ។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកធ្វើដោយមិនបានកំណត់ចំណាំ តែងដល់នូវសេចក្តីលំបាក ដូចជាគ្រូពេទ្យមិនស្គាល់ហេតុនៃរោគ ហើយផ្សំថ្នាំព្យាបាល ទាំងមិនអាចព្យាបាលបុគ្គលនោះឲ្យជាសះស្បើយបានឡើយ។ ក្នុងរឿងនោះ នេះជារបៀបនៃការកំណត់ចំណាំ៖ ភិក្ខុដែលមកដោយសេចក្តីសង្ស័យ គប្បីសួររហូតដល់បីដងថា «លោកត្រូវអាបត្តិដោយប្រយោគណា ដោយរាគៈណា?»។ ប្រសិនបើដំបូង ភិក្ខុនោះនិយាយផ្សេង ក្រោយមកនិយាយផ្សេង មិននិយាយដោយផ្លូវតែមួយទេ គប្បីប្រាប់ភិក្ខុនោះថា «លោកមិននិយាយដោយផ្លូវតែមួយទេ លោកនិយាយគេចវេះ អាត្មាមិនអាចធ្វើវិនយកម្មដល់លោកបានឡើយ ចូរលោកទៅស្វែងរកសេចក្តីសុខ (ការដោះស្រាយ) ដោយខ្លួនឯងចុះ»។ តែបើភិក្ខុនោះនិយាយដោយផ្លូវតែមួយ ទោះបីជាបីដងក៏ដោយ បើកហើបនូវខ្លួនតាមពិត ពេលនោះ ដើម្បីវិនិច្ឆ័យអាបត្តិ អនាបត្តិ គរុកាបត្តិ និងលហុកាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ គប្បីពិចារណានូវប្រយោគទាំង ១១ ដោយអំណាចនៃរាគៈទាំង ១១ យ៉ាង។

Tatrime ekādasa rāgā – mocanassādo, muccanassādo, muttassādo, methunassādo, phassassādo, kaṇḍuvanassādo, dassanassādo, nisajjassādo, vācassādo, gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti. Tattha mocetuṃ assādo mocanassādo, muccane assādo muccanassādo, mutte assādo muttassādo, methune assādo methunassādo, phasse assādo phassassādo, kaṇḍuvane assādo kaṇḍuvanassādo, dassane assādo dassanassādo, nisajjāya assādo nisajjassādo, vācāya assādo vācassādo, gehassitaṃ pemaṃ gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti yaṃkiñci pupphaphalādi vanato bhañjitvā āhaṭaṃ. Ettha ca navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto. Ekena padena sarūpeneva, ekena padena vatthunā vutto, vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu na rāgoyeva.

ក្នុងរាគៈទាំងនោះ នេះជារាគៈទាំង ១១ គឺ៖ មោចនស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងការធ្វើឲ្យឃ្លាត), មុច្ចនស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងខណៈដែលឃ្លាត), មុត្តស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងទឹកអសុចិដែលឃ្លាតហើយ), មេថុនស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងមេថុន), ផស្សស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងផស្សៈ), កណ្ឌុវនស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងការអេះ), ទស្សនស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងការមើល), និសជ្ជស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយ), វាចស្សាទៈ (ការត្រេកអរក្នុងការនិយាយ), គេហស្សិតបេមៈ (សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ), វនភង្គិយៈ (ការត្រេកអរក្នុងវត្ថុដែលកាច់មកពីព្រៃ)។ ក្នុងរាគៈទាំងនោះ ការត្រេកអរដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត ឈ្មោះថា មោចនស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងខណៈដែលឃ្លាត ឈ្មោះថា មុច្ចនស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងទឹកអសុចិដែលឃ្លាតហើយ ឈ្មោះថា មុត្តស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងមេថុន ឈ្មោះថា មេថុនស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងផស្សៈ ឈ្មោះថា ផស្សស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងការអេះ ឈ្មោះថា កណ្ឌុវនស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងការមើល ឈ្មោះថា ទស្សនស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយ ឈ្មោះថា និសជ្ជស្សាទៈ, ការត្រេកអរក្នុងការនិយាយ ឈ្មោះថា វាចស្សាទៈ, សេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ ឈ្មោះថា គេហស្សិតបេមៈ, ពាក្យថា វនភង្គិយៈ បានដល់ ផ្កា ឬផ្លែឈើជាដើមណាមួយ ដែលកាច់នាំមកពីព្រៃ។ ក្នុងបទទាំងនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅរាគៈ ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរដែលសម្បយុត្ត ដោយបទទាំង ៩។ ត្រាស់ហៅដោយសរូបៈ (រូបពិត) ដោយបទ ១, ត្រាស់ហៅដោយវត្ថុ ដោយបទ ១, ព្រោះថា វនភង្គៈ (ការកាច់មែកឈើក្នុងព្រៃ) ជាវត្ថុនៃរាគៈ មិនមែនជារាគៈផ្ទាល់ឡើយ។

Etesaṃ pana rāgānaṃ vasena evaṃ payogā samavekkhitabbā – mocanassāde mocanassādacetanāya cetento ceva assādento ca upakkamati muccati saṅghādiseso. Tatheva cetento ca assādento ca upakkamati na muccati thullaccayaṃ. Sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā mocanatthāya saussāhova supati, supantassa cassa asuci muccati saṅghādiseso. Sace rāgapariyuṭṭhānaṃ asubhamanasikārena vūpasametvā suddhacitto supati, supantassa muttepi anāpatti.

ចំណែកឯប្រយោគទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃរាគៈទាំងនេះ គប្បីពិចារណាដូចតទៅ៖ ក្នុងមោចនស្សាទៈ ភិក្ខុគិតដោយមោចនស្សាទចេតនាផង ត្រេកអរផង ព្យាយាមផង ទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ភិក្ខុគិតផង ត្រេកអរផង ព្យាយាមយ៉ាងនោះឯង តែទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប្រសិនបើក្នុងខណៈជិតដេក ភិក្ខុត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ ហើយយកភ្លៅក្តី យកកណ្តាប់ដៃក្តី ញេចច្របាច់អង្គជាតយ៉ាងខ្លាំង ហើយមានសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចក៏ដេកលក់ទៅ កាលបើភិក្ខុនោះកំពុងដេកលក់ ទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ប្រសិនបើភិក្ខុរំងាប់ការគ្របសង្កត់នៃរាគៈ ដោយអសុភមនុស្សការៈ ហើយមានចិត្តបរិសុទ្ធដេកលក់ ទោះបីទឹកអសុចិឃ្លាតចេញក្នុងខណៈកំពុងដេកលក់ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Muccanassāde [Pg.115] attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti na upakkamati anāpatti. Sace pana muccamānaṃ assādento upakkamati, tena upakkamena mutte saṅghādiseso. Attano dhammatāya muccamāne ‘‘mā kāsāvaṃ vā senāsanaṃ vā dussī’’ti aṅgajātaṃ gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gacchati vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ក្នុងមុច្ចនស្សាទៈ ទឹកអសុចិឃ្លាតចេញតាមធម្មតា ភិក្ខុត្រេកអរ តែមិនបានព្យាយាម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ តែបើភិក្ខុត្រេកអរក្នុងខណៈដែលទឹកអសុចិកំពុងឃ្លាតចេញ ហើយព្យាយាម កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញដោយការព្យាយាមនោះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញតាមធម្មតា ភិក្ខុគិតថា «កុំឲ្យប្រឡាក់ស្បង់ចីវរ ឬសេនាសនៈឡើយ» ហើយចាប់កាន់អង្គជាត ដើរទៅកាន់កន្លែងទឹកដើម្បីសម្អាត គប្បីធ្វើបាន នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

Muttassāde attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā upakkamena muccati, anāpatti. Sace assādetvā puna mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងមុត្តស្សាទៈ ទឹកអសុចិឃ្លាតចេញតាមធម្មតា ឃ្លាតចាកទីហើយ ភិក្ខុត្រេកអរក្នុងក្រោយខណៈនោះ កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញដោយមិនមានការព្យាយាម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរហើយ ព្យាយាមក្នុងនិមិត្ត (អង្គជាត) ដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតម្តងទៀត ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Methunassāde methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti, tena payogena asuci muccati, anāpatti. Methunadhammassa payogattā pana tādise gahaṇe dukkaṭaṃ, sīsaṃ patte pārājikaṃ. Sace methunarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងមេថុនស្សាទៈ ភិក្ខុចាប់ពាល់មាតុកាមដោយមេថុនរាគៈ ទឹកអសុចិឃ្លាតចេញដោយប្រយោគនោះ មិនត្រូវអាបត្តិ (សង្ឃាទិសេស ព្រោះទឹកអសុចិឃ្លាត) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះជាប្រយោគនៃមេថុនធម៌ ក្នុងការចាប់ពាល់បែបនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, បើដល់នូវការរួមរក្ស (ដល់ទីបំផុត) ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយមេថុនរាគៈហើយ ត្រេកអរម្តងទៀត ហើយព្យាយាមក្នុងនិមិត្តដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Phassassāde duvidho phasso – ajjhattiko, bāhiro ca. Ajjhattike tāva attano nimittaṃ thaddhaṃ mudukanti jānissāmīti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Sace kīḷāpento assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso. Bāhiraphasse pana kāyasaṃsaggarāgena mātugāmassa aṅgamaṅgāni parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti. Kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Sace kāyasaṃsaggarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti visaṭṭhipaccayāpi saṅghādiseso.

ក្នុងផស្សស្សាទៈ ផស្សៈមាន ២ យ៉ាងគឺ ផស្សៈខាងក្នុង និងផស្សៈខាងក្រៅ។ ក្នុងផស្សៈខាងក្នុងជាដំបូង ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងដឹងនូវនិមិត្តរបស់ខ្លួនថា រឹង ឬទន់» ឬញ៉ាំងនិមិត្តឲ្យកម្រើកលេងដោយភាពជាអ្នកលេង កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុកំពុងធ្វើឲ្យកម្រើកលេង ហើយត្រេកអរ ព្យាយាមក្នុងនិមិត្តដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ចំណែកឯក្នុងផស្សៈខាងក្រៅ ភិក្ខុស្ទាបអង្គប្រាណក្តី ឱបក្រសោបក្តី នូវអវយវៈតូចធំរបស់មាតុកាមដោយកាយសំសគ្គរាគៈ កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិ (សង្ឃាទិសេស ព្រោះទឹកអសុចិឃ្លាត) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ព្រោះការប៉ះពាល់កាយ (កាយសំសគ្គៈ)។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយកាយសំសគ្គរាគៈហើយ ត្រេកអរម្តងទៀត ហើយព្យាយាមក្នុងនិមិត្តដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស សូម្បីដោយបច្ច័យនៃការធ្វើឲ្យឃ្លាត (វិស្សដ្ឋិបច្ច័យ) នោះ។

Kaṇḍuvanassāde daddukacchupiḷakapāṇakādīnaṃ aññataravasena kaṇḍuvamānaṃ nimittaṃ kaṇḍuvanassāde neva kaṇḍuvato asuci muccati, anāpatti. Kaṇḍuvanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងកណ្ឌុវនស្សាទៈ ភិក្ខុអេះនិមិត្តដែលរមាស់ ដោយអំណាចនៃរោគណាមួយមានស្រែង កមរមាស់ បូស ឬសត្វល្អិតខាំជាដើម ដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការអេះនោះឯង កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយកណ្ឌុវនស្សាទៈហើយ ត្រេកអរម្តងទៀត ហើយព្យាយាមក្នុងនិមិត្តដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Dassanassāde dassanassādena punappunaṃ mātugāmassa anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati, anāpatti. Mātugāmassa anokāsupanijjhāne pana [Pg.116] dukkaṭaṃ. Sace dassanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងទស្សនស្សាទៈ ភិក្ខុសម្លឹងមើលកន្លែងដែលមិនគួរមើលរបស់មាតុកាមរឿយៗ ដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការមើល កាលបើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងការសម្លឹងមើលកន្លែងដែលមិនគួរមើលរបស់មាតុកាមនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយទស្សនស្សាទៈហើយ ត្រេកអរម្តងទៀត ហើយព្យាយាមក្នុងនិមិត្តដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាត រួចធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Nisajjassāde mātugāmena saddhiṃ raho nisajjassādarāgena nisinnassa asuci muccati, anāpatti. Raho nisajjapaccayā pana āpannāya āpattiyā kāretabbo. Sace nisajjassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងអធិប្បាយអំពីការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយ (និសជ្ជស្សាទៈ) ភិក្ខុអ្នកអង្គុយដោយរាគៈត្រេកអរក្នុងការអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់ជាមួយមាតុកាម បើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុត្រូវធ្វើតាមអាបត្តិដែលត្រូវដោយសារបច្ច័យគឺការអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់នោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយ ហើយត្រេកអរម្ដងទៀត ព្យាយាមក្នុងអង្គជាតិដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញមែន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Vācassāde vācassādarāgena mātugāmaṃ methunasannissitāhi vācāhi obhāsantassa asuci muccati, anāpatti. Duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Sace vācassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងអធិប្បាយអំពីការត្រេកអរក្នុងការនិយាយ (វាចស្សាទៈ) ភិក្ខុអ្នកនិយាយញ៉ាំងមាតុកាមដោយវាចាអាស្រ័យមេថុនធម្ម ដោយរាគៈត្រេកអរក្នុងការនិយាយ បើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសព្រោះនិយាយវាចាអាក្រក់ (ទុដ្ឋុល្លវាចា)។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយការត្រេកអរក្នុងការនិយាយ ហើយត្រេកអរម្ដងទៀត ព្យាយាមក្នុងអង្គជាតិដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញមែន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Gehassitapeme mātaraṃ vā mātupemena bhaginiṃ vā bhaginipemena punappunaṃ parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti. Gehassitapemena pana phusanapaccayā dukkaṭaṃ. Sace gehassitapemena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.

ក្នុងអធិប្បាយអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ (គេហស្សិតបេមៈ) ភិក្ខុអ្នកស្ទាបអង្អែលរឿយៗ ឬឱបក្រសោបមាតាដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះមាតា ឬប្អូនស្រីបងស្រីដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះបងប្អូនស្រី បើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះបច្ច័យគឺការប៉ះពាល់ដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ ហើយត្រេកអរម្ដងទៀត ព្យាយាមក្នុងអង្គជាតិដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញមែន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Vanabhaṅge itthipurisā aññamaññaṃ kiñcideva tambūlagandhapupphavāsādippakāraṃ paṇṇākāraṃ mittasanthavabhāvassa daḷhabhāvatthāya pesenti ayaṃ vanabhaṅgo nāma. Tañce mātugāmo kassaci saṃsaṭṭhavihārikassa kulūpakabhikkhuno peseti, tassa ca ‘‘asukāya nāma idaṃ pesita’’nti sārattassa punappunaṃ hatthehi taṃ vanabhaṅgaṃ kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Sace vanabhaṅge sāratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso. Sace upakkamantepi na muccati, thullaccayaṃ.

ក្នុងអធិប្បាយអំពីមែកឈើក្នុងព្រៃ (វនភង្គៈ) ស្រីនិងប្រុសតែងផ្ញើបណ្ណាការខ្លះៗ មានម្លូ គ្រឿងក្រអូប ផ្កាឈើ និងគ្រឿងអប់ជាដើម ទៅវិញទៅមក ដើម្បីភាពមាំមួននៃความเป็นមិត្តស្និទ្ធស្នាល នេះហៅថា វនភង្គៈ។ បើមាតុកាមផ្ញើវនភង្គៈនោះទៅកាន់ភិក្ខុអ្នកស្និទ្ធស្នាលក្នុងត្រកូល ដែលរស់នៅច្រឡូកច្រឡំ ហើយភិក្ខុនោះមានចិត្តត្រេកអរខ្លាំងដោយគិតថា «នាងឈ្មោះឯណោះផ្ញើរបស់នេះមក» ហើយយកដៃលេងវនភង្គៈនោះរឿយៗ បើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរក្នុងវនភង្គៈនោះ ហើយត្រេកអរម្ដងទៀត ព្យាយាមក្នុងអង្គជាតិដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ហើយធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញមែន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ប្រសិនបើព្យាយាមហើយ តែទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

Evametesaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ime ekādasa payoge samevekkhitvā āpatti vā anāpatti vā sallakkhetabbā. Sallakkhetvā sace garukā hoti ‘‘garukā’’ti ācikkhitabbā. Sace lahukā hoti ‘‘lahukā’’ti ācikkhitabbā. Tadanurūpañca vinayakammaṃ kātabbaṃ. Evañhi kataṃ sukataṃ hoti roganidānaṃ ñatvā vejjena katabhesajjamiva, tassa ca puggalassa sotthibhāvāya saṃvattati.

ភិក្ខុគប្បីពិចារណាប្រៀបធៀបប្រយោគទាំង ១១ នេះ ដោយអំណាចនៃរាគៈទាំង ១១ នេះ ហើយកំណត់ដឹងថាជាអាបត្តិ ឬមិនមែនអាបត្តិ។ លុះកំណត់ដឹងហើយ ប្រសិនបើជាអាបត្តិធ្ងន់ (គរុកាបត្តិ) គប្បីប្រាប់ថា «ជាអាបត្តិធ្ងន់»។ ប្រសិនបើជាអាបត្តិស្រាល (លហុកាបត្តិ) គប្បីប្រាប់ថា «ជាអាបត្តិស្រាល»។ ហើយគប្បីធ្វើវិនយកម្មឲ្យសមគួរដល់អាបត្តិនោះ។ ព្រោះថា វិនយកម្មដែលធ្វើឡើងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាធ្វើត្រឹមត្រូវល្អហើយ ប្រៀបដូចជាថ្នាំដែលគ្រូពេទ្យផ្សំឲ្យក្រោយពីបានដឹងហេតុនៃរោគ វារមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសុខសួស្ដីដល់បុគ្គលនោះ។

262. Ceteti na upakkamatītiādīsu mocanassādacetanāya ceteti, na upakkamati, muccati, anāpatti. Mocanassādapīḷito ‘‘aho vata [Pg.117] mucceyyā’’ti ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpatti. Mocanassādena na ceteti, phassassādena kaṇḍuvanassādena vā upakkamati, muccati, anāpatti. Tatheva na ceteti, upakkamati, na muccati, anāpatti. Kāmavitakkaṃ vitakkento mocanatthāya na ceteti, na upakkamati, muccati, anāpatti. Sace panassa vitakkayatopi na muccati idaṃ āgatameva hoti, ‘‘na ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpattī’’ti.

២៦២. ក្នុងពាក្យថា «គិត តែមិនព្យាយាម» ជាដើមនោះ ភិក្ខុគិតដោយចេតនាត្រេកអរក្នុងការធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ តែមិនព្យាយាម ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុត្រូវសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងការធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញបៀតបៀនហើយ គិតថា «ឱហ្ន៎! ធ្វើម្ដេចហ្នឹងឲ្យវាឃ្លាតចេញទៅ» តែមិនព្យាយាម ហើយទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុមិនបានគិតដោយសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងការធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញទេ តែព្យាយាមដោយសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងការប៉ះពាល់ ឬដោយសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងការអេះ ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុមិនបានគិតយ៉ាងនោះឡើយ តែព្យាយាម ហើយទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុកាលត្រិះរិះនូវកាមវិតក្ក មិនបានគិតដើម្បីធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ មិនបានព្យាយាម ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះទោះបីត្រិះរិះកាមវិតក្កក៏ដោយ តែទឹកអសុចិមិនឃ្លាតចេញ សេចក្ដីនេះមានមកក្នុងបាលីស្រាប់ហើយថា «មិនគិត មិនព្យាយាម មិនឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិ»។

Anāpatti supinantenāti suttassa supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa viya kāyasaṃsaggādīni āpajjantassa viya supinanteneva kāraṇena yassa asuci muccati, tassa anāpatti. Supine pana uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti, niccalena bhavitabbaṃ, na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ, kāsāvapaccattharaṇarakkhaṇatthaṃ pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះយល់សប្តិ» សេចក្ដីថា ភិក្ខុអ្នកដេកលក់ យល់សប្តិឃើញដូចជាសេពមេថុនធម្ម ឬដូចជាត្រូវអាបត្តិមានកាយសំសគ្គៈជាដើម ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចេញដោយសារតែការយល់សប្តិជាហេតុ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើមានសេចក្ដីត្រេកអរ (អស្សាទចេតនា) កើតឡើងក្នុងយល់សប្តិ ប្រសិនបើជាវិស័យដែលភិក្ខុនោះអាចគ្រប់គ្រងបាន គប្បីនៅស្ងៀមមិនកម្រើក មិនត្រូវយកដៃលេងអង្គជាតិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីការពារស្បង់ចីវរ និងកម្រាលពូក ភិក្ខុគប្បីយកដៃខ្ទប់ទ្រ ហើយទៅកាន់កន្លែងទឹកដើម្បីលាងជម្រះ គួរដោះស្រាយបាន។

Namocanādhippāyassāti yassa bhesajjena vā nimittaṃ ālimpantassa uccārādīni vā karontassa namocanādhippāyassa muccati, tassāpi anāpatti. Ummattakassa duvidhassāpi anāpatti. Idha seyyasako ādikammiko, tassa anāpatti ādikammikassāti.

ពាក្យថា «មិនមានបំណងនឹងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ» សេចក្ដីថា ភិក្ខុណាលាបថ្នាំនៅអង្គជាតិ ឬកាលបន្ទោបង់ឧច្ចារៈ (លាមក) ជាដើម មិនមានបំណងនឹងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញឡើយ តែទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ ភិក្ខុនោះក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ។ ភិក្ខុឆ្កួតទាំងពីរប្រភេទ (ឆ្កួតព្រោះយក្សចូល និងឆ្កួតព្រោះទឹកប្រមាត់) មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះសេយ្យសកៈជាអាទិកម្មិកៈ (អ្នកធ្វើមុនគេបង្អស់) ភិក្ខុជាអាទិកម្មិកៈនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti. Kiriyā, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ, sukhamajjhattadvayenāti.

ក្នុងអធិប្បាយអំពីសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក គឺតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត។ ជាកិរិយា សញ្ញាវិមោក្ខ មានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនាពីរ គឺដោយអំណាចនៃសុខវេទនានិងអទុក្ខមសុខវេទនាទាំងពីរ។

263. Vinītavatthūsu supinavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva. Uccārapassāvavatthūni uttānatthāneva.

២៦៣. ក្នុងវិនីតវត្ថុទាំងឡាយ រឿងយល់សប្តិ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអនុបញ្ញត្តិ។ រឿងឧច្ចារៈនិងបស្សាវៈ (លាមកនិងនោម) មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Vitakkavatthusmiṃ kāmavitakkanti gehassitakāmavitakkaṃ. Tattha kiñcāpi anāpatti vuttā, atha kho vitakkagatikena na bhavitabbaṃ. Uṇhodakavatthūsu paṭhamaṃ uttānameva. Dutiye so bhikkhu mocetukāmo uṇhodakena nimittaṃ paharitvā paharitvā nhāyi, tenassa āpatti vuttā. Tatiye upakkamassa atthitāya thullaccayaṃ. Bhesajjakaṇḍuvanavatthūni uttānatthāneva.

ក្នុងរឿងត្រិះរិះ ពាក្យថា «កាមវិតក្ក» សំដៅដល់កាមវិតក្កដែលអាស្រ័យផ្ទះ។ ក្នុងរឿងត្រិះរិះនោះ ទោះបីជាលោកពោលថាមិនត្រូវអាបត្តិក៏ដោយ តែភិក្ខុមិនគប្បីបណ្ដោយខ្លួនទៅតាមការត្រិះរិះឡើយ។ ក្នុងរឿងទឹកក្ដៅ រឿងទីមួយមានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងទីពីរ ភិក្ខុនោះមានបំណងចង់ធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ បានយកទឹកក្ដៅជះបោកខ្ទប់នឹងអង្គជាតិរឿយៗ ហើយងូតទឹក ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាត្រូវអាបត្តិ។ ក្នុងរឿងទីបី ព្រោះមានការព្យាយាម លោកទើបពោលថាត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ រឿងលាបថ្នាំនិងរឿងអេះ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

264. Maggavatthūsu [Pg.118] paṭhamassa thulaūrukassa maggaṃ gacchantassa sambādhaṭṭhāne ghaṭṭanāya asuci mucci, tassa namocanādhippāyattā anāpatti. Dutiyassa tatheva mucci, mocanādhippāyattā pana saṅghādiseso. Tatiyassa na mucci, upakkamasabbhāvato pana thullaccayaṃ. Tasmā maggaṃ gacchantena uppanne pariḷāhe na gantabbaṃ, gamanaṃ upacchinditvā asubhādimanasikārena cittaṃ vūpasametvā suddhacittena kammaṭṭhānaṃ ādāya gantabbaṃ. Sace ṭhito vinodetuṃ na sakkoti, maggā okkamma nisīditvā vinodetvā kammaṭṭhānaṃ ādāya suddhacitteneva gantabbaṃ.

២៦៤. ក្នុងរឿងដើរផ្លូវ ភិក្ខុទីមួយមានភ្លៅធំ កាលដើរទៅតាមផ្លូវ ទឹកអសុចិបានឃ្លាតចេញព្រោះការកកិតគ្នាក្នុងទីចង្អៀត ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះមិនមានបំណងនឹងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ។ ភិក្ខុទីពីរ ទឹកអសុចិបានឃ្លាតចេញដូចគ្នានោះដែរ ប៉ុន្តែព្រោះមានបំណងនឹងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ភិក្ខុទីបី ទឹកអសុចិមិនបានឃ្លាតចេញទេ ប៉ុន្តែព្រោះមានការព្យាយាម ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុកាលដើរផ្លូវ បើមានសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយ (កិលេស) កើតឡើង មិនគប្បីដើរទៅមុខទៀតឡើយ គប្បីបញ្ឈប់ការដើរ ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអសុភកម្មដ្ឋានជាដើម ដើម្បីរំងាប់ចិត្ត រួចទើបកាន់យកកម្មដ្ឋានដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធដើរទៅមុខទៀត។ ប្រសិនបើឈរហើយនៅតែមិនអាចបន្ទោបង់រាគៈបាន គប្បីចៀសចេញពីផ្លូវ អង្គុយចុះបន្ទោបង់រាគៈ រួចកាន់យកកម្មដ្ឋានដើរទៅមុខទៀតដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ។

Vatthivatthūsu te bhikkhū vatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentā gāmadārakā viya passāvamakaṃsu. Jantāgharavatthusmiṃ udaraṃ tāpentassa mocanādhippāyassāpi amocanādhippāyassāpi mutte anāpattiyeva. Parikammaṃ karontassa nimittacālanavasena asuci mucci, tasmā āpattiṭṭhāne āpatti vuttā.

ក្នុងរឿងប្លោកនោម ភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានចាប់ចុងអង្គជាតិយ៉ាងណែន ធ្វើឲ្យទឹកនោមពេញហើយពេញទៀត រួចទើបលែងចេញ នោមលេងដូចជាក្មេងអ្នកស្រុក។ ក្នុងរឿងផ្ទះភ្លើង កាលភិក្ខុអាំងពោះ បើទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ ទោះបីមានបំណងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញក្ដី មិនមានបំណងក្ដី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ កាលភិក្ខុធ្វើការបម្រើ (បរិកម្ម) ទឹកអសុចិបានឃ្លាតចេញដោយអំណាចនៃការកម្រើកអង្គជាតិ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាត្រូវអាបត្តិក្នុងឋានៈដែលត្រូវអាបត្តិ។

265. Ūrughaṭṭāpanavatthūsu yesaṃ āpatti vuttā te aṅgajātampi phusāpesunti veditabbāti evaṃ kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sāmaṇerādivatthūni uttānatthāneva.

២៦៥. ក្នុងរឿងការកកិតភ្លៅ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលលោកពោលថាត្រូវអាបត្តិ គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុទាំងនោះបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់សូម្បីតែអង្គជាតិដែរ នេះជាសេចក្ដីដែលលោកពោលទុកក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា។ រឿងសាមណេរជាដើម មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

266. Kāyatthambhanavatthusmiṃ kāyaṃ thambhentassāti ciraṃ nisīditvā vā nipajjitvā vā navakammaṃ vā katvā ālasiyavimocanatthaṃ vijambhentassa.

២៦៦. ក្នុងរឿងការធ្វើកាយឲ្យរឹងប៉ឹង ពាក្យថា «កាលធ្វើកាយឲ្យរឹងប៉ឹង» សំដៅដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយយូរ ឬដេកយូរ ឬធ្វើនវកម្មរួច ហើយលាតសន្ធឹងដៃជើង (ខ្ជិលច្រអូស) ដើម្បីបន្ទោបង់សេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស ហើយទឹកអសុចិឃ្លាតចេញ។

Upanijjhāyanavatthusmiṃ sacepi paṭasataṃ nivatthā hoti purato vā pacchato vā ṭhatvā ‘‘imasmiṃ nāma okāse nimitta’’nti upanijjhāyantassa dukkaṭameva. Anivatthānaṃ gāmadārikānaṃ nimittaṃ upanijjhāyantassa pana kimeva vattabbaṃ. Tiracchānagatānampi nimitte eseva nayo. Ito cito ca aviloketvā pana divasampi ekapayogena upanijjhāyantassa ekameva dukkaṭaṃ. Ito cito ca viloketvā punappunaṃ upanijjhāyantassa payoge payoge dukkaṭaṃ. Ummīlananimīlanavasena pana na kāretabbo. Sahasā upanijjhāyitvā puna paṭisaṅkhāya saṃvare tiṭṭhato anāpatti, taṃ saṃvaraṃ pahāya puna upanijjhāyato dukkaṭameva.

ក្នុងរឿងការសម្លឹងមើល ទោះបីជាស្ត្រីស្លៀកសម្លៀកបំពាក់រាប់រយជាន់ក៏ដោយ បើភិក្ខុឈរខាងមុខ ឬខាងក្រោយ ហើយសម្លឹងមើលដោយគិតថា «អង្គជាតិស្ថិតនៅក្នុងកន្លែងឈ្មោះឯណោះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្ដង។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលសម្លឹងមើលអង្គជាតិនៃក្មេងស្រីអ្នកស្រុកដែលមិនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ តើគប្បីពោលទៅថ្វីទៀត? សូម្បីតែក្នុងអង្គជាតិនៃសត្វតិរច្ឆាន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុមិនក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះទេ ហើយសម្លឹងមើលដោយប្រយោគតែមួយអស់ពេញមួយថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ បើក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះ ហើយសម្លឹងមើលរឿយៗ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ៗប្រយោគ។ ប៉ុន្តែ មិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចនៃការបើកភ្នែកនិងបិទភ្នែកឡើយ។ បើភិក្ខុសម្លឹងមើលដោយចៃដន្យ ហើយពិចារណាឡើងវិញ តាំងនៅក្នុងសេចក្ដីសង្រួម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ បើលះបង់សេចក្ដីសង្រួមនោះ ហើយសម្លឹងមើលម្ដងទៀត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាដាច់ខាត។

267. Tāḷacchiddādivatthūni [Pg.119] uttānatthāneva. Nhānavatthūsu ye udakasotaṃ nimittena pahariṃsu tesaṃ āpatti vuttā. Udañjalavatthūsupi eseva nayo. Ettha ca udañjalanti udakacikkhallo vuccati. Eteneva upāyena ito parāni sabbāneva udake dhāvanādivatthūni veditabbāni. Ayaṃ pana viseso. Pupphāvaḷiyavatthūsu sacepi namocanādhippāyassa anāpatti, kīḷanapaccayā pana dukkaṭaṃ hotīti.

២៦៧. រឿងចន្លោះសោជាដើម មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងងូតទឹក ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលយកអង្គជាតិវាយបោកនឹងខ្សែទឹក លោកពោលថាត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីតែក្នុងរឿងឧទញ្ជលៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងរឿងនេះ ពាក្យថា «ឧទញ្ជលៈ» សំដៅដល់ភក់ដែលមានទឹក។ ដោយវិធីនេះឯង គប្បីជ្រាបរឿងដទៃទៀតទាំងអស់បន្ទាប់ពីរឿងនេះ មានរឿងការរត់ក្នុងទឹកជាដើម។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នា។ ក្នុងរឿងផ្កាកម្រង ទោះបីជាមិនមានបំណងធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ មិនត្រូវអាបត្តិក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះបច្ច័យគឺការលេង រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសុក្កវិសិដ្ឋិសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយកាយសំសគ្គសិក្ខាបទ

269. Tena samayena buddho bhagavāti kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – araññe viharatīti na āveṇike araññe, jetavanavihārasseva paccante ekapasse. Majjhe gabbhoti tassa ca vihārassa majjhe gabbho hoti. Samantā pariyāgāroti samantā panassa maṇḍalamāḷaparikkhepo hoti. So kira majjhe caturassaṃ gabbhaṃ katvā bahi maṇḍalamāḷaparikkhepena kato, yathā sakkā hoti antoyeva āviñchantehi vicarituṃ.

២៦៩. ពាក្យថា «សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ» គឺកាយសំសគ្គសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ នេះជាការអធិប្បាយបទដែលមិនច្បាស់លាស់៖ ពាក្យថា «គង់នៅក្នុងព្រៃ» មិនមែនមានន័យថាគង់នៅក្នុងព្រៃដាច់ដោយឡែកនោះទេ គឺគង់នៅក្បែរជាយម្ខាងនៃវត្តជេតពននោះឯង។ ពាក្យថា «មានបន្ទប់ចំកណ្ដាល» សេចក្ដីថា បន្ទប់នោះស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃវិហារនោះ។ ពាក្យថា «មានរបងព័ទ្ធជុំវិញ» សេចក្ដីថា មានរបងព័ទ្ធជុំវិញវិហារនោះ។ ឮថា វិហារនោះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយធ្វើបន្ទប់បួនជ្រុងចំកណ្ដាល ហើយមានរបងព័ទ្ធជុំវិញខាងក្រៅ ដើម្បីឲ្យអ្នកដើរព័ទ្ធជុំវិញអាចដើរក្រឡឹងបានតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ។

Supaññattanti suṭṭha ṭhapitaṃ, yathā yathā yasmiṃ yasmiñca okāse ṭhapitaṃ pāsādikaṃ hoti lokarañjakaṃ tathā tathā tasmiṃ tasmiṃ okāse ṭhapitaṃ, vattasīsena hi soṃ ekakiccampi na karoti. Ekacce vātapāne vivarantoti yesu vivaṭesu andhakāro hoti tāni vivaranto yesu vivaṭesu āloko hoti tāni thakento.

ពាក្យថា «រៀបចំទុកដាក់ល្អហើយ» សេចក្ដីថា រៀបចំទុកដាក់យ៉ាងល្អ គឺរៀបចំទុកដាក់ក្នុងកន្លែងនីមួយៗយ៉ាងណាៗ ដែលនាំឲ្យគួរជ្រះថ្លា និងជាទីគាប់ចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ក៏រៀបចំទុកដាក់ក្នុងកន្លែងនោះៗយ៉ាងនោះៗ ព្រោះថាព្រះឧទាយីនោះមិនបានធ្វើកិច្ចសូម្បីតែមួយដោយការតាំងវត្តឡើយ។ ពាក្យថា «បើកបង្អួចខ្លះ» សេចក្ដីថា បើកបង្អួចណាដែលកាលបើបើកហើយនាំឲ្យងងឹត និងបិទបង្អួចណាដែលកាលបើបើកហើយនាំឲ្យភ្លឺ។

Evaṃ vutte sā brāhmaṇī taṃ brāhmaṇaṃ etadavocāti evaṃ tena brāhmaṇena pasaṃsitvā vutte sā brāhmaṇī ‘‘pasanno ayaṃ brāhmaṇo pabbajitukāmo maññe’’ti sallakkhetvā nigūhitabbampi taṃ attano vippakāraṃ pakāsentī kevalaṃ tassa saddhāvighātāpekkhā hutvā etaṃ ‘‘kuto tassa uḷārattatā’’tiādivacanamavoca. Tattha uḷāro attā assāti uḷārattā, uḷārattano bhāvo uṭṭhārattatā. Kulitthīhītiādīsu kulitthiyo nāma gharassāminiyo. Kuladhītaro nāma purisantaragatā kuladhītaro[Pg.120]. Kulakumāriyo nāma aniviṭṭhā vuccanti. Kulasuṇhā nāma parakulato ānītā kuladārakānaṃ vadhuyo.

ពាក្យថា «កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ នាងព្រាហ្មណីនោះបាននិយាយពាក្យនេះទៅកាន់ព្រាហ្មណ៍នោះ» សេចក្ដីថា កាលដែលព្រាហ្មណ៍នោះពោលសរសើរយ៉ាងនេះហើយ នាងព្រាហ្មណីនោះគិតថា «ព្រាហ្មណ៍នេះជ្រះថ្លាហើយ ប្រហែលជាចង់បួសទេដឹង» ទើបចង់សម្ដែងនូវការប្រព្រឹត្តដ៏ខុសឆ្គងរបស់ខ្លួនដែលគួរលាក់លៀមនោះ ដោយគ្រាន់តែចង់ឲ្យព្រាហ្មណ៍នោះសូន្យសេចក្ដីជ្រះថ្លាប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលពាក្យថា «តើសេចក្ដីឧត្តមរបស់លោកមានមកពីណា» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ឧឡារត្តា» គឺចិត្តដ៏ឧត្តមមានដល់លោក ភាពជាបុគ្គលមានចិត្តដ៏ឧត្តម ហៅថា ឧឡារត្តតា។ ក្នុងពាក្យថា «កុលិត្ថី» ជាដើម ស្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ ហៅថា កុលិត្ថី។ កូនស្រីក្នុងត្រកូលដែលបានទៅកាន់បុរសផ្សេងហើយ ហៅថា កុលធីតារោ។ ស្រីក្រមុំដែលមិនទាន់មានស្វាមី ហៅថា កុលកុមារិយោ។ កូនប្រសារស្រីដែលនាំមកពីត្រកូលដទៃសម្រាប់កូនប្រុសក្នុងត្រកូល ហៅថា កុលសុណ្ហា។

270. Otiṇṇoti yakkhādīhi viya sattā anto uppajjantena rāgena otiṇṇo, kūpādīni viya sattā asamapekkhitvā rajanīye ṭhāne rajjanto sayaṃ vā rāgaṃ otiṇṇo, yasmā pana ubhayathāpi rāgasamaṅgissevetaṃ adhivacanaṃ, tasmā ‘‘otiṇṇo nāma sāratto apekkhavā paṭibaddhacitto’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ.

២៧០. ពាក្យថា «ឱតិណ្ណៈ» (otiṇṇo) គឺត្រូវរាគៈដែលកើតឡើងក្នុងខាងក្នុងចូលសណ្ឋិត ដូចជាពួកសត្វដែលពួកយក្សជាដើមចូលសណ្ឋិត មួយវិញទៀត ដូចជាពួកសត្វដែលមិនបានពិចារណា ហើយធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអណ្តូងជាដើម កាលត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកអរ ក៏ចុះស៊ប់ទៅក្នុងរាគៈដោយខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះពាក្យនេះជាឈ្មោះរបស់អ្នកប្រកបដោយរាគៈតែម្យ៉ាង ដោយន័យទាំងពីរយ៉ាងនោះ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ចែកបទនៃពាក្យនោះយ៉ាងនេះថា «ដែលហៅថា ឱតិណ្ណៈ គឺអ្នកមានតម្រេកខ្លាំង មានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ មានចិត្តជំពាក់»។

Tattha sārattoti kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu ratto. Apekkhavāti kāyasaṃsaggāpekkhāya apekkhavā. Paṭibaddhacittoti kāyasaṃsaggarāgeneva tasmiṃ vatthusmiṃ paṭibaddhacitto. Vipariṇatenāti parisuddhabhavaṅgasantatisaṅkhātaṃ pakatiṃ vijahitvā aññathā pavattena, virūpaṃ vā pariṇatena virūpaṃ parivattena, yathā parivattamānaṃ virūpaṃ hoti evaṃ parivattitvā ṭhitenāti adhippāyo.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «សារត្តៈ» (sāratto) គឺអ្នកត្រេកអរខ្លាំងដោយរាគៈក្នុងការប៉ះពាល់កាយ។ បទថា «អបេក្ខវា» (apekkhavā) គឺអ្នកមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យដោយការចង់ប៉ះពាល់កាយ។ បទថា «បដិពទ្ធចិត្តៈ» (paṭibaddhacitto) គឺអ្នកមានចិត្តជំពាក់ក្នុងវត្ថុ (មាតុគ្រាម) នោះ ដោយរាគៈក្នុងការប៉ះពាល់កាយនោះឯង។ បទថា «វិបរិណតៈ» (vipariṇatena) មានសេចក្តីអធិប្បាយថា គឺលះបង់នូវប្រក្រតីភាពដែលហៅថាខ្សែភវង្គដ៏បរិសុទ្ធ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រការដទៃ ឬប្រែប្រួលទៅជាសភាពមិនល្អ គឺប្រែប្រួលទៅជាសភាពមិនល្អយ៉ាងណា ក៏ប្រែប្រួលហើយតាំងនៅយ៉ាងនោះ។

271. Yasmā panetaṃ rāgādīhi sampayogaṃ nātivattati, tasmā ‘‘vipariṇatanti rattampi citta’’ntiādinā nayenassa padabhājanaṃ vatvā ante idhādhippetamatthaṃ dassento ‘‘apica rattaṃ cittaṃ imasmiṃ atthe adhippetaṃ vipariṇata’’nti āha.

២៧១. ប៉ុន្តែ ព្រោះចិត្តដែលប្រែប្រួលនេះ មិនកន្លងហួសនូវការសម្បយុត្តដោយរាគៈជាដើមឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាលពោលចែកបទនៃពាក្យនោះ ដោយន័យជាដើមថា «វិបរិណតៈ គឺចិត្តដែលត្រេកអរ» ក្នុងទីបំផុត កាលបង្ហាញសេចក្តីដែលចង់បានក្នុងសិក្ខាបទនេះ ទើបពោលថា «មួយវិញទៀត ចិត្តដែលត្រេកអរ ឈ្មោះថា វិបរិណតៈ ដែលចង់បានក្នុងសេចក្តីនេះ»។

Tadahujātāti taṃdivasaṃ jātā jātamattā allamaṃsapesivaṇṇā, evarūpāyapi hi saddhiṃ kāyasaṃsagge saṅghādiseso, methunavītikkame pārājikaṃ, raho nisajjassāde pācittiyañca hoti. Pagevāti paṭhamameva.

បទថា «តទហុជាតា» (tadahujātā) គឺក្មេងស្រីដែលកើតក្នុងថ្ងៃនោះ គឺទើបតែនឹងកើត មានពណ៌ដូចដុំសាច់ស្រស់។ ព្រោះថា សូម្បីការប៉ះពាល់កាយជាមួយក្មេងស្រីមានសភាពបែបនេះ ក៏ជាអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ការកន្លងមេថុនធម្ម ជាអាបត្តិបារាជិក ការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយក្នុងទីកំបាំង ជាអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បទថា «បគេវ» (pageva) គឺតាំងពីដំបូងមកម៉្លេះ (ចំណង់បើស្រីធំ មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ)។

Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyāti hatthaggahaṇādikāyasampayogaṃ kāyamissībhāvaṃ samāpajjeyya, yasmā panetaṃ samāpajjantassa yo so kāyasaṃsaggo nāma so atthato ajjhācāro hoti, rāgavasena abhibhavitvā saññamavelaṃ ācāro, tasmāssa saṅkhepana atthaṃ dassento ‘‘ajjhācāro vuccatī’’ti padabhājanamāha.

បទថា «កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជេយ្យ» (kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyya) គឺដល់នូវការច្របូកច្របល់ដោយកាយ គឺការទាក់ទងគ្នាតាមកាយមានការចាប់ដៃជាដើម។ ប៉ុន្តែ ព្រោះការប៉ះពាល់កាយរបស់ភិក្ខុដែលដល់នូវការប៉ះពាល់កាយនោះ ដោយអត្ថគឺការប្រព្រឹត្តកន្លង (ajjhācāro) គឺការប្រព្រឹត្តកន្លងនូវព្រំដែននៃសីលដែលត្រូវសង្រួម ដោយអំណាចនៃរាគៈ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលបង្ហាញសេចក្តីសង្ខេបនៃពាក្យនោះ ទើបត្រាស់ចែកបទថា «ហៅថា ការប្រព្រឹត្តកន្លង»។

Hatthaggāhaṃ vātiādibhedaṃ panassa vitthārena atthadassanaṃ. Tattha hatthādīnaṃ vibhāgadassanatthaṃ ‘‘hattho nāma kapparaṃ upādāyā’’tiādimāha tattha kapparaṃ upādāyāti dutiyaṃ. Mahāsandhiṃ upādāya. Aññattha pana maṇibandhato [Pg.121] paṭṭhāya yāva agganakhā hattho idha saddhiṃ aggabāhāya kapparato paṭṭhāya adhippeto.

ចំណែកពាក្យមានជាដើមថា «ហត្ថគ្គាហំ វា» (hatthaggāhaṃ vā) គឺជាការបង្ហាញសេចក្តីពិស្តារនៃពាក្យនោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនៃដៃជាដើម ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ដែលហៅថា ដៃ គឺរាប់ចាប់តាំងពីកែងដៃទៅ»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «រាប់ចាប់តាំងពីកែងដៃទៅ» គឺរាប់ចាប់តាំងពីសន្លាក់ធំទីពីរ។ ក្នុងកន្លែងដទៃ ពាក្យថា «ដៃ» សំដៅយកចាប់តាំងពីកដៃរហូតដល់ចុងក្រចក ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកចាប់តាំងពីកែងដៃទៅ ព្រមទាំងដើមដៃផង។

Suddhakesā vāti suttādīhi amissā suddhā kesāyeva. Veṇīti tīhi kesavaṭṭīhi vinandhitvā katakesakalāpassetaṃ nāmaṃ. Suttamissāti pañcavaṇṇena suttena kese missetvā katā. Mālāmissāti vassikapupphādīhi missetvā tīhi kesavaṭṭīhi vinandhitvā katā, avinaddhopi vā kevalaṃ pupphamissako kesakalāpo idha ‘‘veṇī’’ti veditabbo. Hiraññamissāti kahāpaṇamālāya missetvā katā. Suvaṇṇamissāti suvaṇṇacīrakehi vā pāmaṅgādīhi vā missetvā katā. Muttāmissāti muttāvalīhi missetvā katā. Maṇimissāti suttārūḷhehi maṇīhi missetvā katā. Etāsu hi yaṃkiñci veṇiṃ gaṇhantassa saṅghādisesoyeva. ‘‘Ahaṃ missakaveṇiṃ aggahesi’’nti vadantassa mokkho natthi. Veṇiggahaṇena cettha kesāpi gahitāva honti, tasmā yo ekampi kesaṃ gaṇhāti tassapi āpattiyeva.

បទថា «សុទ្ធកេសា វា» (suddhakesā vā) គឺសក់សុទ្ធដែលមិនបានលាយដោយអំបោះជាដើម។ ពាក្យថា «វេណី» (veṇī) នេះជាឈ្មោះនៃសក់ដែលក្រងដោយកំប្លង់សក់បីសរសៃ។ បទថា «សុត្តមិស្សា» (suttamissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយអំបោះមានពណ៌ប្រាំយ៉ាង។ បទថា «មាលាមិស្សា» (mālāmissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយផ្កាម្លិះជាដើម ដោយកំប្លង់សក់បីសរសៃ មួយវិញទៀត សូម្បីតែកំប្លង់សក់ដែលមិនបានក្រង គ្រាន់តែលាយដោយផ្កាតែម្យ៉ាង ក៏គប្បីដឹងថា «វេណី» ក្នុងទីនេះដែរ។ បទថា «ហិរញ្ញមិស្សា» (hiraññamissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយកម្រងកាក់ប្រាក់។ បទថា «សុវណ្ណមិស្សា» (suvaṇṇamissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយបន្ទះមាស ឬខ្សែមាសជាដើម។ បទថា «មុត្តាមិស្សា» (muttāmissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយខ្សែគុជ។ បទថា «មណិមិស្សា» (maṇimissā) គឺសក់ដែលក្រងលាយដោយកែវមណីដែលដោតនឹងអំបោះ។ ព្រោះថា កាលភិក្ខុចាប់យកជួរចងសក់ណាមួយក្នុងបណ្តាជួរចងសក់ទាំងនេះ ក៏ជាអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតែម្យ៉ាង។ កាលភិក្ខុពោលថា «អាត្មាអញចាប់យកជួរចងសក់ដែលលាយឡំ» ដូច្នេះ ការរួចផុតពីអាបត្តិមិនមានឡើយ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ សូម្បីតែសក់ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកដោយពាក្យថា «ការចាប់ជួរចងសក់» ដែរ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាទោះបីចាប់សក់សូម្បីតែមួយសរសៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។

Hatthañca veṇiñca ṭhapetvāti idha vuttalakkhaṇaṃ hatthañca sabbappakārañca veṇiṃ ṭhapetvā avasesaṃ sarīraṃ ‘‘aṅga’’nti veditabbaṃ. Evaṃ paricchinnesu hatthādīsu hatthassa gahaṇaṃ hatthaggāho, veṇiyā gahaṇaṃ veṇiggāho, avasesasasarīrassa parāmasanaṃ aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasanaṃ, yo taṃ hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasanaṃ samāpajjeyya, tassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti. Ayaṃ sikkhāpadassa attho.

បទថា «ហត្ថញ្ច វេណិញ្ច ឋបេត្វា» (hatthañca veṇiñca ṭhapetvā) គឺលើកលែងតែដៃដែលមានលក្ខណៈពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទនេះ និងជួរចងសក់គ្រប់បែបយ៉ាងចេញ គប្បីដឹងថារាងកាយដែលនៅសល់ ឈ្មោះថា «អវយវៈ» (aṅga)។ កាលបើដៃជាដើមត្រូវបានកំណត់យ៉ាងនេះហើយ ការចាប់ដៃ ឈ្មោះថា ហត្ថគ្គាហៈ (hatthaggāho) ការចាប់ជួរចងសក់ ឈ្មោះថា វេណិគ្គាហៈ (veṇiggāho) ការពាល់រាងកាយដែលនៅសល់ ឈ្មោះថា ការពាល់អវយវៈណាមួយ។ ភិក្ខុណាដល់នូវការចាប់ដៃនោះក្តី ការចាប់ជួរចងសក់នោះក្តី ការពាល់អវយវៈណាមួយនោះក្តី ភិក្ខុនោះត្រូវគំនរអាបត្តិដែលហៅថា សង្ឃាទិសេស។ នេះជាសេចក្តីនៃសិក្ខាបទនេះ។

272. Yasmā pana yo ca hatthaggāho yo ca veṇiggāho yañca avasesassa aṅgassa parāmasanaṃ taṃ sabbampi bhedato dvādasavidhaṃ hoti, tasmā taṃ bhedaṃ dassetuṃ ‘‘āmasanā parāmasanā’’tiādinā nayenassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha yañca vuttaṃ ‘‘āmasanā nāma āmaṭṭhamattā’’ti yañca ‘‘chupanaṃ nāma phuṭṭhamatta’’nti, imesaṃ ayaṃ viseso – āmasanāti āmajjanā phuṭṭhokāsaṃ anatikkamitvāpi tattheva saṅghaṭṭanā. Ayañhi ‘‘āmaṭṭhamattā’’ti vuccati. Chupananti asaṅghaṭṭetvā phuṭṭhamattaṃ.

២៧២. ប៉ុន្តែ ព្រោះការចាប់ដៃក្តី ការចាប់ជួរចងសក់ក្តី ការពាល់អវយវៈដែលនៅសល់ក្តី ទាំងអស់នោះ បើបែងចែកទៅមាន ១២ យ៉ាង ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ចែកបទនៃពាក្យនោះ ដោយន័យជាដើមថា «អាមសនៈ បរាមសនៈ» (āmasanā parāmasanā)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យដែលត្រាស់ថា «ដែលហៅថា អាមសនៈ គឺគ្រាន់តែពាល់» និងពាក្យថា «ដែលហៅថា ឆុបនៈ គឺគ្រាន់តែពាល់ត្រូវ» សេចក្តីប្លែកគ្នានៃពាក្យទាំងពីរនេះ មានដូចតទៅ៖ អាមសនៈ គឺការស្ទាបអង្អែលខ្លាំង គឺការប៉ះទង្គិចខ្លាំងក្នុងកន្លែងដែលពាល់ត្រូវនោះឯង ដោយមិនកន្លងហួសកន្លែងដែលពាល់ត្រូវនោះឡើយ ព្រោះការប៉ះទង្គិចខ្លាំងដោយមិនកន្លងហួសកន្លែងដែលពាល់ត្រូវនេះ ហៅថា «អាមដ្ឋមត្តា» (āmaṭṭhamattā)។ ចំណែក ឆុបនៈ គឺគ្រាន់តែពាល់ត្រូវ ដោយមិនបានប៉ះទង្គិចខ្លាំងឡើយ។

Yampi [Pg.122] ummasanāya ca ullaṅghanāya ca niddese ‘‘uddhaṃ uccāraṇā’’ti ekameva padaṃ vuttaṃ. Tatrāpi ayaṃ viseso – paṭhamaṃ attano kāyassa itthiyā kāye uddhaṃ pesanavasena vuttaṃ, dutiyaṃ itthiyā kāyaṃ ukkhipanavasena, sesaṃ pākaṭameva.

សូម្បីតែពាក្យតែមួយម៉ាត់ថា «ឧទ្ធំ ឧច្ចារណា» (uddhaṃ uccāraṇā) ដែលត្រាស់ទុកក្នុងនិទ្ទេសនៃ ឧម្មសនៈ (ummasanā) និង ឧល្លង្ឃនៈ (ullaṅghanā) ក្នុងពាក្យនោះ ក៏មានសេចក្តីប្លែកគ្នាដូច្នេះ៖ ពាក្យ «ឧទ្ធំ ឧច្ចារណា» ទីមួយ ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការបញ្ជូនកាយរបស់ខ្លួនឡើងទៅលើលើកាយរបស់ស្ត្រី ពាក្យទីពីរ ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការលើកកាយរបស់ស្ត្រីឡើងលើ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

273. Idāni yvāyaṃ otiṇṇo vipariṇatena cittena kāyasaṃsaggaṃ samāpajjati, tassa etesaṃ padānaṃ vasena vitthārato āpattibhedaṃ dassento ‘‘itthī ca hoti itthisaññī sāratto ca bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāya’’ntiādimāha. Tattha bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāyanti so sāratto ca itthisaññī ca bhikkhu attano kāyena. Nanti nipātamattaṃ. Atha vā etaṃ tassā itthiyā hatthādibhedaṃ kāyaṃ. Āmasati parāmasatīti etesu ce ekenāpi ākārena ajjhācarati, āpatti saṅghādisesassa. Tattha sakiṃ āmasato ekā āpatti, punappunaṃ āmasato payoge payoge saṅghādiseso.

២៧៣. ឥឡូវនេះ ភិក្ខុណាដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ហើយ ដល់នូវការប៉ះពាល់កាយដោយចិត្តប្រែប្រួល ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកអាបត្តិដោយពិស្តាររបស់ភិក្ខុនោះ ដោយអំណាចនៃបទទាំងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថីសញ្ញី សារត្តោ ច ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា កាយេន កាយំ» (itthī ca hoti itthisaññī...)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «ភិក្ខុ ច នំ ឥត្ថិយា កាយេន កាយំ» គឺភិក្ខុដែលមានតម្រេកខ្លាំង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាស្ត្រីនោះ ពាល់ត្រូវដោយកាយរបស់ខ្លួន។ បទថា «នំ» (naṃ) គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត បទថា «នំ» នោះ សំដៅយកកាយមានដៃជាដើមរបស់ស្ត្រីនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុប្រព្រឹត្តកន្លងដោយអាការៈសូម្បីតែមួយ ក្នុងបណ្តាអាការៈមានការស្ទាប ការពាល់ជុំវិញជាដើមទាំងនេះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ក្នុងការពាល់នោះ កាលភិក្ខុស្ទាបម្តង ត្រូវអាបត្តិមួយ កាលស្ទាបរឿយៗ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសរាល់ៗប្រយោគ។

Parāmasantopi sace kāyato amocetvāva ito cito ca attano hatthaṃ vā kāyaṃ vā sañcopeti harati peseti divasampi parāmasato ekāva āpatti. Sace kāyato mocetvā mocetvā parāmasati payoge payoge āpatti.

សូម្បីភិក្ខុកាលពាល់ជុំវិញ ប្រសិនបើមិនឱ្យរបូតចេញពីកាយរបស់ស្ត្រីឡើយ ហើយញ៉ាំងដៃក្តី កាយក្តីរបស់ខ្លួនឱ្យកម្រើកទៅខាងនេះខាងនោះ នាំទៅ ឬបញ្ជូនទៅ ទោះបីពាល់ជុំវិញអស់ពេញមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើលែងឱ្យរបូតចេញពីកាយរបស់ស្ត្រី ហើយពាល់ម្តងទៀត រឿយៗ ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគ។

Omasantopi sace kāyato amocetvāva itthiyā matthakato paṭṭhāya yāva pādapiṭṭhiṃ omasati ekāva āpatti. Sace pana udarādīsu taṃ taṃ ṭhānaṃ patvā muñcitvā muñcitvā omasati payoge payoge āpatti. Ummasanāyapi pādato paṭṭhāya yāva sīsaṃ ummasantassa eseva nayo.

សូម្បីភិក្ខុកាលពាល់ចុះក្រោម ប្រសិនបើមិនឱ្យរបូតចេញពីកាយរបស់ស្ត្រីឡើយ ហើយពាល់ចុះក្រោមចាប់តាំងពីក្បាលរបស់ស្ត្រីរហូតដល់ខ្នងជើង ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើដល់នូវកន្លែងនោះៗ មានពោះជាដើម ហើយលែងៗ រួចពាល់ចុះក្រោម ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីក្នុងការំពាល់ឡើងលើ (ummasanā) របស់ភិក្ខុដែលពាល់ឡើងលើចាប់តាំងពីជើងរហូតដល់ក្បាល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Olaṅghanāya mātugāmaṃ kesesu gahetvā nāmetvā cumbanādīsu yaṃ ajjhācāraṃ icchati taṃ katvā muñcato ekāva āpatti. Uṭṭhitaṃ punappunaṃ nāmayato payoge payoge āpatti. Ullaṅghanāyapi kesesu vā hatthesu vā gahetvā vuṭṭhāpayato eseva nayo.

ក្នុងការទាញចុះក្រោម (olaṅghanā) ភិក្ខុចាប់មាតុគ្រាមត្រង់សក់ ហើយឱនចុះមក ធ្វើការប្រព្រឹត្តកន្លងណាមួយដែលខ្លួនប្រាថ្នា មានការថើបជាដើម រួចហើយលែងទៅ ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើមាតុគ្រាមក្រោកឈរឡើង ហើយភិក្ខុឱនចុះមកម្តងទៀត រឿយៗ ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីក្នុងការទាញឡើងលើ (ullaṅghanā) របស់ភិក្ខុដែលចាប់ត្រង់សក់ក្តី ត្រង់ដៃក្តី ហើយឱ្យក្រោកឈរឡើង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Ākaḍḍhanāya attano abhimukhaṃ ākaḍḍhanto yāva na muñcati tāva ekāva āpatti. Muñcitvā muñcitvā ākaḍḍhantassa payoge payoge āpatti. Patikaḍḍhanāyapi parammukhaṃ piṭṭhiyaṃ gahetvā paṭippaṇāmayato eseva nayo.

ក្នុងការទាញចូលមកជិត (ākaḍḍhanā) ភិក្ខុកាលទាញចូលមករកចំពោះមុខខ្លួន ដរាបណាដែលមិនទាន់លែង ដរាបនោះត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ កាលលែងហើយទាញចូលមកម្តងទៀត រឿយៗ ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីក្នុងការរុញទៅក្រោយ (patikaḍḍhanā) របស់ភិក្ខុដែលចាប់ត្រង់ខ្នងរបស់ស្ត្រីដែលបែរខ្នងឱ្យ ហើយរុញទៅ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Abhiniggaṇhanāya [Pg.123] hatthe vā bāhāya vā daḷhaṃ gahetvā yojanampi gacchato ekāva āpatti. Muñcitvā punappunaṃ gaṇhato payoge payoge āpatti. Amuñcitvā punappunaṃ phusato ca āliṅgato ca payoge payoge āpattīti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘mūlaggahaṇameva pamāṇaṃ, tasmā yāva na muñcati tāva ekā eva āpattī’’ti.

ក្នុងការចាប់យ៉ាងណែន (abhiniggaṇhana) ភិក្ខុចាប់ត្រង់ដៃក្តី ត្រង់ដើមដៃក្តី យ៉ាងណែន ហើយដើរទៅសូម្បីតែមួយយោជន៍ ក៏ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។ កាលលែងហើយចាប់ម្តងទៀត រឿយៗ ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគ។ ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ទោះបីមិនលែង ប៉ុន្តែពាល់ត្រូវរឿយៗ និងឱបក្រសោបរឿយៗ ក៏ត្រូវអាបត្តិរាល់ៗប្រយោគដែរ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ការចាប់ដំបូងប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ ហេតុនោះ ដរាបណាដែលមិនទាន់លែង ដរាបនោះត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ»។

Abhinippīḷanāya vatthena vā ābharaṇena vā saddhiṃ pīḷayato aṅgaṃ aphusantassa thullaccayaṃ, phusantassa saṅghādiseso, ekapayogena ekā āpatti, nānāpayogena nānā.

ក្នុងការច្របាច់ ឬសង្កត់យ៉ាងខ្លាំង (abhinippīḷana) កាលភិក្ខុសង្កត់ទៅជាមួយសម្លៀកបំពាក់ក្តី គ្រឿងអលង្ការក្តី បើមិនពាល់ត្រូវសរីរាង្គទេ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ បើពាល់ត្រូវសរីរាង្គ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ដោយប្រយោគតែមួយ ត្រូវអាបត្តិមួយ ដោយប្រយោគផ្សេងៗគ្នា ត្រូវអាបត្តិផ្សេងៗគ្នា។

Gahaṇachupanesu aññaṃ kiñci vikāraṃ akarontopi gahitamattaphuṭṭhamattenāpi āpattiṃ āpajjati.

ក្នុងការចាប់ និងការពាល់ត្រូវ (gahaṇachupana) ទោះបីមិនបានធ្វើនូវអាការៈប្រែប្រួលដទៃណាមួយឡើយ គ្រាន់តែចាប់ ឬគ្រាន់តែពាល់ត្រូវប៉ុណ្ណោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិដែរ។

Evametesu āmasanādīsu ekenāpi ākārena ajjhācārato itthiyā itthisaññissa saṅghādiseso, vematikassa thullaccayaṃ, paṇḍakapurisatiracchānagatasaññissāpi thullaccayameva. Paṇḍake paṇḍakasaññissa thullaccayaṃ, vematikassa dukkaṭaṃ. Purisatiracchānagataitthisaññissāpi dukkaṭameva. Purise purisasaññissāpi vematikassāpi itthipaṇḍakatiracchānagatasaññissāpi dukkaṭameva. Tiracchānagatepi sabbākārena dukkaṭamevāti. Imā ekamūlakanaye vuttā āpattiyo sallakkhetvā imināva upāyena ‘‘dve itthiyo dvinnaṃ itthīna’’ntiādivasena vutte dumūlakanayepi diguṇā āpattiyo veditabbā. Yathā ca dvīsu itthīsu dve saṅghādisesā; evaṃ sambahulāsu sambahulā veditabbā.

កាលភិក្ខុប្រព្រឹត្តកន្លងដោយអាការៈសូម្បីតែមួយ ក្នុងបណ្តាអាការៈមានការស្ទាបជាដើមទាំងនេះ យ៉ាងនេះ៖ ក្នុងស្ត្រី ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាស្ត្រី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ភិក្ខុមានសេចក្តីសង្ស័យ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ សូម្បីភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាខ្ទើយ ជាបុរស ឬជាសត្វតិរច្ឆាន ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នា។ ក្នុងខ្ទើយ ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាខ្ទើយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ភិក្ខុមានសេចក្តីសង្ស័យ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាស្ត្រី ក្នុងបុរស ឬក្នុងសត្វតិរច្ឆាន ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ក្នុងបុរស ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាបុរសក្តី មានសេចក្តីសង្ស័យក្តី មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្ត្រី ជាខ្ទើយ ឬជាសត្វតិរច្ឆានក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ សូម្បីក្នុងសត្វតិរច្ឆាន ដោយអាការៈទាំងពួង ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ គប្បីកំណត់សម្គាល់នូវអាបត្តិទាំងឡាយដែលពោលហើយក្នុងឯកមូលកន័យ (ន័យមានស្ត្រីម្នាក់ជាមូល) ទាំងនេះ ហើយគប្បីដឹងថា ក្នុងទុមូលកន័យ (ន័យមានស្ត្រីពីរនាក់ជាមូល) ដែលពោលហើយដោយអំណាចនៃពាក្យជាដើមថា «ស្ត្រីពីរនាក់ ចំពោះស្ត្រីពីរនាក់» ក៏មានអាបត្តិឡើងជាពីរគុណ ដោយឧបាយនេះឯង។ មួយវិញទៀត ក្នុងស្ត្រីពីរនាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសពីរយ៉ាងណា ក្នុងស្ត្រីច្រើននាក់ ក៏គប្បីដឹងថាត្រូវអាបត្តិច្រើនយ៉ាងនោះដែរ។

Yo hi ekato ṭhitā sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāti so yattakā itthiyo phuṭṭhā tāsaṃ gaṇanāya saṅghādisese āpajjati, majjhagatānaṃ gaṇanāya thullaccaye. Tā hi tena kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti. Yo pana sambahulānaṃ aṅguliyo vā kese vā ekato katvā gaṇhāti, so aṅguliyo ca kese ca agaṇetvā itthiyo gaṇetvā saṅghādisesehi kāretabbo. Yāsañca itthīnaṃ aṅguliyo vā kesā vā majjhagatā honti, tāsaṃ gaṇanāya thullaccaye āpajjati. Tā hi tena kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti, sambahulā pana itthiyo kāyappaṭibaddhehi rajjuvatthādīhi parikkhipitvā gaṇhanto sabbāsaṃyeva [Pg.124] antoparikkhepagatānaṃ gaṇanāya thullaccaye āpajjati. Mahāpaccariyaṃ aphuṭṭhāsu dukkaṭaṃ vuttaṃ. Tattha yasmā pāḷiyaṃ kāyappaṭibaddhappaṭibaddhena āmasanaṃ nāma natthi, tasmā sabbampi kāyappaṭibaddhappaṭibaddhaṃ kāyappaṭibaddheneva saṅgahetvā mahāaṭṭhakathāyañca kurundiyañca vutto purimanayoyevettha yuttataro dissati.

ពិតមែនហើយ ភិក្ខុណាឱបព័ទ្ធស្រីច្រើននាក់ដែលឈរនៅជាមួយគ្នាដោយដៃទាំងឡាយហើយចាប់យក ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនស្រីដែលខ្លួនបានប៉ះពាល់ និងត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីដែលស្ថិតនៅកណ្តាល។ ព្រោះថា ស្រីទាំងឡាយដែលនៅកណ្តាលនោះ ឈ្មោះថាភិក្ខុបានពាល់ត្រូវដោយវត្ថុជាប់កាយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាប្រមូលម្រាមដៃក្តី សក់ក្តី នៃស្រីច្រើននាក់ចូលគ្នាតែមួយហើយចាប់យក ភិក្ខុនោះមិនត្រូវរាប់ម្រាមដៃ និងសក់ឡើយ គឺត្រូវរាប់ចំនួនស្រី ហើយត្រូវកាត់សេចក្តីដោយអាបត្តិសង្ឃាទិសេសទាំងឡាយ។ ចំណែកស្រីទាំងឡាយណា ដែលមានម្រាមដៃក្តី សក់ក្តី ស្ថិតនៅកណ្តាល ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីទាំងនោះ។ ព្រោះថា ស្រីទាំងនោះ ឈ្មោះថាភិក្ខុបានពាល់ត្រូវដោយវត្ថុជាប់កាយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុដែលព័ទ្ធចាប់ស្រីច្រើននាក់ ដោយវត្ថុជាប់កាយ មានខ្សែ និងសំពត់ជាដើម ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីទាំងអស់ដែលស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់ព័ទ្ធនោះ។ ក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា ចំពោះស្រីដែលមិនបានប៉ះពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រោះហេតុតែក្នុងបាលី មិនមានការប៉ះពាល់ដោយវត្ថុជាប់នឹងវត្ថុជាប់កាយឡើយ ហេតុនោះ គួររួមបញ្ចូលវត្ថុជាប់នឹងវត្ថុជាប់កាយទាំងអស់ ទៅក្នុងវត្ថុជាប់កាយតែម្ដង ហើយវិធីមុនដែលពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា និងគុរុន្ទីនោះឯង ឃើញថាជាវិធីសមរម្យជាងក្នុងទីនេះ។

Yo hi hatthena hatthaṃ gahetvā paṭipāṭiyā ṭhitāsu itthīsu samasārāgo ekaṃ hatthe gaṇhāti, so gahititthiyā vasena ekaṃ saṅghādisesaṃ āpajjati, itarāsaṃ gaṇanāya purimanayeneva thullaccaye. Sace so taṃ kāyappaṭibaddhe vatthe vā pupphe vā gaṇhāti, sabbāsaṃ gaṇanāya thullaccaye āpajjati. Yatheva hi rajjuvatthādīhi parikkhipantena sabbāpi kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti, tathā idhāpi sabbāpi kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti. Sace pana tā itthiyo aññamaññaṃ vatthakoṭiyaṃ gahetvā ṭhitā honti, tatra ceso purimanayeneva paṭhamaṃ itthiṃ hatthe gaṇhāti gahitāya vasena saṅghādisesaṃ āpajjati, itarāsaṃ gaṇanāya dukkaṭāni. Sabbāsañhi tāsaṃ tena purimanayeneva kāyapaṭibaddhena kāyappaṭibaddhaṃ āmaṭṭhaṃ hoti. Sace pana sopi taṃ kāyappaṭibaddheyeva gaṇhāti tassā vasena thullaccayaṃ āpajjati, itarāsaṃ gaṇanāya anantaranayeneva dukkaṭāni.

ពិតមែនហើយ ភិក្ខុណាមានតម្រេកស្មើគ្នា ចាប់ដៃស្រីម្នាក់ ក្នុងចំណោមស្រីទាំងឡាយដែលឈរកាន់ដៃគ្នាបន្តបន្ទាប់គ្នា ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសមួយ ព្រោះតែស្រីដែលខ្លួនចាប់នោះ និងត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីដទៃទៀត តាមវិធីមុននោះឯង។ បើសិនជាភិក្ខុនោះ ចាប់ស្រីនោះត្រង់វត្ថុជាប់កាយ មានសំពត់ក្តី ផ្កាក្តី ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីទាំងអស់។ ព្រោះថា ស្រីទាំងអស់ឈ្មោះថាភិក្ខុបានពាល់ត្រូវដោយវត្ថុជាប់កាយ ដូចជាភិក្ខុដែលព័ទ្ធដោយខ្សែ និងសំពត់ជាដើមយ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ ស្រីទាំងអស់ឈ្មោះថាភិក្ខុបានពាល់ត្រូវដោយវត្ថុជាប់កាយ។ តែបើសិនជាស្រីទាំងនោះ ឈរកាន់ជាយសំពត់គ្នានិងគ្នា ហើយក្នុងករណីនោះ បើភិក្ខុចាប់ដៃស្រីដំបូងគេ តាមវិធីមុននោះឯង ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ព្រោះតែស្រីដែលខ្លួនចាប់នោះ និងត្រូវអាបត្តិទុក្កដទាំងឡាយតាមចំនួនស្រីដទៃទៀត។ ព្រោះថា ស្រីទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាភិក្ខុបានពាល់ត្រូវវត្ថុជាប់កាយ ដោយវត្ថុជាប់កាយ តាមវិធីមុននោះឯង។ តែបើសិនជាភិក្ខុនោះ ចាប់ស្រីដំបូងនោះត្រង់វត្ថុជាប់កាយតែម្តង ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ព្រោះតែស្រីនោះ និងត្រូវអាបត្តិទុក្កដទាំងឡាយតាមចំនួនស្រីដទៃទៀត តាមវិធីដែលពោលបន្ទាប់នោះឯង។

Yo pana ghanavatthanivatthaṃ itthiṃ kāyasaṃsaggarāgena vatthe ghaṭṭeti, thullaccayaṃ. Viraḷavatthanivatthaṃ ghaṭṭeti, tatra ce vatthantarehi itthiyā vā nikkhantalomāni bhikkhuṃ bhikkhuno vā paviṭṭhalomāni itthiṃ phusanti, ubhinnaṃ lomāniyeva vā lomāni phusanti, saṅghādiseso. Upādinnakena hi kammajarūpena upādinnakaṃ vā anupādinnakaṃ vā anupādinnakenapi kenaci kesādinā upādinnakaṃ vā anupādinnakaṃ vā phusantopi saṅghādisesaṃ āpajjatiyeva.

មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាមានតម្រេកក្នុងការប៉ះពាល់កាយ ហើយទៅប៉ះពាល់ស្រីដែលស្លៀកដណ្តប់សំពត់ក្រាស់ ត្រង់សំពត់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើប៉ះពាល់ស្រីដែលស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស្តើង ហើយក្នុងករណីនោះ បើសក់ឬរោមរបស់ស្រីដែលលៀនចេញតាមចន្លោះសំពត់ ទៅប៉ះភិក្ខុក្តី សក់ឬរោមរបស់ភិក្ខុដែលចូលទៅប៉ះស្រីក្តី ឬសក់ឬរោមរបស់ទាំងពីរនាក់ ប៉ះគ្នានិងគ្នាក្តី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស nudge។ ព្រោះថា ភិក្ខុទោះបីប៉ះពាល់វត្ថុដែលជាឧបាទិន្នកៈក្តី អនុបាទិន្នកៈក្តី ដោយឧបាទិន្នកកម្មកជរូប ឬប៉ះពាល់វត្ថុដែលជាឧបាទិន្នកៈក្តី អនុបាទិន្នកៈក្តី ដោយអនុបាទិន្នករូបណាមួយ មានសក់ជាដើមក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដូចគ្នា។

Tattha kurundiyaṃ ‘‘lomāni gaṇetvā saṅghādiseso’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘lomāni gaṇetvā āpattiyā na kāretabbo, ekameva saṅghādisesaṃ āpajjati. Saṅghikamañce pana apaccattharitvā nipanno lomāni gaṇetvā kāretabbo’’ti vuttaṃ, tadeva yuttaṃ. Itthivasena hi ayaṃ āpatti, na koṭṭhāsavasenāti.

ក្នុងរឿងនោះ ក្នុងគុរុន្ទី លោកពោលថា "ត្រូវរាប់ចំនួនសក់ឬរោម ហើយត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស"។ តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលថា "មិនត្រូវរាប់ចំនួនសក់ឬរោម ហើយកាត់សេចក្តីអាបត្តិឡើយ គឺត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ តែបើភិក្ខុដេកលើគ្រែរបស់សង្ឃ ដោយមិនបានក្រាលកម្រាល ត្រូវរាប់ចំនួនសក់ឬរោម ហើយកាត់សេចក្តីអាបត្តិ" ពាក្យក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះឯងជាពាក្យសមរម្យ។ ព្រោះថា អាបត្តិនេះកើតឡើងព្រោះតែស្រី មិនមែនកើតឡើងព្រោះតែចំណែកនៃរាងកាយឡើយ។

Etthāha [Pg.125] ‘‘yo pana ‘kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’ti kāyaṃ gaṇhāti, ‘kāyaṃ gaṇhissāmī’ti kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhāti, so kiṃ āpajjatī’’ti. Mahāsumatthero tāva ‘‘yathāvatthukamevā’’ti vadati. Ayaṃ kirassa laddhi –

ក្នុងទីនេះ មានចោទកៈសួរថា "មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាគិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់វត្ថុជាប់កាយ' តែបែរជាទៅចាប់កាយវិញ ឬគិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់កាយ' តែបែរជាទៅចាប់វត្ថុជាប់កាយវិញ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិអ្វី?" ជាដំបូង ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា "ត្រូវអាបត្តិតាមវត្ថុជាក់ស្តែង"។ ឮថា នេះជាការយល់ឃើញរបស់លោក៖

‘‘Vatthu saññā ca rāgo ca, phassappaṭivijānanā;

Yathāniddiṭṭhaniddese, garukaṃ tena kāraye’’ti.

"វត្ថុ សញ្ញា រាគៈ និងការដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ មានក្នុងនិទ្ទេសដែលបានបង្ហាញទុកយ៉ាងណា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ព្រោះហេតុនោះ"។

Ettha ‘‘vatthū’’ti itthī. ‘‘Saññā’’ti itthisaññā. ‘‘Rāgo’’ti kāyasaṃsaggarāgo. ‘‘Phassappaṭivijānanā’’ti kāyasaṃsaggaphassajānanā. Tasmā yo itthiyā itthisaññī kāyasaṃsaggarāgena ‘‘kāyappaṭibaddhaṃ gahessāmī’’ti pavattopi kāyaṃ phusati, garukaṃ saṅghādisesaṃyeva āpajjati. Itaropi thullaccayanti mahāpadumatthero panāha –

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា "វត្ថុ" បានដល់ ស្រី។ ពាក្យថា "សញ្ញា" បានដល់ ស្រីសញ្ញា។ ពាក្យថា "រាគៈ" បានដល់ កាយសំសគ្គរាគៈ។ ពាក្យថា "ការដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់" បានដល់ ការដឹងនូវការប៉ះពាល់កាយ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុណាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក្នុងស្រី មានកាយសំសគ្គរាគៈ ទោះបីជាប្រព្រឹត្តទៅដោយគិតថា "អាត្មាអញនឹងចាប់វត្ថុជាប់កាយ" តែបែរជាទៅប៉ះពាល់កាយវិញ ភិក្ខុនោះត្រូវតែអាបត្តិធ្ងន់ គឺសង្ឃាទិសេសតែម្តង។ ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀត ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ តែព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា៖

‘‘Saññāya virāgitamhi, gahaṇe ca virāgite;

Yathāniddiṭṭhaniddese, garukaṃ tattha na dissatī’’ti.

"កាលបើមានការឃ្លាតចាកសញ្ញា និងឃ្លាតចាកការចាប់យក ក្នុងនិទ្ទេសដែលបានបង្ហាញទុកយ៉ាងណា អាបត្តិធ្ងន់មិនប្រាកដក្នុងទីនោះឡើយ"។

Assāpāyaṃ laddhi itthiyā itthisaññino hi saṅghādiseso vutto. Iminā ca itthisaññā virāgitā kāyappaṭibaddhe kāyappaṭibaddhasaññā uppāditā, taṃ gaṇhantassa pana thullaccayaṃ vuttaṃ. Iminā ca gahaṇampi virāgitaṃ taṃ aggahetvā itthī gahitā, tasmā ettha itthisaññāya abhāvato saṅghādiseso na dissati, kāyappaṭibaddhassa aggahitattā thullaccayaṃ na dissati, kāyasaṃsaggarāgena phuṭṭhattā pana dukkaṭaṃ. Kāyasaṃsaggarāgena hi imaṃ nāma vatthuṃ phusato anāpattīti natthi, tasmā dukkaṭamevāti.

នេះជាការយល់ឃើញរបស់ព្រះមហាបទុមត្ថេរនោះដែរ៖ ព្រោះថា អាបត្តិសង្ឃាទិសេស លោកពោលទុកចំពោះភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក្នុងស្រី។ តែភិក្ខុនេះបានឃ្លាតចាកស្រីសញ្ញាហើយ គឺកើតសេចក្តីសម្គាល់ថាជាវត្ថុជាប់កាយក្នុងវត្ថុជាប់កាយវិញ។ មួយវិញទៀត អាបត្តិថុល្លច្ច័យ លោកពោលទុកចំពោះភិក្ខុដែលចាប់វត្ថុជាប់កាយនោះ។ តែភិក្ខុនេះបានឃ្លាតចាកការចាប់យកវត្ថុជាប់កាយនោះហើយ គឺមិនបានចាប់វត្ថុជាប់កាយនោះទេ តែបែរជាទៅចាប់ស្រីវិញ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រោះតែមិនមានស្រីសញ្ញា អាបត្តិសង្ឃាទិសេសទើបមិនប្រាកដ ព្រោះតែមិនបានចាប់វត្ថុជាប់កាយ អាបត្តិថុល្លច្ច័យទើបមិនប្រាកដ តែព្រោះតែបានប៉ះពាល់ដោយកាយសំសគ្គរាគៈ ភិក្ខុទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ព្រោះថា មិនមានពាក្យដែលពោលថា ភិក្ខុប៉ះពាល់វត្ថុឈ្មោះនេះដោយកាយសំសគ្គរាគៈហើយមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្តង។

Idañca pana vatvā idaṃ catukkamāha. ‘‘Sārattaṃ gaṇhissāmī’ti sārattaṃ gaṇhi saṅghādiseso, ‘virattaṃ gaṇhissāmī’ti virattaṃ gaṇhi dukkaṭaṃ, ‘sārattaṃ gaṇhissāmī’ti virattaṃ gaṇhi dukkaṭaṃ, ‘virattaṃ gaṇhissāmī’ti sārattaṃ gaṇhi dukkaṭamevā’’ti. Kiñcāpi evamāha? Atha kho mahāsumattheravādoyevettha ‘‘itthi ca hoti itthisaññī sāratto ca bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāyappaṭibaddhaṃ āmasati parāmasati…pe… gaṇhāti chupati āpatti thullaccayassā’’ti imāya pāḷiyā ‘‘yo hi ekato ṭhitā sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāti, so yattakā itthiyo phuṭṭhā tāsaṃ gaṇanāya saṅghādisese āpajjati, majjhagatānaṃ [Pg.126] gaṇanāya thullaccaye’’tiādīhi aṭṭhakathāvinicchayehi ca sameti. Yadi hi saññādivirāgena virāgitaṃ nāma bhaveyya ‘‘paṇḍako ca hoti itthisaññī’’tiādīsu viya ‘‘kāyappaṭibaddhañca hoti kāyasaññī cā’’tiādināpi nayena pāḷiyaṃ visesaṃ vadeyya. Yasmā pana so na vutto, tasmā itthiyā itthisaññāya sati itthiṃ āmasantassa saṅghādiseso, kāyappaṭibaddhaṃ āmasantassa thullaccayanti yathāvatthukameva yujjati.

លុះពោលពាក្យនេះហើយ លោកក៏បានពោលនូវចតុក្កៈនេះថា "គិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់ស្រីដែលមានតម្រេក' ហើយចាប់ស្រីដែលមានតម្រេក ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់ស្រីដែលមិនមានតម្រេក' ហើយចាប់ស្រីដែលមិនមានតម្រេក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់ស្រីដែលមានតម្រេក' តែបែរជាទៅចាប់ស្រីដែលមិនមានតម្រេកវិញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គិតថា 'អាត្មាអញនឹងចាប់ស្រីដែលមិនមានតម្រេក' តែបែរជាទៅចាប់ស្រីដែលមានតម្រេកវិញ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា"។ ទោះបីជាលោកពោលយ៉ាងនេះក៏ដោយ តែមតិរបស់ព្រះមហាសុមត្ថេរក្នុងទីនេះឯង ទើបស្របគ្នានឹងព្រះបាលីថា "ស្រីក៏មាន សេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក៏មាន ភិក្ខុក៏មានតម្រេក ហើយភិក្ខុនោះពាល់ត្រូវ ស្ទាបអង្អែល... ចាប់ ពាល់ត្រូវ នូវវត្ថុជាប់កាយដោយកាយរបស់ស្រី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ" និងស្របគ្នានឹងការវិនិច្ឆ័យក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយមានជាដើមថា "ពិតមែនហើយ ភិក្ខុណាឱបព័ទ្ធស្រីច្រើននាក់ដែលឈរនៅជាមួយគ្នាដោយដៃទាំងឡាយហើយចាប់យក ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនស្រីដែលខ្លួនបានប៉ះពាល់ និងត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យតាមចំនួនស្រីដែលស្ថិតនៅកណ្តាល"។ ព្រោះថា បើសិនជាមានការឃ្លាតចាកព្រោះតែការឃ្លាតចាកសញ្ញាជាដើមមែននោះ ព្រះមានព្រះភាគក៏គប្បីសម្តែងសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងព្រះបាលី ដោយវិធីមានជាដើមថា "វត្ថុជាប់កាយក៏មាន សេចក្តីសម្គាល់ថាកាយក៏មាន" ដូចជាក្នុងពាក្យមានជាដើមថា "ខ្ទើយក៏មាន សេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក៏មាន" នោះដែរ។ តែព្រោះតែព្រះអង្គមិនបានសម្តែងទុក ហេតុនោះ កាលបើមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក្នុងស្រី ភិក្ខុពាល់ត្រូវស្រី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ភិក្ខុពាល់ត្រូវវត្ថុជាប់កាយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ នេះទើបសមរម្យតាមវត្ថុជាក់ស្តែងពិតប្រាកដ។

Mahāpaccariyampi cetaṃ vuttaṃ – ‘‘nīlaṃ pārupitvā sayitāya kāḷitthiyā kāyaṃ ghaṭṭessāmī’ti kāyaṃ ghaṭṭeti, saṅghādiseso; ‘kāyaṃ ghaṭṭessāmī’ti nīlaṃ ghaṭṭeti, thullaccayaṃ; ‘nīlaṃ ghaṭṭessāmī’ti kāyaṃ ghaṭṭeti, saṅghādiseso; ‘nīlaṃ ghaṭṭessāmī’ti nīlaṃ ghaṭṭeti, thullaccaya’’nti. Yopāyaṃ ‘‘itthī ca paṇḍako cā’’tiādinā nayena vatthumissakanayo vutto, tasmimpi vatthu saññāvimativasena vuttā āpattiyo pāḷiyaṃ asammuyhantena veditabbā.

សូម្បីក្នុងមហាបច្ចរី ក៏លោកពោលសេចក្តីនេះទុកដែរថា "គិតថា 'អាត្មាអញនឹងប៉ះពាល់កាយរបស់ស្រីខ្មៅដែលដេកដណ្តប់សំពត់ខៀវ' ហើយប៉ះពាល់កាយ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គិតថា 'អាត្មាអញនឹងប៉ះពាល់កាយ' តែបែរជាទៅប៉ះពាល់សំពត់ខៀវវិញ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គិតថា 'អាត្មាអញនឹងប៉ះពាល់សំពត់ខៀវ' តែបែរជាទៅប៉ះពាល់កាយវិញ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គិតថា 'អាត្មាអញនឹងប៉ះពាល់សំពត់ខៀវ' ហើយប៉ះពាល់សំពត់ខៀវ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ"។ មួយវិញទៀត វិធីលាយឡំគ្នានៃវត្ថុដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកដោយវិធីមានជាដើមថា "ស្រីក៏មាន ខ្ទើយក៏មាន" នោះ ភិក្ខុមិនត្រូវវង្វេងឡើយ គឺត្រូវដឹងនូវអាបត្តិទាំងឡាយដែលសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលី ដោយអំណាចនៃវត្ថុ សញ្ញា និងវិមតិក្នុងវិធីនោះដែរ។

Kāyenakāyappaṭibaddhavāre pana itthiyā itthisaññissa kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhato thullaccayaṃ, sese sabbattha dukkaṭaṃ. Kāyappaṭibaddhenakāyavārepi eseva nayo. Kāyappaṭibaddhenakaāyappaṭibaddhavāre ca nissaggiyenakāyavārādīsu cassa sabbattha dukkaṭameva.

ចំណែកក្នុងកាយេនកាយប្បដិពទ្ធវារៈ ភិក្ខុមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក្នុងស្រី ហើយចាប់វត្ថុជាប់កាយ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ក្នុងវារៈដែលសេសសល់ទាំងអស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីក្នុងកាយប្បដិពទ្ធេនកាយវារៈ ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកក្នុងកាយប្បដិពទ្ធេនកាយប្បដិពទ្ធវារៈ និងក្នុងនិស្សគ្គិយេនកាយវារៈជាដើម ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាងគ្រប់វារៈទាំងអស់។

‘‘Itthī ca hoti itthisaññī sāratto ca itthī ca naṃ bhikkhussa kāyena kāya’’ntiādivāro pana bhikkhumhi mātugāmassa rāgavasena vutto. Tattha itthī ca naṃ bhikkhussa kāyena kāyanti bhikkhumhi sārattā itthī tassa nisinnokāsaṃ vā nipannokāsaṃ vā gantvā attano kāyena taṃ bhikkhussa kāyaṃ āmasati…pe… chupati. Sevanādhippāyo kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānātīti evaṃ tāya āmaṭṭho vā chupito vā sevanādhippāyo hutvā sace phassappaṭivijānanatthaṃ īsakampi kāyaṃ cāleti phandeti, saṅghādisesaṃ āpajjati.

ចំណែកវារៈមានជាដើមថា "ស្រីក៏មាន សេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្រីក៏មាន ភិក្ខុក៏មានតម្រេក ហើយស្រីនោះក៏ពាល់ត្រូវកាយរបស់ភិក្ខុនោះដោយកាយ" ព្រះមានព្រះភាគសម្តែងទុកដោយអំណាចនៃតម្រេករបស់មាតុគ្រាមចំពោះភិក្ខុ។ ក្នុងវារៈនោះ ពាក្យថា "ស្រីក៏ពាល់ត្រូវកាយរបស់ភិក្ខុនោះដោយកាយ" សេចក្តីថា ស្រីដែលមានតម្រេកចំពោះភិក្ខុ ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលភិក្ខុនោះអង្គុយក្តី សម្រាន្តក្តី ហើយពាល់ត្រូវ... ប៉ះពាល់ នូវកាយរបស់ភិក្ខុនោះដោយកាយរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា "មានបំណងនឹងសេព ព្យាយាមដោយកាយ ដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់" សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុដែលស្រីនោះពាល់ត្រូវក្តី ប៉ះពាល់ក្តី យ៉ាងនេះហើយ មានបំណងនឹងសេព ហើយញ៉ាំងកាយឲ្យកម្រើកក្តី ឲ្យញ័ររន្ធត់ក្តី សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ដើម្បីដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Dve itthiyoti ettha dve saṅghādisese āpajjati, itthiyā ca paṇḍake ca saṅghādisesena saha dukkaṭaṃ. Etena upāyena yāva ‘‘nissaggiyena nissaggiyaṃ āmasati, sevanādhippāyo kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānāti, āpatti dukkaṭassā’’ti tāva purimanayeneva āpattibhedo veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា "ស្រីពីរនាក់" នេះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសពីរ។ ក្នុងស្រីនិងខ្ទើយ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសជាមួយនិងអាបត្តិទុក្កដ។ ដោយវិធីនេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិ តាមវិធីមុននោះឯង រហូតដល់ពាក្យបាលីថា "ភិក្ខុពាល់ត្រូវវត្ថុដែលត្រូវលះដោយវត្ថុដែលត្រូវលះ មានបំណងនឹងសេព ព្យាយាមដោយកាយ តែមិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ"។

Ettha [Pg.127] ca kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānātīti attanā nissaṭṭhaṃ pupphaṃ vā phalaṃ vā itthiṃ attano nissaggiyena pupphena vā phalena vā paharantiṃ disvā kāyena vikāraṃ karoti, aṅguliṃ vā cāleti, bhamukaṃ vā ukkhipati, akkhiṃ vā nikhaṇati, aññaṃ vā evarūpaṃ vikāraṃ karoti, ayaṃ vuccati ‘‘kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānātī’’ti. Ayampi kāyena vāyamitattā dukkaṭaṃ āpajjati, dvīsu itthīsu dve, itthīpaṇḍakesupi dve eva dukkaṭe āpajjati.

ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា "ព្យាយាមដោយកាយ តែមិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់" នោះ សេចក្តីថា ភិក្ខុឃើញស្រីបោះផ្កាក្តី ផ្លែឈើក្តី ដែលត្រូវលះរបស់នាង មកត្រូវផ្កាក្តី ផ្លែឈើក្តី ដែលខ្លួនបោះទៅនោះ ហើយធ្វើអាការប្លែកៗដោយកាយ មានការញ៉ាំងម្រាមដៃឲ្យកម្រើកក្តី លើកចិញ្ចើមក្តី ធ្មិចភ្នែកក្តី ឬធ្វើអាការប្លែកៗដទៃទៀតដែលមានសភាពយ៉ាងនេះក្តី ភិក្ខុនេះ លោកហៅថា "ព្យាយាមដោយកាយ តែមិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់"។ សូម្បីភិក្ខុនេះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែការព្យាយាមដោយកាយនោះដែរ។ ចំពោះស្រីពីរនាក់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពីរ ចំពោះស្រីនិងខ្ទើយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពីរដូចគ្នា។

279. Evaṃ vatthuvasena vitthārato āpattibhedaṃ dassetvā idāni lakkhaṇavasena saṅkhepato āpattibhedañca anāpattibhedañca dassento ‘‘sevanādhippāyo’’tiādimāha. Tattha purimanaye itthiyā phuṭṭho samāno sevanādhippāyo kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānātīti tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso. Dutiye naye nissaggiyena nissaggiyāmasane viya vāyamitvā achupane viya ca phassassa appaṭivijānanato duvaṅgasampattiyā dukkaṭaṃ. Tatiye kāyena avāyamato anāpatti. Yo hi sevanādhippāyopi niccalena kāyena kevalaṃ phassaṃ paṭivijānāti sādiyati anubhoti, tassa cittuppādamatte āpattiyā abhāvato anāpatti. Catutthe pana nissaggiyena nissaggiyāmasane viya phassappaṭivijānanāpi natthi, kevalaṃ cittuppādamattameva, tasmā anāpatti. Mokkhādhippāyassa sabbākāresu anāpattiyeva.

២៧៩. ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ លុះសម្តែងនូវការចែកអាបត្តិដោយពិស្តារ តាមអំណាចនៃវត្ថុយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវការចែកអាបត្តិ និងការមិនត្រូវអាបត្តិដោយសង្ខេប តាមអំណាចនៃលក្ខណៈ ទើបពោលពាក្យមានអាទិថា “sevanādhippāyo” (មានបំណងនឹងសេព) ជាដើម។ ក្នុងបណ្តាវិធីទាំងនោះ ក្នុងវិធីទី ១ ភិក្ខុត្រូវស្រីប៉ះពាល់ហើយ មានបំណងនឹងសេព ព្យាយាមដោយកាយ ដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គ ៣។ ក្នុងវិធីទី ២ ភិក្ខុព្យាយាមហើយ តែមិនបានប៉ះពាល់ ដូចជាការស្ទាបអង្អែលវត្ថុដែលត្រូវលះបង់ដោយអាបត្តិកោសល្យ (និស្សគ្គិយៈ) ព្រោះមិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គ ២។ ក្នុងវិធីទី ៣ ភិក្ខុមិនព្យាយាមដោយកាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទោះបីមានបំណងនឹងសេព តែមានកាយមិនកម្រើក ដឹងច្បាស់ ត្រេកអរ ទទួលដឹងនូវការប៉ះពាល់តែម្យ៉ាង ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះអាបត្តិមិនមានត្រឹមតែការកើតឡើងនៃចិត្ត។ ចំណែកក្នុងវិធីទី ៤ ការដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ក៏មិនមាន ដូចជាការស្ទាបអង្អែលវត្ថុដែលត្រូវលះបង់ មានត្រឹមតែការកើតឡើងនៃចិត្តតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ។ ចំពោះភិក្ខុដែលមានបំណងនឹងរួចខ្លួន មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងអាការទាំងពួងឡើយ។

Ettha pana yo itthiyā gahito taṃ attano sarīrā mocetukāmo paṭippaṇāmeti vā paharati vā ayaṃ kāyena vāyamati phassaṃ paṭivijānāti. Yo āgacchantiṃ disvā tato muñcitukāmo uttāsetvā palāpeti, ayaṃ kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānāti. Yo tādisaṃ dīghajātiṃ kāye ārūḷhaṃ disvā ‘‘saṇikaṃ gacchatu ghaṭṭiyamānā anatthāya saṃvatteyyā’’ti na ghaṭṭeti, itthimeva vā aṅgaṃ phusamānaṃ ñatvā ‘‘esā ‘anatthiko ayaṃ mayā’ti sayameva pakkamissatī’’ti ajānanto viya niccalo hoti, balavitthiyā vā gāḷhaṃ āliṅgitvā gahito daharabhikkhu palāyitukāmopi suṭṭhu gahitattā niccalo hoti, ayaṃ na ca kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti. Yo pana āgacchantiṃ disvā ‘‘āgacchatu tāva tato naṃ paharitvā vā paṇāmetvā [Pg.128] vā pakkamissāmī’’ti niccalo hoti, ayaṃ mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānātīti veditabbo.

បណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលស្រីចាប់ហើយ មានបំណងនឹងដោះខ្លួនឲ្យរួចចាកសរីរៈរបស់នាង ទើបច្រានចេញក្តី វាយក្តី ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា ព្យាយាមដោយកាយផង ដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ផង។ ភិក្ខុណាឃើញស្រីកំពុងដើរមក មានបំណងនឹងរួចចាកស្រីនោះ ទើបធ្វើឲ្យភ័យខ្លាច ហើយឲ្យរត់ទៅ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា ព្យាយាមដោយកាយ តែមិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ឡើយ។ ភិក្ខុណាឃើញសត្វមានជាតិវែង (ពស់) បែបនោះ ឡើងមកលើកាយ គិតថា “ចូរវាទៅសន្សឹមៗចុះ កាលបើវាត្រូវប៉ះពាល់ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍” ដូច្នេះ ហើយមិនប៉ះពាល់ ឬដឹងថាស្រីកំពុងប៉ះពាល់កាយ គិតថា “នាងនេះដឹងថា ‘លោកនេះមិនត្រូវការដោយយើងទេ’ គង់នឹងចៀសចេញទៅឯងមិនខាន” ដូច្នេះ ហើយធ្វើជាមិនដឹង ទៅជាស្ងៀមនៅ ឬមួយភិក្ខុកំលោះដែលស្រីមានកម្លាំងឱបក្រសោបយ៉ាងណែន ទោះបីចង់រត់ទៅ ក៏មិនអាចកម្រើកបាន ព្រោះត្រូវគេចាប់យ៉ាងណែន ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា មិនព្យាយាមដោយកាយ តែដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់។ ចំណែកភិក្ខុណាឃើញស្រីកំពុងដើរមក គិតថា “ចូរនាងមកសិនចុះ អញនឹងវាយ ឬច្រាននាងចេញពីទីនោះ ហើយនឹងចៀសទៅ” ដូច្នេះ ហើយនៅស្ងៀម ភិក្ខុនេះ គួរជ្រាបថា ជាអ្នកមានបំណងនឹងរួចខ្លួន មិនព្យាយាមដោយកាយផង មិនដឹងច្បាស់នូវការប៉ះពាល់ផង។

280. Asañciccāti iminā upāyena imaṃ phusissāmīti acetetvā, evañhi acetetvā pattappaṭiggahaṇādīsu mātugāmassa aṅge phuṭṭhepi anāpatti.

២៨០. ពាក្យថា “Asañcicca” (ដោយមិនដឹងខ្លួន/ដោយមិនបានគិតទុកជាមុន) គឺមិនបានគិតថា “យើងនឹងប៉ះពាល់ស្រីនេះ ដោយឧបាយនេះ” ឡើយ កាលបើមិនបានគិតយ៉ាងនេះ ទោះបីប៉ះពាល់ត្រូវសរីរៈរបស់មាតុគាម ក្នុងខណៈទទួលបាត្រជាដើម ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Asatiyāti aññavihito hoti mātugāmaṃ phusāmīti sati natthi, evaṃ asatiyā hatthapādapasāraṇādikāle phusantassa anāpatti.

ពាក្យថា “Asatiyā” (ដោយភ្លេចស្មារតី) គឺមានចិត្តរាយមាយទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេង មិនមានស្មារតីគិតថា “យើងនឹងប៉ះពាល់មាតុគាម” ឡើយ កាលបើភ្លេចស្មារតីយ៉ាងនេះ ហើយប៉ះពាល់ត្រូវក្នុងខណៈលាតដៃលាតជើងជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Ajānantassāti dārakavesena ṭhitaṃ dārikaṃ ‘‘itthī’’ti ajānanto kenacideva karaṇīyena phusati, evaṃ ‘‘itthī’’ti ajānantassa phusato anāpatti.

ពាក្យថា “Ajānantassāti” (ចំពោះភិក្ខុមិនដឹង) គឺមិនដឹងថាជា “ស្រី” ចំពោះក្មេងស្រីដែលឈរក្នុងគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ជាក្មេងប្រុស ហើយប៉ះពាល់ដោយកិច្ចការណាមួយ កាលបើមិនដឹងថាជា “ស្រី” ហើយប៉ះពាល់យ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Asādiyantassāti kāyasaṃsaggaṃ asādiyantassa, tassa bāhāparamparāya nītabhikkhussa viya anāpatti. Ummattakādayo vuttanayāeva. Idha pana udāyitthero ādikammiko, tassa anāpatti ādikammikassāti.

ពាក្យថា “Asādiyantassa” (ចំពោះភិក្ខុមិនត្រេកអរ) គឺមិនត្រេកអរចំពោះការប៉ះពាល់កាយ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិ ដូចជាភិក្ខុដែលពួកស្រីៗចាប់ដើមដៃអូសនាំទៅ។ ចំណែកពួកភិក្ខុឆ្កួតជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះឧទាយិត្ថេរ ជាអាទិកម្មិកៈ (អ្នកធ្វើមុនគេ) ការមិនត្រូវអាបត្តិ រមែងមានដល់ព្រះឧទាយិត្ថេរជាអាទិកម្មិកៈនោះ។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ, sukhamajjhattadvayenāti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋានដូចជាបឋមបារាជិក គឺតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មានចិត្ត ត្រូវក្នុងលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២ គឺកើតឡើងដោយសុខវេទនា និងឧបេក្ខាវេទនា។

281. Vinītavatthūsu – mātuyā mātupemenāti mātupemena mātuyā kāyaṃ āmasi. Esa nayo dhītubhaginivatthūsu. Tattha yasmā mātā vā hotu dhītā vā itthī nāma sabbāpi brahmacariyassa pāripanthikāva. Tasmā ‘‘ayaṃ me mātā ayaṃ dhītā ayaṃ me bhaginī’’ti gehassitapemena āmasatopi dukkaṭameva vuttaṃ.

២៨១. ក្នុងវិនីតវត្ថុទាំងឡាយ (រឿងដែលទ្រង់វិនិច្ឆ័យរួចហើយ) ពាក្យថា “mātuyā mātupemena” (ស្ទាបអង្អែលមាតាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជាមាតា) គឺស្ទាបអង្អែលកាយរបស់មាតា ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជាមាតា។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងរឿងកូនស្រី និងប្អូនស្រីដែរ។ ក្នុងរឿងទាំងនោះ ព្រោះហេតុថា ទោះបីជាមាតាក្តី កូនស្រីក្តី ឈ្មោះថាស្រីហើយ តែងជាអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីភិក្ខុស្ទាបអង្អែលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់អាស្រ័យផ្ទះ (សេចក្តីស្រឡាញ់ជាសាច់ញាតិ) ថា “នេះជាមាតារបស់យើង នេះជាកូនស្រីរបស់យើង នេះជាប្អូនស្រីរបស់យើង” ដូច្នេះ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្យ៉ាង។

Imaṃ pana bhagavato āṇaṃ anussarantena sacepi nadīsotena vuyhamānaṃ mātaraṃ passati neva hatthena parāmasitabbā. Paṇḍitena pana bhikkhunā nāvā vā phalakaṃ vā kadalikkhandho vā dārukkhandho vā upasaṃharitabbo. Tasmiṃ asati kāsāvampi upasaṃharitvā purato ṭhapetabbaṃ, ‘‘ettha [Pg.129] gaṇhāhī’’ti pana na vattabbā. Gahite parikkhāraṃ kaḍḍhāmīti kaḍḍhantena gantabbaṃ. Sace bhāyati purato purato gantvā ‘‘mā bhāyī’’ti samassāsetabbā. Sace bhāyamānā puttassa sahasā khandhe vā abhiruhati, hatthe vā gaṇhāti, na ‘‘apehi mahallike’’ti niddhunitabbā, thalaṃ pāpetabbā. Kaddame laggāyapi kūpe patitāyapi eseva nayo.

ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាលរលឹកឃើញនូវព្រះពុទ្ធដីកានេះ ទោះបីឃើញមាតាអណ្តែតតាមខ្សែទឹក ក៏មិនត្រូវចាប់ពាល់ដោយដៃឡើយ។ ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញា គួរនាំយកទូកក្តី ក្តារក្តី ដើមចេកក្តី កំណាត់ឈើក្តី ទៅជិតមាតានោះ។ កាលបើរបស់ទាំងនោះមិនមាន គួរលាតសំពត់កាសាវៈទៅជិត ហើយដាក់នៅខាងមុខ ប៉ុន្តែមិនត្រូវនិយាយថា “ចូរអ្នកកាន់យកទីនេះចុះ” ឡើយ។ កាលបើមាតាកាន់យកហើយ ភិក្ខុគប្បីទាញសំពត់បរិក្ខារនោះ ដោយគិតថា “យើងនឹងទាញយកបរិក្ខារ” ហើយដើរទៅ។ បើមាតាខ្លាច ភិក្ខុគប្បីដើរទៅខាងមុខៗ ហើយនិយាយលួងលោមថា “កុំខ្លាចឡើយ”។ បើមាតាមានសេចក្តីខ្លាច ហើយលោតឡើងមកលើស្មារបស់កូនជាភិក្ខុភ្លាមៗ ឬចាប់ដៃ ក៏មិនត្រូវរលាស់ចេញដោយពាក្យថា “ចូរចេញទៅ យាយចាស់” ឡើយ គប្បីនាំនាងទៅដល់គោក។ ទោះបីមាតាជាប់ក្នុងភក់ក្តី ធ្លាក់ក្នុងអណ្តូងក្តី ន័យនេះ ក៏ដូចគ្នាដែរ។

Tatrapi hi yottaṃ vā vatthaṃ vā pakkhipitvā hatthena gahitabhāvaṃ ñatvā uddharitabbā, natveva āmasitabbā. Na kevalañca mātugāmassa sarīrameva anāmāsaṃ, nivāsanapāvuraṇampi ābharaṇabhaṇḍampi tiṇaṇḍupakaṃ vā tāḷapaṇṇamuddikaṃ vā upādāya anāmāsameva, tañca kho nivāsanapārupanaṃ piḷandhanatthāya ṭhapitameva. Sace pana nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā parivattetvā cīvaratthāya pādamūle ṭhapeti vaṭṭati. Ābharaṇabhaṇḍesu pana sīsapasādhanakadantasūciādikappiyabhaṇḍaṃ ‘‘imaṃ bhante tumhākaṃ gaṇhathā’’ti diyyamānaṃ sipāṭikāsūciādiupakaraṇatthāya gahetabbaṃ. Suvaṇṇarajatamuttādimayaṃ pana anāmāsameva dīyyamānampi na gahetabbaṃ. Na kevalañca etāsaṃ sarīrūpagameva anāmāsaṃ, itthisaṇṭhānena kataṃ kaṭṭharūpampi dantarūpampi ayarūpampi loharūpampi tipurūpampi potthakarūpampi sabbaratanarūpampi antamaso piṭṭhamayarūpampi anāmāsameva. Paribhogatthāya pana ‘‘idaṃ tumhākaṃ hotū’’ti labhitvā ṭhapetvā sabbaratanamayaṃ avasesaṃ bhinditvā upakaraṇārahaṃ upakaraṇe paribhogārahaṃ paribhoge upanetuṃ vaṭṭati.

ព្រោះថា ទោះបីក្នុងទីនោះ ក៏ភិក្ខុគប្បីបោះខ្សែ ឬសំពត់ទៅ ហើយកាលបើដឹងថាមាតាចាប់ជាប់ហើយ គប្បីស្រង់ឡើង មិនត្រូវស្ទាបអង្អែលដោយដៃឡើយ។ មិនត្រឹមតែសរីរៈរបស់មាតុគាមប៉ុណ្ណោះទេ ដែលជាអនាមាសៈ (របស់មិនគួរស្ទាបអង្អែល) សូម្បីតែសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ គ្រឿងអលង្ការ វត្ថុធ្វើដោយស្មៅ ឬចិញ្ចៀនស្លឹកត្នោតជាដើម ក៏ជាអនាមាសៈដែរ ហើយសំពត់ស្លៀកដណ្តប់នោះ គឺសំដៅយកសំពត់ដែលគេទុកសម្រាប់ស្លៀកដណ្តប់ និងតុបតែងកាយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បើមាតុគាមផ្លាស់ប្តូរសំពត់ស្លៀក ឬសំពត់ដណ្តប់នោះ ហើយដាក់ចុះក្បែរជើង ដើម្បីប្រគេនជាស្បង់ចីវរ ភិក្ខុគួរស្ទាបអង្អែលបាន។ បណ្តាគ្រឿងអលង្ការទាំងនោះ គ្រឿងអលង្ការដែលជាកប្បិយភណ្ឌ មានគ្រឿងតុបតែងក្បាល និងកូនសោធ្វើដោយភ្លុកជាដើម កាលបើគេប្រគេនថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកទទួលយករបស់នេះ” ភិក្ខុគួរទទួលយកដើម្បីធ្វើជាប្រដាប់ប្រើប្រាស់ មានប្រអប់ម្ជុលជាដើមបាន។ ចំណែករបស់ដែលធ្វើដោយមាស ប្រាក់ និងកែវមុក្តាជាដើម ជាអនាមាសៈពិតប្រាកដ ទោះបីគេប្រគេន ក៏មិនគួរទទួលឡើយ។ មិនត្រឹមតែរបស់ដែលជាប់នឹងសរីរៈរបស់ស្រីទាំងនោះប៉ុណ្ណោះទេ ដែលជាអនាមាសៈ សូម្បីតែរូបស្រីដែលធ្វើដោយឈើក្តី ធ្វើដោយភ្លុកក្តី ធ្វើដោយដែកក្តី ធ្វើដោយលង្ហិនក្តី ធ្វើដោយសំណប៉ាហាំងក្តី ធ្វើដោយក្រដាសក្តី ធ្វើដោយរតនៈទាំងពួងក្តី ដោយហោចទៅសូម្បីតែរូបធ្វើដោយម្សៅក្តី ក៏ជាអនាមាសៈដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុបានរូបនោះមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់ ដោយគេប្រគេនថា “សូមរបស់នេះចូរមានដល់លោកម្ចាស់” ភិក្ខុវៀរលែងតែរូបដែលធ្វើដោយរតនៈទាំងពួងចេញ ហើយគប្បីបំបែករូបដែលសេសសល់ យកទៅធ្វើជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ដែលគួរដល់គ្រឿងប្រើប្រាស់ ឬយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងទីដែលគួរប្រើប្រាស់បាន។

Yathā ca itthirūpakaṃ; evaṃ sattavidhampi dhaññaṃ anāmāsaṃ. Tasmā khettamajjhena gacchatā tatthajātakampi dhaññaphalaṃ na āmasantena gantabbaṃ. Sace gharadvāre vā antarāmagge vā dhaññaṃ pasāritaṃ hoti passena ca maggo atthi na maddantena gantabbaṃ. Gamanamagge asati maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ. Antaraghare dhaññassa upari āsanaṃ paññāpetvā denti nisīdituṃ vaṭṭati. Keci āsanasālāyaṃ dhaññaṃ ākiranti, sace sakkā hoti harāpetuṃ harāpetabbaṃ, no ce ekamantaṃ dhaññaṃ amaddantena pīṭhakaṃ paññapetvā nisīditabbaṃ. Sace okāso na hoti, manussā dhaññamajjheyeva āsanaṃ paññapetvā denti, nisīditabbaṃ. Tatthajātakāni muggamāsādīni aparaṇṇānipi tālapanasādīni vā phalāni kīḷantena na āmasitabbāni. Manussehi rāsikatesupi eseva nayo. Araññe pana rukkhato patitāni phalāni ‘‘anupasampannānaṃ dassāmī’’ti gaṇhituṃ vaṭṭati.

រូបស្រីយ៉ាងណា សូម្បីតែធញ្ញជាតិ ៧ យ៉ាង ក៏ជាអនាមាសៈយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុកាលដើរទៅកណ្តាលស្រែ មិនត្រូវស្ទាបអង្អែលផលនៃធញ្ញជាតិដែលដុះក្នុងស្រែនោះឡើយ។ បើគេហាលធញ្ញជាតិនៅទ្វារផ្ទះក្តី ក្នុងចន្លោះផ្លូវក្តី ហើយមានផ្លូវនៅខាងចំហៀង មិនត្រូវដើរជាន់ទៅឡើយ។ កាលបើផ្លូវដើរមិនមាន គប្បីអធិដ្ឋានផ្លូវហើយដើរទៅ។ ក្នុងចន្លោះផ្ទះ បើគេក្រាលអាសនៈលើធញ្ញជាតិប្រគេន ភិក្ខុគួរអង្គុយបាន។ ជនខ្លះរាយធញ្ញជាតិក្នុងសាលាឆទាន បើអាចឲ្យគេជញ្ជូនចេញបាន គប្បីឲ្យគេជញ្ជូនចេញ បើមិនអាចទេ គប្បីក្រាលតាំងតូចក្នុងទីសមគួរ ដោយមិនជាន់ធញ្ញជាតិ ហើយអង្គុយចុះ។ បើឱកាសមិនមាន ហើយមនុស្សទាំងឡាយក្រាលអាសនៈប្រគេនក្នុងកណ្តាលធញ្ញជាតិតែម្តង ភិក្ខុគួរអង្គុយចុះ។ ផលមានសណ្តែកបាយ និងសណ្តែករាជជាដើម ទោះបីជាអបរណ្ណជាតិ (គ្រាប់ធញ្ញជាតិបន្ទាប់បន្សំ) ដែលដុះក្នុងទីនោះ ឬផលមានផ្លែត្នោត និងផ្លែខ្នុរជាដើម ភិក្ខុមិនត្រូវស្ទាបអង្អែលលេងឡើយ។ ទោះបីក្នុងធញ្ញជាតិដែលមនុស្សគរទុកជាគំនរ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងព្រៃ ភិក្ខុគប្បីរើសយកផ្លែឈើដែលជ្រុះចាកដើម ដោយគិតថា “យើងនឹងប្រគេនដល់ពួកអនុបសម្បន្ន” ដូច្នេះ គួរធ្វើបាន។

Muttā[Pg.130], maṇi, veḷuriyo, saṅkho, silā, pavāḷaṃ, rajataṃ, jātarūpaṃ, lohitaṅko, masāragallanti imesu dasasu ratanesu muttā adhotā anividdhā yathājātāva āmasituṃ vaṭṭati. Sesā anāmāsāti vadanti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘muttā dhotāpi adhotāpi anāmāsā bhaṇḍamūlatthāya ca sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, kuṭṭharogassa bhesajjatthāya pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Antamaso jātiphalikaṃ upādāya sabbopi nīlapītādivaṇṇabhedo maṇi dhotaviddhavaṭṭito anāmāso, yathājāto pana ākaramutto pattādibhaṇḍamūlatthaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti vutto. Sopi mahāpaccariyaṃ paṭikkhitto, pacitvā kato kācamaṇiyeveko vaṭṭatīti vutto. Veḷuriyepi maṇisadisova vinicchayo.

បណ្តារតនៈទាំង ១០ យ៉ាងនេះ គឺ កែវមុក្តា កែវមណី កែវពិទូរ្យ ខ្ចៅសង្ខ ថ្មភក់ (ថ្មគ្រីស្តាល់) ផ្កាថ្ម (សមុទ្រ) ប្រាក់ មាស កែវទទឹម កែវមសារគំលៈ កែវមុក្តាដែលគេមិនទាន់លាង មិនទាន់ចោះរន្ធ គឺនៅតាមសភាវៈដើម ភិក្ខុគួរស្ទាបអង្អែលបាន។ ពួកអាចារ្យពោលថា កែវមុក្តាក្រៅពីនោះ ជាអនាមាសៈ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយ៍ លោកពោលថា “Kaeo Mukta ទោះបីលាងហើយក្តី មិនទាន់លាងក្តី ក៏ជាអនាមាសៈ មិនគួរទទួលដើម្បីជាថ្លៃបរិក្ខារឡើយ ប៉ុន្តែគួរទទួលដើម្បីធ្វើជាថ្នាំព្យាបាលរោគស្រែង (រោគសើស្បែក) បាន”។ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែកែវផលិកពិតប្រាកដ កែវមណីដែលមានពណ៌ប្លែកៗ មានពណ៌ខៀវ និងពណ៌លឿងជាដើមទាំងអស់ ដែលគេលាង ចោះរន្ធ និងខាត់រលីងហើយ ជាអនាមាសៈ ចំណែកកែវមណីដែលកើតក្នុងរ៉ែតាមធម្មជាតិ មិនទាន់ខាត់ លោកពោលថា គួរទទួលដើម្បីជាថ្លៃបរិក្ខារមានបាត្រជាដើមបាន។ សូម្បីតែកែវមណីនោះ ក៏លោកបដិសេធក្នុងមហាបច្ចរិយ៍ដែរ ដោយពោលថា វៀរលែងតែកែវកញ្ចក់ដែលគេដុតធ្វើឡើងតែម្យ៉ាង ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន។ ក្នុងកែវពិទូរ្យ ក៏មានការវិនិច្ឆ័យដូចជាកែវមណីដែរ។

Saṅkho dhamanasaṅkho ca dhotaviddho ca ratanamisso anāmāso. Pānīyasaṅkho dhotopi adhotopi āmāsova sesañca añjanādibhesajjatthāyapi bhaṇḍamūlatthāyapi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Silā dhotaviddhā ratanasaṃyuttā muggavaṇṇāva anāmāsā. Sesā satthakanisānādiatthāya gaṇhituṃ vaṭṭati. Ettha ca ratanasaṃyuttāti suvaṇṇena saddhiṃ yojetvā pacitvā katāti vadanti. Pavāḷaṃ dhotaviddhaṃ anāmāsaṃ. Sesaṃ āmāsaṃ bhaṇḍamūlatthañca sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘dhotampi adhotampi sabbaṃ anāmāsaṃ, na ca sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.

ខ្ចៅសង្ខដែលគេប្រើសម្រាប់ផ្លុំផង លាងនិងចោះរន្ធហើយផង លាយដោយរតនៈផង ជាអនាមាសៈ។ ខ្ចៅសង្ខសម្រាប់ដាក់ទឹកផឹក ទោះបីលាងហើយក្តី មិនទាន់លាងក្តី ជាអាមាសៈ (គួរស្ទាបអង្អែលបាន) តែម្យ៉ាង ចំណែកខ្ចៅសង្ខដែលសេសសល់ ភិក្ខុគួរទទួលដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ថ្នាំលាបភ្នែកជាដើមក្តី ដើម្បីជាថ្លៃបរិក្ខារក្តី។ ថ្មភក់ដែលគេលាង ចោះរន្ធ លាយដោយរតនៈ មានពណ៌ដូចសណ្តែកបាយ ជាអនាមាសៈ។ ថ្មភក់ដែលសេសសល់ ភិក្ខុគួរកាន់យកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ថ្មខាត់កាំបិតជាដើមបាន។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា “ratanasaṃyuttā” (លាយដោយរតនៈ) ពួកអាចារ្យពោលថា គឺថ្មភក់ដែលគេផ្សំជាមួយមាស ហើយដុតធ្វើឡើង។ ផ្កាថ្មដែលគេលាង ចោះរន្ធហើយ ជាអនាមាសៈ។ ផ្កាថ្មដែលសេសសល់ ជាអាមាសៈ គួរទទួលដើម្បីជាថ្លៃបរិក្ខារបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយ៍ លោកពោលថា “ផ្កាថ្មទាំងអស់ ទោះបីលាងហើយក្តី មិនទាន់លាងក្តី ក៏ជាអនាមាសៈ មិនគួរទទួលឡើយ”។

Rajataṃ jātarūpañca katabhaṇḍampi akatabhaṇḍampi sabbena sabbaṃ bījato paṭṭhāya anāmāsañca asampaṭicchiyañca, uttararājaputto kira suvaṇṇacetiyaṃ kāretvā mahāpadumattherassa pesesi. Thero ‘‘na kappatī’’ti paṭikkhipi. Cetiyaghare suvaṇṇapadumasuvaṇṇabubbuḷakādīni honti, etānipi anāmāsāni. Cetiyagharagopakā pana rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne ṭhitā, tasmā tesaṃ keḷāpayituṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana taṃ paṭikkhittaṃ. Suvaṇṇacetiye kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti ettakameva anuññātaṃ. Ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva anāmāsanti sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo, tasmā jātarūparajatamayā sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā. Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne ratanamaṇḍape [Pg.131] karonti phalikatthambhe ratanadāmapatimaṇḍite, tattha sabbūpakaraṇāni bhikkhūnaṃ paṭijaggituṃ vaṭṭati.

ប្រាក់ និងមាស ទោះបីជាគ្រឿងប្រដាប់ដែលគេធ្វើរួចហើយក្តី មិនទាន់ធ្វើក្តី ទាំងអស់គ្រប់យ៉ាង ចាប់តាំងពីកំណើតមក ជាអនាមាសៈផង មិនគួរទទួលយកផង។ ឮថា ព្រះរាជបុត្រព្រះនាមឧត្តរៈ ទ្រង់ឲ្យធ្វើចេតិយមាស ហើយបញ្ជូនទៅថ្វាយព្រះមហាបទុមត្ថេរ។ ព្រះថេរៈបដិសេធថា “មិនគួរឡើយ”។ ក្នុងរោងចេតិយ មានផ្កាឈូកមាស និងពពុះទឹកមាសជាដើម របស់ទាំងនោះ ក៏ជាអនាមាសៈដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុអ្នកថែរក្សារោងចេតិយ ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអ្នកបោះបង់ចោលនូវប្រាក់ ព្រោះហេតុនោះ លោកពោលថា គួរឲ្យភិក្ខុទាំងនោះរុះរើ ឬផ្លាស់ប្តូរបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងកុរុន្ធី លោកបដិសេធការផ្លាស់ប្តូរនោះ ដោយអនុញ្ញាតត្រឹមតែការបោសសម្អាតសម្រាមក្នុងចេតិយមាសប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែលង្ហិន ក៏មានគតិដូចជាមាសដែរ គឺលោកពោលក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួងថា ជាអនាមាសៈ។ ចំណែកការប្រើប្រាស់សេនាសនៈ ជាកប្បិយភណ្ឌគ្រប់យ៉ាង ព្រោះហេតុនោះ គ្រឿងសេនាសនបរិក្ខារទាំងអស់ ទោះបីធ្វើដោយមាស និងប្រាក់ ក៏ជាអាមាសៈ (គួរស្ទាបអង្អែលបាន)។ ក្នុងទីដែលភិក្ខុទាំងឡាយសម្តែងធម៌និងវិន័យ គេតែងធ្វើមណ្ឌបរតនៈ មានសសរផលិក តុបតែងដោយកម្រងផ្ការតនៈ ភិក្ខុទាំងឡាយគួរថែទាំសម្អាតគ្រឿងឧបករណ៍ទាំងអស់ក្នុងមណ្ឌបនោះបាន។

Lohitaṅkamasāragallā dhotaviddhā anāmāsā, itare āmāsā, bhaṇḍamūlatthāya vaṭṭantīti vuttā. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘dhotāpi adhotāpi sabbaso anāmāsā na ca sampaṭicchituṃ vaṭṭantī’’ti vuttaṃ.

ពួកត្បូងទទឹម និងត្បូងមសារគល្លៈ ដែលគេលាងជម្រះ និងចោះរន្ធហើយ ជាអនាមាសៈ (វត្ថុមិនគួរពាល់ត្រូវ) ចំណែកឯត្បូងក្រៅពីនោះ ជាអាមាសៈ (វត្ថុគួរពាល់ត្រូវ) លោកពោលថា គួរទទួលយកដើម្បីជាថ្លៃទំនិញបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយដ្ឋកថា លោកពោលថា «ទោះបីលាងជម្រះហើយក្តី មិនទាន់លាងជម្រះក្តី សុទ្ធតែជាអនាមាសៈដោយប្រការទាំងពួង និងមិនគួរទទួលយកឡើយ»។

Sabbaṃ āvudhabhaṇḍaṃ anāmāsaṃ, bhaṇḍamūlatthāya dīyyamānampi na sampaṭicchitabbaṃ. Satthavaṇijjā nāma na vaṭṭati. Suddhadhanudaṇḍopi dhanujiyāpi patodopi aṅkusopi antamaso vāsipharasuādīnipi āvudhasaṅkhepena katāni anāmāsāni. Sace kenaci vihāre satti vā tomaro vā ṭhapito hoti, vihāraṃ jaggantena ‘‘harantū’’ti sāmikānaṃ pesetabbaṃ. Sace na haranti, taṃ acālentena vihāro paṭijaggitabbo. Yuddhabhūmiyaṃ patitaṃ asiṃ vā sattiṃ vā tomaraṃ vā disvā pāsāṇena vā kenaci vā asiṃ bhinditvā satthakatthāya gahetuṃ vaṭṭati, itarānipi viyojetvā kiñci satthakatthāya gahetuṃ vaṭṭati kiñci kattaradaṇḍādiatthāya. ‘‘Idaṃ gaṇhathā’’ti dīyyamānaṃ pana ‘‘vināsetvā kappiyabhaṇḍaṃ karissāmī’’ti sabbampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati.

គ្រឿងអាវុធគ្រប់យ៉ាង ជាអនាមាសៈ ទោះបីគេប្រគេនដើម្បីជាថ្លៃទំនិញ ក៏មិនត្រូវទទួលយកដែរ ព្រោះថាការជួញដូរអាវុធ មិនគួរគប្បីឡើយ។ សូម្បីតែដងធ្នូសុទ្ធ ខ្សែធ្នូ រំពាត់ជីវ័ន កំពង់ចាក់ (ខ្វេរ) ឬសូម្បីតែកាំបិត កែវ កណ្តៀវ ពូថៅជាដើម ដែលគេធ្វើឡើងក្នុងលក្ខណៈជាគ្រឿងអាវុធ ក៏ជាអនាមាសៈដែរ។ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់យកលំពែង ឬឈើស្រួចមកទុកក្នុងវត្ត ភិក្ខុអ្នកថែរក្សាវត្ត គប្បីផ្ញើសារទៅប្រាប់ម្ចាស់របស់ទាំងនោះថា «សូមអ្នកទាំងឡាយមកយកទៅវិញចុះ»។ ប្រសិនបើពួកគេមិនមកយកទេ ភិក្ខុគប្បីថែរក្សាវត្តដោយមិនបាច់រំកិលអាវុធនោះឡើយ។ បើឃើញដាវ លំពែង ឬឈើស្រួចដែលធ្លាក់នៅក្នុងសមរភូមិ ភិក្ខុគួរយកថ្ម ឬវត្ថុណាមួយមកវាយបំបាក់ដាវនោះ ហើយយកទៅធ្វើជាកាំបិតតូចបាន ឬគួរដោះបំបែកគ្រឿងអាវុធដទៃទៀត ហើយយកផ្នែកខ្លះទៅធ្វើជាកាំបិតតូច យកផ្នែកខ្លះទៅធ្វើជាដងច្រត់ជាដើមបាន។ ប៉ុន្តែ បើគេប្រគេនអាវុធដោយពោលថា «សូមព្រះគុណទទួលយករបស់នេះចុះ» ភិក្ខុគិតថា «អាត្មាអញនឹងបំផ្លាញវាចោល ហើយធ្វើជាគ្រឿងបរិក្ខារគួរគប្បី (កប្បិយភណ្ឌ)» ដូច្នេះហើយ នឹងទទួលយកទាំងអស់ក៏គួរដែរ។

Macchajālapakkhijālādīnipi phalakajālikādīni saraparittānānīpi sabbāni anāmāsāni. Paribhogatthāya labbhamānesu pana jālaṃ tāva ‘‘āsanassa vā cetiyassa vā upari bandhissāmi, chattaṃ vā veṭhessāmī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. Saraparittānaṃ sabbampi bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Parūparodhanivāraṇañhi etaṃ na uparodhakaranti phalakaṃ dantakaṭṭhabhājanaṃ karissāmīti gahetuṃ vaṭṭati.

សំណាញ់ត្រី សំណាញ់បក្សីជាដើម ក្តារបន្ទះដែលមានក្រឡាញ និងខែលការពារព្រួញជាដើម ទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាអនាមាសៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបណ្តាវត្ថុទាំងនោះ ដែលភិក្ខុបានមកដើម្បីប្រើប្រាស់ ភិក្ខុគួរទទួលយកសំណាញ់ជាមុនសិន ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងចងវានៅខាងលើអាសនៈ ឬខាងលើចេតិយ ឬនឹងយកទៅព័ទ្ធជុំវិញឆត្រ»។ ចំណែកខែលការពារព្រួញទាំងអស់ ភិក្ខុគួរទទួលយកដើម្បីជាថ្លៃទំនិញបាន ព្រោះថាខែលនោះជាគ្រឿងការពារការបៀតបៀនពីអ្នកដទៃ មិនមែនជាគ្រឿងបៀតបៀនគេឡើយ។ ចំណែកក្តារខែល ភិក្ខុគួរទទួលយកដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើជាភាជន៍ដាក់ឈើស្ទង់ធ្មេញ»។

Cammavinaddhāni vīṇābheriādīni anāmāsāni. Kurundiyaṃ pana ‘‘bherisaṅghāṭopi vīṇāsaṅghāṭopi tucchapokkharampi mukhavaṭṭiyaṃ āropitacammampi vīṇādaṇḍakopi sabbaṃ anāmāsa’’nti vuttaṃ. Onahituṃ vā onahāpetuṃ vā vādetuṃ vā vādāpetuṃ vā na labbhatiyeva. Cetiyaṅgaṇe pūjaṃ katvā manussehi chaḍḍitaṃ disvāpi acāletvāva antarantare sammajjitabbaṃ, kacavarachaḍḍanakāle pana kacavaraniyāmeneva haritvā ekamantaṃ nikkhipituṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchitumpi vaṭṭati. Paribhogatthāya labbhamānesu pana vīṇādoṇikañca bheripokkharañca dantakaṭṭhabhājanaṃ [Pg.132] karissāma cammaṃ satthakakosakanti evaṃ tassa tassa parikkhārassa upakaraṇatthāya gahetvā tathā tathā kātuṃ vaṭṭati.

ឧបករណ៍តន្ត្រីដែលព័ទ្ធដោយស្បែក មានពិណ និងស្គរជាដើម ជាអនាមាសៈ។ ប៉ុន្តែក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកពោលថា «សូម្បីតែតួស្គរ តួពិណ ក្រឡោតស្គរទទេ ស្បែកដែលពាសមាត់ស្គរ និងដងពិណ ទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាអនាមាសៈ»។ ភិក្ខុមិនត្រូវពាសស្បែកខ្លួនឯង ឬប្រើគេឲ្យពាស មិនត្រូវប្រគំខ្លួនឯង ឬប្រើគេឲ្យប្រគំឡើយ។ ទោះបីឃើញពិណ ឬស្គរដែលមនុស្សទាំងឡាយបោះបង់ចោល បន្ទាប់ពីធ្វើបូជានៅលានចេតិយហើយក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុមិនត្រូវរំកិលវាឡើយ គឺត្រូវបោសសម្អាតនៅចន្លោះៗវាប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរិយដ្ឋកថា លោកពោលថា ក្នុងពេលបោសសំរាម ភិក្ខុគួរប្រមូលយកទៅចោលក្នុងទីសមគួរមួយ ដោយកំណត់ទុកដូចជាសំរាមចុះ។ ម៉្យាងទៀត ការទទួលយកដើម្បីជាថ្លៃទំនិញ ក៏គួរដែរ។ ចំណែកក្នុងបណ្តាឧបករណ៍តន្ត្រីដែលបានមកដើម្បីប្រើប្រាស់ ភិក្ខុគួរយកស្នូកពិណ និងក្រឡោតស្គរមកធ្វើជាភាជន៍ដាក់ឈើស្ទង់ធ្មេញ យកស្បែកមកធ្វើជាស្រោមប្រដាប់កាំបិតតូច គឺគួរយកមកធ្វើជាគ្រឿងឧបការៈដល់បរិក្ខារនោះៗ តាមសមគួរចុះ។

Purāṇadutiyikāvatthu uttānameva. Yakkhivatthusmiṃ sacepi paranimmitavasavattideviyā kāyasaṃsaggaṃ samāpajjati thullaccayameva. Paṇḍakavatthu ca suttitthivatthu ca pākaṭameva. Matitthivatthusmiṃ pārājikappahonakakāle thullaccayaṃ, tato paraṃ dukkaṭaṃ. Tiracchānagatavatthusmiṃ nāgamāṇavikāyapi supaṇṇamāṇavikāyapi kinnariyāpi gāviyāpi dukkaṭameva. Dārudhītalikāvatthusmiṃ na kevalaṃ dārunā eva, antamaso cittakammalikhitepi itthirūpe dukkaṭameva.

រឿងភរិយាចាស់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងយក្ខិនី ទោះបីភិក្ខុដល់នូវការប៉ះពាល់កាយ (កាយសំសគ្គៈ) នឹងទេវតីក្នុងសួគ៌ជាន់បរនិម្មិតវសវត្តី ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិថុល្លច្ច័យប៉ុណ្ណោះ។ រឿងបណ្ឌកៈ (ខ្ទើយ) និងរឿងស្រីដែលដេកលក់ ក៏ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងស្រីស្លាប់ ក្នុងខណៈដែលជាហេតុឲ្យត្រូវអាបត្តិបារាជិក (គឺរាងកាយមិនទាន់រលួយខ្លាំង) ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ហួសពីខណៈនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងរឿងសត្វតិរច្ឆានញី សូម្បីតែនាងនាគកញ្ញា នាងគ្រុឌកញ្ញា នាងកិន្នរី ឬមេគោ ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងរឿងរូបតុក្កតាឈើ មិនត្រឹមតែរូបស្រីដែលធ្វើដោយឈើប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែរូបស្រីដែលគេគូរដោយទឹកថ្នាំពណ៌ផ្សេងៗ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។

282. Sampīḷanavatthu uttānatthameva. Saṅkamavatthusmiṃ ekapadikasaṅkamo vā hotu sakaṭamaggasaṅkamo vā, cālessāmīti payoge katamatteva cāletu vā mā vā, dukkaṭaṃ. Maggavatthu pākaṭameva. Rukkhavatthusmiṃ rukkho mahanto vā hotu mahājambuppamāṇo khuddako vā, taṃ cāletuṃ sakkotu vā mā vā, payogamattena dukkaṭaṃ. Nāvāvatthusmimpi eseva nayo. Rajjavatthusmiṃ yaṃ rajjuṃ āviñchanto ṭhānā cāletuṃ sakkoti, tattha thullaccayaṃ. Yā mahārajju hoti, īsakampi ṭhānā na calati, tattha dukkaṭaṃ. Daṇḍepi eseva nayo. Bhūmiyaṃ patitamahārukkhopi hi daṇḍaggahaṇeneva idha gahito. Pattavatthu pākaṭameva. Vandanavatthusmiṃ itthī pāde sambāhitvā vanditukāmā vāretabbā pādā vā paṭicchādetabbā, niccalena vā bhavitabbaṃ. Niccalassa hi cittena sādiyatopi anāpatti. Avasāne gahaṇavatthupākaṭamevāti.

២៨២. រឿងការច្របាច់ណែន (ស្រីៗទាញដៃភិក្ខុ) មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងស្ពាន ទោះបីជាស្ពានដើរតែម្នាក់ ឬស្ពានសម្រាប់រទេះក្តី កាលបើភិក្ខុធ្វើសេចក្តីព្យាយាមដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងអង្រួនឲ្យរញ្ជួយ» មិនថាស្ពាននោះរញ្ជួយក្តី មិនរញ្ជួយក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ រឿងផ្លូវដើរ ក៏ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងដើមឈើ ទោះបីជាដើមឈើធំ មានទំហំប៉ុនដើមព្រីងធំ (ក្នុងជម្ពូទ្វីប) ឬជាដើមឈើតូចក្តី មិនថាភិក្ខុអាចអង្រួនវាឲ្យរញ្ជួយបានក្តី មិនបានក្តី គ្រាន់តែធ្វើសេចក្តីព្យាយាម ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងរឿងទូក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងរឿងខ្សែ បើភិក្ខុទាញខ្សែណា ហើយអាចធ្វើឲ្យខ្សែនោះរំកិលចាកទីបាន ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ បើជាខ្សែធំ ទោះបីទាញយ៉ាងណាក៏មិនរំកិលចាកទីបន្តិចសោះឡើយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងរឿងដំបង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ ព្រោះថាសូម្បីតែដើមឈើធំដែលដួលលើដី ក៏លោកសង្គ្រោះចូលក្នុងពាក្យថា «ដំបង» ក្នុងរឿងនេះដែរ។ រឿងបាត្រ ក៏ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងរឿងការថ្វាយបង្គំ ប្រសិនបើស្រីចង់ច្របាច់ជើងហើយថ្វាយបង្គំ ភិក្ខុគប្បីហាមឃាត់ ឬគប្បីបិទបាំងជើងទុក ឬគប្បីនៅស្ងៀមមិនកម្រើក។ ព្រោះថាកាលបើភិក្ខុនៅស្ងៀម ទោះបីជាមានចិត្តត្រេកអរក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងទីបំផុត រឿងការចាប់កាន់ ក៏ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទស្តីពីកាយសំសគ្គៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទស្តីពីទុដ្ឋុល្លវាចា (វាចាអាក្រក់)

283. Tena samayena buddho bhagavāti duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ. Tattha ādissāti apadisitvā. Vaṇṇampi bhaṇatītiādīni parato āvi bhavissanti. Chinnikāti chinnaottappā. Dhuttikāti saṭhā. Ahirikāyoti nillajjā[Pg.133]. Uhasantīti sitaṃ katvā mandahasitaṃ hasanti. Ullapantīti ‘‘aho ayyo’’tiādinā nayena uccakaraṇiṃ nānāvidhaṃ palobhanakathaṃ kathenti. Ujjagghantīti mahāhasitaṃ hasanti. Uppaṇḍentīti ‘‘paṇḍako ayaṃ, nāyaṃ puriso’’tiādinā nayena parihāsaṃ karonti.

២៨៣. ពួកពាក្យថា «Tena samayena buddho bhagavā» នេះជាទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «ādissa» បានដល់ ការចង្អុលបង្ហាញ ឬការសំដៅយក (អបទិសិត្វា)។ ពួកពាក្យថា «Vaṇṇampi bhaṇati» ជាដើម នឹងមានប្រាកដច្បាស់នៅខាងមុខ។ ពាក្យថា «chinnikā» បានដល់ ស្រីដែលដាច់សេចក្តីក្រែងខ្លាច (មិនមានឱត្តប្បៈ)។ ពាក្យថា «dhuttikā» បានដល់ ស្រីដែលកំសាក ឬកុហកបោកប្រាស់ (សឋា)។ ពាក្យថា «ahirikāyo» បានដល់ ស្រីដែលមិនមានសេចក្តីខ្មាស (ឥតអៀនខ្មាស)។ ពាក្យថា «uhasanti» បានដល់ ការញញឹមហើយសើចតិចៗ។ ពាក្យថា «ullapanti» បានដល់ ការនិយាយពាក្យលួងលោមផ្សេងៗ ដែលជាការលើកតម្កើង ដោយន័យជាដើមថា «ឱ! លោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន»។ ពាក្យថា «ujjagghanti» បានដល់ ការសើចខ្លាំងៗ។ ពាក្យថា «uppaṇḍenti» បានដល់ ការនិយាយចំអកឡកឡើយ ដោយន័យជាដើមថា «លោកនេះជាខ្ទើយ លោកនេះមិនមែនជាបុរសពិតប្រាកដទេ»។

285. Sārattoti duṭṭhullavācassādarāgena sāratto. Apekkhavā paṭibaddhacittoti vuttanayameva, kevalaṃ idha vācassādarāgo yojetabbo. Mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhīti ettha adhippetaṃ mātugāmaṃ dassento ‘‘mātugāmo’’tiādimāha. Tattha viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitunti yā paṇḍitā sātthakaniratthakakathaṃ asaddhammasaddhammapaṭisaṃyuttakathañca jānituṃ paṭibalā, ayaṃ idha adhippetā. Yā pana mahallikāpi bālā elamūgā ayaṃ idha anadhippetāti dasseti.

២៨៥. ពាក្យថា «sāratto» បានដល់ ភិក្ខុដែលត្រេកអរខ្លាំង ដោយរាគៈដែលត្រេកអរក្នុងទុដ្ឋុល្លវាចា។ ពួកពាក្យថា «apekkhavā paṭibaddhacitto» មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ គ្រាន់តែក្នុងសិក្ខាបទនេះ ត្រូវសម្របសម្រួលទៅនឹងការត្រេកអរក្នុងទុដ្ឋុល្លវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពាក្យថា «mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhī» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងបង្ហាញនូវមាតុគ្រាមដែលទ្រង់សំដៅយក ទើបត្រាស់ពាក្យថា «mātugāmo» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānituṃ» សំដៅយក ស្រីណាដែលមានប្រាជ្ញា អាចដឹងយល់នូវពាក្យមានប្រយោជន៍ និងមិនមានប្រយោជន៍ និងពាក្យដែលទាក់ទងនឹងអសទ្ធម៌ និងសទ្ធម៌ ស្រីនេះឯងដែលទ្រង់សំដៅយកក្នុងសិក្ខាបទនេះ។ ចំណែកឯស្រីណា ទោះបីចាស់ហើយក្តី តែជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ គរថ្លង់ (ឯឡមូគៈ) ស្រីនេះមិនមែនជាទីសំដៅយកក្នុងសិក្ខាបទនេះឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់បង្ហាញ។

Obhāseyyāti avabhāseyya nānāppakārakaṃ asaddhammavacanaṃ vadeyya. Yasmā panevaṃ obhāsantassa yo so obhāso nāma, so atthato ajjhācāro hoti rāgavasena abhibhavitvā saññamavelaṃ ācāro, tasmā tamatthaṃ dassento ‘‘obhāseyyāti ajjhācāro vuccatī’’ti āha. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ, yathā yuvā yuvatinti attho.

ពាក្យថា «obhāseyya» បានដល់ និយាយក្អែកក្អាយ គឺនិយាយពាក្យអសទ្ធម៌ផ្សេងៗ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែការនិយាយក្អែកក្អាយរបស់ភិក្ខុដែលនិយាយយ៉ាងនោះ ដោយអត្ថគឺ «អជ្ឈាចារៈ» (ការប្រព្រឹត្តកន្លង) ដែលជាការប្រព្រឹត្តគ្របសង្កត់លើព្រំដែននៃការសង្រួមដោយអំណាចនៃរាគៈ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «obhāseyyāti ajjhācāro vuccatī» (ពាក្យថា និយាយក្អែកក្អាយ គឺលោកហៅថា ការប្រព្រឹត្តកន្លង)។ ក្នុងពាក្យថា «yathā taṃ» នោះ ពាក្យថា «taṃ» ជាគ្រាន់តែនិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីពន្យល់ថា «ដូចជាបុរសកំលោះ និយាយក្អែកក្អាយនឹងស្រីក្រមុំ»។

Dve magge ādissātiādi yenākārena obhāsato saṅghādiseso hoti, taṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tattha dve maggeti vaccamaggañca passāvamaggañca. Sesaṃ uddese tāva pākaṭameva. Niddese pana thometīti ‘‘itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti vadati, na tāva sīsaṃ eti. ‘‘Tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca īdiso tena nāma īdisena itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti vadati, sīsaṃ eti, saṅghādiseso. Vaṇṇeti pasaṃsatīti imāni pana thomanapadasseva vevacanāni.

ពួកពាក្យថា «dve magge ādissa» ជាដើម លោកពោលទុកដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុនិយាយក្អែកក្អាយ ហើយត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «dve magge» បានដល់ វច្ចមគ្គ (ផ្លូវលាមក) និងបស្សាវមគ្គ (ផ្លូវទឹកនោម)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងឧទ្ទេស គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងនិទ្ទេស ពាក្យថា «thometi» បានដល់ ភិក្ខុនិយាយថា «នាងជាស្រីប្រកបដោយលក្ខណៈនៃស្រី ប្រកបដោយលក្ខណៈដ៏ល្អ» យ៉ាងនេះ មិនទាន់ដល់នូវកំពូល (គឺមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស) ឡើយ។ បើភិក្ខុនិយាយថា «វច្ចមគ្គ និងបស្សាវមគ្គរបស់នាងមានសភាពយ៉ាងនេះ នាងជាស្រីប្រកបដោយលក្ខណៈនៃស្រី ប្រកបដោយលក្ខណៈដ៏ល្អឈ្មោះនេះ មានសភាពយ៉ាងនេះ» យ៉ាងនេះ ទើបដល់នូវកំពូល គឺត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ចំណែកឯពាក្យថា «vaṇṇeti» និង «pasaṃsati» ទាំងនេះ ជាវេវចនៈនៃពាក្យថា «thometi» (សរសើរ) នោះឯង។

Khuṃsetīti vācāpatodena ghaṭṭeti. Vambhetīti apasādeti. Garahatīti dosaṃ deti. Parato pana pāḷiyā āgatehi ‘‘animittāsī’’tiādīhi [Pg.134] ekādasahi padehi aghaṭite sīsaṃ na eti, ghaṭitepi tesu sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsīti imehi tīhi ghaṭiteyeva saṅghādiseso.

ពាក្យថា «khuṃseti» បានដល់ និយាយប៉ះពាល់ដោយរំពាត់គឺសម្តី។ ពាក្យថា «vambheti» បានដល់ និយាយបង្អាប់បង្អោន ឬមើលងាយ។ ពាក្យថា «garahati» បានដល់ និយាយទម្លាក់ទោស ឬតិះដៀល។ ប៉ុន្តែ បើមិនទាក់ទងនឹងបទទាំង ១១ ដែលមានមកក្នុងបាលីខាងមុខ មានពាក្យថា «animittāsi» (នាងជាស្រីមិនមាននិមិត្ត) ជាដើមទេ មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ ទោះបីជាទាក់ទងនឹងបទទាំងនោះក៏ដោយ ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ លុះត្រាតែទាក់ទងនឹងបទទាំង ៣ នេះ គឺ «sikharaṇīsi» (នាងជាស្រីមានសាច់ដុះចេញមកខាងក្រៅ) «sambhinnāsi» (នាងជាស្រីមានផ្លូវលាមកនិងផ្លូវទឹកនោមទម្លាយចូលគ្នា) «ubhatobyañjanāsi» (នាងជាស្រីមាននិមិត្តពីរ) ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Dehi meti yācanāyapi ettakeneva sīsaṃ na eti, ‘‘methunaṃ dhammaṃ dehī’’ti evaṃ methunadhammena ghaṭite eva saṅghādiseso.

សូម្បីតែក្នុងការសូមដោយពាក្យថា «dehi me» (សូមប្រគេនអាត្មា) ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ លុះត្រាតែទាក់ទងនឹងមេថុនធម្ម យ៉ាងនេះថា «សូមប្រគេនមេថុនធម្មដល់អាត្មា» ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Kadā te mātā pasīdissatītiādīsu āyācanavacanesupi ettakeneva sīsaṃ na eti, ‘‘kadā te mātā pasīdissati, kadā te methunaṃ dhammaṃ labhissāmī’’ti vā ‘‘tava mātari pasannāya methunaṃ dhammaṃ labhissāmī’’ti vā ādinā pana nayena methunadhammena ghaṭiteyeva saṅghādiseso.

សូម្បីតែក្នុងពាក្យប្រាថ្នាចង់បាន ដោយន័យជាដើមថា «កាលណា មាតារបស់នាងនឹងជ្រះថ្លានឹងអាត្មា?» ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក៏មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ លុះត្រាតែទាក់ទងនឹងមេថុនធម្ម ដោយន័យជាដើមថា «កាលណាមាតារបស់នាងនឹងជ្រះថ្លា កាលណាអាត្មាអញនឹងបានមេថុនធម្ម?» ឬថា «កាលបើមាតារបស់នាងជ្រះថ្លាហើយ អាត្មាអញនឹងបានមេថុនធម្ម» ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Kathaṃ tvaṃ sāmikassa desītiādīsu pucchāvacanesupi methunadhammanti vutteyeva saṅghādiseso, na itarathā. Evaṃ kira tvaṃ sāmikassa desīti paṭipucchāvacanesupi eseva nayo.

សូម្បីតែក្នុងពាក្យសួរ ដោយន័យជាដើមថា «នាងតែងតែឲ្យដល់ប្តីយ៉ាងដូចម្តេច?» លុះត្រាតែនិយាយពាក្យថា «មេថុនធម្ម» ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស បើមិនដូច្នោះទេ មិនត្រូវឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងពាក្យសួរត្រឡប់ ដោយន័យជាដើមថា «ឮថា នាងតែងតែឲ្យដល់ប្តីយ៉ាងនោះមែនឬ?» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Ācikkhanāya puṭṭho bhaṇatīti ‘‘kathaṃ dadamānā sāmikassa piyā hotī’’ti evaṃ puṭṭho ācikkhati. Ettha ca ‘‘evaṃ dehi evaṃ dadamānā’’ti vuttepi sīsaṃ na eti. ‘‘Methunadhammaṃ evaṃ dehi evaṃ upanehi evaṃ methunadhammaṃ dadamānā upanayamānā piyā hotī’’tiādinā pana nayena methunadhammena ghaṭiteyeva saṅghādiseso. Anusāsanīvacanesupi eseva nayo.

ពាក្យថា «puṭṭho bhaṇati» ក្នុងការប្រាប់ពន្យល់ បានដល់ ភិក្ខុដែលស្រីសួរថា «ស្រីកាលបើឲ្យយ៉ាងដូចម្តេច ទើបជាទីស្រឡាញ់របស់ប្តី?» ហើយភិក្ខុក៏ប្រាប់ពន្យល់។ ក្នុងរឿងនេះ ទោះបីភិក្ខុនិយាយថា «នាងចូរឲ្យយ៉ាងនេះចុះ កាលបើឲ្យយ៉ាងនេះ នឹងជាទីស្រឡាញ់របស់ប្តី» យ៉ាងនេះ ក៏មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ លុះត្រាតែទាក់ទងនឹងមេថុនធម្ម ដោយន័យជាដើមថា «នាងចូរឲ្យមេថុនធម្មយ៉ាងនេះ ចូរនាំចូលទៅយ៉ាងនេះ ស្រីកាលបើឲ្យមេថុនធម្ម នាំចូលទៅយ៉ាងនេះ ទើបជាទីស្រឡាញ់របស់ប្តី» ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ សូម្បីតែក្នុងពាក្យប្រដៅទូន្មាន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Akkosaniddese – animittāsīti nimittarahitāsi, kuñcikapaṇālimattameva tava dakasotanti vuttaṃ hoti.

ក្នុងសេចក្តីពន្យល់អំពីការជេរប្រមាថ (អក្កោសនិទ្ទេស) — ពាក្យថា «animittāsi» បានដល់ នាងជាស្រីមិនមាននិមិត្ត សេចក្តីពន្យល់ថា «ផ្លូវទឹកនោមរបស់នាង មានទំហំប៉ុនរន្ធកូនសោប៉ុណ្ណោះ»។

Nimittamattāsīti tava itthinimittaṃ aparipuṇṇaṃ saññāmattamevāti vuttaṃ hoti. Alohitāti sukkhasotā. Dhuvalohitāti niccalohitā kilinnadakasotā. Dhuvacoḷāti niccapakkhittāṇicoḷā, sadā āṇicoḷakaṃ sevasīti vuttaṃ hoti. Paggharantīti savantī; sadā te muttaṃ savatīti vuttaṃ hoti. Sikharaṇīti bahinikkhantaāṇimaṃsā. Itthipaṇḍakāti animittāva vuccati. Vepurisikāti samassudāṭhikā purisarūpā [Pg.135] itthī. Sambhinnāti sambhinnavaccamaggapassāvamaggā. Ubhatobyañjanāti itthinimittena ca purisanimittena cāti ubhohi byañjanehi samannāgatā.

ពាក្យថា «nimittamattāsi» សេចក្តីពន្យល់ថា «និមិត្តនៃស្រីរបស់នាងមិនពេញបរិបូណ៌ទេ គឺមានត្រឹមតែសញ្ញាសម្គាល់ប៉ុណ្ណោះ»។ ពាក្យថា «alohitā» បានដល់ ស្រីមានផ្លូវទឹកនោមស្ងួត។ ពាក្យថា «dhuvalohitā» បានដល់ ស្រីមានឈាមហូរជាប្រចាំ គឺមានផ្លូវទឹកនោមសើមជានិច្ច។ ពាក្យថា «dhuvacoḷā» បានដល់ ស្រីដែលត្រូវញាត់សំពត់ជានិច្ច សេចក្តីពន្យល់ថា «នាងតែងតែប្រើប្រាស់សំពត់ញាត់ជានិច្ច»។ ពាក្យថា «paggharanti» បានដល់ ស្រីដែលមានទឹកនោមហូរចេញ សេចក្តីពន្យល់ថា «ទឹកនោមរបស់នាងតែងតែហូរចេញជានិច្ច»។ ពាក្យថា «sikharaṇī» បានដល់ ស្រីដែលមានសាច់ដុះលយចេញមកខាងក្រៅ។ ពាក្យថា «itthipaṇḍakā» លោកសំដៅយក ស្រីដែលមិនមាននិមិត្តនោះឯង។ ពាក្យថា «vepurisikā» បានដល់ ស្រីដែលមានរូបរាងដូចបុរស គឺមានពុកមាត់និងពុកចង្កា។ ពាក្យថា «sambhinnā» បានដល់ ស្រីដែលមានផ្លូវលាមកនិងផ្លូវទឹកនោមទម្លាយចូលគ្នា។ ពាក្យថា «ubhatobyañjanā» បានដល់ ស្រីដែលប្រកបដោយនិមិត្តទាំងពីរ គឺទាំងឥត្ថីនិមិត្ត និងបុរិសនិមិត្ត។

Imesu ca pana ekādasasu padesu sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsīti imāniyeva tīṇi padāni suddhāni sīsaṃ enti. Iti imāni ca tīṇi purimāni ca vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapadāni tīṇīti cha padāni suddhāni āpattikarāni. Sesāni animittātiādīni ‘‘animitte methunadhammaṃ me dehī’’ti vā ‘‘animittāsi methunadhammaṃ me dehī’’ti vā ādinā nayena methunadhammena ghaṭitāneva āpattikarāni hontīti veditabbāni.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទទាំង ១១ នេះ បទទាំង ៣ នេះឯង គឺ «សិខរណីសិ» (នាងមានសាច់ដុះលយចេញមក) «សម្ភិន្នាសិ» (នាងមានទ្វារលាយចូលគ្នា) «ឧភតោព្យញ្ជនាសិ» (នាងមានភេទពីរ) តែងដល់នូវភាពជាប្រធាន (ដល់នូវកំពូល) ទាំងបរិសុទ្ធ (ដោយមិនបាច់ផ្សំជាមួយពាក្យមេថុនធម៌ឡើយ)។ ដូច្នេះ បទទាំង ៣ នេះផង បទមុនៗ ៣ គឺបទ វច្ចមគ្គ បស្សាវមគ្គ និងមេថុនធម៌ ផង រួមជាបទទាំង ៦ នេះ តែងជាបទបរិសុទ្ធ (មិនបាច់ផ្សំ) នាំឲ្យត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកបទដែលសេសសល់ មានបទថា «អនិមិត្តា» ជាដើម ត្រូវផ្សំផ្គុំនឹងមេថុនធម៌ ដោយន័យជាដើមថា «នាងគ្មាននិមិត្ត ចូរឲ្យមេថុនធម៌ដល់ខ្ញុំ» ឬថា «នាងជាស្រីគ្មាននិមិត្ត ចូរឲ្យមេថុនធម៌ដល់ខ្ញុំ» ទើបនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុគប្បីជ្រាប។

286. Idāni yvāyaṃ otiṇṇo vipariṇatena cittena obhāsati, tassa vaccamaggapassāvamagge ādissa etesaṃ vaṇṇabhaṇanādīnaṃ vasena vitthārato āpattibhedaṃ dassento ‘‘itthī ca hoti itthisaññī’’tiādimāha. Tesaṃ attho kāyasaṃsagge vuttanayeneva veditabbo.

២៨៦. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវការចែកអាបត្តិដោយពិស្តារ ដោយអំណាចនៃការនិយាយសរសើរគុណជាដើមនៃទ្វារទាំងនោះ សំដៅយកវច្ចមគ្គ និងបស្សាវមគ្គ របស់ភិក្ខុនោះ គឺភិក្ខុណាដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ហើយ មានចិត្តប្រែប្រួល និយាយញ៉ែ (និយាយអាក្រក់) ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី» (ស្រីក៏មែន យល់ថាស្រីក៏មែន) ជាដើម។ សេចក្តីអធិប្បាយនៃបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងកាយសំសគ្គសិក្ខាបទនោះឯង។

Ayaṃ pana viseso – adhakkhakanti akkhakato paṭṭhāya adho. Ubbhajāṇumaṇḍala jāṇumaṇḍalato paṭṭhāya uddhaṃ. Ubbhakkhakanti akkhakato paṭṭhāya uddhaṃ. Adho jāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalato paṭṭhāya adho. Akkhakaṃ pana jāṇumaṇḍalañca ettheva dukkaṭakkhette saṅgahaṃ gacchanti bhikkhuniyā kāyasaṃsagge viya. Na hi buddhā garukāpattiṃ sāvasesaṃ paññapentīti. Kāyappaṭibaddhanti vatthaṃ vā pupphaṃ vā ābharaṇaṃ vā.

ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺ បទថា «អធក្ខកំ» បានដល់ ចាប់តាំងពីឆ្អឹងដងកាំបិតទៅខាងក្រោម។ បទថា «ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ» បានដល់ ចាប់តាំងពីមណ្ឌលជង្គង់ទៅខាងលើ។ បទថា «ឧព្ភក្ខកំ» បានដល់ ចាប់តាំងពីឆ្អឹងដងកាំបិតទៅខាងលើ។ បទថា «អធោជាណុមណ្ឌលំ» បានដល់ ចាប់តាំងពីមណ្ឌលជង្គង់ទៅខាងក្រោម។ ចំណែកឯឆ្អឹងដងកាំបិត និងមណ្ឌលជង្គង់ តែងរួមបញ្ចូលក្នុងខេត្តនៃអាបត្តិទុក្កដនេះឯង ដូចក្នុងកាយសំសគ្គសិក្ខាបទរបស់ភិក្ខុនីដែរ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលបញ្ញត្តគ្រុកាបត្តិ (អាបត្តិធ្ងន់) ដែលមានចំណែកសេសសល់ (សាវសេសៈ) ឡើយ។ បទថា «កាយប្បដិពទ្ធំ» (របស់ជាប់នឹងកាយ) បានដល់ សំពត់ក្តី ផ្កាក្តី គ្រឿងអលង្ការក្តី។

287. Atthapurekkhārassāti animittātiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ kathentassa, aṭṭhakathaṃ vā sajjhāyaṃ karontassa.

២៨៧. បទថា «អត្ថបុរេក្ខារស្ស» (ភិក្ខុធ្វើសេចក្តីអធិប្បាយជាប្រធាន) បានដល់ ភិក្ខុកាលពោលនូវសេចក្តីអធិប្បាយនៃបទទាំងឡាយ មានបទថា «អនិមិត្តា» ជាដើម ឬកាលធ្វើការស្វាធ្យាយនូវអដ្ឋកថា (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។

Dhammapurekkhārassāti pāḷiṃ vācentassa vā sajjhāyantassa vā. Evaṃ atthañca dhammañca purakkhatvā bhaṇantassa atthapurekkhārassa ca dhammapurekkhārassa ca anāpatti.

បទថា «ធម្មបុរេក្ខារស្ស» (ភិក្ខុធ្វើធម៌ជាប្រធាន) បានដល់ ភិក្ខុកាលបង្រៀនព្រះបាលីក្តី កាលស្វាធ្យាយក្តី។ ភិក្ខុអ្នកធ្វើសេចក្តីអធិប្បាយជាប្រធានក្តី ភិក្ខុអ្នកធ្វើធម៌ជាប្រធានក្តី កាលពោលដោយធ្វើសេចក្តីអធិប្បាយ និងធម៌ជាប្រធានយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Anusāsanipurekkhārassāti ‘‘idānipi animittāsi ubhattobyañjanāsi appamādaṃ idāni kareyyāsi, yathā āyatimpi evarūpā na hohisī’’ti evaṃ anusiṭṭhiṃ purakkhatvā bhaṇantassa anusāsanipurekkhārassa anāpatti. Yo pana bhikkhunīnaṃ pāḷiṃ vācento pakativācanāmaggaṃ pahāya hasanto hasanto ‘‘sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī’’ti punappunaṃ bhaṇati, tassa [Pg.136] āpattiyeva. Ummattakassa anāpatti. Idha ādikammiko udāyitthero, tassa anāpatti ādikammikassāti.

បទថា «អនុសាសនិបុរេក្ខារស្ស» (ភិក្ខុធ្វើការប្រដៅជាប្រធាន) បានដល់ ភិក្ខុអ្នកធ្វើការប្រដៅជាប្រធាន ពោលសំដៅការប្រៀនប្រដៅយ៉ាងនេះថា «សូម្បីក្នុងពេលនេះ នាងក៏ជាស្រីគ្មាននិមិត្ត ជាស្រីមានភេទពីរ នាងចូរធ្វើសេចក្តីមិនប្រមាថក្នុងពេលនេះចុះ ដើម្បីកុំឲ្យនាងកើតជាស្រីមានសភាពបែបនេះទៀតក្នុងភពខាងមុខ» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណា កាលបង្រៀនព្រះបាលីដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ លះបង់នូវគន្លងនៃការបង្រៀនតាមប្រក្រតី ហើយសើចបណ្តើរៗ ពោលរឿយៗថា «នាងមានសាច់ដុះលយចេញមក នាងមានទ្វារលាយចូលគ្នា នាងមានភេទពីរ» ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ ភិក្ខុឆ្កួត មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះឧទាយិត្ថេរជាអាទិកម្មិកៈ (អ្នកដើមចម) មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះជាអាទិកម្មិកៈ។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា មានចិត្តជាសមុដ្ឋាន ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានវេទនា ២ យ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាប។

288. Vinītavatthūsu lohitavatthusmiṃ so bhikkhu itthiyā lohitakaṃ nimittaṃ sandhāyāha – itarā na aññāsi, tasmā dukkaṭaṃ.

២៨៨. ក្នុងវិនិតវត្ថុទាំងឡាយ ក្នុងរឿងលោហិត ភិក្ខុនោះនិយាយសំដៅយកអវយវៈភេទដែលមានពណ៌ក្រហមរបស់ស្រី តែស្រីនោះមិនយល់សេចក្តី ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Kakkasalomanti rassalomehi bahulomaṃ. Ākiṇṇalomanti jaṭitalomaṃ. Kharalomanti thaddhalomaṃ. Dīghalomanti arassalomaṃ. Sabbaṃ itthinimittameva sandhāya vuttaṃ.

បទថា «កក្កសលោមំ» បានដល់ ស្រីមានរោមច្រើនដោយរោមខ្លីៗ។ បទថា «អាកិណ្ណលោមំ» បានដល់ រោមជំពាក់គ្នា (រោមញឹកស្អេក)។ បទថា «ខរលោមំ» បានដល់ រោមរឹង។ បទថា «ទីឃលោមំ» បានដល់ រោមមិនខ្លី (រោមវែង)។ ពាក្យទាំងអស់នេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកតែអវយវៈភេទរបស់ស្រីប៉ុណ្ណោះ។

289. Vāpitaṃ kho teti asaddhammaṃ sandhāyāha, sā asallakkhetvā no ca kho paṭivuttanti āha. Paṭivuttaṃ nāma udakavappe bījehi appatiṭṭhitokāse pāṇakehi vināsitabīje vā okāse puna bījaṃ patiṭṭhāpetvā udakena āsittaṃ, thalavappe visamapatitānaṃ vā bījānaṃ samakaraṇatthāya puna aṭṭhadantakena samīkataṃ, tesu aññataraṃ sandhāya esā āha.

២៨៩. ពាក្យថា «វាបិតំ ខោ តេ» (ស្រែដែលនាងព្រោះហើយ) ភិក្ខុពោលសំដៅយកអសទ្ធម៌ (មេថុនធម្ម) តែនាងនោះមិនបានកំណត់ដឹង (មិនយល់) ទើបពោលថា «នោ ច ខោ បដិវុត្តំ» (ប៉ុន្តែមិនទាន់បានភ្ជួរលប់ឡើយ)។ ពាក្យថា «បដិវុត្តំ» (ភ្ជួរលប់) នោះ ក្នុងការសាបព្រោះក្នុងទឹក បានដល់ ការព្រោះគ្រាប់ពូជម្តងទៀតក្នុងកន្លែងដែលគ្រាប់ពូជមិនទាន់ដុះ ឬក្នុងកន្លែងដែលសត្វល្អិតបំផ្លាញគ្រាប់ពូជ ហើយស្រោចស្រពដោយទឹក ឬក្នុងការសាបព្រោះលើគោក បានដល់ ការធ្វើឲ្យស្មើគ្នាដោយផាលភ្ជួរមានធ្មេញប្រាំបីម្តងទៀត ដើម្បីឲ្យគ្រាប់ពូជដែលធ្លាក់ចុះមិនស្មើគ្នាបានស្មើគ្នា នាងនោះនិយាយសំដៅយកសេចក្តីណាមួយក្នុងពីរយ៉ាងនោះ។

Maggavatthusmiṃ maggo saṃsīdatīti aṅgajātamaggaṃ sandhāyāha. Sesaṃ uttānamevāti.

ក្នុងរឿងផ្លូវ ពាក្យថា «មគ្គោ សំសីទតិ» (ផ្លូវស្រុតចុះ) ភិក្ខុពោលសំដៅយកផ្លូវគឺអវយវៈភេទ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយអត្តកាមបារិចរិយាសិក្ខាបទ

290. Tena samayena buddho bhagavāti attakāmasikkhāpadaṃ. Tattha kulūpakoti kulapayirupāsanako catunnaṃ paccayānaṃ atthāya kulūpasaṅkamane niccappayutto.

២៩០. ពាក្យថា «តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា» នេះ ជាអត្តកាមសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ បទថា «កុលូបកោ» បានដល់ ភិក្ខុអ្នកចូលទៅជិតត្រកូល គឺអ្នកខ្វល់ខ្វាយជានិច្ចក្នុងការចូលទៅរកត្រកូល ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យ ៤។

Cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāranti [Pg.137] cīvarañca piṇḍapātañca senāsanañca gilānapaccayabhesajjaparikkhārañca. Gilānapaccayabhesajjaparikkhāranti cettha patikaraṇatthena paccayo, yassa kassaci sappāyassetaṃ adhivacanaṃ. Bhisakkassa kammaṃ tena anuññātattāti bhesajjaṃ. Gilānapaccayova bhesajjaṃ gilānapaccayabhesajjaṃ, yaṃkiñci gilānassa sappāyaṃ bhisakkakammaṃ telamadhuphāṇitādīti vuttaṃ hoti. Parikkhāroti pana ‘‘sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṃ hotī’’tiādīsu (a. ni. 7.67) parivāro vuccati. ‘‘Ratho sīsaparikkhāro jhānakkho cakkavīriyo’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.4) alaṅkāro. ‘‘Ye cime pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā’’tiādīsu (ro. ni. 1.1.191) sambhāro. Idha pana sambhāropi parivāropi vaṭṭati. Tañhi gilānapaccayabhesajjaṃ jīvitassa parivāropi hoti jīvitavināsakābādhuppattiyā antaraṃ adatvā rakkhaṇato, sambhāropi yathā ciraṃ pavattati evamassa kāraṇabhāvato, tasmā parikkhāroti vuccati. Evaṃ gilānapaccayabhesajjañca taṃ parikkhāro cāti gilānapaccayabhesajjaparikkhāro, taṃ gilānapaccayabhesajjaparikkhāranti evamattho daṭṭhabbo.

បទថា «ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ» បានដល់ ចីវរផង បិណ្ឌបាតផង សេនាសនៈផង គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារផង។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ» នេះ ពាក្យថា «បច្ចយ» ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងព្យាបាល នេះជាឈ្មោះនៃរបស់ដែលជាទីសប្បាយណាមួយ។ ពាក្យថា «ភេសជ្ជ» (ថ្នាំ) ព្រោះជាកិច្ចរបស់គ្រូពេទ្យ និងព្រោះគ្រូពេទ្យនោះបានអនុញ្ញាតហើយ។ គ្រឿងព្យាបាលជំងឺនោះឯងជាថ្នាំ ហៅថា «គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជៈ» សំដៅយករបស់ជាទីសប្បាយដល់អ្នកជំងឺណាមួយ ដែលជាកិច្ចរបស់គ្រូពេទ្យ មានប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើម នេះជាសេចក្តីដែលពោលហើយ។ ចំណែកពាក្យថា «បរិក្ខារ» ក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយមានជាដើមថា «សត្តហិ នគរបរិក្ខារេហិ សុបរិក្ខិតំ ហោតិ» (នគរដែលគេការពារល្អហើយដោយគ្រឿងការពារនគរទាំង ៧) តែងហៅថា គ្រឿងបរិវារ (គ្រឿងការពារ)។ ក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយមានជាដើមថា «រថោ សីលបរិក្ខារោ ឈានក្ខោ ចក្កវីរិយោ» (រថមានសីលជាគ្រឿងប្រដាប់ មានឈានជាភ្លៅ មានវីរិយៈជាកង់) តែងហៅថា គ្រឿងអលង្ការ (គ្រឿងប្រដាប់)។ ក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយមានជាដើមថា «យេ ចិមេ បព្វជិតេន ជីវិតបរិក្ខារា សមុទានេតព្វា» (គ្រឿងបរិក្ខារនៃជីវិតទាំងឡាយណាដែលបព្វជិតគប្បីស្វែងរក) តែងហៅថា គ្រឿងសម្ភារៈ (គ្រឿងឧបត្ថម្ភ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សូម្បីគ្រឿងសម្ភារៈក្តី គ្រឿងបរិវារក្តី គប្បីយកបានទាំងអស់។ ព្រោះថា គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជៈនោះ តែងជាគ្រឿងបរិវារនៃជីវិត ព្រោះជួយរក្សាជីវិតមិនឲ្យឱកាសដល់ជំងឺដែលបំផ្លាញជីវិតកើតឡើងបានផង ជាគ្រឿងសម្ភារៈនៃជីវិត ព្រោះជាហេតុឲ្យជីវិតនោះប្រព្រឹត្តទៅបានយូរអង្វែងផង ហេតុនោះ ទើបហៅថា «បរិក្ខារ»។ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជៈផង របស់នោះជាគ្រឿងបរិក្ខារផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ» សេចក្តីនៃបទថា «គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ» នោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Vasalanti hīnaṃ lāmakaṃ. Atha vā vassatīti vasalo, paggharatīti attho, taṃ vasalaṃ, asucipaggharaṇakanti vuttaṃ hoti. Niṭṭhuhitvāti kheḷaṃ pātetvā.

បទថា «វសលំ» (របស់ថោកទាប) បានដល់ របស់ថោកទាប របស់លាមក។ ម៉្យាងទៀត របស់ណាដែលតែងហូរចេញ របស់នោះឈ្មោះថា «វសលៈ» មានន័យថា ហូរចេញ របស់ដែលហូរចេញនោះ គឺរបស់ដែលហូរចេញនូវវត្ថុមិនស្អាត នេះជាសេចក្តីដែលពោលហើយ។ បទថា «និដ្ឋុហិត្វា» បានដល់ ខ្ជាក់ទឹកមាត់ចោល (ខាកស្តោះទឹកមាត់)។

Kassāhaṃ kena hāyāmīti ahaṃ kassā aññissā itthiyā kena bhogena vā alaṅkārena vā rūpena vā parihāyāmi, kā nāma mayā uttaritarāti dīpeti.

បទថា «កស្សាហំ កេន ហាយាមិ» (តើខ្ញុំចាញ់ស្រីណា ដោយហេតុអ្វី) សម្តែងសេចក្តីថា «តើខ្ញុំចាញ់ស្រីដទៃណា ដោយភោគសម្បត្តិក្តី ដោយគ្រឿងអលង្ការក្តី ដោយរូបសម្បត្តិក្តី តើស្រីណាឈ្មោះថាវិសេសលើសលប់ជាងខ្ញុំ?»។

291. Santiketi upacāre ṭhatvā sāmantā avidūre, padabhājanepi ayamevaattho dīpito. Attakāmapāricariyāyāti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyā kāmapāricariyā. Attano atthāya kāmapāricariyā attakāmapāricariyā, attanā vā kāmitā icchitāti attakāmā, sayaṃ methunarāgavasena patthitāti attho. Attakāmā ca sā pāricariyā cāti attakāmapāricariyā, tassā attakāmapāricariyāya. Vaṇṇaṃ bhāseyyāti guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāseyya.

២៩១. បទថា «សន្តិកេ» (ក្នុងទីជិត) បានដល់ ឈរក្នុងទីឧបចារៈ គឺក្នុងទីជិត មិនឆ្ងាយ សូម្បីក្នុងបទភាជនីយ៍ ក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះឯង។ បទថា «អត្តកាមបារិចរិយាយ» (ដើម្បីបម្រើកាមរបស់ខ្លួន) សេចក្តីថា ការបម្រើដោយកាមដែលពោលគឺមេថុនធម៌ ឈ្មោះថា «កាមបារិចរិយា»។ ការបម្រើកាមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ឈ្មោះថា «អត្តកាមបារិចរិយា» ម៉្យាងទៀត ការបម្រើដែលខ្លួនប្រាថ្នា ចង់បាន ឈ្មោះថា «អត្តកាមា» សេចក្តីថា ការបម្រើដែលខ្លួនប្រាថ្នាដោយអំណាចនៃមេថុនរាគៈ។ ការបម្រើដែលខ្លួនប្រាថ្នាផង ការបម្រើនោះផង ឈ្មោះថា «អត្តកាមបារិចរិយា» នៃអត្តកាមបារិចរិយានោះ។ បទថា «វណ្ណំ ភាសេយ្យ» (ពោលសរសើរគុណ) បានដល់ គប្បីសម្តែងនូវគុណ និងអានិសង្ស។

Tatra [Pg.138] yasmā ‘‘attano atthāya kāmapāricariyā’’ti imasmiṃ atthavikappe kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca attho, sesaṃ byañjanaṃ. ‘‘Attakāmā ca sā pāricariyā cāti attakāmapāricariyā’’ti imasmiṃ atthavikappe adhippāyo ceva pāricariyā cāti attho, sesaṃ byañjanaṃ. Tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano adhippāyaṃ attano pāricariya’’nti padabhājanaṃ vuttaṃ. ‘‘Attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariya’’nti hi vutte jānissanti paṇḍitā ‘‘ettāvatā attano atthāya kāmapāricariyā vuttā’’ti. ‘‘Attano adhippāyaṃ attano pāricariya’’nti vuttepi jānissanti ‘‘ettāvatā attanā icchitakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyā vuttā’’ti.

ក្នុងបទនោះ ព្រោះហេតុតែក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយទី ១ ថា «ការបម្រើកាមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន» នេះ មានកាមផង ហេតុផង ការបម្រើផង ជាសេចក្តីអធិប្បាយ ចំណែកពាក្យដែលសល់គ្រាន់តែជាព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ)។ ក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយទី ២ ថា «ការបម្រើដែលខ្លួនប្រាថ្នាផង ការបម្រើនោះផង ឈ្មោះថា អត្តកាមបារិចរិយា» នេះ មានសេចក្តីប្រាថ្នាផង ការបម្រើផង ជាសេចក្តីអធិប្បាយ ចំណែកពាក្យដែលសល់គ្រាន់តែជាព្យញ្ជនៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនទ្រង់ធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងព្យញ្ជនៈឡើយ កាលនឹងសម្តែងតែសេចក្តីពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់បទភាជនីយ៍ថា «អត្តនោ កាមំ អត្តនោ ហេតុំ អត្តនោ អធិប្បាយំ អត្តនោ បារិចរិយំ»។ ព្រោះថា កាលបើត្រាស់ថា «អត្តនោ កាមំ អត្តនោ ហេតុំ អត្តនោ បារិចរិយំ» ជនទាំងឡាយដែលមានប្រាជ្ញា តែងដឹងច្បាស់ថា «ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការបម្រើកាមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនហើយ»។ ទោះបីត្រាស់ថា «អត្តនោ អធិប្បាយំ អត្តនោ បារិចរិយំ» ក៏គង់ដឹងច្បាស់ថា «ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការបម្រើដែលខ្លួនប្រាថ្នា ដោយអត្ថថាជាការបម្រើដែលខ្លួនចង់បានហើយ»។

Idāni tassā attakāmapāricariyāya vaṇṇabhāsanākāraṃ dassento ‘‘etadagga’’ntiādimāha. Taṃ uddesatopi niddesatopi uttānatthameva. Ayaṃ panettha padasambandho ca āpattivinicchayo ca – etadaggaṃ…pe… paricareyyāti yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyya, tassā evaṃ mādisaṃ paricarantiyā yā ayaṃ pāricariyā nāma, etadaggaṃ pāricariyānanti.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវអាការៈនៃការនិយាយសរសើរគុណនៃការបម្រើកាមរបស់ខ្លួននោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «ឯតទគ្គំ» (នេះជាកំពូល) ជាដើម។ ពាក្យនោះ ទាំងដោយឧទ្ទេស ទាំងដោយនិទ្ទេស គឺមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ នេះជាការភ្ជាប់បទ និងការវិនិច្ឆ័យអាបត្តិ គឺ បទថា «ឯតទគ្គំ... បេ... បរិចរេយ្យ» សេចក្តីថា ស្រីណាគប្បីបម្រើបុគ្គលអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ដូចជាខ្ញុំ ដោយធម៌ (មេថុនធម៌) នេះ ការបម្រើណាដែលស្រីនោះបម្រើបុគ្គលដូចជាខ្ញុំយ៉ាងនេះ ការបម្រើនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលនៃការបម្រើទាំងឡាយ នេះជាការភ្ជាប់បទ។

Methunupasaṃhitena saṅghādisesoti evaṃ attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsanto ca methunupasaṃhitena methunadhammapaṭisaṃyutteneva vacanena yo bhāseyya, tassa saṅghādisesoti.

បទថា «មេថុនូបសំហិតេន សង្ឃាទិសេសោ» សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលពោលសរសើរគុណនៃការបម្រើកាមរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះផង ភិក្ខុណាគប្បីពោលដោយវាចាដែលប្រកបដោយមេថុនធម៌ គឺទាក់ទងនឹងមេថុនធម៌នោះឯង ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស នេះជាការវិនិច្ឆ័យអាបត្តិ។

Idhāni yasmā methunupasaṃhiteneva bhāsantassa saṅghādiseso vutto, tasmā ‘‘ahampi khattiyo, tvampi khattiyā, arahati khattiyā khattiyassa dātuṃ samajātikattā’’ti evamādīhi vacanehi pāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsamānassāpi saṅghādiseso natthi. ‘‘Ahampi khattiyo’’tiādike pana bahūpi pariyāye vatvā ‘‘arahasi tvaṃ mayhaṃ methunadhammaṃ dātu’’nti evaṃ methunappaṭisaṃyutteneva bhāsamānassa saṅghādisesoti.

ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា អាបត្តិសង្ឃាទិសេស ត្រូវដល់ភិក្ខុអ្នកនិយាយតែពាក្យដែលប្រកបដោយមេថុនធម៌ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីភិក្ខុនិយាយសរសើរគុណនៃការបម្រើ ដោយពាក្យទាំងឡាយមានដើមយ៉ាងនេះថា «សូម្បីខ្ញុំក៏ជាក្សត្រ សូម្បីនាងក៏ជាក្សត្រី នាងជាក្សត្រីគប្បីប្រគល់ឲ្យដល់ក្សត្របាន ព្រោះមានជាតិស្មើគ្នា» ក៏មិនត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុពោលពាក្យជាច្រើនដោយបរិយាយ មានដើមថា «សូម្បីខ្ញុំក៏ជាក្សត្រ» រួចហើយនិយាយដោយពាក្យដែលទាក់ទងនឹងមេថុនធម៌ពិតប្រាកដយ៉ាងនេះថា «នាងគប្បីប្រគល់មេថុនធម៌ដល់ខ្ញុំ» ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស យ៉ាងនេះគប្បីជ្រាប។

Itthī ca hotītiādi pubbe vuttanayameva. Idha udāyitthero ādikammiko, tassa anāpatti ādikammikassāti.

បទមានដើមថា «ឥត្ថី ច ហោតិ» គឺមានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងកាលមុននោះឯង។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះឧទាយិត្ថេរជាអាទិកម្មិកៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះជាអាទិកម្មិកៈ។

Samuṭṭhānādi sabbaṃ duṭṭhullavācāsadisaṃ. Vinītavatthūni uttānatthānevāti.

សមុដ្ឋានជាដើមទាំងអស់ គឺដូចគ្នានឹងទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទដែរ។ ចំណែកវិនិតវត្ថុទាំងឡាយ គឺមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអត្តកាមបារិចរិយាសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសញ្ចរិត្តសិក្ខាបទ

296. Tena [Pg.139] samayena buddho bhagavāti sañcarittaṃ. Tattha paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā gatimantā. Byattāti veyyattiyena samannāgatā, upāyena samannāgatā upāyaññū visāradā. Medhāvinīti medhāya samannāgatā, diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ karoti. Dakkhāti chekā. Analasāti uṭṭhānavīriyasampannā. Channāti anucchavikā.

២៩៦. ពាក្យថា «តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា» នេះ ជាសញ្ចរិត្តសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ បទថា «បណ្ឌិតា» បានដល់ ស្រីដែលប្រកបដោយความเป็นបណ្ឌិត (ប្រកបដោយប្រាជ្ញាដឹងហេតុផល) មានគតិញាណ។ បទថា «ព្យត្តា» បានដល់ ស្រីដែលប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយឧបាយ ស្គាល់ឧបាយ មិនមានសេចក្តីតក់ស្លុត (ឬ ក្លាហាន)។ បទថា «មេធាវិនី» បានដល់ ស្រីដែលប្រកបដោយមេធា (ប្រាជ្ញាភ្លាមៗ) តែងធ្វើការងារដែលខ្លួនបានឃើញហើយៗ។ បទថា «ទក្ខា» បានដល់ ស្រីអ្នកឈ្លាសវៃ។ បទថា «អនលសា» បានដល់ ស្រីដែលប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការក្រោកឈរ (មិនខ្ជិលច្រអូស)។ បទថា «ឆន្នា» បានដល់ ស្រីដែលសមគួរ។

Kismiṃ viyāti kicchaṃ viya kileso viya, hiri viya amhākaṃ hotīti adhippāyo. Kumārikāya vattunti ‘‘imaṃ tumhe gaṇhathā’’ti kumārikāya kāraṇā vattuṃ.

បទថា «កិស្មិំ វិយ» (ដូចជាអ្វី) សេចក្តីថា ដូចជាសេចក្តីលំបាក ដូចជាសេចក្តីសៅហ្មង ដូចជាសេចក្តីខ្មាសអៀន តែងមានដល់យើងខ្ញុំ នេះជាបំណងរបស់ម្ចាស់កូនស្រី។ បទថា «កុមារិកាយ វត្តុំ» (ដើម្បីនិយាយអំពីកុមារី) សេចក្តីថា ដើម្បីនិយាយព្រោះហេតុនៃកុមារីថា «អ្នកទាំងឡាយចូរទទួលយកនាងនេះទៅចុះ»។

Āvāhādīsu āvāhoti dārakassa parakulato dārikāya āharaṇaṃ. Vivāhoti attano dārikāya parakulapesanaṃ. Vāreyyanti ‘‘detha no dārakassa dārika’’nti yācanaṃ, divasanakkhattamuhuttaparicchedakaraṇaṃ vā.

ក្នុងពាក្យថា អាវាហៈ ជាដើមនោះ ពាក្យថា អាវាហៈ បានដល់ ការនាំកូនស្រីពីត្រកូលដទៃមក (រៀបការ) សម្រាប់កូនប្រុស។ ពាក្យថា វិវាហៈ បានដល់ ការបញ្ជូនកូនស្រីរបស់ខ្លួនទៅកាន់ត្រកូលដទៃ។ ពាក្យថា វារេយ្យៈ បានដល់ ការសុំថា «សូមអ្នកទាំងឡាយប្រគល់កូនស្រីឱ្យដល់កូនប្រុសរបស់យើងខ្ញុំ» ឬការកំណត់ថ្ងៃ នក្ខត្តឫក្ស និងខណៈ។

297. Purāṇagaṇakiyāti ekassa gaṇakassa bhariyāya, sā tasmiṃ jīvamāne gaṇakīti paññāyittha, mate pana purāṇagaṇakīti saṅkhaṃ gatā. Tirogāmoti bahigāmo, añño gāmoti adhippāyo. Manussāti udāyissa imaṃ sañcarittakamme yuttapayuttabhāvaṃ jānanakamanussā.

២៩៧. ពាក្យថា បុរាណគណកិយា បានដល់ ភរិយារបស់ហោរាម្នាក់ (ឬអ្នកគណនា) ក្នុងកាលដែលហោរានោះនៅរស់រានមានជីវិត នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថា គណកី (ប្រពន្ធហោរា) លុះហោរានោះស្លាប់ទៅ នាងក៏រាប់ថាជា បុរាណគណកី (អតីតប្រពន្ធហោរា)។ ពាក្យថា តិរោគាមោ បានដល់ ភូមិខាងក្រៅ គឺភូមិដទៃ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា មនុស្សា បានដល់ មនុស្សទាំងឡាយដែលដឹងនូវសេចក្តីព្យាយាមខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចការជាអ្នកនាំសារ (សញ្ចរិត្តៈ) របស់ព្រះឧទាយិ។

Suṇisabhogenāti yena bhogena suṇisā bhuñjitabbā hoti randhāpanapacāpanapaavesanādinā, tena bhuñjiṃsu. Tato aparena dāsibhogenāti māsātikkame yena bhogena dāsī bhuñjitabbā hoti khettakammakacavarachaḍḍanaudakāharaṇādinā, tena bhuñjiṃsu. Duggatāti daliddā, yattha vā gatā duggatā hoti tādisaṃ kulaṃ gatā. Māyyo imaṃ kumārikanti mā ayyo imaṃ kumārikaṃ. Āhārūpahāroti āhāro ca upahāro ca gahaṇañca dānañca, na amhehi kiñci āhaṭaṃ na upāhaṭaṃ tayā saddhiṃ kayavikkayo vohāro amhākaṃ natthīti dīpenti. Samaṇena bhavitabbaṃ abyāvaṭena, samaṇo assa susamaṇoti samaṇena nāma īdisesu kammesu abyāvaṭena abyāpārena bhavitabbaṃ, evaṃ [Pg.140] bhavanto hi samaṇo susamaṇo assāti, evaṃ naṃ apasādetvā ‘‘gaccha tvaṃ na mayaṃ taṃ jānāmā’’ti āhaṃsu.

ពាក្យថា សុណិសភោគេន សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះបានប្រើប្រាស់ (នាង) ដោយការប្រើប្រាស់ដែលគួរប្រើប្រាស់ចំពោះកូនប្រសារស្រី មានការឱ្យដណ្តាំស្ល ឱ្យចម្អិន និងការបម្រើអាហារជាដើម។ ពាក្យថា តតោ អបរេន ទាសិភោគេន សេចក្តីថា លុះកន្លងទៅមួយខែ ពួកជនទាំងនោះក៏បានប្រើប្រាស់ (នាង) ដោយការប្រើប្រាស់ដែលគួរប្រើប្រាស់ចំពោះស្រីបម្រើ មានការធ្វើការងារស្រែចម្ការ ការចោលសម្រាម និងការដងទឹកជាដើម។ ពាក្យថា ទុគ្គតា បានដល់ ស្រីក្រីក្រ ឬមួយថា នាងទៅកាន់ត្រកូលណា ហើយត្រកូលនោះជាត្រកូលក្រីក្រ នាងក៏ឈ្មោះថាទៅកាន់ត្រកូលបែបនោះ។ ពាក្យថា ម៉ាយ្យោ ឥមំ កុមារិកំ បានដល់ (ពាក្យថា មា អយ្យោ ឥមំ កុមារិកំ) បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់កុំ (ធ្វើបាប) នាងកុមារីនេះឡើយ។ ពាក្យថា អាហារូបហារោ បានដល់ ការនាំមក និងការនាំទៅប្រគល់ឱ្យ គឺការទទួល និងការឱ្យ, ពួកសាវករបស់អាជីវកសម្តែងថា «ពួកយើងមិនបាននាំមកនូវអ្វីមួយឡើយ មិនបាននាំទៅប្រគល់ឱ្យនូវអ្វីមួយឡើយ ការទិញលក់ដោះដូរជាមួយអ្នក មិនមានដល់ពួកយើងឡើយ»។ ពាក្យថា សមណេន ភវិតព្វំ អព្យាវដេន, សមណោ អស្ស សុសមណោ សេចក្តីថា ឡើងឈ្មោះថាសមណៈ គួរជាអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយ មិនមានកិច្ចការរវល់ក្នុងកិច្ចការទាំងឡាយមានសភាពបែបនេះឡើយ ព្រោះថាកាលបើជាយ៉ាងនេះ សមណៈនោះទើបជាសមណៈដ៏ល្អ ពួកសាវករបស់អាជីវកបង្អាប់បង្អោនព្រះឧទាយិនោះយ៉ាងនេះហើយ ទើបនិយាយថា «លោកចូរទៅចុះ ពួកយើងមិនស្គាល់លោកឡើយ»។

298. Sajjitoti sabbūpakaraṇasampanno maṇḍitapasādhito vā.

២៩៨. ពាក្យថា សជ្ជិតោ បានដល់ អ្នកបរិបូណ៌ដោយគ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំងពួង ឬអ្នកដែលគេតាក់តែងស្អិតស្អាងហើយ។

300. Dhuttāti itthidhuttā. Paricārentāti manāpiyesu rūpādīsu ito cito ca samantā indriyāni cārentā, kīḷantā abhiramantāti vuttaṃ hoti. Abbhutamakaṃsūti yadi karissati tvaṃ ettakaṃ jito, yadi na karissati ahaṃ ettakanti paṇamakaṃsu. Bhikkhūnaṃ pana abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Yo karoti parājitena dātabbanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

៣០០. ពាក្យថា ធុត្តា បានដល់ ពួកអ្នកលេងស្រី។ ពាក្យថា បរិចារេន្តា មានសេចក្តីពន្យល់ថា ពួកជនដែលបណ្តោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឱ្យត្រសាលទៅក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយមានរូបជាដើមដែលជាទីគាប់ចិត្ត ខាងនេះខ្លះ ខាងនោះខ្លះ ជុំវិញខ្លួន គឺលេងសប្បាយ រីករាយ។ ពាក្យថា អព្ភុតមកំសុ សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះបានភ្នាល់គ្នាថា «បើ (នាង) ធ្វើមែន អ្នកឈ្នះបានទ្រព្យប៉ុណ្ណេះ បើមិនធ្វើទេ ខ្ញុំឈ្នះបានទ្រព្យប៉ុណ្ណេះ»។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយ មិនគួរធ្វើការភ្នាល់ឡើយ។ ភិក្ខុណាធ្វើការភ្នាល់ ភិក្ខុដែលចាញ់ត្រូវតែប្រគល់ឱ្យ (ទ្រព្យដែលភ្នាល់) នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

Kathañhi nāma ayyo udāyī taṅkhaṇikanti ettha taṅkhaṇoti acirakālo vuccati. Taṅkhaṇikanti acirakālādhikārikaṃ.

ក្នុងពាក្យថា កថញ្ហិ នាម អយ្យោ ឧទាយី តង្ខណិកំ នេះ ពាក្យថា តង្ខណៈ លោកសំដៅយក កាលមិនយូរ។ ពាក្យថា តង្ខណិកំ បានដល់ ស្រីដែលមានការប្រព្រឹត្តរួមរស់ក្នុងកាលមិនយូរ (ស្រីបម្រើមួយរំពេច ឬស្រីពេស្យាបណ្តោះអាសន្ន)។

301. Sañcarittaṃ samāpajjeyyāti sañcaraṇabhāvaṃ samāpajjeyya. Yasmā pana taṃ samāpajjantena kenaci pesitena katthaci gantabbaṃ hoti, parato ca ‘‘itthiyā vā purisamati’’nti ādivacanato idha itthipurisā adhippetā, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘itthiyā vā pahito purisassa santike gacchati, purisena vā pahito itthiyā santike gacchatī’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Itthiyā vā purisamatiṃ purisassa vā itthimatinti ettha āroceyyāti pāṭhaseso daṭṭhabbo, tenevassa padabhājane ‘‘purisassa matiṃ itthiyā āroceti, itthiyā matiṃ purisassa ārocetī’’ti vuttaṃ.

៣០១. ពាក្យថា សញ្ចរិត្តំ សមាបជ្ជេយ្យ សេចក្តីថា ដល់នូវความเป็นអ្នកដើរនាំសារ (មេអណ្តើក)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុដែលដល់នូវសញ្ចរិត្តៈនោះ ត្រូវតែជាអ្នកដែលគេចាត់ចែងឱ្យទៅកាន់ទីណាមួយ ហើយក្នុងពាក្យខាងមុខថា «ឥត្ថិយា វា បុរិសមតឹ» ជាដើម លោកសំដៅយកស្រីនិងប្រុស ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបលោកពោលពាក្យចែកបទ (បទភាជនីយ៍) នៃបទនោះយ៉ាងនេះថា «ស្រីចាត់ចែងទៅកាន់សំណាក់នៃប្រុស ឬប្រុសចាត់ចែងទៅកាន់សំណាក់នៃស្រី»។ ក្នុងបទថា ឥត្ថិយា វា បុរិសមតឹ បុរិសស្ស វា ឥត្ថិមតឹ នេះ គួរយល់ថាមានពាក្យសេសសល់គឺ «អាហរេយ្យ» (ឬ អាហោចេយ្យ) ហេតុនោះហើយ ទើបក្នុងបទភាជនីយ៍នៃបទនោះ លោកពោលថា «ប្រាប់បំណងរបស់ប្រុសដល់ស្រី ប្រាប់បំណងរបស់ស្រីដល់ប្រុស»។

Idāni yadatthaṃ taṃ tesaṃ matiṃ adhippāyaṃ ajjhāsayaṃ chandaṃ ruciṃ āroceti, taṃ dassento ‘‘jāyattane vā jārattane vā’’tiādimāha. Tattha jāyattaneti jāyābhāve. Jārattaneti jārabhāve. Purisassa hi matiṃ itthiyā ārocento jāyattane āroceti, itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane āroceti; apica purisasseva matiṃ itthiyā ārocento jāyattane vā āroceti nibaddhabhariyābhāve, jārattane vā micchācārabhāve. Yasmā panetaṃ ārocentena ‘‘tvaṃ kirassa jāyā bhavissasī’’tiādi vattabbaṃ hoti, tasmā taṃ vattabbatākāraṃ dassetuṃ ‘‘jāyattane vāti jāyā bhavissasi, jārattane [Pg.141] vāti jārī bhavissasī’’ti assa padabhājanaṃ vuttaṃ. Eteneva ca upāyena itthiyā matiṃ purisassa ārocanepi pati bhavissasi, sāmiko bhavissasi, jāro bhavissasīti vattabbatākāro veditabbo.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវប្រយោជន៍ដែលភិក្ខុប្រាប់នូវបំណង សេចក្តីអធិប្បាយ អធ្យាស្រ័យ ឆន្ទៈ និងការពេញចិត្តរបស់ជនទាំងនោះ ទើបលោកពោលពាក្យថា «ជាយត្តនេ វា ជារត្តនេ វា» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា ជាយត្តនេ បានដល់ ក្នុងភាពជាភរិយា។ ពាក្យថា ជារត្តនេ បានដល់ ក្នុងភាពជាស្រីសហាយ (ឬស្រីលួចលាក់)។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលប្រាប់បំណងរបស់ប្រុសដល់ស្រី តែងប្រាប់ក្នុងភាពជាភរិយា កាលប្រាប់បំណងរបស់ស្រីដល់ប្រុស តែងប្រាប់ក្នុងភាពជាស្រីសហាយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលប្រាប់បំណងរបស់ប្រុសដល់ស្រី តែងប្រាប់ក្នុងភាពជាភរិយា គឺក្នុងភាពជាភរិយាប្រចាំ (ភរិយាអចិន្ត្រៃយ៍) ឬក្នុងភាពជាស្រីសហាយ គឺក្នុងភាពជាការប្រព្រឹត្តខុស (ភរិយាបណ្តោះអាសន្ន)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភិក្ខុកាលប្រាប់សេចក្តីនេះ ត្រូវពោលពាក្យជាដើមថា «ឮថា នាងនឹងធ្វើជាភរិយារបស់ប្រុសនោះ» ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលត្រូវពោលនោះ ទើបលោកពោលពាក្យចែកបទនៃបទនោះថា «ពាក្យថា ជាយត្តនេ វា សេចក្តីថា នាងនឹងធ្វើជាភរិយា ពាក្យថា ជារត្តនេ វា សេចក្តីថា នាងនឹងធ្វើជាស្រីសហាយ»។ ដោយឧបាយនេះឯង សូម្បីក្នុងកាលដែលប្រាប់បំណងរបស់ស្រីដល់ប្រុស ក៏ត្រូវដឹងនូវអាការៈដែលត្រូវពោលថា «អ្នកនឹងធ្វើជាប្តី អ្នកនឹងធ្វើជាម្ចាស់ អ្នកនឹងធ្វើជាបុរសសហាយ» ដូចគ្នាដែរ។

Antamaso taṅkhaṇikāyapīti sabbantimena paricchedena yā ayaṃ taṅkhaṇe muhuttamatte paṭisaṃvasitabbato taṅkhaṇikāti vuccati, muhuttikāti attho. Tassāpi ‘‘muhuttikā bhavissasī’’ti evaṃ purisamatiṃ ārocentassa saṅghādiseso. Etenevupāyena ‘‘muhuttiko bhavissasī’’ti evaṃ purisassa itthimatiṃ ārocentopi saṅghādisesaṃ āpajjatīti veditabbo.

ពាក្យថា អន្តមសោ តង្ខណិកាយបិ សេចក្តីថា ដោយការកំណត់ចុងក្រោយបំផុត ស្រីណាដែលឈ្មោះថា តង្ខណិកា ព្រោះត្រូវរួមរស់ជាមួយគ្នាក្នុងខណៈនោះ គឺត្រឹមតែមួយរំពេច ពាក្យថា តង្ខណិកា នោះ មានន័យថា ស្រីមួយរំពេច (ស្រីបណ្តោះអាសន្ន)។ សូម្បីចំពោះស្រីនោះ បើភិក្ខុប្រាប់បំណងរបស់ប្រុសយ៉ាងនេះថា «នាងនឹងធ្វើជាស្រីមួយរំពេច (របស់ប្រុសនោះ)» ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ដោយឧបាយនេះឯង ភិក្ខុកាលប្រាប់បំណងរបស់ស្រីដល់ប្រុសយ៉ាងនេះថា «អ្នកនឹងធ្វើជាបុរសមួយរំពេច (របស់ស្រីនោះ)» ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដូចគ្នា នេះជាសេចក្តីដែលត្រូវដឹង។

303. Idāni ‘‘itthiyā vā purisamati’’nti ettha adhippetā itthiyo pabhedato dassetvā tāsu sañcarittavasena āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘dasa itthiyo’’tiādimāha. Tattha māturakkhitāti mātarā rakkhitā. Yathā purisena saṃvāsaṃ na kappeti, evaṃ mātarā rakkhitā, tenassa padabhājanepi vuttaṃ – ‘‘mātā rakkhati gopeti issariyaṃ kāreti vasaṃ vattetī’’ti. Tattha rakkhatīti katthaci gantuṃ na deti. Gopetīti yathā aññe na passanti, evaṃ guttaṭṭhāne ṭhapeti. Issariyaṃ kāretīti serivihāramassā nisedhentī abhibhavitvā pavattati. Vasaṃ vattetīti ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā akāsī’’ti evaṃ attano vasaṃ tassā upari vatteti. Etenupāyena piturakkhitādayopi ñātabbā. Gottaṃ vā dhammo vā na rakkhati, sagottehi pana sahadhammikehi ca ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehi ekagaṇapariyāpannehi ca rakkhitā ‘‘gottarakkhitā dhammarakkhitā’’ti vuccati, tasmā tesaṃ padānaṃ ‘‘sagottā rakkhantī’’tiādinā nayena padabhājanaṃ vuttaṃ.

៣០៣. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវស្រីទាំងឡាយដែលលោកសំដៅយកក្នុងបទថា «ឥត្ថិយា វា បុរិសមតឹ» នេះ ដោយការបែងចែកប្រភេទ ហើយបង្ហាញនូវការប្លែកគ្នានៃអាបត្តិដោយអំណាចនៃសញ្ចរិត្តៈក្នុងស្រីទាំងនោះ ទើបលោកពោលពាក្យថា «ទស ឥត្ថិយោ» (ស្រី ១០ ប្រភេទ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា មាតុរក្ខិតា បានដល់ ស្រីដែលម្តាយរក្សា។ គឺម្តាយរក្សាទុកមិនឱ្យធ្វើការរួមរស់ជាមួយបុរសបាន ហេតុនោះហើយ ទើបក្នុងបទភាជនីយ៍នៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្តាយរក្សា គ្រប់គ្រង ធ្វើជាធំ បង្គាប់បញ្ជា»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា រក្សា សេចក្តីថា មិនឱ្យទៅកាន់ទីណាមួយ។ ពាក្យថា គ្រប់គ្រង សេចក្តីថា ដាក់ទុកក្នុងកន្លែងដ៏កំបាំង មិនឱ្យអ្នកដទៃឃើញ។ ពាក្យថា ធ្វើជាធំ សេចក្តីថា ហាមឃាត់ការនៅតាមចិត្តចង់របស់នាង ហើយគ្របសង្កត់លើនាង។ ពាក្យថា បង្គាប់បញ្ជា សេចក្តីថា ឱ្យអំណាចរបស់ខ្លួនប្រព្រឹត្តទៅលើនាងយ៉ាងនេះថា «ចូរធ្វើការងារនេះ កុំធ្វើការងារនេះ»។ ដោយឧបាយនេះឯង ស្រីមានបិតុរក្ខិតា (ស្រីដែលឪពុករក្សា) ជាដើម ក៏គប្បីដឹងដូចគ្នាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ត្រកូលក្តី ធម៌ក្តី មិនមែនរក្សាដោយខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែស្រីដែលពួកជនមានគោត្រស្មើគ្នា ឬពួកសហធម្មិកៈ ឬពួកអ្នកបួសឧទ្ទិសចំពោះព្រះសាស្តាតែមួយ ឬពួកជនដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងក្រុមជាមួយគ្នារក្សាទុក ឈ្មោះថា «គោត្តរក្ខិតា» (ស្រីដែលគោត្ររក្សា) និង «ធម្មរក្ខិតា» (ស្រីដែលធម៌រក្សា) ហេតុនោះ ទើបលោកពោលបទភាជនីយ៍នៃបទទាំងនោះដោយន័យជាដើមថា «ពួកជនមានគោត្រស្មើគ្នារក្សា»។

Saha ārakkhenāti sārakkhā. Saha paridaṇḍenāti saparidaṇḍā. Tāsaṃ niddesā pākaṭāva. Imāsu dasasu pacchimānaṃ dvinnameva purisantaraṃ gacchantīnaṃ micchācāro hoti, na itarāsaṃ.

ពាក្យថា សារក្ខា បានដល់ ស្រីដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយការរក្សា (ស្រីដែលមានប្តីរក្សា ឬមានអាជ្ញារក្សា)។ ពាក្យថា សបរិទណ្ឌា បានដល់ ស្រីដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយការផាកពិន័យ (ស្រីដែលមានច្បាប់កំណត់ទណ្ឌកម្ម)។ សេចក្តីពន្យល់នៃស្រីទាំងនោះ ច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងស្រីទាំង ១០ ប្រភេទនេះ គឺមានតែស្រី ២ ប្រភេទខាងចុងប៉ុណ្ណោះ កាលបើទៅរកបុរសដទៃ ទើបមានការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម (មិច្ឆាចារៈ) មិនមែនស្រី ៨ ប្រភេទក្រៅពីនេះឡើយ។

Dhanakkītādīsu appena vā bahunā vā dhanena kītā dhanakkītā. Yasmā pana sā na kītamattā eva saṃvāsatthāya pana kītattā bhariyā, tasmāssa niddese dhanena kiṇitvā vāsetīti vuttaṃ.

ក្នុងបណ្តាស្រីមានធនក្កីតាជាដើម ស្រីដែលគេទិញមកដោយទ្រព្យតិចក្តី ច្រើនក្តី ឈ្មោះថា ធនក្កីតា (ស្រីដែលគេទិញដោយទ្រព្យ)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះនាងមិនមែនគ្រាន់តែជាអ្នកដែលគេទិញមកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែព្រោះគេទិញមកដើម្បីរួមរស់ជាមួយគ្នា ទើបឈ្មោះថាជាភរិយា ហេតុនោះ ក្នុងសេចក្តីពន្យល់នៃបទនោះ លោកទើបពោលថា «ទិញដោយទ្រព្យហើយឱ្យនៅរួមរស់»។

Chandena [Pg.142] attano ruciyā vasatīti chandavāsinī. Yasmā pana sā na attano chandamatteneva bhariyā hoti purisena pana sampaṭicchitattā, tasmāssa niddese ‘‘piyo piyaṃ vāsetī’’ti vuttaṃ.

ស្រីដែលនៅរួមរស់ដោយឆន្ទៈ គឺដោយការពេញចិត្តរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា ឆន្ទវាសិនី (ស្រីដែលនៅរួមរស់ដោយស្ម័គ្រចិត្ត)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះនាងមិនមែនជាភរិយាដោយគ្រាន់តែឆន្ទៈរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែព្រោះបុរសបានទទួលយកនាងដែរ ហេតុនោះ ក្នុងសេចក្តីពន្យល់នៃបទនោះ លោកទើបពោលថា «បុរសជាទីស្រឡាញ់ ឱ្យស្រីជាទីស្រឡាញ់នៅរួមរស់»។

Bhogena vasatīti bhogavāsinī. Udukkhalamusalādigharūpakaraṇaṃ labhitvā bhariyābhāvaṃ gacchantiyā janapaditthiyā etaṃ adhivacanaṃ.

ស្រីដែលនៅរួមរស់ដោយសារភោគៈ (ទ្រព្យសម្បត្តិ) ឈ្មោះថា ភោគវាសិនី។ នេះជាឈ្មោះរបស់ស្រីអ្នកស្រែ (ស្រីជនបទ) ដែលបានទទួលគ្រឿងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ មានត្បាល់ និងអង្រែជាដើម ហើយដល់នូវភាពជាភរិយា។

Paṭena vasatīti paṭavāsinī. Nivāsanamattampi pāvuraṇamattampi labhitvā bhariyābhāvaṃ upagacchantiyā dalidditthiyā etaṃ adhivacanaṃ.

ស្រីដែលនៅរួមរស់ដោយសារសំពត់ ឈ្មោះថា បដវាសិនី។ នេះជាឈ្មោះរបស់ស្រីក្រីក្រ ដែលបានទទួលត្រឹមតែសំពត់ស្លៀក ឬសំពត់ដណ្តប់ ហើយដល់នូវភាពជាភរិយា។

Odapattakinīti ubhinnaṃ ekissā udakapātiyā hatthe otāretvā ‘‘idaṃ udakaṃ viya saṃsaṭṭhā abhejjā hothā’’ti vatvā pariggahitāya vohāranāmametaṃ, niddesepissa ‘‘tāya saha udakapattaṃ āmasitvā taṃ vāsetī’’ti evamattho veditabbo.

ពាក្យថា ឱទបត្តកិនី នេះ ជាឈ្មោះហៅតាមការប្រព្រឹត្តចំពោះស្រីដែលគេបានផ្សំផ្គុំ ដោយការឱ្យជនទាំងពីរជ្រលក់ដៃក្នុងភាជន៍ទឹកតែមួយ ហើយពោលថា «អ្នកទាំងឡាយចូរជាអ្នកលាយឡំគ្នា មិនបែកបាក់គ្នា ដូចជាទឹកនេះចុះ» រួចហើយក៏ទទួលយកនាង សូម្បីក្នុងសេចក្តីពន្យល់នៃបទនោះ ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «បុរសពាល់ត្រូវភាជន៍ទឹកជាមួយនាងនោះ ហើយឱ្យនាងនៅរួមរស់»។

Obhaṭaṃ oropitaṃ cumbaṭamassāti obhaṭacumbaṭā, kaṭṭhahārikādīnaṃ aññatarā, yassā sīsato cumbaṭaṃ oropetvā ghare vāseti, tassā etaṃ adhivacanaṃ.

ស្រីដែលមានខ្នើយកើយក្បាល (ទ្រនាប់ក្បាលសម្រាប់ទ្រែក) ដែលគេដាក់ចុះហើយ ឈ្មោះថា ឱភដចុម្ពដា គឺស្រីណាម្នាក់ក្នុងបណ្តាស្រីអ្នករកអុសជាដើម នេះជាឈ្មោះរបស់ស្រីដែលបុរសបានដាក់ចុះនូវទ្រនាប់ក្បាលពីក្បាលរបស់នាង ហើយឱ្យនាងនៅរួមរស់ក្នុងផ្ទះ។

Dāsī cāti attanoyeva dāsī ca hoti bhariyā ca.

ពាក្យថា ទាសី ច សេចក្តីថា នាងជាស្រីបម្រើផង ជាភរិយាផង របស់បុរសនោះឯង។

Kammakārī nāma gehe bhatiyā kammaṃ karoti, tāya saddhiṃ koci gharāvāsaṃ kappeti attano bhariyāya anatthiko hutvā. Ayaṃ vuccati ‘‘kammakārī ca bhariyā cā’’ti.

ស្រីដែលឈ្មោះថា កម្មការី គឺនាងធ្វើការងារក្នុងផ្ទះដើម្បីឈ្នួល បុរសណាម្នាក់មិនត្រូវការភរិយារបស់ខ្លួន ហើយក៏រួមរស់ជាគ្រួសារជាមួយនាងនោះ ស្រីនេះលោកហៅថា «កម្មការីផង ជាភរិយាផង»។

Dhajena āhaṭā dhajāhaṭā, ussitaddhajāya senāya gantvā paravisayaṃ vilumpitvā ānītāti vuttaṃ hoti, taṃ koci bhariyaṃ karoti, ayaṃ dhajāhaṭā nāma. Muhuttikā vuttanayāeva, etāsaṃ dasannampi purisantaragamane micchācāro hoti. Purisānaṃ pana vīsatiyāpi etāsu micchācāro hoti, bhikkhuno ca sañcarittaṃ hotīti.

ស្រីដែលគេនាំមកដោយទង់ ឈ្មោះថា ធជាហដា សេចក្តីថា ស្រីដែលគេនាំមកដោយការទៅប្លន់យកពីដែនដទៃដោយកងទ័ពដែលលើកទង់ឡើង បុរសណាម្នាក់ធ្វើនាងនោះឱ្យជាភរិយា នាងនេះឈ្មោះថា ធជាហដា។ ស្រីឈ្មោះ មុហុត្តិកា (ស្រីមួយរំពេច) មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ កាលបើស្រីទាំង ១០ ប្រភេទនេះ ទៅកាន់បុរសដទៃ តែងមានការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម (មិច្ឆាចារៈ)។ ចំណែកបុរសទាំងឡាយ សូម្បីទាំង ២០ ប្រភេទ កាលបើទៅរកស្រីទាំងនេះ ក៏មានការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម ហើយសញ្ចរិត្តៈ (ការដើរនាំសារ) ក៏មានដល់ភិក្ខុដែរ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។

305. Idāni puriso bhikkhuṃ pahiṇatītiādīsu paṭiggaṇhātīti so bhikkhu tassa purisassa ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi, hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’ti evaṃ vuttavacanaṃ ‘‘sādhu upāsakā’’ti vā ‘‘hotū’’ti vā ‘‘ārocessāmī’’ti vā yena kenaci ākārena vacībhedaṃ katvā vā sīsakampanādīhi vā sampaṭicchati. Vīmaṃsatīti [Pg.143] evaṃ paṭiggaṇhitvā tassā itthiyā santikaṃ gantvā taṃ sāsanaṃ āroceti. Paccāharatīti tena ārocite sā itthī ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā paṭikkhipatu vā lajjāya vā tuṇhī hotu, puna āgantvā tassa purisassa taṃ pavattiṃ āroceti.

៣០៥. ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា បុរិសោ ភិក្ខុំ បហិណតិ នេះ ពាក្យថា បដិគ្គណ្ហាតិ សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះទទួលយកពាក្យដែលបុរសនោះពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅប្រាប់នាងឈ្មោះនេះ ដែលជាមាតុរក្ខិតាថា ឮថា នាងចូរធ្វើជាភរិយាដែលគេទិញដោយទ្រព្យរបស់បុរសឈ្មោះនេះចុះ» ដោយការបញ្ចេញវាចាដោយអាការៈណាមួយថា «ល្អហើយ ឧបាសក» ឬថា «សូមឱ្យជាយ៉ាងនោះចុះ» ឬថា «អាត្មនឹងទៅប្រាប់ឱ្យ» ឬដោយការងក់ក្បាលជាដើម។ ពាក្យថា វីមំសតិ សេចក្តីថា កាលបើទទួលពាក្យយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទៅកាន់សំណាក់នៃស្រីនោះ ហើយប្រាប់នូវសារនោះ។ ពាក្យថា បច្ចាហរតិ សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះប្រាប់ហើយ ស្រីនោះនឹងទទួលព្រមថា «ល្អហើយ» ក្តី ឬបដិសេធក្តី ឬស្ងៀមព្រោះសេចក្តីខ្មាសក្តី ភិក្ខុនោះក៏ត្រឡប់មកវិញ ហើយប្រាប់នូវរឿងរ៉ាវនោះដល់បុរសនោះ។

Ettāvatā imāya paṭiggahaṇārocanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hoti. Sā pana tassa bhariyā hotu vā mā vā, akāraṇametaṃ. Sace pana so māturakkhitāya santikaṃ pesito taṃ adisvā tassā mātuyā taṃ sāsanaṃ āroceti, bahiddhā vimaṭṭhaṃ nāma hoti, tasmā visaṅketanti mahāpadumatthero āha. Mahāsumatthero pana mātā vā hotu pitā vā antamaso gehadāsīpi añño vāpi yo koci taṃ kiriyaṃ sampādessati, tassa vuttepi vimaṭṭhaṃ nāma na hoti, tivaṅgasampattikāle āpattiyeva.

ដោយហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុរមែងត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ព្រោះការបរិបូណ៌ដោយអង្គ ៣ គឺការទទួល ការប្រាប់ និងការនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញនេះ។ ចំណែករឿងដែលនាងនោះនឹងបានធ្វើជាភរិយារបស់បុរសនោះ ឬមិនបានធ្វើ មិនមែនជាហេតុ (នាំឱ្យត្រូវអាបត្តិ ឬមិនត្រូវអាបត្តិ) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុនោះដែលគេចាត់ឱ្យទៅកាន់សំណាក់នៃនាងមាតុរក្ខិតា មិនបានជួបនាងនោះ ហើយទៅប្រាប់សារនោះដល់ម្តាយរបស់នាងវិញ ឈ្មោះថាជាការយល់ច្រឡំខាងក្រៅ ហេតុនោះ ទើបព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ជាការខុសបំណង (មិនត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស)»។ ចំណែកព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា ទោះបីជាម្តាយក្តី ឪពុកក្តី សូម្បីត្រឹមតែស្រីបម្រើក្នុងផ្ទះក្តី ឬអ្នកដទៃណាមួយក្តី ដែលនឹងជួយសម្រេចកិច្ចការនោះឱ្យបាន កាលបើភិក្ខុប្រាប់ដល់អ្នកនោះហើយ ក៏មិនឈ្មោះថាជាការយល់ច្រឡំឡើយ កាលបើបរិបូណ៌ដោយអង្គ ៣ ហើយ រមែងត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។

Nanu yathā ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti vattukāmo virajjhitvā ‘‘dhammaṃ paccakkhāmī’’ti vadeyya paccakkhātāvassa sikkhā. Yathā vā ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’ti vattukāmo virajjhitvā ‘‘dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’ti vadeyya āpannovassa pārājikaṃ. Evaṃsampadamidanti āha. Taṃ panetaṃ ‘‘paṭiggaṇhāti, antevāsiṃ vīmaṃsāpetvā attanā paccāharati, āpatti saṅghādisesassā’’ti iminā sameti, tasmā subhāsitaṃ.

តើមិនមែនដូច្នោះទេឬ? ដូចជាភិក្ខុចង់និយាយថា «ខ្ញុំសូមលះបង់ព្រះពុទ្ធ» តែបែរជានិយាយខុសទៅជា «ខ្ញុំសូមលះបង់ព្រះធម៌» វិញ សិក្ខារបស់ភិក្ខុនោះ ក៏ឈ្មោះថាជាការលះបង់ហើយពិតមែន។ មួយវិញទៀត ដូចជាភិក្ខុចង់និយាយថា «ខ្ញុំចូលបឋមជ្ឈាន» តែបែរជានិយាយខុសទៅជា «ខ្ញុំចូលទុតិយជ្ឈាន» វិញ ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិកពិតមែន។ ព្រះថេរៈ (មហាសុម្មត្ថេរ) បានពោលថា សេចក្តីនេះមានឧបមាដូចគ្នានឹងឧបមេយ្យនេះឯង។ ក៏ពាក្យដែលព្រះមហាសុម្មត្ថេរពោលនោះ ស្របគ្នានឹងព្រះបាលីនេះថា «ទទួលយក... ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស» ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យនោះទើបឈ្មោះថាជាពាក្យដែលពោលល្អហើយ។

Yathā ca ‘‘māturakkhitaṃ brūhī’’ti vuttassa gantvā tassā ārocetuṃ samatthānaṃ mātādīnampi vadato visaṅketo natthi, evameva ‘‘hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’ti vattabbe ‘‘hohi kira itthannāmassa bhariyā chandavāsinī’’ti evaṃ pāḷiyaṃ vuttesu chandavāsiniādīsu vacanesu aññataravasena vā avuttesupi ‘‘hohi kira itthannāmassa bhariyā jāyā pajāpati puttamātā gharaṇī gharasāminī bhattarandhikā sussūsikā paricārikā’’tievamādīsu saṃvāsaparidīpakesu vacanesu aññataravasena vā vadantassāpi visaṅketo natthi tivaṅgasampattiyā āpattiyeva. ‘‘Māturakkhitaṃ brūhī’’ti pesitassa pana gantvā aññāsu piturakkhitādīsu aññataraṃ vadantassa visaṅketaṃ. Esa nayo ‘‘piturakkhitaṃ brūhī’’tiādīsupi.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលគេប្រាប់ថា «ចូរទៅប្រាប់ស្រីដែលម្តាយរក្សា» ហើយទៅប្រាប់ដល់មាតាបិតាជាដើម ដែលអាចប្រាប់បន្តដល់នាងបាន ឈ្មោះថាមិនមានការខុសបំណង (វិសង្កេត) ឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាលបើគួរនិយាយថា «នាងចូរធ្វើជាភរិយាដែលគេទិញដោយទ្រព្យរបស់បុរសឈ្មោះនេះពិតមែនចុះ» តែភិក្ខុបែរជានិយាយដោយអំណាចនៃពាក្យណាមួយ ក្នុងបណ្តាពាក្យមានពាក្យថា «ឆន្ទវាសិនី» (ស្រីដែលនៅដោយស្ម័គ្រចិត្ត) ជាដើម ដែលមានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលី យ៉ាងនេះថា «នាងចូរធ្វើជាភរិយាដែលនៅដោយស្ម័គ្រចិត្តរបស់បុរសឈ្មោះនេះពិតមែនចុះ» ឬនិយាយដោយអំណាចនៃពាក្យណាមួយ សូម្បីតែមិនបានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលី មានពាក្យថា «នាងចូរធ្វើជាភរិយា ជាជាយា ជាបជាបតិ ជាមាតានៃកូន ជាឃរណី ជាម្ចាស់ផ្ទះ ជាអ្នកស្លដណ្តាំ ជាអ្នកបម្រើ ជាអ្នកឆ្មាំបម្រើ របស់បុរសឈ្មោះនេះពិតមែនចុះ» ជាដើម ដែលជាពាក្យសម្តែងនូវការរួមរស់ជាមួយគ្នា សូម្បីតែភិក្ខុពោលយ៉ាងនេះ ក៏មិនមានការខុសបំណងឡើយ ត្រូវតែអាបត្តិពិតប្រាកដ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គទាំងបី។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលគេបញ្ជូនទៅដោយពាក្យថា «ចូរទៅប្រាប់ស្រីដែលម្តាយរក្សា» តែបែរជាទៅនិយាយចំពោះស្រីណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ក្នុងបណ្តាស្រីដែលឪពុករក្សាជាដើម ឈ្មោះថាមានការខុសបំណង។ វិធីនេះ ក៏មាននៅក្នុងពាក្យថា «ចូរទៅប្រាប់ស្រីដែលឪពុករក្សា» ជាដើម ដូចគ្នាដែរ។

Kevalañhettha [Pg.144] ekamūlakadumūlakādivasena ‘‘purisassa mātā bhikkhuṃ pahiṇati, māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatī’’ti evamādīnaṃ mūlaṭṭhānañca vasena peyyālabhedoyeva viseso. Sopi pubbe vuttanayattā pāḷianusāreneva sakkā jānitunti nāssa vibhāgaṃ dassetuṃ ādaraṃ karimha.

ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាតែត្រង់ការបែងចែកន័យសង្ខេប (បេយ្យាលៈ) ប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចនៃពាក្យមានជាដើមថា «មាតារបស់បុរសបញ្ជូនភិក្ខុទៅ មាតារបស់ស្រីដែលមាតារក្សាបញ្ជូនភិក្ខុទៅ» ដោយអំណាចនៃឯកមូលកៈ (មានមូលមួយ) និងទុមូលកៈ (មានមូលពីរ) ជាដើម និងដោយអំណាចនៃទីតាំងដើម។ សូម្បីតែសេចក្តីប្លែកគ្នានោះ ក៏អាចដឹងបានតាមលំដាប់ព្រះបាលី ដោយន័យដែលបានពោលមកហើយក្នុងខាងដើម ហេតុនោះ ទើបយើងខ្ញុំមិនបានធ្វើសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកនៃសេចក្តីប្លែកគ្នានោះឡើយ។

338. Paṭiggaṇhātītiādīsu pana dvīsu catukkesu paṭhamacatukke ādipadena tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso, majjhe dvīhi duvaṅgasampattiyā thullaccayaṃ, ante ekena ekaṅgasampattiyā dukkaṭaṃ. Dutiyacatukke ādipadena duvaṅgasampattiyā thullaccayaṃ, majjhe dvīhi ekaṅgasampattiyā dukkaṭaṃ, ante ekena aṅgābhāvato anāpatti. Tattha paṭiggaṇhātīti āṇāpakassa sāsanaṃ paṭiggaṇhāti. Vīmaṃsatīti pahitaṭṭhānaṃ gantvā taṃ āroceti. Paccāharatīti puna āgantvā mūlaṭṭhassa āroceti.

៣៣៨. បណ្តាពួកបួន (ចតុក្កៈ) ទាំងពីរ ដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «ទទួលយក» ជាដើមនោះ ក្នុងចតុក្កៈទីមួយ៖ ដោយបទដំបូង ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គទាំងបី ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស, ដោយបទកណ្តាលទាំងពីរ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គពីរ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ, ដោយបទចុងក្រោយមួយ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ក្នុងចតុក្កៈទីពីរ៖ ដោយបទដំបូង ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គពីរ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ, ដោយបទកណ្តាលទាំងពីរ ព្រោះបរិបូណ៌ដោយអង្គមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ, ដោយបទចុងក្រោយមួយ ព្រោះមិនមានអង្គ ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ។ ក្នុងចតុក្កៈទាំងនោះ ពាក្យថា «ទទួលយក» គឺទទួលយកពាក្យបណ្តាំរបស់អ្នកបញ្ជា។ ពាក្យថា «ស៊ើបសួរ» គឺទៅកាន់កន្លែងដែលគេបញ្ជូនទៅ ហើយប្រាប់ពាក្យបណ្តាំនោះ។ ពាក្យថា «នាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ» គឺត្រឡប់មកវិញ ហើយប្រាប់ដល់អ្នកបញ្ជាដើម។

Na paccāharatīti ārocetvā ettova pakkamati. Paṭiggaṇhāti na vīmaṃsatīti purisena ‘‘itthannāmaṃ gantvā brūhī’’ti vuccamāno ‘‘sādhū’’ti tassa sāsanaṃ paṭiggaṇhitvā taṃ pamussitvā vā appamussitvā vā aññena karaṇīyena tassā santikaṃ gantvā kiñcideva kathaṃ kathento nisīdati, ettāvatā ‘‘paṭiggaṇhāti na vīmaṃsati nāmā’’ti vuccati. Atha naṃ sā itthī sayameva vadati ‘‘tumhākaṃ kira upaṭṭhāko maṃ gehe kātukāmo’’ti evaṃ vatvā ca ‘‘ahaṃ tassa bhariyā bhavissāmī’’ti vā ‘‘na bhavissāmī’’ti vā vadati. So tassā vacanaṃ anabhinanditvā appaṭikkositvā tuṇhībhūtova uṭṭhāyāsanā tassa purisassa santikaṃ āgantvā taṃ pavattiṃ āroceti, ettāvatā ‘‘na vīmaṃsati paccāharati nāmā’’ti vuccati. Na vīmaṃsati na paccāharatīti kevalaṃ sāsanārocanakāle paṭiggaṇhātiyeva, itaraṃ pana dvayaṃ na karoti.

ពាក្យថា «មិននាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ» គឺកាលបើបានប្រាប់ហើយ ក៏ចៀសចេញទៅពីទីនោះតែម្តង។ ពាក្យថា «ទទួលយក តែមិនស៊ើបសួរ» គឺកាលបើបុរសនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ទៅប្រាប់នាងឈ្មោះនេះផង» ភិក្ខុក៏ទទួលពាក្យបណ្តាំរបស់គេថា «ញោម» ហើយភ្លេចក្តី មិនភ្លេចក្តី ក៏ទៅកាន់សំណាក់នៃនាងនោះដោយកិច្ចការផ្សេង ហើយអង្គុយនិយាយពាក្យពេចន៍បន្តិចបន្តួច ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថា «ទទួលយក តែមិនស៊ើបសួរ»។ គ្រានោះ ស្រីនោះនិយាយនឹងភិក្ខុនោះដោយខ្លួនឯងថា «ឮថាឧបដ្ឋាករបស់លោកម្ចាស់ ចង់បានខ្ញុំយកទៅធ្វើជាភរិយាឬ?» លុះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏និយាយទៀតថា «ខ្ញុំនឹងធ្វើជាភរិយារបស់គាត់» ឬថា «ខ្ញុំមិនធ្វើជាភរិយារបស់គាត់ទេ»។ ភិក្ខុនោះមិនត្រេកអរ មិនបដិសេធចំពោះពាក្យរបស់នាងឡើយ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ក្រោកពីអាសនៈ ត្រឡប់មកកាន់សំណាក់របស់បុរសនោះវិញ ហើយប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថា «មិនស៊ើបសួរ តែនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ»។ ពាក្យថា «មិនស៊ើបសួរ មិននាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ» គឺគ្រាន់តែទទួលយកក្នុងខណៈដែលគេប្រាប់ពាក្យបណ្តាំប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនធ្វើកិច្ចពីរយ៉ាងក្រៅពីនោះឡើយ។

Na paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharatīti koci puriso bhikkhussa ṭhitaṭṭhāne vā nisinnaṭṭhāne vā tathārūpiṃ kathaṃ katheti, bhikkhu tena appahitopi pahito viya hutvā itthiyā santikaṃ gantvā ‘‘hohi kira itthannāmassa bhariyā’’tiādinā nayena vīmaṃsitvā tassā ruciṃ vā aruciṃ vā puna āgantvā imassa āroceti. Teneva nayena vīmaṃsitvā apaccāharanto [Pg.145] ‘‘na paṭiggaṇhāti vīmaṃsati na paccāharatī’’ti vuccati. Teneva nayena gato avīmaṃsitvā tāya samuṭṭhāpitaṃ kathaṃ sutvā paṭhamacatukkassa tatiyapade vuttanayena āgantvā imassa ārocento ‘‘na paṭiggaṇhāti na vīmaṃsati paccāharatī’’ti vuccati. Catutthapadaṃ pākaṭameva.

ពាក្យថា «មិនទទួលយក តែស៊ើបសួរ និងនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ» គឺបុរសណាម្នាក់និយាយរឿងរ៉ាវមានសភាពយ៉ាងនោះ ក្នុងទីដែលភិក្ខុឈរ ឬអង្គុយ ភិក្ខុនោះសូម្បីតែបុរសនោះមិនបានបញ្ជូនទៅ ក៏ធ្វើខ្លួនដូចជាគេបញ្ជូនទៅ ដើរទៅកាន់សំណាក់នៃស្រីនោះ ហើយស៊ើបសួរដោយន័យមានជាដើមថា «នាងចូរធ្វើជាភរិយារបស់បុរសឈ្មោះនេះពិតមែនចុះ» ដឹងនូវសេចក្តីពេញចិត្ត ឬមិនពេញចិត្តរបស់នាងហើយ ក៏ត្រឡប់មកប្រាប់ដល់បុរសនេះវិញ។ ភិក្ខុដែលស៊ើបសួរដោយន័យនោះឯង តែមិននាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ ឈ្មោះថា «មិនទទួលយក តែស៊ើបសួរ មិននាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ»។ ភិក្ខុដែលទៅដោយន័យនោះឯង តែមិនបានស៊ើបសួរ បានស្តាប់ពាក្យដែលនាងនិយាយផ្តើមឡើង ហើយត្រឡប់មកប្រាប់ដល់បុរសនេះ តាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងបទទីបីនៃចតុក្កៈទីមួយ ឈ្មោះថា «មិនទទួលយក មិនស៊ើបសួរ តែនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ»។ ចំណែកបទទីបួន គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Sambahule bhikkhū āṇāpetītiādinayā pākaṭāyeva. Yathā pana sambahulāpi ekavatthumhi āpajjanti, evaṃ ekassapi sambahulavatthūsu sambahulā āpattiyo veditabbā. Kathaṃ? Puriso bhikkhuṃ āṇāpeti ‘‘gaccha, bhante, asukasmiṃ nāma pāsāde saṭṭhimattā vā sattatimattā vā itthiyo ṭhitā tā vadehi, hotha kira itthannāmassa bhariyāyo’’ti. So sampaṭicchitvā tattha gantvā ārocetvā puna taṃ sāsanaṃ paccāharati. Yattakā itthiyo tattakā āpattiyo āpajjati. Vuttañhetaṃ parivārepi –

ន័យមានជាដើមថា «បញ្ជាភិក្ខុច្រើនរូប» គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុច្រើនរូបត្រូវអាបត្តិក្នុងវត្ថុ (ស្ត្រី) តែមួយ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុមួយរូបត្រូវអាបត្តិច្រើនក្នុងវត្ថុច្រើន ក៏គប្បីដឹងយ៉ាងនោះដែរ។ សួរថា តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុរសបញ្ជាភិក្ខុថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅ ក្នុងប្រាសាទឈ្មោះឯណោះ មានស្រីប្រមាណ ៦០ នាក់ ឬ ៧០ នាក់ ឈរនៅទីនោះ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់នាងទាំងនោះថា នាងទាំងឡាយចូរធ្វើជាភរិយារបស់បុរសឈ្មោះនេះពិតមែនចុះ»។ ភិក្ខុនោះទទួលពាក្យហើយ ទៅកាន់ទីនោះ ប្រាប់ហើយ ក៏នាំពាក្យបណ្តាំនោះត្រឡប់មកវិញ។ ស្រីមានចំនួនប៉ុន្មាន ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិមានចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងគម្ពីរវារៈ (បរិវារៈ) លោកទើបពោលទុកថា៖

‘‘Padavītihāramattena, vācāya bhaṇitena ca;

Sabbāni garukāni sappaṭikammāni;

Catusaṭṭhi āpattiyo āpajjeyya ekato;

Pañhāmesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 480);

«ភិក្ខុគប្បីត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ ដែលអាចកែខៃបាន (សង្ឃាទិសេស) ទាំងអស់ចំនួន ៦៤ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ត្រឹមតែការឈានជើងដើរ និងការនិយាយស្តីប៉ុណ្ណោះ ប្រស្នានេះ អ្នកឈ្លាសវៃទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ»។

Imaṃ kira atthavasaṃ paṭicca ayaṃ pañho vutto. Vacanasiliṭṭhatāya cettha ‘‘catusaṭṭhi āpattiyo’’ti vuttaṃ. Evaṃ karonto pana satampi sahassampi āpajjatīti. Yathā ca ekena pesitassa ekassa sambahulāsu itthīsu sambahulā āpattiyo, evaṃ eko puriso sambahule bhikkhū ekissā santikaṃ peseti, sabbesaṃ saṅghādiseso. Eko sambahule bhikkhū sambahulānaṃ itthīnaṃ santikaṃ peseti, itthigaṇanāya saṅghādisesā. Sambahulā purisā ekaṃ bhikkhuṃ ekissā santikaṃ pesenti, purisagaṇanāya saṅghādisesā. Sambahulā ekaṃ sambahulānaṃ itthīnaṃ santikaṃ pesenti, vatthugaṇanāya saṅghādisesā. Sambahulā sambahule ekissā santikaṃ pesenti, vatthugaṇanāya saṅghādisesā. Sambahulā purisā sambahule bhikkhū sambahulānaṃ itthīnaṃ santikaṃ pesenti, vatthugaṇanāya saṅghādisesā. Esa nayo ‘‘ekā itthī ekaṃ bhikkhu’’ntiādīsupi. Ettha ca sabhāgavibhāgatā nāma appamāṇaṃ, mātāpitunampi pañcasahadhammikānampi sañcarittakammaṃ karontassa āpattiyeva.

ឮថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបត្រាស់សួរប្រស្នានេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ដែលលោកពោលថា «អាបត្តិ ៦៤» ក្នុងទីនេះ គឺដើម្បីឱ្យសមរម្យនឹងពាក្យស្លោកប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនោះ ក៏អាចត្រូវអាបត្តិសូម្បីមួយរយ ឬមួយពាន់បានដែរ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុមួយរូបដែលបុរសម្នាក់បញ្ជូនទៅកាន់ស្រីច្រើននាក់ ត្រូវអាបត្តិច្រើនយ៉ាងណាមិញ បើបុរសម្នាក់បញ្ជូនភិក្ខុច្រើនរូបទៅកាន់ស្រីម្នាក់ ភិក្ខុទាំងអស់នោះក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស យ៉ាងនោះដែរ។ បុរសម្នាក់បញ្ជូនភិក្ខុច្រើនរូបទៅកាន់ស្រីច្រើននាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនស្រី។ បុរសច្រើននាក់បញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ស្រីម្នាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនបុរស។ បុរសច្រើននាក់បញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ស្រីច្រើននាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនវត្ថុ។ បុរសច្រើននាក់បញ្ជូនភិក្ខុច្រើនរូបទៅកាន់ស្រីម្នាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនវត្ថុ។ បុរសច្រើននាក់បញ្ជូនភិក្ខុច្រើនរូបទៅកាន់ស្រីច្រើននាក់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាមចំនួនវត្ថុ។ វិធីនេះ ក៏មាននៅក្នុងវារៈទាំងឡាយមានជាដើមថា «ស្រីម្នាក់ ភិក្ខុមួយរូប» ដូចគ្នាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងសញ្ចរិត្តនេះ ការជាសភាគ (ពួកដូចគ្នា) ឬវិសភាគ (ពួកផ្សេងគ្នា) មិនមែនជាប្រមាណឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុធ្វើការដើរតួជាមេអណ្តើក (សញ្ចរិត្តកម្ម) ដល់មាតាបិតា ឬដល់សហធម្មិកទាំងប្រាំ ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។

Puriso [Pg.146] bhikkhuṃ āṇāpeti gaccha bhanteti catukkaṃ aṅgavasena āpattibheda dassanatthaṃ vuttaṃ. Tassa pacchimapade antevāsī vīmaṃsitvā bahiddhā paccāharatīti āgantvā ācariyassa anārocetvā ettova gantvā tassa purisassa āroceti. Āpatti ubhinnaṃ thullaccayassāti ācariyassa paṭiggahitattā ca vīmaṃsāpitattā ca dvīhaṅgehi thullaccayaṃ, antevāsikassa vīmaṃsitattā ca paccāhaṭattā ca dvīhaṅgehi thullaccayaṃ. Sesaṃ pākaṭameva.

ចតុក្កៈមានជាដើមថា «បុរសបញ្ជាភិក្ខុថា និមន្តទៅ បពិត្រលោកម្ចាស់» លោកពោលទុកដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកអាបត្តិដោយអំណាចនៃអង្គ។ ក្នុងបទចុងក្រោយនៃចតុក្កៈនោះ ពាក្យថា «អន្តេវាសិកស៊ើបសួរហើយ នាំពាក្យត្រឡប់មកខាងក្រៅ» គឺត្រឡប់មកវិញ តែមិនបានប្រាប់ដល់ព្រះអាចារ្យ ក៏ដើរចេញពីទីនោះទៅប្រាប់ដល់បុរសនោះតែម្តង។ ពាក្យថា «ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដល់ភិក្ខុទាំងពីររូប» គឺចំពោះព្រះអាចារ្យ ព្រោះតែការទទួលពាក្យបណ្តាំ និងការប្រើឱ្យស៊ើបសួរ ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដោយអង្គពីរ ចំណែកឯអន្តេវាសិក ព្រោះតែការស៊ើបសួរ និងការនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ ទើបត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដោយអង្គពីរដូចគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

339. Gacchanto sampādetīti paṭiggaṇhāti ceva vīmaṃsati ca. Āgacchanto visaṃvādetīti na paccāharati. Gacchanto visaṃvādetīti na paṭiggaṇhāti. Āgacchanto sampādetīti vīmaṃsati ceva paccāharati ca. Evaṃ ubhayattha dvīhaṅgehi thullaccayaṃ. Tatiyapade āpatti, catutthe anāpatti.

៣៣៩. ពាក្យថា «កាលទៅ ធ្វើឱ្យសម្រេច» គឺទាំងទទួលយក ទាំងស៊ើបសួរ។ ពាក្យថា «កាលមក ធ្វើឱ្យខូចការ» គឺមិននាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា «កាលទៅ ធ្វើឱ្យខូចការ» គឺមិនទទួលយក។ ពាក្យថា «កាលមក ធ្វើឱ្យសម្រេច» គឺទាំងស៊ើបសួរ ទាំងនាំពាក្យត្រឡប់មកវិញ។ ក្នុងករណីទាំងពីរយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដោយអង្គពីរ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងបទទីបី ត្រូវអាបត្តិ (ទុក្កដ) ក្នុងបទទីបួន មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

340. Anāpatti saṅghassa vā cetiyassa vā gilānassa vā karaṇīyena gacchati ummattakassa ādikammikassāti ettha bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ vā kiñci vā vippakataṃ hoti. Tattha kārukānaṃ bhattavetanatthāya upāsako vā upāsikāya santikaṃ bhikkhuṃ pahiṇeyya, uṃpāsikā vā upāsakassa, evarūpena saṅghassa karaṇīyena gacchantassa anāpatti. Cetiyakamme kayiramānepi eseva nayo. Gilānassa bhesajjatthāyapi upāsakena vā upāsikāya santikaṃ upāsikāya vā upāsakassa santikaṃ pahitassa gacchato anāpatti. Ummattakaādikammikā vuttanayā eva.

៣៤០. ក្នុងបទថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុដែលទៅដោយកិច្ចការរបស់សង្ឃក្តី របស់ចេតិយក្តី របស់ភិក្ខុឈឺក្តី ភិក្ខុឆ្កួត ភិក្ខុដើមបញ្ញត្តិ» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា៖ ឧបោសថគារ (ព្រះវិហារ) ឬសំណង់ណាមួយរបស់ភិក្ខុសង្ឃ នៅមិនទាន់រួចរាល់។ ក្នុងសំណង់នោះ ឧបាសកបញ្ជូនភិក្ខុទៅកាន់សំណាក់ឧបាសិកា ឬឧបាសិកាបញ្ជូនទៅកាន់សំណាក់ឧបាសក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់អាហារ និងឈ្នួលរបស់ជាងទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលទៅដោយកិច្ចការរបស់សង្ឃមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែកាលដែលគេកំពុងធ្វើការងារចំពោះចេតិយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីតែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ថ្នាំសង្កូវរបស់ភិក្ខុឈឺ កាលបើឧបាសកបញ្ជូនទៅកាន់សំណាក់ឧបាសិកា ឬឧបាសិកាបញ្ជូនទៅកាន់សំណាក់ឧបាសក ភិក្ខុដែលទៅនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុឆ្កួត និងភិក្ខុដើមបញ្ញត្តិ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបទភាជនីយ៍ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ chasamuṭṭhānaṃ, sīsukkhipanādinā kāyavikārena sāsanaṃ gahetvā gantvā hatthamuddāya vīmaṃsitvā puna āgantvā hatthamuddāya eva ārocentassa kāyato samuṭṭhāti. Āsanasālāya nisinnassa ‘‘itthannāmā āgamissati, tassā cittaṃ jāneyyāthā’’ti kenaci vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā taṃ āgataṃ vatvā tassā gatāya puna tasmiṃ purise āgate ārocentassa vācato samuṭṭhāti. Vācāya ‘‘sādhū’’ti sāsanaṃ gahetvā aññena karaṇīyena tassā gharaṃ gantvā aññattha vā gamanakāle taṃ disvā vacībhedeneva vīmaṃsitvā puna aññeneva [Pg.147] karaṇīyena tato apakkamma kadācideva taṃ purisaṃ disvā ārocentassāpi vācatova samuṭṭhāti. Paṇṇattiṃ ajānantassa pana khīṇāsavassāpi kāyavācato samuṭṭhāti. Kathaṃ? Sace hissa mātāpitaro kujjhitvā alaṃvacanīyā honti, tañca bhikkhuṃ gharaṃ upagataṃ therapitā vadati ‘‘mātā te tāta maṃ mahallakaṃ chaḍḍetvā ñātikulaṃ gatā, gaccha taṃ maṃ upaṭṭhātuṃ pesehī’’ti. So ce gantvā taṃ vatvā puna pituno tassā āgamanaṃ vā anāgamanaṃ vā āroceti, saṅghādiseso. Imāni tīṇi acittakasamuṭṭhānāni.

បណ្តាសមុដ្ឋានជាដើមនោះ សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៦។ អាបត្តិរមែងតាំងឡើងអំពីកាយ ចំពោះភិក្ខុដែលទទួលពាក្យបណ្តាំដោយការសម្តែងអាការៈតាមកាយ មានការងក់ក្បាលជាដើម ហើយទៅស៊ើបសួរដោយសញ្ញាដៃ លុះត្រឡប់មកវិញ ក៏ប្រាប់ដោយសញ្ញាដៃដដែល។ អាបត្តិរមែងតាំងឡើងអំពីវាចា ចំពោះភិក្ខុដែលអង្គុយនៅក្នុងរោងឆ្អែត (សាលាឆទាន) កាលបើមានគេនិយាយថា «នាងឈ្មោះនេះនឹងមក សូមលោកម្ចាស់ជួយស៊ើបសួរចិត្តរបស់នាងផង» ក៏ទទួលពាក្យថា «ញោម» លុះនាងនោះមកដល់ ក៏និយាយស៊ើបសួរ លុះនាងនោះទៅវិញ ហើយបុរសនោះត្រឡប់មកវិញ ក៏ប្រាប់ដល់គេ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុដែលទទួលពាក្យបណ្តាំដោយវាចាថា «ញោម» ហើយទៅកាន់ផ្ទះរបស់នាងនោះដោយកិច្ចការផ្សេង ឬឃើញនាងនោះក្នុងខណៈដែលដើរទៅកាន់ទីដទៃ ហើយស៊ើបសួរដោយការបញ្ចេញវាចា លុះចៀសចេញពីទីនោះដោយកិច្ចការផ្សេងទៀត ហើយជួបនឹងបុរសនោះក្នុងពេលណាមួយ ក៏ប្រាប់ដល់គេ សូម្បីតែភិក្ខុនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិតាំងឡើងអំពីវាចាដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែព្រះខីណាស្រពដែលមិនដឹងនូវព្រះបញ្ញត្តិ ក៏ត្រូវអាបត្តិតាំងឡើងអំពីកាយនិងវាចាបានដែរ។ សួរថា តើតាំងឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ប្រសិនបើមាតាបិតារបស់លោកខឹងនឹងគ្នា ហើយជាបុគ្គលដែលកូនគួរនិយាយសម្រុះសម្រួលបាន កាលភិក្ខុនោះចូលទៅកាន់ផ្ទះ ឪពុករបស់ព្រះថេរៈក៏និយាយនឹងលោកថា «កូនប្រុស ម្តាយរបស់លោកលះបង់ញោមដែលជាមនុស្សចាស់ជរានេះ ហើយទៅកាន់ផ្ទះញាតិបាត់ហើយ លោកចូរទៅប្រាប់នាងឱ្យមកបម្រើញោមវិញផង»។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះទៅប្រាប់នាងហើយ ត្រឡប់មកប្រាប់ឪពុកវិញ អំពីការមកក្តី មិនមកក្តី របស់នាង ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ សមុដ្ឋានទាំងបីនេះ ឈ្មោះថា អចិត្តកសមុដ្ឋាន (សមុដ្ឋានដែលមិនអាស្រ័យនឹងចិត្ត)។

Paṇṇattiṃ pana jānitvā eteheva tīhi nayehi sañcarittaṃ samāpajjato kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Imāni tīṇi paṇṇattijānanacittena sacittakasamuṭṭhānāni. Kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, kusalādivasena cettha tīṇi cittāni, sukhādivasena tisso vedanāti.

ម៉្យាងទៀត កាលបើដឹងសិក្ខាបទបញ្ញត្តិហើយ ភិក្ខុអ្នកដល់នូវសញ្ចរិត្តៈ (ការដើរចងស្ពានមេត្រី) ដោយន័យទាំង ៣ នេះឯង អាបត្តិរមែងតាំងឡើងអំពីកាយនិងចិត្តខ្លះ អំពីវាចានិងចិត្តខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ។ សមុដ្ឋានទាំង ៣ នេះ ជាសចិត្តកសមុដ្ឋាន ដោយចិត្តដែលដឹងសិក្ខាបទបញ្ញត្តិ។ សិក្ខាបទនេះ ជាកិរិយា មិនរួចផុតដោយសញ្ញា ជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម ជាវចីកម្ម។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានចិត្ត ៣ ដោយវារៈនៃកុសលជាដើម មានវេទនា ៣ ដោយវារៈនៃសុខជាដើម។

341. Vinītavatthūsu ādito vatthupañcake paṭiggahitamattattā dukkaṭaṃ.

៣៤១. ក្នុងវិនិតវត្ថុទាំងឡាយ ក្នុងពួកនៃវត្ថុ ៥ ខាងដើម ព្រោះហេតុត្រឹមតែទទួលយក រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Kalahavatthusmiṃ sammodanīyaṃ akāsīti taṃ saññāpetvā puna gehagamanīyaṃ

ក្នុងកលហវត្ថុ ពាក្យថា «ធ្វើការសម្រុះសម្រួលគ្នា» គឺធ្វើឱ្យនាងយល់ព្រម ហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ

Akāsi. Nālaṃvacanīyāti na pariccattāti attho. Yā hi yathā yathā yesu yesu janapadesu pariccattā pariccattāva hoti, bhariyābhāvaṃ atikkamati, ayaṃ ‘‘alaṃvacanīyā’’ti vuccati. Esā pana na alaṃvacanīyā kenacideva kāraṇena kalahaṃ katvā gatā, tenevettha bhagavā ‘‘anāpattī’’ti āha. Yasmā pana kāyasaṃsagge yakkhiyā thullaccayaṃ vuttaṃ, tasmā duṭṭhullādīsupi yakkhipetiyo thullaccayavatthumevāti veditabbā. Aṭṭhakathāsu panetaṃ na vicāritaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

បានធ្វើហើយ។ ពាក្យថា «នាងមិនគួរនឹងស្តីប្រដៅបាន» (នាលំវចនីយា) សេចក្តីថា នាងមិនទាន់ត្រូវបានគេលះបង់ចោល។ ព្រោះថា ស្រីណាដែលគេលះបង់ចោលហើយ ដោយប្រការណាៗ ក្នុងជនបទនោះៗ ឈ្មោះថាជាស្រីដែលគេលះបង់ចោលពិតប្រាកដ រមែងកន្លងផុតពីភាពជាភរិយា ស្រីនោះទើបហៅថា «ស្រីគួរនឹងស្តីប្រដៅបាន» (អលំវចនីយា)។ ចំណែកឯស្រីនេះ មិនមែនជាស្រីគួរនឹងស្តីប្រដៅបានឡើយ នាងគ្រាន់តែឈ្លោះប្រកែកគ្នាដោយហេតុណាមួយ ហើយដើរចេញទៅប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ក្នុងរឿងនេះថា «មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែក្នុងកាយសំសគ្គសិក្ខាបទ ទ្រង់ត្រាស់ទុកថា ភិក្ខុអ្នកដល់នូវការប៉ះពាល់កាយជាមួយនឹងយក្ខិនី ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ហេតុនោះ ទោះបីក្នុងសិក្ខាបទមានទុដ្ឋុល្លវាចាជាដើម យក្ខិនីនិងប្រេតស្រី ក៏ជាវត្ថុនៃអាបត្តិថុល្លច្ច័យដូចគ្នា យ៉ាងនេះគួរជ្រាប។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ មិនបានវិនិច្ឆ័យសេចក្តីនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងវត្ថុទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសិក្ខាបទសញ្ចរិត្ត ចប់ហើយ។

6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាសិក្ខាបទកុដិការៈ

342. Tena samayenāti kuṭikārasikkhāpadaṃ. Tattha āḷavakāti āḷaviraṭṭhe jātā dārakā āḷavakā nāma, te pabbajitakālepi ‘‘āḷavakā’’tveva paññāyiṃsu. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘āḷavakā bhikkhū’’ti. Saññācikāyoti [Pg.148] sayaṃ yācitvā gahitūpakaraṇāyo. Kārāpentīti karontipi kārāpentipi, te kira sāsane vipassanādhurañca ganthadhurañcāti dvepi dhurāni chaḍḍetvā navakammameva dhuraṃ katvā paggaṇhiṃsu. Assāmikāyoti anissarāyo, kāretā dāyakena virahitāyoti attho. Attuddesikāyoti attānaṃ uddissa attano atthāya āraddhāyoti attho. Appamāṇikāyoti ‘‘ettakena niṭṭhaṃ gacchissantī’’ti evaṃ aparicchinnappamāṇāyo, vuddhippamāṇāyo vā mahantappamāṇāyoti attho.

៣៤២. ពាក្យថា «សម័យនោះ» គឺសិក្ខាបទកុដិការៈ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «ពួកអាឡវកៈ» គឺពួកកុមារដែលកើតក្នុងអាឡវិរដ្ឋ ឈ្មោះថា អាឡវកៈ ទោះបីក្នុងកាលដែលបួសហើយ ក៏នៅតែប្រាកដឈ្មោះថា «អាឡវកៈ» យ៉ាងនោះឯង។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយ សំដៅយកភិក្ខុទាំងនោះ ទើបពោលថា «ពួកភិក្ខុអាឡវកៈ»។ ពាក្យថា «ដោយការសូមខ្លួនឯង» (សញ្ញាចិកាយ) គឺមានគ្រឿងឧបករណ៍ដែលខ្លួនសូមយកមកដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា «ឱ្យធ្វើ» (ការាបេន្តិ) គឺធ្វើខ្លួនឯងខ្លះ ឱ្យគេធ្វើខ្លះ ឮថា ភិក្ខុទាំងនោះលះបង់ធុរៈទាំងពីរ គឺវិបស្សនាធុរៈនិងគន្ថធុរៈក្នុងសាសនា ហើយយកតែនវកម្ម (ការងារសំណង់ថ្មី) ធ្វើជាធុរៈ យកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា «មិនមានម្ចាស់» (អស្សាមិកាយ) សេចក្តីថា មិនមានអ្នកជាធំ គឺមិនមានទាយកអ្នកបង្គាប់ឱ្យធ្វើឡើយ។ ពាក្យថា «ឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន» (អត្តុទ្ទេសិកាយ) សេចក្តីថា ឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន គឺចាប់ផ្តើមធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង។ ពាក្យថា «មិនមានប្រមាណ» (អប្បមាណិកាយ) សេចក្តីថា មិនបានកំណត់ប្រមាណទុកថា «សំណង់នឹងសម្រេចដោយគ្រឿងឧបករណ៍ប៉ុណ្ណេះ» ឬមានប្រមាណចម្រើនឡើង ឬមានប្រមាណធំទូលាយ។

Yācanā eva bahulā etesaṃ mandaṃ aññaṃ kammanti yācanabahulā. Evaṃ viññattibahulā veditabbā. Atthato panettha nānākaraṇaṃ natthi, anekakkhattuṃ ‘‘purisaṃ detha, purisatthakaraṃ dethā’’ti yācantānametaṃ adhivacanaṃ. Tattha mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭati, sahāyatthāya kammakaraṇatthāya ‘‘purisaṃ dethā’’ti yācituṃ vaṭṭati. Purisatthakaranti purisena kātabbaṃ hatthakammaṃ vuccati, taṃ yācituṃ vaṭṭati. Hatthakammaṃ nāma kiñci vatthu na hoti, tasmā ṭhapetvā migaluddakamacchabandhakādīnaṃ sakakammaṃ avasesaṃ sabbaṃ kappiyaṃ. ‘‘Kiṃ, bhante, āgatattha kena kamma’’nti pucchite vā apucchite vā yācituṃ vaṭṭati, viññattipaccayā doso natthi. Tasmā migaluddakādayo sakakammaṃ na yācitabbā, ‘‘hatthakammaṃ dethā’’ti aniyametvāpi na yācitabbā; evaṃ yācitā hi te ‘‘sādhu, bhante’’ti bhikkhū uyyojetvā migepi māretvā āhareyyuṃ. Niyametvā pana ‘‘vihāre kiñci kattabbaṃ atthi, tattha hatthakammaṃ dethā’’ti yācitabbā. Phālanaṅgalādīni upakaraṇāni gahetvā kasituṃ vā vapituṃ vā lāyituṃ vā gacchantaṃ sakiccapasutampi kassakaṃ vā aññaṃ vā kiñci hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭateva. Yo pana vighāsādo vā añño vā koci nikkammo niratthakakathaṃ kathento niddāyanto vā viharati, evarūpaṃ ayācitvāpi ‘‘ehi re idaṃ vā idaṃ vā karohī’’ti yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati.

ការសូមរបស់ភិក្ខុទាំងនោះមានច្រើន ការងារដទៃមានតិច ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានការសូមច្រើន» (យាចនពហុលា)។ ភិក្ខុ «អ្នកមានការធ្វើសេចក្តីដឹងច្រើន» (វិញ្ញត្តិពហុលា) ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងពាក្យទាំងពីរនេះ ដោយអត្ថមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាទេ នេះជាឈ្មោះរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលសូមច្រើនដងថា «សូមលោកប្រគល់បុរសឱ្យមក សូមលោកប្រគល់បុរសអ្នកធ្វើការងារឱ្យមក»។ ក្នុងករណីនោះ ការសូមបុរសដោយការកាត់ផ្តាច់ មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែការសូមថា «សូមលោកប្រគល់បុរសឱ្យមក» ដើម្បីជាគ្នា ឬដើម្បីជួយធ្វើការងារ គឺគួរ។ ពាក្យថា «បុរសអ្នកធ្វើការងារ» (បុរិសត្ថករៈ) សំដៅដល់ហត្ថកម្ម (ការងារដោយដៃ) ដែលបុរសត្រូវធ្វើ ការសូមហត្ថកម្មនោះ គឺគួរ។ ហត្ថកម្ម មិនមែនជាវត្ថុអ្វីមួយឡើយ ហេតុនោះ លើកលែងតែការងារផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រានព្រៃ នេសាទត្រីជាដើមចេញ ការងារដែលសេសសល់ទាំងអស់ គឺគួរ (កប្បិយៈ)។ កាលបើគេសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់និមន្តមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី មានការងារអ្វីខ្លះ?» ឬទោះបីគេមិនសួរ ក៏គួរនឹងសូមបាន មិនមានទោសព្រោះបច្ច័យគឺវិញ្ញត្តិឡើយ។ ហេតុនោះ មិនគួរទៅសូមការងារផ្ទាល់ខ្លួនពីពួកព្រានព្រៃជាដើមឡើយ សូម្បីតែសូមដោយមិនបានកំណត់ថា «សូមប្រគល់ហត្ថកម្មឱ្យ» ក៏មិនគួរដែរ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុសូមយ៉ាងនេះ ពួកទាយកទាំងនោះនឹងទទួលពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ល្អហើយ» រួចហើយបញ្ជូនភិក្ខុត្រឡប់ទៅវិញ ហើយទៅសម្លាប់សត្វម្រឹគយកមកប្រគេន។ ប៉ុន្តែ គួរកំណត់សូមយ៉ាងនេះថា «ការងារដែលត្រូវធ្វើក្នុងវត្តមានខ្លះ សូមលោកប្រគល់ហត្ថកម្មក្នុងវត្តនោះមក»។ សូម្បីតែកសិករ ឬអ្នកដទៃណាមួយ ដែលកំពុងខ្វល់ខ្វាយនឹងការងាររបស់ខ្លួន កំពុងកាន់គ្រឿងឧបករណ៍មានផាល និងនង្គ័លជាដើម ដើម្បីទៅភ្ជួរស្រែ ទៅសាបព្រោះ ឬទៅច្រូតកាត់ ក៏ភិក្ខុគួរនឹងសូមហត្ថកម្មខ្លះបានដែរ។ ចំណែកជនណាដែលជាអ្នកស៊ីសំណល់ក្តី ជនដទៃណាមួយដែលគ្មានការងារធ្វើក្តី កំពុងនិយាយរឿងឥតប្រយោជន៍ ឬកំពុងដេកលក់ក្តី ភិក្ខុទោះបីមិនបាច់សូម ក៏គួរប្រើឱ្យធ្វើការងារតាមប្រាថ្នាបានថា «នែអ្នក មកនេះ ចូលធ្វើការងារនេះ ឬការងារនេះចុះ»។

Hatthakammassa pana sabbakappiyabhāvadīpanatthaṃ imaṃ nayaṃ kathenti. Sace hi bhikkhu pāsādaṃ kāretukāmo hoti, thambhatthāya pāsāṇakoṭṭakānaṃ gharaṃ gantvā vattabbaṃ ‘‘hatthakammaṃ laddhuṃ vaṭṭati upāsakā’’ti. Kiṃ kātabbaṃ, bhante,ti? Pāsāṇatthambhā uddharitvā dātabbāti. Sace te uddharitvā [Pg.149] vā denti, uddharitvā nikkhitte attano thambhe vā denti, vaṭṭati. Athāpi vadanti – ‘‘amhākaṃ, bhante, hatthakammaṃ kātuṃ khaṇo natthi, aññaṃ uddharāpetha, tassa mūlaṃ dassāmā’’ti uddharāpetvā ‘‘pāsāṇatthambhe uddhaṭamanussānaṃ mūlaṃ dethā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Etenevupāyena pāsādadārūnaṃ atthāya vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ iṭṭhakatthāya iṭṭhakavaḍḍhakīnaṃ chadanatthāya gehacchādakānaṃ cittakammatthāya cittakārānanti yena yena attho hoti, tassa tassa atthāya tesaṃ tesaṃ sippakārakānaṃ santikaṃ gantvā hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭati. Hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Araññato āharāpentena ca sabbaṃ anajjhāvutthakaṃ āharāpetabbaṃ.

ម៉្យាងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពជាកប្បិយៈនៃហត្ថកម្មទាំងអស់ លោកទើបពោលនូវន័យនេះ។ ព្រោះថា បើភិក្ខុចង់ធ្វើប្រាសាទ ដើម្បីបានសសរ គួរទៅកាន់ផ្ទះរបស់ជាងថ្ម ហើយពោលថា «ឧបាសកទាំងឡាយ អាត្មាគួរបានហត្ថកម្មខ្លះ»។ បើគេសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» គួរប្រាប់ថា «សូមជួយគាស់សសរថ្មប្រគេនផង»។ បើគេគាស់ប្រគេនក្តី ឬប្រគេនសសររបស់ខ្លួនដែលគាស់ទុកហើយក្តី គឺគួរ។ មួយវិញទៀត បើគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកខ្ញុំមិនមានពេលទំនេរនឹងធ្វើហត្ថកម្មទេ សូមលោកម្ចាស់ឱ្យអ្នកដទៃគាស់ចុះ ពួកខ្ញុំនឹងប្រគល់កម្រៃឱ្យ» ភិក្ខុឱ្យគេគាស់ហើយ គួរពោលថា «សូមលោកប្រគល់កម្រៃឱ្យដល់មនុស្សដែលគាស់សសរថ្មទាំងនោះចុះ»។ ដោយឧបាយនេះឯង ដើម្បីបានឈើធ្វើប្រាសាទ គួរទៅកាន់សំណាក់នៃជាងឈើ ដើម្បីបានឥដ្ឋ គួរទៅកាន់សំណាក់នៃជាងឥដ្ឋ ដើម្បីប្រក់ដំបូល គួរទៅកាន់សំណាក់នៃជាងប្រក់ដំបូលផ្ទះ ដើម្បីគំនូរប្លែកៗ គួរទៅកាន់សំណាក់នៃជាងគំនូរ គឺភិក្ខុមានសេចក្តីត្រូវការដោយការងារណាៗ គួរទៅកាន់សំណាក់នៃជាងនោះៗ ហើយសូមហត្ថកម្មបាន។ ម៉្យាងទៀត គ្រឿងឧបករណ៍ទាំងអស់ ទោះបីបានមកដោយអំណាចនៃការសូមហត្ថកម្ម ដោយការកាត់ផ្តាច់ក្តី ដោយការប្រគល់ភត្តនិងកម្រៃឱ្យក្តី ក៏គួរទទួលយកបានទាំងអស់។ ហើយភិក្ខុដែលឱ្យគេនាំយកឈើពីព្រៃមក គួរឱ្យគេនាំយកតែឈើដែលមិនមានម្ចាស់ហួងហែងប៉ុណ្ណោះ។

Na kevalañca pāsādaṃ kāretukāmena mañcapīṭhapattaparissāvanadhamakarakacīvarādīni kārāpetukāmenāpi dārulohasuttādīni labhitvā te te sippakārake upasaṅkamitvā vuttanayeneva hatthakammaṃ yācitabbaṃ. Hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetabbaṃ. Sace pana kātuṃ na icchanti, bhattavetanaṃ paccāsīsanti, akappiyakahāpaṇādi na dātabbaṃ. Bhikkhācāravattena taṇḍulādīni pariyesitvā dātuṃ vaṭṭati.

មិនត្រឹមតែភិក្ខុអ្នកចង់ធ្វើប្រាសាទប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីភិក្ខុអ្នកចង់ធ្វើគ្រែ កៅអី ថាស តម្រងទឹក ធម្មក្រក និងចីវរជាដើម កាលបើបានឈើ ដែក អំបោះជាដើមហើយ គួរចូលទៅរកជាងនោះៗ ហើយសូមហត្ថកម្មតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ហើយគ្រឿងឧបករណ៍ទាំងអស់ ទោះបីបានមកដោយអំណាចនៃការសូមហត្ថកម្ម ដោយការកាត់ផ្តាច់ក្តី ដោយការប្រគល់ភត្តនិងកម្រៃឱ្យក្តី ក៏គួរទទួលយកបានទាំងអស់។ ប៉ុន្តែ បើគេមិនចង់ធ្វើឱ្យ ហើយរំពឹងចង់បានភត្តនិងកម្រៃ មិនគួរប្រគល់វត្ថុជាអកប្បិយៈមានកហាបណៈជាដើមឡើយ។ គួរស្វែងរកអង្ករជាដើមដោយវត្តនៃការដើរទៅកាន់ផ្ទះដើម្បីសុំ ហើយប្រគល់ឱ្យ។

Hatthakammavasena pattaṃ kāretvā tatheva pācetvā navapakkassa pattassa puñchanatelatthāya antogāmaṃ paviṭṭhena ‘‘bhikkhāya āgato’’ti sallakkhetvā yāguyā vā bhatte vā ānīte hatthena patto pidhātabbo. Sace upāsikā ‘‘kiṃ, bhante’’ti pucchati, ‘‘navapakko patto puñchanatelena attho’’ti vattabbaṃ. Sace sā ‘‘dehi, bhante’’ti pattaṃ gahetvā telena puñchitvā yāguyā vā bhattassa vā pūretvā deti, viññatti nāma na hoti, gahetuṃ vaṭṭatīti.

ភិក្ខុឱ្យគេធ្វើបាត្រដោយអំណាចនៃហត្ថកម្ម ហើយឱ្យគេដុតយ៉ាងនោះឯង កាលបើចូលទៅកាន់ខាងក្នុងភូមិ ដើម្បីបានប្រេងលាបបាត្រដែលទើបនឹងដុតថ្មីៗ កាលបើពួកអ្នកស្រុកសម្គាល់ថា «លោកម្ចាស់និមន្តមកដើម្បីបិណ្ឌបាត» ហើយនាំយកយាគូក្តី ភត្តក្តី មកប្រគេន ភិក្ខុត្រូវយកដៃបិទបាត្រទុក។ បើឧបាសិកាសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានការអ្វី?» គួរប្រាប់ថា «បាត្រទើបនឹងដុតថ្មីៗ អាត្មាត្រូវការប្រេងលាបបាត្រ»។ បើនាងពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគល់បាត្រមក» រួចទទួលយកបាត្រទៅលាបប្រេង ហើយដាក់យាគូក្តី ភត្តក្តី ឱ្យពេញ រួចប្រគេនមកវិញ យ៉ាងនេះមិនឈ្មោះថាជាវិញ្ញត្តិឡើយ គួរទទួលយកបាន។

Bhikkhū pageva piṇḍāya caritvā āsanasālaṃ gantvā āsanaṃ apassantā tiṭṭhanti. Tatra ce upāsakā bhikkhū ṭhite disvā sayameva āsanāni āharāpenti, nisīditvā gacchantehi āpucchitvā gantabbaṃ. Anāpucchā gatānampi naṭṭhaṃ gīvā na hoti, āpucchitvā gamanaṃ pana vattaṃ. Sace bhikkhūhi ‘‘āsanāni āharathā’’ti vuttehi āhaṭāni honti, āpucchitvāva gantabbaṃ. Anāpucchā gatānaṃ vattabhedo ca naṭṭhañca gīvāti. Attharaṇakojavādīsupi eseva nayo.

ពួកភិក្ខុត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតតាំងពីព្រលឹម ហើយនិមន្តទៅកាន់សាលាឆាន់ កាលបើមិនឃើញអាសនៈ ក៏ឈរចាំ។ ក្នុងទីនោះ បើពួកឧបាសកឃើញភិក្ខុឈរហើយ ក៏នាំយកអាសនៈមកប្រគេនដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយហើយ កាលនឹងត្រឡប់ទៅវិញ ត្រូវលាសិនសឹមទៅ។ ទោះបីភិក្ខុមិនបានលាហើយទៅ អាសនៈដែលបាត់បង់ទៅ ក៏មិនត្រូវសងឡើយ ប៉ុន្តែការលាសិនសឹមទៅ គឺជាវត្ត។ បើពួកឧបាសកនាំយកអាសនៈមកប្រគេន ព្រោះភិក្ខុពោលថា «ចូរនាំយកអាសនៈមក» ភិក្ខុត្រូវតែលាសិនសឹមទៅ។ បើមិនលាហើយទៅ រមែងជាការដាច់វត្តផង អាសនៈដែលបាត់បង់ទៅ ក៏ត្រូវសងផង។ សូម្បីក្នុងគ្រឿងលាតសន្ធឹង និងកម្រាលព្រំជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

Makkhikāyo [Pg.150] bahukā honti, ‘‘makkhikābījaniṃ āharathā’’ti vattabbaṃ. Pucimandasākhādīni āharanti, kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbāni. Āsanasālāya udakabhājanaṃ rittaṃ hoti, ‘‘dhamakaraṇaṃ gaṇhā’’ti na vattabbaṃ. Dhamakarakañhi rittabhājane pakkhipanto bhindeyya ‘‘nadiṃ vā taḷākaṃ vā gantvā pana udakaṃ āharā’’ti vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Gehato āharā’’ti neva vattuṃ vaṭṭati, na āhaṭaṃ paribhuñjitabbaṃ. Āsanasālāyaṃ vā araññake vā bhattakiccaṃ karontehi tatthajātakaṃ anajjhāvutthakaṃ yaṃkiñci uttaribhaṅgārahaṃ pattaṃ vā phalaṃ vā sace kiñci kammaṃ karontaṃ āharāpeti, hatthakammavasena āharāpetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabbaṃ. Ayaṃ tāva purisatthakare nayo.

បើរុយទាំងឡាយមានច្រើន គួរពោលថា «ចូរនាំយកផ្លិតដេញរុយមក»។ បើគេនាំយកមែកស្តៅជាដើមមក គួរឱ្យគេធ្វើឱ្យជាកប្បិយៈសិន សឹមទទួលយក។ ក្នុងសាលាឆាន់ បើភាជន៍ទឹកទទេ មិនគួរពោលថា «ចូរយកធម្មក្រកទៅ» ឡើយ ព្រោះថា កាលបើគេដាក់ធម្មក្រកទៅក្នុងភាជន៍ទទេ អាចនឹងធ្វើឱ្យបែកបាន គួរពោលយ៉ាងនេះថា «ចូរទៅកាន់ស្ទឹង ឬស្រះទឹក ហើយដងទឹកយកមកចុះ»។ មិនគួរពោលថា «ចូរដងទឹកពីផ្ទះមក» ឡើយ ហើយទឹកដែលគេនាំយកមកនោះ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ដែរ។ ពួកភិក្ខុកាលធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងសាលាឆាន់ក្តី ក្នុងព្រៃក្តី បើឱ្យអ្នកណាមួយដែលកំពុងធ្វើការងារ ទៅនាំយកស្លឹកឈើ ឬផ្លែឈើណាមួយដែលដុះក្នុងទីនោះ ដែលមិនមានម្ចាស់ហួងហែង ដែលគួរដល់ការធ្វើជាគ្រឿងផ្សំបង្អែម មកប្រគេន យ៉ាងនេះគួរឱ្យគេនាំយកមកដោយអំណាចនៃហត្ថកម្ម ហើយប្រើប្រាស់បាន។ ប៉ុន្តែ មិនគួរឱ្យភិក្ខុ ឬសាមណេរដែលជាអ្នកទ្រុស្តសីល ធ្វើហត្ថកម្មឡើយ។ នេះជាន័យក្នុងបុរិសត្ថករៈជាដំបូង។

Goṇaṃ pana aññātakaappavāritaṭṭhānato āharāpetuṃ na vaṭṭati, āharāpentassa dukkaṭaṃ. Ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭati, tāvakālikanayena sabbattha vaṭṭati. Evaṃ āharāpitañca goṇaṃ rakkhitvā jaggitvā sāmikā paṭicchāpetabbā. Sacassa pādo vā siṅgaṃ vā bhijjati vā nassati vā sāmikā ce sampaṭicchanti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce sampaṭicchanti, gīvā hoti. Sace ‘‘tumhākaṃyeva demā’’ti vadanti na sampaṭicchitabbaṃ. ‘‘Vihārassa demā’’ti vutte pana ‘‘ārāmikānaṃ ācikkhatha jagganatthāyā’’ti vattabbaṃ.

ចំណែកឯគោ មិនគួរឱ្យគេនាំយកមកពីសំណាក់ជនដែលមិនមែនជាញាតិ និងមិនមែនជាអ្នកបវារណាឡើយ ភិក្ខុណាឱ្យគេនាំយកមក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ទោះបីជាសំណាក់ញាតិ និងអ្នកបវារណាក៏ដោយ ក៏មិនគួរទៅសូមដោយការកាត់ផ្តាច់ឡើយ ប៉ុន្តែការសូមដោយន័យខ្ចីប្រើប្រាស់មួយគ្រា គឺគួរក្នុងទីទាំងពួង។ ហើយកាលបើឱ្យគេនាំយកគោមកយ៉ាងនេះហើយ ត្រូវជួយថែរក្សា ទំនុកបម្រុង ហើយប្រគល់ត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់គេវិញ។ បើជើង ឬស្នែងរបស់គោនោះបាក់ ឬគោនោះស្លាប់ទៅ បើម្ចាស់គេទទួលយក យ៉ាងនេះជាការល្អ。 បើគេមិនទទួលយកទេ ត្រូវសងវិញ។ បើគេពោលថា «ពួកខ្ញុំប្រគេនដល់លោកម្ចាស់តែម្តង» មិនគួរទទួលយកឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគេពោលថា «ពួកខ្ញុំប្រគេនដល់វត្ត» គួរប្រាប់ថា «ចូរប្រាប់ដល់ពួកអារាមិកជនដើម្បីឱ្យគេជួយថែរក្សាចុះ»។

‘‘Sakaṭaṃ dethā’’tipi aññātakaappavārite vattuṃ na vaṭṭati, viññattieva hoti dukkaṭaṃ āpajjati. Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭati, tāvakālikaṃ vaṭṭati kammaṃ katvā puna dātabbaṃ. Sace nemiyādīni bhijjanti pākatikāni katvā dātabbaṃ. Naṭṭhe gīvā hoti. ‘‘Tumhākameva demā’’ti vutte dārubhaṇḍaṃ nāma sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Esa nayo vāsipharasukuṭhārīkudālanikhādanesu. Valliādīsu ca parapariggahitesu. Garubhaṇḍappahonakesuyeva ca valliādīsu viññatti hoti, na tato oraṃ.

សូម្បីតែពាក្យថា «សូមប្រគល់រទេះឱ្យមក» ក៏មិនគួរពោលចំពោះជនដែលមិនមែនជាញាតិ និងមិនមែនជាអ្នកបវារណាឡើយ ព្រោះជាវិញ្ញត្តិ រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសំណាក់ញាតិ និងអ្នកបវារណា គឺគួរ គឺគួរសូមខ្ចីប្រើប្រាស់មួយគ្រា កាលធ្វើការងាររួចហើយ ត្រូវប្រគល់ឱ្យវិញ។ បើខ្នងកង់រទេះជាដើមបាក់ ត្រូវធ្វើឱ្យល្អដូចដើមវិញ រួចសឹមប្រគល់ឱ្យ។ បើរទេះបាត់បង់ទៅ ត្រូវសងវិញ។ បើគេពោលថា «ពួកខ្ញុំប្រគេនដល់លោកម្ចាស់តែម្តង» វត្ថុដែលជាគ្រឿងឈើ (ទារុភណ្ឌ) គឺគួរទទួលយកបាន។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងកាំបិតចាំង ពូថៅ ដាវ ចបកាប់ និងដែកខួងជាដើម។ សូម្បីក្នុងវល្លិជាដើមដែលជារបស់អ្នកដទៃហួងហែង ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ម៉្យាងទៀត វិញ្ញត្តិរមែងមានតែក្នុងវល្លិជាដើមដែលល្មមរាប់ថាជាគរុភណ្ឌប៉ុណ្ណោះ មិនមានក្នុងវត្ថុដែលថោកទាបជាងនោះឡើយ។

Anajjhāvutthakaṃ pana yaṃkiñci āharāpetuṃ vaṭṭati. Rakkhitagopitaṭṭhāneyeva hi viññatti nāma vuccati. Sā dvīsu paccayesu sabbena sabbaṃ na vaṭṭati, senāsanapaccaye pana ‘‘āhara dehī’’ti viññattimattameva na vaṭṭati[Pg.151], parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭanti. Tattha uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā aññaṃ vā yaṃkiñci senāsanaṃ icchato ‘‘imasmiṃ vata okāse evarūpaṃ senāsanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vā ‘‘yutta’’nti vā ‘‘anurūpa’’nti vātiādinā nayena vacanaṃ parikathā nāma. ‘‘Upāsakā tumhe kuhiṃ vasathā’’ti? ‘‘Pāsāde, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ bhikkhūnaṃ pana upāsakā pāsādo na vaṭṭatī’’ti evamādivacanaṃ obhāso nāma. Manusse disvā rajjuṃ pasāreti, khīle ākoṭāpeti. ‘‘Kiṃ idaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘idha āvāsaṃ karissāmā’’ti evamādikaraṇaṃ pana nimittakammaṃ nāma. Gilānapaccaye pana viññattipi vaṭṭati, pageva parikathādīni.

ម៉្យាងទៀត ការឲ្យនាំមកនូវវត្ថុណាមួយ (ដូចជាវល្លិជាដើម) ដែលអ្នកដទៃមិនទាន់បានកាន់កាប់គ្រប់គ្រង គឺគួរ។ ព្រោះថា ការសុំ (វិញ្ញត្តិ) តែងហៅបានតែក្នុងទីកន្លែងដែលគេថែរក្សាការពារទុកប៉ុណ្ណោះ។ វិញ្ញត្តិនោះ មិនគួរទាល់តែសោះក្នុងបច្ច័យទាំងពីរ (គឺចីវរបច្ច័យ និងបិណ្ឌបាតបច្ច័យ) ប៉ុន្តែក្នុងសេនាសនបច្ច័យ សូម្បីតែការធ្វើវិញ្ញត្តិថា «ចូរនាំមក ចូរប្រគេន» ដូច្នេះ ក៏មិនគួរឡើយ តែការនិយាយលែបខាយ (បរិកថា) ការនិយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀង (ឱភាស) និងការធ្វើនិមិត្ត (និមិត្តកម្ម) គឺគួរ។ ក្នុងវិធីទាំងបីនោះ ពាក្យនិយាយរបស់ភិក្ខុដែលប្រាថ្នាចង់បានឧបោសថគារ ឬភោជនសាលា ឬសេនាសនៈណាមួយផ្សេងទៀត ដោយន័យជាដើមថា «ក្នុងឱកាសនេះ គួរធ្វើសេនាសនៈមានសភាពយ៉ាងនេះពិតមែន» ឬថា «សមគួរ» ឬថា «សមរម្យ» នេះហៅថា បរិកថា។ ពាក្យសួរថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នារស់នៅឯណា?» ពួកឧបាសកឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ រស់នៅក្នុងប្រាសាទ ករុណា»។ ភិក្ខុពោលថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ចុះប្រាសាទមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយទេឬអ្វី?» ពាក្យពោលមានសភាពយ៉ាងនេះជាដើម ហៅថា ឱភាស។ ការដែលភិក្ខុឃើញមនុស្សហើយ លាតខ្សែវាស់ ឬឲ្យគេបោះបង្គោល កាលបើគេសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាអ្វី?» ក៏ប្រាប់ថា «យើងនឹងធ្វើអាវាសក្នុងទីនេះ» ការធ្វើមានសភាពយ៉ាងនេះជាដើម ហៅថា និមិត្តកម្ម។ ប៉ុន្តែក្នុងគិលានបច្ច័យ សូម្បីតែវិញ្ញត្តិក៏គួរដែរ ចំណែកឯបរិកថាជាដើម មិនបាច់និយាយទៅថ្វី។

Manussā upaddutā yācanāya upaddutā viññattiyāti tesaṃ bhikkhūnaṃ tāya yācanāya ca viññattiyā ca pīḷitā. Ubbijjantipīti ‘‘kiṃ nu āharāpessantī’’ti ubbegaṃ iñjanaṃ calanaṃ paṭilabhanti. Uttasantipīti ahiṃ viya disvā sahasā tasitvā ukkamanti. Palāyantipīti dūratova yena vā tena vā palāyanti. Aññenapi gacchantīti yaṃ maggaṃ paṭipannā taṃ pahāya nivattitvā vāmaṃ vā dakkhiṇaṃ vā gahetvā gacchanti, dvārampi thakenti.

បទថា «Manussā upaddutā yācanāya upaddutā viññattiyā» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សត្រូវចង្អៀតចង្អល់ ព្រោះតែការសុំ និងការធ្វើវិញ្ញត្តិរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ បទថា «Ubbijjanti pi» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សតែងភ័យតក់ស្លុត ញាប់ញ័រ ឃ្លាតចាកប្រក្រតី ដោយគិតថា «តើលោកនឹងឲ្យយើងនាំយកអ្វីមកប្រគេនទៀតហ្ន៎?»។ បទថា «Uttasanti pi» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សតែងតក់ស្លុតភ្លាមៗ ដូចជាឃើញពស់ ហើយក៏គេចចេញទៅ។ បទថា «Palāyanti pi» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សតែងរត់គេចទៅកាន់ទិសទីផ្សេងៗ តាំងពីចម្ងាយ។ បទថា «Aññena pi gacchanti» សេចក្តីថា ពួកមនុស្សលះបង់ផ្លូវដែលខ្លួនកំពុងដើរ ហើយបត់ត្រឡប់ទៅកាន់ផ្លូវខាងឆ្វេង ឬខាងស្តាំវិញ ថែមទាំងបិទទ្វារផ្ទះទៀតផង។

344. Bhūtapubbaṃ bhikkhaveti iti bhagavā te bhikkhū garahitvā tadanurūpañca dhammiṃ kathaṃ katvā punapi viññattiyā dosaṃ pākaṭaṃ kurumāno iminā ‘‘bhūtapubbaṃ bhikkhave’’tiādinā nayena tīṇi vatthūni dassesi. Tattha maṇikaṇṭhoti so kira nāgarājā sabbakāmadadaṃ mahagghaṃ maṇiṃ kaṇṭhe pilandhitvā carati, tasmā ‘‘maṇikaṇṭho’’ tveva paññāyittha. Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsīti so kira tesaṃ dvinnaṃ isīnaṃ kaniṭṭho isi mettāvihārī ahosi, tasmā nāgarājā nadito uttaritvā devavaṇṇaṃ nimminitvā tassa santike nisīditvā sammodanīyaṃ kathaṃ katvā taṃ devavaṇṇaṃ pahāya sakavaṇṇameva upagantvā taṃ isiṃ parikkhipitvā pasannākāraṃ karonto uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā chattaṃ viya dhārayamāno muhuttaṃ ṭhatvā pakkamati, tena vuttaṃ ‘‘uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsī’’ti. Maṇimassa kaṇṭhe pilandhananti maṇiṃ assa kaṇṭhe pilandhitaṃ, āmukkanti attho. Ekamantaṃ aṭṭhāsīti tena devavaṇṇena āgantvā tāpasena saddhiṃ sammodamāno ekasmiṃ padese aṭṭhāsi.

៣៤៤. ក្នុងពាក្យថា «Bhūtapubbaṃ bhikkhave» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់តិះដៀលភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ហើយទ្រង់សម្តែងធម្មីកថាដ៏សមគួរដល់រឿងនោះ រួចទ្រង់ធ្វើទោសនៃការសុំឲ្យប្រាកដច្បាស់ ទើបទ្រង់សម្តែងរឿងបីយ៉ាង ដោយន័យមានពាក្យថា «Bhūtapubbaṃ bhikkhave» ជាដើម។ ក្នុងរឿងទាំងបីនោះ ពាក្យថា «Maṇikaṇṭho» សេចក្តីថា ឮថា ស្តេចនាគនោះតែងពាក់កែវមណីដ៏មានតម្លៃច្រើន ដែលអាចឲ្យនូវសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងពួងនៅត្រង់ក ហើយត្រេចទៅ ហេតុនោះ ទើបស្តេចនាគនោះប្រាកដនាមថា «មណិកណ្ឋៈ»។ បទថា «Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsi» សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងបណ្តាឥសីទាំងពីររូបនោះ ឥសីជាប្អូនជាអ្នកមានមេត្តាវិហារធម៌ ហេតុនោះ ស្តេចនាគទើបឡើងពីស្ទឹង និម្មិតខ្លួនជាទេវបុត្រ ហើយអង្គុយជិតឥសីនោះ និយាយសន្ទនាគួរឲ្យរីករាយ រួចលះបង់រូបជាទេវបុត្រនោះ ត្រឡប់មកកាន់រូបជានាគរបស់ខ្លួនវិញ ហើយចូលទៅព័ទ្ធឥសីនោះ ធ្វើនូវអាការៈជ្រះថ្លា ពន្លាពពារដ៏ធំលើក្បាល ហាក់ដូចជាបាំងឆត្រ ឈរនៅមួយរំពេច រួចក៏ថយចេញទៅ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsi»។ បទថា «Maṇimassa kaṇṭhe pilandhanaṃ» សេចក្តីថា ឃើញកែវមណីដែលស្តេចនាគនោះពាក់ ឬស៊កទុកនៅត្រង់ក នេះជាអត្ថ។ បទថា «Ekamantaṃ aṭṭhāsi» សេចក្តីថា ស្តេចនាគនោះមកដោយរូបជាទេវបុត្រនោះ ហើយសន្ទនារីករាយជាមួយតាបស រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរមួយ។

Mamannapānanti [Pg.152] mama annañca pānañca. Vipulanti bahulaṃ. Uḷāranti paṇītaṃ. Atiyācakosīti ativiya yācako, asi punappunaṃ yācasīti vuttaṃ hoti. Susūti taruṇo, thāmasampanno yobbanappattapuriso. Sakkharā vuccati kāḷasilā, tattha dhoto asi ‘‘sakkharadhoto nāmā’’ti vuccati, sakkharadhoto pāṇimhi assāti sakkharadhotapāṇi, pāsāṇe dhotanisitakhaggahatthoti attho. Yathā so asihattho puriso tāseyya, evaṃ tāsesi maṃ selaṃ yācamāno, maṇiṃ yācantoti attho.

បទថា «Mamannapānaṃ» សេចក្តីថា បាយនិងទឹករបស់ខ្ញុំ។ បទថា «Vipulaṃ» សេចក្តីថា ច្រើន។ បទថា «Uḷāraṃ» សេចក្តីថា ថ្លៃថ្លា។ បទថា «Atiyācakosi» សេចក្តីថា អ្នកជាអ្នកសុំហួសប្រមាណពេកហើយ គឺសុំរឿយៗ នេះជាពាក្យដែលពោលពន្យល់។ បទថា «Susū» សេចក្តីថា បុរសកំលោះ ដែលមានកម្លាំងបរិបូណ៌ ដល់នូវវ័យចម្រើនហើយ។ ថ្មខៀវ លោកហៅថា សក្ខរា, ដាវដែលគេសម្រិតសម្រាំងលើថ្មខៀវនោះ ហៅថា «សក្ខរធោតៈ» បុរសដែលមានដាវសំលៀងលើថ្មខៀវនៅក្នុងដៃ ឈ្មោះថា «សក្ខរធោតបាណិ» មានន័យថា បុរសដែលមានដាវដ៏មុតដែលសំលៀងលើថ្មសំលៀងនៅក្នុងដៃ។ សេចក្តីថា បុរសដែលមានដាវក្នុងដៃនោះ ធ្វើឲ្យតក់ស្លុតយ៉ាងណា អ្នកកាលសុំកែវមណី ក៏ធ្វើឲ្យខ្ញុំតក់ស្លុតយ៉ាងនោះដែរ នេះជាអត្ថ។

Na taṃ yāceti taṃ na yāceyya. Kataraṃ? Yassa piyaṃ jigīseti yaṃ assa sattassa piyanti jāneyya.

បទថា «Na taṃ yāce» សេចក្តីថា មិនគប្បីសុំវត្ថុនោះ។ សួរថា វត្ថុណា? បទថា «Yassa piyaṃ jigīse» សេចក្តីថា ភិក្ខុដឹងនូវវត្ថុណាថា ជាទីស្រឡាញ់របស់សត្វ (ម្ចាស់ទ្រព្យ) នោះ មិនគប្បីសុំវត្ថុនោះឡើយ។

Kimaṅgaṃ pana manussabhūtānanti manussabhūtānaṃ amanāpāti kimevettha vattabbaṃ.

បទថា «Kimaṅgaṃ pana manussabhūtānaṃ» សេចក្តីថា ចំពោះពួកមនុស្សដែលជាសត្វលោក ការមិនជាទីគាប់ចិត្ត តែងមានជាប្រាកដ ក្នុងរឿងនេះ តើមានអ្វីត្រូវនិយាយទៅទៀត។

345. Sakuṇasaṅghassa saddena ubbāḷhoti so kira sakuṇasaṅgho paṭhamayāmañca pacchimayāmañca nirantaraṃ saddameva karoti, so bhikkhu tena saddena pīḷito hutvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Tenāha – ‘‘yenāhaṃ tenupasaṅkamī’’ti.

៣៤៥. បទថា «Sakuṇasaṅghassa saddena ubbāḷho» សេចក្តីថា ឮថា ហ្វូងសត្វស្លាបនោះតែងធ្វើសំឡេងឥតដាច់ ទាំងក្នុងបឋមយាម និងបច្ឆិមយាម ភិក្ខុនោះត្រូវសំឡេងនោះរំខានហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Yenāhaṃ tenupasaṅkami»។

Kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasīti ettha nisinno so bhikkhu na āgacchati vattamānasamīpe pana evaṃ vattuṃ labbhati. Tenāha – ‘‘kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasī’’ti, kuto āgatosīti attho. Tato ahaṃ bhagavā āgacchāmīti etthāpi so eva nayo. Ubbāḷhoti pīḷito, ukkaṇṭhāpito hutvāti attho.

ក្នុងបទថា «Kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasi» នេះ ភិក្ខុនោះកំពុងអង្គុយនៅ មិនមែនកំពុងដើរមកទេ ប៉ុន្តែក្នុងបច្ចុប្បន្នសន្និទិ តែងពោលយ៉ាងនេះបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasi» មានន័យថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមកពីណា?» នេះជាអត្ថ។ ទោះបីក្នុងបទថា «Tato ahaṃ bhagavā āgacchāmi» ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បទថា «Ubbāḷho» មានន័យថា ត្រូវបៀតបៀន គឺធុញទ្រាន់ហើយ នេះជាអត្ថ Jesse។

So sakuṇasaṅgho ‘‘bhikkhu pattaṃ yācatī’’ti ettha na te sakuṇā bhikkhuno vacanaṃ jānanti, bhagavā pana attano ānubhāvena yathā jānanti tathā akāsi.

ក្នុងរឿងហ្វូងសត្វស្លាបដឹងថា «ភិក្ខុសុំបាត្រ» នេះ ពួកសត្វស្លាបទាំងនោះមិនយល់ពាក្យរបស់ភិក្ខុទេ ប៉ុន្តែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើដោយអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ ឲ្យពួកវាដឹងបានយ៉ាងណា ក៏ធ្វើឲ្យដឹងបានយ៉ាងនោះ។

346. Apāhaṃ te na jānāmīti api ahaṃ te jane ‘‘ke vā ime, kassa vā ime’’ti na jānāmi. Saṅgamma yācantīti samāgantvā vaggavaggā hutvā yācanti. Yācako appiyo hotīti yo yācati so appiyo hoti. Yācaṃ adadamappiyoti yācanti yācitaṃ vuccati, yācitamatthaṃ adadantopi appiyo hoti. Atha vā yācanti yācantassa, adadamappiyoti [Pg.153] adento appiyo hoti. Mā me videssanā ahūti mā me appiyabhāvo ahu, ahaṃ vā tava, tvaṃ vā mama videsso appiyo mā ahosīti attho.

៣៤៦. បទថា «Apāhaṃ te na jānāmi» សេចក្តីថា សូម្បីតែខ្ញុំក៏មិនស្គាល់មនុស្សទាំងនោះថា «តើពួកនេះជាអ្នកណា ឬជាកូនចៅរបស់អ្នកណា» ឡើយ។ បទថា «Saṅgamma yācanti» សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នាជាក្រុមៗ ហើយសុំ។ បទថា «Yācako appiyo hoti» សេចក្តីថា អ្នកណាដែលសុំ អ្នកនោះរមែងមិនជាទីស្រឡាញ់។ បទថា «Yācaṃ adadamappiyo» ពាក្យថា «Yāca» សំដៅលើវត្ថុដែលគេសុំ សូម្បីតែអ្នកមិនឲ្យនូវទ្រព្យដែលគេសុំ ក៏មិនជាទីស្រឡាញ់ដែរ។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «Yāca» សំដៅលើការសុំ ចំណែកពាក្យថា «Adadamappiyo» សេចក្តីថា អ្នកដែលមិនឲ្យដល់អ្នកសុំ រមែងមិនជាទីស្រឡាញ់។ បទថា «Mā me videssanā ahu» សេចក្តីថា សូមកុំឲ្យភាពជាអ្នកមិនជាទីស្រឡាញ់កើតមានដល់ខ្ញុំឡើយ គឺថា ខ្ញុំមិនជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នក ឬអ្នកមិនជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំឡើយ នេះជាអត្ថ។

347. Dussaṃharānīti kasigorakkhādīhi upāyehi dukkhena saṃharaṇīyāni.

៣៤៧. បទថា «Dussaṃharāni» សេចក្តីថា វត្ថុទាំងឡាយដែលគេប្រមូលបានដោយលំបាក ដោយឧបាយផ្សេងៗ មានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការឃ្វាលគោជាដើម។

348-9. Saññācikāya pana bhikkhunāti ettha saññācikā nāma sayaṃ pavattitayācanā vuccati, tasmā ‘‘saññācikāyā’’ti attano yācanāyāti vuttaṃ hoti, sayaṃ yācitakehi upakaraṇehīti attho. Yasmā pana sā sayaṃyācitakehi kayiramānā sayaṃ yācitvā kayiramānā hoti, tasmā taṃ atthapariyāyaṃ dassetuṃ ‘‘sayaṃ yācitvā purisampī’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ.

៣៤៨-៩. ក្នុងបទថា «Saññācikāya pana bhikkhunā» នេះ ពាក្យថា «សញ្ញាចិកា» សំដៅលើការសុំដែលខ្លួនឯងធ្វើឡើង ហេតុនោះ បទថា «Saññācikāya» ទើបមានន័យថា ដោយការសុំរបស់ខ្លួនឯង គឺដោយគ្រឿងឧបករណ៍មានកាំបិតជាដើមដែលខ្លួនសុំគេមក នេះជាអត្ថ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះថាកុដិនោះ កាលបើភិក្ខុធ្វើដោយគ្រឿងឧបករណ៍ដែលខ្លួនសុំគេមក ឈ្មោះថាជាកុដិដែលភិក្ខុសុំគេធ្វើដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថបរិយាយនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់បទភាជនៈយ៉ាងនេះថា «sayaṃ yācitvā purisaṃ pi»។

Ullittāti antolittā. Avalittāti bahilittā. Ullittāvalittāti antarabāhiralittāti vuttaṃ hoti.

បទថា «Ullittā» សេចក្តីថា កុដិដែលបូកលាបខាងក្នុង។ បទថា «Avalittā» សេចក្តីថា កុដិដែលបូកលាបខាងក្រៅ។ បទថា «Ullittāvalittā» សេចក្តីថា កុដិដែលបូកលាបទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ នេះជាពាក្យដែលពោលពន្យល់។

Kārayamānenāti imassa padabhājane ‘‘kārāpentenā’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā, evañhi byañjanaṃ sameti. Yasmā pana saññācikāya kuṭiṃ karontenāpi idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ, tasmā karonto vā hotu kārāpento vā ubhopete ‘‘kārayamānenā’’ti imināva padena saṅgahitāti etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti vuttaṃ. Yadi pana karontena vā kārāpentena vāti vadeyya, byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyya, na hi kārāpento karonto nāma hoti, tasmā atthamattamevettha dassitanti veditabbaṃ.

ក្នុងបទភាជនៈនៃបទថា «Kārayamānena» នេះ គួរតែពោលត្រឹមតែពាក្យថា «Kārāpentena» ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាព្យញ្ជនៈរមែងស្របគ្នាយ៉ាងនេះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែភិក្ខុសូម្បីធ្វើកុដិដោយការសុំដោយខ្លួនឯង ក៏ត្រូវប្រតិបត្តិតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងទីនេះដែរ ហេតុនោះ ទោះបីជាអ្នកធ្វើដោយខ្លួនឯងក្តី ឬអ្នកឲ្យគេធ្វើក្តី ភិក្ខុទាំងពីរពួកនេះ រមែងរួមបញ្ចូលដោយបទថា «Kārayamānena» នេះឯង ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «karonto vā kārāpento vā»។ ប្រសិនបើពោលថា «karontena vā kārāpentena vā» វិញ ព្យញ្ជនៈនឹងផ្ទុយគ្នា ព្រោះថាអ្នកឲ្យគេធ្វើ មិនមែនឈ្មោះថាជាអ្នកធ្វើដោយខ្លួនឯងឡើយ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញត្រឹមតែអត្ថប៉ុណ្ណោះ។

Attuddesanti ‘‘mayhaṃ esā’’ti evaṃ attā uddeso assāti attuddesā, taṃ attuddesaṃ. Yasmā pana yassā attā uddeso sā attano atthāya hoti, tasmā atthapariyāyaṃ dassento ‘‘attuddesanti attano atthāyā’’ti āha. Pamāṇikā kāretabbāti pamāṇayuttā kāretabbā. Tatridaṃ pamāṇanti tassā kuṭiyā idaṃ pamāṇaṃ. Sugatavidatthiyāti sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso [Pg.154] vidatthiyo vaḍḍhakīhatthena diyaḍḍho hattho hoti. Bāhirimena mānenāti kuṭiyā bahikuṭṭamānena dvādasa vidatthiyo, minantena pana sabbapaṭhamaṃ dinno mahāmattikapariyanto na gahetabbo. Thusapiṇḍapariyantena minitabbaṃ. Thusapiṇḍassaupari setakammaṃ abbohārikaṃ. Sace thusapiṇḍena anatthiko mahāmattikāya eva niṭṭhāpeti, mahāmattikāva paricchedo.

បទថា «Attuddesaṃ» សេចក្តីថា កុដិណាមានខ្លួនជាគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញយ៉ាងនេះថា «កុដិនេះជារបស់អាត្មាអញ» កុដិនោះឈ្មោះថា អត្តុទ្ទេសា សំដៅលើកុដិដែលមានខ្លួនជាគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះថាកុដិណាមានខ្លួនជាគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញ កុដិនោះរមែងជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថបរិយាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «attuddesaṃ» គឺ «ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន»។ បទថា «Pamāṇikā kāretabbā» សេចក្តីថា គប្បីធ្វើឲ្យមានប្រមាណសមគួរ។ បទថា «Tatridaṃ pamāṇaṃ» សេចក្តីថា នេះជាប្រមាណនៃកុដិនោះ។ បទថា «Sugatavidatthiyā» សេចក្តីថា មួយចំអាមសុគត ស្មើនឹងបីចំអាមរបស់បុរសមធ្យមក្នុងសម័យឥឡូវនេះ ត្រូវជាប្រវែងមួយហត្ថកន្លះ ដោយហត្ថជាងឈើ។ បទថា «Bāhirimena mānena» សេចក្តីថា ដោយការវាស់ជញ្ជាំងខាងក្រៅនៃកុដិ ប្រវែង ១២ ចំអាម ប៉ុន្តែភិក្ខុកាលវាស់ មិនត្រូវយកចំណែកដីឥដ្ឋធំដែលបូកលាបមុនគេបង្អស់នោះឡើយ។ គប្បីវាស់ត្រឹមទីបំផុតនៃដីឥដ្ឋលាយកន្ទក់។ ការលាបពណ៌សពីលើដីឥដ្ឋលាយកន្ទក់នោះ មិនរាប់បញ្ចូលឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនត្រូវការដីឥដ្ឋលាយកន្ទក់ទេ ហើយសម្រេចការងារដោយដីឥដ្ឋសុទ្ធតែម្តង ទីបំផុតនៃដីឥដ្ឋនោះឯងជាគ្រឿងកំណត់។

Tiriyanti vitthārato. Sattāti satta sugatavidatthiyo. Antarāti imassa pana ayaṃ niddeso, ‘‘abbhantarimena mānenā’’ti, kuṭṭassa bahi antaṃ aggahetvā abbhantarimena antena miniyamāne tiriyaṃ satta sugatavidatthiyo pamāṇanti vuttaṃ hoti.

បទថា «Tiriyaṃ» សេចក្តីថា ទទឹង។ បទថា «Satta» សេចក្តីថា ៧ ចំអាមសុគត។ បទថា «Antarā» នេះ ជាសេចក្តីពន្យល់ថា «ដោយការវាស់ខាងក្នុង» គឺមិនត្រូវយកចំណែកខាងក្រៅនៃជញ្ជាំងឡើយ កាលបើវាស់ដោយចំណែកខាងក្នុង ទទឹង ៧ ចំអាមសុគត នេះជាប្រមាណ នេះជាសេចក្តីដែលពោលពន្យល់។

Yo pana lesaṃ oḍḍento yathāvuttappamāṇameva karissāmīti dīghato ekādasa vidatthiyo tiriyaṃ aṭṭha vidatthiyo, dīghato vā terasa vidatthiyo tiriyaṃ cha vidatthiyo kareyya, na vaṭṭati. Ekatobhāgena atikkantampi hi pamāṇaṃ atikkantameva hoti. Tiṭṭhatu vidatthi, kesaggamattampi dīghato vā hāpetvā tiriyaṃ tiriyato vā hāpetvā dīghaṃ vaḍḍhetuṃ na vaṭṭati, ko pana vādo ubhato vaḍḍhane? Vuttañhetaṃ – ‘‘āyāmato vā vitthārato vā antamaso kesaggamattampi atikkamitvā karoti vā kārāpeti vā payoge dukkaṭa’’ntiādi (pārā. 353). Yathāvuttappamāṇā eva pana vaṭṭati. Yā pana dīghato saṭṭhihatthāpi hoti tiriyaṃ tihatthā vā ūnakacatuhatthā vā yattha pamāṇayutto mañco ito cito ca na parivattati, ayaṃ kuṭīti saṅkhyaṃ na gacchati, tasmā ayampi vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana pacchimakoṭiyā catuhatthavitthārā vuttā, tato heṭṭhā akuṭi. Pamāṇikāpi pana adesitavatthukā vā sārambhā vā aparikkamanā vā na vaṭṭati. Pamāṇikā desitavatthukā anārambhā saparikkamanāva vaṭṭati. Pamāṇato ūnatarampi catuhatthaṃ pañcahatthampi karontena desitavatthukāva kāretabbā. Pamāṇātikkantañca pana karonto lepapariyosāne garukaṃ āpattiṃ āpajjati.

ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុណាលើកយកលេសបន្តិចបន្តួចមកអាង ហើយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យមានប្រមាណដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង» រួចក៏ធ្វើឲ្យមានប្រវែងបណ្តោយ ១១ ចំអាម ទទឹង ៨ ចំអាម ឬបណ្តោយ ១៣ ចំអាម ទទឹង ៦ ចំអាម យ៉ាងនេះ គឺមិនគួរឡើយ។ ព្រោះថា ប្រមាណដែលហួសទៅសូម្បីតែម្ខាង ក៏ឈ្មោះថាហួសប្រមាណដូចគ្នា។ លើកលែងតែមួយចំអាមចេញទៅ សូម្បីតែប្រវែងប៉ុនចុងសក់ ក៏មិនគួរកាត់បន្ថយខាងបណ្តោយហើយទៅបង្កើនខាងទទឹង ឬកាត់បន្ថយខាងទទឹងហើយទៅបង្កើនខាងបណ្តោយឡើយ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីចំពោះការបង្កើនទាំងសងខាងនោះ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុធ្វើក្តី ឲ្យគេធ្វើក្តី ឲ្យកន្លងប្រមាណ សូម្បីត្រឹមតែប៉ុនចុងសក់ ខាងបណ្តោយក្តី ខាងទទឹងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងខណៈដែលធ្វើ» ជាដើម។ ប៉ុន្តែកុដិដែលមានប្រមាណដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង ទើបគួរ។ ម៉្យាងទៀត កុដិណាមានបណ្តោយសូម្បី ៦០ ហត្ថ ទទឹង ៣ ហត្ថ ឬខ្វះខាតជាង ៤ ហត្ថ ដែលគ្រែមានប្រមាណសមគួរមិនអាចបង្វិលទៅមកក្នុងកុដិនោះបាន កុដិនោះមិនរាប់ថាជាកុដិឡើយ ហេតុនោះ សូម្បីកុដិបែបនេះ ក៏គួរដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា កម្រិតទាបបំផុត ត្រូវមានទទឹង ៤ ហត្ថ បើទាបជាងនោះ មិនហៅថាកុដិឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ទោះបីជាកុដិមានប្រមាណក្តី តែជាកុដិដែលគ្មានគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញទីតាំង ឬមានឧបទ្រព ឬគ្មានទីចង្ក្រមព័ទ្ធជុំវិញ ក៏មិនគួរឡើយ។ កុដិដែលមានប្រមាណ មានគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញទីតាំង មិនមានឧបទ្រព និងមានទីចង្ក្រមព័ទ្ធជុំវិញ ទើបគួរ។ ភិក្ខុកាលធ្វើកុដិដែលមានប្រមាណតូចជាងនោះ សូម្បីតែ ៤ ហត្ថ ឬ ៥ ហត្ថ ក៏ត្រូវតែធ្វើឲ្យមានគ្រឿងចង្អុលបង្ហាញទីតាំងដែរ។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុកាលធ្វើកុដិឲ្យហួសប្រមាណ រមែងត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ក្នុងពេលបញ្ចប់ការបូកលាប។

Tattha lepo ca alepo ca lepokāso ca alepokāso ca veditabbo. Seyyathidaṃ – lepoti dve lepā – mattikālepo ca sudhālepo ca. Ṭhapetvā pana ime dve lepe avaseso bhasmagomayādibhedo lepo, alepo. Sacepi kalalalepo hoti, alapo eva. Lepokāsoti bhittiyo ceva chadanañca, ṭhapetvā [Pg.155] pana bhitticchadane avaseso thambhatulāpiṭṭhasaṅghāṭavātapānadhūmacchiddādi alepāraho okāso sabbopi alepokāsoti veditabbo.

ក្នុងសេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបនូវគ្រឿងលាប គ្រឿងមិនមែនលាប ឱកាសដែលត្រូវលាប និងឱកាសដែលមិនត្រូវលាប។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅនេះ៖ ពាក្យថា គ្រឿងលាប មាន ២ យ៉ាងគឺ គ្រឿងលាបដោយដីស្អិត និងគ្រឿងលាបដោយកំបោរ។ ម្យ៉ាងទៀត លើកលែងតែគ្រឿងលាបទាំងពីរនេះចេញ គ្រឿងលាបដែលនៅសល់ មានផេះ និងលាមកគោជាដើម មិនហៅថា គ្រឿងលាបឡើយ។ ទោះបីជាគ្រឿងលាបដោយភក់ ក៏នៅតែជាគ្រឿងមិនមែនលាបដដែល។ ឱកាសដែលត្រូវលាប បានแก่ ជញ្ជាំង និងដំបូល។ ម្យ៉ាងទៀត លើកលែងតែជញ្ជាំង និងដំបូលចេញ ឱកាសទាំងអស់ដែលមិនគួរលាប មានជាអាទិ៍គឺ សសរ ធ្នឹម ផ្ទោង ក្របចម្រឹង បង្អួច និងរន្ធផ្សែង គប្បីជ្រាបថាជា ឱកាសមិនត្រូវលាប។

Bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāyāti yasmiṃ ṭhāne kuṭiṃ kāretukāmo hoti, tattha vatthudesanatthāya bhikkhū netabbā. Tena kuṭikārakenātiādi pana yena vidhinā te bhikkhū abhinetabbā, tassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha kuṭivatthuṃ sodhetvāti na visamaṃ araññaṃ bhikkhū gahetvā gantabbaṃ, kuṭivatthuṃ pana paṭhamameva sodhetvā samatalaṃ sīmamaṇḍalasadisaṃ katvā pacchā saṅghaṃ upasaṅkamitvā yācitvā netabbāti dasseti. Evamassa vacanīyoti saṅgho evaṃ vattabbo assa. Parato pana ‘‘dutiyampi yācitabbā’’ti bhikkhū sandhāya bahuvacanaṃ vuttaṃ. No ce sabbo saṅgho ussahatīti sace sabbo saṅgho na icchati, sajjhāyamanasikārādīsu uyyuttā te te bhikkhū honti. Sārambhaṃ anārambhanti saupaddavaṃ anupaddavaṃ. Saparikkamanaṃ aparikkamananti saupacāraṃ anupacāraṃ.

ពាក្យថា "នាំភិក្ខុទាំងឡាយទៅដើម្បីសម្ដែងនូវទីតាំង" គឺភិក្ខុប្រាថ្នានឹងធ្វើកុដិក្នុងទីណា គប្បីនាំភិក្ខុទាំងឡាយទៅក្នុងទីនោះ ដើម្បីសម្ដែងនូវទីតាំងកុដិ។ ចំណែកពាក្យថា "ដោយភិក្ខុអ្នកធ្វើកុដិនោះ" ជាដើម គឺពោលទុកដើម្បីបង្ហាញអំពីវិធីដែលត្រូវនាំភិក្ខុទាំងឡាយនោះទៅ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "ជម្រះទីតាំងកុដិហើយ" បង្ហាញថា មិនត្រូវនាំភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់ព្រៃដ៏មិនស្មើឡើយ គឺត្រូវជម្រះទីតាំងកុដិជាមុនសិន ធ្វើឲ្យមានផ្ទៃស្មើដូចជាវង់សីមា រួចទើបចូលទៅរកសង្ឃ សូមហើយនាំទៅជាក្រោយ។ ពាក្យថា "ភិក្ខុនោះគប្បីពោលយ៉ាងនេះ" គឺសង្ឃត្រូវភិក្ខុនោះពោលយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យបន្ទាប់ថា "ទោះបីជាវារៈទីពីរ ក៏គប្បីសូម" នេះ លោកពោលជាពហុវចនៈ សំដៅយកភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "បើព្រះសង្ឃទាំងអស់មិនខ្វល់ខ្វាយ" គឺប្រសិនបើសង្ឃទាំងអស់មិនប្រាថ្នានឹងទៅ ដោយសារភិក្ខុទាំងឡាយនោះៗ កំពុងខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសូត្រធម៌ និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តជាដើម។ ពាក្យថា "មានការសន្សំ និងមិនមានការសន្សំ" គឺមានឧបទ្រព និងមិនមានឧបទ្រព។ ពាក្យថា "មានទីដើរជុំវិញ និងមិនមានទីដើរជុំវិញ" គឺមានឧបចារៈ និងមិនមានឧបចារៈ។

Pattakallanti patto kālo imassa olokanassāti pattakālaṃ, pattakālameva pattakallaṃ. Idañca vatthuṃolokanatthāya sammutikammaṃ anusāvanānayena oloketvāpi kātuṃ vaṭṭati. Parato pana vatthudesanākammaṃ yathāvuttāya eva ñattiyā ca anusāvanāya ca kātabbaṃ, oloketvā kātuṃ na vaṭṭati.

ពាក្យថា "បត្តកល្លៈ" គឺពេលវេលាដ៏សមគួរដល់ការមើលទីតាំងនេះ បានដល់ បត្តកាល (កាលគួរហើយ) បត្តកាលនោះឯង ហៅថា បត្តកល្លៈ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្មតិកម្មដើម្បីមើលទីតាំងកុដិនេះ ទោះបីជាធ្វើដោយវិធីប្រកាសប្រាប់ (អនុសាវនៈ) បន្ទាប់ពីបានមើលហើយ ក៏គួរធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះកិច្ចសម្ដែងទីតាំងកុដិខាងក្រោយ ត្រូវធ្វើដោយញត្តិ និងអនុសាវនៈ តាមដែលបានពោលទុកមកហើយប៉ុណ្ណោះ មិនគួរគ្រាន់តែមើលហើយធ្វើឡើយ។

353. Kipillikānanti rattakāḷapiṅgalādibhedānaṃ yāsaṃ kāsañci kipillikānaṃ. Kipīllakānantipi pāṭho. Āsayoti nibaddhavasanaṭṭhānaṃ, yathā ca kipillikānaṃ evaṃ upacikādīnampi nibaddhavasanaṭṭhānaṃyeva āsayo veditabbo. Yattha pana te gocaratthāya āgantvā gacchanti, sabbesampi tādiso sañcaraṇappadeso avārito, tasmā tattha apanetvā sodhetvā kātuṃ vaṭṭati. Imāni tāva cha ṭhānānisattānuddayāya paṭikkhittāni.

៣៥៣. ពាក្យថា "នៃស្រមោចទាំងឡាយ" គឺស្រមោចទាំងឡាយណាមួយ មានពណ៌ក្រហម ខ្មៅ និងលឿងជាដើម។ មានបាឋៈថា "កិបិល្លកានំ" ផងដែរ។ ពាក្យថា "អាសយៈ" (លំនៅ) គឺទីកន្លែងដែលរស់នៅជាប្រចាំ គប្បីជ្រាបថា លំនៅរបស់សត្វកណ្ដៀរជាដើម ក៏បានដល់ទីកន្លែងដែលរស់នៅជាប្រចាំ ដូចជាលំនៅរបស់ស្រមោចដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទីកន្លែងណាដែលសត្វទាំងនោះមកហើយទៅដើម្បីរកចំណី ទីកន្លែងត្រេត្រាចទៅមកបែបនោះ មិនត្រូវបានហាមឃាត់ចំពោះសត្វទាំងអស់ឡើយ ហេតុនោះ ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុគប្បីបណ្ដេញសត្វទាំងនោះចេញ រួចជម្រះឲ្យស្អាត ហើយធ្វើកុដិចុះ គួរធ្វើបាន។ ទីកន្លែងទាំង ៦ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ជាមុនសិន ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់សត្វទាំងឡាយ។

Hatthīnaṃ vāti hatthīnaṃ pana nibaddhavasanaṭṭhānampi nibaddhagocaraṭṭhānampi na vaṭṭati, sīhādīnaṃ āsayo ca gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo ca na vaṭṭati. Etesaṃ gocarabhūmi na gahitā. Yesaṃ kesañcīti aññesampi vāḷānaṃ tiracchānagatānaṃ[Pg.156]. Imāni satta ṭhānāni sappaṭibhayāni bhikkhūnaṃ ārogyatthāya paṭikkhittāni. Sesāni nānāupaddavehi saupaddavāni. Tattha pubbaṇṇanissitanti pubbaṇṇaṃ nissitaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ viruhanakakhettasāmantā ṭhitaṃ. Eseva nayo aparaṇṇanissitādīsupi. Ettha pana abbhāghātanti kāraṇāgharaṃ verigharaṃ, corānaṃ māraṇatthāya katanti kurundiādīsu.

ពាក្យថា "ឬរបស់ដំរីទាំងឡាយ" គឺទីកន្លែងដែលដំរីរស់នៅជាប្រចាំ ឬទីកន្លែងដែលដំរីរកស៊ីជាប្រចាំ មិនគួរធ្វើកុដិឡើយ។ លំនៅរបស់សត្វសិង្ហជាដើម និងផ្លូវដើរជាប្រចាំរបស់សត្វទាំងនោះដែលចេញទៅរកចំណី ក៏មិនគួរធ្វើកុដិដែរ។ ទីរកចំណីរបស់សត្វទាំងនោះ មិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងទីដែលត្រូវហាមឃាត់ឡើយ។ ពាក្យថា "របស់សត្វណាមួយ" គឺរបស់សត្វតិរច្ឆានដ៏សាហាវដទៃទៀត។ ទីកន្លែងទាំង ៧ នេះ ជាទីប្រកបដោយភ័យគ្រោះថ្នាក់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ ដើម្បីសេចក្ដីមិនមានរោគរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ទីកន្លែងដែលនៅសល់ ជាទីប្រកបដោយឧបទ្រពផ្សេងៗ។ ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា "អាស្រ័យនូវបុព្វណ្ណៈ" គឺអាស្រ័យនូវបុព្វណ្ណៈ បានដល់ ទីតាំងនៅជិតស្រែដែលជាទីដុះឡើងនៃធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាង។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងទីអាស្រ័យនូវអបរណ្ណៈជាដើមដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា "អព្ភាឃាត" គឺផ្ទះឃុំឃាំងធ្វើទារុណកម្ម (គុក) ឬផ្ទះសត្រូវ ឬផ្ទះដែលធ្វើឡើងដើម្បីសម្លាប់ចោរ ដូចដែលពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាមានកុរុន្ទីជាដើម។

Āghātananti dhammagandhikā vuccati. Susānanti mahāsusānaṃ. Saṃsaraṇanti anibbijjhagamanīyo gatapaccāgatamaggo vuccati. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា "អាឃាតនៈ" គឺកន្លែងកាត់ដៃកាត់ជើងចោរតាមច្បាប់ក្រម។ ពាក្យថា "សុសានៈ" គឺព្រៃខ្មោចធំ។ ពាក្យថា "សំសរណៈ" គឺផ្លូវខ្លីដែលដើរទៅហើយត្រូវត្រឡប់មកវិញ ដោយមិនធ្លាយទៅណាឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Na sakkā hoti yathāyuttena sakaṭenāti dvīhi balibaddehi yuttena sakaṭena ekaṃ cakkaṃ nibbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āvijjituṃ na sakkā hoti. Kurundiyaṃ pana ‘‘catūhi yuttenā’’ti vuttaṃ. Samantā nisseṇiyā anuparigantunti nisseṇiyaṃ ṭhatvā gehaṃ chādentehi na sakkā hoti samantā nisseṇiyā āvijjituṃ. Iti evarūpe sārambhe ca aparikkamane ca ṭhāne na kāretabbā. Anārambhe pana saparikkamane kāretabbā, taṃ vuttapaṭipakkhanayena pāḷiyaṃ āgatameva.

ពាក្យថា "មិនអាចនឹងបររទេះដែលទឹមតាមធម្មតា" គឺមិនអាចនឹងបររទេះដែលទឹមដោយគោពីរ ឲ្យកង់ម្ខាងនៅក្នុងទីធ្លាក់នៃទឹកហូរពីដំបូល និងកង់ម្ខាងទៀតនៅខាងក្រៅ ដើម្បីបត់ត្រឡប់បានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា "ទឹមដោយគោបួន"។ ពាក្យថា "ដើម្បីដើរព័ទ្ធជុំវិញដោយជណ្ដើរ" គឺអ្នកប្រក់ដំបូលផ្ទះដែលឈរលើជណ្ដើរ មិនអាចនឹងបង្វិលជណ្ដើរព័ទ្ធជុំវិញបានឡើយ។ ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើកុដិក្នុងទីដែលមានការសន្សំ និងមិនមានទីដើរជុំវិញបែបនេះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីដែលមិនមានការសន្សំ និងមានទីដើរជុំវិញ ភិក្ខុគួរធ្វើបាន សេចក្ដីនោះមកហើយក្នុងបាលី ដោយវិធីផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

Puna saññācikā nāmāti evamādi ‘‘sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane saññācikāya kuṭiṃ kāreyyā’’ti evaṃ vuttasaṃyācikādīnaṃ atthappakāsanatthaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា "ឈ្មោះថា សញ្ញាចិកៈ" ជាដើមជាថ្មីទៀតនោះ ពោលទុកដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីនៃបទមាន សញ្ញាចិកៈ ជាដើម ដែលពោលទុកក្នុងបាលីយ៉ាងនេះថា "ប្រសិនបើភិក្ខុធ្វើកុដិដោយការសូមគេផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងទីតាំងដែលមានការសន្សំ មិនមានទីដើរជុំវិញ"។

Payoge dukkaṭanti evaṃ adesitavatthukaṃ vā pamāṇātikkantaṃ vā kuṭiṃ kāressāmīti araññato rukkhā haraṇatthāya vāsiṃ vā pharasuṃ vā niseti dukkaṭaṃ, araññaṃ pavisati dukkaṭaṃ, tattha allatiṇāni chindati dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ, sukkhāni chindati dukkaṭaṃ. Rukkhesupi eseva nayo. Bhūmiṃ sodheti khaṇati, paṃsuṃ uddharati, cināti; evaṃ yāva pācīraṃ bandhati tāva pubbapayogo nāma hoti. Tasmiṃ pubbapayoge sabbattha pācittiyaṭṭhāne dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ, dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ, tato paṭṭhāya sahapayogo nāma. Tattha thambhehi kātabbāya thambhaṃ ussāpeti, dukkaṭaṃ. Iṭṭhakāhi cinitabbāya iṭṭhakaṃ ācināti, dukkaṭaṃ. Evaṃ yaṃ yaṃ upakaraṇaṃ yojeti, sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ. Tacchantassa hatthavāre hatthavāre tadatthāya gacchantassa pade pade dukkaṭaṃ. Evaṃ kataṃ pana dārukuṭṭikaṃ vā iṭṭhakakuṭṭikaṃ vā silākuṭṭikaṃ vā antamaso paṇṇasālampi sabhitticchadanaṃ limpissāmīti [Pg.157] sudhāya vā mattikāya vā limpantassa payoge payoge yāva thullaccayaṃ na hoti, tāva dukkaṭaṃ. Etaṃ pana dukkaṭaṃ mahālepeneva vaṭṭati, setarattavaṇṇakaraṇe vā cittakamme vā anāpatti.

ពាក្យថា "ទុក្កដក្នុងប្រយោគ" គឺភិក្ខុគិតថា "អាត្មាអញនឹងធ្វើកុដិដែលមិនបានសម្ដែងទីតាំង ឬកុដិដែលហួសប្រមាណ" យ៉ាងនេះហើយ ស្វះស្វែងរកកាំបិត ឬពូថៅ ដើម្បីនាំយកឈើពីព្រៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ដើរចូលទៅក្នុងព្រៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងព្រៃនោះ កាលកាត់ស្មៅស្រស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ និងអាបត្តិបាចិត្តិយរួមគ្នា កាត់ស្មៅស្ងួត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំពោះដើមឈើទាំងឡាយ ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុជម្រះដី ជីកដី ជញ្ជូនដីឡើង រៀបដី យ៉ាងនេះ ដរាបដល់ចងក្រងជញ្ជាំងកុដិ ហៅថា បុព្វប្រយោគ។ ក្នុងបុព្វប្រយោគនោះ ក្នុងទីដែលត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទាំងអស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរួមជាមួយបាចិត្តិយ ក្នុងទីដែលត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ចាប់ពីពេលនោះទៅ ហៅថា សហប្រយោគ។ ក្នុងសហប្រយោគនោះ ចំពោះកុដិដែលត្រូវធ្វើដោយសសរ កាលបោះសសរចុះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំពោះកុដិដែលត្រូវរៀបដោយឥដ្ឋ កាលរៀបឥដ្ឋ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ភិក្ខុផ្សំគ្រឿងសំណង់ណាមួយយ៉ាងនេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗ ប្រយោគក្នុងគ្រឿងសំណង់ទាំងអស់។ កាលកាប់ចាំងឈើ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗ ដៃចាំង កាលដើរទៅដើម្បីការចាំងឈើនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗ ជំហាន។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុគិតថា "អាត្មាអញនឹងលាបកុដិដែលមានជញ្ជាំងឈើ ឬកុដិដែលមានជញ្ជាំងឥដ្ឋ ឬកុដិដែលមានជញ្ជាំងថ្ម ឬសូម្បីតែសាលាប្រក់ស្លឹក ដែលមានទាំងជញ្ជាំងនិងដំបូល ដែលធ្វើរួចហើយយ៉ាងនេះ" រួចលាបដោយកំបោរ ឬដោយដីស្អិត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗ ប្រយោគ ដរាបណាដែលមិនទាន់ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ អាបត្តិទុក្កដនេះ សំដៅយកតែការលាបខាប់ៗ (មហាលេបៈ) ប៉ុណ្ណោះ ចំពោះការលាបពណ៌ស ពណ៌ក្រហម ឬការធ្វើគំនូរប្លែកៗ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Ekaṃ piṇḍaṃ anāgateti yo sabbapacchimo eko lepapiṇḍo, taṃ ekaṃ piṇḍaṃ asampatte kuṭikamme. Idaṃ vuttaṃ hoti, idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatīti tesu paṭhamapiṇḍadāne thullaccayanti.

ពាក្យថា "កាលដុំដីមួយដុំមិនទាន់មកដល់" គឺដុំដីសម្រាប់លាបចុងក្រោយបង្អស់មួយដុំ កាលដុំដីមួយដុំនោះមិនទាន់មកដល់ក្នុងការធ្វើកុដិ។ សេចក្ដីពន្យល់មានដូចនេះ៖ ក្នុងខណៈដែលការងារជិតនឹងសម្រេចដោយដុំដីពីរដុំ កាលភិក្ខុបិទដុំដីទីមួយក្នុងចំណោមដុំដីទាំងពីរនោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

Tasmiṃ piṇḍe āgateti yaṃ ekaṃ piṇḍaṃ anāgate kuṭikamme thullaccayaṃ hoti, tasmiṃ avasānapiṇḍe āgate dinne ṭhapite lepassa ghaṭitattā āpatti saṅghādisesassa. Evaṃ lempantassa ca antolepe vā antolepena saddhiṃ bhittiñca chadanañca ekābaddhaṃ katvā ghaṭite bahilepe vā bahilepena saddhiṃ ghaṭite saṅghādiseso. Sace pana dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā aṭṭhapetvāva mattikāya limpati, tasmiñca tassokāsaṃ puna vaḍḍhetvā vā avaḍḍhetvā vā ṭhapite lepo na ghaṭīyati rakkhati tāva, puna limpantassa pana ghaṭitamatte saṅghādiseso. Sace taṃ ṭhapiyamānaṃ paṭhamaṃ dinnalepena saddhiṃ nirantarameva hutvā tiṭṭhati, paṭhamameva saṅghādiseso. Upacikāmocanatthaṃ aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvā bhittiṃ limpati, anāpatti. Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭiyati nāma, anāpattiyeva.

ពាក្យថា "កាលដុំដីនោះមកដល់ហើយ" គឺដុំដីមួយដុំដែលមិនទាន់មកដល់ក្នុងការធ្វើកុដិ ហើយត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យនោះ កាលដុំដីចុងក្រោយនោះមកដល់ គឺភិក្ខុបិទហើយ ដាក់ចុះហើយ ព្រោះតែគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នា ទើបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ កាលភិក្ខុលាបយ៉ាងនេះ បើលាបខាងក្នុង ឬធ្វើជញ្ជាំងនិងដំបូលឲ្យជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយដោយគ្រឿងលាបខាងក្នុង ឬលាបខាងក្រៅ ឬធ្វើឲ្យភ្ជាប់គ្នាដោយគ្រឿងលាបខាងក្រៅ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនទាន់ដាក់ក្របចម្រឹងទ្វារ ឬបង្អួចឡើយ ហើយលាបដោយដីស្អិត កាលបើដាក់ក្របចម្រឹងទ្វារ ឬបង្អួចនោះក្នុងទីនោះ ដោយពង្រីកទីនោះឡើងវិញ ឬមិនពង្រីកក្តី បើគ្រឿងលាបមិនភ្ជាប់គ្នាទេ អាបត្តិមិនទាន់មានដរាបនោះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើលាបជាថ្មីទៀត គ្រាន់តែគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នាភ្លាម ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ប្រសិនបើក្របចម្រឹងទ្វារ ឬបង្អួចដែលកំពុងដាក់នោះ ជាប់គ្នាជិតគ្មានចន្លោះជាមួយគ្រឿងលាបដែលលាបទុកមុននោះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតាំងពីដំបូងឡើយ។ ដើម្បីការពារសត្វកណ្ដៀរ ភិក្ខុធ្វើដំបូលមិនឲ្យប៉ះគ្នាប្រហែល ៨ ធ្នាប់ ហើយលាបជញ្ជាំង មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ដើម្បីការពារសត្វកណ្ដៀរនោះឯង ភិក្ខុធ្វើជញ្ជាំងថ្មខាងក្រោម មិនលាបជញ្ជាំងថ្មនោះទេ តែលាបផ្នែកខាងលើ យ៉ាងនេះ មិនឈ្មោះថាគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នាឡើយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Iṭṭhakakuṭṭikāya iṭṭhakāhiyeva vātapāne ca dhūmanettāni ca karoti, lepaghaṭaneneva āpatti. Paṇṇasālaṃ limpati, lepaghaṭaneneva āpatti. Tattha ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpati, lepo na ghaṭīyati nāma, anāpattiyeva. Sace ‘‘vātapānaṃ laddhā ettha ṭhapessāmī’’ti karoti, vātapāne ṭhapite lepaghaṭanena āpatti. Sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpatti. Eko ekapiṇḍāvasesaṃ katvā ṭhapeti, añño taṃ disvā ‘‘dukkataṃ ida’’nti vattasīsena limpati ubhinnampi anāpatti.

ក្នុងកុដិដែលមានជញ្ជាំងឥដ្ឋ ភិក្ខុធ្វើបង្អួច និងរន្ធផ្សែងដោយឥដ្ឋទាំងឡាយនោះឯង ព្រោះតែគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នា ទើបត្រូវអាបត្តិ។ ភិក្ខុលាបសាលាប្រក់ស្លឹក ព្រោះតែគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នា ទើបត្រូវអាបត្តិ។ ក្នុងសាលាប្រក់ស្លឹកនោះ ដើម្បីពន្លឺ ភិក្ខុទុកចន្លោះប្រហែល ៨ ធ្នាប់ ហើយលាប យ៉ាងនេះ មិនឈ្មោះថាគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នាឡើយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុគិតថា "អាត្មាអញបានបង្អួចហើយ នឹងដាក់ក្នុងទីនេះ" រួចធ្វើកុដិ កាលបើដាក់បង្អួចហើយ ព្រោះតែគ្រឿងលាបភ្ជាប់គ្នា ទើបត្រូវអាបត្តិ។ ប្រសិនបើភិក្ខុធ្វើជញ្ជាំងដោយដីស្អិត កាលបើភ្ជាប់គ្នាជាមួយគ្រឿងលាបដំបូល ត្រូវអាបត្តិ។ ភិក្ខុមួយរូបទុកចន្លោះដីមួយដុំ (ដើម្បីកុំឲ្យត្រូវអាបត្តិ) ភិក្ខុមួយរូបទៀតឃើញទីនោះហើយ គិតថា "ការងារនេះធ្វើមិនល្អឡើយ" រួចលាបបំពេញដោយយល់ថាជាកិច្ចវត្ត មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបឡើយ។

354. Bhikkhu kuṭiṃ karotīti evamādīni chattiṃsa catukkāni āpattibhedadassanatthaṃ vuttāni, tattha sārambhāya dukkaṭaṃ, aparikkamanāya dukkaṭaṃ[Pg.158], pamāṇātikkantāya saṅghādiseso, adesitavatthukāya saṅghādiseso, etesaṃ vasena vomissakāpattiyo veditabbā.

៣៥៤. ពួកធម៌បួន (ចតុក្កៈ) ចំនួន ៣៦ មានពាក្យថា "ភិក្ខុធ្វើកុដិ" ជាដើម លោកពោលទុកដើម្បីបង្ហាញការបែងចែកអាបត្តិ។ ក្នុងចតុក្កៈទាំងនោះ ព្រោះតែការសន្សំ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែមិនមានទីដើរជុំវិញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែហួសប្រមាណ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ព្រោះតែមិនបានសម្ដែងទីតាំង ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គប្បីជ្រាបនូវអាបត្តិលាយឡំគ្នា ដោយអំណាចនៃអាបត្តិទាំងនេះ។

355. Āpatti dvinnaṃ saṅghādisesena dvinnaṃ dukkaṭānantiādīsu ca dvīhi saṅghādisesehi saddhiṃ dvinnaṃ dukkaṭānantiādinā nayena attho veditabbo.

៣៥៥. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "អាបត្តិរបស់សង្ឃាទិសេសពីរ និងទុក្កដពីរ" នោះ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា "អាបត្តិទុក្កដពីរ រួមជាមួយអាបត្តិសង្ឃាទិសេសពីរ"។

361. So ce vippakate āgacchatītiādīsu pana ayaṃ atthavinicchayo. Soti samādisitvā pakkantabhikkhu. Vippakateti aniṭṭhite kuṭikamme. Aññassa vā dātabbāti aññassa puggalassa vā saṅghassa vā cajitvā dātabbā. Bhinditvā vā puna kātabbāti kittakena bhinnā hoti, sace thambhā bhūmiyaṃ nikhātā, uddharitabbā. Sace pāsāṇānaṃ upari ṭhapitā, apanetabbā. Iṭṭhakacitāya yāva maṅgaliṭṭhakā tāva kuṭṭā apacinitabbā. Saṅkhepato bhūmisamaṃ katvā vināsitā bhinnā hoti, bhūmito upari caturaṅgulamattepi ṭhite abhinnāva. Sesaṃ sabbacatukkesu pākaṭameva. Na hettha aññaṃ kiñci atthi, yaṃ pāḷianusāreneva dubbiññeyyaṃ siyā.

៣៦១. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមកដល់ក្នុងខណៈដែលការងារមិនទាន់រួចរាល់" នេះ មានការវិនិច្ឆ័យសេចក្ដីដូចតទៅនេះ៖ ពាក្យថា "ភិក្ខុនោះ" គឺភិក្ខុដែលបានបង្គាប់ទុកហើយចៀសចេញទៅ។ ពាក្យថា "ក្នុងខណៈដែលការងារមិនទាន់រួចរាល់" គឺក្នុងខណៈដែលការធ្វើកុដិមិនទាន់សម្រេច។ ពាក្យថា "ឬគប្បីប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុដទៃ" គឺគប្បីលះបង់ហើយប្រគល់ឲ្យដល់បុគ្គលដទៃ ឬដល់សង្ឃ។ ពាក្យថា "ឬគប្បីរំលាយចោលហើយធ្វើជាថ្មី" គឺតើការរំលាយចោលកម្រិតណា ទើបឈ្មោះថារំលាយហើយ? ប្រសិនបើសសរទាំងឡាយកប់ក្នុងដី ត្រូវដកចេញ。 ប្រសិនបើដាក់នៅលើថ្ម ត្រូវរើចេញ។ ចំពោះកុដិដែលរៀបដោយឥដ្ឋ ត្រូវរំលាយជញ្ជាំងចុះដរាបដល់ឥដ្ឋមង្គល (ឥដ្ឋគ្រឹះដំបូង)។ សង្ខេបគឺ កាលបើធ្វើឲ្យស្មើនឹងដីហើយបំផ្លាញចោល ទើបឈ្មោះថារំលាយហើយ បើសូម្បីតែសំណង់កម្ពស់ ៤ ធ្នាប់លើដីនៅសល់ ក៏ឈ្មោះថាមិនទាន់រំលាយឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងចតុក្កៈទាំងអស់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងចតុក្កៈទាំងនេះ មិនមានពាក្យដទៃណាមួយដែលពិបាកយល់តាមលំដាប់បាលីឡើយ។

363. Attanā vippakatantiādīsu pana attanā āraddhaṃ kuṭiṃ. Attanā pariyosāpetīti mahāmattikāya vā thusamattikāya vā yāya kataṃ pariyositabhāvaṃ pāpetukāmo hoti, tāya avasānapiṇḍaṃ dento pariyosāpeti.

៣៦៣. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ការងារដែលខ្លួនធ្វើមិនទាន់រួចរាល់" គឺកុដិដែលខ្លួនបានចាប់ផ្ដើមធ្វើ។ ពាក្យថា "សម្រេចដោយខ្លួនឯង" គឺភិក្ខុប្រាថ្នានឹងឲ្យកុដិដែលធ្វើដោយដីស្អិតច្រើន ឬដីស្អិតលាយកន្ទក់ណាមួយ ដល់នូវភាពសម្រេចរួចរាល់ កាលបិទដុំដីចុងក្រោយដោយដីស្អិតនោះ ឈ្មោះថាធ្វើឲ្យសម្រេចរួចរាល់។

Parehi pariyosāpetīti attanova atthāya parehi pariyosāpeti. Attanā vā hi vippakatā hotu parehi vā ubhayehi vā, taṃ ce attano atthāya attanā vā pariyosāpeti, parehi vā pariyosāpeti, attanā ca parehi cāti yuganaddhaṃ vā pariyosāpeti, saṅghādisesoyevāti ayamettha vinicchayo.

ពាក្យថា "Parehi pariyosāpeti" (ឲ្យអ្នកដទៃធ្វើឲ្យសម្រេច) គឺ ឲ្យអ្នកដទៃធ្វើឲ្យសម្រេចដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង។ តាមពិត កុដិដែលមិនទាន់ធ្វើរួច ដោយខ្លួនឯងក្តី ដោយអ្នកដទៃក្តី ឬដោយទាំងពីរនាក់ក្តី បើភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យសម្រេចដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យអ្នកដទៃធ្វើឲ្យសម្រេចក្តី ឬធ្វើឲ្យសម្រេចរួមគ្នាទាំងខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ក្នុងករណីបែបនេះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសតែម្ដង នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងនេះ។

Kurundiyaṃpana vuttaṃ – ‘‘dve tayo bhikkhū ‘ekato vasissāmā’ti karonti, rakkhati tāva, avibhattattā anāpatti. ‘Idaṃ ṭhānaṃ tava, idaṃ mamā’ti vibhajitvā karonti āpatti. Sāmaṇero ca bhikkhu ca ekato karonti, yāva avibhattā tāva rakkhati. Purimanayena vibhajitvā karonti, bhikkhussa āpattī’’ti.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា មានពោលទុកថា "ភិក្ខុ ២ ឬ ៣ អង្គ ពិភាក្សាគ្នាថា 'យើងនឹងរស់នៅជាមួយគ្នា' ហើយធ្វើកុដិ មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិឡើយ ដរាបណាដែលមិនទាន់បែងចែកគ្នា ព្រោះមិនទាន់បែងចែកគ្នាជាចំណែកៗ ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ។ តែបើបែងចែកគ្នាថា 'កន្លែងនេះជារបស់លោក កន្លែងនេះជារបស់ខ្ញុំ' ហើយធ្វើ ត្រូវអាបត្តិ។ សាមណេរនិងភិក្ខុធ្វើរួមគ្នា ដរាបណាមិនទាន់បែងចែកគ្នា ក៏មិនទាន់ត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើបែងចែកគ្នាធ្វើតាមវិធីមុននោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ"។

364. Anāpatti [Pg.159] leṇetiādīsu leṇaṃ mahantampi karontassa anāpatti. Na hettha lepo ghaṭīyati. Guhampi iṭṭhakāguhaṃ vā silāguhaṃ vā dāruguhaṃ vā bhūmiguhaṃ vā mahantampi karontassa anāpatti.

៣៦៤. មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងល្អាងភ្នំជាដើម។ ភិក្ខុធ្វើល្អាងភ្នំ ទោះបីធំក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងល្អាងភ្នំនោះ មិនមានការលាបបូកឡើយ។ សូម្បីតែគុហា ដូចជា គុហាធ្វើដោយឥដ្ឋក្តី គុហាថ្មក្តី គុហាឈើក្តី គុហាដីក្តី ទោះបីធ្វើឲ្យធំក្តី ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើឡើយ។

Tiṇakuṭikāyāti sattabhūmikopi pāsādo tiṇapaṇṇacchadano ‘‘tiṇakuṭikā’’ti vuccati. Aṭṭhakathāsu pana kukkuṭacchikagehanti chadanaṃ daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvā tiṇehi vā paṇṇehi vā chāditakuṭikāva vuttā, tattha anāpatti. Mahantampi tiṇacchadanagehaṃ kātuṃ vaṭṭati, ullittādibhāvo eva hi kuṭiyā lakkhaṇaṃ, so ca chadanameva sandhāya vuttoti veditabbo. Caṅkamanasālāyaṃ tiṇacuṇṇaṃ paripatati ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṃ kātu’’ntiādīni (cūḷava. 260) cettha sādhakāni, tasmā ubhato pakkhaṃ vā kūṭabaddhaṃ vā vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā yaṃ ‘‘imaṃ etassa gehassa chadana’’nti chadanasaṅkhepena kataṃ hoti, tassa bhittilepena saddhiṃ lepe ghaṭite āpatti. Sace pana ullittāvalittacchadanassa gehassa leparakkhaṇatthaṃ upari tiṇena chādenti, ettāvatā tiṇakuṭi nāma na hoti. Kiṃ panettha adesitavatthukappamāṇātikkantapaccayāva anāpatti, udāhu sārambhaaparikkamanapaccayāpīti sabbatthāpi anāpatti. Tathā hi tādisaṃ kuṭiṃ sandhāya parivāre vuttaṃ –

ពាក្យថា "Tiṇakuṭikāyā" គឺសូម្បីតែប្រាសាទ ៧ ជាន់ ដែលប្រក់ដោយស្បូវ ឬស្លឹកឈើ ក៏ហៅថា "កុដិប្រក់ស្បូវ" ដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ ពោលថា ផ្ទះភ្នែកមាន់ (kukkuṭacchikageha) គឺកុដិដែលគេធ្វើដំបូលចងជាសំណាញ់ដោយឈើបន្ទះតូចៗ ហើយប្រក់ដោយស្បូវ ឬស្លឹកឈើ ក្នុងកុដិប្រក់ស្បូវនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ការធ្វើផ្ទះប្រក់ស្បូវ ទោះបីធំក្តី ក៏គួរធ្វើដែរ ព្រោះថាលក្ខណៈនៃកុដិគឺការលាបបូកខាងក្នុងនិងខាងក្រៅជាដើម ហើយការលាបបូកនោះ ត្រូវជ្រាបថា លោកសំដៅយកតែដំបូលប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះពុទ្ធដីកាជាដើមថា "កម្ទេចស្បូវធ្លាក់ចុះក្នុងសាលាចង្ក្រម ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យរុះរើចេញ ហើយធ្វើការលាបបូកខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ" គឺជាគ្រឿងអាងក្នុងទីនេះ ហេតុនោះ ដំបូលណាដែលធ្វើឡើងដោយសង្ខេបថា "នេះជាដំបូលនៃផ្ទះនេះ" ទោះបីជាដំបូលមានជម្រាលសងខាងក្តី ដំបូលស្រួចក្តី ដំបូលមូលក្តី ដំបូលចតុកោណក្តី កាលបើការលាបបូកដំបូលនោះ ភ្ជាប់គ្នាជាមួយនឹងការលាបបូកជញ្ជាំង ត្រូវអាបត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត បើគេប្រក់ស្បូវពីលើដំបូលដែលលាបបូកខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ដើម្បីការពារគ្រឿងលាបបូក កុដិនោះមិនឈ្មោះថា កុដិប្រក់ស្បូវឡើយ។ ចុះក្នុងទីនេះ មិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះតែបច្ច័យគឺការមិនបានឲ្យសម្ដែងទី និងការហួសប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ឬក៏មិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះតែបច្ច័យគឺការមានគ្រឿងចង្អៀត និងការមិនមានទីចលនាដែរ? គឺមិនត្រូវអាបត្តិដោយប្រការទាំងពួងឡើយ។ ពិតមែនណាស់ ក្នុងបរិវារៈ លោកសំដៅយកកុដិមានសភាពបែបនោះ ទើបពោលទុកថា៖

‘‘Bhikkhu saññācikāya kuṭiṃ karoti;

Adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ;

Sārambhaṃ aparikkamanaṃ anāpatti;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);

"ភិក្ខុធ្វើកុដិដោយការសូមផ្ទាល់ខ្លួន ដែលមិនបានឲ្យសម្ដែងទី ហួសប្រមាណ មានគ្រឿងចង្អៀត មិនមានទីចលនា មិនត្រូវអាបត្តិ នេះជាបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតទុកហើយ"។

Aññassatthāyāti kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa upajjhāyassa vā ācariyassa vā saṅghassa vā atthāya karontassa anāpatti. Yaṃ pana ‘‘āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’ntiādi pāḷiyaṃ vuttaṃ, taṃ yathāsamādiṭṭhāya akaraṇapaccayā vuttaṃ.

ពាក្យថា "Aññassatthāya" (ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ) គឺភិក្ខុធ្វើកុដិ ទោះបីមានលក្ខណៈជាកុដិក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ មានឧបជ្ឈាយ៍ក្តី អាចារ្យក្តី សង្ឃក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងព្រះបាលីថា "ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ៣ ដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើ" ជាដើមនោះ ពាក្យនោះ លោកពោលសំដៅលើបច្ច័យគឺការមិនធ្វើតាមដែលគេបានបង្គាប់ទុក។

Vāsāgāraṃ ṭhapetvā sabbatthāti attano vasanatthāya agāraṃ ṭhapetvā aññaṃ uposathāgāraṃ vā jantāgharaṃ vā bhojanasālā vā aggisālā vā bhavissatīti kāreti, sabbattha anāpatti. Sacepissa hoti ‘‘uposathāgārañca bhavissati, ahañca vasissāmi jantāgharañca bhojanasālā [Pg.160] ca aggisālā ca bhavissati, ahañca vasissāmī’’ti kāritepi ānāpattiyeva. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘anāpattī’’ti vatvā ‘‘attano vāsāgāratthāya karontasseva āpattī’’ti vuttaṃ. Ummattakassa ādikammikānañca āḷavakānaṃ bhikkhūnaṃ anāpatti.

ពាក្យថា "Vāsāgāraṃ ṭhapetvā sabbattha" (លើកលែងតែផ្ទះសម្រាប់នៅ ក្នុងកន្លែងទាំងពួង) គឺភិក្ខុលើកលែងតែផ្ទះសម្រាប់ខ្លួនរស់នៅ ហើយធ្វើផ្ទះដទៃដោយគិតថា "នឹងជាឧបោសថសាលា" ក្តី "នឹងជាជន្តាឃរៈ" ក្តី "នឹងជាភោជនសាលា" ក្តី "នឹងជាអគ្គិសាលា" ក្តី មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងកន្លែងទាំងពួងឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុនោះមានគំនិតថា "ឧបោសថសាលានឹងមានផង ខ្ញុំនឹងនៅផង ជន្តាឃរៈ ភោជនសាលា និងអគ្គិសាលានឹងមានផង ខ្ញុំនឹងនៅផង" ដូច្នេះ ទោះបីធ្វើឡើង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា "មិនត្រូវអាបត្តិ" ហើយពោលបន្តថា "ត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើដើម្បីជាទីលំនៅរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ"។ មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុឆ្កួត និងភិក្ខុអាឡវិកៈដែលជាអាទិកម្មិកៈឡើយ។

Samuṭṭhānādīsu chasamuṭṭhānaṃ kiriyañca kiriyākiriyañca, idañhi vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkantaṃ karoto kiriyato samuṭṭhāti, vatthuṃ adesāpetvā karoto kiriyākiriyato, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៦ ខ្លះជាកិរិយាសមុដ្ឋាន ខ្លះជាកិរិយាកិរិយាសមុដ្ឋាន។ ព្រោះថាសិក្ខាបទនេះ កាលបើភិក្ខុឲ្យសម្ដែងទីហើយ តែធ្វើកុដិហួសប្រមាណ តែងតាំងឡើងអំពីកិរិយា កាលបើមិនឲ្យសម្ដែងទីហើយធ្វើ តែងតាំងឡើងអំពីកិរិយាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយកុដិការសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយវិហារការសិក្ខាបទ

365. Tena samayenāti vihārakārasikkhāpadaṃ. Tattha kosambiyanti evaṃnāmake nagare. Ghositārāmeti ghositassa ārāme. Ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kārito, tasmā ‘‘ghositārāmo’’ti vuccati. Channassāti bodhisattakāle upaṭṭhākachannassa. Vihāravatthuṃ, bhante, jānāhīti vihārassa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ, bhante, jānāhi. Ettha ca vihāroti na sakalavihāro, eko āvāso, tenevāha – ‘‘ayyassa vihāraṃ kārāpessāmī’’ti.

៣៦៥. ពាក្យថា "Tena samayena" គឺវិហារការសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា "kosambiyaṃ" គឺក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា "ghositārāme" គឺក្នុងអារាមរបស់ឃោសិតសេដ្ឋី។ ឮថា អារាមនោះ គឺឃោសិតសេដ្ឋីជាអ្នកកសាង ហេតុនោះ ទើបហៅថា "ឃោសិតារាម"។ ពាក្យថា "channassa" គឺឆន្នភិក្ខុដែលជាអ្នកបម្រើក្នុងកាលជាព្រះពោធិសត្វ។ ពាក្យថា "vihāravatthuṃ, bhante, jānāhi" គឺសូមលោកម្ចាស់ជ្រាបនូវទីតាំងនៃវិហារ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា "vihāro" មិនមែនសំដៅលើវិហារទាំងមូលឡើយ គឺសំដៅលើអាវាសមួយខ្នងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ពោលថា "ខ្ញុំនឹងឲ្យគេធ្វើវិហារថ្វាយលោកម្ចាស់"។

Cetiyarukkhanti ettha cittīkataṭṭhena cetiyaṃ, pūjārahānaṃ devaṭṭhānānametaṃ adhivacanaṃ, ‘‘cetiya’’nti sammataṃ rukkhaṃ cetiyarukkhaṃ. Gāmena pūjitaṃ gāmassa vā pūjitanti gāmapūjitaṃ. Eseva nayo sesapadesupi. Apicettha janapadoti ekassa rañño rajje ekeko koṭṭhāso. Raṭṭhanti sakalarajjaṃ veditabbaṃ, sakalarajjampi hi kadāci kadāci tassa rukkhassa pūjaṃ karoti, tena vuttaṃ ‘‘raṭṭhapūjita’’nti. Ekindriyanti kāyindriyaṃ sandhāya vadanti. Jīvasaññinoti sattasaññino.

ពាក្យថា "Cetiyarukkha" ក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា "ចេតិយ" ព្រោះជាទីដែលគេធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែង នេះជាឈ្មោះនៃទីតាំងរបស់ទេវតាដែលគួរជាទីបូជា ដើមឈើដែលគេសន្មតថាជា "ចេតិយ" ហៅថា "ចេតិយរុក្ខ"។ ដើមឈើដែលអ្នកស្រុកបូជាហើយ ឬដើមឈើជាទីបូជានៃអ្នកស្រុក ហៅថា "គាមបូជិតៈ"។ វិធីនេះក៏ដូចគ្នាក្នុងបទដែលនៅសល់ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា "janapada" គឺចំណែកនីមួយៗក្នុងដែនដីរបស់ស្តេចមួយអង្គ។ ពាក្យថា "raṭṭha" គប្បីជ្រាបថាជាដែនដីទាំងមូល ព្រោះថាជួនកាលដែនដីទាំងមូលក៏ធ្វើការបូជាដល់ដើមឈើនោះដែរ ហេតុនោះ ទើបពោលថា "រដ្ឋបូជិតៈ"។ ពាក្យថា "ekindriya" លោកសំដៅយកកាយិន្រ្ទិយ ទើបពោលយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា "jīvasaññinoti" គឺមានសញ្ញាថាជាសត្វមានជីវិត។

366. Mahallakanti sassāmikabhāvena saṃyācikakuṭito mahantabhāvo etassa atthīti mahallako. Yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenapi kātuṃ vaṭṭati, tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallako[Pg.161], taṃ mahallakaṃ. Yasmā panassa taṃ pamāṇamahattaṃ sassāmikattāva labbhati, tasmā tadatthadassanatthaṃ ‘‘mahallako nāma vihāro sassāmiko vuccatī’’ti padabhājanaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbaṃ kuṭikārasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhi. Sassāmikabhāvamattameva hi ettha kiriyato samuṭṭhānābhāvo pamāṇaniyamābhāvo ca viseso, pamāṇaniyamābhāvā ca catukkapārihānīti.

៣៦៦. ពាក្យថា "Mahallaka" គឺឈ្មោះថា "មហល្លកៈ" ព្រោះវិហារនេះមានសភាពធំជាងកុដិដែលធ្វើដោយការសូមផ្ទាល់ខ្លួន ដោយសារមានម្ចាស់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែភិក្ខុឲ្យសម្ដែងទីហើយ ទោះបីធ្វើហួសប្រមាណក៏គួរធ្វើដែរ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "មហល្លកៈ" ព្រោះមានប្រមាណធំ វិហារនោះឈ្មោះថា មហល្លកៈ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែទំហំធំនៃវិហារនោះ ភិក្ខុបានមកដោយសារតែមានម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបក្នុងបទភាជនៈពោលថា "វិហារឈ្មោះមហល្លកៈ គឺវិហារមានម្ចាស់"។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងកុដិការសិក្ខាបទចុះ។ ពិតមែនណាស់ ក្នុងវិហារការសិក្ខាបទនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រង់ការមានម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះ ការមិនមានសមុដ្ឋានអំពីកិរិយា និងការមិនមានការកំណត់ប្រមាណ ហើយព្រោះតែមិនមានការកំណត់ប្រមាណ ទើបមានការបាត់បង់ចតុក្កៈ។

Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយវិហារការសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយបឋមទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ

380. Tena samayena buddho bhagavāti duṭṭhadosasikkhāpadaṃ. Tattha veḷuvane kalandakanivāpeti veḷuvananti tassa uyyānassa nāmaṃ, taṃ kira veḷuhi ca parikkhittaṃ ahosi aṭṭhārasahatthena ca pākārena gopuraṭṭālakayuttaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ tena ‘‘veḷuvana’’nti vuccati, kalandakānañcettha nivāpaṃ adaṃsu tena ‘‘kalandakanivāpa’’ti vuccati.

៣៨០. ពាក្យថា "Tena samayena buddho bhagavā" គឺទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា "veḷuvane kalandakanivāpe" គឺពាក្យថា "veḷuvana" ជាឈ្មោះនៃឧទ្យាននោះ។ ឮថា ឧទ្យាននោះ ព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឫស្សីផង និងកំពែងកម្ពស់ ១៨ ហត្ថផង ប្រកបដោយខ្លោងទ្វារនិងប៉មយាម មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ គួរជាទីរីករាយចិត្ត ហេតុនោះ ទើបហៅថា "វេឡុវ័ន"។ ម្យ៉ាងទៀត គេតែងតែឲ្យចំណីដល់សត្វកំប្រុកក្នុងឧទ្យាននោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "កលន្ទកនិវាបៈ"។

Pubbe kira aññataro rājā tattha uyyānakīḷanatthaṃ āgato, surāmadena matto divāseyyaṃ supi, parijanopissa sutto rājāti pupphaphalādīhi palobhiyamāno ito cito ca pakkami. Atha surāgandhena aññatarasmā susirarukkhā kaṇhasappo nikkhamitvā rañño abhimukho āgacchati, taṃ disvā rukkhadevatā ‘‘rañño jīvitaṃ dassāmī’’ti kāḷakavesena āgantvā kaṇṇamūle saddamakāsi, rājā paṭibujjhi, kaṇhasappo nivatto, so taṃ disvā ‘‘imāya kāḷakāya mama jīvitaṃ dinna’’nti kāḷakānaṃ tattha nivāpaṃ paṭṭhapesi, abhayaghosanañca ghosāpesi, tasmā taṃ tatopabhuti kalandakanivāpanti saṅkhyaṃ gataṃ. Kalandakāti hi kāḷakānaṃ etaṃ nāmaṃ.

ឮថា ក្នុងកាលមុន មានស្តេចមួយអង្គយាងមកក្រសាលក្នុងឧទ្យាននោះ ស្រវឹងដោយទឹកស្រវឹង ហើយសម្រាន្តលក់ក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ពួកបរិវារដឹងថាស្តេចសម្រាន្តលក់ហើយ ក៏ត្រូវផ្កានិងផ្លែឈើជាដើមទាក់ទាញចិត្ត ឲ្យដើរទៅទីនេះទីនោះអស់ទៅ។ គ្រានោះ មានពស់វែកមួយ ចេញពីប្រហោងឈើមួយដោយសារធុំក្លិនស្រា ហើយវារសំដៅទៅរកស្តេច។ រុក្ខទេវតាឃើញពស់នោះ គិតថា "យើងនឹងជួយជីវិតស្តេច" ក៏កាឡាខ្លួនជាសត្វកំប្រុក មកធ្វើសំឡេងនៅជិតស្លឹកត្រចៀកស្តេច ស្តេចក៏ភ្ញាក់ឡើង ពស់វែកក៏វារត្រឡប់ទៅវិញ។ ស្តេចឃើញពស់នោះហើយ គិតថា "សត្វកំប្រុកនេះបានជួយជីវិតយើង" ក៏បានចាត់ចែងឲ្យមានការឲ្យចំណីដល់សត្វកំប្រុកទាំងឡាយក្នុងឧទ្យាននោះ និងឲ្យប្រកាសអភ័យទាន ហេតុនោះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ឧទ្យាននោះក៏បានដល់នូវការរាប់ថា "កលន្ទកនិវាបៈ"។ ព្រោះថា ពាក្យថា "kalandaka" គឺជាឈ្មោះរបស់សត្វកំប្រុក។

Dabboti tassa therassa nāmaṃ. Mallaputtoti mallarājassa putto. Jātiyā sattavassena arahattaṃ sacchikatanti thero kira sattavassikova saṃvegaṃ labhitvā pabbajito khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇīti veditabbo. Yaṃkiñci sāvakena pattabbaṃ sabbaṃ tena anuppattanti sāvakena pattabbaṃ [Pg.162] nāma tisso vijjā, catasso paṭisambhidā, cha abhiññā, nava lokuttaradhammāti idaṃ guṇajātaṃ, taṃ sabbaṃ tena anuppattaṃ hoti. Natthi cassa kiñci uttari karaṇīyanti catūsu saccesu, catūhi maggehi, soḷasavidhassa kiccassa katattā idānissa kiñci uttari karaṇīyaṃ natthi. Katassa vā paticayoti tasseva katassa kiccassa puna vaḍḍhanampi natthi, dhotassa viya vatthassa paṭidhovanaṃ pisitassa viya gandhassa paṭipisanaṃ, pupphitassa viya ca pupphassa paṭipupphananti. Rahogatassāti rahasi gatassa. Paṭisallīnassāti tato tato paṭikkamitvā sallīnassa, ekībhāvaṃ gatassāti vuttaṃ hoti.

ពាក្យថា "Dabbo" គឺជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ពាក្យថា "Mallaputto" គឺបុត្ររបស់ស្តេចមល្លៈ។ ពាក្យថា "Jātiyā sattavassena arahattaṃ sacchikataṃ" គប្បីជ្រាបថា ព្រះថេរៈមានអាយុត្រឹមតែ ៧ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ បានកើតសេចក្តីសង្វេគហើយបួស ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងខណៈកោរសក់តែម្តង។ ពាក្យថា "Yaṃkiñci sāvakena pattabbaṃ sabbaṃ tena anuppattaṃ" គឺគុណធម៌ទាំងឡាយណាដែលសាវ័កគប្បីសម្រេច មានវិជ្ជា ៣ បដិសម្ភិទា ៤ អភិញ្ញា ៦ លោកុត្តរធម៌ ៩ គុណធម៌ទាំងអស់នោះ ព្រះថេរៈនោះបានសម្រេចអស់ហើយ។ ពាក្យថា "Natthi cassa kiñci uttari karaṇīyaṃ" គឺព្រោះតែព្រះថេរៈបានធ្វើកិច្ច ១៦ យ៉ាង ក្នុងអរិយសច្ច ៤ ដោយមគ្គទាំង ៤ រួចរាល់ហើយ ក្នុងពេលនេះ កិច្ចដែលត្រូវធ្វើឲ្យក្រៃលែងជាងនេះ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា "Katassa vā paticayo" គឺសូម្បីតែការធ្វើឲ្យចម្រើនថែមទៀតនូវកិច្ចដែលបានធ្វើរួចហើយនោះ ក៏មិនមានដែរ ដូចជាសំពត់ដែលបោកស្អាតហើយ មិនបាច់បោកម្តងទៀត គ្រឿងក្រអូបដែលកិនរួចហើយ មិនបាច់កិនម្តងទៀត និងផ្កាដែលរីកហើយ មិនបាច់រីកម្តងទៀតឡើយ។ ពាក្យថា "Rahogatassa" គឺទៅកាន់ទីស្ងាត់។ ពាក្យថា "Paṭisallīnassā" គឺថយចេញពីអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ហើយចូលទៅសម្ងំនៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ គឺដល់នូវភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុក។

Atha kho āyasmato dabbassa mallaputtassa etadahosi – ‘‘yannūnāhaṃ saṅghassa senāsanañca paññapeyyaṃ bhattāni ca uddiseyya’’nti thero kira attano katakiccabhāvaṃ disvā ‘‘ahaṃ imaṃ antimasarīraṃ dhāremi, tañca kho vātamukhe ṭhita padīpo viya aniccatāmukhe ṭhitaṃ, nacirasseva nibbāyanadhammaṃ yāva na nibbāyati tāva kinnu kho ahaṃ saṅghassa veyyāvaccaṃ kareyya’’nti cintento iti paṭisañcikkhati – ‘‘tiroraṭṭhesu bahū kulaputtā bhagavantaṃ adisvāva pabbajanti, te bhagavantaṃ ‘passissāma ceva vandissāma cā’ti dūratopi āgacchanti, tatra yesaṃ senāsanaṃ nappahoti, te silāpaṭṭakepi seyyaṃ kappenti. Pahomi kho panāhaṃ attano ānubhāvena tesaṃ kulaputtānaṃ icchāvasena pāsādavihāraaḍḍhayogādīni mañcapīṭhakattharaṇādīni ca senāsenāni nimminitvā dātuṃ. Punadivase cettha ekacce ativiya kilantarūpā honti, te gāravena bhikkhūnaṃ purato ṭhatvā bhattānipi na uddisāpenti, ahaṃ kho pana nesaṃ bhattānipi uddisituṃ pahomī’’ti. Iti paṭisañcikkhantassa ‘‘atha kho āyasmato dabbassa mallaputtassa etadahosi – ‘yannūnāhaṃ saṅghassa senāsanañca paññapeyyaṃ bhattāni ca uddiseyya’’nti.

សេចក្តីថា ព្រះថេរៈ ឃើញនូវភាពនៃខ្លួនជាអ្នកមានកិច្ចធ្វើស្រេចហើយ គិតថា «អាត្មាអញទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុតនេះ រាងកាយនោះសោត ក៏ស្ថិតនៅក្នុងផ្លូវនៃអនិច្ចភាព ដូចជាប្រទីបដែលតាំងនៅចំពោះមុខខ្យល់ មានសភាវៈរលត់ទៅមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ កាលដែលមិនទាន់រលត់ទៅនេះ តើអាត្មាអញគួរធ្វើនូវវេយ្យាវច្ចៈអ្វីខ្លះដល់សង្ឃ?» កាលគិតយ៉ាងនេះ ក៏ពិចារណាទៀតថា «ក្នុងដែនដទៃ មានកុលបុត្រជាច្រើនមិនទាន់បានជួបព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏បួស កុលបុត្រទាំងនោះមកពីចម្ងាយដោយគិតថា 'យើងនឹងបានជួបផង នឹងបានថ្វាយបង្គំផងនូវព្រះដ៏មានព្រះភាគ' ក្នុងកុលបុត្រទាំងនោះ ពួកខ្លះគ្មានសេនាសនៈគ្រប់គ្រាន់ ក៏សម្រេចការដេកសូម្បីនៅលើបន្ទះថ្ម។ អាត្មាអញអាចនឹងនិម្មិតនូវសេនាសនៈទាំងឡាយ មានប្រាសាទ វិហារ អឌ្ឍយោគជាដើម និងគ្រែ តាំង ពូក កម្រាលជាដើម តាមបំណងរបស់កុលបុត្រទាំងនោះ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ហើយប្រគល់ឱ្យបាន។ មួយវិញទៀត ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក្នុងទីនេះ ពួកខ្លះក្នុងកុលបុត្រទាំងនោះ មានសភាពនឿយហត់ជាខ្លាំង តែដោយសារសេចក្តីគោរព ក៏ឈរនៅខាងមុខភិក្ខុទាំងឡាយ មិនហ៊ានឱ្យគេចាត់ចែងភត្តឡើយ អាត្មាអញសោត ក៏អាចចាត់ចែងភត្តដល់កុលបុត្រទាំងនោះបានដែរ»។ កាលដែលលោកពិចារណាយ៉ាងនេះ ទើបសេចក្តីត្រិះរិះនេះកើតឡើងដល់ព្រះទព្វមល្លបុត្រដ៏មានអាយុថា «បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញចាត់ចែងសេនាសនៈផង ចាត់ចែងភត្តទាំងឡាយផង ដល់សង្ឃ»។

Nanu ca imāni dve ṭhānāni bhassārāmatādimanuyuttassa yuttāni, ayañca khīṇāsavo nippapañcārāmo, imassa kasmā imāni paṭibhaṃsūti? Pubbapatthanāya coditattā. Sabbabuddhānaṃ kira imaṃ ṭhānantaraṃ pattā sāvakā hontiyeva. Ayañca padumuttarassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule paccājāto imaṃ ṭhānantaraṃ pattassa bhikkhuno ānubhāvaṃ disvā aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassehi [Pg.163] saddhiṃ bhagavantaṃ satta divasāni nimantetvā mahādānaṃ datvā pādamūle nipajjitvā ‘‘anāgate tumhādisassa buddhassa uppannakāle ahampi itthannāmo tumhākaṃ sāvako viya senāsanapaññāpako ca bhattuddesako ca assa’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā addasa, disvā ca ito kappasatasahassassa accayena gotamo nāma buddho uppajjissati, tadā tvaṃ dabbo nāma mallaputto hutvā jātiyā sattavasso nikkhamma pabbajitvā arahattaṃ sacchikarissasi, imañca ṭhānantaraṃ lacchasī’’ti byākāsi. So tatopabhuti dānasīlādīni pūrayamāno devamanussasampattiṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavato kāle tena bhagavatā byākatasadisameva arahattaṃ sacchākāsi. Athassa rahogatassa ‘‘kinnu kho ahaṃ saṅghassa veyyāvaccaṃ kareyya’’nti cintayato tāya pubbapatthanāya coditattā imāni dve ṭhānāni paṭibhaṃsūti.

សួរថា ចុះឋានៈទាំងពីរនេះ គួរដល់បុគ្គលអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការត្រេកអរក្នុងការនិយាយជាដើមមិនមែនឬ? ចំណែកព្រះទព្វៈនេះ ជាព្រះខីណាស្រវៈ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងធម៌គ្មានកង្វល់ (និប្បបញ្ចារាម) ហេតុអ្វីបានជាឋានៈទាំងពីរនេះលេចឡើងចំពោះលោក? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការជំរុញចិត្តដោយការប្រាថ្នាក្នុងកាលមុន។ ឮថា ពួកសាវ័កដែលបានសម្រេចឋានន្តរៈនេះ តែងតែមានចំពោះព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ។ ចំណែកព្រះទព្វៈនេះ ក្នុងកាលនៃព្រះបទុមុត្តរពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ បានកើតក្នុងត្រកូលមួយ ឃើញអានុភាពរបស់ភិក្ខុមួយរូបដែលបានសម្រេចឋានន្តរៈនេះ ក៏បាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃ ៦,៨០០,០០០ រូប អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ប្រគេនមហាទាន ហើយក្រាបទៀបព្រះបាទា ប្រាថ្នាថា «ក្នុងអនាគតកាល កាលដែលព្រះពុទ្ធមានសភាពដូចព្រះអង្គត្រាស់ដឹងឡើង សូមឱ្យទូលព្រះបង្គំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ក្លាយជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកចាត់ចែងសេនាសនៈផង ជាអ្នកចាត់ចែងភត្តផង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ផ្សាយទៅនូវអនាគតំសញាណ ក៏បានឃើញ ហើយព្យាករថា «កន្លងទៅមួយសែនកប្បអំពីកប្បនេះទៅ ព្រះពុទ្ធព្រះនាមគោតមនឹងត្រាស់ដឹងឡើង ក្នុងកាលនោះ អ្នកនឹងបានជាកុលបុត្រឈ្មោះទព្វមល្លបុត្រ ចេញបួសតាំងពីអាយុ ៧ ឆ្នាំ ហើយនឹងបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងបានទទួលឋានន្តរៈនេះ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក លោកបានបំពេញទាន សីល ជាដើម សោយនូវទេវសម្បត្តិ និងមនុស្សសម្បត្តិ រហូតដល់សម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះបានព្យាករទុកពិតមែន។ លុះក្រោយមក កាលដែលលោកទៅនៅក្នុងទីស្ងាត់ គិតថា «តើអាត្មាអញគួរធ្វើវេយ្យាវច្ចៈអ្វីដល់សង្ឃ?» ព្រោះតែការជំរុញចិត្តដោយការប្រាថ្នាក្នុងកាលមុននោះ ឋានៈទាំងពីរនេះក៏លេចឡើងចំពោះលោក យ៉ាងនេះឯង។

Athassa etadahosi – ‘‘ahaṃ kho anissarosmi attani, satthārā saddhiṃ ekaṭṭhāne vasāmi, sace maṃ bhagavā anujānissati, imāni dve ṭhānāni samādiyissāmī’’ti bhagavato santikaṃ agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā dabbo mallaputto…pe… bhattāni ca uddisitu’’nti. Atha naṃ bhagavā ‘‘sādhu sādhu dabbā’’ti sampahaṃsetvā yasmā arahati evarūpo agatigamanaparibāhiro bhikkhu imāni dve ṭhānāni vicāretuṃ, tasmā ‘‘tena hi tvaṃ dabba saṅghassa senāsanañca paññapehi bhattāni ca uddisā’’ti āha. Bhagavato paccassosīti bhagavato vacanaṃ patiassosi abhimukho assosi, sampaṭicchīti vuttaṃ hoti.

លំដាប់នោះ លោកមានសេចក្តីត្រិះរិះថា «អាត្មាអញមិនមែនជាធំលើខ្លួនឯងឡើយ អាត្មាអញរស់នៅក្នុងទីកន្លែងជាមួយគ្នានឹងព្រះសាស្តា បើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតដល់អាត្មាអញ អាត្មាអញនឹងសមាទាននូវឋានៈទាំងពីរនេះ» ហើយក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា «លំដាប់នោះ ព្រះទព្វមល្លបុត្រដ៏មានអាយុ...បេ... ដើម្បីចាត់ចែងភត្តទាំងឡាយ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើលោកឱ្យរីករាយដោយព្រះវាចាថា «សាធុ សាធុ ទព្វៈ» ព្រោះហេតុថា ភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះ ដែលជាអ្នកវៀរចាកអគតិ គួរដើម្បីចាត់ចែងឋានៈទាំងពីរនេះបាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «បើដូច្នោះ ទព្វៈ អ្នកចូរចាត់ចែងសេនាសនៈផង ចាត់ចែងភត្តទាំងឡាយផង ដល់សង្ឃចុះ»។ ពាក្យថា «ភគវតោ បច្ចស្សោសិ» សេចក្តីថា ទទួលស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គឺបែរមុខទៅរកហើយស្តាប់ គឺទទួលព្រម នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

Paṭhamaṃ dabbo yācitabboti kasmā bhagavā yācāpeti? Garahamocanatthaṃ. Passati hi bhagavā ‘‘anāgate dabbassa imaṃ ṭhānaṃ nissāya mettiyabhumajakānaṃ vasena mahāupaddavo uppajjissati, tatra keci garahissanti ‘ayaṃ tuṇhībhūto attano kammaṃ akatvā kasmā īdisaṃ ṭhānaṃ vicāretī’ti. Tato aññe vakkhanti ‘ko imassa doso eteheva yācitvā ṭhapito’ti evaṃ garahato muccissatī’’ti. Evaṃ garahamocanatthaṃ yācāpetvāpi puna yasmā asammate bhikkhusmiṃ saṅghamajjhe kiñci kathayamāne khiyyanadhammo uppajjati ‘‘ayaṃ kasmā saṅghamajjhe uccāsaddaṃ karoti, issariyaṃ dassetī’’ti. Sammate pana kathente [Pg.164] ‘‘māyasmanto kiñci avacuttha, sammato ayaṃ, kathetu yathāsukha’’nti vattāro bhavanti. Asammatañca abhūtena abbhācikkhantassa lahukā āpatti hoti dukkaṭamattā. Sammataṃ pana abbhācikkhato garukatarā pācittiyāpatti hoti. Atha sammato bhikkhu āpattiyā garukabhāvena verīhipi duppadhaṃsiyataro hoti, tasmā taṃ āyasmantaṃ sammannāpetuṃ ‘‘byattena bhikkhunā’’tiādimāha. Kiṃ pana dve sammutiyo ekassa dātuṃ vaṭṭantīti? Na kevalaṃ dve, sace pahoti, terasāpi dātuṃ vaṭṭanti. Appahontānaṃ pana ekāpi dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā dātuṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា «ដំបូងត្រូវសុំព្រះទព្វៈ» សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគឱ្យសុំ? ឆ្លើយថា ដើម្បីដោះលែងរួចផុតពីការតិះដៀល។ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឃើញថា «ក្នុងអនាគតកាល ឧបទ្ទវៈដ៏ធំនឹងកើតឡើងដល់ព្រះទព្វៈ ព្រោះអាស្រ័យឋានៈនេះ ដោយសារពួកភិក្ខុមេត្តិយៈនិងភុម្មជកៈ ក្នុងរឿងនោះ ពួកខ្លះនឹងតិះដៀលថា 'លោកនេះនៅស្ងៀមៗ មិនធ្វើការងាររបស់ខ្លួន ហេតុអ្វីបានជាមកចាត់ចែងឋានៈបែបនេះ?' អំពីនោះមក ពួកភិក្ខុដទៃនឹងនិយាយថា 'តើលោកមានទោសអ្វី គឺពួកភិក្ខុទាំងនេះឯងសុំឱ្យលោកនៅ (ក្នុងឋានៈនេះ)' យ៉ាងនេះ លោកនឹងរួចផុតពីការតិះដៀល»។ ទោះបីជាឱ្យសុំដើម្បីរួចផុតពីការតិះដៀលយ៉ាងនេះហើយក៏ដោយ មួយវិញទៀត កាលបើភិក្ខុដែលសង្ឃមិនទាន់បានសន្មត និយាយអ្វីមួយក្នុងកណ្តាលសង្ឃ សេចក្តីរអ៊ូរទាំ (ការបង្កាច់បង្ខូច) តែងតែកើតឡើងថា «ហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុនេះធ្វើសំឡេងខ្លាំងក្នុងកណ្តាលសង្ឃ បង្ហាញនូវភាពជាធំ?»។ ចំណែកកាលបើភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតហើយនិយាយ ពួកភិក្ខុតែងនិយាយថា «លោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ កុំពោលអ្វីឡើយ លោកនេះសង្ឃបានសន្មតហើយ ចូរឱ្យលោកនិយាយតាមសប្បាយចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាបង្កាច់បង្ខូចភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មតដោយពាក្យមិនពិត ត្រូវអាបត្តិស្រាល ត្រឹមតែទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកភិក្ខុណាបង្កាច់បង្ខូចភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតហើយ ត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ជាង គឺអាបត្តិបាចិត្តិយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតហើយ ព្រោះតែភាពធ្ងន់នៃអាបត្តិ (របស់បុគ្គលអ្នកបង្កាច់បង្ខូច) សូម្បីតែពួកសត្រូវក៏ពិបាកនឹងបំផ្លាញបានដែរ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីឱ្យសង្ឃសន្មតនូវព្រះដ៏មានអាយុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា «ដោយភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ» ជាដើម។ សួរថា ចុះការសន្មតពីរយ៉ាង គួរប្រគល់ឱ្យភិក្ខុតែមួយរូបដែរឬទេ? ឆ្លើយថា មិនត្រឹមតែពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះទេ បើលោកអាចធ្វើបាន សូម្បីតែការសន្មតទាំង ១៣ យ៉ាង ក៏គួរប្រគល់ឱ្យបានដែរ។ ចំណែកពួកភិក្ខុដែលមិនអាចធ្វើបាន សូម្បីតែការសន្មតតែមួយយ៉ាង ក៏មិនគួរប្រគល់ឱ្យដល់ភិក្ខុពីររូប ឬបីរូបឡើយ។

382. Sabhāgānanti guṇasabhāgānaṃ, na mittasanthavasabhāgānaṃ. Tenevāha ‘‘ye te bhikkhū suttantikā tesaṃ ekajjha’’ntiādi. Yāvatikā hi suttantikā honti, te uccinitvā ekato tesaṃ anurūpameva senāsanaṃ paññapeti; evaṃ sesānaṃ. Kāyadaḷhībahulāti kāyassa daḷhībhāvakaraṇabahulā, kāyaposanabahulāti attho. Imāyapime āyasmanto ratiyāti imāya saggamaggassa tiracchānabhūtāya tiracchānakathāratiyā. Acchissantīti viharissanti.

៣៨២. ពាក្យថា «សភាគានំ» សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុដែលមានគុណធម៌ស្មើគ្នា មិនមែនមានការរាប់អានជាមិត្តស្មើគ្នានោះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «ពួកភិក្ខុណាជាសូត្រធម៌ (សុត្តន្តិកៈ) ចូរចាត់ចែងឱ្យពួកភិក្ខុទាំងនោះនៅក្នុងកន្លែងជាមួយគ្នា» ជាដើម។ ព្រោះថា ភិក្ខុជាសុត្តន្តិកៈមានប្រមាណប៉ុន្មាន លោកក៏ជ្រើសរើសយកមកជាមួយគ្នា ហើយចាត់ចែងសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុដែលសេសសល់ក្រៅពីនោះ ក៏ចាត់ចែងយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «កាយទឡ្ហីពហុលា» សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុដែលធ្វើកាយឱ្យមាំមួនច្រើន ឬចិញ្ចឹមកាយច្រើន នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «ឥមាយបិមេ អាយស្មន្តោ រតិយា» សេចក្តីថា ដោយការត្រេកអរក្នុងតិរច្ឆានកថា ដែលជាធម៌រារាំងដល់ផ្លូវសួគ៌នេះ។ ពាក្យថា «អច្ឆិស្សន្តិ» សេចក្តីថា នឹងនៅគ្រប់គ្រង។

Tejodhātuṃ samāpajjitvā tenevālokenāti tejokasiṇacatutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya abhiññāñāṇena aṅgulijalanaṃ adhiṭṭhāya teneva tejodhātusamāpattijanitena aṅgulijālālokenāti attho. Ayaṃ pana therassa ānubhāvo nacirasseva sakalajambudīpe pākaṭo ahosi, taṃ sutvā iddhipāṭihāriyaṃ daṭṭhukāmā apisu bhikkhū sañcicca vikāle āgacchanti. Te sañcicca dūre apadisantīti jānantāva dūre apadisanti. Kathaṃ? ‘‘Amhākaṃ āvuso dabba gijjhakūṭe’’ti iminā nayena.

ពាក្យថា «តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា តេនេវាលោកេន» សេចក្តីថា ចូលតេជោកសិណចតុត្ថជ្ឈាន ហើយចេញមក ផ្សាយអភិញ្ញាញាណ អធិដ្ឋានឱ្យម្រាមដៃភ្លឺរុងរឿង ដោយពន្លឺនៃអណ្តាតភ្លើងម្រាមដៃ ដែលកើតអំពីតេជោធាតុសមាបត្តិដ៏ដដែលនោះ នេះជាអត្ថន័យ។ ក៏អានុភាពរបស់ព្រះថេរៈនេះ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ល្បីល្បាញពេញសកលជម្ពូទ្វីប ពួកភិក្ខុទាំងឡាយឮអានុភាពនោះហើយ មានបំណងចង់មើលឥទ្ធិបាដិហារិយ៍ ក៏នាំគ្នាមកទាំងក្នុងពេលវិកាលដោយចេតនា។ ពាក្យថា «តេ សញ្ចិច្ច ទូរេ អបទិសន្តិ» សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះដឹងច្បាស់ហើយ តែនៅតែចង្អុលបង្ហាញទីឆ្ងាយដោយចេតនា។ ចង្អុលបង្ហាញដូចម្តេច? ចង្អុលបង្ហាញដោយន័យយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោទព្វៈ សេនាសនៈរបស់យើងនៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ»។

Aṅguliyā jalamānāya purato purato gacchatīti sace eko bhikkhu hoti, sayameva gacchati. Sace bahū honti, bahū attabhāve nimmināti. Sabbe attanā sadisā eva senāsanaṃ paññapenti.

ពាក្យថា «អង្គុលិយា ជលមានាយ បុរតោ បុរតោ គច្ឆតិ» សេចក្តីថា បើមានភិក្ខុតែមួយរូប លោកក៏ទៅដោយខ្លួនឯង។ បើមានភិក្ខុច្រើនរូប លោកក៏និម្មិតរូបកាយជាច្រើន។ រូបនិម្មិតទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានសភាពដូចជាខ្លួនលោកផ្ទាល់ ហើយចាត់ចែងសេនាសនៈ។

Ayaṃ mañcotiādīsu pana there ‘‘ayaṃ mañco’’ti vadante nimmitāpi attano attano gatagataṭṭhāne ‘‘ayaṃ mañco’’ti vadanti; evaṃ sabbapadesu. Ayañhi nimmitānaṃ dhammatā –

ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «អយំ មញ្ចោ» កាលបើព្រះថេរៈពោលថា «នេះជាគ្រែ» រូបនិម្មិតទាំងឡាយ ក៏ពោលក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនទៅដល់រៀងៗខ្លួនថា «នេះជាគ្រែ» ក្នុងបទទាំងអស់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះថានេះជាធម្មតារបស់រូបនិម្មិតទាំងឡាយ គឺ៖

‘‘Ekasmiṃ [Pg.165] bhāsamānasmiṃ, sabbe bhāsanti nimmitā;

Ekasmiṃ tuṇhimāsīne, sabbe tuṇhī bhavanti te’’ti.

«កាលបើបុគ្គលដើមនិយាយ រូបនិម្មិតទាំងអស់ក៏និយាយ កាលបើបុគ្គលដើមអង្គុយស្ងៀម រូបនិម្មិតទាំងអស់នោះក៏ស្ងៀមដែរ»។

Yasmiṃ pana vihāre mañcapīṭhādīni na paripūranti, tasmiṃ attano ānubhāvena pūrenti. Tena nimmitānaṃ avatthukavacanaṃ na hoti.

មួយវិញទៀត ក្នុងវិហារណាដែលគ្រែ តាំង ជាដើម មិនគ្រប់គ្រាន់ លោកក៏បំពេញឱ្យគ្រប់គ្រាន់ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យសម្តីរបស់រូបនិម្មិតទាំងឡាយ មិនមែនជាពាក្យគ្មានការពិត (គ្មានវត្ថុទ្រទ្រង់) ឡើយ។

Senāsanaṃ paññapetvā punadeva veḷuvanaṃ paccāgacchatīti tehi saddhiṃ janapadakathaṃ kathento na nisīdati, attano vasanaṭṭhānameva paccāgacchati.

ពាក្យថា «សេនាសនំ បញ្ញបេត្វា បុនទេវ វេឡុវនំ បច្ចាគច្ឆតិ» សេចក្តីថា លោកមិនអង្គុយនិយាយតិរច្ឆានកថាទាក់ទងនឹងជនបទជាមួយពួកភិក្ខុទាំងនោះឡើយ គឺត្រឡប់មកកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញភ្លាម។

383. Mettiyabhūmajakāti mettiyo ceva bhūmajako ca, chabbaggiyānaṃ aggapurisā ete. Lāmakāni ca bhattānīti senāsanāni tāva navakānaṃ lāmakāni pāpuṇantīti anacchariyametaṃ. Bhattāni pana salākāyo pacchiyaṃ vā cīvarabhoge vā pakkhipitvā āloḷetvā ekamekaṃ uddharitvā paññāpenti, tānipi tesaṃ mandapuñatāya lāmakāni sabbapacchimāneva pāpuṇanti. Yampi ekacārikabhattaṃ hoti, tampi etesaṃ pattadivase lāmakaṃ vā hoti, ete vā disvāva paṇītaṃ adatvā lāmakameva denti.

៣៨៣. ពាក្យថា «មេត្តិយភុម្មជកា» សេចក្តីថា ភិក្ខុឈ្មោះមេត្តិយៈ និងភិក្ខុឈ្មោះភុម្មជកៈ ភិក្ខុទាំងពីររូបនេះជាមេកើយរបស់ពួកឆព្វគ្គិយភិក្ខុ។ ពាក្យថា «លាមកានិ ច ភត្តានិ» សេចក្តីថា សេនាសនៈទាំងឡាយដែលធ្លាក់ទៅដល់ពួកភិក្ខុខ្ចី (នវកៈ) តែងតែជាសេនាសនៈអន់ថយ នេះមិនមែនជារឿងចម្លែកឡើយ។ ចំណែកឯភត្តទាំងឡាយ លោកដាក់ស្លាក (ឆ្នោត) ទៅក្នុងកន្ត្រក ឬក្នុងផ្នត់ស្បង់ចីវរ ហើយកូរច្របូកច្របល់គ្នា រួចចាប់យកម្តងមួយៗមកចាត់ចែង សូម្បីតែភត្តទាំងនោះ ក៏ព្រោះតែភាពមានបុណ្យតិចរបស់លោកទាំងនោះ ទើបបានភត្តអន់ៗ និងជាភត្តចុងក្រោយគេបង្អស់ជានិច្ច។ សូម្បីតែភត្តដែលត្រូវវារៈដើរទៅតាមលំដាប់ (ឯកចារិកភត្ត) ក្នុងថ្ងៃដែលត្រូវវារៈរបស់លោកទាំងនោះ ក៏ជាភត្តអន់ថយដែរ ឬមួយកាលបើទាយកឃើញលោកទាំងនោះហើយ ក៏មិនប្រគេនភោជនដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ឡើយ គឺប្រគេនតែភត្តអន់ៗប៉ុណ្ណោះ។

Abhisaṅkhārikanti nānāsambhārehi abhisaṅkharitvā kataṃ susajjitaṃ, susampāditanti attho. Kaṇājakanti sakuṇḍakabhattaṃ. Bilaṅgadutiyanti kañjikadutiyaṃ.

ពាក្យថា «អភិសង្ខារិកំ» សេចក្តីថា ភត្តដែលគេចម្អិនយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ដោយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ គឺភត្តដែលគេរៀបចំយ៉ាងល្អ សម្រេចយ៉ាងល្អ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «កណាចកំ» សេចក្តីថា បាយលាយចុងអង្ករ (បាយចុងអង្ករ)។ ពាក្យថា «ពិលង្គទុតិយំ» សេចក្តីថា បាយដែលមានទឹកបាយជូរជាគម្រប់ពីរ (បាយហូបជាមួយទឹកជ្រក់ ឬទឹកបាយជូរ)។

Kalyāṇabhattikoti kalyāṇaṃ sundaraṃ ativiya paṇītaṃ bhattamassāti kalyāṇabhattiko, paṇītadāyakattā bhatteneva paññāto. Catukkabhattaṃ detīti cattāri bhattāni deti, taddhitavohārena pana ‘‘catukkabhatta’’nti vuttaṃ. Upatiṭṭhitvā parivisatīti sabbakammante vissajjetvā mahantaṃ pūjāsakkāraṃ katvā samīpe ṭhatvā parivisati. Odanena pucchantīti odanahatthā upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ bhante odanaṃ demā’’ti pucchanti, evaṃ karaṇattheyeva karaṇavacanaṃ hoti. Esa nayo sūpādīsu.

ពាក្យថា «កល្យាណភត្តិកោ» សេចក្តីថា ឧបាសកណាមានភត្តដ៏ល្អ គឺផ្អែមឆ្ងាញ់ជាទីបំផុត ឧបាសកនោះឈ្មោះថា កល្យាណភត្តិកៈ គឺល្បីល្បាញដោយសារតែភត្ត ព្រោះជាអ្នកប្រគេនភោជនដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់។ ពាក្យថា «ចតុក្កភត្តំ ទេតិ» សេចក្តីថា ប្រគេនភត្តដល់ភិក្ខុ ៤ រូប ប៉ុន្តែលោកហៅថា «ចតុក្កភត្ត» ដោយវោហារតទ្ធិត។ ពាក្យថា «ឧបតិដ្ឋិត្វា បរិវិសតិ» សេចក្តីថា លះបង់ការងារទាំងពួង ហើយធ្វើសក្ការបូជាយ៉ាងធំ ឈរនៅជិតបង្កើយហើយខ្វល់ខ្វាយបំរើ។ ពាក្យថា «ឱទនេន បុច្ឆន្តិ» សេចក្តីថា ពួកទាយកមានបាយនៅក្នុងដៃ ចូលទៅជិតហើយសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ តើយើងខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវប្រគេនបាយដែរឬទេ?» យ៉ាងនេះ វិភត្តិទី ៣ (ករណវិភត្តិ) ប្រើក្នុងអត្ថនៃករណៈពិតប្រាកដ។ ន័យនេះ ក៏ត្រូវយកទៅប្រើក្នុងស៊ុប (ស៊ូបៈ) ជាដើមដែរ។

Svātanāyāti sve bhavo bhattaparibhogo svātano tassatthāya, svātanāya sve kattabbassa bhattaparibhogassatthāyāti vuttaṃ hoti. Uddiṭṭhaṃ hotīti pāpetvā dinnaṃ hoti. Mettiyabhūmajakānaṃ kho gahapatīti idaṃ thero asamannāharitvā āha. Evaṃbalavatī hi tesaṃ [Pg.166] mandapuññatā, yaṃ sativepullappattānampi asamannāhāro hoti. Ye jeti ettha jeti dāsiṃ ālapati.

ពាក្យថា «ស្វាតនាយ» សេចក្តីថា ការបរិភោគភត្តដែលនឹងមានក្នុងថ្ងៃស្អែក ឈ្មោះថា ស្វាតនៈ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបរិភោគភត្តនោះ ឈ្មោះថា ស្វាតនាយ ពោលគឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបរិភោគភត្តដែលត្រូវធ្វើក្នុងថ្ងៃស្អែក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «ឧទ្ទិដ្ឋំ ហោតិ» សេចក្តីថា ចាត់ចែងឱ្យដល់វារៈហើយប្រគេន។ ពាក្យថា «មេត្តិយភុម្មជកានំ ខោ គហបតិ» នេះ ព្រះថេរៈពោលដោយមិនបានធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ភ្លេចគិត)។ ព្រោះថា ភាពមានបុណ្យតិចរបស់លោកទាំងនោះ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាយ៉ាងនេះ រហូតដល់ធ្វើឱ្យព្រះខីណាស្រវៈដែលដល់នូវភាពទូលំទូលាយនៃសតិ ក៏នៅតែភ្លេចគិតបាន។ ពាក្យថា «យេ ជេ» ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «ជេ» ជាពាក្យសម្រាប់ហៅស្រីបម្រើ (នាងកញ្ជះ)។

Hiyyo kho āvuso amhākanti rattiṃ sammantayamānā atītaṃ divasabhāgaṃ sandhāya ‘‘hiyyo’’ti vadanti. Na cittarūpanti na cittānurūpaṃ, yathā pubbe yattakaṃ icchanti, tattakaṃ supanti, na evaṃ supiṃsu, appakameva supiṃsūti vuttaṃ hoti.

ពាក្យថា "hiyyo kho āvuso amhākaṃ" (ម្នាលអាវុសោ កាលពីម្សិលមិញរបស់យើងទាំងឡាយ) គឺពួកភិក្ខុនិយាយគ្នានៅពេលយប់ សំដៅយកចំណែកនៃថ្ងៃដែលកន្លងទៅហើយ ទើបពោលថា "hiyyo" (កាលពីម្សិលមិញ)។ ពាក្យថា "na cittarūpaṃ" (មិនសមតាមចិត្ត) គឺមិនសមស្របតាមចិត្តចង់ ដូចកាលពីមុន ពួកភិក្ខុចង់ដេកលក់អស់កាលត្រឹមណា ក៏ដេកលក់អស់កាលត្រឹមនោះ តែលើកនេះមិនបានដេកលក់យ៉ាងនោះទេ គឺបានដេកលក់ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

Bahārāmakoṭṭhaketi veḷuvanavihārassa bahidvārakoṭṭhake. Pattakkhandhāti patitakkhandhā khandhaṭṭhikaṃ nāmetvā nisinnā. Pajjhāyantāti padhūpāyantā.

ពាក្យថា "bahārāmakoṭṭhake" (នៅខាងក្រៅខ្លោងទ្វារវត្ត) គឺនៅខ្លោងទ្វារខាងក្រៅនៃវត្តវេឡុវ័ន។ ពាក្យថា "pattakkhandhā" (មានស្មាធ្លាក់ចុះ) គឺមានកញ្ចឹងកធ្លាក់ចុះ អោនក្បាលចុះក្រោមហើយអង្គុយ។ ពាក្យថា "pajjhāyantā" (សញ្ជប់សញ្ជឹង) គឺហុយផ្សែង ពោលគឺមានសេចក្តីក្រោធកើតឡើង ឬឆេះឈួលដោយភ្លើងគឺទោសៈហើយអង្គុយនៅ។

Yato nivātaṃ tato savātanti yattha nivātaṃ appakopi vāto natthi, tattha mahāvāto uṭṭhitoti adhippāyo. Udakaṃ maññe ādittanti udakaṃ viya ādittaṃ.

ពាក្យថា "yato nivātaṃ tato savātaṃ" (ខ្យល់ស្ងប់ពីទីណា ខ្យល់បក់ខ្លាំងពីទីនោះ) សេចក្តីថា ទីណាដែលគ្មានខ្យល់ សូម្បីតែខ្យល់បន្តិចបន្តួចក៏គ្មាន ទីនោះបែរជាមានខ្យល់ព្យុះធំកើតឡើងវិញ នេះជាបំណងរបស់នាងមេត្តិយា។ ពាក្យថា "udakaṃ maññe ādittaṃ" (ខ្ញុំយល់ថា ទឹកកំពុងឆេះ) គឺដូចជាទឹកដែលត្រូវភ្លើងឆេះ។

384. Sarasi tvaṃ dabba evarūpaṃ kattāti tvaṃ dabba evarūpaṃ kattā sarasi. Atha vā sarasi tvaṃ dabba evarūpaṃ yathāyaṃ bhikkhunī āha, kattā dhāsi evarūpaṃ, yathāyaṃ bhikkhunī āhāti evaṃ yojetvāpettha attho daṭṭhabbo. Ye pana ‘‘katvā’’ti paṭhanti tesaṃ ujukameva.

៣៨៤. ពាក្យថា "sarasi tvaṃ dabba evarūpaṃ kattā" (ម្នាលទព្វៈ អ្នករលឹកឃើញថាខ្លួនជាអ្នកធ្វើនូវអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះដែរឬ) សេចក្តីថា ម្នាលទព្វៈ លោកជាអ្នកធ្វើនូវអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះ រលឹកឃើញដែរឬ? ម្យ៉ាងទៀត ម្នាលទព្វៈ លោករលឹកឃើញនូវអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះ ដូចដែលភិក្ខុនីនេះពោលដែរឬ? ឬមួយលោកជាអ្នកធ្វើនូវអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះ ដូចដែលភិក្ខុនីនេះពោលដែរឬ? គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះ ដោយការផ្សំផ្គុំបទយ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកឯព្រះអាចារ្យទាំងឡាយណាដែលសូត្រថា "katvā" សេចក្តីរបស់ព្រះអាចារ្យទាំងនោះ គឺត្រង់ទៅតែម្តង។

Yathā maṃ bhante bhagavā jānātīti thero kiṃ dasseti. Bhagavā bhante sabbaññū, ahañca khīṇāsavo, natthi mayhaṃ vatthupaṭisevanā, taṃ maṃ bhagavā jānāti, tatrāhaṃ kiṃ vakkhāmi, yathā maṃ bhagavā jānāti tathevāhaṃ daṭṭhabboti.

ពាក្យថា "yathā maṃ bhante bhagavā jānāti" (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងណា) តើព្រះថេរៈចង់បង្ហាញសេចក្តីដូចម្តេច? ព្រះថេរៈចង់បង្ហាញសេចក្តីថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជាព្រះសព្វញ្ញូ ចំណែកខ្ញុំព្រះអង្គជាព្រះខីណាស្រព ការសេពនូវវត្ថុ (មេថុនធម្ម) របស់ខ្ញុំព្រះអង្គមិនមានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនោះ កាលបើដូច្នោះ តើខ្ញុំព្រះអង្គនឹងក្រាបបង្គំទូលអ្វីទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងណា គប្បីចាត់ទុកខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនោះឯង"។

Na kho dabba dabbā evaṃ nibbeṭhentīti ettha na kho dabba paṇḍitā yathā tvaṃ parappaccayena nibbeṭhesi, evaṃ nibbeṭhenti; api ca kho yadeva sāmaṃ ñātaṃ tena nibbeṭhentīti evamattho daṭṭhabbo. Sace tayā kataṃ katanti iminā kiṃ dasseti? Na hi sakkā parisabalena vā pakkhupatthambhena vā akārako kārako kātuṃ, kārako vā akārako kātuṃ, tasmā yaṃ sayaṃ kataṃ vā akataṃ vā tadeva vattabbanti dasseti. Kasmā pana bhagavā jānantopi ‘‘ahaṃ jānāmi, khīṇāsavo tvaṃ; natthi tuyhaṃ doso, ayaṃ bhikkhunī [Pg.167] musāvādinī’’ti nāvocāti? Parānuddayatāya. Sace hi bhagavā yaṃ yaṃ jānāti taṃ taṃ vadeyya, aññena pārājikaṃ āpannena puṭṭhena ‘‘ahaṃ jānāmi tvaṃ pārājiko’’ti vattabbaṃ bhaveyya, tato so puggalo ‘‘ayaṃ pubbe dabbaṃ mallaputtaṃ suddhaṃ katvā idāni maṃ asuddhaṃ karoti; kassa dāni kiṃ vadāmi, yatra satthāpi sāvakesu chandāgatiṃ gacchati; kuto imassa sabbaññubhāvo’’ti āghātaṃ bandhitvā apāyūpago bhaveyya, tasmā bhagavā imāya parānuddayatāya jānantopi nāvoca.

ពាក្យថា "na kho dabba dabbā evaṃ nibbeṭhenti" ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា "ម្នាលទព្វៈ ពួកអ្នកប្រាជ្ញមិនដោះស្រាយយ៉ាងនេះ ដូចដែលអ្នកដោះស្រាយដោយជឿតាមពាក្យអ្នកដទៃនោះទេ តែថា ពួកអ្នកប្រាជ្ញដោះស្រាយតែចំពោះរឿងណាដែលខ្លួនដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ"។ ពាក្យថា "sace tayā kataṃ kataṃ" (បើអ្នកធ្វើ ចូរប្រាប់ថាធ្វើ) តើទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីដូចម្តេច? ព្រោះថា គេមិនអាចធ្វើអ្នកមិនធ្វើ ឲ្យទៅជាអ្នកធ្វើ ឬធ្វើអ្នកធ្វើ ឲ្យទៅជាអ្នកមិនធ្វើ ដោយអាស្រ័យកម្លាំងពួកក្រុម ឬការគាំទ្រពីបក្សពួកបានឡើយ ហេតុនោះ អំពើណាដែលខ្លួនបានធ្វើក្តី មិនបានធ្វើក្តី គប្បីពោលតែអំពើនោះឯង នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់បង្ហាញ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីទ្រង់ជ្រាបហើយ ក៏មិនមានព្រះបន្ទូលថា "តថាគតដឹងថា អ្នកជាព្រះខីណាស្រព មិនមានទោសឡើយ ឯភិក្ខុនីនេះជាអ្នកនិយាយកុហក" ដូច្នេះ? ព្រោះទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ។ ព្រោះថា បើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបរឿងណាៗ ហើយមានព្រះបន្ទូលរឿងនោះៗ កាលបើភិក្ខុដទៃដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ត្រូវគេសួរ ក៏ត្រូវព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា "តថាគតដឹងថា អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ" យ៉ាងនោះដែរ កាលបើដូច្នោះ ភិក្ខុនោះនឹងចងគំនុំថា "ព្រះអង្គនេះ កាលពីមុនបានធ្វើព្រះទព្វមល្លបុត្រដែលមិនស្អាត ឲ្យទៅជាអ្នកស្អាត (ឬកាត់ក្តីថាស្អាត) តែឥឡូវនេះ បែរជាធ្វើខ្ញុំឲ្យទៅជាអ្នកមិនស្អាតទៅវិញ ឥឡូវនេះ ក្នុងសាសនានេះ សូម្បីតែព្រះសាស្តាក៏នៅលំអៀងទៅរកពួកសិស្ស តើខ្ញុំនឹងនិយាយប្រាប់អ្នកណាបានទៀត ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គនេះ មានមកពីណា?" ហើយក៏ទៅកាន់អបាយភូមិ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីទ្រង់ជ្រាបហើយ ក៏មិនមានព្រះបន្ទូលព្រោះតែសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃនេះឯង។

Kiñca bhiyyo upavādaparivajjanatopi nāvoca. Yadi hi bhagavā evaṃ vadeyya, evaṃ upavādo bhaveyya ‘‘dabbassa mallaputtassa vuṭṭhānaṃ nāma bhāriyaṃ, sammāsambuddhaṃ pana sakkhiṃ labhitvā vuṭṭhito’’ti. Idañca vuṭṭhānalakkhaṇaṃ maññamānā ‘‘buddhakālepi sakkhinā suddhi vā asuddhi vā hoti mayaṃ jānāma, ayaṃ puggalo asuddho’’ti evaṃ pāpabhikkhū lajjimpi vināseyyunti. Apica anāgatepi bhikkhū otiṇṇe vatthusmiṃ codetvā sāretvā ‘‘sace tayā kataṃ, ‘kata’nti vadehī’’ti lajjīnaṃ paṭiññaṃ gahetvā kammaṃ karissantīti vinayalakkhaṇe tantiṃ ṭhapento ‘‘ahaṃ jānāmī’’ti avatvāva ‘‘sace tayā kataṃ, ‘kata’nti vadehī’’ti āha.

ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនមានព្រះបន្ទូល ក៏ព្រោះតែចង់ជៀសវាងការតិះដៀលផងដែរ។ ព្រោះថា បើព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនោះ ការតិះដៀលនឹងកើតឡើងថា "ការចេញចាកអាបត្តិរបស់ព្រះទព្វមល្លបុត្រ ជាភារៈដ៏ធ្ងន់ណាស់ តែលោកបានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាសាក្សី ទើបរួចចាកអាបត្តិបាន"។ ពួកភិក្ខុអលជ្ជីយល់ច្រឡំថា នេះជាលក្ខណៈនៃការចេញចាកអាបត្តិ ក៏នឹងនាំគ្នាបំផ្លាញភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជីភិក្ខុ) ថា "សូម្បីក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ ការស្អាតស្អំក្តី មិនស្អាតស្អំក្តី ក៏សម្រេចបានដោយសារមានសាក្សីដែរ ពួកយើងដឹងថា ភិក្ខុនេះមិនស្អាតស្អំឡើយ" ដូច្នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអនាគតកាល កាលបើអធិករណ៍កើតឡើង ពួកភិក្ខុចោទប្រកាន់ រំលឹកសតិហើយ គប្បីកាន់យកពាក្យប្តេជ្ញារបស់លជ្ជីភិក្ខុទាំងឡាយថា "បើអ្នកបានធ្វើ ចូរប្រាប់ថាធ្វើ" ហើយទើបធ្វើកម្ម ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងតម្កល់ទុកនូវបែបផែនក្នុងលក្ខណៈនៃព្រះវិន័យ ទើបមិនមានព្រះបន្ទូលថា "តថាគតដឹង" ឡើយ តែទ្រង់ត្រាស់ថា "បើអ្នកបានធ្វើ ចូរប្រាប់ថាធ្វើ" ដូច្នេះវិញ។

Nābhijānāmi supinantenapi methunaṃ dhammaṃ paṭisevitāti supinantenapi methunaṃ dhammaṃ na abhijānāmi, na paṭisevitā ahanti vuttaṃ hoti. Atha vā paṭisevitā hutvā supinantenapi methunaṃ dhammaṃ na jānāmīti vuttaṃ hoti. Ye pana ‘‘paṭisevitvā’’ti paṭhanti tesaṃ ujukameva. Pageva jāgaroti jāgaranto pana paṭhamaṃyeva na jānāmīti.

ពាក្យថា "nābhijānāmi supinantenapi methunaṃ dhammaṃ paṭisevitā" (ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាបានសេពមេថុនធម្ម សូម្បីតែក្នុងយល់សប្តិឡើយ) សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងយល់សប្តិ ក៏ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាបានសេពមេថុនធម្មឡើយ គឺខ្ញុំមិនដែលបានសេពឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាខ្លួនជាអ្នកសេពមេថុនធម្ម សូម្បីក្នុងយល់សប្តិឡើយ។ ចំណែកឯព្រះអាចារ្យទាំងឡាយណាដែលសូត្រថា "paṭisevitvā" សេចក្តីរបស់ព្រះអាចារ្យទាំងនោះ គឺត្រង់ទៅតែម្តង។ ពាក្យថា "pageva jāgaro" (ចាំបាច់និយាយថ្វីដល់ទៅកាលភ្ញាក់រលឹក) សេចក្តីថា កាលដែលភ្ញាក់រលឹកនៅ គឺមិនដឹងជាដំបូងបង្អស់តែម្តង។

Tena hi bhikkhave mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti yasmā dabbassa ca imissā ca vacanaṃ na ghaṭīyati tasmā mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti vuttaṃ hoti.

ពាក្យថា "tena hi bhikkhave mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetha" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅចុះ) សេចក្តីថា ព្រោះតែពាក្យសម្តីរបស់ព្រះទព្វៈ និងពាក្យសម្តីរបស់ភិក្ខុនីនេះមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា "ចូរញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅចុះ"។

Tattha tisso nāsanā – liṅganāsanā, saṃvāsanāsanā, daṇḍakammanāsanāti. Tāsu ‘‘dūsako nāsetabbo’’ti (pārā. 66) ayaṃ ‘‘liṅganāsanā’’. Āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā ukkhepanīyakammaṃ karonti, ayaṃ ‘‘saṃvāsanāsanā’’. ‘‘Cara [Pg.168] pire vinassā’’ti (pāci. 429) daṇḍakammaṃ karonti, ayaṃ ‘‘daṇḍakammanāsanā’’. Idha pana liṅganāsanaṃ sandhāyāha – ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti.

ក្នុងចំណោមការឲ្យវិនាស (នាសនៈ) ទាំងនោះ ការឲិនាសមាន ៣ យ៉ាងគឺ ការឲ្យវិនាសចាកភេទ (លិង្គនាសនៈ) ការឲ្យវិនាសចាកការរួមសង្វាស (សង្វាសនាសនៈ) និងការឲ្យវិនាសដោយការធ្វើទណ្ឌកម្ម (ទណ្ឌកម្មនាសនៈ)។ ក្នុងនាសនៈទាំងនោះ ពាក្យថា "dūsako nāsetabbo" (អ្នកប្រទូស្ត គប្បីឲ្យវិនាសចេញ) នេះជា "លិង្គនាសនៈ"។ ការដែលសង្ឃធ្វើឧក្ខេបនីយកម្ម ព្រោះមិនឃើញអាបត្តិក្តី ព្រោះមិនធ្វើការកែខៃអាបត្តិក្តី ព្រោះមិនលះបង់ទិដ្ឋិដ៏លាមកក្តី នេះជា "សង្វាសនាសនៈ"។ ការដែលសង្ឃធ្វើទណ្ឌកម្មថា "ចូរអ្នកទៅវិនាសចេញទៅ" នេះជា "ទណ្ឌកម្មនាសនៈ"។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់សំដៅយកលិង្គនាសនៈ ទើបត្រាស់ថា "ចូរញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅចុះ"។

Ime ca bhikkhū anuyuñjathāti iminā imaṃ dīpeti ‘‘ayaṃ bhikkhunī attano dhammatāya akārikā addhā aññehi uyyojitā, tasmā yehi uyyojitā ime bhikkhū anuyuñjatha gavesatha jānāthā’’ti.

ពាក្យថា "ime ca bhikkhū anuyuñjatha" (ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយសាកសួរដេញដោលនូវភិក្ខុទាំងឡាយនេះផង) ទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា "ភិក្ខុនីនេះដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអ្នកធ្វើការចោទប្រកាន់ឡើយ គឺពិតជាមានភិក្ខុដទៃទៀតញុះញង់ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលញុះញង់ ចូរអ្នកទាំងឡាយសាកសួរដេញដោល ស្វែងរក និងស៊ើបសួរភិក្ខុទាំងនោះឲ្យដឹងចុះ"។

Kiṃ pana bhagavatā mettiyā bhikkhunī paṭiññāya nāsitā appaṭiññāya nāsitāti, kiñcettha yadi tāva paṭiññāya nāsitā, thero kārako hoti sadoso? Atha appaṭiññāya, thero akārako hoti niddoso.

ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាស ដោយសារការទទួលសារភាព ឬដោយមិនបាច់ទទួលសារភាព? ក្នុងបញ្ហានេះ មានសេចក្តីដែលត្រូវពោលបន្តិចបន្តួចថា ការចោទសួររបស់លោកមិនទាន់ពេញលេញឡើយ ចូរពោលពាក្យដែលសេសសល់សិនចុះ។ ប្រសិនបើទ្រង់ឲ្យវិនាសដោយសារការទទួលសារភាព កាលបើដូច្នោះ ព្រះថេរៈក៏ក្លាយជាអ្នកធ្វើ (សេពមេថុន) និងមានទោសមិនមែនឬ? តែបើទ្រង់ឲ្យវិនាសដោយមិនបាច់ទទួលសារភាព កាលបើដូច្នោះ ព្រះថេរៈក៏ជាអ្នកមិនបានធ្វើ និងមិនមានទោសឡើយ។

Bhātiyarājakālepi mahāvihāravāsīnañca abhayagirivāsīnañca therānaṃ imasmiṃyeva pade vivādo ahosi. Abhayagirivāsinopi attano suttaṃ vatvā ‘‘tumhākaṃ vāde thero kārako hotī’’ti vadanti. Mahāvihāravāsinopi attano suttaṃ vatvā ‘‘tumhākaṃ vāde thero kārako hotī’’ti vadanti. Pañho na chijjati. Rājā sutvā there sannipātetvā dīghakārāyanaṃ nāma brāhmaṇajātiyaṃ amaccaṃ ‘‘therānaṃ kathaṃ suṇāhī’’ti āṇāpesi. Amacco kira paṇḍito bhāsantarakusalo so āha – ‘‘vadantu tāva therā sutta’’nti. Tato abhayagiritherā attano suttaṃ vadiṃsu – ‘‘tena hi, bhikkhave, mettiyaṃ bhikkhuniṃ sakāya paṭiññāya nāsethā’’ti. Amacco ‘‘bhante, tumhākaṃ vāde thero kārako hoti sadoso’’ti āha. Mahāvihāravāsinopi attano suttaṃ vadiṃsu – ‘‘tena hi, bhikkhave, mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti. Amacco ‘‘bhante, tumhākaṃ vāde thero akārako hoti niddoso’’ti āha. Kiṃ panettha yuttaṃ? Yaṃ pacchā vuttaṃ vicāritañhetaṃ aṭṭhakathācariyehi, bhikkhu bhikkhuṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃseti, saṅghādiseso; bhikkhuniṃ anuddhaṃseti, dukkaṭaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘musāvāde pācittiya’’nti vuttaṃ.

សូម្បីក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទភាតិយៈ ក៏ធ្លាប់មានការវិវាទគ្នារវាងព្រះថេរៈទាំងឡាយនៃវត្តមហាវਿਹារ និងព្រះថេរៈទាំងឡាយនៃវត្តអភយគិរី លើបទនេះឯង។ ពួកភិក្ខុវត្តអភយគិរីបានសូត្រព្រះសូត្ររបស់ខ្លួនហើយពោលថា "ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកលោក ព្រះថេរៈ (ព្រះទព្វៈ) ក្លាយជាអ្នកធ្វើ (សេពមេថុន)"។ ចំណែកពួកភិក្ខុវត្តមហាវਿਹារក៏បានសូត្រព្រះសូត្ររបស់ខ្លួនហើយពោលថា "ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកលោក ព្រះថេរៈក្លាយជាអ្នកធ្វើ"។ បញ្ហានេះមិនអាចដោះស្រាយដាច់ស្រេចឡើយ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទើបបង្គាប់ឲ្យប្រជុំព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយបញ្ជាអាមាត្យម្នាក់ឈ្មោះទីឃការាយណៈ ដែលជាជាតិព្រាហ្មណ៍ថា "ចូរអ្នកស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយចុះ"។ ឮថា អាមាត្យនោះជាអ្នកប្រាជ្ញ និងឈ្លាសវៃក្នុងភាសាផ្សេងៗ គាត់បានពោលថា "សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយសូត្រព្រះសូត្រជាមុនសិន"។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈវត្តអភយគិរីបានសូត្រព្រះសូត្ររបស់ខ្លួនថា "tena hi, bhikkhave, mettiyaṃ bhikkhuniṃ sakāya paṭiññāya nāsetha" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅ ដោយសារការទទួលសារភាពរបស់នាងចុះ)។ អាមាត្យពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកលោក ព្រះថេរៈក្លាយជាអ្នកធ្វើ និងមានទោស"។ ចំណែកពួកភិក្ខុវត្តមហាវਿਹារក៏បានសូត្រព្រះសូត្ររបស់ខ្លួនថា "tena hi, bhikkhave, mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetha" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅចុះ)។ អាមាត្យពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកលោក ព្រះថេរៈជាអ្នកមិនបានធ្វើ និងមិនមានទោសឡើយ"។ ចុះក្នុងលទ្ធិទាំងពីរនេះ តើលទ្ធិណាត្រឹមត្រូវ? លទ្ធិដែលពោលខាងក្រោយ (វត្តមហាវਿਹារ) គឺត្រឹមត្រូវ ព្រោះរឿងនេះត្រូវបានព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពិចារណាហើយថា ភិក្ខុចោទភិក្ខុដោយអាបត្តិបារាជិកដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស តែបើចោទភិក្ខុនី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរកុរុន្ទី ពោលថា "ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ព្រោះនិយាយកុហក"។

Tatrāyaṃ vicāraṇā, purimanaye tāva anuddhaṃsanādhippāyattā dukkaṭameva yujjati. Yathā satipi musāvāde bhikkhuno bhikkhusmiṃ saṅghādiseso, satipi ca musāvāde asuddhaṃ suddhadiṭṭhino akkosādhippāyena vadantassa omasavādeneva [Pg.169] pācittiyaṃ, na sampajānamusāvādena; evaṃ idhāpi anuddhaṃsanādhippāyattā sampajānamusāvāde pācittiyaṃ na yujjati, dukkaṭameva yuttaṃ. Pacchimanayepi musāvādattā pācittiyameva yujjati, vacanappamāṇato hi anuddhaṃsanādhippāyena bhikkhussa bhikkhusmiṃ saṅghādiseso. Akkosādhippāyassa ca omasavādo. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭantivacanaṃ natthi, sampajānamusāvāde pācittiyanti vacanamatthi, tasmā pācittiyameva yujjati.

ក្នុងការវិនិច្ឆ័យនោះ មានការពិចារណាដូចតទៅ៖ តាមគន្លងទីមួយ (មហាអដ្ឋកថា) ព្រោះតែមានបំណងចង់ចោទប្រកាន់ គប្បីត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជា កាលបើមានការនិយាយកុហក ភិក្ខុចោទភិក្ខុ ក៏ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស និងដូចជា កាលបើមានការនិយាយកុហក ភិក្ខុនិយាយទៅកាន់ភិក្ខុដែលមិនស្អាតស្អំ ដោយយល់ថាស្អាតស្អំ ក្នុងបំណងចង់ជេរប្រមាថ ក៏ត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការជេរប្រមាថ (ឱមសវាទ) ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះនិយាយកុហកទាំងដឹង (សម្បជានមុសាវាទ) ឡើយ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះក៏ដូច្នោះដែរ ព្រោះតែមានបំណងចង់ចោទប្រកាន់ ការត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះនិយាយកុហកទាំងដឹង មិនសមគួរឡើយ គឺសមគួរត្រូវត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯតាមគន្លងទីពីរ (កុរុន្ទី) ព្រោះតែនិយាយកុហក គប្បីត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ ព្រោះយោងតាមប្រភពព្រះពុទ្ធដីកាជាប្រមាណ ភិក្ខុចោទភិក្ខុដោយបំណងចង់ចោទប្រកាន់ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស និងភិក្ខុចោទដោយបំណងចង់ជេរប្រមាថ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការជេរប្រមាថ។ ប៉ុន្តែ ព្រះពុទ្ធដីកាដែលថា "ភិក្ខុចោទភិក្ខុនី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ" នោះមិនមានឡើយ មានតែព្រះពុទ្ធដីកាថា "និយាយកុហកទាំងដឹង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ" ហេតុនោះ ការត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ ទើបសមគួរ នេះជាការពិចារណាក្នុងទីនេះ។

Tatra pana idaṃ upaparikkhitabbaṃ – ‘‘anuddhaṃsanādhippāye asati pācittiyaṃ, tasmiṃ sati kena bhavitabba’’nti? Tatra yasmā musā bhaṇantassa pācittiye siddhepi amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsane visuṃ pācittiyaṃ vuttaṃ, tasmā anuddhaṃsanādhippāye sati sampajānamusāvāde pācittiyassa okāso na dissati, na ca sakkā anuddhaṃsentassa anāpattiyā bhavitunti purimanayovettha parisuddhataro khāyati. Tathā bhikkhunī bhikkhuniṃ amūlakena antimavatthunā anuddhaṃseti saṅghādiseso, bhikkhuṃ anuddhaṃseti dukkaṭaṃ, tatra saṅghādiseso vuṭṭhānagāmī dukkaṭaṃ, desanāgāmī etehi nāsanā natthi. Yasmā pana sā pakatiyāva dussīlā pāpabhikkhunī idāni ca sayameva ‘‘dussīlāmhī’’ti vadati tasmā naṃ bhagavā asuddhattāyeva nāsesīti.

ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនោះ គប្បីពិចារណាបញ្ហានេះថា "កាលបើគ្មានបំណងចង់ចោទប្រកាន់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ចុះកាលបើមានបំណងចង់ចោទប្រកាន់ តើត្រូវអាបត្តិអ្វី?"។ ក្នុងទីនោះ ព្រោះតែការនិយាយកុហក ទោះបីត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរួចហើយក្តី តែការចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ទ្រង់ក៏បានត្រាស់សម្តែងអាបត្តិបាចិត្តិយដោយឡែករួចហើយ ហេតុនោះ កាលបើមានបំណងចង់ចោទប្រកាន់ ឱកាសនៃអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះនិយាយកុហកទាំងដឹង មិនលេចឡើងឡើយ ហើយភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់ ក៏មិនអាចមិនត្រូវអាបត្តិបានដែរ ហេតុនេះ គន្លងទីមួយ (មហាអដ្ឋកថា) ក្នុងទីនេះ ទើបលេចឡើងថាជាគន្លងដ៏បរិសុទ្ធបំផុត។ ដូចគ្នាដែរ ភិក្ខុនីចោទភិក្ខុនីដោយអាបត្តិបារាជិកដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ចោទភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងអាបត្តិទាំងនោះ អាបត្តិសង្ឃាទិសេសជាវុដ្ឋានគាមី (ចេញចាកអាបត្តិបាន) អាបត្តិទុក្កដជាទេសនាគាមី (សម្តែងអាបត្តិបាន) អាបត្តិទាំងនេះមិនមែនជាហេតុនាំឲ្យវិនាស (លិង្គនាសនៈ) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែនាងមេត្តិយានោះ ជាភិក្ខុនីទ្រុស្តសីលដ៏លាមកដោយប្រក្រតីស្រាប់ទៅហើយ ហើយឥឡូវនេះ នាងក៏និយាយដោយខ្លួនឯងថា "ខ្ញុំជាស្រីទ្រុស្តសីល" ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបញ៉ាំងនាងឲ្យវិនាស ព្រោះតែភាពមិនស្អាតស្អំរបស់នាងនោះឯង។

Atha kho mettiyabhūmajakāti evaṃ ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetha, ime ca bhikkhū anuyuñjathā’’ti vatvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭhe bhagavati tehi bhikkhūhi ‘‘detha dāni imissā setakānī’’ti nāsiyamānaṃ taṃ bhikkhuniṃ disvā te bhikkhū taṃ mocetukāmatāya attano aparādhaṃ āvikariṃsu, etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘atha kho mettiyabhūmajakā’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា "atha kho mettiyabhūmajakā" (លំដាប់នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រុមមេត្តិយភុម្មជកៈ) សេចក្តីថា កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះថា "ចូរអ្នកទាំងឡាយញ៉ាំងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយាឲ្យវិនាសទៅ ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយសាកសួរដេញដោលនូវភិក្ខុទាំងឡាយនេះផង" រួចទ្រង់ក្រោកពីព្រះពុទ្ធអាសន្ន យាងចូលទៅកាន់ព្រះវិហារហើយ ពួកភិក្ខុទាំងឡាយ (ដែលនៅក្នុងអង្គប្រជុំ) ក៏និយាយថា "ឥឡូវនេះ ចូរអ្នកទាំងឡាយប្រគល់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌សឲ្យដល់នាងចុះ" កាលបើឃើញភិក្ខុនីនោះកំពុងត្រូវគេញ៉ាំងឲ្យវិនាស ពួកភិក្ខុក្រុមមេត្តិយភុម្មជកៈទាំងនោះ ចង់ជួយនាងឲ្យរួចចាកទោស ទើបបានបើកកកាយនូវកំហុសរបស់ខ្លួន ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលពាក្យថា "atha kho mettiyabhūmajakā" ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះឯង។

385-6. Duṭṭho dosoti dūsito ceva dūsako ca. Uppanne hi dose puggalo tena dosena dūsito hoti pakatibhāvaṃ jahāpito, tasmā ‘‘duṭṭho’’ti vuccati. Parañca dūseti vināseti, tasmā ‘‘doso’’ti vuccati. Iti ‘‘duṭṭho doso’’ti ekassevetaṃ puggalassa ākāranānattena nidassanaṃ, tena vuttaṃ ‘‘duṭṭho dosoti dūsito ceva [Pg.170] dūsako cā’’ti tattha saddalakkhaṇaṃ pariyesitabbaṃ. Yasmā pana so ‘‘duṭṭho doso’’ti saṅkhyaṃ gato paṭighasamaṅgīpuggalo kupitādibhāve ṭhitova hoti, tenassa padabhājane ‘‘kupito’’tiādi vuttaṃ. Tattha kupitoti kuppabhāvaṃ pakatito cavanabhāvaṃ patto. Anattamanoti na sakamano attano vase aṭṭhitacitto; apica pītisukhehi na attamano na attacittoti anattamano. Anabhiraddhoti na sukhito na vā pasāditoti anabhiraddho. Paṭighena āhataṃ cittamassāti āhatacitto. Cittathaddhabhāvacittakacavarasaṅkhātaṃ paṭighakhīlaṃ jātamassāti khilajāto. Appatītoti nappatīto pītisukhādīhi vajjito, na abhisaṭoti attho. Padabhājane pana yesaṃ dhammānaṃ vasena appatīto hoti, te dassetuṃ ‘‘tena ca kopenā’’tiādi vuttaṃ.

៣៨៥-៦. ពាក្យថា Duṭṭho doso (ប្រទូស្ត គឺទោសៈ) គឺ dūsito ceva (ទាំងត្រូវគេប្រទូស្ត) dūsako ca (ទាំងអ្នកប្រទូស្ត)។ ព្រោះថា កាលបើទោសៈកើតឡើង បុគ្គលរមែងត្រូវទោសៈនោះប្រទូស្ត គឺធ្វើឱ្យលះបង់នូវសភាវៈប្រក្រតី ហេតុនោះ ទើបហៅថា "duṭṭho" (អ្នកត្រូវគេប្រទូស្ត)។ ម្យ៉ាងទៀត រមែងប្រទូស្ត គឺបំផ្លាញអ្នកដទៃ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "doso" (ទោសៈ ឬអ្នកប្រទូស្ត)។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "duṭṭho doso" នេះ ជាការបង្ហាញនូវបុគ្គលតែម្នាក់ ដោយភាពខុសគ្នានៃអាការៈ ហេតុនោះ ខ្ញុំ (ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ) ទើបពោលថា "duṭṭho dosoti dūsito ceva dūsako cā" ក្នុងទីនោះ គប្បីស្វែងរកលក្ខណៈនៃសព្ទ (តាមក្បួនវ្យាករណ៍) ចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយបដិឃៈ ដែលដល់នូវការរាប់ថា "duṭṭho doso" នោះ រមែងស្ថិតនៅក្នុងភាពជាអ្នកខឹងជាដើមប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "kupito" (ខឹង) ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា kupito គឺដល់នូវភាពជាអ្នកខឹង គឺភាពឃ្លាតចាកសភាវៈប្រក្រតី។ បទថា Anattamano គឺមិនមានចិត្តជារបស់ខ្លួន គឺមានចិត្តមិនស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា anattamano ព្រោះមិនមានចិត្តត្រេកអរ មិនមានចិត្តជាខ្លួនឯង ដោយសារបីតិនិងសុខៈ។ បទថា Anabhiraddho គឺមិនមានសេចក្តីសុខ ឬមិនមានសេចក្តីជ្រះថ្លា ឈ្មោះថា anabhiraddho (មិនពេញចិត្ត)។ បុគ្គលណាមានចិត្តត្រូវបដិឃៈកំចាត់ហើយ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា āhatacitto (មានចិត្តត្រូវខ្ទប់)។ បដិឃៈដូចជាគោលចារ ដែលពោលគឺភាពរឹងត្អឹងនៃចិត្ត និងសម្រាមនៃចិត្ត កើតឡើងហើយដល់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា khilajāto (អ្នកមានគោលចារកើតឡើងហើយ)។ បទថា Appatīto សេចក្តីថា មិនមានសេចក្តីរីករាយ គឺវៀរចាកបីតិនិងសុខៈជាដើម មិនមានចិត្តផ្សាយទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមិនមានសេចក្តីរីករាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "tena ca kopenā" (ដោយសេចក្តីក្រោធនោះផង)។

Tattha tena ca kopenāti yena duṭṭhoti ca kupitoti ca vutto ubhayampi hetaṃ pakatibhāvaṃ jahāpanato ekākāraṃ hoti. Tena ca dosenāti yena ‘‘doso’’ti vutto. Imehi dvīhi saṅkhārakkhandhameva dasseti.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា tena ca kopenā (ដោយសេចក្តីក្រោធនោះផង) សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីក្រោធណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា "duṭṭho" ផង ថា "kupito" ផង ព្រោះថា ធម៌ទាំងពីរនេះ រមែងមានអាការៈតែមួយ ដោយការធ្វើឱ្យលះបង់នូវសភាវៈប្រក្រតី។ បទថា tena ca dosenā (ដោយទោសៈនោះផង) សេចក្តីថា ដោយទោសៈណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា "doso"។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញតែសង្ខារក្ខន្ធប៉ុណ្ណោះ ដោយបទទាំងពីរនេះ។

Tāya ca anattamanatāyāti yāya ‘‘anattamano’’ti vutto. Tāya ca anabhiraddhiyāti yāya ‘‘anabhiraddho’’ti vutto. Imehi dvīhi vedanākkhandhaṃ dasseti.

បទថា Tāya ca anattamanatāyā (ដោយភាពជាអ្នកមិនមានចិត្តត្រេកអរនោះផង) សេចក្តីថា ដោយភាពជាអ្នកមិនមានចិត្តត្រេកអរណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា "anattamano"។ បទថា tāyā ca anabhiraddhiyā (ដោយភាពជាអ្នកមិនពេញចិត្តនោះផង) សេចក្តីថា ដោយភាពជាអ្នកមិនពេញចិត្តណា ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា "anabhiraddho"។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវេទនាខន្ធ ដោយបទទាំងពីរនេះ។

Amūlakena pārājikenāti ettha nāssa mūlanti amūlakaṃ, taṃ panassa amūlakattaṃ yasmā codakavasena adhippetaṃ, na cuditakavasena. Tasmā tamatthaṃ dassetuṃ padabhājane ‘‘amūlakaṃ nāma adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkita’’nti āha. Tena imaṃ dīpeti ‘‘yaṃ pārājikaṃ codakena cuditakamhi puggale neva diṭṭhaṃ na sutaṃ na parisaṅkitaṃ idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkāsaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvato amūlakaṃ nāma, taṃ pana so āpanno vā hotu anāpanno vā etaṃ idha appamāṇanti.

បទថា Amūlakena pārājikena (ដោយអាបត្តិបារាជិកគ្មានមូលដ្ឋាន) ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា អាបត្តិបារាជិកណា មិនមានមូលដ្ឋាន អាបត្តិបារាជិកនោះ ឈ្មោះថា amūlakaṃ (គ្មានមូលដ្ឋាន)។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពគ្មានមូលដ្ឋាននៃអាបត្តិបារាជិកនោះ ព្រោះតែទ្រង់មានព្រះហឫទ័យបំណងសំដៅយកដោយអំណាចនៃអ្នកចោទ (ចោទកៈ) មិនមែនសំដៅយកដោយអំណាចនៃអ្នកត្រូវគេចោទ (ចុទិតកៈ) ឡើយ។ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ក្នុងបទភាជនីយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "amūlakaṃ nāma adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ" (ដែលឈ្មោះថា គ្មានមូលដ្ឋាន គឺមិនបានឃើញ មិនបានឮ មិនបានសង្ស័យ)។ ដោយបទភាជនីយនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា "អាបត្តិបារាជិកណា ដែលអ្នកចោទមិនបានឃើញ មិនបានឮ មិនបានសង្ស័យ ក្នុងបុគ្គលអ្នកត្រូវគេចោទ អាបត្តិបារាជិកនេះ ឈ្មោះថា គ្មានមូលដ្ឋាន ព្រោះមិនមានមូលដ្ឋានទាំងឡាយ ពោលគឺការឃើញ ការឮ និងការសង្ស័យនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះនឹងបានត្រូវអាបត្តិនោះក្តី ឬមិនបានត្រូវក្តី អាការៈនោះមិនជាប្រមាណ (មិនសំខាន់) ក្នុងទីនេះឡើយ"។

Tattha adiṭṭhaṃ nāma attano pasādacakkhunā vā dibbacakkhunā vā adiṭṭhaṃ. Asutaṃ nāma tatheva kenaci vuccamānaṃ na sutaṃ. Aparisaṅkitaṃ nāma cittena aparisaṅkitaṃ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា adiṭṭhaṃ (មិនបានឃើញ) គឺមិនបានឃើញដោយចក្ខុប្រក្រតី ឬដោយទិព្វចក្ខុរបស់ខ្លួន។ បទថា asutaṃ (មិនបានឮ) គឺមិនបានឮពាក្យដែលអ្នកណាម្នាក់និយាយ ដោយសោតប្រក្រតី ឬដោយទិព្វសោតនោះឯង។ បទថា aparisaṅkitaṃ (មិនបានសង្ស័យ) គឺមិនបានសង្ស័យដោយចិត្ត។

‘‘Diṭṭhaṃ’’ [Pg.171] nāma attanā vā parena vā pasādacakkhunā vā dibbacakkhunā vā diṭṭhaṃ. ‘‘Sutaṃ’’ nāma tatheva sutaṃ. ‘‘Parisaṅkita’’mpi attanā vā parena vā parisaṅkitaṃ. Tattha attanā diṭṭhaṃ diṭṭhameva, parehi diṭṭhaṃ attanā sutaṃ, parehi sutaṃ, parehi parisaṅkitanti idaṃ pana sabbampi attanā sutaṭṭhāneyeva tiṭṭhati.

បទថា "diṭṭhaṃ" (បានឃើញ) គឺខ្លួនឯងក្តី អ្នកដទៃក្តី បានឃើញដោយចក្ខុប្រក្រតី ឬដោយទិព្វចក្ខុ។ បទថា "sutaṃ" (បានឮ) គឺបានឮដោយវិធីនោះឯង។ បទថា "parisaṅkitaṃ" (បានសង្ស័យ) គឺខ្លួនឯងក្តី អ្នកដទៃក្តី បានសង្ស័យ។ ក្នុងចំណោមការឃើញ ការឮ និងការសង្ស័យទាំងនោះ អាបត្តិដែលខ្លួនឯងឃើញ ឈ្មោះថា ឃើញពិតប្រាកដ (ទិដ្ឋៈ)។ អាបត្តិដែលអ្នកដទៃឃើញ ឈ្មោះថា ខ្លួនឯងបានឮ (សុតៈ)។ ម្យ៉ាងទៀត អាបត្តិដែលអ្នកដទៃឮក្តី អ្នកដទៃសង្ស័យក្តី ទាំងអស់នេះ រមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអាបត្តិដែលខ្លួនឯងបានឮប៉ុណ្ណោះ។

Parisaṅkitaṃ pana tividhaṃ – diṭṭhaparisaṅkitaṃ, sutaparisaṅkitaṃ, mutaparisaṅkitanti. Tattha diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma eko bhikkhu uccārapassāvakammena gāmasamīpe ekaṃ gumbaṃ paviṭṭho, aññatarāpi itthī kenacideva karaṇīyena taṃ gumbaṃ pavisitvā nivattā, nāpi bhikkhu itthiṃ addasa; na itthī bhikkhuṃ, adisvāva ubhopi yathāruciṃ pakkantā, aññataro bhikkhu ubhinnaṃ tato nikkhamanaṃ sallakkhetvā ‘‘addhā imesaṃ kataṃ vā karissanti vā’’ti parisaṅkati, idaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma.

ម្យ៉ាងទៀត ការសង្ស័យនោះ មាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ ការសង្ស័យតាមការឃើញ (ទិដ្ឋបរិសង្កិតៈ) ការសង្ស័យតាមការឮ (សុតបរិសង្កិតៈ) និងការសង្ស័យតាមការប៉ះពាល់ ឬការដឹង (មុតបរិសង្កិតៈ)។ ក្នុងចំណោមការសង្ស័យទាំងនោះ ដែលឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការឃើញ ដូចជា៖ ភិក្ខុមួយរូប ចូលទៅកាន់គុម្ពព្រៃមួយក្បែរភូមិ ដើម្បីធ្វើឧច្ចារៈ ឬបស្សាវៈ ស្ត្រីម្នាក់ក៏ចូលទៅកាន់គុម្ពព្រៃនោះដោយកិច្ចការណាមួយ ហើយត្រឡប់មកវិញ ភិក្ខុក៏មិនបានឃើញស្ត្រីនោះ ស្ត្រីនោះក៏មិនបានឃើញភិក្ខុដែរ ទាំងពីរនាក់មិនបានឃើញគ្នា ហើយក៏ចៀសចេញទៅតាមការគួរ។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត សម្គាល់ឃើញការចេញមកនៃមនុស្សទាំងពីរនាក់នោះ អំពីគុម្ពព្រៃនោះ ក៏សង្ស័យថា "ពិតណាស់ មនុស្សទាំងពីរនាក់នេះ បានធ្វើ (អសទ្ធម្ម) ហើយ ឬនឹងធ្វើជាមិនខាន" នេះឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការឃើញ។

Sutaparisaṅkitaṃ nāma idhekacco andhakāre vā paṭicchanne vā okāse mātugāmena saddhiṃ bhikkhuno tādisaṃ paṭisanthāravacanaṃ suṇāti, samīpe aññaṃ vijjamānampi ‘‘atthi natthī’’ti na jānāti, so ‘‘addhā imesaṃ kataṃ vā karissanti vā’’ti parisaṅkati, idaṃ sutaparisaṅkitaṃ nāma.

ដែលឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការឮ ដូចជា៖ ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ បានឮពាក្យសន្ទនាដ៏គួរឱ្យសង្ស័យបែបនោះ របស់ភិក្ខុមួយរូប ជាមួយមាតុគ្រាម ក្នុងទីងងឹត ឬក្នុងទីកំបាំងភ្នែក តែមិនដឹងថា មានអ្នកដទៃនៅក្បែរនោះដែរឬទេ ភិក្ខុនោះក៏សង្ស័យថា "ពិតណាស់ មនុស្សទាំងពីរនាក់នេះ បានធ្វើ (អសទ្ធម្ម) ហើយ ឬនឹងធ្វើជាមិនខាន" នេះឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការឮ។

Mutaparisaṅkitaṃ nāma sambahulā dhuttā rattibhāge pupphagandhamaṃsasurādīni gahetvā itthīhi saddhiṃ ekaṃ paccantavihāraṃ gantvā maṇḍape vā bhojanasālādīsu vā yathāsukhaṃ kīḷitvā pupphādīni vikiritvā gatā, punadivase bhikkhū taṃ vippakāraṃ disvā ‘‘kassidaṃ kamma’’nti vicinanti. Tatra ca kenaci bhikkhunā pageva vuṭṭhahitvā vattasīsena maṇḍapaṃ vā bhojanasālaṃ vā paṭijaggantena pupphādīni āmaṭṭhāni honti, kenaci upaṭṭhākakulato ābhatehi pupphādīhi pūjā katā hoti, kenaci bhesajjatthaṃ ariṭṭhaṃ pītaṃ hoti, atha te ‘‘kassidaṃ kamma’’nti vicinantā bhikkhū tesaṃ hatthagandhañca mukhagandhañca ghāyitvā te bhikkhū parisaṅkanti, idaṃ mutaparisaṅkitaṃ nāma.

ដែលឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការប៉ះពាល់ ឬការដឹង (មុតបរិសង្កិតៈ) ដូចជា៖ ពួកអ្នកលេងជាច្រើននាក់ នាំយកផ្កា គ្រឿងក្រអូប សាច់ និងស្រាជាដើម ទៅជាមួយស្ត្រីទាំងឡាយ ក្នុងវេលាយប់ ទៅកាន់វិហារដាច់ស្រយាលមួយ ហើយលេងសប្បាយតាមចិត្ត ក្នុងមណ្ឌប ឬក្នុងរោងភត្តជាដើម រួចហើយក៏រោយផ្កាជាដើមចោល ហើយចៀសចេញទៅ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ពួកភិក្ខុឃើញសភាពរញ៉េរញ៉ៃនោះ ក៏ស៊ើបសួរថា "តើនេះជាអំពើរបស់នរណា?"។ ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុមួយរូប ក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ជម្រះមណ្ឌប ឬរោងភត្តដោយវត្តប្រតិបត្តិ ក៏បានប៉ះពាល់ផ្កាទាំងឡាយនោះ។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត បានធ្វើការបូជាដោយផ្កាជាដើម ដែលនាំមកអំពីផ្ទះឧបដ្ឋាក។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត បានឆាន់ទឹកថ្នាំអរិដ្ឋៈ (ស្រាថ្នាំ) ដើម្បីព្យាបាលរោគ។ លំដាប់នោះ ពួកភិក្ខុដែលកំពុងស៊ើបសួរថា "តើនេះជាអំពើរបស់នរណា?" ក៏បានធុំក្លិនដៃ និងក្លិនមាត់របស់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយក៏សង្ស័យភិក្ខុទាំងនោះ នេះឈ្មោះថា ការសង្ស័យតាមការប៉ះពាល់ ឬការដឹង។

Tattha diṭṭhaṃ atthi samūlakaṃ, atthi amūlakaṃ; diṭṭhameva atthi saññāsamūlakaṃ, atthi saññāamūlakaṃ. Esa nayo sutepi. Parisaṅkite pana diṭṭhaparisaṅkitaṃ atthi samūlakaṃ, atthi amūlakaṃ; diṭṭhaparisaṅkitameva atthi saññāsamūlakaṃ[Pg.172], atthi saññāamūlakaṃ. Esa nayo sutamutaparisaṅkitesu. Tattha diṭṭhaṃ samūlakaṃ nāma pārājikaṃ āpajjantaṃ disvāva ‘‘diṭṭho mayā’’ti vadati, amūlakaṃ nāma paṭicchannokāsato nikkhamantaṃ disvā vītikkamaṃ adisvā ‘‘diṭṭho mayā’’ti vadati. Diṭṭhameva saññāsamūlakaṃ nāma disvāva diṭṭhasaññī hutvā codeti, saññāamūlakaṃ nāma pubbe pārājikavītikkamaṃ disvā pacchā adiṭṭhasaññī jāto, so saññāya amūlakaṃ katvā ‘‘diṭṭho mayā’’ti codeti. Etena nayena sutamutaparisaṅkitānipi vitthārato veditabbāni. Ettha ca sabbappakāreṇāpi samūlakena vā saññāsamūlakena vā codentassa anāpatti, amūlakena vā pana saññāamūlakena vā codentasseva āpatti.

ក្នុងចំណោមការឃើញ ការឮ និងការសង្ស័យទាំងនោះ ការឃើញដែលមានមូលដ្ឋាន (សមូលកៈ) ក៏មាន គ្មានមូលដ្ឋាន (អមូលកៈ) ក៏មាន។ ការឃើញដែលមានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា (សញ្ញាសមូលកៈ) ក៏មាន គ្មានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា (សញ្ញាអមូលកៈ) ក៏មាន។ វិធីនេះ សូម្បីក្នុងការឮ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការសង្ស័យ ការសង្ស័យតាមការឃើញ ដែលមានមូលដ្ឋាន ក៏មាន គ្មានមូលដ្ឋាន ក៏មាន។ ការសង្ស័យតាមការឃើញ ដែលមានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា ក៏មាន គ្មានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា ក៏មាន។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងសេចក្តីសង្ស័យតាមការឮ និងការសង្ស័យតាមការប៉ះពាល់។ ក្នុងចំណោមការឃើញទាំងនោះ ដែលឈ្មោះថា ការឃើញមានមូលដ្ឋាន គឺឃើញភិក្ខុកំពុងត្រូវអាបត្តិបារាជិកពិតប្រាកដ ហើយនិយាយថា "ខ្ញុំបានឃើញហើយ"។ ដែលឈ្មោះថា គ្មានមូលដ្ឋាន គឺឃើញភិក្ខុដើរចេញពីទីកំបាំង តែមិនបានឃើញការល្មើសឡើយ ហើយនិយាយថា "ខ្ញុំបានឃើញហើយ"។ ដែលឈ្មោះថា ការឃើញមានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា គឺឃើញហើយ មានសេចក្តីសម្គាល់ថាបានឃើញពិតប្រាកដ ទើបចោទប្រកាន់។ ដែលឈ្មោះថា គ្មានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា គឺកាលពីមុនបានឃើញការល្មើសអាបត្តិបារាជិក តែក្រោយមក កើតសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនបានឃើញវិញ ភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យគ្មានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញា ហើយចោទប្រកាន់ថា "ខ្ញុំបានឃើញហើយ"។ ដោយវិធីនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីសង្ស័យតាមការឮ និងការសង្ស័យតាមការប៉ះពាល់ ដោយពិស្តារចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដោយប្រការទាំងពួង ភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិមានមូលដ្ឋានក្តី ដោយអាបត្តិមានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញាក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិគ្មានមូលដ្ឋានក្តី ដោយអាបត្តិគ្មានមូលដ្ឋានដោយសញ្ញាក្តី ទើបត្រូវអាបត្តិ។

Anuddhaṃseyyāti dhaṃseyya padhaṃseyya abhibhaveyya ajjhotthareyya. Taṃ pana anuddhaṃsanaṃ yasmā attanā codentopi parena codāpentopi karotiyeva, tasmāssa padabhājane ‘‘codeti vā codāpeti vā’’ti vuttaṃ.

បទថា Anuddhaṃseyya (គប្បីតាមកំចាត់) សេចក្តីថា គប្បីកំចាត់ គប្បីបំផ្លាញ គប្បីគ្របសង្កត់ គប្បីគ្របដណ្តប់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែការតាមកំចាត់នោះ ទោះបីខ្លួនឯងចោទក្តី ឬប្រើអ្នកដទៃឱ្យចោទក្តី ក៏រមែងធ្វើដូចគ្នា ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "codeti vā codāpeti vā" (ចោទឯងក្តី ប្រើគេឱ្យចោទក្តី)។

Tattha codetīti ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’tiādīhi vacanehi sayaṃ codeti, tassa vācāya vācāya saṅghādiseso. Codāpetīti attanā samīpe ṭhatvā aññaṃ bhikkhu āṇāpeti, so tassa vacanena taṃ codeti, codāpakasseva vācāya vācāya saṅghādiseso. Atha sopi ‘‘mayā diṭṭhaṃ sutaṃ atthī’’ti codeti, dvinnampi janānaṃ vācāya vācāya saṅghādiseso.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា codeti (ចោទឯង) សេចក្តីថា ខ្លួនឯងចោទប្រកាន់ដោយពាក្យជាដើមថា "លោកត្រូវធម៌គឺបារាជិកហើយ" ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស តាមរាល់ម៉ាត់នៃសម្តី។ បទថា codāpeti (ប្រើគេឱ្យចោទ) សេចក្តីថា ខ្លួនឯងឈរនៅក្បែរ ហើយបង្គាប់ភិក្ខុដទៃ ភិក្ខុនោះក៏ចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះតាមពាក្យបង្គាប់របស់ខ្លួន ភិក្ខុអ្នកប្រើឱ្យចោទប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស តាមរាល់ម៉ាត់នៃសម្តី។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកត្រូវគេបង្គាប់នោះ ចោទប្រកាន់ដោយបន្ថែមថា "ខ្ញុំក៏បានឃើញ បានឮដែរ" ភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស តាមរាល់ម៉ាត់នៃសម្តីដូចគ្នា។

Codanāppabhedakosallatthaṃ panettha ekavatthuekacodakādicatukkaṃ tāva veditabbaṃ. Tattha eko bhikkhu ekaṃ bhikkhuṃ ekena vatthunā codeti, imissā codanāya ekaṃ vatthu eko codako. Sambahulā ekaṃ ekavatthunā codenti, pañcasatā mettiyabhūmajakappamukhā chabbaggiyā bhikkhū āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtamiva, imissā codanāya ekaṃ vatthu nānācodakā. Eko bhikkhu ekaṃ bhikkhuṃ sambahulehi vatthūhi codeti, imissā codanāya nānāvatthūni eko codako. Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhi codenti, imissā codanāya nānāvatthūni nānācodakā.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងការបែងចែកការចោទប្រកាន់ គប្បីដឹងនូវធម៌ ៤ យ៉ាង មានការចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុមួយ និងអ្នកចោទម្នាក់ជាដើមជាមុនសិន។ ក្នុងធម៌ ៤ យ៉ាងនោះ ភិក្ខុមួយរូប ចោទប្រកាន់ភិក្ខុមួយរូប ដោយវត្ថុមួយ ក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ មានវត្ថុមួយ និងអ្នកចោទម្នាក់។ ភិក្ខុច្រើនរូប ចោទប្រកាន់ភិក្ខុមួយរូប ដោយវត្ថុមួយ ដូចជាពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ មានភិក្ខុមេត្តិយៈ និងភូមិជកៈជាប្រធាន មានចំនួន ៥០០ រូប ចោទប្រកាន់ព្រះទព្វមល្លបុត្តដ៏មានអាយុ ក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ មានវត្ថុមួយ និងអ្នកចោទច្រើននាក់។ ភិក្ខុមួយរូប ចោទប្រកាន់ភិក្ខុមួយរូប ដោយវត្ថុច្រើន ក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ មានវត្ថុច្រើន និងអ្នកចោទម្នាក់។ ភិក្ខុច្រើនរូប ចោទប្រកាន់ភិក្ខុច្រើនរូប ដោយវត្ថុច្រើន ក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ មានវត្ថុច្រើន និងអ្នកចោទច្រើននាក់។

Codetuṃ [Pg.173] pana ko labhati, ko na labhatīti? Dubbalacodakavacanaṃ tāva gahetvā koci na labhati. Dubbalacodako nāma sambahulesu kathāsallāpena nisinnesu eko ekaṃ ārabbha anodissakaṃ katvā pārājikavatthuṃ katheti, añño taṃ sutvā itarassa gantvā āroceti. So taṃ upasaṅkamitvā ‘‘tvaṃ kira maṃ idañcidañca vadasī’’ti vadati. So ‘‘nāhaṃ evarūpaṃ jānāmi, kathāpavattiyaṃ pana mayā anodissakaṃ katvā vuttamatthi, sace ahaṃ tava imaṃ dukkhuppattiṃ jāneyyaṃ, ettakampi na katheyya’’nti ayaṃ dubbalacodako. Tassetaṃ kathāsallāpaṃ gahetvā taṃ bhikkhuṃ koci codetuṃ na labhati. Etaṃ pana aggahetvā sīlasampanno bhikkhu bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā sīlasampannā ca bhikkhunī bhikkhunīmeva codetuṃ labhatīti mahāpadumatthero āha. Mahāsumatthero pana ‘‘pañcapi sahadhammikā labhantī’’ti āha. Godattatthero pana ‘‘na koci na labhatī’’ti vatvā ‘‘bhikkhussa sutvā codeti, bhikkhuniyā sutvā codeti…pe… titthiyasāvakānaṃ sutvā codetī’’ti idaṃ suttamāhari. Tiṇṇampi therānaṃ vāde cuditakasseva paṭiññāya kāretabbo.

ម្យ៉ាងទៀត សួរថា តើនរណាខ្លះគួរចោទប្រកាន់បាន នរណាមិនគួរចោទប្រកាន់? ជាដំបូង បុគ្គលណាមួយ មិនគួរកាន់យកពាក្យរបស់អ្នកចោទដែលមានកម្លាំងខ្សោយ (ទុព្វលចោទកៈ) ហើយចោទប្រកាន់ឡើយ។ ដែលឈ្មោះថា អ្នកចោទមានកម្លាំងខ្សោយ គឺកាលដែលភិក្ខុជាច្រើនរូបកំពុងអង្គុយសន្ទនាគ្នា ភិក្ខុមួយរូបនិយាយរឿងអាបត្តិបារាជិក ដោយសំដៅយកភិក្ខុមួយរូប តែមិនបានបញ្ចេញឈ្មោះចំៗឡើយ ភិក្ខុដទៃស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ទៅប្រាប់ភិក្ខុដែលជាម្ចាស់រឿងនោះ។ ភិក្ខុម្ចាស់រឿងនោះ ចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកនិយាយនោះ ហើយសួរថា "ឮថា លោកនិយាយពីខ្ញុំយ៉ាងនេះៗ មែនឬ?"។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំមិនដឹងរឿងបែបនេះទេ តែថាក្នុងពេលសន្ទនាគ្នា ខ្ញុំពិតជាបាននិយាយដោយមិនបានបញ្ចេញឈ្មោះចំៗមែន ប្រសិនបើខ្ញុំដឹងថា ការនិយាយនេះនឹងនាំទុក្ខមកឱ្យលោក ខ្ញុំសូម្បីតែប៉ុណ្ណេះ ក៏មិននិយាយដែរ" នេះឈ្មោះថា អ្នកចោទមានកម្លាំងខ្សោយ។ បុគ្គលណាមួយ មិនគួរកាន់យកពាក្យសន្ទនារបស់អ្នកចោទមានកម្លាំងខ្សោយនោះ ហើយទៅចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា "បើមិនកាន់យកពាក្យនោះទេ ភិក្ខុអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល គួរចោទប្រកាន់ភិក្ខុក្តី ភិក្ខុនីក្តីបាន ហើយភិក្ខុនីអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល ក៏គួរចោទប្រកាន់ភិក្ខុនីដូចគ្នាបាន"។ ចំណែកព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា "សូម្បីសហធម្មិកទាំង ៥ រូប ក៏គួរចោទប្រកាន់បានដែរ"។ ចំណែកព្រះគោទត្តត្ថេរពោលថា "មិនមែនជាគ្មាននរណាម្នាក់ចោទប្រកាន់មិនបាននោះទេ" ហើយបាននាំយកសូត្រនេះមកអាងថា "ឮពាក្យភិក្ខុហើយចោទ ឮពាក្យភិក្ខុនីហើយចោទ...បេ... ឮពាក្យពួកសាវករបស់អយ្យកោ (តិរ្ថិយ) ហើយចោទ"។ ក្នុងវាទៈរបស់ព្រះថេរៈទាំង ៣ រូបនេះ ការធ្វើកម្ម (ការដាក់ទណ្ឌកម្ម) គប្បីធ្វើទៅបាន តែដោយការប្តេជ្ញា (ការទទួលសារភាព) របស់ភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទប៉ុណ្ណោះ។

Ayaṃ pana codanā nāma dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā codentassa sīsaṃ na eti, puggalassa pana samīpe ṭhatvāva hatthamuddāya vā vacībhedena vā codentasseva sīsaṃ eti. Sikkhāpaccakkhānameva hi hatthamuddāya sīsaṃ na eti, idaṃ pana anuddhaṃsanaṃ abhūtārocanañca etiyeva. Yo pana dvinnaṃ ṭhitaṭṭhāne ekaṃ niyametvā codeti, so ce jānāti, sīsaṃ eti. Itaro jānāti, sīsaṃ na eti. Dvepi niyametvā codeti, eko vā jānātu dve vā, sīsaṃ etiyeva. Esava nayo sambahulesu. Taṅkhaṇeyeva ca jānanaṃ nāma dukkaraṃ, samayena āvajjitvā ñāte pana ñātameva hoti. Pacchā ce jānāti, sīsaṃ na eti. Sikkhāpaccakkhānaṃ abhūtārocanaṃ duṭṭhullavācā-attakāma-duṭṭhadosabhūtārocanasikkhāpadānīti sabbāneva hi imāni ekaparicchedāni.

ឯការចោទប្រកាន់នេះ របស់ភិក្ខុដែលចោទប្រកាន់ដោយបញ្ជូនអ្នកនាំសារក្តី សំបុត្រក្តី ឬពាក្យបណ្តាំក្តី មិនដល់នូវកំពូល (គឺមិនដល់នូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសឡើយ) តែថា កាលបើភិក្ខុឈរនៅជិតបុគ្គលនោះហើយ ចោទប្រកាន់ដោយការធ្វើសញ្ញាដៃក្តី ដោយការបញ្ចេញវាចាក្តី ទើបដល់នូវកំពូល។ ព្រោះថា ការពោលលះបង់សិក្ខាដោយសញ្ញាដៃ មិនដល់នូវកំពូល (គឺមិនដាច់សិក្ខាឡើយ) តែចំណែកការចោទប្រកាន់បង្កាច់បង្ខូចនេះ និងការប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌ដែលមិនពិតនេះ រមែងដល់នូវកំពូលជាប្រាកដ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាឈរនៅក្នុងទីកន្លែងនៃភិក្ខុពីររូប ហើយកំណត់យកភិក្ខុមួយរូបចោទប្រកាន់ បើភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ រមែងដល់នូវកំពូល។ បើភិក្ខុក្រៅពីនោះដឹង មិនដល់នូវកំពូលឡើយ។ បើកំណត់យកភិក្ខុទាំងពីររូបហើយចោទប្រកាន់ ទោះបីភិក្ខុមួយរូបក្តី ពីររូបក្តី ដឹងច្បាស់ រមែងដល់នូវកំពូលជាប្រាកដ។ ក្នុងភិក្ខុច្រើនរូប ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ការដឹងច្បាស់ក្នុងខណៈនោះឯង ជាការធ្វើបានដោយកម្រ តែបើពិចារណាដឹងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏ឈ្មោះថាដឹងដូចគ្នា។ បើដឹងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ មិនដល់នូវកំពូលឡើយ។ ព្រោះថា សិក្ខាបទទាំងឡាយគឺ ការលះបង់សិក្ខា ការប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌មិនពិត ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទ អត្តកាមសិក្ខាបទ ទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ និងភូតារោចនសិក្ខាបទ ទាំងអស់នេះ រមែងមានការកំណត់ដូចគ្នា។

Evaṃ kāyavācāvasena cāyaṃ duvidhāpi codanā. Puna diṭṭhacodanā, sutacodanā, parisaṅkitacodanāti tividhā hoti. Aparāpi catubbidhā hoti – sīlavipatticodanā, ācāravipatticodanā, diṭṭhivipatticodanā, ājīvavipatticodanāti. Tattha garukānaṃ dvinnaṃ āpattikkhandhānaṃ vasena sīlavipatticodanā [Pg.174] veditabbā. Avasesānaṃ vasena ācāravipatticodanā, micchādiṭṭhiantaggāhikadiṭṭhivasena diṭṭhivipatticodanā, ājīvahetu paññattānaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vasena ājīvavipatticodanā veditabbā.

ម៉្យាងទៀត ការចោទប្រកាន់នេះ សូម្បីមាន ២ យ៉ាង ដោយអំណាចកាយនិងវាចាយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅមាន ៣ យ៉ាងទៀត គឺ ការចោទប្រកាន់ដោយបានឃើញ (ទិដ្ឋចោទនា) ការចោទប្រកាន់ដោយបានឮ (សុត្តចោទនា) និងការចោទប្រកាន់ដោយសង្ស័យ (បរិសង្កិតចោទនា)។ មួយបែបទៀត មាន ៤ យ៉ាងគឺ ការចោទប្រកាន់ដោយសីលវិបត្តិ (សីលវិបត្តិចោទនា) ការចោទប្រកាន់ដោយអាចារវិបត្តិ (អាចារវិបត្តិចោទនា) ការចោទប្រកាន់ដោយទិដ្ឋិវិបត្តិ (ទិដ្ឋិវិបត្តិចោទនា) និងការចោទប្រកាន់ដោយអាជីវវិបត្តិ (អាជីវវិបត្តិចោទនា)។ ក្នុងចោទនាទាំងនោះ ការចោទប្រកាន់ដោយសីលវិបត្តិ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃគរុកាបត្តិទាំងពីរគំនរ (គឺបារាជិក និងសង្ឃាទិសេស)។ ការចោទប្រកាន់ដោយអាចារវិបត្តិ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃអាបត្តិដែលសេសសល់ (៥ គំនរក្រៅពីនោះ)។ ការចោទប្រកាន់ដោយទិដ្ឋិវិបត្តិ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិ និងអន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិ។ ការចោទប្រកាន់ដោយអាជីវវិបត្តិ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទទាំង ៦ ដែលទ្រង់បញ្ញត្តិទុកព្រោះហេតុនៃអាជីវៈ។

Aparāpi catubbidhā hoti – vatthusandassanā, āpattisandassanā, saṃvāsapaṭikkhepo, sāmīcipaṭikkhepoti. Tattha vatthusandassanā nāma ‘‘tvaṃ methunaṃ dhammaṃ paṭisevittha, adinnaṃ ādiyittha, manussaṃ ghātayittha, abhūtaṃ ārocayitthā’’ti evaṃ pavattā. Āpattisandassanā nāma ‘‘tvaṃ methunadhammapārājikāpattiṃ āpanno’’ti evamādinayappavattā. Saṃvāsapaṭikkhepo nāma ‘‘natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā’’ti evaṃ pavattā; ettāvatā pana sīsaṃ na eti, ‘‘assamaṇosi asakyaputtiyosī’’tiādivacanehi saddhiṃ ghaṭiteyeva sīsaṃ eti. Sāmīcipaṭikkhepo nāma abhivādana-paccuṭṭhāna-añjalikamma-bījanādikammānaṃ akaraṇaṃ. Taṃ paṭipāṭiyā vandanādīni karoto ekassa akatvā sesānaṃ karaṇakāle veditabbaṃ. Ettāvatā ca codanā nāma hoti, āpatti pana sīsaṃ na eti. ‘‘Kasmā mama vandanādīni na karosī’’ti pucchite pana ‘‘assamaṇosi asakyaputtiyosī’’tiādivacanehi saddhiṃ ghaṭiteyeva sīsaṃ eti. Yāgubhattādinā pana yaṃ icchati taṃ āpucchati, na tāvatā codanā hoti.

មួយបែបទៀត មាន ៤ យ៉ាងគឺ ការបង្ហាញវត្ថុ (វត្ថុសន្ទស្សនា) ការបង្ហាញអាបត្តិ (អាបត្តិសន្ទស្សនា) ការហាមឃាត់សង្វាស (សង្វាសបដិក្ខេបៈ) និងការហាមឃាត់សាមីចិកម្ម (សាមីចិបដិក្ខេបៈ)។ ក្នុងចោទនាទាំងនោះ ការបង្ហាញវត្ថុ គឺការចោទប្រកាន់ដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «អ្នកបានសេពមេថុនធម្ម បានកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ បានសម្លាប់មនុស្ស បានប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម៌មិនពិត»។ ការបង្ហាញអាបត្តិ គឺការចោទប្រកាន់ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យមានជាដើមថា «អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកព្រោះមេថុនធម្ម»។ ការហាមឃាត់សង្វាស គឺការចោទប្រកាន់ដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «ការធ្វើឧបោសថក្តី ការធ្វើបវារណាក្តី សង្ឃកម្មក្តី ជាមួយអ្នក មិនមានឡើយ» តែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ លុះត្រាតែពោលផ្សំជាមួយពាក្យមានជាដើមថា «អ្នកមិនមែនជាសមណៈឡើយ អ្នកមិនមែនជាសក្យបុត្រឡើយ» ទើបដល់នូវកំពូល។ ការហាមឃាត់សាមីចិកម្ម គឺការមិនធ្វើនូវសាមីចិកម្មទាំងឡាយមាន ការអភិវាទ ការក្រោកទទួល ការធ្វើអញ្ជលីកម្ម និងការបក់ផ្លិតជាដើម។ ការមិនធ្វើនោះ គប្បីជ្រាបក្នុងខណៈដែលភិក្ខុធ្វើការសំពះជាដើមតាមលំដាប់ តែមិនធ្វើចំពោះភិក្ខុមួយរូប ហើយធ្វើចំពោះភិក្ខុដែលនៅសល់។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាជាការចោទប្រកាន់ពិតមែន តែអាបត្តិមិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ។ លុះកាលបើភិក្ខុនោះសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនធ្វើការសំពះជាដើមដល់ខ្ញុំ?» ហើយពោលផ្សំជាមួយពាក្យមានជាដើមថា «អ្នកមិនមែនជាសមណៈឡើយ អ្នកមិនមែនជាសក្យបុត្រឡើយ» ទើបដល់នូវកំពូល។ ម៉្យាងទៀត ការដែលភិក្ខុចង់បានយាគូ ឬភត្តជាដើម ហើយសុំការអនុញ្ញាតចំពោះភិក្ខុណា ត្រឹមការសុំអនុញ្ញាតប៉ុណ្ណោះ មិនឈ្មោះថាជាការចោទប្រកាន់ឡើយ។

Aparāpi pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake ‘‘ekaṃ, bhikkhave, adhammikaṃ pātimokkhaṭṭhapanaṃ ekaṃ dhammika’’nti ādiṃ ‘‘katvā yāva dasa adhammikāni pātimokkhaṭṭhapanāni dasa dhammikānī’’ti (cūḷava. 387) evaṃ adhammikā pañcapaññāsa dhammikā pañcapaññāsāti dasuttarasataṃ codanā vuttā. Tā diṭṭhena codentassa dasuttarasataṃ, sutena codentassa dasuttarasataṃ, parisaṅkitena codentassa dasuttarasatanti tiṃsāni tīṇi satāni honti. Tāni kāyena codentassa, vācāya codentassa, kāyavācāhi codentassāti tiguṇāni katāni navutāni nava satāni honti. Tāni attanā codentassāpi parena codāpentassāpi tattakānevāti vīsatiūnāni dve sahassāni honti, puna diṭṭhādibhede samūlakāmūlakavasena anekasahassā codanā hontīti veditabbā.

មួយបែបទៀត ក្នុងបាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកៈ ទ្រង់ត្រាស់ទុកការចោទប្រកាន់ ១១០ យ៉ាង ដោយផ្តើមតាំងពីពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការហាមបាតិមោក្ខមិនជាធម៌ ១ យ៉ាង ការហាមបាតិមោក្ខជាធម៌ ១ យ៉ាង» រហូតដល់ «ការហាមបាតិមោក្ខមិនជាធម៌ ១០ យ៉ាង ការហាមបាតិមោក្ខជាធម៌ ១០ យ៉ាង» គឺការចោទប្រកាន់មិនជាធម៌ ៥៥ យ៉ាង ការចោទប្រកាន់ជាធម៌ ៥៥ យ៉ាង។ ការចោទប្រកាន់ទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុចោទប្រកាន់ដោយការឃើញ មាន ១១០ យ៉ាង ចោទប្រកាន់ដោយការឮ មាន ១១០ យ៉ាង ចោទប្រកាន់ដោយការសង្ស័យ មាន ១១០ យ៉ាង រួមត្រូវជា ៣៣០ យ៉ាង។ ការចោទប្រកាន់ទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុចោទប្រកាន់ដោយកាយ ចោទប្រកាន់ដោយវាចា ចោទប្រកាន់ដោយកាយនិងវាចា គុណនឹង ៣ ទៅ ត្រូវជា ៩៩០ យ៉ាង។ ការចោទប្រកាន់ទាំងនោះ ទោះបីចោទប្រកាន់ដោយខ្លួនឯងក្តី ប្រើអ្នកដទៃឲ្យចោទប្រកាន់ក្តី ក៏មានចំនួនប៉ុណ្ណោះដែរ រួមទាំងអស់ត្រូវជា ២០០០ ខ្វះ ២០ (គឺ ១៩៨០ យ៉ាង)។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ក្នុងការបែងចែកមានការឃើញជាដើម ដោយអំណាចនៃសមូលកៈ (មានមូល) និងអមូលកៈ (គ្មានមូល) ការចោទប្រកាន់រមែងមានច្រើនពាន់យ៉ាង។

Imasmiṃ [Pg.175] pana ṭhāne ṭhatvā aṭṭhakathāya ‘‘attādānaṃ ādātukāmena upāli bhikkhunā pañcaṅgasamannāgataṃ attādānaṃ ādātabba’’nti (cūḷava. 398) ca ‘‘codakena upāli bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ paccavekkhitvā paro codetabbo’’ti (cūḷava. 399) ca evaṃ upālipañcakādīsu vuttāni bahūni suttāni āharitvā attādānalakkhaṇañca codakavattañca cuditakavattañca saṅghena kātabbakiccañca anuvijjakavattañca sabbaṃ vitthārena kathitaṃ, taṃ mayaṃ yathāāgataṭṭhāneyeva vaṇṇayissāma.

តែថាក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបាននាំមកនូវព្រះសូត្រជាច្រើនដែលត្រាស់ទុកក្នុងឧបាលិបញ្ចកៈជាដើម យ៉ាងនេះថា «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុកាលបើចង់ទទួលយកអធិករណ៍ គប្បីទទួលយកអធិករណ៍ដែលប្រកបដោយអង្គ ៥» និងថា «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុអ្នកចោទ កាលបើចង់ចោទបុគ្គលដទៃ គប្បីពិចារណាធម៌ ៥ យ៉ាងក្នុងខ្លួន ហើយសឹមចោទបុគ្គលដទៃ» ហើយបានសម្តែងទុកដោយពិស្តារនូវលក្ខណៈនៃការទទួលយកអធិករណ៍ វត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកចោទ វត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទ កិច្ចដែលសង្ឃត្រូវធ្វើ និងវត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរ (វិន័យធរ) ទាំងអស់នោះ យើងនឹងអធិប្បាយក្នុងទីដែលធម៌នោះៗមកដល់ផ្ទាល់តែម្តង។

Vuttappabhedāsu pana imāsu codanāsu yāya kāyaci codanāya vasena saṅghamajjhe osaṭe vatthusmiṃ cuditakacodakā vattabbā ‘‘tumhe amhākaṃ vinicchayena tuṭṭhā bhavissathā’’ti. Sace ‘‘bhavissāmā’’ti vadanti, saṅghena taṃ adhikaraṇaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Atha pana ‘‘vinicchinatha tāva, bhante, sace amhākaṃ khamissati, gaṇhissāmā’’ti vadanti. ‘‘Cetiyaṃ tāva vandathā’’tiādīni vatvā dīghasuttaṃ katvā vissajjitabbaṃ. Te ce cirarattaṃ kilantā pakkantaparisā upacchinnapakkhā hutvā puna yācanti, yāvatatiyaṃ paṭikkhipitvā yadā nimmadā honti tadā nesaṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Vinicchinantehi ca sace alajjussannā hoti, parisā ubbāhikāya taṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitabbaṃ. Sace bālussannā hoti parisā ‘‘tumhākaṃ sabhāge vinayadhare pariyesathā’’ti vinayadhare pariyesāpetvā yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamati, tathā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ.

ក្នុងបណ្តាការចោទប្រកាន់ដែលមានការបែងចែកពោលហើយទាំងនេះ កាលបើវត្ថុនៃការចោទប្រកាន់ណាមួយធ្លាក់ចុះមកក្នុងកណ្តាលសង្ឃហើយ សង្ឃគប្បីសួរភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទ និងភិក្ខុអ្នកចោទថា «តើលោកទាំងឡាយនឹងពេញចិត្តនឹងការកាត់សេចក្តីរបស់យើងដែរឬទេ?»។ បើភិក្ខុទាំងនោះពោលថា «យើងខ្ញុំនឹងពេញចិត្ត» សង្ឃគប្បីទទួលយកអធិករណ៍នោះ។ តែបើភិក្ខុទាំងនោះពោលយ៉ាងនេះវិញថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់កាត់សេចក្តីសិនចុះ បើពួកយើងខ្ញុំពេញចិត្ត ពួកយើងខ្ញុំនឹងទទួលយក»។ សង្ឃគប្បីពោលពាក្យមានជាដើមថា «លោកទាំងឡាយចូរទៅថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយសិនចុះ» ហើយពន្យារពេលឲ្យយូរ រួចសឹមដោះលែងទៅ។ បើភិក្ខុទាំងនោះនឿយហត់អស់រាត្រីជាយូរ មានពួកក្រុមចៀសចេញទៅ មានបក្សពួកដាច់អស់ហើយ មកសូមរង្វាយម្តងទៀត សង្ឃគប្បីបដិសេធរហូតដល់គម្រប់បីដង លុះកាលណាភិក្ខុទាំងនោះអស់មានះហើយ ទើបគប្បីកាត់សេចក្តីអធិករណ៍នោះដល់ពួកគេ។ កាលដែរបើវិន័យធរកំពុងកាត់សេចក្តី បើបរិស័ទនោះសំបូរដោយភិក្ខុអលជ្ជី សង្ឃគប្បីកាត់សេចក្តីអធិករណ៍នោះដោយឧព្វាហិកាវិធី (ការតាំងសន្មតភិក្ខុជាគណៈកម្មការកាត់សេចក្តី)។ បើបរិស័ទនោះសំបូរដោយភិក្ខុពាល សង្ឃគប្បីប្រាប់ថា «លោកទាំងឡាយចូរស្វែងរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យដែលមានទិដ្ឋិស្មើគ្នានឹងលោកចុះ» រួចឲ្យស្វែងរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យទាំងឡាយ ហើយអធិករណ៍នោះរមែងរំងាប់ទៅដោយធម៌ណា ដោយវិន័យណា ដោយពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តាណា គប្បីរំងាប់អធិករណ៍នោះដោយធម៌ វិន័យ និងពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តានោះឯង។

Tattha ca ‘‘dhammo’’ti bhūtaṃ vatthu. ‘‘Vinayo’’ti codanā sāraṇā ca. ‘‘Satthusāsana’’nti ñattisampadā ca anusāvanasampadā ca. Tasmā codakena vatthusmiṃ ārocite cuditako pucchitabbo ‘‘santametaṃ, no’’ti. Evaṃ vatthuṃ upaparikkhitvā bhūtena vatthunā codetvā sāretvā ca ñattisampadāya anusāvanasampadāya ca taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ. Tatra ce alajjī lajjiṃ codeti, so ca alajjī bālo hoti abyatto nāssa nayo dātabbo. Evaṃ pana vattabbo – ‘‘kimhi naṃ codesī’’ti? Addhā so vakkhati – ‘‘kimidaṃ, bhante, kimhi naṃ nāmā’’ti. Tvaṃ kimhi nampi na jānāsi, na yuttaṃ tayā evarūpena bālena paraṃ codetunti uyyojetabbo nāssa anuyogo dātabbo. Sace pana so alajjī paṇḍito hoti [Pg.176] byatto diṭṭhena vā sutena vā ajjhottharitvā sampādetuṃ sakkoti etassa anuyogaṃ datvā lajjisseva paṭiññāya kammaṃ kātabbaṃ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ធម៌» គឺវត្ថុដែលពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា «វិន័យ» គឺការចោទប្រកាន់ និងការរំលឹកតឿន។ ពាក្យថា «ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា» គឺញត្តិសម្បទា (ការញាំងញត្តិឲ្យសម្រេច) និងអនុស្សាវនសម្បទា (ការញាំងកម្មវាចាឲ្យសម្រេច)។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុអ្នកចោទជម្រាបនូវវត្ថុហើយ ភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទ គប្បីសួរថា «រឿងនេះមានពិត ឬមិនមាន?»។ កាលបើបានពិចារណាវត្ថុយ៉ាងនេះហើយ គប្បីចោទប្រកាន់ និងរំលឹកតឿនដោយវត្ថុដ៏ពិត ហើយគប្បីរំងាប់អធិករណ៍នោះដោយញត្តិសម្បទា និងអនុស្សាវនសម្បទា។ ក្នុងរឿងនោះ បើភិក្ខុអលជ្ជីចោទប្រកាន់ភិក្ខុមានសីល (លជ្ជី) ហើយភិក្ខុអលជ្ជីនោះជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ មិនគប្បីប្រាប់វិធីចោទប្រកាន់ដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ តែគប្បីសួរយ៉ាងនេះថា «តើលោកចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះដោយរឿងអ្វី?»។ ភិក្ខុអលជ្ជីនោះមុខជានឹងសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពាក្យថា ដោយរឿងអ្វី នោះ តើមានសេចក្តីដូចម្តេច?»។ វិន័យធរគប្បីបណ្តេញចេញដោយពាក្យថា «សូម្បីតែពាក្យថា ដោយរឿងអ្វី ក៏លោកមិនដឹងដែរ ភិក្ខុល្ងង់ខ្លៅដូចជាលោក មិនគួរចោទប្រកាន់បុគ្គលដទៃឡើយ» ហើយមិនគប្បីផ្តល់ឱកាសឲ្យសួរដេញដោលឡើយ។ តែបើភិក្ខុអលជ្ជីនោះជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ អាចចោទសង្កត់សង្កិនដោយការឃើញក្តី ដោយការឮក្តី ឲ្យសម្រេចបាន គប្បីផ្តល់ឱកាសឲ្យសួរដេញដោល ហើយគប្បីធ្វើការកាត់សេចក្តីដោយការទទួលសារភាពរបស់ភិក្ខុមានសីលនោះឯង។

Sace lajjī alajjiṃ codeti, so ca lajjī bālo hoti abyatto, na sakkoti anuyogaṃ dātuṃ. Tassa nayo dātabbo – ‘‘kimhi naṃ codesi sīlavipattiyā vā ācāravipattiādīsu vā ekissā’’ti. Kasmā pana imasseva evaṃ nayo dātabbo, na itarassa? Nanu na yuttaṃ vinayadharānaṃ agatigamananti? Na yuttameva. Idaṃ pana agatigamanaṃ na hoti, dhammānuggaho nāma eso alajjiniggahatthāya hi lajjipaggahatthāya ca sikkhāpadaṃ paññattaṃ. Tatra alajjī nayaṃ labhitvā ajjhottharanto ehīti, lajjī pana nayaṃ labhitvā diṭṭhe diṭṭhasantānena, sute sutasantānena patiṭṭhāya kathessati, tasmā tassa dhammānuggaho vaṭṭati. Sace pana so lajjī paṇḍito hoti byatto, patiṭṭhāya katheti, alajjī ca ‘‘etampi natthi, etampi natthī’’ti paṭiññaṃ na deti, alajjissa paṭiññāya eva kātabbaṃ.

បើភិក្ខុមានសីលចោទប្រកាន់ភិក្ខុអលជ្ជី ហើយភិក្ខុមានសីលនោះជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ មិនអាចសួរដេញដោលបាន វិន័យធរគប្បីប្រាប់វិធីចោទប្រកាន់ដល់ភិក្ខុនោះថា «តើលោកចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះដោយរឿងអ្វី ដោយសីលវិបត្តិ ឬដោយវិបត្តណាមួយមានអាចារវិបត្តិជាដើម?»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាគប្បីប្រាប់វិធីចោទប្រកាន់ដល់ភិក្ខុមានសីលនេះតែម្យ៉ាង មិនប្រាប់ដល់ភិក្ខុមួយរូបទៀត (គឺភិក្ខុអលជ្ជី)? ការលំអៀងទៅរកអគតិ មិនសមគួរដល់ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យទេដឹង? ការលំអៀងទៅរកអគតិ មិនសមគួរពិតមែនហើយ។ តែការប្រាប់វិធីនេះ មិនមែនជាការលំអៀងទៅរកអគតិឡើយ នេះឈ្មោះថាជាការជួយទំនុកបម្រុងធម៌ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ដើម្បីសង្កត់សង្កិនភិក្ខុអលជ្ជី និងដើម្បីលើកតម្កើងភិក្ខុមានសីល។ ក្នុងភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ បើភិក្ខុអលជ្ជីបានវិធីចោទប្រកាន់ហើយ មុខជានឹងមកចោទសង្កត់សង្កិនភិក្ខុមានសីល ចំណែកភិក្ខុមានសីល កាលបើបានវិធីចោទប្រកាន់ហើយ នឹងអាស្រ័យលើការឃើញដោយលំដាប់នៃការឃើញ អាស្រ័យលើការឮដោយលំដាប់នៃការឮ ហើយនិយាយ ព្រោះហេតុនោះ ការជួយទំនុកបម្រុងធម៌ដល់ភិក្ខុមានសីលនោះ ទើបជាការសមគួរ។ តែបើភិក្ខុមានសីលនោះជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ និយាយអាស្រ័យលើហេតុការណ៍ពិត ហើយភិក្ខុអលជ្ជីមិនព្រមទទួលសារភាពថា «រឿងនេះក៏មិនមាន រឿងនោះក៏មិនមាន» គប្បីធ្វើការកាត់សេចក្តីដោយការទទួលសារភាពរបស់ភិក្ខុអលជ្ជីនោះឯង។

Tadatthadīpanatthañca idaṃ vatthu veditabbaṃ. Tepiṭakacūḷābhayatthero kira lohapāsādassa heṭṭhā bhikkhūnaṃ vinayaṃ kathetvā sāyanhasamaye vuṭṭhāti, tassa vuṭṭhānasamaye dve attapaccatthikā kathaṃ pavattesuṃ. Eko ‘‘etampi natthi, etampi natthī’’ti paṭiññaṃ na deti. Atha appāvasese paṭhamayāme therassa tasmiṃ puggale ‘‘ayaṃ patiṭṭhāya katheti, ayaṃ pana paṭiññaṃ na deti, bahūni ca vatthūni osaṭāni addhā etaṃ kataṃ bhavissatī’’ti asuddhaladdhi uppannā. Tato bījanīdaṇḍakena pādakathalikāya saññaṃ datvā ‘‘ahaṃ āvuso vinicchinituṃ ananucchaviko aññena vinicchināpehī’’ti āha. Kasmā bhanteti? Thero tamatthaṃ ārocesi, cuditakapuggalassa kāye ḍāho uṭṭhito, tato so theraṃ vanditvā ‘‘bhante, vinicchinituṃ anurūpena vinayadharena nāma tumhādiseneva bhavituṃ vaṭṭati. Codakena ca īdiseneva bhavituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā setakāni nivāsetvā ‘‘ciraṃ kilamitattha mayā’’ti khamāpetvā pakkāmi.

ដើម្បីញាំងសេចក្តីនោះឲ្យច្បាស់លាស់ គប្បីជ្រាបនូវរឿងរ៉ាវនេះ។ ឮថា ព្រះតេបិដកចូឡាភយត្ថេរ សម្តែងវិន័យដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនៅខាងក្រោមលោហប្រាសាទ ហើយក្រោកឡើងក្នុងវេលាព្រលប់ ក្នុងខណៈដែលលោកក្រោកឡើងនោះ ភិក្ខុពីររូបជាគូជម្លោះនឹងគ្នា បានបង្កើតពាក្យចចារាមឡើង។ ភិក្ខុមួយរូបមិនព្រមទទួលសារភាពថា «រឿងនេះក៏មិនមាន រឿងនោះក៏មិនមាន»។ លុះដល់បឋមយាមជិតកន្លងផុតទៅ ព្រះថេរៈកើតសេចក្តីយល់ឃើញមិនបរិសុទ្ធចំពោះបុគ្គលនោះថា «ភិក្ខុនេះ (អ្នកចោទ) និយាយអាស្រ័យលើហេតុការណ៍ពិត តែភិក្ខុនេះ (អ្នកត្រូវគេចោទ) មិនព្រមទទួលសារភាព សេចក្តីជាច្រើនក៏ធ្លាក់ចុះមកហើយ ភិក្ខុនេះមុខជាបានធ្វើរឿងនោះពិតប្រាកដ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានយកដងផ្លិតទៅគោះក្អមលាងជើងជាសញ្ញា ហើយពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិនសមគួរនឹងកាត់សេចក្តីឡើយ លោកចូរឲ្យវិន័យធរដទៃកាត់សេចក្តីចុះ»។ ភិក្ខុនោះសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រោះហេតុអ្វី?»។ ព្រះថេរៈក៏បានប្រាប់សេចក្តីនោះ ក្តៅក្រហាយក៏កើតឡើងក្នុងកាយរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទនោះ លំដាប់នោះ ភិក្ខុនោះបានថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ វិន័យធរដែលសមគួរនឹងកាត់សេចក្តី គួរតែជាបុគ្គលប្រហែលដូចជាលោកម្ចាស់ ចំណែកភិក្ខុអ្នកចោទ ក៏គួរតែជាបុគ្គលប្រហែលដូចជាលោកម្ចាស់ដែរ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ស ហើយពោលថា «ខ្ញុំបានធ្វើឲ្យលោកម្ចាស់ទាំងឡាយលំបាកអស់កាលជាយូរហើយ» រួចសូមខមាទោស ហើយចៀសចេញទៅ។

Evaṃ lajjinā codiyamāno alajjī bahūsupi vatthūsu uppannesu paṭiññaṃ na deti, so neva ‘‘suddho’’ti vattabbo na ‘‘asuddho’’ti. Jīvamatako nāma āmakapūtiko nāma cesa.

កាលបើភិក្ខុមានសីលចោទប្រកាន់យ៉ាងនេះ ទោះបីរឿងរ៉ាវជាច្រើនកើតឡើងហើយ ភិក្ខុអលជ្ជីមិនព្រមទទួលសារភាព ភិក្ខុនោះមិនគប្បីហៅថា «ជាអ្នកបរិសុទ្ធ» ឡើយ ទាំងមិនគប្បីហៅថា «ជាអ្នកមិនបរិសុទ្ធ» ឡើយ។ ភិក្ខុបែបនេះ ឈ្មោះថាជាមនុស្សស្លាប់ទាំងរស់ ឈ្មោះថាជាមនុស្សស្អុយទាំងស្រស់។

Sace [Pg.177] panassa aññampi tādisaṃ vatthuṃ uppajjati na vinicchinitabbaṃ. Tathā nāsitakova bhavissati. Sace pana alajjīyeva alajjiṃ codeti, so vattabbo ‘‘āvuso tava vacanenāyaṃ kiṃ sakkā vattu’’nti itarampi tatheva vatvā ubhopi ‘‘ekasambhogaparibhogā hutvā jīvathā’’ti vatvā uyyojetabbā, sīlatthāya tesaṃ vinicchayo na kātabbo. Pattacīvarapariveṇādiatthāya pana patirūpaṃ sakkhiṃ labhitvā kātabbo.

បើសិនជាវត្ថុ (រឿងរ៉ាវ) បែបនោះឯទៀត កើតឡើងដល់ភិក្ខុអលជ្ជីនោះ ក៏មិនត្រូវវិនិច្ឆ័យឡើយ។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកត្រូវគេកម្ចាត់បង់ហើយ តាមដែលបានវិនិច្ឆ័យរួចហើយនោះឯង។ តែបើភិក្ខុអលជ្ជីនោះឯង ចោទប្រកាន់ភិក្ខុអលជ្ជីមួយរូបទៀត ភិក្ខុអលជ្ជីជាអ្នកចោទនោះ ត្រូវគេពោលតបថា «អាវុសោ ដោយពាក្យរបស់លោក តើយើងអាចនិយាយអ្វីនឹងភិក្ខុនេះបាន?» សូម្បីភិក្ខុអលជ្ជីម្នាក់ទៀត (ដែលជាអ្នកត្រូវគេចោទ) នោះ ក៏ត្រូវពោលយ៉ាងនោះដែរ ហើយត្រូវប្រាប់ភិក្ខុទាំងពីររូបនោះថា «លោកទាំងឡាយ ចូរមានការប្រើប្រាស់សេពគប់ស្មើគ្នា ហើយរស់នៅចុះ» រួចហើយត្រូវបណ្តេញចេញទៅ ការវិនិច្ឆ័យដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សីល មិនត្រូវធ្វើឡើងសម្រាប់ភិក្ខុអលជ្ជីទាំងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សបាត្រ ស្បង់ចីវរ និងបរិវេណជាដើម ត្រូវស្វែងរកសាក្សីដ៏សមគួរ ហើយសឹមធ្វើការវិនិច្ឆ័យ។

Atha lajjī lajjiṃ codeti, vivādo ca nesaṃ kismiñcideva appamattako hoti, saññāpetvā ‘‘mā evaṃ karothā’’ti accayaṃ desāpetvā uyyojetabbā. Atha panettha cuditakena sahasā viraddhaṃ hoti, ādito paṭṭhāya alajjī nāma natthi. So ca pakkhānurakkhaṇatthāya paṭiññaṃ na deti, ‘‘mayaṃ saddahāma, mayaṃ saddahāmā’’ti bahū uṭṭhahanti. So tesaṃ paṭiññāya ekavāraṃ dvevāraṃ suddho hotu. Atha pana viraddhakālato paṭṭhāya ṭhāne na tiṭṭhati, vinicchayo na dātabbo.

ម្យ៉ាងទៀត បើភិក្ខុលជ្ជី ចោទប្រកាន់ភិក្ខុលជ្ជី ហើយវិវាទរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ជារឿងបន្តិចបន្តួចក្នុងរឿងណាមួយ ត្រូវធ្វើភិក្ខុទាំងពីរឱ្យយល់ព្រមគ្នា ដោយពោលថា «លោកកុំធ្វើប្រការយ៉ាងនេះឡើយ» រួចឱ្យសម្តែងទោស (អាបត្តិ) ហើយត្រូវឱ្យត្រឡប់ទៅវិញ។ មួយវិញទៀត ក្នុងរឿងនេះ បើភិក្ខុដែលត្រូវគេចោទ បានធ្វើខុសដោយរំលោភ (ដោយវង្វេងវង្វាន់) តែតាំងពីដើមមក ភិក្ខុនោះមិនមែនជាអលជ្ជីឡើយ ហើយភិក្ខុនោះ មិនព្រមទទួលសារភាព ដើម្បីការពារបក្សពួករបស់ខ្លួន ហើយមានភិក្ខុជាច្រើនក្រោកឡើងពោលថា «ពួកយើងជឿ ពួកយើងជឿ» ភិក្ខុនោះ ត្រូវទុកជាអ្នកស្អាតស្អំមួយដង ឬពីរដង ដោយសារការអះអាងរបស់ភិក្ខុទាំងនោះចុះ។ ប៉ុន្តែ បើចាប់តាំងពីពេលធ្វើខុសនោះមក ភិក្ខុនោះមិនស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាលជ្ជីទេ ការវិនិច្ឆ័យមិនត្រូវផ្តល់ឱ្យឡើយ។

Evaṃ yāya kāyaci codanāya vasena saṅghamajjhe osaṭe vatthusmiṃ cuditakacodakesu paṭipattiṃ ñatvā tassāyeva codanāya sampattivipattijānanatthaṃ ādimajjhapariyosānādīnaṃ vasena vinicchayo veditabbo. Seyyathidaṃ codanāya ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? Codanāya ‘‘ahaṃ taṃ vattukāmo, karotu me āyasmā okāsa’’nti evaṃ okāsakammaṃ ādi, otiṇṇena vatthunā codetvā sāretvā vinicchayo majjhe, āpattiyaṃ vā anāpattiyaṃ vā patiṭṭhāpanena samatho pariyosānaṃ.

កាលបើវត្ថុ (រឿងរ៉ាវ) ធ្លាក់ចុះមកក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ដោយអំណាចនៃការចោទប្រកាន់ណាមួយយ៉ាងនេះ កាលបើបានដឹងនូវការប្រតិបត្តិក្នុងភិក្ខុអ្នកត្រូវចោទ និងភិក្ខុអ្នកចោទហើយ ដើម្បីដឹងនូវសេចក្តីសម្រេច (សម្បត្តិ) និងសេចក្តីវិនាស (វិបត្តិ) នៃការចោទប្រកាន់នោះឯង គប្បីដឹងនូវការវិនិច្ឆ័យ ដោយអំណាចនៃចំណុចខាងដើម កណ្តាល និងខាងចុងជាដើម។ សួរថា តើអ្វីជាខាងដើម អ្វីជាកណ្តាល អ្វីជាខាងចុង នៃការចោទប្រកាន់? ក្នុងការចោទប្រកាន់នោះ ការសុំឱកាសថា «ខ្ញុំករុណាប្រាថ្នានឹងនិយាយនឹងលោក សូមលោកម្ចាស់ធ្វើឱកាសដល់ខ្ញុំករុណាផង» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាខាងដើម។ ការចោទប្រកាន់ រំលឹកដាស់តឿន ហើយវិនិច្ឆ័យដោយវត្ថុដែលធ្លាក់ចុះមកហើយ ឈ្មោះថាជាកណ្តាល។ ការរំងាប់អធិករណ៍ ដោយការឱ្យតាំងនៅក្នុងអាបត្តិ ឬមិនមែនអាបត្តិ ឈ្មោះថាជាខាងចុង។

Codanāya kati mūlāni, kati vatthūni, kati bhūmiyo? Codanāya dve mūlāni – samūlikā vā amūlikā vā; tīṇi vatthūni – diṭṭhaṃ, sutaṃ, parisaṅkitaṃ; pañca bhūmiyo – kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena, mettacitto vakkhāmi no dosantaroti. Imāya ca pana codanāya codakena puggalena ‘‘parisuddhakāyasamācāro nu khomhī’’tiādinā (cūḷava. 399) nayena upālipañcake vuttesu pannarasasu dhammesu patiṭṭhātabbaṃ, cuditakena dvīsu dhammesu patiṭṭhātabbaṃ sacce ca akuppe cāti.

តើមូលហេតុនៃការចោទប្រកាន់មានប៉ុន្មាន? វត្ថុមានប៉ុន្មាន? ភូមិមានប៉ុន្មាន? មូលហេតុនៃការចោទប្រកាន់មាន ២ គឺ ការចោទប្រកាន់មានមូលហេតុ ឬការចោទប្រកាន់គ្មានមូលហេតុ។ វត្ថុមាន ៣ គឺ ការឃើញ ការឮ ការសង្ស័យ។ ភូមិមាន ៥ គឺ អាត្មាអញនឹងនិយាយក្នុងកាលដ៏សមគួរ មិននិយាយក្នុងកាលមិនសមគួរឡើយ ១, នឹងនិយាយពាក្យពិត មិននិយាយពាក្យមិនពិតឡើយ ១, នឹងនិយាយពាក្យទន់ភ្លន់ មិននិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោកឡើយ ១, នឹងនិយាយពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិននិយាយពាក្យមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ ១, នឹងមានចិត្តប្រកបដោយមេត្តានិយាយ មិនមានចិត្តប្រកបដោយទោសៈនិយាយឡើយ ១។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ បុគ្គលអ្នកចោទ ត្រូវតាំងនៅក្នុងធម៌ ១៥ ប្រការ ដែលសម្តែងទុកក្នុងឧបាលិបញ្ចកៈ ដោយន័យជាដើមថា «អាត្មាអញ ជាអ្នកមានកាយសមាចារដ៏បរិសុទ្ធស្អាតហើយឬហ្ន៎» ចំណែកភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទ ត្រូវតាំងនៅក្នុងធម៌ ២ ប្រការ គឺ សច្ចៈ (សេចក្តីពិត) និងអកុប្បៈ (សេចក្តីមិនខឹងក្រោធ)។

Appeva [Pg.178] nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyyanti api eva nāma naṃ puggalaṃ imamhā seṭṭhacariyā cāveyyaṃ, ‘‘sādhu vatassa sacāhaṃ imaṃ puggalaṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti iminā adhippāyena anuddhaṃseyyāti vuttaṃhoti. Padabhājane pana ‘‘brahmacariyā cāveyya’’nti imasseva pariyāyamatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhubhāvā cāveyya’’ntiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា «ធ្វើដូចម្តេច ឱ្យតែអាត្មាអញញ៉ាំងភិក្ខុនោះ ឱ្យចាកចេញចាកព្រហ្មចរិយធម៌នេះបាន» គឺមានសេចក្តីថា ធ្វើដូចម្តេច ឱ្យតែអាត្មាអញញ៉ាំងបុគ្គលនោះ ឱ្យចាកចេញចាកការប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ (សេដ្ឋចរិយា) នេះបាន។ ពាក្យថា «គប្បីកម្ចាត់បង់» គឺព្រះអង្គសម្តែងដោយបំណងថា «ឱ! ធ្វើដូចម្តេច បើអាត្មាអញញ៉ាំងបុគ្គលនេះ ឱ្យចាកចេញចាកព្រហ្មចរិយធម៌នេះបាន នោះជាការល្អណាស់តើ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនីយ៍ ព្រះអង្គសម្តែងពាក្យថា «ញ៉ាំងភិក្ខុនោះ ឱ្យចាកចេញចាកភិក្ខុភាវៈ» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីជាវេវចនៈ នៃពាក្យថា «ញ៉ាំងភិក្ខុនោះ ឱ្យចាកចេញចាកព្រហ្មចរិយធម៌» នេះឯង។

Khaṇādīni samayavevacanāni. Taṃ khaṇaṃ taṃ layaṃ taṃ muhuttaṃ vītivatteti tasmiṃ khaṇe tasmiṃ laye tasmiṃ muhutte vītivatte. Bhummappattiyā hi idaṃ upayogavacanaṃ.

បទទាំងឡាយមាន «ខណៈ» ជាដើម គឺជាវេវចនៈ (ពាក្យមានន័យដូចគ្នា) នៃពាក្យថា «សម័យ»។ ពាក្យថា «កន្លងហួសនូវខណៈនោះ នូវលយៈនោះ នូវមុហុត្តនោះ» គឺមានសេចក្តីថា «កាលបើខណៈនោះ លយៈនោះ មុហុត្តនោះ កន្លងហួសទៅហើយ»។ ព្រោះថា ឧបយោគវចនៈ (ទុតិយាវិភត្តិ) នេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃភុម្មវចនៈ (សត្តមីវិភត្តិ)។

Samanuggāhiyamānaniddese yena vatthunā anuddhaṃsito hotīti catūsu pārājikavatthūsu yena vatthunā codakena cuditako anuddhaṃsito abhibhūto ajjhotthaṭo hoti. Tasmiṃ vatthusmiṃ samanuggāhiyamānoti tasmiṃ codakena vuttavatthusmiṃ so codako anuvijjakena ‘‘kiṃ te diṭṭhaṃ, kinti te diṭṭha’’ntiādinā nayena anuvijjiyamāno vīmaṃsiyamāno upaparikkhiyamāno.

ក្នុងសាមនុគ្គាហិយមាននិទ្ទេស ពាក្យថា «ត្រូវគេកម្ចាត់បង់ដោយវត្ថុណា» គឺក្នុងបារាជិកវត្ថុទាំង ៤ ភិក្ខុអ្នកត្រូវចោទ ត្រូវភិក្ខុអ្នកចោទកម្ចាត់បង់ គ្របសង្កត់ រួបរឹត ដោយវត្ថុណា។ ពាក្យថា «កាលបើគេកំពុងសាកសួរដេញដោលក្នុងវត្ថុនោះ» គឺក្នុងវត្ថុដែលភិក្ខុអ្នកចោទបានពោលហើយនោះ ភិក្ខុអ្នកចោទនោះ ត្រូវភិក្ខុអ្នកវិន័យធរ (អ្នកស៊ើបសួរ) សាកសួរដេញដោល ត្រួតពិនិត្យ ពិចារណា ដោយន័យជាដើមថា «តើលោកបានឃើញអ្វី? លោកបានឃើញយ៉ាងដូចម្តេច?»។

Asamanuggāhiyamānaniddese na kenaci vuccamānoti anuvijjakena vā aññena vā kenaci, atha vā diṭṭhādīsu vatthūsu kenaci avuccamāno. Etesañca dvinnaṃ mātikāpadānaṃ parato ‘‘bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhātī’’tiiminā sambandho veditabbo. Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘evaṃ samanuggāhiyamāno vā asamanuggāhiyamāno vā bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti paṭicca tiṭṭhati paṭijānāti saṅghādiseso’’ti. Idañca amūlakabhāvassa pākaṭakāladassanatthameva vuttaṃ. Āpattiṃ pana anuddhaṃsitakkhaṇeyeva āpajjati.

ក្នុងអសាមនុគ្គាហិយមាននិទ្ទេស ពាក្យថា «កាលបើគ្មាននរណាម្នាក់និយាយ» គឺកាលបើភិក្ខុអ្នកវិន័យធរ ឬបុគ្គលដទៃណាមួយមិនបាននិយាយ ឬមួយទៀត កាលបើគ្មាននរណាម្នាក់និយាយក្នុងវត្ថុទាំងឡាយមានការឃើញជាដើម។ គប្បីដឹងការភ្ជាប់សេចក្តីនៃបទមាតិកាទាំងពីរនេះ ទៅនឹងពាក្យខាងចុងថា «ភិក្ខុផង តែងតាំងនៅក្នុងទោស»។ ព្រោះថា សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យសំដៅថា «ភិក្ខុដែលគេកំពុងសាកសួរដេញដោលក្តី មិនកំពុងសាកសួរដេញដោលក្តី យ៉ាងនេះ តែងតាំងនៅក្នុងទោស អាស្រ័យទោសនោះហើយស្ថិតនៅ ទទួលសារភាព ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស»។ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវកាលដែលភាពគ្មានមូលហេតុប្រាកដច្បាស់ឡើងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនោះ តែងត្រូវអាបត្តិក្នុងខណៈដែលចោទប្រកាន់ (កម្ចាត់បង់) នោះឯង។

Idāni ‘‘amūlakañceva taṃ adhikaraṇaṃ hotī’’ti ettha yasmā amūlakalakkhaṇaṃ pubbe vuttaṃ, tasmā taṃ avatvā apubbameva dassetuṃ ‘‘adhikaraṇaṃ nāmā’’tiādimāha. Tattha yasmā adhikaraṇaṃ adhikaraṇaṭṭhena ekampi vatthuvasena nānā hoti, tenassa taṃ nānattaṃ dassetuṃ ‘‘cattāri adhikaraṇāni vivādādhikaraṇa’’ntiādimāha. Ko pana so adhikaraṇaṭṭho, yenetaṃ ekaṃ hotīti? Samathehi adhikaraṇīyatā. Tasmā yaṃ adhikicca ārabbha paṭicca sandhāya samathā vattanti, taṃ ‘‘adhikaraṇa’’nti veditabbaṃ.

ក្នុងពាក្យថា «ក៏អធិករណ៍នោះ ជាអធិករណ៍គ្មានមូលហេតុផង» នេះ ព្រោះហេតុតែលក្ខណៈនៃអមូលិកៈ ត្រូវបានពោលរួចហើយក្នុងខាងដើម ហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យមិនពោលនូវលក្ខណៈនោះឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីថ្មីដែលមិនទាន់បានពោល ទើបពោលពាក្យថា «ឈ្មោះថាអធិករណ៍» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុតែអធិករណ៍ សូម្បីតែមានតែមួយដោយអត្ថថាជាអធិករណ៍ ក៏រមែងប្លែកគ្នាទៅតាមវត្ថុ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពប្លែកគ្នានៃអធិករណ៍នោះ ទើបពោលពាក្យថា «អធិករណ៍ ៤ គឺ វិវាទាធិករណ៍» ជាដើម។ សួរថា ចុះអត្ថថាជាអធិករណ៍ ដែលធ្វើឱ្យអធិករណ៍នោះមានតែមួយ តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា គឺភាពជាកិច្ចដែលត្រូវរំងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ណាដែលសមថៈទាំងឡាយប្រព្រឹត្តទៅ ដោយធ្វើឱ្យជាទីតាំង ផ្ដើមឡើង អាស្រ័យ ឬសំដៅដល់ ធម៌នោះ គប្បីដឹងថា «អធិករណ៍»។

Aṭṭhakathāsu [Pg.179] pana vuttaṃ – ‘‘adhikaraṇanti keci gāhaṃ vadanti, keci cetanaṃ, keci akkhantiṃ keci vohāraṃ, keci paṇṇatti’’nti. Puna evaṃ vicāritaṃ ‘‘yadi gāho adhikaraṇaṃ nāma, eko attādānaṃ gahetvā sabhāgena bhikkhunā saddhiṃ mantayamāno tattha ādīnavaṃ disvā puna cajati, tassa taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissati. Yadi cetanā adhikaraṇaṃ, ‘‘idaṃ attādānaṃ gaṇhāmī’’ti uppannā cetanā nirujjhati. Yadi akkhanti adhikaraṇaṃ, akkhantiyā attādānaṃ gahetvāpi aparabhāge vinicchayaṃ alabhamāno vā khamāpito vā cajati. Yadi vohāro adhikaraṇaṃ, kathento āhiṇḍitvā aparabhāge tuṇhī hoti niravo, evamassa taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissati, tasmā paṇṇatti adhikaraṇanti.

ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ លោកពោលថា «ពួកអាចារ្យខ្លះ ពោលថា ការប្រកាន់ (គាហៈ) ជាអធិករណ៍, ខ្លះថា ចេតនា ជាអធិករណ៍, ខ្លះថា សេចក្តីមិនអត់ធន់ (អក្ខន្តិ) ជាអធិករណ៍, ខ្លះថា វោហារ (ការនិយាយស្តី) ជាអធិករណ៍, ខ្លះថា បញ្ញត្តិ ជាអធិករណ៍»។ មួយវិញទៀត លោកបានពិចារណាយ៉ាងនេះថា «បើសិនជាការប្រកាន់ ជាអធិករណ៍មែន កាលភិក្ខុមួយរូប កាន់យកការប្រកាន់របស់ខ្លួន ហើយប្រឹក្សាជាមួយភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា (សភាគភិក្ខុ) ឃើញទោសក្នុងអធិករណ៍នោះ ហើយលះបង់ចោលវិញ អធិករណ៍នោះរបស់ភិក្ខុនោះ នឹងដល់នូវការរំងាប់។ បើសិនជាចេតនា ជាអធិករណ៍ ចេតនាដែលកើតឡើងថា «អាត្មាអញនឹងកាន់យកការប្រកាន់នេះ» រមែងរលត់ទៅឯង។ បើសិនជាសេចក្តីមិនអត់ធន់ ជាអធិករណ៍ សូម្បីភិក្ខុកាន់យកការប្រកាន់ដោយសេចក្តីមិនអត់ធន់ហើយ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ មិនបានការវិនិច្ឆ័យក្តី ឬត្រូវគេសុំទោសឱ្យអត់ទោសឱ្យក្តី ក៏រមែងលះបង់ចោល។ បើសិនជាវោហារ ជាអធិករណ៍ កាលភិក្ខុនិយាយដើរទៅដើរមក ហើយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់ មិនមានសំឡេង យ៉ាងនេះ អធិករណ៍នោះរបស់ភិក្ខុនោះ នឹងដល់នូវការរំងាប់ ព្រោះហេតុនោះ បញ្ញត្តិ ទើបជាអធិករណ៍»។

Taṃ panetaṃ ‘‘methunadhammapārājikāpatti methunadhammapārājikāpattiyā tabbhāgiyā…pe… evaṃ āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa tabbhāgiyanti ca vivādādhikaraṇaṃ siyā kusalaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākata’’nti ca evamādīhi virujjhati. Na hi te paṇṇattiyā kusalādibhāvaṃ icchanti, na ca ‘‘amūlakena pārājikena dhammenā’’ti ettha āgato pārājikadhammo paṇṇatti nāma hoti. Kasmā? Accantaakusalattā. Vuttampi hetaṃ – ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākata’’nti (pari. 303).

ប៉ុន្តែ ពាក្យដែលពោលនោះ រមែងផ្ទុយនឹងព្រះបាលីទាំងឡាយមានជាដើមថា «មេថុនធម្មបារាជិកាបត្តិ ជាចំណែកនៃមេថុនធម្មបារាជិកាបត្តិ... បេ... យ៉ាងនេះ អាបត្តាធិករណ៍ ជាចំណែកនៃអាបត្តាធិករណ៍ និងពាក្យថា វិវាទាធិករណ៍ គួរជាកុសល គួរជាអកុសល គួរជាអព្យាក្រឹត»។ ព្រោះថា ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ មិនប្រាថ្នាភាពជាកុសលជាដើម នៃបញ្ញត្តិឡើយ ហើយបារាជិកធម៌ដែលមកក្នុងពាក្យថា «ដោយបារាជិកធម៌គ្មានមូលហេតុ» នេះ ក៏មិនមែនឈ្មោះថាបញ្ញត្តិដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាអកុសលដ៏លើសលប់។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកហើយថា «អាបត្តាធិករណ៍ គួរជាអកុសល គួរជាអព្យាក្រឹត»។

Yañcetaṃ ‘‘amūlakena pārājikenā’’ti ettha amūlakaṃ pārājikaṃ niddiṭṭhaṃ, tassevāyaṃ ‘‘amūlakañceva taṃ adhikaraṇaṃ hotī’’ti paṭiniddeso, na paṇṇattiyā na hi aññaṃ niddisitvā aññaṃ paṭiniddisati. Yasmā pana yāya paṇṇattiyā yena abhilāpena codakena so puggalo pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannoti paññatto, pārājikasaṅkhātassa adhikaraṇassa amūlakattā sāpi paññatti amūlikā hoti, adhikaraṇe pavattattā ca adhikaraṇaṃ. Tasmā iminā pariyāyena paṇṇatti ‘‘adhikaraṇa’’nti yujjeyya, yasmā vā yaṃ amūlakaṃ nāma adhikaraṇaṃ taṃ sabhāvato natthi, paññattimattameva atthi. Tasmāpi paṇṇatti adhikaraṇanti yujjeyya. Tañca kho idheva na sabbattha. Na hi vivādādīnaṃ paṇṇatti adhikaraṇaṃ. Adhikaraṇaṭṭho pana tesaṃ pubbe vuttasamathehi adhikaraṇīyatā. Iti iminā adhikaraṇaṭṭhena idhekacco vivādo vivādo ceva adhikaraṇañcāti vivādādhikaraṇaṃ. Esa nayo sesesu.

ម្យ៉ាងទៀត បារាជិកគ្មានមូលហេតុណា ដែលព្រះអង្គទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញក្នុងពាក្យថា «ដោយបារាជិកគ្មានមូលហេតុ» នេះ ពាក្យថា «ក៏អធិករណ៍នោះ ជាអធិករណ៍គ្មានមូលហេតុផង» នេះ គឺជាការចង្អុលបង្ហាញត្រឡប់ (បដិនិទ្ទេស) ទៅរកបារាជិកគ្មានមូលហេតុនោះឯង មិនមែនចង្អុលបង្ហាញទៅរកបញ្ញត្តិឡើយ ព្រោះថា ព្រះអង្គមិនដែលចង្អុលបង្ហាញធម៌ដទៃ ហើយត្រឡប់ទៅចង្អុលបង្ហាញធម៌ដទៃទៀតនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនោះ ត្រូវភិក្ខុអ្នកចោទចោទប្រកាន់ ដោយបញ្ញត្តិណា ដោយពាក្យនិយាយណាថា «ជាអ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកធម៌ហើយ» ព្រោះភាពគ្មានមូលហេតុនៃអធិករណ៍ដែលពោលគឺបារាជិកនោះ សូម្បីតែបញ្ញត្តិនោះ ក៏ឈ្មោះថាគ្មានមូលហេតុដែរ ហើយព្រោះប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអធិករណ៍ ទើបឈ្មោះថាជាអធិករណ៍។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយបរិយាយនេះ ការពោលថា បញ្ញត្តិជា «អធិករណ៍» ទើបសមគួរ។ មួយវិញទៀត ព្រោះហេតុតែអធិករណ៍ដែលឈ្មោះថាគ្មានមូលហេតុនោះ ដោយសភាវៈពិតគឺមិនមានឡើយ មានត្រឹមតែបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីការពោលថា បញ្ញត្តិជាអធិករណ៍ ក៏សមគួរដែរ។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីនោះ សមគួរតែក្នុងសិក្ខាបទនេះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសមគួរក្នុងទីទាំងពួងឡើយ។ ព្រោះថា បញ្ញត្តិនៃវិវាទជាដើម មិនមែនជាអធិករណ៍ឡើយ។ ចំណែកឯអត្ថថាជាអធិករណ៍របស់វិវាទទាំងឡាយនោះ គឺភាពជាកិច្ចដែលត្រូវរំងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយដែលបានពោលហើយក្នុងខាងដើម។ ដោយអត្ថថាជាអធិករណ៍យ៉ាងនេះ វិវាទខ្លះក្នុងលោកនេះ ឈ្មោះថាជាវិវាទផង ជាអធិករណ៍ផង ទើបហៅថា វិវាទាធិករណ៍។ ន័យនេះ គប្បីដឹងក្នុងអធិករណ៍ដែលសេសសល់ទាំងឡាយ។

Tattha [Pg.180] ‘‘idha bhikkhū vivadanti dhammoti vā adhammoti vā’’ti evaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppanno vivādo vivādādhikaraṇaṃ. ‘‘Idha bhikkhū bhikkhuṃ anuvadanti sīlavipattiyā vā’’ti evaṃ catasso vipattiyo nissāya uppanno anuvādo anuvādādhikaraṇaṃ. ‘‘Pañcapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṃ, sattapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇa’’nti evaṃ āpattiyeva āpattādhikaraṇaṃ. ‘‘Yā saṅghassa kiccayatā karaṇīyatā apalokanakammaṃ ñattikammaṃ ñattidutiyakammaṃ ñatticatutthakamma’’nti (cūḷava. 215) evaṃ catubbidhaṃ saṅghakiccaṃ kiccādhikaraṇanti veditabbaṃ.

ក្នុងអធិករណ៍ទាំងនោះ វិវាទដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យភេទទាយកវត្ថុ (វត្ថុជាគ្រឿងបំបែកសង្ឃ) ១៨ ប្រការ យ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ តែងឈ្លោះប្រកែកគ្នាថា នេះជាធម៌ក្តី នេះមិនមែនជាធម៌ក្តី» ឈ្មោះថា វិវាទាធិករណ៍។ ការចោទប្រកាន់ (អនុវាទ) ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យវិបត្តិ ៤ យ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ តែងចោទប្រកាន់ភិក្ខុផងគ្នា ដោយសីលវិបត្តិក្តី» ឈ្មោះថា អនុវាទាធិករណ៍។ អាបត្តិទាំងឡាយនោះឯង ឈ្មោះថា អាបត្តាធិករណ៍ យ៉ាងនេះថា «សូម្បីគំនរនៃអាបត្តិទាំង ៥ ក៏ជាអាបត្តាធិករណ៍ សូម្បីគំនរនៃអាបត្តិទាំង ៧ ក៏ជាអាបត្តាធិករណ៍»។ កិច្ចរបស់សង្ឃ ៤ យ៉ាង គឺ «កិច្ចដែលសង្ឃត្រូវធ្វើ ករណីយកិច្ច អបលោកនកម្ម ញត្តិកម្ម ញត្តិទុតិយកម្ម ញត្តិចតុត្ថកម្ម ណាមាន» យ៉ាងនេះ គប្បីដឹងថា គិច្ចាធិករណ៍។

Imasmiṃ panatthe pārājikāpattisaṅkhātaṃ āpattādhikaraṇameva adhippetaṃ. Sesāni atthuddhāravasena vuttāni, ettakā hi adhikaraṇasaddassa atthā. Tesu pārājikameva idha adhippetaṃ. Taṃ diṭṭhādīhi mūlehi amūlakañceva adhikaraṇaṃ hoti. Ayañca bhikkhu dosaṃ patiṭṭhāti, paṭicca tiṭṭhati ‘‘tucchakaṃ mayā bhaṇita’’ntiādīni vadanto paṭijānāti. Tassa bhikkhuno anuddhaṃsitakkhaṇeyeva saṅghādisesoti ayaṃ tāvassa sapadānukkamaniddesassa sikkhāpadassa attho.

ប៉ុន្តែ ក្នុងសេចក្តីនេះ ព្រះអង្គសំដៅយកតែអាបត្តាធិករណ៍ ដែលពោលគឺអាបត្តិបារាជិកប៉ុណ្ណោះ។ អធិករណ៍ដែលសេសសល់ ព្រះអង្គសម្តែងដោយអំណាចនៃការដកស្រង់អត្ថ (អត្ថុទ្ធារៈ) ព្រោះថា អត្ថនៃពាក្យថា អធិករណ៍ មានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង។ ក្នុងអធិករណ៍ទាំងនោះ ព្រះអង្គសំដៅយកតែបារាជិកប៉ុណ្ណោះក្នុងទីនេះ。 បារាជិកនោះ ឈ្មោះថាជាអធិករណ៍គ្មានមូលហេតុ ដោយមូលហេតុទាំងឡាយមានការឃើញជាដើម។ ហើយភិក្ខុនេះ តែងតាំងនៅក្នុងទោស អាស្រ័យទោសនោះហើយស្ថិតនៅ ទទួលសារភាព កាលពោលពាក្យជាដើមថា «ពាក្យឥតប្រយោជន៍ (ពាក្យទទេ) គឺខ្ញុំបាននិយាយហើយ»។ ការត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ក្នុងខណៈដែលចោទប្រកាន់ (កម្ចាត់បង់) នោះឯង នៃភិក្ខុនោះ នេះជាសេចក្តីនៃសិក្ខាបទនេះ ព្រមទាំងសបទានុក្រមនិទ្ទេស (ការសម្តែងសេចក្តីតាមលំដាប់បទ) ជាមុនសិន។

387. Idāni yāni tāni saṅkhepato diṭṭhādīni codanāvatthūni vuttāni, tesaṃ vasena vitthārato āpattiṃ ropetvā dassento ‘‘adiṭṭhassa hotī’’tiādimāha. Tattha adiṭṭhassa hotīti adiṭṭho assa hoti. Etena codakena adiṭṭho hoti, so puggalo pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjantoti attho. Esa nayo asutassa hotītiādīsupi.

៣៨៧. ឥឡូវនេះ វត្ថុនៃការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយមានការឃើញជាដើមណា ដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកដោយសង្ខេប កាលព្រះអដ្ឋកថាចារ្យចង់បង្ហាញ ដោយការលើកឡើងនូវអាបត្តិដោយពិស្តារ តាមអំណាចនៃវត្ថុទាំងនោះ ទើបពោលពាក្យថា «មិនបានឃើញ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «មិនបានឃើញ» គឺ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនបានឃើញ។ មានសេចក្តីថា បុគ្គលនោះ កាលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ភិក្ខុអ្នកចោទនេះមិនបានឃើញឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីដឹងក្នុងបទទាំងឡាយមាន «មិនបានឮ» ជាដើមផងដែរ។

Diṭṭho mayāti diṭṭhosi mayāti vuttaṃ hoti. Esa nayo suto mayātiādīsupi. Sesaṃ adiṭṭhamūlake uttānatthameva. Diṭṭhamūlake pana tañce codeti ‘‘suto mayā’’ti evaṃ vuttānaṃ suttādīnaṃ ābhāvena amūlakattaṃ veditabbaṃ.

ពាក្យថា «diṭṭho mayā» (យើងបានឃើញហើយ) មានសេចក្តីពន្យល់ថា «អ្នកត្រូវយើងបានឃើញហើយ» (diṭṭhosi mayā)។ វិធីនេះ ក៏មាននៅក្នុងពាក្យទាំងឡាយជាដើមថា «suto mayā» (យើងបានឮហើយ) នោះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងអធិករណ៍ដែលមានការមិនឃើញជាមូលដ្ឋាន (adiṭṭhamūlake) គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯក្នុងអធិករណ៍ដែលមានការឃើញជាមូលដ្ឋាន (diṭṭhamūlake) បើភិក្ខុចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះថា «យើងបានឮហើយ» ដូច្នេះ គប្បីដឹងថាជាការចោទប្រកាន់ដែលគ្មានមូលដ្ឋាន (amūlakattaṃ) ព្រោះមិនមានការឮជាដើម តាមដែលបានពោលមកនោះឡើយ។

Sabbasmiṃyeva ca imasmiṃ codakavāre yathā idhāgatesu ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosi, assamaṇosi, asakyaputtiyosī’’ti imesu vacanesu ekekassa vasena vācāya vācāya saṅghādiseso hoti, evaṃ [Pg.181] aññatra āgatesu ‘‘dussīlo, pāpadhammo, asucisaṅkassarasamācāro, paṭicchannakammanto, assamaṇo samaṇapaṭiñño, abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, antopūti, avassuto, kasambujāto’’ti imesupi vacanesu ekekassa vasena vācāya vācāya saṅghādiseso hotiyeva.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងវារៈនៃការចោទប្រកាន់ទាំងអស់នេះ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយដែលមកក្នុងសិក្ខាបទនេះថា «អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ អ្នកមិនមែនជាសមណៈឡើយ អ្នកមិនមែនជាសក្យបុត្រឡើយ» យ៉ាងណា អាបត្តិសង្ឃាទិសេស រមែងត្រូវតាមពាក្យនីមួយៗ តាមវាចាដែលពោលចេញទៅ យ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីក្នុងពាក្យទាំងឡាយដែលមកក្នុងទីដទៃ (ដូចជាក្នុងឱមសវាទសិក្ខាបទជាដើម) ថា «អ្នកជាមនុស្សទ្រុស្តសីល ជាអ្នកមានធម៌ដ៏លាមក មានមារយាទគួរឲ្យសង្ស័យព្រោះមិនស្អាត មានការងារលាក់បាំង មិនមែនជាសមណៈតែប្តេជ្ញាខ្លួនជាសមណៈ មិនមែនជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរតែប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ជាអ្នកស្អុយក្នុង ជាអ្នកជោកជាំដោយរាគៈ ជាអ្នកកើតឡើងដូចជាសម្រាម» ដូច្នេះ អាបត្តិសង្ឃាទិសេស ក៏រមែងត្រូវតាមពាក្យនីមួយៗ តាមវាចាដែលពោលចេញទៅពិតប្រាកដមែន។

‘‘Natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā’’ti imāni pana suddhāni sīsaṃ na enti, ‘‘dussīlosi natthi tayā saddhiṃ uposatho vā’’ti evaṃ dussīlādipadesu pana ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’tiādipadesu vā yena kenaci saddhiṃ ghaṭitāneva sīsaṃ enti, saṅghādisesakarāni honti.

ចំណែកឯពាក្យទាំងឡាយថា «ការធ្វើឧបោសថក្តី ការធ្វើបវារណាក្តី សង្ឃកម្មក្តី ជាមួយអ្នក មិនមានឡើយ» នេះ បើពោលតែម្យ៉ាង (ដោយមិនផ្សំជាមួយពាក្យចោទប្រកាន់ដទៃ មានទ្រុស្តសីលជាដើម) មិនដល់នូវសេចក្តីសម្រេច (គឺមិនត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើពោលផ្សំជាមួយពាក្យណាមួយ ក្នុងបទទាំងឡាយមានទ្រុស្តសីលជាដើម ឬក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ» ជាដើម យ៉ាងនេះថា «អ្នកជាមនុស្សទ្រុស្តសីល ការធ្វើឧបោសថជាមួយអ្នក មិនមានឡើយ» ដូច្នេះ ទើបដល់នូវសេចក្តីសម្រេច និងជាហេតុឲ្យត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។

Mahāpadumatthero panāha – ‘‘na kevalaṃ idha pāḷiyaṃ anāgatāni ‘dussīlo pāpadhammo’tiādipadāneva sīsaṃ enti, ‘koṇṭhosi mahāsāmaṇerosi, mahāupāsakosi, jeṭṭhabbatikosi, nigaṇṭhosi, ājīvakosi, tāpasosi, paribbājakosi, paṇḍakosi, theyyasaṃvāsakosi, titthiyapakkantakosi, tiracchānagatosi, mātughātakosi, pitughātakosi, arahantaghātakosi, saṅghabhedakosi, lohituppādakosi, bhikkhunīdūsakosi, ubhatobyañjanakaosī’ti imānipi sīsaṃ entiyevā’’ti. Mahāpadumattheroyeva ca ‘‘diṭṭhe vematikotiādīsu yadaggena vematiko tadaggena no kappeti, yadaggena no kappeti tadaggena nassarati, yadaggena nassarati tadaggena pamuṭṭho hotī’’ti vadati.

ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរ បានពោលថា៖ «មិនមែនត្រឹមតែបទទាំងឡាយមានពាក្យថា "អ្នកជាមនុស្សទ្រុស្តសីល ជាអ្នកមានធម៌ដ៏លាមក" ជាដើម ដែលមិនបានមកក្នុងបាលីនៃសិក្ខាបទនេះប៉ុណ្ណោះទេ ដែលដល់នូវសេចក្តីសម្រេច សូម្បីតែបទទាំងឡាយនេះគឺ "អ្នកជាមនុស្សខ្វិន (koṇṭho) អ្នកជាមហាសាមណេរ អ្នកជាមហាឧបាសក អ្នកជាអ្នកប្រព្រឹត្តវត្តរបស់នាងកាលី (jeṭṭhabbatiko) អ្នកជាគ្រូនីក្រន្ថ អ្នកជាអាជីវក អ្នកជាតាបស អ្នកជាបរិព្វាជក អ្នកជាខ្ទើយ អ្នកជាអ្នកលួចភេទសង្វាស អ្នកជាអ្នកចូលទៅកាន់បក្ខពួកនៃដទៃ (titthiyapakkantako) អ្នកជាសត្វតិរច្ឆាន អ្នកជាអ្នកសម្លាប់ម្តាយ អ្នកជាអ្នកសម្លាប់ឪពុក អ្នកជាអ្នកសម្លាប់ព្រះអរហន្ត អ្នកជាអ្នកបំផ្លាញសង្ឃ អ្នកជាអ្នកធ្វើលោហិតុប្បាទ អ្នកជាអ្នកប្រទូស្តភិក្ខុនី អ្នកជាឧភតោព្យញ្ជនៈ" ដូច្នេះ ក៏ដល់នូវសេចក្តីសម្រេច (គឺត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស) ដូចគ្នាដែរ»។ ព្រះមហាបទុមត្ថេរនោះឯង ក៏បានពោលទៀតថា៖ «ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា "diṭṭhe vematiko" (សង្ស័យក្នុងរូបដែលបានឃើញ) ជាដើមនោះ ភិក្ខុមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងចំណែកណា ក៏មិនជឿជាក់ក្នុងចំណែកនោះ ភិក្ខុមិនជឿជាក់ក្នុងចំណែកណា ក៏មិនរលឹកឃើញក្នុងចំណែកនោះ ភិក្ខុមិនរលឹកឃើញក្នុងចំណែកណា ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកភ្លេចភ្លាំងក្នុងចំណែកនោះ»។

Mahāsumatthero pana ekekaṃ dvidhā bhinditvā catunnampi pāṭekkaṃ nayaṃ dasseti. Kathaṃ? Diṭṭhe vematikoti ayaṃ tāva dassane vā vematiko hoti puggale vā, tattha ‘‘diṭṭho nukho mayā na diṭṭho’’ti evaṃ dassane vematiko hoti. ‘‘Ayaṃ nukho mayā diṭṭho añño’’ti evaṃ puggale vematiko hoti. Evaṃ dassanaṃ vā no kappeti puggalaṃ vā, dassanaṃ vā nassarati puggalaṃ vā, dassanaṃ vā pamuṭṭho hoti puggalaṃ vā. Ettha ca vematikoti vimatijāto. No kappetīti na saddahati. Nassaratīti asāriyamāno nassarati. Yadā pana taṃ ‘‘asukasmiṃ nāma bhante ṭhāne asukasmiṃ nāma kāle’’ti sārenti tadā sarati. Pamuṭṭhoti yo tehi tehi upāyehi sāriyamānopi nassaratiyevāti[Pg.182]. Etenevupāyena codāpakavāropi veditabbo, kevalañhi tattha ‘‘mayā’’ti parihīnaṃ, sesaṃ codakavārasadisameva.

ចំណែកព្រះមហាសុមត្ថេរ បានបំបែកបទនីមួយៗជាពីរចំណែក ហើយបង្ហាញវិធីនៃបទទាំងបួនដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ តើបង្ហាញដូចម្តេច? ពាក្យថា «diṭṭhe vematiko» (សង្ស័យក្នុងរូបដែលបានឃើញ) នេះ មុនដំបូង ភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់រមែងមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងការឃើញក្តី សង្ស័យក្នុងបុគ្គលក្តី។ ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យទាំងពីរនោះ ការសង្ស័យក្នុងការឃើញ គឺសង្ស័យយ៉ាងនេះថា «តើយើងបានឃើញហើយ ឬមិនបានឃើញទេ?»។ ការសង្ស័យក្នុងបុគ្គល គឺសង្ស័យយ៉ាងនេះថា «តើបុគ្គលនេះដែលយើងបានឃើញ ឬជាអ្នកដទៃ?»។ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុរមែងមិនជឿជាក់ក្នុងការឃើញក្តី មិនជឿជាក់ក្នុងបុគ្គលក្តី មិនរលឹកឃើញក្នុងការឃើញក្តី មិនរលឹកឃើញក្នុងបុគ្គលក្តី ភ្លេចភ្លាំងក្នុងការឃើញក្តី ភ្លេចភ្លាំងក្នុងបុគ្គលក្តី។ ក្នុងបទទាំងនេះ ពាក្យថា «vematiko» គឺអ្នកកើតសេចក្តីសង្ស័យ។ ពាក្យថា «no kappeti» គឺមិនជឿជាក់។ ពាក្យថា «nassarati» គឺកាលបើគ្មានអ្នកណាដាស់តឿនរំលឹក ក៏មិនរលឹកឃើញ ប៉ុន្តែ កាលណាគេរំលឹកភិក្ខុនោះថា «បពិត្រលោកដ៏ចំរើន ក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ ក្នុងពេលឈ្មោះឯណោះ» ក្នុងពេលនោះ ទើបរលឹកឃើញ។ ពាក្យថា «pamuṭṭho» គឺភិក្ខុណាដែលទោះបីគេរំលឹកដោយឧបាយផ្សេងៗ ក៏នៅតែមិនរលឹកឃើញដដែល ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកភ្លេចភ្លាំង។ ដោយវិធីនេះឯង សូម្បីចោទាបកវារៈ (វារៈនៃភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ឲ្យចោទ) ក៏គប្បីដឹងដូចគ្នាដែរ គ្រាន់តែក្នុងវារៈនោះ មិនមានពាក្យថា «mayā» (ដោយយើង) ប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីដែលនៅសល់គឺដូចគ្នានឹងចោទកវារៈដែរ។

389. Tato paraṃ āpattibhedaṃ anāpattibhedañca dassetuṃ ‘‘asuddhe suddhadiṭṭhī’’tiādikaṃ catukkaṃ ṭhapetvā ekamekaṃ padaṃ catūhi catūhi bhedehi niddiṭṭhaṃ, taṃ sabbaṃ pāḷinayeneva sakkā jānituṃ. Kevalaṃ hetthādhippāyabhedo veditabbo. Ayañhi adhippāyo nāma – cāvanādhippāyo, akkosādhippāyo, kammādhippāyo, vuṭṭhānādhippāyo, uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo, anuvijjanādhippāyo, dhammakathādhippāyoti anekavidho. Tattha purimesu catūsu adhippāyesu okāsaṃ akārāpentassa dukkaṭaṃ. Okāsaṃ kārāpetvāpi ca sammukhā amūlakena pārājikena anuddhaṃsentassa saṅghādiseso. Amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsentassa pācittiyaṃ. Ācāravipattiyā anuddhaṃsentassa dukkaṭaṃ. Akkosādhippāyena vadantassa pācittiyaṃ. Asammukhā pana sattahipi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ. Asammukhā eva sattavidhampi kammaṃ karontassa dukkaṭameva.

៣៨៩. បន្ទាប់ពីនោះមក ដើម្បីបង្ហាញនូវការបែងចែកអាបត្តិ និងមិនមែនអាបត្តិ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានសម្តែងទុកនូវធម៌ ៤ យ៉ាង មានពាក្យថា «asuddhe suddhadiṭṭhī» (យល់ឃើញថាស្អាត ក្នុងបុគ្គលមិនស្អាត) ជាដើម ដោយទ្រង់សំដែងចែកចេញជា ៤ ចំណែកៗ ក្នុងបទនីមួយៗ។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ អាចដឹងបានតាមន័យនៃព្រះបាលីពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងត្រឹមតែការប្លែកគ្នានៃអធិប្បាយ (បំណង) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា អធិប្បាយនេះ មានច្រើនប្រការគឺ៖ បំណងចង់ឲ្យចាកសិក្ខា (cāvanādhippāyo), បំណងចង់ជេរប្រមាថ (akkosādhippāyo), បំណងចង់ធ្វើសង្ឃកម្ម (kammādhippāyo), បំណងចង់ឲ្យចេញចាកអាបត្តិ (vuṭṭhānādhippāyo), បំណងចង់ឃាត់ឧបោសថនិងបវារណា (uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo), បំណងចង់សាកសួរដេញដោល (anuvijjanādhippāyo), និងបំណងចង់សម្តែងធម៌ (dhammakathādhippāyo)។ ក្នុងបំណងទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុមានបំណង ៤ យ៉ាងខាងដើម ហើយមិនសុំឱកាសជាមុន រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីសុំឱកាសហើយ តែចោទប្រកាន់ចំពោះមុខដោយអាបត្តិបារាជិកដែលគ្មានមូលដ្ឋាន រមែងត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ បើចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ បើចោទប្រកាន់ដោយអាចារវិបត្តិ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើនិយាយដោយបំណងចង់ជេរប្រមាថ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ចំណែកឯការនិយាយកំបាំងមុខ ដោយអាបត្តិខន្ធទាំង ៧ យ៉ាង រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីការធ្វើសង្ឃកម្មទាំង ៧ យ៉ាងកំបាំងមុខ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។

Kurundiyaṃ pana ‘‘vuṭṭhānādhippāyena ‘tvaṃ imaṃ nāma āpattiṃ āpanno taṃ paṭikarohī’ti vadantassa okāsakiccaṃ natthī’’ti vuttaṃ. Sabbattheva pana ‘‘uposathapavāraṇaṃ ṭhapentassa okāsakammaṃ natthī’’ti vuttaṃ. Ṭhapanakkhettaṃ pana jānitabbaṃ. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho ajjuposatho pannaraso yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya’’ti etasmiñhi re-kāre anatikkanteyeva ṭhapetuṃ labbhati. Tato paraṃ pana yya-kāre patte na labbhati. Esa nayo pavāraṇāya. Anuvijjakassāpi osaṭe vatthusmiṃ ‘‘atthetaṃ tavā’’ti anuvijjanādhippāyena vadantassa okāsakammaṃ natthi.

ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី លោកពោលថា «កាលបើភិក្ខុនិយាយដោយបំណងចង់ឲ្យចេញចាកអាបត្តិថា "អ្នកត្រូវអាបត្តិឈ្មោះនេះ ចូរអ្នកកែខៃ (សំដែង) អាបត្តិនោះចេញទៅ" ដូច្នេះ កិច្ចនៃការសុំឱកាស មិនមានឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង លោកពោលថា «ភិក្ខុអ្នកឃាត់ឧបោសថ ឬបវារណា មិនបាច់សុំឱកាសឡើយ»។ ប៉ុន្តែ គប្បីដឹងនូវដែនកំណត់នៃការឃាត់ (ṭhapanakkhettaṃ)។ ព្រោះថា ក្នុងពាក្យថា «suṇātu me bhante saṅgho ajjuposatho pannaraso yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya» នេះ កាលបើអក្សរ «re» (ក្នុងពាក្យថា kareyya) មិនទាន់កន្លងផុតទៅទេ ភិក្ខុអាចឃាត់បាន។ ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីនោះមក កាលបើដល់អក្សរ «yya» ហើយ មិនអាចឃាត់បានឡើយ។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងការបវារណាដែរ។ សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកសាកសួរដេញដោល (anuvijjaka) កាលបើអធិករណ៍កើតឡើងហើយ ហើយនិយាយដោយបំណងចង់សាកសួរដេញដោលថា «រឿងនេះមានដល់អ្នកមែនឬ?» ដូច្នេះ ក៏មិនបាច់សុំឱកាសឡើយ។

Dhammakathikassāpi dhammāsane nisīditvā ‘‘yo idañcidañca karoti, ayaṃ bhikkhu assamaṇo’’tiādinā nayena anodissa dhammaṃ kathentassa okāsakammaṃ natthi. Sace pana odissa niyametvā ‘‘asuko ca asuko ca assamaṇo anupāsako’’ti katheti, dhammāsanato orohitvā āpattiṃ desetvā gantabbaṃ. Yaṃ pana tattha tattha ‘‘anokāsaṃ kārāpetvā’’ti vuttaṃ tassa okāsaṃ akārāpetvāti evamattho veditabbo, na hi koci anokāso nāma atthi, yamokāsaṃ [Pg.183] kārāpetvā āpattiṃ āpajjati, okāsaṃ pana akārāpetvā āpajjatīti. Sesaṃ uttānameva.

សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកសម្តែងធម៌ កាលបើអង្គុយលើធម្មាសនៈ ហើយសម្តែងធម៌ដោយមិនចំពោះចង្អុលបង្ហាញបុគ្គល តាមន័យជាដើមថា «ភិក្ខុណាធ្វើនូវអំពើនេះនិងអំពើនេះ ភិក្ខុនោះមិនមែនជាសមណៈឡើយ» ដូច្នេះ ក៏មិនបាច់សុំឱកាសឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើចង្អុលបង្ហាញកំណត់ច្បាស់លាស់ថា «ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ និងភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ មិនមែនជាសមណៈ មិនមែនជាឧបាសកឡើយ» ដូច្នេះ បើពោលយ៉ាងនេះ ត្រូវចុះចាកធម្មាសនៈ ហើយទៅសំដែងអាបត្តិជាមុនសិន ទើបអាចទៅបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យដែលពោលទុកក្នុងទីនោះៗថា «anokāsaṃ kārāpetvā» នោះ គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «okāsaṃ akārāpetvā» (ដោយមិនបានសុំឱកាស) ព្រោះថា អនោកាសៈ (ការមិនសុំឱកាស) ណាមួយ ដែលភិក្ខុសុំហើយត្រូវអាបត្តិនោះ មិនមានឡើយ គឺភិក្ខុមិនបានសុំឱកាសសោះ ទើបត្រូវអាបត្តិ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ៖ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត១, កើតឡើងអំពីវាចានិងចិត្ត១, កើតឡើងអំពីកាយវាចានិងចិត្ត១។ ជាកិរិយា, មានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, ជាវចីកម្ម, ជាអកុសលចិត្ត, មានទុក្ខវេទនា។

Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃបឋមទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការពន្យល់សេចក្តីនៃទុតិយទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ

391. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadaṃ. Tattha handa mayaṃ āvuso imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomāti te kira paṭhamavatthusmiṃ attano manorathaṃ sampādetuṃ asakkontā laddhaniggahā vighātappattā ‘‘idāni jānissāmā’’ti tādisaṃ vatthuṃ pariyesamānā vicaranti. Athekadivasaṃ disvā tuṭṭhā aññamaññaṃ oloketvā evamāhaṃsu – ‘‘handa mayaṃ, āvuso, imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā’’ti, ‘‘dabbo mallaputto nāmāya’’nti evamassa nāmaṃ karomāti vuttaṃ hoti. Esa nayo mettiyaṃ nāma bhikkhuninti etthāpi.

៣៩១. ពាក្យថា «tena samayena buddho bhagavā» នេះ គឺជាទុតិយទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «handa mayaṃ āvuso imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karoma» (នែអាវុសោទាំងឡាយ មក យើងនឹងសន្មតឈ្មោះពពែឈ្មោលនេះថា ទព្វមល្លបុត្ត) នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ឮថា ពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈទាំងនោះ កាលដែលមិនអាចធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្លួនឲ្យសម្រេចបានក្នុងរឿងដំបូង (ក្នុងបឋមទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ) ក៏ត្រូវគេបង្ក្រាប និងដល់នូវសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ទើបគិតថា «ឥឡូវនេះ យើងនឹងដឹងគ្នាជាមិនខាន» ហើយក៏ដើរស្វែងរកនូវរឿងហេតុបែបនោះ (ដែលល្មមនឹងចោទប្រកាន់បាន)។ លុះដល់ថ្ងៃមួយ ក៏បានឃើញពពែឈ្មោលនោះ ហើយមានសេចក្តីត្រេកអរ ក្រឡេកមើលមុខគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនិយាយយ៉ាងនេះថា «នែអាវុសោទាំងឡាយ មក យើងនឹងសន្មតឈ្មោះពពែឈ្មោលនេះថា ទព្វមល្លបុត្ត» គឺមានន័យថា «ពពែឈ្មោលនេះ មានឈ្មោះថា ទព្វមល្លបុត្ត» ដូច្នេះ ពួកយើងនឹងតាំងឈ្មោះឲ្យវា។ វិធីនេះ ក៏មាននៅក្នុងពាក្យថា «mettiyaṃ nāma bhikkhuniṃ» (នាងភិក្ខុនីឈ្មោះមេត្តិយា) នោះដែរ។

Te bhikkhū mettiyabhumajake bhikkhū anuyuñjiṃsūti evaṃ anuyuñjiṃsu –‘‘āvuso, kuhiṃ tumhehi dabbo mallaputto mettiyāya bhikkhuniyā saddhiṃ diṭṭho’’ti? ‘‘Gijjhakūṭapabbatapāde’’ti. ‘‘Kāya velāya’’ti? ‘‘Bhikkhācāragamanavelāyā’’ti. Āvuso dabba ime evaṃ vadanti – ‘‘tvaṃ tadā kuhi’’nti? ‘‘Veḷuvane bhattāni uddisāmī’’ti. ‘‘Tava tāya velāya veḷuvane atthibhāvaṃ ko jānātī’’ti? ‘‘Bhikkhusaṅgho, bhante’’ti. Te saṅghaṃ pucchiṃsu – ‘‘jānātha tumhe tāya velāya imassa veḷuvane atthibhāva’’nti. ‘‘Āma, āvuso, jānāma, thero sammutiladdhadivasato paṭṭhāya veḷuvaneyevā’’ti. Tato mettiyabhumajake āhaṃsu – ‘‘āvuso, tumhākaṃ kathā na sameti, kacci no lesaṃ oḍḍetvā vadathā’’ti. Evaṃ te tehi bhikkhūhi anuyuñjiyamānā āma āvusoti vatvā etamatthaṃ ārocesuṃ.

ពាក្យថា «te bhikkhū mettiyabhumajake bhikkhū anuyuñjiṃsu» (ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ បានសាកសួរដេញដោលពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈ) គឺបានសាកសួរដេញដោលយ៉ាងនេះថា៖ «នែអាវុសោទាំងឡាយ តើអ្នករាល់គ្នាបានឃើញលោកម្ចាស់ទព្វមល្លបុត្ត ជាមួយនាងភិក្ខុនីមេត្តិយា ក្នុងទីណា?»។ ពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈឆ្លើយថា៖ «នៅទៀបគល់ភ្នំគិជ្ឈកូដ»។ «ក្នុងវេលាណា?»។ «ក្នុងវេលាដែលទៅកាន់ចរិកដើម្បីបិណ្ឌបាត»។ (លំដាប់នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយបានសួរព្រះទព្វថា) «បពិត្រលោកម្ចាស់ទព្វ ភិក្ខុទាំងឡាយនេះនិយាយយ៉ាងនេះ ចុះក្នុងវេលានោះ លោកម្ចាស់នៅក្នុងទីណា?»។ ព្រះទព្វឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំករុណាចាត់ចែងភត្តនៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន»។ «ចុះក្នុងវេលានោះ តើអ្នកណាដឹងថា លោកម្ចាស់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន?»។ «បពិត្រលោកដ៏ចំរើន គឺព្រះភិក្ខុសង្ឃដឹង»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏បានសួរព្រះសង្ឃថា៖ «បពិត្រលោកដ៏ចំរើនទាំងឡាយ តើលោកទាំងឡាយដឹងថា ក្នុងវេលានោះ ភិក្ខុនេះនៅក្នុងវត្តវេឡុវ័នមែនឬ?»។ ព្រះសង្ឃឆ្លើយថា៖ «អើ អាវុសោទាំងឡាយ ពួកយើងដឹង ព្រះថេរៈចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានទទួលសម្មតិមក គឺនៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ននេះឯង»។ បន្ទាប់ពីនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយបាននិយាយទៅកាន់ពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈថា៖ «នែអាវុសោទាំងឡាយ ពាក្យសម្តីរបស់អ្នករាល់គ្នា មិនសមស្របគ្នាឡើយ តើអ្នករាល់គ្នាពោលដោយយកលេស (lesa) មកតាំងទុកចោទប្រកាន់ឬអ្វី?»។ កាលដែលពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈទាំងនោះ ត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយសាកសួរដេញដោលយ៉ាងនេះ ក៏ឆ្លើយថា៖ «អើ អាវុសោទាំងឡាយ» ហើយក៏បានប្រាប់នូវដំណើររឿងនោះ (គឺការយកលេសបន្តិចបន្តួចនៃអធិករណ៍ដទៃមកចោទប្រកាន់) តាមពិតត្រង់។

Kiṃ [Pg.184] pana tumhe, āvuso, āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti ettha aññabhāgassa idaṃ, aññabhāgo vā assa atthīti aññabhāgiyaṃ. Adhikaraṇanti ādhāro veditabbo, vatthu adhiṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Yo hi so ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto, so yvāyaṃ āyasmato dabbassa mallaputtassa bhāgo koṭṭhāso pakkho manussajāti ceva bhikkhubhāvo ca tato aññassa bhāgassa koṭṭhāsassa pakkhassa hoti tiracchānajātiyā ceva chagalakabhāvassa ca so vā aññabhāgo assa atthīti tasmā aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhati. Yasmā ca tesaṃ ‘‘imaṃ mayaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā’’ti vadantānaṃ tassā nāmakaraṇasaññāya ādhāro vatthu adhiṭṭhānaṃ, tasmā adhikaraṇanti veditabbo. Tañhi sandhāya ‘‘te bhikkhū aññabhāgiyassa adhikaraṇassā’’ti āhaṃsu, na vivādādhikaraṇādīsu aññataraṃ. Kasmā? Asambhavato. Na hi te catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kassaci aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyiṃsu. Na ca catunnaṃ adhikaraṇānaṃ leso nāma atthi. Jātilesādayo hi puggalānaṃyeva lesā vuttā, na vivādādhikaraṇādīnaṃ. Idañca ‘‘dabbo mallaputto’’ti nāmaṃ tassa aññabhāgiyādhikaraṇabhāve ṭhitassa chagalakassa koci deso hoti theraṃ amūlakena pārājikena anuddhaṃsetuṃ lesamatto.

ក្នុងពាក្យថា «kiṃ pana tumhe, āvuso, āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ អ្វីដែលជារបស់នៃចំណែកដទៃ (aññabhāgassa idaṃ) ឬអ្វីដែលមានចំណែកដទៃ (aññabhāgo vā assa atthi) ឈ្មោះថា «aññabhāgiya» (ជារបស់នៃចំណែកដទៃ)។ ពាក្យថា «adhikaraṇa» គប្បីដឹងថាជាទីតាំង (ādhāro) គឺមានន័យថាជាវត្ថុ ឬជាទីតាំងមាំមួន (adhiṭṭhāna)។ ព្រោះថា ពពែឈ្មោលដែលគេសន្មតឈ្មោះថា «ទព្វមល្លបុត្ត» នោះ ចំណែក (bhāgo) ឬភាគ (koṭṭhāso) ឬបក្ខ (pakkho) របស់ព្រះទព្វមល្លបុត្តដ៏មានអាយុ គឺភាពជាមនុស្ស និងភាពជាភិក្ខុ មានសភាពផ្សេងគ្នាអំពីចំណែក ភាគ ឬបក្ខរបស់ពពែឈ្មោលនោះ ដែលជាសត្វតិរច្ឆាន និងមានភាពជាពពែឈ្មោល ឬមួយទៀត ពពែឈ្មោលនោះមានចំណែកដទៃពីព្រះទព្វនោះ ហេតុនោះ ទើបបាននូវឈ្មោះថា «aññabhāgiya» (ជារបស់នៃចំណែកដទៃ)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែពពែឈ្មោលនោះ ជាទីតាំង ជាវត្ថុ ជាទីតាំងមាំមួន នៃសញ្ញាក្នុងការតាំងឈ្មោះរបស់ពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈទាំងនោះ ដែលនិយាយថា «យើងនឹងសន្មតឈ្មោះពពែឈ្មោលនេះថា ទព្វមល្លបុត្ត» ហេតុនោះ ទើបគប្បីដឹងថាជា «adhikaraṇa» (អធិករណ៍ ឬទីតាំង)។ ភិក្ខុទាំងឡាយ សំដៅយកពពែឈ្មោលដែលជាទីតាំងនោះឯង ទើបពោលថា «aññabhāgiyassa adhikaraṇassa» (នៃអធិករណ៍ជារបស់នៃចំណែកដទៃ) មិនមែនសំដៅយកអធិករណ៍ណាមួយក្នុងវិវាទាធិករណ៍ជាដើមឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនអាចទៅរួច។ ព្រោះថា ពួកភិក្ខុមេត្តិយភុម្មជកៈទាំងនោះ មិនបានកាន់យកនូវចំណែក ឬលេសបន្តិចបន្តួចនៃអធិករណ៍ណាមួយ ក្នុងចំណោមអធិករណ៍ទាំង ៤ ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត លេសរបស់អធិករណ៍ទាំង ៤ នោះ ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា លេសទាំងឡាយមានជាតិលេសជាដើម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងចំពោះតែបុគ្គលទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ មិនបានសម្តែងចំពោះវិវាទាធិករណ៍ជាដើមឡើយ។ ហើយឈ្មោះថា «ទព្វមល្លបុត្ត» នេះ របស់ពពែឈ្មោលដែលស្ថិតនៅក្នុងភាពជាអធិករណ៍ជារបស់នៃចំណែកដទៃនោះ គឺជាចំណែក ឬជាលេសបន្តិចបន្តួច ដើម្បីចោទប្រកាន់ព្រះថេរៈដោយអាបត្តិបារាជិកដែលគ្មានមូលដ្ឋាន។

Ettha ca dissati apadissati assa ayanti voharīyatīti deso. Jātiādīsu aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ. Aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso. Jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ. Tato paraṃ uttānatthameva. Sikkhāpadapaññattiyampi ayamevattho. Padabhājane pana yassa aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyya, taṃ yasmā aṭṭhuppattivaseneva āvibhūtaṃ, tasmā na vibhattanti veditabbaṃ.

ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា ទេសៈ (ចំណែក) បានដល់ ចំណែកណាដែលគេបង្ហាញ គេចង្អុលបង្ហាញ ឬដែលគេហៅថា 'នេះជាចំណែករបស់បុគ្គលនោះ'។ ពាក្យថា ទេសៈ នេះ ជាឈ្មោះនៃចំណែកណាមួយក្នុងចំណោមជាតិជាដើម។ ពាក្យថា លេស (អាង) បានដល់ របស់ដែលជាប់ជំពាក់ ឬតោងទាក់នឹងវត្ថុដទៃ គឺគ្រាន់តែជាប់ជំពាក់បន្តិចបន្តួចដោយត្រឹមតែការហៅវោហារប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា លេស នេះ ក៏ជាឈ្មោះនៃចំណែកណាមួយក្នុងចំណោមជាតិជាដើមនោះឯង។ សេចក្តីបន្ទាប់ពីនោះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទបញ្ញត្តិ ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនី ចំណែកណាមួយ ឬត្រឹមតែលេសនៃអធិករណ៍ផ្សេងគ្នា ដែលភិក្ខុយកមកអាងហើយចោទប្រកាន់ដោយធម៌គឺបរាជិក ព្រោះតែហេតុការណ៍នោះកើតឡើងជាក់ស្តែង ទើបព្រះមានព្រះភាគមិនបានចែកសម្រាយទុកឡើយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

393. Yāni pana adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇāni, tesaṃ aññabhāgiyatā ca tabbhāgiyatā ca yasmā apākaṭā jānitabbā ca vinayadharehi, tasmā vacanasāmaññato laddhaṃ [Pg.185] adhikaraṇaṃ nissāya taṃ āvikaronto ‘‘aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti āpattaññabhāgiyaṃ vā hoti adhikaraṇaññabhāgiyaṃ vā’’tiādimāha. Yā ca sā avasāne āpattaññabhāgiyassa adhikaraṇassa vasena codanā vuttā, tampi dassetuṃ ayaṃ sabbādhikaraṇānaṃ tabbhāgiyaaññabhāgiyatā samāhaṭāti veditabbā.

៣៩៣. ម្យ៉ាងទៀត អធិករណ៍ទាំង ៤ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយការដកស្រង់សេចក្តីតាមពាក្យទូទៅថា 'អធិករណ៍' នោះ ភាពជាចំណែកផ្សេងគ្នា (អញ្ញភាគិយៈ) និងភាពជាចំណែកដូចគ្នា (តព្ភាគិយៈ) នៃអធិករណ៍ទាំងនោះ មិនទាន់ប្រាកដច្បាស់ឡើយ ហើយជាសេចក្តីដែលព្រះវិន័យធរទាំងឡាយគប្បីដឹង ហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាលនឹងធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យច្បាស់លាស់ ដោយអាស្រ័យអធិករណ៍ដែលបានមកពីពាក្យទូទៅនោះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា 'អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស គឺថា ជាអញ្ញភាគិយៈដោយអាបត្តិ ឬជាអញ្ញភាគិយៈដោយអធិករណ៍'។ មួយវិញទៀត ការចោទប្រកាន់ដែលពោលទុកក្នុងខាងចុង ដោយអំណាចនៃអធិករណ៍ដែលមានអាបត្តិផ្សេងគ្នា (អាបត្តញ្ញភាគិយៈ) នោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានប្រមូលមកសម្តែងរួមគ្នា ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពជាតព្ភាគិយៈ និងអញ្ញភាគិយៈនៃអធិករណ៍ទាំងអស់នោះឯង។

Tattha ca āpattaññabhāgiyaṃ vāti paṭhamaṃ uddiṭṭhattā ‘‘kathañca āpatti āpattiyā aññabhāgiyā hotī’’ti niddese ārabhitabbe yasmā āpattādhikaraṇassa tabbhāgiyavicāraṇāyaṃyeva ayamattho āgamissati, tasmā evaṃ anārabhitvā ‘‘kathañca adhikaraṇaṃ adhikaraṇassa aññabhāgiya’’nti pacchimapadaṃyeva gahetvā niddeso āraddhoti veditabbo.

ក្នុងអធិករណ៍នោះ ព្រោះតែពាក្យថា 'អាបត្តញ្ញភាគិយំ វា' នេះ ព្រះមានព្រះភាគបានសម្តែងទុកមុនក្នុងឧទ្ទេស (សេចក្តីសង្ខេប) ដូច្នេះ កាលបើត្រូវផ្តើមសម្តែងនិទ្ទេស (សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារ) ថា 'កថញ្ច អាបត្តិ អាបត្តិយា អញ្ញភាគិយា ហោតិ' តែដោយហេតុថាសេចក្តីនេះនឹងមានមកក្នុងកាលពិចារណាអំពីតព្ភាគិយៈនៃអាបត្តាធិករណ៍នោះឯង ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបមិនផ្តើមយ៉ាងនោះឡើយ ប៉ុន្តែបានកាន់យកតែបទខាងចុងថា 'កថញ្ច អធិករណំ អធិករណស្ស អញ្ញភាគិយំ' ហើយផ្តើមសម្តែងនិទ្ទេសតែម្តង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Tattha aññabhāgiyavāro uttānatthoyeva. Ekamekañhi adhikaraṇaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ aññabhāgiyaṃ aññapakkhiyaṃ aññakoṭṭhāsiyaṃ hoti, vatthuvisabhāgattā, tabbhāgiyavāre pana vivādādhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇassa tabbhāgiyaṃ tappakkhiyaṃ taṃkoṭṭhāsiyaṃ vatthusabhāgattā, tathā anuvādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇassa. Kathaṃ? Buddhakālato paṭṭhāya hi aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppannavivādo ca idāni uppajjanakavivādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ vivādādhikaraṇameva hoti, tathā buddhakālato paṭṭhāya catasso vipattiyo nissāya uppannaanuvādo ca idāni uppajjanakaanuvādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ anuvādādhikaraṇameva hoti. Yasmā pana āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa sabhāgavisabhāgavatthuto sabhāgasarikkhāsarikkhato ca ekaṃsena tabbhāgiyaṃ na hoti, tasmā āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ siyā aññabhāgiyanti vuttaṃ. Tattha ādito paṭṭhāya aññabhāgiyassa paṭhamaṃ niddiṭṭhattā idhāpi aññabhāgiyameva paṭhamaṃ niddiṭṭhaṃ, tattha aññabhāgiyattañca parato tabbhāgiyattañca vuttanayeneva veditabbaṃ.

ក្នុងនិទ្ទេសនោះ វារៈនៃអញ្ញភាគិយៈ (ចំណែកផ្សេងគ្នា) មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ព្រោះថា អធិករណ៍នីមួយៗ តែងជាអញ្ញភាគិយៈ ជាចំណែកផ្សេង ជាពួកផ្សេង ពីអធិករណ៍ ៣ ក្រៅពីនោះ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃវត្ថុ។ ចំណែកក្នុងវារៈនៃតព្ភាគិយៈ (ចំណែកដូចគ្នា) វិវាទាធិករណ៍ តែងជាតព្ភាគិយៈ ជាពួកនោះ ជាចំណែកនោះ នៃវិវាទាធិករណ៍ដទៃ ព្រោះភាពដូចគ្នានៃវត្ថុ ដូចគ្នានឹងអនុវាទាធិករណ៍ នៃអនុវាទាធិករណ៍ដទៃដែរ។ សួរថា ដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះថា វិវាទដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យវត្ថុជាគ្រឿងបំបែក ១៨ យ៉ាង តាំងពីសម័យពុទ្ធកាលមកក្តី វិវាទដែលកើតឡើងក្នុងពេលឥឡូវនេះក្តី តែងជាវិវាទាធិករណ៍តែមួយគត់ ព្រោះភាពដូចគ្នានៃវត្ថុ។ ដូចគ្នានោះដែរ អនុវាទដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យវិបត្តិ ៤ យ៉ាង តាំងពីសម័យពុទ្ធកាលមកក្តី អនុវាទដែលកើតឡើងក្នុងពេលឥឡូវនេះក្តី តែងជាអនុវាទាធិករណ៍តែមួយគត់ ព្រោះភាពដូចគ្នានៃវត្ថុ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែអាបត្តាធិករណ៍ មិនមែនជាតព្ភាគិយៈពិតប្រាកដនៃអាបត្តាធិករណ៍ដទៃ ដោយសារតែមានវត្ថុដូចគ្នានិងខុសគ្នា និងមានសភាវៈដូចគ្នានិងមិនដូចគ្នា ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា 'អាបត្តាធិករណ៍ នៃអាបត្តាធិករណ៍ដទៃ ជួនកាលជាតព្ភាគិយៈ ជួនកាលជាអញ្ញភាគិយៈ'។ ក្នុងនិទ្ទេសនោះ ព្រោះតែអញ្ញភាគិយៈត្រូវបានសម្តែងមុនតាំងពីដើមមក ក្នុងនិទ្ទេសនេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏សម្តែងអញ្ញភាគិយៈមុនគេដែរ។ ក្នុងនិទ្ទេសនោះ ភាពជាអញ្ញភាគិយៈ និងភាពជាតព្ភាគិយៈក្នុងខាងក្រោយ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។

Kiccādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇassa tabbhāgiyanti ettha pana buddhakālato paṭṭhāya cattāri saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇañca idāni cattāri saṅghakammāni nissāya uppajjanakaṃ adhikaraṇañca sabhāgatāya sarikkhatāya ca ekaṃ kiccādhikaraṇameva hoti. Kiṃ pana saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃ [Pg.186] kiccādhikaraṇaṃ, udāhu saṅghakammānamevetaṃ adhivacananti? Saṅghakammānamevetaṃ adhivacanaṃ. Evaṃ santepi saṅghakammaṃ nāma ‘‘idañcidañca evaṃ kattabba’’nti yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasikaroti taṃ nissāya uppajjanato purimaṃ purimaṃ saṅghakammaṃ nissāya uppajjanato ca saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti vuttaṃ.

ក្នុងពាក្យថា 'កិច្ចាធិករណ៍ ជាតព្ភាគិយៈនៃកិច្ចាធិករណ៍' នេះ កិច្ចាធិករណ៍ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យសង្ឃកម្ម ៤ តាំងពីសម័យពុទ្ធកាលមកក្តី កិច្ចាធិករណ៍ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យសង្ឃកម្ម ៤ ក្នុងពេលឥឡូវនេះក្តី តែងជាកិច្ចាធិករណ៍តែមួយគត់ ព្រោះភាពដូចគ្នា និងភាពស្រដៀងគ្នា។ សួរថា ចុះអធិករណ៍ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យសង្ឃកម្ម ឈ្មោះថាកិច្ចាធិករណ៍ ឬមួយក៏ពាក្យថាកិច្ចាធិករណ៍នេះ ជាឈ្មោះនៃសង្ឃកម្មទាំងឡាយនោះឯង? ឆ្លើយថា ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃសង្ឃកម្មទាំងឡាយនោះឯង។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រោះតែសង្ឃកម្ម តែងកើតឡើងដោយអាស្រ័យលក្ខណៈនៃកម្មដែលភិក្ខុអ្នកធ្វើកម្មបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា 'កម្មឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ ត្រូវធ្វើដោយរបៀបនេះ' និងព្រោះតែកើតឡើងដោយអាស្រ័យសង្ឃកម្មមុនៗ ហេតុនោះ ទើបពោលថា 'អធិករណ៍ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យសង្ឃកម្ម ឈ្មោះថាកិច្ចាធិករណ៍'។

394. Kiñci desaṃ lesamattaṃ upādāyāti ettha pana yasmā desoti vā lesamattoti vā pubbe vuttanayeneva byañjanato nānaṃ atthato ekaṃ, tasmā ‘‘leso nāma dasa lesā jātileso nāmaleso’’tiādimāha. Tattha jātiyeva jātileso. Esa nayo sesesu.

៣៩៤. ក្នុងពាក្យថា 'កិញ្ចិ ទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទាយ' នេះ ព្រោះតែពាក្យថា ទេសៈ ក្តី ពាក្យថា លេសមត្តៈ ក្តី ផ្សេងគ្នាតែតួអក្សរ ប៉ុន្តែមានន័យដូចគ្នា តាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងខាងដើម ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'លេសនោះ មាន ១០ យ៉ាង គឺ លេសគឺជាតិ លេសគឺនាម'។ ក្នុងលេសទាំងនោះ ជាតិហ្នឹងឯង ឈ្មោះថា លេសគឺជាតិ។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងលេសដែលនៅសល់។

395. Idāni tameva lesaṃ vitthārato dassetuṃ yathā taṃ upādāya anuddhaṃsanā hoti tathā savatthukaṃ katvā dassento ‘‘jātileso nāma khattiyo diṭṭho hotī’’tiādimāha. Tattha khattiyo diṭṭho hotīti añño koci khattiyajātiyo iminā codakena diṭṭho hoti. Pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjantoti methunadhammādīsu aññataraṃ āpajjanto. Aññaṃ khattiyaṃ passitvā codetīti atha so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātiyaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ codeti ‘‘khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto, tvaṃ khattiyo, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ atha vā ‘‘tvaṃ so khattiyo, na añño, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosi, assamaṇosi asakyaputtiyosi natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā’’ti, āpatti vācāya vācāya saṅghādisesassa. Ettha ca tesaṃ khattiyānaṃ aññamaññaṃ asadisassa tassa tassa dīghādino vā diṭṭhādino vā vasena aññabhāgiyatā khattiyajātipaññattiyā ādhāravasena adhikaraṇatā ca veditabbā, etenupāyena sabbapadesu yojanā veditabbā.

៣៩៥. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញលេសនោះឲ្យពិស្តារ ថាការចោទប្រកាន់កើតឡើងដោយអាស្រ័យលេសនោះយ៉ាងណា ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងដោយធ្វើឲ្យមានវត្ថុ (បុគ្គលជាទីតាំង) ជាក់ស្តែង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'លេសគឺជាតិ គឺភិក្ខុបានឃើញក្សត្រ...'។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា 'បានឃើញក្សត្រ' គឺភិក្ខុអ្នកចោទនេះ បានឃើញជនដទៃណាម្នាក់ដែលមានជាតិជាក្សត្រ។ ពាក្យថា 'កំពុងប្រព្រឹត្តល្មើសធម៌ជាបរាជិក' គឺកំពុងប្រព្រឹត្តល្មើសធម៌ណាមួយមានមេថុនធម្មជាដើម។ ពាក្យថា 'ឃើញក្សត្រដទៃហើយចោទប្រកាន់' គឺបន្ទាប់មក ភិក្ខុនោះឃើញភិក្ខុដទៃដែលមានជាតិជាក្សត្រ ដែលជាសត្រូវនឹងខ្លួន ហើយកាន់យកលេសគឺជាតិក្សត្រនោះមកចោទប្រកាន់យ៉ាងនេះថា 'ខ្ញុំបានឃើញក្សត្រកំពុងប្រព្រឹត្តល្មើសធម៌ជាបរាជិក អ្នកឯងជាក្សត្រ អ្នកឯងបានប្រព្រឹត្តល្មើសធម៌ជាបរាជិកហើយ' ឬចោទថា 'អ្នកឯងជាក្សត្រនោះឯង មិនមែនអ្នកដទៃឡើយ អ្នកឯងបានប្រព្រឹត្តល្មើសធម៌ជាបរាជិកហើយ អ្នកឯងមិនមែនជាសមណៈ មិនមែនជាសក្យបុត្រឡើយ ការធ្វើឧបោសថក្តី ការធ្វើបវារណាក្តី การធ្វើសង្ឃកម្មក្តី ជាមួយអ្នកឯង មិនមានឡើយ' ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស តាមគ្រប់ម៉ាត់នៃពាក្យសម្តី។ ក្នុងលេសគឺជាតិនេះ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាអញ្ញភាគិយៈ ដោយអំណាចនៃភាពមិនដូចគ្នានៃពួកក្សត្រទាំងនោះ មានកម្ពស់ខ្ពស់ជាដើម ឬដោយអំណាចនៃការឃើញជាដើម និងភាពជាអធិករណ៍ដោយអំណាចជាទីតាំងនៃការបញ្ញត្តិជាតិក្សត្រ។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបការផ្សំសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង។

400. Pattalesaniddese ca sāṭakapattoti lohapattasadiso susaṇṭhāno succhavi siniddho bhamaravaṇṇo mattikāpatto vuccati. Sumbhakapattoti pakatimattikāpatto.

៤០០. ក្នុងនិទ្ទេសនៃលេសគឺបាត្រ ពាក្យថា សាតកបាត្រ បានដល់ បាត្រដីដែលមានសណ្ឋានដូចបាត្រដែក មានទ្រង់ទ្រាយល្អ មានសម្បុរល្អ រលីងរលោង មានពណ៌ដូចសត្វភ្មរ។ ពាក្យថា សុមភកបាត្រ បានដល់ បាត្រដីធម្មតា។

406. Yasmā [Pg.187] pana āpattilesassa ekapadeneva saṅkhepato niddeso vutto, tasmā vitthāratopi taṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hotī’’tiādi vuttaṃ. Kasmā panassa tattheva niddesaṃ avatvā idha visuṃ vuttoti? Sesaniddesehi asabhāgattā. Sesaniddesā hi aññaṃ disvā aññassa codanāvasena vuttā. Ayaṃ pana ekameva aññaṃ āpattiṃ āpajjantaṃ disvā aññāya āpattiyā codanāvasena vutto. Yadi evaṃ kathaṃ aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ hotīti? Āpattiyā. Teneva vuttaṃ – ‘‘evampi āpattaññabhāgiyañca hoti leso ca upādinno’’ti. Yañhi so saṅghādisesaṃ āpanno taṃ pārājikassa aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ. Tassa pana aññabhāgiyassa adhikaraṇassa leso nāma yo so sabbakhattiyānaṃ sādhāraṇo khattiyabhāvo viya sabbāpattīnaṃ sādhāraṇo āpattibhāvo. Etenupāyena sesāpattimūlakanayo codāpakavāro ca veditabbo.

៤០៦. ប៉ុន្តែ ព្រោះតែលេសគឺអាបត្តិ ព្រះមានព្រះភាគបានសម្តែងនិទ្ទេសដោយសង្ខេបត្រឹមតែមួយបទប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញលេសនោះឲ្យពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'ភិក្ខុបានឃើញភិក្ខុកំពុងប្រព្រឹត្តល្មើសអាបត្តិសង្ឃាទិសេស...'។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមិនសម្តែងនិទ្ទេសនៃលេសគឺអាបត្តិនោះក្នុងទីនោះតែម្តង ប៉ុន្តែបែរជាមកសម្តែងដោយឡែកក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមានសភាវៈដូចគ្នានឹងនិទ្ទេសដែលនៅសល់។ ព្រោះថានិទ្ទេសដែលនៅសល់ ព្រះមានព្រះភាគសម្តែងដោយអំណាចនៃការឃើញភិក្ខុដទៃ ហើយចោទប្រកាន់ភិក្ខុដទៃម្នាក់ទៀត។ ចំណែកឯនិទ្ទេសនេះ ព្រះមានព្រះភាគសម្តែងដោយអំណាចនៃការឃើញភិក្ខុតែមួយរូប កំពុងប្រព្រឹត្តល្មើសអាបត្តិមួយ ហើយចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិមួយផ្សេងទៀត។ សួរថា បើដូច្នោះ តើជាអធិករណ៍ផ្សេងគ្នា (អញ្ញភាគិយៈ) យ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ផ្សេងគ្នាដោយអាបត្តិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា 'ទោះបីយ៉ាងនេះ ក៏ជាអញ្ញភាគិយៈដោយអាបត្តិ និងជាលេសដែលភិក្ខុកាន់យកហើយដែរ'។ ព្រោះថា អាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលភិក្ខុនោះប្រព្រឹត្តល្មើស តែងជាអធិករណ៍ផ្សេងគ្នាពីអាបត្តិបរាជិក។ ចំណែកឯលេសនៃអធិករណ៍ផ្សេងគ្នានោះ បានដល់ ភាពជាអាបត្តិដែលទូទៅដល់អាបត្តិទាំងពួង ដូចជាភាពជាក្សត្រដែលទូទៅដល់ក្សត្រទាំងពួងដែរ។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបវិធីដែលមានអាបត្តិដទៃជាមូល និងវារៈនៃភិក្ខុអ្នកចោទប្រកាន់។

408. Anāpatti tathāsaññī codeti vā codāpeti vāti ‘‘pārājikaṃyeva ayaṃ āpanno’’ti yo evaṃ tathāsaññī codeti vā codāpeti vā tassa anāpatti. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Samuṭṭhānādīnipi paṭhamaduṭṭhadosasadisānevāti.

៤០៨. ក្នុងពាក្យថា 'មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនោះ ហើយចោទប្រកាន់ក្តី ប្រើគេឲ្យចោទប្រកាន់ក្តី' គឺភិក្ខុណាមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនោះថា 'ភិក្ខុនេះប្រព្រឹត្តល្មើសអាបត្តិបរាជិកពិតមែន' ហើយចោទប្រកាន់ក្តី ប្រើគេឲ្យចោទប្រកាន់ក្តី ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីក្រៅពីនេះ ងាយយល់ស្រាប់គ្រប់កន្លែង។ សូម្បីសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទទីមួយដែរ។

Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទទីពីរ ចប់ហើយ។

10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទ

409. Tena samayena buddho bhagavāti saṅghabhedasikkhāpadaṃ. Tattha atha kho devadattotiādīsu yo ca devadatto, yathā ca pabbajito, yena ca kāraṇena kokālikādayo upasaṅkamitvā ‘‘etha mayaṃ āvuso samaṇassa gotamassa saṅghabhedaṃ karissāma cakkabheda’’nti āha. Taṃ sabbaṃ saṅghabhedakkhandhake (cūḷava. 343) āgatameva. Pañcavatthuyācanā pana kiñcāpi tattheva āgamissati. Atha kho idhāpi āgatattā yadettha vattabbaṃ, taṃ vatvāva gamissāma.

៤០៩. ពាក្យថា 'សម័យនោះ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ...' នេះ ជាសង្ឃភេទសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា 'គ្រានោះឯង ទេវទត្ត...' នោះ សេចក្តីថា ទេវទត្តនោះជាអ្នកណា ចូលមកបួសដោយរបៀបណា និងចូលទៅរកពួកកោកាលិកៈជាដើម ដោយហេតុអ្វី ហើយពោលថា 'ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មកចុះ យើងនឹងធ្វើការបំបែកសង្ឃ ធ្វើការបំបែកចក្រ របស់ព្រះសមណគោតម' សេចក្តីទាំងអស់នោះ តែងមកហើយក្នុងសង្ឃភេទក្ខន្ធកៈ។ ចំណែកឯការសុំវត្ថុ ៥ យ៉ាង ទោះបីជានឹងមានមកក្នុងសង្ឃភេទក្ខន្ធកៈនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានមកក្នុងសិក្ខាបទនេះដែរ ពួកយើងនឹងពោលសេចក្តីដែលគួរពោលក្នុងទីនេះ ហើយនឹងបន្តទៅមុខទៀត។

Sādhu bhanteti āyācanā. Bhikkhū yāvajīvaṃ āraññikā assūti āraññikadhutaṅgaṃ samādāya sabbepi bhikkhū yāva jīvanti tāva āraññikā hontu[Pg.188], araññeyeva vasantu. Yo gāmantaṃ osareyya vajjaṃ naṃ phuseyyāti yo ekabhikkhupi araññaṃ pahāya nivāsatthāya gāmantaṃ osareyya, vajjaṃ taṃ phuseyya naṃ bhikkhuṃ doso phusatu, āpattiyā naṃ bhagavā kāretū’’ti adhippāyena vadati. Esa nayo sesavatthūsupi.

ពាក្យថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ល្អហើយ' នេះ ជាពាក្យសុំ (ការអង្វរសុំ)។ ពាក្យថា 'ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃអស់មួយជីវិត' គឺសូមឲ្យភិក្ខុទាំងអស់កាន់យកនូវអារញ្ញិកធុតង្គ ហើយធ្វើជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃអស់មួយជីវិត ដរាបណាដែលនៅមានជីវិតរស់នៅ សូមឲ្យនៅក្នុងព្រៃតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា 'ភិក្ខុណាចូលទៅកាន់ច្រកភូមិ សូមឲ្យទោសពាល់ត្រូវភិក្ខុនោះ' គឺភិក្ខុណាទោះបីតែមួយរូប លះបង់ព្រៃហើយចូលទៅកាន់ច្រកភូមិដើម្បីស្នាក់នៅ សូមឲ្យទោសពាល់ត្រូវភិក្ខុនោះ សូមឲ្យសេចក្តីខុសឆ្គងពាល់ត្រូវភិក្ខុនោះ សូមព្រះមានព្រះភាគដាក់ទោសភិក្ខុនោះដោយអាបត្តិ ទេវទត្តពោលដោយបំណងយ៉ាងនេះ។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងវត្ថុដែលនៅសល់ផងដែរ។

410. Janaṃ saññāpessāmāti janaṃ amhākaṃ appicchatādibhāvaṃ jānāpessāma, atha vā paritosessāma pasādessāmāti vuttaṃ hoti.

៤១០. ពាក្យថា 'យើងនឹងញ៉ាំងជនទាំងឡាយឲ្យដឹងច្បាស់' គឺយើងនឹងធ្វើឲ្យជនទាំងឡាយដឹងនូវភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចជាដើមរបស់យើង ឬមួយក៏ថា យើងនឹងធ្វើឲ្យជនទាំងឡាយពេញចិត្ត ធ្វើឲ្យជ្រះថ្លា នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុក។

Imāni pana pañca vatthūni yācato devadattassa vacanaṃ sutvāva aññāsi bhagavā ‘‘saṅghabhedatthiko hutvā ayaṃ yācatī’’ti. Yasmā pana tāni anujāniyamānāni bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattanti, tasmā bhagavā ‘‘alaṃ devadattā’’ti paṭikkhipitvā ‘‘yo icchati āraññiko hotū’’tiādimāha.

ប៉ុន្តែ លុះព្រះមានព្រះភាគបានព្រះសណ្តាប់ពាក្យរបស់ទេវទត្តដែលកំពុងសុំវត្ថុ ៥ យ៉ាងនេះហើយ ភ្លាមនោះក៏ទ្រង់ជ្រាបថា 'ទេវទត្តនេះមានបំណងចង់បំបែកសង្ឃ ទើបសុំយ៉ាងនេះ'។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែវត្ថុទាំងនោះ ប្រសិនបើទ្រង់អនុញ្ញាត នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាអន្តរាយដល់មគ្គរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយជាច្រើន ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់បដិសេធថា 'កុំឡើយ ទេវទត្ត' ហើយត្រាស់ពាក្យជាដើមថា 'ភិក្ខុណាប្រាថ្នា ចូរជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃចុះ'។

Ettha pana bhagavato adhippāyaṃ viditvā kulaputtena attano patirūpaṃ veditabbaṃ. Ayañhettha bhagavato adhippāyo – ‘‘eko bhikkhu mahajjhāsayo hoti mahussāho, sakkoti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā araññe viharanto dukkhassantaṃ kātuṃ. Eko dubbalo hoti appathāmo araññe na sakkoti, gāmanteyeva sakkoti. Eko mahabbalo samappavattadhātuko adhivāsanakhantisampanno iṭṭhāniṭṭhesu samacitto araññepi gāmantepi sakkotiyeva. Eko neva gāmante na araññe sakkoti padaparamo hoti.

ក្នុងរឿងនេះ កុលបុត្រដឹងនូវព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ គប្បីដឹងនូវសេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដល់ខ្លួន។ ព្រោះថា ព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ៖ ភិក្ខុខ្លះ ជាអ្នកមានអធ្យាស្រ័យធំ មានសេចក្តីព្យាយាមធំ អាចលះបង់សេនាសនៈជិតស្រុក ហើយនៅក្នុងព្រៃ ធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។ ភិក្ខុខ្លះ ជាអ្នកទន់ខ្សោយ មានកម្លាំងតិច នៅក្នុងព្រៃមិនអាចធ្វើបាន តែនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក ទើបអាចធ្វើបាន។ ភិក្ខុខ្លះ មានកម្លាំងច្រើន មានធាតុប្រព្រឹត្តទៅស្មើគ្នា ប្រកបដោយអធិវាសនខន្តី មានចិត្តស្មើក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្ត ទោះនៅក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុកក្តី ក៏អាចធ្វើបានដូចគ្នា។ ភិក្ខុខ្លះ ទោះនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុកក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ ព្រោះជាបុគ្គលបទបរមៈ។

Tatra yvāyaṃ mahajjhāsayo hoti mahussāho, sakkoti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā araññe viharanto dukkhassantaṃ kātuṃ, so araññeyeva vasatu, idamassa patirūpaṃ. Saddhivihārikādayopi cassa anusikkhamānā araññe vihātabbameva maññissanti.

បណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាជាអ្នកមានអធ្យាស្រ័យធំ មានសេចក្តីព្យាយាមធំ អាចលះបង់សេនាសនៈជិតស្រុក ហើយនៅក្នុងព្រៃ ធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន ភិក្ខុនោះគb្បីនៅក្នុងព្រៃនោះឯង នេះជាការសមគួរដល់ភិក្ខុនោះ។ មួយវិញទៀត ពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើមរបស់ភិក្ខុនោះ កាលសិក្សាតម្រាប់តាម ក៏នឹងយល់ឃើញថា គួរតែនៅក្នុងព្រៃតែម្យ៉ាង។

Yo pana dubbalo hoti appathāmo gāmanteyeva sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ, na araññe so gāmanteyeva vasatu, yvāyaṃ mahabbalo samappavattadhātuko adhivāsanakhantisampanno iṭṭhāniṭṭhesu samacitto araññepi gāmantepi sakkotiyeva, ayampi gāmantasenāsanaṃ pahāya [Pg.189] araññe viharatu, idamassa patirūpaṃ saddhivihārikāpi hissa anusikkhamānā araññe vihātabbaṃ maññissanti.

ចំណែកភិក្ខុណាជាអ្នកទន់ខ្សោយ មានកម្លាំងតិច អាចធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបានតែក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក មិនអាចធ្វើក្នុងព្រៃបាន ភិក្ខុនោះគប្បីនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុកនោះឯង។ ភិក្ខុណាមានកម្លាំងច្រើន មានធាតុប្រព្រឹត្តទៅស្មើគ្នា ប្រកបដោយអធិវាសនខន្តី មានចិត្តស្មើក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្ត ទោះនៅក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុកក្តី ក៏អាចធ្វើបានដូចគ្នា ភិក្ខុនេះសូម្បីលះបង់សេនាសនៈជិតស្រុកហើយ គប្បីនៅក្នុងព្រៃចុះ នេះជាការសមគួរដល់ភិក្ខុនោះ ព្រោះថា ពួកសទ្ធិវិហារិករបស់ភិក្ខុនោះ កាលសិក្សាតម្រាប់តាម ក៏នឹងយល់ឃើញថា គួរនៅក្នុងព្រៃដែរ។

Yo panāyaṃ neva gāmante na araññe sakkoti padaparamo hoti. Ayampi araññeyeva vasatu. Ayaṃ hissa dhutaṅgasevanā kammaṭṭhānabhāvanā ca āyatiṃ maggaphalānaṃ upanissayo bhavissati. Saddhivihārikādayo cassa anusikkhamānā araññe vihātabbaṃ maññissantīti.

ចំណែកភិក្ខុណា ទោះនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុកក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ ព្រោះជាបុគ្គលបទបរមៈ ភិក្ខុសូម្បីបែបនេះ ក៏គប្បីនៅក្នុងព្រៃនោះឯង។ ព្រោះថា ការសេពធុតង្គ និងការចម្រើនកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុនោះ នឹងទៅជាឧបនិស្ស័យដល់មគ្គនិងផលក្នុងអនាគតកាល។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើមរបស់ភិក្ខុនោះ កាលសិក្សាតម្រាប់តាម ក៏នឹងយល់ឃើញថា គួរនៅក្នុងព្រៃដែរ។

Evaṃ yvāyaṃ dubbalo hoti appathāmo gāmanteyeva viharanto sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ na araññe, imaṃ puggalaṃ sandhāya bhagavā ‘‘yo icchati gāmante viharatū’’ti āha. Iminā ca puggalena aññesampi dvāraṃ dinnaṃ.

យ៉ាងនេះ ភិក្ខុណាជាអ្នកទន់ខ្សោយ មានកម្លាំងតិច កាលនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក ទើបអាចធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន មិនអាចធ្វើក្នុងព្រៃបាន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនេះឯង ទើបត្រាស់ថា «អ្នកណាចង់នៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក ក៏ចូរនៅចុះ»។ ហើយព្រោះតែបុគ្គលនេះ ព្រះអង្គក៏បានបើកទ្វារដល់បុគ្គលដទៃទៀតផងដែរ។

Yadi pana bhagavā devadattassa vādaṃ sampaṭiccheyya, yvāyaṃ puggalo pakatiyā dubbalo hoti appathāmo, yopi daharakāle araññavāsaṃ abhisambhuṇitvā jiṇṇakāle vā vātapittādīhi samuppannadhātukkhobhakāle vā nābhisambhuṇāti, gāmanteyeva pana viharanto sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ, tesaṃ ariyamaggupacchedo bhaveyya, arahattaphalādhigamo na bhaveyya, uddhammaṃ ubbinayaṃ vilomaṃ aniyyānikaṃ satthu sāsanaṃ bhaveyya, satthā ca tesaṃ asabbaññū assa ‘‘sakavādaṃ chaḍḍetvā devadattavāde patiṭṭhito’’ti gārayho ca bhaveyya. Tasmā bhagavā evarūpe puggale saṅgaṇhanto devadattassa vādaṃ paṭikkhipi. Etenevūpāyena piṇḍapātikavatthusmimpi paṃsukūlikavatthusmimpi aṭṭha māse rukkhamūlikavatthusmimpi vinicchayo veditabbo. Cattāro pana māse rukkhamūlasenāsanaṃ paṭikkhittameva.

ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលយកពាក្យរបស់ទេវទត្ត បុគ្គលណាដែលជាអ្នកទន់ខ្សោយ មានកម្លាំងតិចដោយប្រក្រតី ឬបុគ្គលណាដែលកាលនៅក្មេង អាចទ្រាំទ្រនឹងការនៅក្នុងព្រៃបាន តែលុះដល់ចាស់ជរា ឬក្នុងពេលដែលធាតុប្រែប្រួលព្រោះខ្យល់និងប្រមាត់ជាដើម ក៏មិនអាចទ្រាំទ្របាន តែបើនៅក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក ទើបអាចធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន សម្រាប់បុគ្គលទាំងនោះ ការដាច់សូន្យនៃអរិយមគ្គគប្បីមាន ការសម្រេចអរហត្តផលក៏មិនគប្បីមានឡើយ សាសនារបស់ព្រះសាស្តា គប្បីជាសាសនាឃ្លាតចាកធម៌ ឃ្លាតចាកវិន័យ ជាសាសនាផ្ទុយ និងមិននាំសត្វចេញចាកទុក្ខឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសាស្តាក៏គប្បីជាអសព្វញ្ញូសម្រាប់ពួកជនទាំងនោះ ហើយគប្បីជាទីតិះដៀលថា «ព្រះអង្គលះបង់វាទៈរបស់ខ្លួន ហើយទៅតាំងនៅក្នុងវាទៈរបស់ទេវទត្តវិញ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សង្គ្រោះដល់បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ ទើបត្រាស់បដិសេធវាទៈរបស់ទេវទត្ត។ ដោយឧបាយនេះឯង ការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គក្តី រឿងបំសুকូលិកង្គធុតង្គក្តី រឿងរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គក្នុងរវាង ៨ ខែក្តី គប្បីដឹងតាមវិធីនេះចុះ។ ចំណែកឯការគង់នៅទៀបគល់ឈើក្នុងរវាង ៤ ខែ គឺព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ជាដាច់ខាត។

Macchamaṃsavatthusmiṃ tikoṭiparisuddhanti tīhi koṭīhi parisuddhaṃ, diṭṭhādīhi aparisuddhīhi virahitanti attho. Tenevāha – ‘‘adiṭṭhaṃ, asutaṃ, aparisaṅkita’’nti. Tattha ‘‘adiṭṭhaṃ’’ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gayhamānaṃ adiṭṭhaṃ. ‘‘Asutaṃ’’ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gahitanti asutaṃ. ‘‘Aparisaṅkitaṃ’’ pana diṭṭhaparisaṅkitaṃ sutaparisaṅkitaṃ tadubhayavimuttaparisaṅkitañca ñatvā tabbipakkhato jānitabbaṃ. Kathaṃ? Idha bhikkhū passanti manusse jālavāgurādihatthe [Pg.190] gāmato va nikkhamante araññe vā vicarante, dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhiharanti. Te tena diṭṭhena parisaṅkanti ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ, nāma etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati. Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā bhante na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ bhante bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ, amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kata’’nti vadanti kappati.

ក្នុងរឿងត្រីនិងសាច់ ពាក្យថា «បរិសុទ្ធដោយចំណែកបី» សេចក្តីថា បរិសុទ្ធដោយចំណែក ៣ គឺវៀរចាកចំណែកមិនបរិសុទ្ធមានការឃើញជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «មិនបានឃើញ មិនបានឮ មិនបានសង្ស័យ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «មិនបានឃើញ» គឺមិនបានឃើញគេសម្លាប់សត្វជើងបួននិងត្រីយកមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុ។ ពាក្យថា «មិនបានឮ» គឺមិនបានឮថា គេសម្លាប់សត្វជើងបួននិងត្រីយកមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា «មិនបានសង្ស័យ» គប្បីដឹងដោយសេចក្តីផ្ទុយគ្នា ក្រោយពីបានដឹងនូវការសង្ស័យព្រោះឃើញ ការសង្ស័យព្រោះឮ និងការសង្ស័យដែលរួចផុតពីការឃើញនិងការឮទាំងពីរនោះ។ តើគប្បីដឹងដូចម្តេច? គឺភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ ឃើញពួកមនុស្សកាន់សំណាញ់និងអន្ទាក់ជាដើម ចេញចាកស្រុកក្តី ដើរត្រេចចរនៅក្នុងព្រៃក្តី លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏នាំយកចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលមានត្រីនិងសាច់មកប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងនោះដែលចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកនោះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយរមែងសង្ស័យព្រោះការឃើញនោះថា «គេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុឬហ្ន៎?» នេះហៅថា «ការសង្ស័យព្រោះឃើញ» សាច់បែបនេះមិនគួរទទួលឡើយ។ សាច់ណាដែលមិនមានការសង្ស័យយ៉ាងនេះ សាច់នោះទើបគួរទទួល។ តែបើមនុស្សទាំងនោះសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាមិនទទួល?» លុះបានស្តាប់ហេតុផលនោះហើយ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សាច់នេះមិនមែនធ្វើឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុទេ គឺពួកខ្ញុំធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកជនដែលរាជការប្រើប្រាស់ជាដើមទេតើ» បើពោលយ៉ាងនេះ គួរទទួលសោយបាន។

Naheva kho bhikkhū passanti; apica suṇanti, manussā kira jālavāgurādihatthā gāmato vā nikkhamanti, araññe vā vicarantī’’ti. Dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ ‘‘sutaparisaṅkitaṃ’’ nāma. Etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati, yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ, bhante, bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ, amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kata’’nti vadanti kappati.

ភិក្ខុទាំងឡាយមិនបានឃើញដោយពិត ប៉ុន្តែបានឮថា «ឮថា ពួកមនុស្សកាន់សំណាញ់និងអន្ទាក់ជាដើម ចេញចាកស្រុក ឬដើរត្រេចចរនៅក្នុងព្រៃ»។ លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏នាំយកចង្ហាន់មកប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងនោះដែលចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏សង្ស័យថា «គេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុឬហ្ន៎?» នេះហៅថា «ការសង្ស័យព្រោះឮ»។ សាច់បែបនេះមិនគួរទទួលឡើយ សាច់ណាដែលមិនមានការសង្ស័យយ៉ាងនេះ សាច់នោះទើបគួរទទួល។ តែបើមនុស្សទាំងនោះសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាមិនទទួល?» លុះបានស្តាប់ហេតុផលនោះហើយ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សាច់នេះមិនមែនធ្វើឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុទេ គឺពួកខ្ញុំធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកជនដែលរាជការប្រើប្រាស់ជាដើមទេតើ» បើពោលយ៉ាងនេះ គួរទទួលសោយបាន។

Naheva kho pana bhikkhū passanti, na suṇanti; apica kho tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ pattaṃ gahetvā samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhisaṅkharitvā abhiharanti, te parisaṅkanti ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ ‘‘tadubhayavimuttaparisaṅkitaṃ’’ nāma. Etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati. Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ, bhante, bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kataṃ pavattamaṃsaṃ vā kappiyameva labhitvā bhikkhūnaṃ atthāya sampādita’’nti vadanti kappati. Matānaṃ petakiccatthāya maṅgalādīnaṃ vā atthāya katepi eseva nayo. Yaṃ yañhi bhikkhūnaṃyeva atthāya akataṃ, yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappati.

មួយវិញទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយមិនបានឃើញផង មិនបានឮផង ប៉ុន្តែ កាលដែលភិក្ខុទាំងនោះចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុក ពួកមនុស្សក៏ទទួលយកបាត្រ ហើយចាត់ចែងចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលមានត្រីនិងសាច់យ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់មកប្រគេន ភិក្ខុទាំងឡាយក៏សង្ស័យថា «គេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុឬហ្ន៎?» នេះហៅថា «ការសង្ស័យដែលរួចផុតពីការឃើញនិងការឮទាំងពីរ»។ សាច់បែបនេះមិនគួរទទួលឡើយ។ សាច់ណាដែលមិនមានការសង្ស័យយ៉ាងនេះ សាច់នោះទើបគួរទទួល។ តែបើមនុស្សទាំងនោះសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាមិនទទួល?» លុះបានស្តាប់ហេតុផលនោះហើយ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សាច់នេះមិនមែនធ្វើឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុទេ គឺពួកខ្ញុំធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកជនដែលរាជការប្រើប្រាស់ជាដើម ឬមួយពួកខ្ញុំបានសាច់ដែលស្លាប់ស្រាប់ដ៏គួរ ហើយចាត់ចែងធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុទេតើ» បើពោលយ៉ាងនេះ គួរទទួលសោយបាន។ សូម្បីតែសាច់ដែលគេធ្វើដើម្បីបុណ្យឧទ្ទិសកុសលដល់អ្នកស្លាប់ ឬដើម្បីមង្គលការជាដើមក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា សាច់ណាដែលគេមិនបានធ្វើឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកភិក្ខុពិតប្រាកដ ហើយភិក្ខុគ្មានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងសាច់នោះ សាច់ទាំងអស់នោះរមែងគួរ។

Sace pana ekasmiṃ vihāre bhikkhū uddissa kataṃ hoti, te ca attano atthāya katabhāvaṃ na jānanti, aññe jānanti. Ye jānanti, tesaṃ na vaṭṭati, itaresaṃ vaṭṭati. Aññe na jānanti, teyeva jānanti, tesaṃyeva na vaṭṭati, aññesaṃ vaṭṭati. Tepi amhākaṃ atthāya katanti jānanti, aññepi etesaṃ atthāya katanti jānanti, sabbesampi na vaṭṭati, sabbe [Pg.191] na jānanti, sabbesampi vaṭṭati. Pañcasu hi sahadhammikesu yassa vā tassa vā atthāya uddissa kataṃ, sabbesaṃ na kappati.

តែបើគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះពួកភិក្ខុក្នុងវត្តមួយ ហើយភិក្ខុទាំងនោះមិនដឹងថាគេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឡើយ តែភិក្ខុដទៃទៀតដឹង។ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលដឹង សាច់នោះមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងនោះទេ តែគួរដល់ភិក្ខុក្រៅពីនោះ។ បើភិក្ខុដទៃទៀតមិនដឹង តែភិក្ខុក្នុងវត្តនោះឯងដឹង សាច់នោះមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងនោះឡើយ តែគួរដល់ភិក្ខុដទៃទៀត។ បើភិក្ខុទាំងនោះក៏ដឹងថាគេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ភិក្ខុដទៃទៀតក៏ដឹងថាគេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ សាច់នោះមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងអស់គ្នាឡើយ។ បើភិក្ខុទាំងអស់គ្នាមិនដឹង សាច់នោះក៏គួរដល់ភិក្ខុទាំងអស់គ្នា។ ព្រោះថា បណ្តាសហធម្មិកទាំង ៥ ពួក បើគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះរូបណាមួយ សាច់នោះក៏មិនគួរដល់សហធម្មិកទាំងអស់ឡើយ។

Sace pana koci ekaṃ bhikkhuṃ uddissa pāṇaṃ vadhitvā tassa pattaṃ pūretvā deti, so ca attano atthāya katabhāvaṃ jānaṃyeva gahetvā aññassa bhikkhuno deti, so tassa saddhāya paribhuñjati, kassa āpattīti? Dvinnampi anāpatti. Yañhi uddissa kataṃ tassa abhuttatāya anāpatti, itarassa ajānanatāya. Kappiyamaṃsassa hi paṭiggahaṇe āpatti natthi. Uddissa katañca ajānitvā bhuttassa pacchā ñatvā āpattidesanākiccaṃ nāma natthi, akappiyamaṃsaṃ pana ajānitvā bhuttena pacchā ñatvāpi āpatti desetabbā, uddissa katañhi ñatvā bhuñjatova āpatti. Akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassāpi āpattiyeva. Tasmā āpattibhīrukena rūpaṃ sallakkhentenapi pucchitvāva maṃsaṃ paṭiggahetabbaṃ. Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvāva paribhuñjitabbaṃ. Kasmā? Duviññeyyattā. Acchamaṃsaṃ hi sūkaramaṃsasadisaṃ hoti, dīpimaṃsādīnipi migamaṃsādisadisāni, tasmā pucchitvā gahaṇameva vattanti vadanti.

មួយវិញទៀត ប្រសិនបើទាយកណាម្នាក់សម្លាប់សត្វឧទ្ទិសចំពោះភិក្ខុមួយរូប ហើយដាក់ពេញបាត្រប្រគេនដល់ភិក្ខុនោះ ហើយភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ថាគេធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ក៏ទទួលយកហើយទៅប្រគេនដល់ភិក្ខុដទៃទៀត ភិក្ខុដទៃនោះក៏ឆាន់សាច់នោះដោយសេចក្តីជឿជាក់លើភិក្ខុនោះ សួរថា តើអាបត្តិត្រូវដល់ភិក្ខុណា? មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះនោះ មិនបានឆាន់ ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ ចំណែកភិក្ខុម្ខាងទៀត មិនបានដឹង ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ។ ព្រោះថា ក្នុងការទទួលសាច់ដែលគួរ មិនមានអាបត្តិឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលមិនដឹងថាគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន ហើយបានឆាន់ទៅ ទោះបីដឹងតាមក្រោយ ក៏មិនមានកិច្ចដែលត្រូវសម្តែងអាបត្តិឡើយ ចំណែកឯសាច់ដែលមិនគួរ ភិក្ខុមិនដឹងហើយឆាន់ទៅ ទោះបីដឹងតាមក្រោយ ក៏ត្រូវតែសម្តែងអាបត្តិដែរ ព្រោះថា ភិក្ខុដឹងថាគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះខ្លួនហើយឆាន់ ទើបត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកសាច់ដែលមិនគួរ សូម្បីភិក្ខុមិនដឹងហើយឆាន់ ក៏ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកខ្លាចអាបត្តិ សូម្បីអាចសម្គាល់មើលរូបរាងសាច់បាន ក៏គប្បីសួរនាំសិន ទើបទទួលសាច់នោះ។ ឬមួយគិតថា «ចាំដល់ពេលឆាន់ សឹមសួរនាំហើយឆាន់» ដូច្នេះហើយទទួលទុក ក៏ត្រូវតែសួរនាំសិន ទើបឆាន់។ ហេតុអ្វី? ព្រោះសាច់នោះដឹងបានដោយកម្រ។ ព្រោះថា សាច់ខ្លាឃ្មុំរមែងដូចគ្នានឹងសាច់ជ្រូក សាច់ខ្លារខិនជាដើមក៏រមែងដូចគ្នានឹងសាច់ប្រើសសាច់ក្តាន់ជាដើម ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «ការសួរនាំហើយទើបទទួល គឺជាវត្តប្រតិបត្តិ»។

Haṭṭho udaggoti tuṭṭho ceva unnatakāyacitto ca hutvā. So kira ‘‘na bhagavā imāni pañca vatthūni anujānāti, idāni sakkhissāmi saṅghabhedaṃ kātu’’nti kokālikassa iṅgitākāraṃ dassetvā yathā visaṃ vā khāditvā rajjuyā vā ubbandhitvā satthaṃ vā āharitvā maritukāmo puriso visādīsu aññataraṃ labhitvā tappaccayā āsannampi maraṇadukkhaṃ ajānanto haṭṭho udaggo hoti; evameva saṅghabhedapaccayā āsannampi avīcimhi nibbattitvā paṭisaṃvedanīyaṃ dukkhaṃ ajānanto ‘‘laddho dāni me saṅghabhedassa upāyo’’ti haṭṭho udaggo sapariso uṭṭhāyāsanā teneva haṭṭhabhāvena bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.

ពាក្យថា «រីករាយ ត្រេកអរ» សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រេកអរផង មានកាយនិងចិត្តរំភើបញាប់ញ័រផង។ ឮថា ព្រះទេវទត្តនោះគិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់អនុញ្ញាតនូវវត្ថុទាំង ៥ នេះឡើយ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងអាចធ្វើសង្ឃភេទបានហើយ» ដូច្នេះហើយ ក៏ធ្វើអាការៈបញ្ជាក់ប្រាប់ដល់កោកាលិកៈ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលចង់ស្លាប់ ទោះបីជាស៊ីថ្នាំពុលក្តី ចងកដោយខ្សែរក្តី ឬយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកចាក់សម្លាប់ខ្លួនក្តី កាលបាននូវវត្ថុណាមួយមានថ្នាំពុលជាដើមនោះហើយ ក៏មិនដឹងនូវទុក្ខគឺសេចក្តីស្លាប់ដែលនៅជិតបង្កើយឡើយ រមែងមានចិត្តរីករាយ ត្រេកអរ យ៉ាងណាមិញ ព្រះទេវទត្តនោះក៏យ៉ាងនោះដែរ មិនដឹងនូវទុក្ខដែលត្រូវទៅកើតក្នុងអវីចិមហានរកដែលនៅជិតបង្កើយ ព្រោះតែបច្ច័យគឺសង្ឃភេទឡើយ ក៏គិតថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញបាននូវឧបាយដើម្បីធ្វើសង្ឃភេទហើយ» ដូច្នេះ ក៏មានចិត្តរីករាយ ត្រេកអរ ក្រោកចាកអាសនៈព្រមទាំងបរិវារ ហើយថ្វាយបង្គំធ្វើប្រទក្សិណចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសេចក្តីរីករាយនោះឯង រួចក៏ចៀសចេញទៅ។

Te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhi samādāya vattāmāti ettha pana ‘‘imāni pañca vatthūnī’’ti vattabbepi te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhi janaṃ saññāpessāmāti abhiṇhaṃ parivitakkavasena vibhattivipallāsaṃ asallakkhetvā abhiṇhaṃ parivitakkānurūpameva ‘‘te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhī’’ti āha, yathā taṃ vikkhittacitto.

ក្នុងពាក្យថា «ពួកយើងទាំងនោះ សមាទានដើរតាមវត្ថុទាំង ៥ នេះ» នេះ តាមពិតទៅ គួរតែពោលថា «វត្ថុទាំង ៥ នេះ» ប៉ុន្តែ ព្រោះតែការត្រិះរិះរឿយៗថា «ពួកយើងទាំងនោះ នឹងញ៉ាំងជនទាំងឡាយឲ្យដឹងច្បាស់ដោយវត្ថុទាំង ៥ នេះ» ព្រះទេវទត្តនោះមានចិត្តរាយមាយ មិនបានកំណត់ដឹងនូវការប្រែប្រួលនៃវិភត្តិ ទើបពោលពាក្យស្របតាមការត្រិះរិះរឿយៗនោះថា «ពួកយើងទាំងនោះ ដោយវត្ថុទាំង ៥ នេះ» ដូច្នេះវិញ។

Dhutā [Pg.192] sallekhavuttinoti yā paṭipadā kilese dhunāti, tāya samannāgatattā dhutā. Yā ca kilese sallikhati, sā etesaṃ vuttīti sallekhavuttino.

ពាក្យថា «អ្នកកម្ចាត់បង់ មានការប្រព្រឹត្តិខាត់កិលេស» សេចក្តីថា បដិបទាណាដែលរលាស់ចោលនូវកិលេសទាំងឡាយ ព្រោះប្រកបដោយបដិបទានោះ ទើបឈ្មោះថា «ធុតៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត បដិបទាណាដែលខាត់សឹកនូវកិលេសទាំងឡាយ បដិបទានោះជាការប្រព្រឹត្តិរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «សល្លេខវុត្តិ»។

Bāhulikoti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ bahulabhāvo bāhullaṃ, taṃ bāhullamassa atthi, tasmiṃ vā bāhulle niyutto ṭhitoti bāhuliko. Bāhullāya cetetīti bāhulattāya ceteti kappeti pakappeti. Kathañhi nāma mayhañca sāvakānañca cīvarādīnaṃ paccayānaṃ bahulabhāvo bhaveyyāti evaṃ ussukkamāpannoti adhippāyo. Cakkabhedāyāti āṇābhedāya.

ពាក្យថា Bāhuliko សេចក្តីថា ភាពជាបុគ្គលមានបច្ច័យច្រើន មានចីវរជាដើម ឈ្មោះថា bāhulla (ភាពជាបុគ្គលសន្សំវត្ថុច្រើន)។ ភាពជាបុគ្គលសន្សំវត្ថុច្រើននោះ មានដល់ភិក្ខុនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា bāhuliko (អ្នកសន្សំវត្ថុច្រើន) មួយម៉្យាងទៀត ភិក្ខុណាដែលខ្វល់ខ្វាយ ឬតាំងនៅក្នុងភាពជាបុគ្គលសន្សំវត្ថុច្រើននោះ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា bāhuliko។ ពាក្យថា Bāhullāya ceteti សេចក្តីថា គិត តែងចាត់ចែង រៀបចំ ដើម្បីភាពជាបុគ្គលសន្សំវត្ថុច្រើន។ អធិប្បាយថា ជាអ្នកដល់នូវការខ្វល់ខ្វាយយ៉ាងនេះថា «ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ភាពជាបុគ្គលមានបច្ច័យច្រើន មានចីវរជាដើម នឹងមានដល់អាត្មាអញផង ដល់ពួកសាវករបស់អាត្មាអញផង» នេះជាអធិប្បាយរបស់អ្នកតិះដៀលទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Cakkabhedāya សេចក្តីថា ដើម្បីបំផ្លាញអាណាចក្រ (ការទម្លាយព្រះរាជអាជ្ញា)។

Dhammiṃ kathaṃ katvāti khandhake vuttanayena ‘‘alaṃ, devadatta, mā te rucci saṅghabhedo. Garuko kho, devadatta, saṅghabhedo. Yo kho, devadatta, samaggaṃ saṅghaṃ bhindati, kappaṭṭhikaṃ kibbisaṃ pasavati, kappaṃ nirayamhi paccati, yo ca kho, devadatta, bhinnaṃ saṅghaṃ samaggaṃ karoti, brahmaṃ puññaṃ pasavati, kappaṃ saggamhi modatī’’ti (cūḷava. 343) evamādikaṃ anekappakāraṃ devadattassa ca bhikkhūnañca tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā.

ពាក្យថា Dhammiṃ kathaṃ katvā សេចក្តីថា សម្តែងធម៌កថា មានប្រការផ្សេងៗ ជាអនុកូល គួរសមតាមធម៌ ដល់ទេវទត្តផង ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផង ដោយន័យដែលពោលទុកក្នុងខន្ធកៈ (សង្ឃភេទក្ខន្ធកៈ) យ៉ាងនេះថា «កុំឡើយ ទេវទត្ត អ្នកកុំគាប់ចិត្តនឹងការបំបែកសង្ឃឡើយ ម្នាលទេវទត្ត ការបំបែកសង្ឃជាទោសធ្ងន់ណាស់ ម្នាលទេវទត្ត បុគ្គលណា បំបែកសង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា បុគ្គលនោះ រមែងសន្សំបាបដ៏លាមក ស្ថិតនៅអស់មួយកប្ប ឆេះនៅក្នុងនរកអស់មួយកប្ប ម្នាលទេវទត្ត ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណា ធ្វើសង្ឃដែលបែកបាក់គ្នា ឲ្យព្រមព្រៀងគ្នាវិញ បុគ្គលនោះ រមែងសន្សំបុណ្យដ៏ប្រសើរ រមែងរីករាយក្នុងសួគ៌អស់មួយកប្ប» ដូច្នេះជាដើម។

411. Samaggassāti sahitassa cittena ca sarīrena ca aviyuttassāti attho. Padabhājanepi hi ayameva attho dassito. Samānasaṃvāsakoti hi vadatā cittena aviyogo dassito hoti. Samānasīmāyaṃ ṭhitoti vadatā sarīrena. Kathaṃ? Samānasaṃvāsako hi laddhinānāsaṃvāsakena vā kammanānāsaṃvāsakena vā virahito samacittatāya cittena aviyutto hoti. Samānasīmāyaṃ ṭhito kāyasāmaggidānato sarīrena aviyutto.

៤១១. ពាក្យថា Samaggassa សេចក្តីថា សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា គឺមិនប្រាសចាកគ្នា ដោយចិត្តផង ដោយកាយផង នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងបទភាជនី ក៏ទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះឯង។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលត្រាស់ថា Samānasaṃvāsako (មានសង្វាសស្មើគ្នា) ឈ្មោះថា ទ្រង់បង្ហាញការមិនប្រាសចាកគ្នាដោយចិត្ត។ កាលត្រាស់ថា Samānasīmāyaṃ ṭhito (តាំងនៅក្នុងសីមាជាមួយគ្នា) ឈ្មោះថា ទ្រង់បង្ហាញការមិនប្រាសចាកគ្នាដោយកាយ។ សួរថា បង្ហាញដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ភិក្ខុអ្នកមានសង្វាសស្មើគ្នា ព្រោះវៀរចាកភាពជាបុគ្គលមានសង្វាសផ្សេងគ្នាដោយលទ្ធិ ឬដោយកម្ម ទើបជាអ្នកមិនប្រាសចាកគ្នាដោយចិត្ត ព្រោះមានចិត្តស្មើគ្នា។ ភិក្ខុអ្នកតាំងនៅក្នុងសីមាជាមួយគ្នា ឈ្មោះថា មិនប្រាសចាកគ្នាដោយកាយ ព្រោះការចូលរួមក្នុងកាយសាមគ្គី។

Bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇanti bhedanassa saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ kāraṇaṃ. Imasmiñhi okāse ‘‘kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇa’’ntiādīsu (ma. ni. 1.168) viya kāraṇaṃ adhikaraṇanti adhippetaṃ. Tañca yasmā aṭṭhārasavidhaṃ hoti, tasmā padabhājane ‘‘aṭṭhārasa bhedakaravatthūnī’’ti vuttaṃ. Tāni pana ‘‘idhūpāli, bhikkhu adhammaṃ dhammoti dīpetī’’tiādinā [Pg.193] (cūḷava. 352) nayena khandhake āgatāni, tasmā tatreva nesaṃ atthaṃ vaṇṇayissāma. Yopi cāyaṃ imāni vatthūni nissāya aparehipi kammena, uddesena, vohārena, anusāvanāya, salākaggāhenāti pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hoti, tampi āgataṭṭhāneyeva pakāsayissāma. Saṅkhepato pana bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāyāti ettha saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ saṅghabhedanipphattisamatthaṃ kāraṇaṃ gahetvāti evamattho veditabbo. Paggayhāti paggahitaṃ abbhussitaṃ pākaṭaṃ katvā. Tiṭṭheyyāti yathāsamādinnaṃ yathāpaggahitameva ca katvā accheyya. Yasmā pana evaṃ paggaṇhatā tiṭṭhatā ca taṃ dīpitañceva appaṭinissaṭṭhañca hoti, tasmā padabhājane ‘‘dīpeyyā’’ti ca ‘‘nappaṭinissajjeyyā’’ti ca vuttaṃ.

ពាក្យថា Bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ សេចក្តីថា ហេតុដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការបែកបាក់ គឺការបែកបាក់សង្ឃ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា adhikaraṇa លោកសំដៅយក «ហេតុ» ដូចក្នុងពាក្យថា kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ (មានកាមជាហេតុ មានកាមជាគ្រឿងអាង មានកាមជាអធិករណ៍) ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុនោះ មាន ១៨ ប្រការ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ទើបត្រាស់ថា aṭṭhārasa bhedakaravatthūni (វត្ថុជាគ្រឿងបំបែកសង្ឃ ១៨ ប្រការ)។ វត្ថុទាំងឡាយនោះ មកហើយក្នុងខន្ធកៈ ដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ សម្តែងនូវអធម៌ថាជាធម៌» ហេតុនោះ យើងនឹងពន្យល់សេចក្តីនៃវត្ថុទាំងនោះក្នុងទីនោះឯង។ មួយវិញទៀត ការបំបែកសង្ឃណា ដែលអាស្រ័យវត្ថុទាំងនេះ ហើយកើតឡើងដោយហេតុ ៥ យ៉ាងដទៃទៀត គឺដោយកម្ម ដោយឧទ្ទេស ដោយវោហារ ដោយអនុស្សាវនា និងដោយការចាប់ស្លាក យើងក៏នឹងសម្តែងការបំបែកសង្ឃនោះ ក្នុងទីដែលមកដល់នោះឯង។ ប៉ុន្តែ ដោយសង្ខេប ក្នុងពាក្យថា bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya នេះ សេចក្តីពន្យល់ត្រូវដឹងយ៉ាងនេះថា «កាន់យកនូវហេតុដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការបំបែកសង្ឃ គឺហេតុដែលអាចញ៉ាំងការបំបែកសង្ឃឲ្យសម្រេចបាន»។ ពាក្យថា Paggayha សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យលើកឡើង ឲ្យខ្ពស់ត្រដែត ឲ្យប្រាកដច្បាស់។ ពាក្យថា Tiṭṭheyya សេចក្តីថា គប្បីនៅ គឺធ្វើតាមដែលខ្លួនបានសមាទានទុក និងតាមដែលខ្លួនបានលើកតម្កើងទុកនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែ កាលភិក្ខុលើកតម្កើង និងតាំងនៅយ៉ាងនេះ ធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលខ្លួនសម្តែងហើយផង មិនបានលះបង់ហើយផង ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ទើបត្រាស់ថា dīpeyyā (គប្បីសម្តែង) ផង ត្រាស់ថា nappaṭinissajjeyyā (មិនគប្បីលះបង់) ផង។

Bhikkhūhi evamassa vacanīyoti aññehi lajjīhi bhikkhūhi evaṃ vattabbo bhaveyya. Padabhājane cassa ye passantīti ye sammukhā paggayha tiṭṭhantaṃ passanti. Ye suṇantīti yepi ‘‘asukasmiṃ nāma vihāre bhikkhū bhedanasaṃvattanikaṃ adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭhantī’’ti suṇanti.

ពាក្យថា Bhikkhūhi evamassa vacanīyo សេចក្តីថា ភិក្ខុដទៃទៀតដែលជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប គប្បីនិយាយទៅកាន់ភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ពាក្យថា ye passanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា ដែលឃើញភិក្ខុនោះកំពុងលើកតម្កើង តាំងនៅចំពោះមុខ។ ពាក្យថា ye suṇanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា សូម្បីតែឮថា «ភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងវិហារឈ្មោះឯណោះ កាន់យក លើកតម្កើង តាំងនៅក្នុងអធិករណ៍ដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការបំបែកសង្ឃ» ដូច្នេះ។

Sametāyasmā saṅghenāti āyasmā saṅghena saddhiṃ sametu samāgacchatu ekaladdhiko hotūti attho. Kiṃ kāraṇā? Samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatīti.

ពាក្យថា Sametāyasmā saṅghena សេចក្តីថា សូមលោកដ៏មានអាយុ ព្រមព្រៀង ចូលរួម មានលទ្ធិស្មើគ្នា ជាមួយសង្ឃចុះ នេះជាអធិប្បាយ។ សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ឆ្លើយថា ព្រោះថា សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា កាលរីករាយរកគ្នា មិនវិវាទគ្នា មានឧទ្ទេសជាមួយគ្នា រមែងរស់នៅជាសុខស្រួល។

Tattha sammodamānoti aññamaññaṃ sampattiyā saṭṭhu modamāno. Avivadamānoti ‘‘ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo’’ti evaṃ na vivadamāno. Eko uddeso assāti ekuddeso, ekato pavattapātimokkhuddeso, na visunti attho. Phāsu viharatīti sukhaṃ viharati.

ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា sammodamāno សេចក្តីថា រីករាយយ៉ាងក្រៃលែងនឹងសម្បត្តិ (មានសីលជាដើម) របស់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ពាក្យថា avivadamāno សេចក្តីថា មិនវិវាទគ្នា យ៉ាងនេះថា «នេះជាធម៌ នេះមិនមែនជាធម៌»។ ឧទ្ទេសតែមួយ មានដល់សង្ឃនោះ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ekuddeso សេចក្តីថា មានការសម្តែងបាតិមោក្ខរួមគ្នា មិនមែនសម្តែងផ្សេងគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា phāsu viharati សេចក្តីថា រស់នៅជាសុខស្រួល។

Iccetaṃ kusalanti etaṃ paṭinissajjanaṃ kusalaṃ khemaṃ sotthibhāvo tassa bhikkhuno. No ce paṭinissajjati āpatti dukkaṭassāti tikkhattuṃ vuttassa appaṭinissajjato dukkaṭaṃ. Sutvā na vadanti āpatti dukkaṭassāti ye sutvā na vadanti, tesampi dukkaṭaṃ. Kīvadūre sutvā avadantānaṃ dukkaṭaṃ? Ekavihāre tāva vattabbaṃ natthi. Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ ‘‘samantā addhayojane bhikkhūnaṃ bhāro. Dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā vadatopi āpattimokkho natthi. Sayameva gantvā ‘garuko kho, āvuso, saṅghabhedo[Pg.194], mā saṅghabhedāya, parakkamī’ti nivāretabbo’’ti. Pahontena pana dūrampi gantabbaṃ agilānānañhi dūrepi bhāroyeva.

ពាក្យថា Iccetaṃ kusalaṃ សេចក្តីថា ការលះបង់នោះ ជាការល្អ ជាការក្សេម ជាសេចក្តីសុខសួស្តី ដល់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា No ce paṭinissajjati āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុដទៃនិយាយប្រាប់អស់វារៈបីដងហើយ នៅតែមិនលះបង់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា Sutvā na vadanti āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា ឮហើយមិននិយាយប្រាប់ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ។ សួរថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលឮហើយមិននិយាយប្រាប់ ក្នុងចម្ងាយត្រឹមណា ទើបត្រូវអាបត្តិទុក្កដ? ឆ្លើយថា បើនៅក្នុងវិហារជាមួយគ្នា មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ (ត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាប្រាកដ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថា លោកពោលថា «ភារៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ គឺក្នុងរង្វង់កន្លះយោជន៍ជុំវិញ។ សូម្បីបញ្ជូនអ្នកនាំសារ ឬសំបុត្រទៅប្រាប់ ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ខ្លួនឯងត្រូវតែទៅហាមឃាត់ថា "ម្នាលអាវុសោ ការបំបែកសង្ឃជាទោសធ្ងន់ណាស់ អ្នកកុំព្យាយាមដើម្បីបំបែកសង្ឃឡើយ"» ដូច្នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលអាចទៅបាន គប្បីទៅសូម្បីក្នុងទីឆ្ងាយ ព្រោះថា ភារៈក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏ជាหน้าที่របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនមានជម្ងឺដែរ។

Idāni ‘‘evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno’’tiādīsu atthamattameva dassetuṃ ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo’’tiādimāha. Tattha saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvāti sace purimanayena vuccamāno na paṭinissajjati hatthesu ca pādesu ca gahetvāpi saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhitvā punapi ‘‘mā āyasmā’’tiādinā nayena tikkhattuṃ vattabbo.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែសេចក្តីក្នុងបទទាំងឡាយ មានជាដើមថា evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo (ភិក្ខុនោះ សូម្បីសង្ឃទាញចូលមកក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ហើយគប្បីប្រាប់)។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā សេចក្តីថា ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយនិយាយប្រាប់តាមន័យមុនហើយ នៅតែមិនលះបង់ សូម្បីចាប់ដៃទាំងឡាយ និងដើមដៃទាំងឡាយ ទាញចូលមកក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ហើយគប្បីនិយាយប្រាប់អស់វារៈបីដងទៀត ដោយន័យមានជាដើមថា «លោកដ៏មានអាយុ កុំឡើយ»។

Yāvatatiyaṃ samanubhāsitabboti yāva tatiyaṃ samanubhāsanaṃ tāva samanubhāsitabbo. Tīhi samanubhāsanakammavācāhi kammaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti. Padabhājane panassa atthameva gahetvā samanubhāsanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘so bhikkhu samanubhāsitabbo. Evañca pana, bhikkhave, samanubhāsitabbo’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា Yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវសង្ឃសូត្រសមនុភាសនៈ ដរាបដល់វារៈជាគម្រប់បី។ ពាក្យដែលលោកពោលនេះ មានន័យថា សង្ឃគប្បីធ្វើកម្មដោយសូត្រសមនុភាសនកម្មវាចាបីដង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបទភាជនី ដើម្បីបង្ហាញវិធីសូត្រសមនុភាសនៈ ដោយកាន់យកតែសេចក្តីនៃបទនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា so bhikkhu samanubhāsitabbo. Evañca pana, bhikkhave, samanubhāsitabbo (ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវសង្ឃសូត្រសមនុភាសនៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះ គប្បីត្រូវសង្ឃសូត្រសមនុភាសនៈយ៉ាងនេះ) ដូច្នេះ។

414. Tattha ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantīti yañca ñattipariyosāne dukkaṭaṃ āpanno, ye ca dvīhi kammavācāhi thullaccaye, tā tissopi āpattiyo ‘‘yassa nakkhamati so bhāseyyā’’ti evaṃ yya-kārappattamattāya tatiyakammavācāya paṭippassambhanti saṅghādisesoyeva tiṭṭhati. Kiṃ pana āpannāpattiyo paṭippassambhanti anāpannāti? Mahāsumatthero tāva vadati ‘‘yo avasāne paṭinissajjissati, so tā āpattiyo na āpajjati, tasmā anāpannā paṭippassambhantī’’ti. Mahāpadumatthero pana liṅgaparivattena asādhāraṇāpattiyo viya āpannā paṭippassambhanti, anāpannānaṃ kiṃ paṭippassaddhiyā’’ti āha.

៤១៤. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhanti សេចក្តីថា អាបត្តិទុក្កដដែលភិក្ខុនោះត្រូវក្នុងពេលចប់ញត្តិ និងអាបត្តិថុល្លច្ច័យពីរដែលត្រូវដោយកម្មវាចាពីរ អាបត្តិទាំងបីនោះ រមែងរម្ងាប់ទៅដោយកម្មវាចាទីបី ត្រឹមតែដល់អក្សរ yya ក្នុងពាក្យថា yassa nakkhamati so bhāseyya (បុគ្គលណា មិនពេញចិត្ត បុគ្គលនោះ គប្បីពោល) ហើយនៅសល់តែអាបត្តិសង្ឃាទិសេសប៉ុណ្ណោះ។ សួរថា ចុះអាបត្តិដែលត្រូវហើយ រម្ងាប់ទៅ ឬអាបត្តិដែលមិនទាន់ត្រូវ រម្ងាប់ទៅ? ព្រះមហាសុម្មត្ថេរ ពោលមុនគេថា «ភិក្ខុណា នឹងលះបង់ក្នុងទីបំផុត ភិក្ខុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិទាំងនោះឡើយ ហេតុនោះ អាបត្តិដែលមិនទាន់ត្រូវ ទើបរម្ងាប់ទៅ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរ ពោលថា «អាបត្តិដែលត្រូវហើយ ទើបរម្ងាប់ទៅ ដូចជាអសាធារណអាបត្តិទាំងឡាយ ព្រោះការត្រឡប់ភេទ (ផ្លាស់ប្តូរភេទ) ដែរ ចំពោះអាបត្តិដែលមិនទាន់ត្រូវ តើមានប្រយោជន៍អ្វីនឹងការរម្ងាប់?» ដូច្នេះ។

415. Dhammakamme dhammakammasaññīti tañce samanubhāsanakammaṃ dhammakammaṃ hoti, tasmiṃ dhammakammasaññīti attho. Esa nayo sabbattha. Idha saññā na rakkhati, kammassa dhammikattā eva appaṭinissajjanto āpajjati.

៤១៥. ពាក្យថា Dhammakamme dhammakammasaññī សេចក្តីថា ប្រសិនបើសមនុភាសនកម្មនោះ ជាធម៌កម្ម (កម្មត្រឹមត្រូវតាមធម៌) ហើយភិក្ខុនោះ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងធម៌កម្មនោះថាជាធម៌កម្ម នេះជាអធិប្បាយ។ ន័យនេះ ដូចគ្នាក្នុងទីទាំងពួង។ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សេចក្តីសម្គាល់ (សញ្ញា) មិនជួយការពារ (ចាកអាបត្តិ) ឡើយ ព្រោះតែកម្មនោះជាកម្មត្រឹមត្រូវតាមធម៌ កាលបើភិក្ខុមិនលះបង់ រមែងត្រូវអាបត្តិ។

416. Asamanubhāsantassāti asamanubhāsiyamānassa appaṭinissajjantassāpi saṅghādisesena anāpatti.

៤១៦. ពាក្យថា Asamanubhāsantassa សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះ មិនត្រូវបានសង្ឃសូត្រសមនុភាសនៈ សូម្បីមិនលះបង់ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសឡើយ។

Paṭinissajjantassāti [Pg.195] ñattito pubbe vā ñattikkhaṇe vā ñattipariyosāne vā paṭhamāya vā anusāvanāya dutiyāya vā tatiyāya vā yāva yya-kāraṃ na sampāpuṇāti, tāva paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpatti.

ពាក្យថា Paṭinissajjantassa សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលលះបង់ មុនញត្តិ ឬក្នុងខណៈនៃញត្តិ ឬក្នុងពេលចប់ញត្តិ ឬក្នុងពេលសូត្រអនុស្សាវនាទីមួយ ឬទីពីរ ឬទីបី ដរាបណាដែលមិនទាន់ដល់អក្សរ yya (នៃកម្មវាចាទីបី) ភិក្ខុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសឡើយ។

Ādikammikassāti. Ettha pana ‘‘devadatto samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, tasmiṃ vatthusmi’’nti parivāre (pari. 17) āgatattā devadatto ādikammiko. So ca kho saṅghabhedāya parakkamanasseva, na appaṭinissajjanassa. Na hi tassa taṃ kammaṃ kataṃ. Kathamidaṃ jānitabbanti ce? Suttato. Yathā hi ‘‘ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya na paṭinissajji, tasmiṃ vatthusmi’’nti parivāre (pari. 121) āgatattā ariṭṭhassa kammaṃ katanti paññāyati, na tathā devadattassa. Athāpissa katena bhavitabbanti koci attano rucimattena vadeyya, tathāpi appaṭinissajjane ādikammikassa anāpatti nāma natthi. Na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassa aññatra uddissa anuññātato anāpatti nāma dissati. Yampi ariṭṭhasikkhāpadassa anāpattiyaṃ ‘‘ādikammikassā’’ti potthakesu likhitaṃ, taṃ pamādalikhitaṃ. Pamādalikhitabhāvo cassa ‘‘paṭhamaṃ ariṭṭho bhikkhu codetabbo, codetvā sāretabbo, sāretvā āpattiṃ ropetabbo’’ti (cūḷava. 65) evaṃ kammakkhandhake āpattiropanavacanato veditabbo.

ពាក្យថា Ādikammikassa សេចក្តីថា ចំពោះភិក្ខុជាដើមបញ្ញត្តិ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រោះមានពាក្យមកក្នុងបរិវារៈថា «ព្រះទេវទត្ត បានព្យាយាមដើម្បីបំបែកសង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា ក្នុងរឿងនោះ» ហេតុនោះ ព្រះទេវទត្ត ទើបជាដើមបញ្ញត្តិ។ ព្រះទេវទត្តនោះ ជាដើមបញ្ញត្តិ តែក្នុងការព្យាយាមដើម្បីបំបែកសង្ឃប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាដើមបញ្ញត្តិក្នុងការមិនលះបង់ឡើយ។ ព្រោះថាកម្ម (សមនុភាសនកម្ម) នោះ មិនបានធ្វើចំពោះព្រះទេវទត្តឡើយ។ សួរថា ចុះហេតុនេះ គប្បីដឹងបានដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ដឹងបានដោយព្រះសូត្រ។ ព្រោះថា កម្មដែលធ្វើចំពោះភិក្ខុអរិដ្ឋៈ រមែងប្រាកដច្បាស់ ព្រោះមានពាក្យមកក្នុងបរិវារៈថា «ភិក្ខុឈ្មោះអរិដ្ឋៈ មានសន្តានធ្លាប់ជាអ្នកសម្លាប់ត្មាត មិនបានលះបង់ (ទិដ្ឋិអាក្រក់) ដរាបដល់ការសូត្រសមនុភាសនៈជាគម្រប់បីដង ក្នុងរឿងនោះ» យ៉ាងណា តែកម្មដែលធ្វើចំពោះព្រះទេវទត្ត មិនប្រាកដច្បាស់យ៉ាងនោះឡើយ។ ទោះបីជាមានបុគ្គលណាម្នាក់ និយាយតាមតែការគាប់ចិត្តរបស់ខ្លួនថា កម្មនោះគប្បីត្រូវធ្វើចំពោះព្រះទេវទត្តហើយក៏ដោយ ក៏ការមិនមានអាបត្តិ (អនាបត្តិ) សម្រាប់ភិក្ខុជាដើមបញ្ញត្តិ ក្នុងការមិនលះបង់នោះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា សម្រាប់ភិក្ខុអ្នកកន្លងសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តិទុកហើយ មិនដែលឃើញមានការមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ វៀរលែងតែមានការអនុញ្ញាតទុកជាពិសេស។ សូម្បីពាក្យណាដែលសរសេរទុកក្នុងសៀវភៅទាំងឡាយ ក្នុងអនាបត្តិវារៈនៃអរិដ្ឋសិក្ខាបទថា ādikammikassa (ចំពោះភិក្ខុជាដើមបញ្ញត្តិ) ពាក្យនោះ គឺជាពាក្យដែលសរសេរខុសដោយការភ្លាត់ភ្លាំង (ភ្លេចស្មារតី) ប៉ុណ្ណោះ។ ភាពជាពាក្យសរសេរខុសដោយការភ្លាត់ភ្លាំងនោះ គប្បីដឹងបានតាមពាក្យដែលត្រាស់ទុកអំពីការដាក់អាបត្តិក្នុងកម្មខន្ធកៈយ៉ាងនេះថា «ដំបូងឡើយ គប្បីចោទភិក្ខុឈ្មោះអរិដ្ឋៈ លុះចោទហើយ គប្បីរំលឹក លុះរំលឹកហើយ គប្បីដាក់អាបត្តិ» ដូច្នេះ។

Iti bhedāya parakkamane ādikammikassa devadattassa yasmā taṃ kammaṃ na kataṃ, tasmāssa āpattiyeva na jātā. Sikkhāpadaṃ pana taṃ ārabbha paññattanti katvā ‘‘ādikammiko’’ti vutto. Iti āpattiyā abhāvatoyevassa anāpatti vuttā. Sā panesā kiñcāpi asamanubhāsantassāti imināva siddhā, yasmā pana asamanubhāsanto nāma yassa kevalaṃ samanubhāsanaṃ na karonti, so vuccati, na ādikammiko. Ayañca devadatto ādikammikoyeva, tasmā ‘‘ādikammikassā’’ti vuttaṃ. Etenupāyena ṭhapetvā ariṭṭhasikkhāpadaṃ sabbasamanubhāsanāsu vinicchayo veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānameva.

ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះថាកម្មនោះ មិនបានធ្វើចំពោះព្រះទេវទត្ត ដែលជាដើមបញ្ញត្តិក្នុងការព្យាយាមដើម្បីបំបែកសង្ឃ ហេតុនោះ អាបត្តិមិនបានកើតឡើងដល់ព្រះទេវទត្តនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែទ្រង់បញ្ញត្តិសិក្ខាបទនេះ ដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះទេវទត្តនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅព្រះទេវទត្តនោះថា ādikammiko (ដើមបញ្ញត្តិ)។ ព្រោះហេតុតែការមិនមានអាបត្តិនោះឯង ទើបត្រាស់អនាបត្តិដល់ព្រះទេវទត្តនោះ។ សេចក្តីអនាបត្តិនោះ ទោះបីជាសម្រេចបានដោយបទថា asamanubhāsantassa (កាលបើមិនត្រូវបានសង្ឃសូត្រសមនុភាសនៈ) នេះហើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រោះពាក្យថា asamanubhāsanto នេះ សំដៅយកភិក្ខុណាដែលសង្ឃមិនបានសូត្រសមនុភាសនៈឲ្យតែប៉ុណ្ណោះ ភិក្ខុនោះ មិនហៅថាជាដើមបញ្ញត្តិឡើយ ចំណែកព្រះទេវទត្តនេះ ជាដើមបញ្ញត្តិពិតប្រាកដ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា ādikammikassa។ ដោយឧបាយនេះ វៀរលែងតែអរិដ្ឋសិក្ខាបទចេញ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងសមនុភាសនកម្មទាំងពួង គប្បីដឹងយ៉ាងនេះចុះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu tivaṅgikaṃ ekasamuṭṭhānaṃ, samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ nāmametaṃ, kāyavācācittato samuṭṭhāti. Paṭinissajjāmīti kāyavikāraṃ vā vacībhedaṃ vā [Pg.196] akarontasseva pana āpajjanato akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សេចក្ដីសម្រេចក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា សិក្ខាបទនេះមានអង្គ ៣ មានសមុដ្ឋាន ១ ឈ្មោះថា សមនុភាសនសមុដ្ឋាន កើតឡើងអំពីកាយ វាចា និងចិត្ត។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលមិនធ្វើនូវកាយវិការ ឬការបញ្ចេញវាចា ដោយគិតថា «អាត្មាអញមិនលះបង់ឡើយ» ព្រោះការត្រូវអាបត្តិ (ដោយមិនធ្វើនោះ) ទើបជាអកិរិយៈ មានសញ្ញាវិមោក្ខ មានចិត្ត (សចិត្តកៈ) ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម អកុសលចិត្ត ទុក្ខវេទនា។

Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ១ ស្តីពីការបំបែកសង្ឃ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā

១១. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២ ស្តីពីការបំបែកសង្ឃ

417-8. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyasaṅghabhedasikkhāpadaṃ. Tattha anuvattakāti tassa diṭṭhikhantiruciggahaṇena anupaṭipajjanakā. Vaggaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ vadantīti vaggavādakā. Padabhājane pana ‘‘tassa vaṇṇāya pakkhāya ṭhitā hontī’’ti vuttaṃ, tassa saṅghabhedāya parakkamantassa vaṇṇatthāya ca pakkhavuḍḍhiatthāya ca ṭhitāti attho. Ye hi vaggavādakā, te niyamena īdisā honti, tasmā evaṃ vuttaṃ. Yasmā pana tiṇṇaṃ uddhaṃ kammārahā na honti, na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karoti, tasmā eko vā dve vā tayo vāti vuttaṃ.

៤១៧-៨. ពាក្យថា «Tena samayena buddho bhagavā» គឺជាសិក្ខាបទទី ២ ស្តីពីការបំបែកសង្ឃ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «anuvattakā» បានដល់ ពួកភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តតាម ដោយការកាន់យកនូវទិដ្ឋិ សេចក្តីគាប់ចិត្ត និងការពេញចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ។ ពួកភិក្ខុដែលនិយាយពាក្យជាចំណែកនៃសេចក្តីមិនព្រមព្រៀងគ្នា ឈ្មោះថា «vaggavādakā» (អ្នកនិយាយបំបែកក្រុម)។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី មានពាក្យថា «tassa vaṇṇāya pakkhāya ṭhitā honti» សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុដែលឈរនៅដើម្បីសរសើរគុណ និងដើម្បីការចម្រើនបក្សពួក របស់ភិក្ខុអ្នកព្យាយាមដើម្បីបំបែកសង្ឃនោះ។ ព្រោះថា ពួកភិក្ខុណាដែលជាអ្នកនិយាយបំបែកក្រុម ពួកភិក្ខុនោះរមែងជាបែបនេះដោយពិត ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានចំនួនលើសពី ៣ រូបឡើងទៅ មិនគួរដល់កម្ម (មិនអាចធ្វើកម្មបាន) ព្រោះសង្ឃមិនធ្វើកម្មដល់សង្ឃឡើយ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «មួយរូបក្តី ពីររូបក្តី បីរូបក្តី»។

Jānāti noti amhākaṃ chandādīni jānāti. Bhāsatīti ‘‘evaṃ karomā’’ti amhehi saddhiṃ bhāsati. Amhākampetaṃ khamatīti yaṃ so karoti, etaṃ amhākampi ruccati.

ពាក្យថា «jānāti no» សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះដឹងនូវឆន្ទៈជាដើមរបស់យើង។ ពាក្យថា «bhāsati» សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះនិយាយជាមួយយើងថា «យើងចូរធ្វើសេចក្តីនេះយ៉ាងនេះ»។ ពាក្យថា «amhākampetaṃ khamati» សេចក្តីថា ការងារណាដែលភិក្ខុនោះធ្វើ ការងារនោះក៏ជាទីគាប់ចិត្តដល់យើងដែរ។

Sametāyasmantānaṃ saṅghenāti āyasmantānaṃ cittaṃ saṅghena saddhiṃ sametu samāgacchatu, ekībhāvaṃ yātūti vuttaṃ hoti. Sesamettha paṭhamasikkhāpade vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭameva.

ពាក្យថា «sametāyasmantānaṃ saṅghena» មានន័យថា សូមចិត្តរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ចូរព្រមព្រៀង ចូលរួម និងដល់នូវភាពជាធ្លុងមួយជាមួយសង្ឃចុះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងសិក្ខាបទទី ១ និងព្រោះមានសេចក្តីងាយយល់។

Samuṭṭhānādīnipi paṭhamasikkhāpadasadisānevāti.

សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ១ ដែរ។

Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២ ស្តីពីការបំបែកសង្ឃ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā

១២. ការអធិប្បាយទុព្វចសិក្ខាបទ

424. Tena samayena buddho bhagavāti dubbacasikkhāpadaṃ. Tattha anācāraṃ ācaratīti anekappakāraṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ karoti. Kiṃ nu kho nāmāti vambhanavacanametaṃ. Ahaṃ kho nāmāti ukkaṃsavacanaṃ. Tumhe vadeyyanti ‘‘idaṃ karotha, idaṃ mā karothā’’ti ahaṃ tumhe vattuṃ [Pg.197] arahāmīti dasseti. Kasmāti ce? Yasmā amhākaṃ buddho bhagavā kaṇṭakaṃ āruyha mayā saddhiṃ nikkhamitvā pabbajitotievamādimatthaṃ sandhāyāha. ‘‘Amhākaṃ dhammo’’ti vatvā pana attano santakabhāve yuttiṃ dassento ‘‘amhākaṃ ayyaputtena dhammo abhisamito’’ti āha. Yasmā amhākaṃ ayyaputtena catusaccadhammo paṭividdho, tasmā dhammopi amhākanti vuttaṃ hoti. Saṅghaṃ pana attano veripakkhe ṭhitaṃ maññamāno amhākaṃ saṅghoti na vadati. Upamaṃ pana vatvā saṅghaṃ apasādetukāmo ‘‘seyyathāpi nāmā’’tiādimāha. Tiṇakaṭṭhapaṇṇasaṭanti tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇaṃ. Atha vā tiṇañca nissārakaṃ lahukaṃ kaṭṭhañca tiṇakaṭṭhaṃ. Paṇṇasaṭanti purāṇapaṇṇaṃ. Ussāreyyāti rāsiṃ kareyya.

៤២៤. ពាក្យថា «Tena samayena buddho bhagavā» គឺជាទុព្វចសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «anācāraṃ ācarati» សេចក្តីថា ធ្វើនូវការកន្លងហួសតាមទ្វារកាយនិងវាចាមានប្រការច្រើនយ៉ាង។ ពាក្យថា «kiṃ nu kho nāma» នេះជាពាក្យបង្អាប់ (តិះដៀល)។ ពាក្យថា «ahaṃ kho nāma» ជាពាក្យលើកតម្កើងខ្លួន។ ពាក្យថា «tumhe vadeyya» បង្ហាញសេចក្តីថា «ខ្ញុំគួរដើម្បីនិយាយប្រាប់អ្នកទាំងឡាយថា ចូរធ្វើនូវការនេះ កុំធ្វើនូវការនេះ»។ ប្រសិនបើមានសំណួរថា «ព្រោះហេតុអ្វី?» ឆ្លើយថា ព្រោះព្រះមានព្រះភាគជាម្ចាស់របស់យើង ទ្រង់គង់លើសេះកណ្ឋកៈ ហើយយាងចេញទៅសាងផ្នួសជាមួយខ្ញុំ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះជាដើម ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះពោលថា «amhākaṃ dhammo» (ធម៌របស់យើង) ដើម្បីបង្ហាញហេតុផលនៃភាពជាម្ចាស់របស់ខ្លួន ទើបពោលថា «ធម៌ត្រូវបានត្រាស់ដឹងដោយព្រះអយ្យបុត្ររបស់យើង»។ ព្រោះហេតុតែធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ត្រូវបានចាក់ធ្លុះដោយព្រះអយ្យបុត្ររបស់យើង ហេតុនោះ សូម្បីតែធម៌ក៏ជារបស់យើងដែរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនោះសំគាល់សង្ឃថាស្ថិតនៅក្នុងចំណែកនៃសត្រូវរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ទើបមិនពោលថា «amhākaṃ saṅgho» (សង្ឃរបស់យើង) ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនោះចង់បង្អាប់សង្ឃ ដោយពោលជាឧបមា ទើបពោលពាក្យថា «seyyathāpi nāma» ជាដើម។ ពាក្យថា «tiṇakaṭṭhapaṇṇasaṭaṃ» បានដល់ ស្មៅ អុស និងស្លឹកឈើ ដែលធ្លាក់ចុះក្នុងទីនោះៗ។ ម៉្យាងទៀត ស្មៅដែលគ្មានខ្លឹមសារ និងស្រាល ព្រមទាំងអុស ហៅថា «tiṇakaṭṭha»។ ពាក្យថា «paṇṇasaṭa» បានដល់ ស្លឹកឈើចាស់ (ស្លឹកឈើស្ងួត)។ ពាក្យថា «ussāreyya» សេចក្តីថា គប្បីធ្វើឲ្យទៅជាគំនរ។

Pabbateyyāti pabbatappabhavā, sā hi sīghasotā hoti, tasmā tameva gaṇhāti. Saṅkhasevālapaṇakanti ettha saṅkhoti dīghamūlako paṇṇasevālo vuccati. Sevāloti nīlasevālo, avaseso udakapappaṭakatilabījakādi sabbopi paṇakoti saṅkhyaṃ gacchati. Ekato ussāritāti ekaṭṭhāne kenāpi sampiṇḍitā rāsīkatāti dasseti.

ពាក្យថា «pabbateyyā» សេចក្តីថា កើតអំពីភ្នំ (ស្ទឹងហូរធ្លាក់ពីភ្នំ) ព្រោះថាស្ទឹងនោះមានខ្សែទឹកហូរលឿន ហេតុនោះ ទើបលោកយកស្ទឹងនោះឯង (មកធ្វើជាឧបមា)។ ក្នុងពាក្យថា «saṅkhasevālapaṇakaṃ» នេះ ពាក្យថា «saṅkha» បានដល់ ស្លែមានស្លឹកមានឫសវែង។ ពាក្យថា «sevāla» បានដល់ ស្លែពណ៌ខៀវស្រងាត់។ ចំណែកស្លែដែលសេសសល់ពីនោះ មានស្រទាប់ទឹក និងស្លែដែលមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ល្ងជាដើម ទាំងអស់នោះ រមែងដល់នូវការរាប់ថា «paṇaka» (ស្លែទឹក)។ ពាក្យថា «ekato ussāritā» បង្ហាញសេចក្តីថា ត្រូវនរណាម្នាក់ប្រមូលផ្តុំធ្វើឲ្យទៅជាគំនរក្នុងកន្លែងតែមួយ។

425-6. Dubbacajātikoti dubbacasabhāvo vattuṃ asakkuṇeyyoti attho. Padabhājanepissa dubbacoti dukkhena kicchena vaditabbo, na sakkā sukhena vattunti attho. Dovacassakaraṇehīti dubbacabhāvakaraṇīyehi, ye dhammā dubbacaṃ puggalaṃ karonti, tehi samannāgatoti attho. Te pana ‘‘katame ca, āvuso, dovacassakaraṇā dhammā? Idhāvuso, bhikkhu pāpiccho hotī’’tiādinā nayena paṭipāṭiyā anumānasutte (ma. ni. 1.181) āgatā pāpicchatā, attukkaṃsakaparavambhakatā, kodhanatā, kodhahetu upanāhitā, kodhahetuabhisaṅgitā, kodhahetukodhasāmantavācānicchāraṇatā, codakaṃ paṭippharaṇatā, codakaṃ apasādanatā, codakassa paccāropanatā, aññena aññaṃpaṭicaraṇatā, apadānena na sampāyanatā, makkhipaḷāsitā, issukīmaccharitā, saṭhamāyāvitā, thaddhātimānitā, sandiṭṭhiparāmāsiādhānaggahiduppaṭinissaggitāti ekūnavīsati dhammā veditabbā.

៤២៥-៦. ពាក្យថា «dubbacajātiko» សេចក្តីថា មានសភាវៈជាបុគ្គលដែលគេប្រដៅបានដោយក្រ មានន័យថា មិនអាចដើម្បីនឹងប្រដៅបាន។ សូម្បីក្នុងបទភាជនីនៃពាក្យនោះ ពាក្យថា «dubbaco» សេចក្តីថា ជាបុគ្គលដែលគេត្រូវប្រដៅដោយលំបាក ដោយក្រំក្រត មានន័យថា មិនអាចដើម្បីនឹងប្រដៅដោយងាយបានឡើយ។ ពាក្យថា «dovacassakaraṇehi» សេចក្តីថា ដោយធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យទៅជាបុគ្គលដែលគេប្រដៅបានដោយក្រ មានន័យថា ជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ទាំងឡាយណាដែលធ្វើឲ្យបុគ្គលទៅជាអ្នកដែលគេប្រដៅបានដោយក្រ។ ធម៌ទាំងឡាយនោះ គឺធម៌ ១៩ យ៉ាង ដែលមកក្នុងអនុមានសូត្រ (មជ្ឈិមនិកាយ ១.១៨១) តាមលំដាប់ ដោយន័យជាដើមថា «katame ca, āvuso, dovacassakaraṇā dhammā? Idhāvuso, bhikkhu pāpiccho hoti» (ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាបុគ្គលដែលគេប្រដៅបានដោយក្រ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក...) ដែលគប្បីដឹង គឺ៖ ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាលាមក (បាបិច្ឆតា) ១ ភាពជាអ្នកលើកតម្កើងខ្លួននិងបង្អាប់អ្នកដទៃ (អត្តុក្កំសកបរវម្ភកតា) ១ ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីក្រោធ (កोध्याនតា) ១ ភាពជាអ្នកចងគំនុំព្រោះហេតុនៃសេចក្តីក្រោធ (កោធហេតុ ឧបនាហិតា) ១ ភាពជាអ្នករឹងត្អឹងព្រោះហេតុនៃសេចក្តីក្រោធ (កោធហេតុ អភិសង្គិតា) ១ ភាពជាអ្នកបញ្ចេញវាចាជិតដិតនឹងសេចក្តីក្រោធព្រោះហេតុនៃសេចក្តីក្រោធ (កោធហេតុកោធសាមន្តវាចានិច្ឆារណតា) ១ ភាពជាអ្នកតបតនឹងអ្នកចោទ (ចោទកំ បដិប្ផរណតា) ១ ភាពជាអ្នកគំរាមកំហែងអ្នកចោទ (ចោទកំ អបសាទនតា) ១ ភាពជាអ្នកចោទប្រកាន់ត្រឡប់ទៅលើអ្នកចោទវិញ (ចោទកស្ស បច្ចារោបនតា) ១ ភាពជាអ្នកយកពាក្យផ្សេងមកបិទបាំងពាក្យផ្សេង (អញ្ញេន អញ្ញំ បដិចរណតា) ១ ភាពជាអ្នកមិនអាចបំពេញឲ្យបរិបូរណ៍ដោយការប្រព្រឹត្តរបស់ខ្លួន (អបទានេន ន សម្បាយនតា) ១ ភាពជាអ្នកលុបលាងគុណគេ (មក្ខី) និងវាយឫកស្មើ (បឡាសិតា) ១ ភាពជាអ្នកច្រណែន (ឥស្សុកី) និងកំណាញ់ (មច្ឆរិតា) ១ ភាពជាអ្នកអួតអាងនិងមានមាយា (សឋមាយាវិទា) ១ ភាពជាអ្នករឹងរូសនិងមានមានះដ៏ក្រៃលែង (ថទ្ធាតិមានិតា) ១ ភាពជាអ្នកស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន កាន់ខ្ជាប់ និងលះបង់បានដោយក្រ (សន្ទិដ្ឋិបរាមាសិអាធានគ្គាហិទុប្បដិនិស្សគ្គិតា) ១។

Ovādaṃ [Pg.198] nakkhamati na sahatīti akkhamo. Yathānusiṭṭhaṃ appaṭipajjanato padakkhiṇena anusāsaniṃ na gaṇhātīti appadakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ.

ពាក្យថា «akkhamo» សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនអត់ធន់ មិនទ្រាំទ្រចំពោះឱវាទ។ ពាក្យថា «appadakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ» សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនទទួលយកនូវសេចក្តីប្រដៅព្រៀនដោយគោរព ព្រោះការមិនប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីដែលបានប្រដៅទុកនោះ។

Uddesapariyāpannesūti uddese pariyāpannesu antogadhesu. ‘‘Yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti evaṃ saṅgahitattā anto pātimokkhassa vattamānesūti attho. Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno karaṇatthe upayogavacanaṃ, pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā tesaṃ vā santakattā sahadhammikanti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho.

ពាក្យថា «uddesapariyāpannesu» សេចក្តីថា រាប់បញ្ចូលក្នុងឧទ្ទេស (ក្នុងបាតិមោក្ខុទ្ទេស)។ ព្រោះការប្រមូលរួមយ៉ាងនេះថា «yassa siyā āpatti so āvikareyya» (ភិក្ខុណាមានអាបត្តិ ភិក្ខុនោះគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់) សេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងផ្ទៃនៃព្រះបាតិមោក្ខ។ ពាក្យថា «sahadhammikaṃ vuccamāno» សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុដទៃនិយាយតឿនដោយធម៌ (ពាក្យប្រើប្រាស់ជាទុតិយាវិភត្តិ ក្នុងន័យតតិយាវិភត្តិ) ឬមួយ សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុដទៃនិយាយតឿនដោយសិក្ខាបទដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់បញ្ញត្តទុក ដែលបានឈ្មោះថា «សហធម្មិកៈ» ព្រោះជាសិក្ខាបទដែលសហធម្មិកទាំង ៥ គប្បីសិក្សា ឬព្រោះជាទ្រព្យរបស់សហធម្មិកទាំងនោះ។

Viramathāyasmanto mama vacanāyāti yena vacanena maṃ vadatha, tato mama vacanato viramatha. Mā maṃ taṃ vacanaṃ vadathāti vuttaṃ hoti.

ពាក្យថា «viramathāyasmanto mama vacanāya» សេចក្តីថា លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ និយាយតឿនខ្ញុំដោយពាក្យណា សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចូរវៀរចាកពាក្យដែលនិយាយតឿនខ្ញុំនោះចុះ។ មានន័យថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយកុំនិយាយពាក្យប្រដៅនោះចំពោះខ្ញុំឡើយ»។

Vadatu sahadhammenāti sahadhammikena sikkhāpadena sahadhammena vā aññenapi pāsādikabhāvasaṃvattanikena vacanena vadatu. Yadidanti vuḍḍhikāraṇanidassanatthe nipāto. Tena ‘‘yaṃ idaṃ aññamaññassa hitavacanaṃ āpattito vuṭṭhāpanañca tena aññamaññavacanena aññamaññavuṭṭhāpanena ca saṃvaḍḍhā parisā’’ti evaṃ parisāya vuḍḍhikāraṇaṃ dassitaṃ hoti. Sesaṃ sabbattha uttānameva.

ពាក្យថា «vadatu sahadhammena» សេចក្តីថា សូមលោកនិយាយតឿនដោយសិក្ខាបទជាធម៌ ឬដោយពាក្យប្រកបដោយហេតុផល ឬដោយពាក្យដទៃទៀតដែលនាំឲ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លាចុះ។ ពាក្យថា «yadidaṃ» ជានិបាតប្រព្រឹត្តទៅក្នុងន័យបង្ហាញនូវហេតុនៃសេចក្តីចម្រើន។ ដោយពាក្យនោះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវហេតុនៃសេចក្តីចម្រើនរបស់បរិស័ទយ៉ាងនេះថា «ពាក្យជាប្រយោជន៍ដល់គ្នាណាមួយ និងការញ៉ាំងគ្នាឲ្យចេញចាកអាបត្តិណាមួយ ព្រោះការនិយាយតឿនគ្នាទៅវិញទៅមកនោះ និងព្រោះការញ៉ាំងគ្នាឲ្យចេញចាកអាបត្តិទៅវិញទៅមកនោះ បរិស័ទរមែងចម្រើនលូតលាស់»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīni paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti.

សមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ១ ស្តីពីការបំបែកសង្ឃដែរ។

Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយទុព្វចសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā

១៣. ការអធិប្បាយកុលទូសកសិក្ខាបទ

431. Tena samayena buddho bhagavāti kuladūsakasikkhāpadaṃ. Tattha assajipunabbasukā nāmāti assaji ceva punabbasuko ca. Kīṭāgirisminti evaṃnāmake janapade. Āvāsikā hontīti ettha āvāso etesaṃ atthīti āvāsikā. ‘‘Āvāso’’ti vihāro vuccati. So yesaṃ āyatto navakammakaraṇapurāṇapaṭisaṅkharaṇādibhārahāratāya, te āvāsikā. Ye pana kevalaṃ vihāre vasanti, te nevāsikāti vuccanti. Ime āvāsikā ahesuṃ. Alajjino pāpabhikkhūti nillajjā lāmakabhikkhū, te hi chabbaggiyānaṃ jeṭṭhakachabbaggiyā.

៤៣១. ពាក្យថា «Tena samayena buddho bhagavā» គឺជាកុលទូសកសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «assajipunabbasukā nāma» បានដល់ ភិក្ខុឈ្មោះអស្សជិ និងភិក្ខុឈ្មោះបុនព្វសុកៈ។ ពាក្យថា «kīṭāgirismiṃ» សេចក្តីថា ក្នុងជនបទដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «āvāsikā honti» ក្នុងទីនេះ ព្រោះវត្តជាទីនៅរបស់ភិក្ខុទាំងនោះមាន ហេតុនោះ ទើបហៅថា «āvāsikā» (ភិក្ខុអ្នកនៅប្រចាំវត្ត)។ ពាក្យថា «āvāso» បានដល់ វិហារ (វត្ត)។ វិហារនោះជារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណា ដោយការទទួលភារៈក្នុងការធ្វើនវកម្ម (ការសាងសង់ថ្មី) និងការជួសជុលរបស់ចាស់ជាដើម ភិក្ខុទាំងនោះឈ្មោះថា «āvāsikā»។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលគ្រាន់តែរស់នៅក្នុងវិហារប៉ុណ្ណោះ ភិក្ខុទាំងនោះហៅថា «nevāsikā» (ភិក្ខុអ្នកអាស្រ័យនៅ)។ ភិក្ខុអស្សជិនិងបុនព្វសុកៈទាំងនេះ ជាភិក្ខុអ្នកនៅប្រចាំវត្ត។ ពាក្យថា «alajjino pāpabhikkhū» សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកគ្មានសេចក្តីខ្មាស ជាភិក្ខុដ៏លាមក ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងនោះជាប្រធាននៃពួកភិក្ខុឆព្វគ្គីយ៍។

Sāvatthiyaṃ [Pg.199] kira cha janā sahāyakā ‘‘kasikammādīni dukkarāni, handa mayaṃ sammā pabbajāma! Pabbajantehi ca uppanne kicce nittharaṇakaṭṭhāne pabbajituṃ vaṭṭatī’’ti sammantayitvā dvinnaṃ aggasāvakānaṃ santike pabbajiṃsu. Te pañcavassā hutvā mātikaṃ paguṇaṃ katvā mantayiṃsu ‘‘janapado nāma kadāci subhikkho hoti kadāci dubbhikkho, mayaṃ mā ekaṭṭhāne vasimha, tīsu ṭhānesu vasāmā’’ti. Tato paṇḍukalohitake āhaṃsu – ‘‘āvuso, sāvatthi nāma sattapaññāsāya kulasatasahassehi ajjhāvutthā, asītigāmasahassapaṭimaṇḍitānaṃ tiyojanasatikānaṃ dvinnaṃ kāsikosalaraṭṭhānaṃ āyamukhabhūtā, tatra tumhe dhuraṭṭhāneyeva pariveṇāni kāretvā ambapanasanāḷikerādīni ropetvā pupphehi ca phalehi ca kulāni saṅgaṇhantā kuladārake pabbājetvā parisaṃ vaḍḍhethā’’ti.

ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានបុរស ៦ នាក់ជាមិត្តភក្តិនឹងគ្នា បានពិភាក្សាគ្នាថា «ការធ្វើស្រែចម្ការជាដើម ធ្វើបានដោយកម្រណាស់ មកចុះ យើងទាំងឡាយចូរសាងផ្នួសឲ្យបានស្រួលបួលចុះ! ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកយើងសាងផ្នួសហើយ កាលបើមានកិច្ចការកើតឡើង គប្បីសាងផ្នួសក្នុងសំណាក់របស់លោកអ្នកដែលអាចជួយស្រោចស្រង់បាន ទើបជាការគួរ» លុះពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានសាងផ្នួសក្នុងសំណាក់នៃព្រះអគ្គសាវ័កទាំងពីររូប។ ភិក្ខុទាំងនោះមានវស្សា ៥ ហើយ បានរៀនមាតិកាឲ្យស្ទាត់ជំនាញ រួចក៏ពិភាក្សាគ្នាថា «ជនបទ ជួនកាលមានភិក្ខាហារសម្បូរបែប ជួនកាលមានភិក្ខាហារខ្សត់ខ្សោយ យើងទាំងឡាយកុំនៅក្នុងកន្លែងតែមួយឡើយ យើងចូរចែកគ្នានៅក្នុងទី ៣ កន្លែងចុះ»។ បន្ទាប់មក ភិក្ខុទាំងនោះក៏បាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុបណ្ឌុកៈនិងលោហិតកៈថា «ម្នាលអាវុសោ ក្រុងសាវត្ថីនេះ មានត្រកូលចំនួន ៥៧ សែន (៥ លាន ៧ សែន) អាស្រ័យនៅ ជាច្រកចូលនៃពន្ធដារនៃដែនទាំងពីរគឺកាសីនិងកោសល ដែលលម្អទៅដោយភូមិ ៨ ម៉ឺន មានទំហំ ៣ រយយោជន៍ ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនោះ សូមលោកទាំងឡាយធ្វើនូវបរិវេណ (កុដិ) ក្នុងទីជិតនោះឯង ហើយដាំដើមស្វាយ ខ្នុរ ដូង ជាដើម យកផ្កានិងផ្កែឈើទាំងឡាយទៅសង្គ្រោះ (ចងចិត្ត) ត្រកូលទាំងឡាយ រួចបំបួសកូនចៅរបស់ត្រកូលទាំងនោះ ដើម្បីញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យចម្រើនឡើងចុះ»។

Mettiyabhūmajake āhaṃsu – ‘‘āvuso, rājagahaṃ nāma aṭṭhārasahi manussakoṭīhi ajjhāvutthaṃ asītigāmasahassapaṭimaṇḍitānaṃ tiyojanasatikānaṃ dvinnaṃ aṅgamagadharaṭṭhānaṃ āyamukhabhūtaṃ, tatra tumhe dhuraṭṭhāneyeva…pe… parisaṃ vaḍḍhethā’’ti.

ភិក្ខុទាំងនោះបាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុមេត្តិយៈនិងភូមជកៈថា «ម្នាលអាវុសោ ក្រុងរាជគ្រឹះនេះ មានមនុស្សចំនួន ១៨ កោដិ អាស្រ័យនៅ ជាច្រកចូលនៃពន្ធដារនៃដែនទាំងពីរគឺអង្គៈនិងមគធៈ ដែលលម្អទៅដោយភូមិ ៨ ម៉ឺន មានទំហំ ៣ រយយោជន៍ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនោះ សូមលោកទាំងឡាយធ្វើនូវបរិវេណក្នុងទីជិតនោះឯង... បេ... ដើម្បីញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យចម្រើនឡើងចុះ»។

Assajipunabbasuke āhaṃsu – ‘‘āvuso, kīṭāgiri nāma dvīhi meghehi anuggahito tīṇi sassāni pasavanti, tatra tumhe dhuraṭṭhāneyeva pariveṇāni kāretvā…pe… parisaṃ vaḍḍhethā’’ti. Te tathā akaṃsu. Tesu ekamekassa pakkhassa pañca pañca bhikkhusatāni parivārā, evaṃ samadhikaṃ diyaḍḍhabhikkhusahassaṃ hoti. Tatra paṇḍukalohitakā saparivārā sīlavantova bhagavatā saddhiṃ janapadacārikampi caranti, te akatavatthuṃ uppādenti, paññattasikkhāpadaṃ pana na maddanti, itare sabbe alajjino akatavatthuñca uppādenti, paññattasikkhāpadañca maddanti, tena vuttaṃ – ‘‘alajjino pāpabhikkhū’’ti.

ភិក្ខុទាំងនោះបាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុអស្សជិនិងបុនព្វសុកៈថា «ម្នាលអាវុសោ ជនបទឈ្មោះកីដាកិរិនេះ ត្រូវទឹកភ្លៀងពីរដងជួយទំនុកបម្រុង ធ្វើឲ្យផលដំណាំទាំង ៣ យ៉ាងលូតលាស់ល្អ ក្នុងជនបទនោះ សូមលោកទាំងឡាយធ្វើនូវបរិវេណក្នុងទីជិតនោះឯង... បេ... ដើម្បីញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យចម្រើនឡើងចុះ»។ ភិក្ខុទាំងនោះក៏បានធ្វើតាមយ៉ាងនោះ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ក្រុមនីមួយៗមានភិក្ខុ ៥ រយរូបជាបរិវារ យ៉ាងនេះ ទើបមានភិក្ខុទាំងអស់ជាង ១ ពាន់ ៥ រយរូប។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុបណ្ឌុកៈនិងលោហិតកៈព្រមទាំងបរិវារ ជាអ្នកមានសីលពិតប្រាកដ សូម្បីតែការត្រេចទៅកាន់ជនបទជាមួយព្រះមានព្រះភាគ ក៏ធ្លាប់បានត្រេចទៅដែរ ភិក្ខុទាំងនោះគ្រាន់តែធ្វើឲ្យកើតរឿងដែលមិនទាន់បានបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនបានកន្លងសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តិហើយឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនោះទាំងអស់ ជាអ្នកគ្មានសេចក្តីខ្មាស តែងធ្វើឲ្យកើតរឿងដែលមិនទាន់បានបញ្ញត្តិផង កន្លងសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តិហើយផង ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «alajjino pāpabhikkhū» (ពួកភិក្ខុទ្រុស្តសីល គ្មានសេចក្តីខ្មាស)។

Evarūpanti evaṃjātikaṃ. Anācāraṃ ācarantīti anācaritabbaṃ ācaranti, akātabbaṃ karonti. Mālāvacchanti taruṇapuppharukkhaṃ, taruṇakā hi puppharukkhāpi pupphagacchāpi mālāvacchā tveva vuccanti, te ca anekappakāraṃ mālāvacchaṃ sayampi ropenti, aññenapi ropāpenti, tena vuttaṃ – ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipī’’ti. Siñcantīti sayameva udakena siñcanti. Siñcāpentīti aññenapi siñcāpenti.

ពាក្យថា «evarūpaṃ» សេចក្តីថា មានសភាវៈយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «anācāraṃ ācaranti» សេចក្តីថា តែងប្រព្រឹត្តនូវអនាចារដែលមិនគួរប្រព្រឹត្ត គឺធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ។ ពាក្យថា «mālāvacchaṃ» បានដល់ ដើមផ្កាខ្ចី (ដើមផ្កាដែលទើបនឹងដុះ) ព្រោះថា សូម្បីដើមផ្កាខ្ចីៗក្តី គុម្ពផ្កាក្តី តែងហៅថា «mālāvaccha» ទាំងនោះឯង ភិក្ខុទាំងនោះតែងដាំដើមផ្កាខ្ចីមានប្រការច្រើនយ៉ាងដោយខ្លួនឯងខ្លះ ប្រើអ្នកដទៃឲ្យដាំខ្លះ ហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា «mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi» (ដាំខ្លួនឯងខ្លះ ប្រើគេឲ្យដាំខ្លះ នូវដើមផ្កាខ្ចី)។ ពាក្យថា «siñcanti» សេចក្តីថា ស្រោចទឹកដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា «siñcāpenti» សេចក្តីថា ប្រើអ្នកដទៃឲ្យស្រោចទឹក។

Ettha [Pg.200] pana akappiyavohāro kappiyavohāro pariyāyo obhāso nimittakammanti imāni pañca jānitabbāni. Tattha akappiyavohāro nāma allaharitānaṃ koṭṭanaṃ koṭṭāpanaṃ, āvāṭassa khaṇanaṃ khaṇāpanaṃ, mālāvacchassa ropanaṃ ropāpanaṃ, āḷiyā bandhanaṃ bandhāpanaṃ, udakassa secanaṃ secāpanaṃ, mātikāya sammukhakaraṇaṃ kappiyaudakasiñcanaṃ hatthamukhapādadhovananhānodakasiñcananti. Kappiyavohāro nāma ‘‘imaṃ rukkhaṃ jāna, imaṃ āvāṭaṃ jāna, imaṃ mālāvacchaṃ jāna, ettha udakaṃ jānā’’ti vacanaṃ sukkhamātikāya ujukaraṇañca. Pariyāyo nāma ‘‘paṇḍitena nāma mālāvacchādayo ropāpetabbā nacirasseva upakārāya saṃvattantī’’tiādivacanaṃ. Obhāso nāma kudālakhaṇittādīni ca mālāvacche ca gahetvā ṭhānaṃ, evaṃ ṭhitañhi sāmaṇerādayo disvā thero kārāpetukāmoti gantvā karonti. Nimittakammaṃ nāma kudāla-khaṇitti-vāsi-pharasu-udakabhājanāni āharitvā samīpe ṭhapanaṃ.

ក្នុងអធិការនេះ ធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងនេះ គឺ អកប្បិយវោហារ កប្បិយវោហារ បរិយាយ ឱភាស និងនិមិត្តកម្ម គឺភិក្ខុគប្បីដឹង។ ក្នុងធម៌ ៥ យ៉ាងនោះ អកប្បិយវោហារ បានដល់ ការកាប់ ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យកាប់នូវឈើនិងស្មៅស្រស់, ការជីក ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យជីកនូវរណ្តៅ, ការដាំ ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យដាំនូវកូនឈើផ្កា, ការលើក ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យលើកនូវទំនប់, ការស្រោច ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យស្រោចនូវទឹក, ការធ្វើប្រឡាយទឹកចំពោះមុខ (ដើមឈើ), ការស្រោចនូវទឹកដែលជាកប្បិយវត្ថុ និងការស្រោចនូវទឹកលាងដៃ លាងមុខ លាងជើង និងទឹកងូត។ កប្បិយវោហារ បានដល់ ពាក្យពោលថា «ចូរដឹងនូវដើមឈើនេះ ចូរដឹងនូវរណ្តៅនេះ ចូរដឹងនូវកូនឈើផ្កានេះ ចូរដឹងនូវទឹកក្នុងទីនេះ» និងការធ្វើប្រឡាយស្ងួតឱ្យត្រង់។ បរិយាយ បានដល់ ពាក្យពោលជាដើមថា «ឡើងឈ្មោះថាបណ្ឌិត គួរតែដាំនូវកូនឈើផ្កាជាដើម កូនឈើផ្កាជាដើមដែលដាំហើយ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍»។ ឱភាស បានដល់ ការកាន់យកនូវចប ដែកកាប់ជាដើម និងកូនឈើផ្កា ហើយឈរនៅ ព្រោះថា ពួកសាមណេរជាដើម កាលបើឃើញព្រះថេរៈឈរយ៉ាងនោះហើយ ដឹងថា «ព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងឱ្យធ្វើ» ក៏មកធ្វើឱ្យ។ និមិត្តកម្ម បានដល់ ការនាំយកនូវចប ដែកកាប់ កាំបិត ពូថៅ និងភាជន៍ទឹក មកដាក់ទុកក្នុងទីជិតខ្លួន។

Imāni pañcapi kulasaṅgahatthāya ropane na vaṭṭanti, phalaparibhogatthāya kappiyākappiyavohāradvayameva na vaṭṭati, itarattayaṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘kappiyavohāropi vaṭṭati. Yañca attano paribhogatthāya vaṭṭati, taṃ aññapuggalassa vā saṅghassa vā cetiyassa vā atthāyapi vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.

ធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងនេះ សូម្បីទាំងអស់ មិនគួរឡើយក្នុងការដាំដើម្បីសង្គ្រោះត្រកូល។ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការឆាន់ផ្លែឈើ វោហារទាំងពីរគឺកប្បិយវោហារនិងអកប្បិយវោហារប៉ុណ្ណោះ មិនគួរឡើយ ចំណែកធម៌ ៣ ក្រៅពីនោះ តែងគួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរីយ៍ លោកពោលថា «សូម្បីកប្បិយវោហារ ក៏គួរដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ណាដែលគួរដើម្បីការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន ធម៌នោះ សូម្បីដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលដទៃក្តី ដល់សង្ឃក្តី ដល់ចេតិយក្តី ក៏គួរដែរ»។

Ārāmatthāya pana vanatthāyaca chāyatthāya ca akappiyavohāramattameva na ca vaṭṭati, sesaṃ vaṭṭati, na kevalañca sesaṃ yaṃkiñci mātikampi ujuṃ kātuṃ kappiyaudakaṃ siñcituṃ nhānakoṭṭhakaṃ katvā nhāyituṃ hatthapādamukhadhovanudakāni ca tattha chaḍḍetumpi vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana kurundiyañca ‘‘kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Ārāmādiatthāya pana ropitassa vā ropāpitassa vā phalaṃ paribhuñjitumpi vaṭṭati.

ប៉ុន្តែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អារាម ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រៃ និងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ម្លប់ ត្រឹមតែអកប្បិយវោហារប៉ុណ្ណោះ មិនគួរឡើយ ធម៌ដែលសេសសល់ តែងគួរ។ មិនត្រឹមតែធម៌ដែលសេសសល់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីការធ្វើប្រឡាយណាមួយឱ្យត្រង់ក្តី ការស្រោចទឹកដែលជាកប្បិយវត្ថុក្តី ការធ្វើបន្ទប់ទឹកហើយងូតក្តី និងការចាក់ចោលនូវទឹកលាងដៃ លាងជើង និងលាងមុខ ក្នុងទីនោះ (លើដើមឈើទាំងនោះ) ក្តី ក៏គួរដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរីយ៍ និងគុរុន្ទី លោកពោលថា «សូម្បីការដាំដោយខ្លួនឯង លើដីដែលជាកប្បិយភូមិ ក៏គួរដែរ»។ ម្យ៉ាងទៀត ការឆាន់ផ្លែឈើដែលខ្លួនដាំក្តី ឱ្យអ្នកដទៃដាំក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អារាមជាដើម ក៏គួរដែរ។

Ocinanaocināpane pakatiyāpi pācittiyaṃ. Kuladūsanatthāya pana pācittiyañceva dukkaṭañca. Ganthanādīsu ca uracchadapariyosānesu kuladūsanatthāya aññatthāya vā karontassa dukkaṭameva. Kasmā? Anācārattā, ‘‘pāpasamācāro’’ti ettha vuttapāpasamācārattā ca. Ārāmādiatthāya rukkharopane viya vatthupūjanatthāya kasmā na anāpattīti ce? Anāpattiyeva. Yathā hi tattha kappiyavohārena pariyāyādīhi ca anāpatti tathā vatthupūjatthāyapi anāpattiyeva.

ក្នុងការបេះខ្លួនឯង និងការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យបេះនូវផ្កា ដោយសភាវៈធម្មតាក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយផង ទុក្កដផង។ ក្នុងការដោតក្រងផ្កាជាដើម មានផ្កាពាក់ទ្រូងជាទីបំផុត របស់ភិក្ខុអ្នកធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូលក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដទៃក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះជាអនាចារផង និងព្រោះជាអំពើអាក្រក់ដែលលោកពោលទុកក្នុងពាក្យថា «បាបសមាចារ» នេះផង។ បើមានពាក្យសួរថា «ដូចជាការដាំដើមឈើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អារាមជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិ ហេតុអ្វីការធ្វើដើម្បីបូជាវត្ថុ ទើបមិនមិនត្រូវអាបត្តិ?» ឆ្លើយថា មិនត្រូវអាបត្តិដូចគ្នាឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងការដាំដើមឈើនោះ មិនត្រូវអាបត្តិដោយកប្បិយវោហារ និងដោយបរិយាយជាដើមយ៉ាងណា ក្នុងការបូជាវត្ថុក៏មិនត្រូវអាបត្តិយ៉ាងនោះដែរ។

Nanu [Pg.201] ca tattha ‘‘kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭatī’’ti vuttanti? Vuttaṃ, na pana mahāaṭṭhakathāyaṃ. Athāpi maññeyyāsi itarāsu vuttampi pamāṇaṃ. Mahāaṭṭhakathāyañca kappiyaudakasecanaṃ vuttaṃ, taṃ kathanti? Tampi na virujjhati. Tatra hi avisesena ‘‘rukkhaṃ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipī’’ti vattabbe ‘‘mālāvaccha’’nti vadanto ñāpeti ‘‘kulasaṅgahatthāya pupphaphalūpagameva sandhāyetaṃ vuttaṃ, aññatra pana pariyāyo atthī’’ti. Tasmā tattha pariyāyaṃ, idha ca pariyāyābhāvaṃ ñatvā yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ suvuttameva. Vuttañcetaṃ –

ចុះក្នុងទីនោះ លោកពោលទុកហើយមិនមែនឬថា «សូម្បីការដាំដោយខ្លួនឯង លើដីដែលជាកប្បិយភូមិ ក៏គួរដែរ»? ពិតណាស់ លោកពោលទុកហើយ ប៉ុន្តែមិនមែនពោលក្នុងមហាអដ្ឋកថាឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកគិតថា «សូម្បីពាក្យដែលពោលក្នុងអដ្ឋកថាដទៃ ក៏ជាប្រមាណដែរ ហើយក្នុងមហាអដ្ឋកថា ក៏លោកពោលទុកនូវការស្រោចទឹកដែលជាកប្បិយវត្ថុ ចុះពាក្យទាំងពីរនោះ នឹងមិនផ្ទុយគ្នាដូចម្តេច?» សូម្បីពាក្យទាំងពីរនោះ ក៏មិនផ្ទុយគ្នាឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនោះ កាលដែលគួរពោលដោយមិនចំពោះថា «ដាំដើមឈើខ្លះ ឱ្យគេដាំខ្លះ ស្រោចទឹកខ្លះ ឱ្យគេស្រោចខ្លះ» តែព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា «កូនឈើផ្កា» វិញ នេះបង្ហាញឱ្យដឹងថា «ពាក្យនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែដើមឈើដែលផ្ដល់ផ្កានិងផ្លែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការសង្គ្រោះត្រកូលប៉ុណ្ណោះ ចំណែកក្នុងទីដទៃ បរិយាយតែងមាន»។ ហេតុនោះ កាលបើដឹងនូវភាពមាននៃបរិយាយក្នុងទីនោះ និងភាពមិនមាននៃបរិយាយក្នុងទីនេះហើយ ពាក្យណាដែលលោកពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ ពាក្យនោះ ឈ្មោះថា លោកពោលទុកល្អហើយពិតប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត គាថានេះ លោកពោលទុកហើយថា៖

‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto;

Yo tassa puttehi tatheva ñāto;

So yehi tesaṃ matimaccajantā;

Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu.

«ធម៌និងវិន័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ ព្រះបុត្រាទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ (ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ) ក៏បានដឹងច្បាស់ហើយយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយណា មិនលះបង់នូវមតិរបស់ព្រះអរហន្តទាំងនោះ ទើបបានធ្វើនូវអដ្ឋកថាទាំងឡាយក្នុងកាលមុន។

‘‘Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ;

Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ;

Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ;

Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitāna’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យណាដែលលោកពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយ វៀរលែងតែអក្សរដែលភ្លាត់ភ្លាំង សូម្បីទាំងអស់ ក៏ជាប្រមាណរបស់បណ្ឌិតទាំងឡាយ ដែលមានសេចក្តីគោរពក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ»។

Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Tattha siyā yadi vatthupūjanatthāyapi ganthānādīsu āpatti, haraṇādīsu kasmā anāpattīti? Kulitthīādīnaṃ atthāya haraṇato haraṇādhikāre hi visesetvā te kulitthīnantiādi vuttaṃ, tasmā buddhādīnaṃ atthāya harantassa anāpatti.

សេចក្តីទាំងអស់ ភិក្ខុគប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងអធិការនោះ បើមានពាក្យចោទសួរថា «ប្រសិនបើការដោតក្រងផ្កាជាដើម សូម្បីដើម្បីបូជាវត្ថុ ក៏ត្រូវអាបត្តិ ចុះហេតុអ្វីក្នុងការនាំយកផ្កាជាដើម ទើបមិនត្រូវអាបត្តិ?» ឆ្លើយថា ព្រោះការនាំយកផ្កាដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ស្រ្តីក្នុងត្រកូលជាដើម (ទើបត្រូវអាបត្តិ) ព្រោះថា ក្នុងអធិការនៃការនាំយកផ្កានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ នាំយកផ្កាដើម្បីស្រ្តីក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ» ដោយចំពោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកនាំយកផ្កាដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះពុទ្ធជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Tattha ekatovaṇṭikanti pupphānaṃ vaṇṭe ekato katvā katamālaṃ. Ubhatovaṇṭikanti ubhohi passehi pupphavaṇṭe katvā katamālaṃ. Mañjarikantiādīsu pana mañjarī viya katā pupphavikati mañjarikāti vuccati. Vidhūtikāti sūciyā vā salākāya vā sinduvārapupphādīni vijjhitvā katā. Vaṭaṃsakoti vataṃsako. Āveḷāti kaṇṇikā. Uracchadoti hārasadisaṃ ure ṭhapanakapupphadāmaṃ. Ayaṃ tāva ettha padavaṇṇanā.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ឯកតោវណ្ដិកៈ» បានដល់ កម្រងផ្កាដែលគេធ្វើដោយប្រមូលទងផ្កាទាំងឡាយមកទុកជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា «ឧភតោវណ្ដិកៈ» បានដល់ កម្រងផ្កាដែលគេធ្វើដោយដាក់ទងផ្កាទាំងសងខាង។ ចំណែកក្នុងពាក្យថា «មញ្ជរិកា» ជាដើម ផ្កាដែលគេធ្វើឱ្យមានសណ្ឋានដូចជាចង្កោមផ្កា ហៅថា «មញ្ជរិកា»។ ពាក្យថា «វិធូតិកា» បានដល់ ផ្កាដែលគេដោតដោយម្ជុលក្តី ដោយបន្ទះឫស្សីក្តី នូវផ្កាប្រាំប្រទាក់ជាដើម។ ពាក្យថា «វដំសកៈ» បានដល់ ផ្កាសៀតត្រចៀក។ ពាក្យថា «អាវេឡា» បានដល់ ផ្កាពាក់ត្រចៀក។ ពាក្យថា «ឧរច្ឆទៈ» បានដល់ កម្រងផ្កាសម្រាប់ពាក់ត្រង់ទ្រូង មានសណ្ឋានដូចជាខ្សែកគុជ។ នេះជាការអធិប្បាយបទក្នុងទីនេះជាមុនសិន។

Ayaṃ pana ādito paṭṭhāya vitthārena āpattivinicchayo. Kuladūsanatthāya akappiyapathaviyaṃ mālāvacchaṃ ropentassa pācittiyañceva dukkaṭañca, tathā akappiyavohārena ropāpentassa. Kappiyapathaviyaṃ ropanepi [Pg.202] ropāpanepi dukkaṭameva. Ubhayatthāpi sakiṃ āṇattiyā bahunnampi ropane ekameva sapācittiyadukkaṭaṃ vā suddhadukkaṭaṃ vā hoti. Paribhogatthāya hi kappiyabhūmiyaṃ vā akappiyabhūmiyaṃ vā kappiyavohārena ropāpane anāpatti. Ārāmādiatthāyapi akappiyapathaviyaṃ ropentassa vā akappiyavacanena ropāpentassa vā pācittiyaṃ. Ayaṃ pana nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ na suṭṭhu vibhatto, mahāpaccariyaṃ vibhattoti.

ចំណែកនេះ ជាការវិនិច្ឆ័យអាបត្តិដោយពិស្តារ តាំងពីដើមមក។ ភិក្ខុដាំកូនឈើផ្កាលើដីដែលជាអកប្បិយភូមិ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូល ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយផង ទុក្កដផង, ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ឱ្យគេដាំដោយអកប្បិយវោហារ ក៏ត្រូវអាបត្តិយ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីក្នុងការដាំក្តី ក្នុងការបង្គាប់ឱ្យគេដាំក្តី លើដីដែលជាកប្បិយភូមិ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងទីទាំងពីរនោះ សូម្បីក្នុងការដាំដើមឈើច្រើនដើម ដោយការបង្គាប់តែម្តង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរួមជាមួយទុក្កដតែមួយ ឬត្រូវអាបត្តិទុក្កដសុទ្ធតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ក្នុងការបង្គាប់ឱ្យគេដាំដោយកប្បិយវោហារ លើដីជាកប្បិយភូមិក្តី លើដីជាអកប្បិយភូមិក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អារាមជាដើម ភិក្ខុអ្នកដាំលើដីជាអកប្បិយភូមិក្តី អ្នកបង្គាប់ឱ្យគេដាំដោយអកប្បិយវោហារក្តី ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែន័យនេះ លោកមិនបានចែកទុកល្អក្នុងមហាអដ្ឋកថាឡើយ លោកចែកទុកល្អហើយក្នុងមហាបច្ចរីយ៍។

Siñcanasiñcāpane pana akappiyaudakena sabbattha pācittiyaṃ, kuladūsanaparibhogatthāya dukkaṭampi. Kappiyena tesaṃyeva dvinnamatthāya dukkaṭaṃ. Paribhogatthāya cettha kappiyavohārena siñcāpane anāpatti. Āpattiṭṭhāne pana dhārāvacchedavasena payogabahulatāya āpattibahulatā veditabbā.

ចំណែកក្នុងការស្រោចទឹក និងការបង្គាប់ឱ្យគេស្រោចទឹក ដោយទឹកដែលជាអកប្បិយវត្ថុ ក្នុងទីទាំងពួង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ និងត្រូវអាបត្តិទុក្កដផង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូល និងការប្រើប្រាស់។ ដោយទឹកដែលជាកប្បិយវត្ថុ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌ទាំងពីរនោះឯង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ក្នុងការបង្គាប់ឱ្យគេស្រោចដោយកប្បិយវោហារ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីដែលត្រូវអាបត្តិ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវភាពច្រើននៃអាបត្តិ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីព្យាយាមច្រើន តាមរយៈការដាច់នៃខ្សែទឹក។

Kuladūsanatthāya ocinane pupphagaṇanāya dukkaṭapācittiyāni aññattha pācittiyāneva. Bahūni pana pupphāni ekapayogena ocinanto payogavasena kāretabbo. Ocināpane kuladūsanatthāya sakiṃ āṇatto bahumpi ocinati, ekameva sapācittiyadukkaṭaṃ, aññatra pācittiyameva.

ក្នុងការបេះផ្កាដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដនិងបាចិត្តិយ តាមចំនួនផ្កា, ក្នុងទីដទៃ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាលបេះផ្កាច្រើន ដោយសេចក្តីព្យាយាមតែមួយ គប្បីឱ្យធ្វើការសម្តែងអាបត្តិដោយអំណាចនៃសេចក្តីព្យាយាម។ ក្នុងការបង្គាប់ឱ្យគេបេះ ភិក្ខុបង្គាប់តែម្តងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រទូស្តត្រកូល ទោះបីគេបេះផ្កាច្រើន ក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរួមជាមួយទុក្កដតែមួយប៉ុណ្ណោះ, ក្នុងទីដទៃ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយប៉ុណ្ណោះ។

Ganthanādīsu sabbāpi cha pupphavikatiyo veditabbā – ganthimaṃ, gopphimaṃ, vedhimaṃ, veṭhimaṃ, pūrimaṃ, vāyimanti. Tattha ‘‘ganthimaṃ’’ nāma sadaṇḍakesu vā uppalapadumādīsu aññesu vā dīghavaṇṭesu pupphesu daṭṭhabbaṃ. Daṇḍakena daṇḍakaṃ vaṇṭena vā vaṇṭaṃ ganthetvā katameva hi ganthimaṃ. Taṃ bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā kātumpi akappiyavacanena kārāpetumpi na vaṭṭati. Evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti tathā karohītiādinā pana kappiyavacanena kāretuṃ vaṭṭati.

ក្នុងការដោតក្រងផ្កាជាដើម ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវផ្កាដែលគេធ្វើជាពិសេសទាំង ៦ យ៉ាង គឺ ផ្កាក្រង (គន្ថិមៈ), ផ្កាដោត (គោប្ផិមៈ), ផ្កាចាក់ (វេធិមៈ), ផ្កាព័ទ្ធ (វេឋិមៈ), ផ្កាបំពេញ (បូរិមៈ) និងផ្កាត្បាញ (វាយិមៈ)។ ក្នុងផ្កាទាំងនោះ ផ្កាដែលហៅថា «គន្ថិមៈ» ភិក្ខុគប្បីដឹងក្នុងផ្កាទាំងឡាយដែលមានទង មានផ្កាឧប្បលនិងផ្កាឈូកជាដើម ឬក្នុងផ្កាដទៃទៀតដែលមានទងវែង។ ព្រោះថា ផ្កាដែលគេធ្វើដោយក្រងទងនឹងទង ឬទងនឹងទងនោះឯង ឈ្មោះថា គន្ថិមៈ។ ផ្កាគន្ថិមៈនោះ សូម្បីភិក្ខុក្តី ភិក្ខុនីក្តី ធ្វើខ្លួនឯងក្តី ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យធ្វើដោយអកប្បិយវចនៈក្តី មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការបង្គាប់ឱ្យគេធ្វើដោយកប្បិយវចនៈជាដើមថា «ចូរដឹងយ៉ាងនេះ ធ្វើយ៉ាងនេះទើបល្អ ធ្វើដូចម្តេចកុំឱ្យផ្កាទាំងនេះរាយប៉ាយ» តែងគួរ។

‘‘Gopphimaṃ’’ nāma suttena vā vākādīhi vā vassikapupphādīnaṃ ekatovaṇṭikaubhatovaṇṭikamālāvasena gopphanaṃ, vākaṃ vā rajjuṃ vā diguṇaṃ katvā tattha avaṇṭakāni nīpapupphādīni pavesetvā paṭipāṭiyā bandhanti, etampi gopphimameva. Sabbaṃ purimanayeneva na vaṭṭati.

ផ្កាដែលហៅថា «គោប្ផិមៈ» បានដល់ ការដោតផ្កាម្លិះរួតជាដើម ដោយអំបោះក្តី ដោយសំបកឈើជាដើមក្តី ដោយអំណាចនៃកម្រងផ្កាទងមួយ ឬកម្រងផ្កាទងពីរ, ម្យ៉ាងទៀត គេធ្វើសំបកឈើក្តី ខ្សែក្តី ឱ្យមានពីរជាន់ ហើយស៊កបញ្ចូលនូវផ្កាដែលគ្មានទង មានផ្កាក្រទុំទាបជាដើម ក្នុងទីនោះ ហើយចងតាមលំដាប់ សូម្បីផ្កានេះ ក៏ឈ្មោះថា គោប្ផិមៈ ដែរ។ ផ្កាគោប្ផិមៈទាំងអស់នោះ មិនគួរឡើយ តាមន័យដែលពោលហើយខាងដើមនោះឯង។

‘‘Vedhimaṃ’’ nāma savaṇṭakāni vassikapupphādīni vaṇṭesu, avaṇṭakāni vā vakulapupphādīni antochidde sūcitālahīrādīhi vinivijjhitvā āvunanti, etaṃ vedhimaṃ nāma, tampi purimanayeneva na vaṭṭati. Keci pana kadalikkhandhamhi kaṇṭake vā [Pg.203] tālahīrādīni vā pavesetvā tattha pupphāni vijjhitvā ṭhapenti, keci kaṇṭakasākhāsu, keci pupphacchattapupphakūṭāgārakaraṇatthaṃ chatte ca bhittiyañca pavesetvā ṭhapitakaṇṭakesu, keci dhammāsanavitāne baddhakaṇṭakesu, keci kaṇikārapupphādīni salākāhi vijjhanti, chattādhichattaṃ viya ca karonti, taṃ atioḷārikameva. Pupphavijjhanatthaṃ pana dhammāsanavitāne kaṇṭakampi bandhituṃ kaṇṭakādīhi vā ekapupphampi vijjhituṃ puppheyeva vā pupphaṃ pavesetuṃ na vaṭṭati. Jālavitānavedika-nāgadantaka pupphapaṭicchakatālapaṇṇaguḷakādīnaṃ pana chiddesu asokapiṇḍiyā vā antaresu pupphāni pavesetuṃ na doso. Etaṃ vedhimaṃ nāma na hoti. Dhammarajjuyampi eseva nayo.

ផ្កាដែលហៅថា «វេធិមៈ» បានដល់ ផ្កាដែលគេដោតទម្លុះដោយម្ជុល ឬធាងត្នោតជាដើម ត្រង់ទងនៃផ្កាដែលមានទង មានផ្កាម្លិះរួតជាដើមក្តី ឬត្រង់ចន្លោះកណ្តាលនៃផ្កាដែលគ្មានទង មានផ្កាខ្សាយជាដើមក្តី ហើយដោតក្រងទុក នេះឈ្មោះថា វេធិមៈ, សូម្បីផ្កានោះ ក៏មិនគួរឡើយ តាមន័យដែលពោលហើយខាងដើមនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ជនខ្លះ ស៊កបញ្ចូលនូវបន្លាក្តី ធាងត្នោតជាដើមក្តី ក្នុងដើមចេក ហើយចាក់ដោតផ្កាទាំងឡាយទុកក្នុងទីនោះ, ជនខ្លះ ចាក់ដោតផ្កាទុកលើមែកឈើមានបន្លា, ជនខ្លះ ចាក់ដោតផ្កាទុកលើបន្លាដែលគេស៊កបញ្ចូលទុកក្នុងឆត្រនិងជញ្ជាំង ដើម្បីធ្វើជាឆត្រផ្កា ឬមណ្ឌបផ្កា, ជនខ្លះ ចាក់ដោតផ្កាទុកលើបន្លាដែលគេចងទុកត្រង់ពិដាននៃធម្មាសនៈ, ជនខ្លះ ចាក់ដោតផ្កាចារជាដើម ដោយបន្ទះឫស្សី ហើយធ្វើឱ្យដូចជាឆត្រថ្នាក់ៗ, ការធ្វើនោះ ជាអំពើគ្រោតគ្រាតក្រៃលែង។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការចាក់ដោតផ្កា សូម្បីការចងបន្លាត្រង់ពិដាននៃធម្មាសនៈក្តី ការចាក់ដោតសូម្បីផ្កាតែមួយដោយបន្លាជាដើមក្តី ការស៊កបញ្ចូលផ្កាក្នុងផ្កានោះឯងក្តី មិនគួរឡើយ។ ចំណែកការស៊កបញ្ចូលផ្កាទាំងឡាយ ក្នុងចន្លោះប្រហោងនៃពិដានសំណាញ់, របង, ធ្នេញដំរី, ភាជន៍ទទួលផ្កា, ដុំស្លឹកត្នោតជាដើម ឬក្នុងចន្លោះនៃចង្កោមផ្កាអសោក មិនមានទោសឡើយ។ ផ្កានោះ មិនឈ្មោះថា វេធិមៈ ឡើយ។ សូម្បីក្នុងខ្សែធម៌ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

‘‘Veṭhimaṃ’’ nāma pupphadāmapupphahatthakesu daṭṭhabbaṃ. Keci hi matthakadāmaṃ karontā heṭṭhā ghaṭakākāraṃ dassetuṃ pupphehi veṭhenti, keci aṭṭhaṭṭha vā dasa dasa vā uppalapupphādīni suttena vā vākena vā daṇḍakesu bandhitvā uppalahatthake vā padumahatthake vā karonti, taṃ sabbaṃ purimanayeneva na vaṭṭati. Sāmaṇerehi uppāṭetvā thale ṭhapitauppalādīni kāsāvena bhaṇḍikampi bandhituṃ na vaṭṭati. Tesaṃyeva pana vākena vā daṇḍakena vā bandhituṃ aṃsabhaṇḍikaṃ vā kātuṃ vaṭṭati. Aṃsabhaṇḍikā nāma khandhe ṭhapitakāsāvassa ubho ante āharitvā bhaṇḍikaṃ katvā tasmiṃ pasibbake viya pupphāni pakkhipanti, ayaṃ vuccati aṃsabhaṇḍikā, etaṃ kātuṃ vaṭṭati. Daṇḍakehi paduminipaṇṇaṃ vijjhitvā uppalādīni paṇṇena veṭhetvā gaṇhanti, tatrāpi pupphānaṃ upari paduminipaṇṇameva bandhituṃ vaṭṭati. Heṭṭhā daṇḍakaṃ pana bandhituṃ na vaṭṭati.

ពាក្យថា «វេឋិមៈ» (ផ្ការុំព័ទ្ធ) គប្បីយល់ក្នុងកម្រងផ្កា និងបាច់ផ្កាទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ជនខ្លះកាលធ្វើនូវកម្រងផ្កាព្យួរខាងលើ ដើម្បីបង្ហាញសណ្ឋានដូចជាក្អមតូច ឬដូចជាកំណាត់ឈើតូចនៅផ្នែកខាងក្រោម ក៏រុំព័ទ្ធដោយផ្កាទាំងឡាយ, ជនខ្លះចងផ្កាមានផ្កាឧប្បលជាដើម ៨ ផ្កាក្តី ១០ ផ្កាក្តី ដោយសរសៃអំបោះ ឬដោយសរសៃសំបកឈើ លើទងទាំងឡាយ ហើយធ្វើជាបាច់ផ្កាឧប្បល ឬបាច់ផ្កាឈូក, ការធ្វើទាំងអស់នោះ មិនគួរឡើយ ដោយន័យមុននោះឯង។ សូម្បីការដែលសាមណេរទាំងឡាយចងផ្កាឧប្បលជាដើមដែលគេដកយកមកដាក់លើគោក ដោយស្បង់ចីវរធ្វើជាបាច់ ក៏មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការចងដោយសរសៃសំបកឈើ ឬដោយទងនៃផ្កាទាំងនោះឯង ឬការធ្វើជាបាច់ស្ពាយលើស្មា (អង្សភណ្ឌិកៈ) គឺគួរ។ ដែលហៅថា «អង្សភណ្ឌិកៈ» នោះ គឺការនាំយកជាយទាំងពីរនៃស្បង់ចីវរដែលដាក់លើស្មា មកចងធ្វើជាបាច់ ហើយដាក់ផ្កាទាំងឡាយទៅក្នុងបាច់នោះ ដូចជាក្នុងថង់ នេះហៅថា អង្សភណ្ឌិកៈ ការធ្វើបែបនេះ គឺគួរ។ ជនទាំងឡាយយកឈើតូចៗចាក់ស្លឹកឈូក រួចរុំផ្កាឧប្បលជាដើមដោយស្លឹកឈូកនោះហើយកាន់យកទៅ ក្នុងទីនោះ សូម្បីតែការចងស្លឹកឈូកខាងលើផ្កាទាំងឡាយ ក៏គួរ ប៉ុន្តែ ការចងទងផ្កាខាងក្រោម មិនគួរឡើយ។

‘‘Pūrimaṃ’’ nāma mālāguṇe ca pupphapaṭe ca daṭṭhabbaṃ. Yo hi mālāguṇena cetiyaṃ vā bodhiṃ vā vedikaṃ vā parikkhipanto puna ānetvā pūrimaṭhānaṃ atikkāmeti, ettāvatāpi pūrimaṃ nāma hoti. Ko pana vādo anekakkhattuṃ parikkhipantassa, nāgadanta-kantarehi pavesetvā haranto olambakaṃ katvā puna nāgadantakaṃ parikkhipati, etampi pūrimaṃ nāma. Nāgadantake pana pupphavalayaṃ pavesetuṃ vaṭṭati. Mālāguṇehi pupphapaṭaṃ karonti. Tatrāpi ekameva mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭati. Puna paccāharato pūrimameva hoti, taṃ sabbaṃ purimanayeneva na vaṭṭati. Mālāguṇehi pana bahūhipi kataṃ pupphadāmaṃ labhitvā āsanamatthakādīsu bandhituṃ vaṭṭati. Atidīghaṃ pana mālāguṇaṃ [Pg.204] ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vā puna aññassa bhikkhuno dātuṃ vaṭṭati. Tenāpi tatheva kātuṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា «ពូរិមៈ» (ផ្កាបំពេញបន្ថែម) គប្បីយល់ក្នុងខ្សែផ្កា និងក្នុងសំពត់ផ្កា។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា កាលព័ទ្ធជុំវិញនូវចេតិយ ឬដើមពោធិ៍ ឬខឿន ដោយខ្សែផ្កា ហើយនាំមកម្តងទៀត ឲ្យកន្លងហួសទីកន្លែងដែលព័ទ្ធមុននោះ សូម្បីត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថា ពូរិមៈ ដែរ។ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វី ដល់ការព័ទ្ធជុំវិញច្រើនដង, ភិក្ខុកាលស៊កបញ្ចូលតាមចន្លោះស្នៀតដំរី (ស្នែងជញ្ជាំង) នាំយកទៅ ធ្វើជាផ្កាព្យួរចុះក្រោម ហើយព័ទ្ធជុំវិញស្នៀតដំរីនោះម្តងទៀត សូម្បីផ្កានោះ ក៏ឈ្មោះថា ពូរិមៈ ដែរ។ ប៉ុន្តែ ការស៊កបញ្ចូលកងផ្កាទៅក្នុងស្នៀតដំរី គឺគួរ។ ជនទាំងឡាយធ្វើសំពត់ផ្កាដោយខ្សែផ្កាទាំងឡាយ។ ក្នុងទីនោះ សូម្បីការនាំទៅនូវខ្សែផ្កាតែមួយខ្សែ ក៏គួរ។ កាលនាំត្រឡប់មកវិញម្តងទៀត វាក៏ក្លាយជាពូរិមៈដដែល ការធ្វើទាំងអស់នោះ មិនគួរឡើយ ដោយន័យមុននោះឯង។ ប៉ុន្តែ កាលបើបានកម្រងផ្កាដែលគេធ្វើដោយខ្សែផ្កាជាច្រើន ហើយយកទៅចងខាងលើបល្ល័ង្កធម៌ជាដើម គឺគួរ។ ប៉ុន្តែ ខ្សែផ្កាដែលវែងខ្លាំង ភិក្ខុនាំទៅម្តងក្តី ព័ទ្ធជុំវិញម្តងក្តី ហើយប្រគេនដល់ភិក្ខុដទៃទៀត គឺគួរ។ សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏គប្បីធ្វើដូចគ្នានោះបានដែរ។

‘‘Vāyimaṃ’’ nāma pupphajālapupphapaṭapuppharūpesu daṭṭhabbaṃ. Cetiyesu pupphajālaṃ karontassa ekamekamhi jālacchidde dukkaṭaṃ. Bhitticchattabodhitthambhādīsupi eseva nayo. Pupphapaṭaṃ pana parehi pūritampi vāyituṃ na labbhati. Gopphimapuppheheva hatthiassādirūpakāni karonti, tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhanti. Purimanayeneva sabbaṃ na vaṭṭati. Aññehi kataparicchede pana pupphāni ṭhapentena hatthiassādirūpakampi kātuṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana kalambakena aḍḍhacandakena ca saddhiṃ aṭṭhapupphavikatiyo vuttā. Tattha kalambakoti aḍḍhacandakantare ghaṭikadāmaolambako vutto. ‘‘Aḍḍhacandako’’ti aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo. Tadubhayampi pūrimeyeva paviṭṭhaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘dve tayo mālāguṇe ekato katvā pupphadāmakaraṇampi vāyimaṃyevā’’ti vuttaṃ. Tampi idha pūrimaṭṭhāneyeva paviṭṭhaṃ, na kevalañca pupphaguḷadāmameva piṭṭhamayadāmampi geṇḍukapupphadāmampi kurundiyaṃ vuttaṃ, kharapattadāmampi sikkhāpadassa sādhāraṇattā bhikkhūnampi bhikkhunīnampi neva kātuṃ na kārāpetuṃ vaṭṭati. Pūjānimittaṃ pana kappiyavacanaṃ sabbattha vattuṃ vaṭṭati. Pariyāyaobhāsanimittakammāni vaṭṭantiyeva.

ពាក្យថា «វាយិមៈ» (ផ្កាត្បាញ) គប្បីយល់ក្នុងបណ្តាញផ្កា សំពត់ផ្កា និងរូបផ្កាទាំងឡាយ។ កាលភិក្ខុធ្វើនូវបណ្តាញផ្កាថ្វាយចេតិយទាំងឡាយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងចន្លោះប្រហោងបណ្តាញមួយៗ។ សូម្បីក្នុងជញ្ជាំង ឆត្រ ដើមពោធិ៍ និងសសរជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកសំពត់ផ្កា ទោះបីជាអ្នកដទៃរៀបចំប្រវែងទុកហើយ ក៏មិនគួរត្បាញទទឹងឡើយ។ ជនទាំងឡាយធ្វើរូបដំរី សេះជាដើម ដោយផ្កាក្រង រូបទាំងនោះ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទផ្កាត្បាញដែរ។ ការធ្វើទាំងអស់នោះ មិនគួរឡើយ ដោយន័យមុននោះឯង។ ប៉ុន្តែ កាលភិក្ខុដាក់ផ្កាទាំងឡាយក្នុងទីដែលអ្នកដទៃកំណត់ទុកហើយ សូម្បីការធ្វើរូបដំរី សេះជាដើម ក៏គួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរមហាបច្ចរី លោកពោលទុកនូវផ្កាផ្សេងៗគ្នា ៨ ប្រភេទ ព្រមទាំងផ្កាកលម្ពកៈ និងផ្កាអឌ្ឍចន្ទកៈ។ ក្នុងផ្កាទាំងនោះ ផ្កាដែលព្យួរចុះក្រោមមានសណ្ឋានដូចជាក្អមតូចនៅចន្លោះផ្កាអឌ្ឍចន្ទកៈ លោកហៅថា «កលម្ពកៈ»។ ពាក្យថា «អឌ្ឍចន្ទកៈ» គឺការព័ទ្ធជុំវិញដោយខ្សែផ្កាមានសណ្ឋានដូចជាព្រះចន្ទពាក់កណ្តាល។ ផ្កាទាំងពីរប្រភេទនោះ ក៏បញ្ចូលទៅក្នុងប្រភេទពូរិមៈនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរករុន្ធី លោកពោលថា «ការរួមខ្សែផ្កា ២ ឬ ៣ ខ្សែចូលគ្នា ហើយធ្វើជាកម្រងផ្កា ក៏ជាផ្កាត្បាញដែរ»។ សូម្បីផ្កានោះ ក្នុងអដ្ឋកថានេះ ក៏បញ្ចូលទៅក្នុងប្រភេទពូរិមៈដែរ។ មិនត្រឹមតែកម្រងផ្កាដែលធ្វើដោយដុំផ្កាប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែកម្រងផ្កាដែលធ្វើដោយម្សៅក្តី កម្រងផ្កាដែលធ្វើដោយអំបោះជារូបបាល់ក្តី ដែលលោកពោលទុកក្នុងគម្ពីរករុន្ធី និងកម្រងផ្កាដែលធ្វើដោយស្លឹកមាសក្តី ព្រោះសិក្ខាបទនេះទូទៅដល់ភិក្ខុ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ ហេតុនោះ ភិក្ខុ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ មិនគួរធ្វើខ្លួនឯង ឬប្រើអ្នកដទៃឲ្យធ្វើឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការបូជា ការពោលពាក្យគួរ (កប្បិយវចនៈ) ក្នុងផ្កាទាំងអស់ គឺគួរ។ ការធ្វើដោយបរិយាយ ការធ្វើដោយពន្លឺ និងការធ្វើដោយនិមិត្ត គឺគួរពិតប្រាកដ។

Tuvaṭṭentīti nipajjanti. Lāsentīti pītiyā uppilavamānā viya uṭṭhahitvā lāsiyanāṭakaṃ nāṭenti, recakaṃ denti. Naccantiyāpi naccantīti yadā nāṭakitthī naccati, tadā tepi tassā purato vā pacchato vā gacchantā naccanti. Naccantiyāpi gāyantīti yadā sā naccati, tadā naccānurūpaṃ gāyanti. Esa nayo sabbattha. Aṭṭhapadepi kīḷantīti aṭṭhapadaphalake jūtaṃ kīḷanti. Tathā dasapade, ākāsepīti aṭṭhapadadasapadesu viya ākāseyeva kīḷanti. Parihārapathepīti bhūmiyaṃ nānāpathamaṇḍalaṃ katvā tattha pariharitabbapathaṃ pariharantā kīḷanti. Santikāyapi kīḷantīti santikakīḷāya kīḷanti, ekajjhaṃ ṭhapitā sāriyo vā pāsāṇasakkharāyo vā acālentā nakheneva apanenti ca upanenti ca, sace tattha kāci calati, parājayo hoti. Khalikāyāti jūtaphalake pāsakakīḷāya kīḷanti. Ghaṭikāyāti ghaṭikā vuccati daṇḍakakīḷā, tāya kīḷanti. Dīghadaṇḍakena rassadaṇḍakaṃ paharantā vicaranti.

ពាក្យថា «ទុវដ្ដេន្តិ» គឺដេកលក់។ ពាក្យថា «លាសេន្តិ» គឺក្រោកឡើងហាក់ដូចជាអណ្តែតឡើងដោយសេចក្តីរីករាយ ហើយធ្វើឲ្យអ្នករាំរាំតាម ឬឲ្យក្បាច់រាំ។ ពាក្យថា «រាំជាមួយស្រីដែលកំពុងរាំ» គឺកាលណាស្រីរបាំរាំ ពួកភិក្ខុទាំងនោះក៏ដើរទៅខាងមុខ ឬខាងក្រោយរបស់នាងហើយរាំដែរ។ ពាក្យថា «ច្រៀងជាមួយស្រីដែលកំពុងរាំ» គឺកាលណានាងរាំ ពួកភិក្ខុក៏ច្រៀងឲ្យត្រូវតាមក្បាច់រាំរបស់នាង។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យទាំងពួង។ ពាក្យថា «លេងលើក្តារអដ្ឋបទ» គឺលេងល្បែងភ្នាល់លើក្តារដែលមាន ៨ ក្រឡា។ ក្នុងក្តារដែលមាន ១០ ក្រឡា ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា «លេងលើអាកាស» គឺលេងល្បែងភ្នាល់លើអាកាសទទេដែលគ្មានក្រឡា ដូចជាលេងលើក្តារ ៨ ក្រឡា ឬ ១០ ក្រឡាដែរ។ ពាក្យថា «លេងលើផ្លូវវាង» គឺការគូសវង់ផ្លូវផ្សេងៗលើដី ហើយលេងដោយវាងវេរតាមផ្លូវដែលត្រូវវាង។ ពាក្យថា «លេងល្បែងសន្តិកា» គឺលេងល្បែងរើសគ្រាប់ឡុកឡាក់ គឺការយកក្រចកដៃខ្វៀលយកចេញ ឬរុញចូលនូវគ្រាប់ឡុកឡាក់ ឬគ្រាប់គ្រួសទាំងឡាយដែលគេដាក់រួមគ្នأتែមួយកន្លែង ដោយមិនឲ្យកម្រើកគ្រាប់ដទៃឡើយ ប្រសិនបើមានគ្រាប់ណាមួយកម្រើកក្នុងទីនោះ នឹងត្រូវចាញ់។ ពាក្យថា «លេងល្បែងខលិកា» គឺលេងល្បែងបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់លើក្តារល្បែង។ ពាក្យថា «លេងល្បែងឃដិកា» គឺល្បែងវាយកូនឈើ លោកហៅថា ឃដិកា ពួកភិក្ខុលេងល្បែងនោះ គឺដើរវាយកូនឈើខ្លីដោយដំបងវែង។

Salākahatthenāti [Pg.205] lākhāya vā mañjaṭṭhiyā vā piṭṭhaudake vā salākahatthaṃ temetvā ‘‘kiṃ hotū’’ti bhūmiyaṃ vā bhittiyaṃ vā taṃ paharitvā hatthiassādīrūpāni dassentā kīḷanti. Akkhenāti guḷena. Paṅgacīrenāti paṅgacīraṃ vuccati paṇṇanāḷikā, taṃ dhamantā kīḷanti. Vaṅkakenāti gāmadārakānaṃ kīḷanakena khuddakanaṅgalena. Mokkhacikāyāti mokkhacikā vuccati samparivattakakīḷā, ākāse vā daṇḍaṃ gahetvā, bhūmiyaṃ vā sīsaṃ ṭhapetvā heṭṭhupariyabhāvena parivattantā kīḷantīti attho. Ciṅgulakenāti ciṅgulakaṃ vuccati tālapaṇṇādīhi kataṃ vātappahārena paribbhamanacakkaṃ, tena kīḷanti. Pattāḷhakenāti pattāḷhakaṃ vuccati paṇṇanāḷi, tāya vālikādīni minantā kīḷanti. Rathakenāti khuddakarathena. Dhanukenāti khuddakadhanunā.

ពាក្យថា «លេងល្បែងសលាកហត្ថ» គឺការជ្រលក់បាច់ធាងឫស្សី ឬសរសៃស្លឹកទ្រាំងក្នុងទឹកល័ក្តក្តី ទឹកល័ក្តក្រហមក្តី ទឹកម្សៅក្តី រួចសួរថា «ចង់ឲ្យចេញជារូបអ្វី?» ហើយវាយបាច់ធាងនោះទៅលើដី ឬលើជញ្ជាំង បង្ហាញជារូបដំរី សេះជាដើម ហើយលេង។ ពាក្យថា «លេងអក្ខៈ» គឺលេងដោយគ្រាប់ឃ្លី។ ពាក្យថា «លេងល្បែងបង្គចីរៈ» គឺបំពង់ស្លឹកឈើតូច លោកហៅថា បង្គចីរៈ ពួកភិក្ខុផ្លុំបំពង់នោះហើយលេង។ ពាក្យថា «លេងល្បែងវង្កកៈ» គឺលេងដោយនង្គ័លតូច ដែលជាគ្រឿងលេងរបស់ក្មេងៗអ្នកស្រុក។ ពាក្យថា «លេងល្បែងមោក្ខចិកា» គឺល្បែងលោតករឡាប់ចាក់ លោកហៅថា មោក្ខចិកា សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុកាន់ដំបងលើអាកាសក្តី ឬក្បាលដាំដីក្តី ហើយបង្វិលខ្លួនត្រឡប់លើចុះក្រោមហើយលេង។ ពាក្យថា «លេងល្បែងចិង្គុលកៈ» គឺកង់វិលដែលធ្វើដោយស្លឹកត្នោតជាដើម វិលទៅបានដោយសារកម្លាំងខ្យល់បក់ លោកហៅថា ចិង្គុលកៈ ពួកភិក្ខុលេងដោយកង់វិលនោះ។ ពាក្យថា «លេងល្បែងបត្តាឡ្ហកៈ» គឺកំប៉ង់ដែលធ្វើដោយស្លឹកឈើ លោកហៅថា បត្តាឡ្ហកៈ ពួកភិក្ខុវាល់ខ្សាច់ជាដើមដោយកំប៉ង់នោះហើយលេង។ ពាក្យថា «លេងរទេះ» គឺលេងដោយរទេះតូច។ ពាក្យថា «លេងធ្នូ» គឺលេងដោយធ្នូតូច។

Akkharikāyāti akkharikā vuccati ākāse vā piṭṭhiyaṃ vā akkharajānanakīḷā, tāya kīḷanti. Manesikāyāti manesikā vuccati manasā cintitajānanakīḷā, tāya kīḷanti. Yathāvajjenāti yathāvajjaṃ vuccati kāṇakuṇikakhañjādīnaṃ yaṃ yaṃ vajjaṃ taṃ taṃ payojetvā dassanakīḷā tāya kīḷanti, velambhakā viya. Hatthismimpi sikkhantīti hatthinimittaṃ yaṃ sippaṃ sikkhitabbaṃ, taṃ sikkhanti. Eseva nayo assādīsu. Dhāvantipīti parammukhā gacchantā dhāvanti. Ādhāvantipīti yattakaṃ dhāvanti, tattakameva abhimukhā puna āgacchantā ādhāvanti. Nibbujjhantīti mallayuddhaṃ karonti. Nalāṭikampi dentīti ‘‘sādhu, sādhu, bhaginī’’ti attano nalāṭe aṅguliṃ ṭhapetvā tassā nalāṭe ṭhapenti. Vividhampi anācāraṃ ācarantīti aññampi pāḷiyaṃ anāgataṃ mukhaḍiṇḍimādivividhaṃ anācāraṃ ācaranti.

ពាក្យថា «លេងល្បែងអក្ខរិកា» គឺល្បែងទាយតួអក្សរដែលគេសរសេរលើអាកាសក្តី លើខ្នងក្តី លោកហៅថា អក្ខរិកា ពួកភិក្ខុលេងដោយល្បែងទាយតួអក្សរនោះ។ ពាក្យថា «លេងល្បែងមនេសិកា» គឺល្បែងទាយចិត្ត លោកហៅថា មនេសិកា ពួកភិក្ខុលេងដោយល្បែងមនេសិកានោះ។ ពាក្យថា «លេងល្បែងយថាវជ្ជៈ» គឺល្បែងធ្វើត្រាប់តាមអាការៈខូចខាតរបស់មនុស្សខ្វាក់ មនុស្សកោង មនុស្សខើចជើងជាដើម លោកហៅថា យថាវជ្ជៈ ពួកភិក្ខុលេងដោយល្បែងនោះ ដូចជាពួកត្លុកដែរ។ ពាក្យថា «រៀនសិល្បៈលើខ្នងដំរី» គឺរៀនសិល្បៈវិជ្ជាដែលត្រូវរៀនទាក់ទងនឹងដំរី។ ន័យនេះ ក៏ដូចគ្នាដែរ ក្នុងសិល្បៈលើខ្នងសេះជាដើម។ ពាក្យថា «រត់ទៅ» គឺរត់ទៅដោយបែរមុខទៅទិសផ្សេង។ ពាក្យថា «រត់ត្រឡប់មកវិញ» គឺរត់ទៅឆ្ងាយប៉ុណ្ណា ក៏រត់បែរមុខត្រឡប់មកវិញប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «ប្រដាល់» គឺការវាយតប់គ្នាដូចជាអ្នកចំបាប់។ ពាក្យថា «ជល់ក្បាល» គឺការនិយាយថា «ល្អណាស់ ល្អណាស់ នាងប្អូន» ហើយយកម្រាមដៃរបស់ខ្លួនដាក់លើថ្ងាសរបស់ខ្លួន រួចយកទៅដាក់លើថ្ងាសរបស់ស្រីរបាំនោះ។ ពាក្យថា «ប្រព្រឹត្តអនាចារផ្សេងៗ» គឺការប្រព្រឹត្តអនាចារផ្សេងៗទៀតដែលមិនមានមកក្នុងព្រះបាលីផ្ទាល់ ដូចជាការទះមាត់ធ្វើជាសំឡេងស្គរជាដើម។

432. Pāsādikenāti pasādāvahena, sāruppena samaṇānucchavikena. Abhikkantenāti gamanena. Paṭikkantenāti nivattanena. Ālokitenāti purato dassanena. Vilokitenāti ito cito ca dassanena. Samiñjitenāti pabbasaṅkocanena. Pasāritenāti tesaṃyeva pasāraṇena. Sabbattha itthambhūtākhyānatthe karaṇavacanaṃ, satisampajaññehi abhisaṅkhatattā pāsādika abhikkanta-paṭikkanta-ālokita-vilokita-samiñjita-pasārito hutvāti vuttaṃ hoti. Okkhittacakkhūti heṭṭhā-khittacakkhu[Pg.206]. Iriyāpathasampannoti tāya pāsādikaabhikkantāditāya sampannairiyāpatho.

៤៣២. ពាក្យថា «ដោយគួរជាទីជ្រះថ្លា» គឺនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា គួរគប្បី សមគួរដល់សមណៈ។ ពាក្យថា «ដោយការឈានទៅមុខ» គឺដោយការដើរទៅ។ ពាក្យថា «ដោយការថយក្រោយ» គឺដោយការត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា «ដោយការក្រឡេកមើល» គឺដោយការមើលទៅខាងមុខ。 ពាក្យថា «ដោយការអើតមើល» គឺដោយការមើលទៅខាងនេះខាងនោះ។ ពាក្យថា «ដោយការបត់ចូល» គឺដោយការបត់សន្លាក់ដៃសន្លាក់ជើងចូល។ ពាក្យថា «ដោយការលាតចេញ» គឺដោយការលាតសន្លាក់ដៃសន្លាក់ជើងទាំងនោះឯងចេញ។ ក្នុងពាក្យទាំងពួង ករណវិភត្តិ ប្រើក្នុងអត្ថសម្ដែងនូវអាការៈ (ឥត្ថម្ភូតាខ្យានត្ថៈ)។ សេចក្តីថា ព្រោះតែការតាក់តែងដោយសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ទើបលោកពោលថា «ជាអ្នកមានការឈានទៅមុខ ថយក្រោយ ក្រឡេកមើល អើតមើល បត់ចូល លាតចេញ គួរជាទីជ្រះថ្លា» ហើយចូលទៅកាន់ចង្ហាន់។ ពាក្យថា «មានភ្នែកឱនចុះ» គឺមានភ្នែកដាក់ចុះក្រោម។ ពាក្យថា «ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ» គឺមានឥរិយាបថបរិបូណ៌ដោយអាការៈមានការឈានទៅមុខគួរជាទីជ្រះថ្លាជាដើមនោះ។

Kvāyanti ko ayaṃ. Abalabalo viyāti abalo kira bondo vuccati, atisayatthe ca idaṃ āmeḍitaṃ, tasmā atibondo viyāti vuttaṃ hoti. Mandamandoti abhikkantādīnaṃ anuddhatatāya atimando. Atisaṇhoti evaṃ guṇameva dosato dassenti. Bhākuṭikabhākuṭiko viyāti okkhittacakkhutāya bhakuṭiṃ katvā saṅkuṭitamukho kupito viya vicaratīti maññamānā vadanti. Saṇhāti nipuṇā, ‘‘amma tāta bhaginī’’ti evaṃ upāsakajanaṃ yuttaṭṭhāne upanetuṃ chekā, na yathā ayaṃ; evaṃ abalabalo viyāti adhippāyo. Sakhilāti sākhalyena yuttā. Sukhasambhāsāti idaṃ purimassa kāraṇavacanaṃ. Yesañhi sukhasambhāsā sammodanīyakathā nelā hoti kaṇṇasukhā, te sakhilāti vuccanti. Tenāhaṃsu – ‘‘sakhilā sukhasambhāsā’’ti. Ayaṃ panettha adhippāyo – amhākaṃ ayyā upāsake disvā madhuraṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathenti, tasmā sakhilā sukhasambhāsā, na yathā ayaṃ; evaṃ mandamandā viyāti. Mihitapubbaṅgamāti mihitaṃ pubbaṅgamaṃ etesaṃ vacanassāti mihitapubbaṅgamā, paṭhamaṃ sitaṃ katvā pacchā vadantīti attho. Ehisvāgatavādinoti upāsakaṃ disvā ‘‘ehi svāgataṃ tavā’’ti evaṃvādino, na yathā ayaṃ; evaṃ saṅkuṭitamukhatāya bhākuṭikabhākuṭikā viya evaṃ mihitapubbaṅgamāditāya abhākuṭikabhāvaṃ atthato dassetvā puna sarūpenapi dassento āhaṃsu – ‘‘abhākuṭikā uttānamukhā pubbabhāsino’’ti. Uppaṭipāṭiyā vā tiṇṇampi ākārānaṃ abhāvadassanametanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Ettha hi ‘‘abhākuṭikā’’ti iminā bhākuṭikabhākuṭikākārassa abhāvo dassito. ‘‘Uttānamukhā’’ti iminā mandamandākārassa, ye hi cakkhūni ummiletvā ālokanena uttānamukhā honti, na te mandamandā. Pubbabhāsinoti iminā abalabalākārassa abhāvo dassito, ye hi ābhāsanakusalatāya ‘‘amma tātā’’ti paṭhamataraṃ ābhāsanti, na te abalabalāti.

ពាក្យថា Kvāyanti សំដៅលើពាក្យថា ko ayaṃ (តើភិក្ខុនេះជាអ្វី?)។ ពាក្យថា Abalabalo viyā មានសេចក្តីថា ជនដែលល្ងង់ខ្លៅ ស្ពឹកស្រពន់ លោកហៅថា abalo, ការនិយាយត្រួតគ្នា (អាមេឌិតៈ) នេះ ប្រើក្នុងន័យហួសប្រមាណ (អតិសយត្ថៈ) ហេតុនោះ ទើបមានន័យថា ដូចជាមនុស្សដែលស្ពឹកស្រពន់ខ្លាំងណាស់។ ពាក្យថា Mandamando គឺទន់ភ្លន់ណាស់ ព្រោះមិនរវើរវាយក្នុងការដើរទៅមុខជាដើម។ ពាក្យថា Atisaṇho គឺល្អិតល្អន់ណាស់ ពួកជនពាលតែងបង្ហាញគុណនោះឯងឱ្យទៅជាទោសយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Bhākuṭikabhākuṭiko viyā គឺពួកជនពាលគិតថា ភិក្ខុនេះធ្វើការញាក់ចិញ្ចើម ធ្វើមុខក្រញូវ ដើរទៅដូចជាមនុស្សខឹង ព្រោះតែការដាក់ចុះនូវភ្នែក ទើបនិយាយយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Saṇhā គឺល្អិតល្អន់ ឈ្លាសវៃក្នុងការនាំចូលទៅរកឧបាសកឧបាសិកាក្នុងទីដ៏សមគួរ ដោយពាក្យថា «ម៉ែ ឪ ប្អូនស្រី» មិនដូចជាភិក្ខុនេះឡើយ នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យថា abalabalā viya នោះ។ ពាក្យថា Sakhilā គឺប្រកបដោយភាពរាក់ទាក់ទន់ភ្លន់។ ពាក្យថា Sukhasambhāsā នេះ ជាពាក្យសម្តែងហេតុនៃពាក្យមុន (គឺសខិលៈ)។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា មានការសន្ទនាដ៏ងាយ មានវាចាគួររីករាយ មិនមានទោស គួរជាទីសប្បាយត្រចៀក ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ លោកហៅថា សខិលៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «sakhilā sukhasambhāsā»។ អធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះមានថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយរបស់យើង ឃើញឧបាសកហើយ តែងពោលពាក្យគួរឱ្យរីករាយដ៏ផ្អែមល្ហែម ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកជាអ្នករាក់ទាក់ និយាយរកបានងាយ មិនដូចជាភិក្ខុនេះ ដែលហាក់ដូចជាយឺតយូរស្ពឹកស្រពន់ខ្លាំងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Mihitapubbaṅgamā គឺការញញឹមជាប្រមុខនៃវាចារបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា មិហិតបុព្វង្គមៈ មានន័យថា ញញឹមមុនហើយទើបនិយាយជាក្រោយ។ ពាក្យថា Ehisvāgatavādino គឺអ្នកពោលយ៉ាងនេះថា «សូមអញ្ជើញមក ដំណើរមកល្អហើយរបស់អ្នក» កាលបើឃើញឧបាសក មិនដូចជាភិក្ខុនេះ ដែលហាក់ដូចជាមុខក្រញូវញាក់ចិញ្ចើម ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានមុខជ្រីវជ្រួញឡើយ។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ កាលបើបានបង្ហាញនូវភាពមិនក្រញូវមុខ ដោយអំណាចនៃភាពជាអ្នកមានការញញឹមជាប្រមុខជាដើមតាមអត្ថហើយ ដើម្បីបង្ហាញដោយរូបពាក្យផ្ទាល់ខ្លួនម្តងទៀត ទើបពោលថា «abhākuṭikā uttānamukhā pubbabhāsino» (ជាអ្នកមិនក្រញូវមុខ មានមុខស្រស់បស់ និយាយមុន)។ មួយវិញទៀត គប្បីជ្រាបថា នេះជាការបង្ហាញនូវការមិនមាននៃអាការៈទាំងបីយ៉ាងតាមលំដាប់ផ្ទុយគ្នា។ តើដូចម្តេច? ព្រោះថាក្នុងពាក្យទាំងនេះ ពាក្យថា «abhākuṭikā» បង្ហាញនូវការមិនមាននៃអាការៈក្រញូវមុខខ្លាំង។ ពាក្យថា «uttānamukhā» បង្ហាញនូវការមិនមាននៃអាការៈយឺតយូរស្ពឹកស្រពន់ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា បើកភ្នែកមើលដោយការសម្លឹង មានមុខស្រស់បស់ ភិក្ខុទាំងនោះមិនមែនជាអ្នកយឺតយូរស្ពឹកស្រពន់ឡើយ។ ពាក្យថា «pubbabhāsino» បង្ហាញនូវការមិនមាននៃអាការៈល្ងង់ខ្លៅស្ពឹកស្រពន់ខ្លាំង ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា ឈ្លាសវៃក្នុងការនិយាយរក តែងនិយាយរកមុនគេថា «ម៉ែ ឪ» ភិក្ខុទាំងនោះមិនមែនជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅស្ពឹកស្រពន់ឡើយ។

Ehi, bhante, gharaṃ gamissāmāti so kira upāsako ‘‘na kho, āvuso, piṇḍo labbhatī’’ti vutte ‘‘tumhākaṃ bhikkhūhiyeva etaṃ kataṃ[Pg.207], sakalampi gāmaṃ vicarantā na lacchathā’’ti vatvā piṇḍapātaṃ dātukāmo ‘‘ehi, bhante, gharaṃ gamissāmā’’ti āha. Kiṃ panāyaṃ payuttavācā hoti, na hotīti? Na hoti. Pucchitapañho nāmāyaṃ kathetuṃ vaṭṭati. Tasmā idāni cepi pubbaṇhe vā sāyanhe vā antaragharaṃ paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ koci puccheyya – ‘‘kasmā, bhante, carathā’’ti? Yenatthena carati, taṃ ācikkhitvā ‘‘laddhaṃ na laddha’’nti vutte sace na laddhaṃ, ‘‘na laddha’’nti vatvā yaṃ so deti, taṃ gahetuṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា Ehi, bhante, gharaṃ gamissāmā មានសេចក្តីថា ឮថា ឧបាសកនោះ កាលដែលភិក្ខុពោលថា «អាវុសោ ចង្ហាន់មិនបានទេ» ទើបពោលថា «ការមិនបានចង្ហាន់នេះ គឺពួកភិក្ខុរបស់លោកម្ចាស់ធ្វើដោយខ្លួនឯង ទោះបីដើរពេញមួយភូមិ ក៏នឹងមិនបានឡើយ» ហើយមានបំណងនឹងប្រគេនចង្ហាន់ ទើបពោលថា «សូមអញ្ជើញមក លោកម្ចាស់ ពួកយើងទៅផ្ទះគ្នា»។ សួរថា ចុះវាចានេះជាបយុត្តវាចា (វាចាផ្ដួចផ្ដើមដើម្បីលាភ) ឬយ៉ាងណា? ឆ្លើយថា មិនមែនទេ។ នេះឈ្មោះថាជាបញ្ហាដែលគេសួរហើយ គួរដើម្បីឆ្លើយបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ទោះបីក្នុងពេលព្រឹក ឬពេលល្ងាច បើមាននរណាម្នាក់សួរភិក្ខុដែលចូលទៅកាន់ចន្លោះផ្ទះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ត្រេចទៅដើម្បីអ្វី?» ភិក្ខុប្រាប់នូវប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រេចទៅនោះ កាលបើគេសួរថា «បាន ឬមិនទាន់បាន?» បើមិនទាន់បាន គប្បីពោលថា «មិនទាន់បានទេ» ហើយទទួលយកវត្ថុដែលឧបាសកនោះប្រគេន គឺគួរពិតមែន។

Duṭṭhoti na pasādādīnaṃ vināsena duṭṭho, puggalavasena duṭṭho. Dānapathānīti dānāniyeva vuccanti. Atha vā dānapathānīti dānanibaddhāni dānavattānīti vuttaṃ hoti. Upacchinnānīti dāyakehi upacchinnāni, na te tāni etarahi denti. Riñcantīti visuṃ honti nānā honti, pakkamantīti vuttaṃ hoti. Saṇṭhaheyyāti sammā tiṭṭheyya, pesalānaṃ bhikkhūnaṃ patiṭṭhā bhaveyya.

ពាក្យថា Duṭṭho គឺមិនមែនខូចខាតដោយសារការវិនាសនៃសេចក្តីជ្រះថ្លាជាដើមឡើយ គឺខូចខាតដោយអំណាចនៃបុគ្គល។ ពាក្យថា Dānapathāni លោកសំដៅយកទានទាំងឡាយនោះឯង។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា Dānapathāni មានន័យថា ទានដែលចងក្រងជានិច្ច ឬទានវត្ត (វត្តនៃការឲ្យទាន)។ ពាក្យថា Upacchinnāni គឺពួកទាយកកាត់ផ្តាច់ហើយ គឺក្នុងពេលឥឡូវនេះ ពួកទាយកមិនប្រគេនទានទាំងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Riñcanti មានន័យថា នៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ផ្សេងៗគ្នា ឬចៀសចេញទៅ។ ពាក្យថា Saṇṭhaheyya គឺគប្បីតាំងនៅដោយប្រពៃ គឺគប្បីជាទីតាំងនៅនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់។

Evamāvusoti kho so bhikkhu saddhassa pasannassa upāsakassa sāsanaṃ sampaṭicchi. Evarūpaṃ kira sāsanaṃ kappiyaṃ harituṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘mama vacanena bhagavato pāde vandathā’’ti vā ‘‘cetiyaṃ paṭimaṃ bodhiṃ saṅghattheraṃ vandathā’’ti vā ‘‘cetiye gandhapūjaṃ karotha, pupphapūjaṃ karothā’’ti vā ‘‘bhikkhū sannipātetha, dānaṃ dassāma, dhammaṃ sossāmāti vā īdisesu sāsanesu kukkuccaṃ na kātabbaṃ. Kappiyasāsanāni etāni na gihīnaṃ gihikammapaṭisaṃyuttānīti. Kuto ca tvaṃ, bhikkhu, āgacchasīti nisinno so bhikkhu na āgacchati atthato pana āgato hoti; evaṃ santepi vattamānasamīpe vattamānavacanaṃ labbhati, tasmā na doso. Pariyosāne ‘‘tato ahaṃ bhagavā āgacchāmī’’ti etthāpi vacane eseva nayo.

ពាក្យថា Evamāvuso គឺភិក្ខុនោះបានទទួលពាក្យបណ្តាំរបស់ឧបាសកដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លា។ ឮថា ពាក្យបណ្តាំដែលគួរ (កប្បិយៈ) មានសភាពយ៉ាងនេះ ភិក្ខុគួរនាំទៅបាន ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនគប្បីធ្វើសេចក្តីសង្ស័យ (កុក្កុច្ចៈ) ក្នុងពាក្យបណ្តាំទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងនេះថា «សូមថ្វាយបង្គំព្រះបាទារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយពាក្យរបស់ខ្ញុំផង» ឬថា «សូមថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ព្រះបដិមា ព្រះស្រីមហាពោធិ និងព្រះសង្ឃត្ថេរផង» ឬថា «សូមធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប បូជាដោយផ្កានៅព្រះចេតិយផង» ឬថា «សូមនិមន្តភិក្ខុទាំងឡាយឱ្យប្រជុំគ្នា ពួកយើងនឹងប្រគេនទាន នឹងស្តាប់ធម៌» ឡើយ។ ព្រោះថា ពាក្យបណ្តាំទាំងនេះ ជាពាក្យបណ្តាំដ៏គួរ មិនមែនប្រកបដោយការងាររបស់គ្រហស្ថឡើយ។ ពាក្យថា Kuto ca tvaṃ, bhikkhu, āgacchasi គឺភិក្ខុនោះអង្គុយហើយ មិនមែនកំពុងដើរមកទេ ប៉ុន្តែដោយអត្ថ គឺលោកមកដល់ហើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក្នុងកាលដែលជិតនឹងបច្ចុប្បន្ន លោកតែងប្រើបច្ចុប្បន្នកាល (វត្តមានវិភត្តិ) បាន ហេតុនោះ ទើបមិនមានទោស (តាមផ្លូវវ្យាករណ៍) ឡើយ។ ទោះបីក្នុងពាក្យខាងចុងថា «tato ahaṃ bhagavā āgacchāmi» (បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមកពីទីនោះ) គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះដូចគ្នា។

433. Paṭhamaṃ assajipunabbasukā bhikkhū codetabbāti ‘‘mayaṃ tumhe vattukāmā’’ti okāsaṃ kāretvā vatthunā ca āpattiyā ca codetabbā. Codetvā yaṃ na saranti, taṃ sāretabbā. Sace vatthuñca āpattiñca paṭijānanti, āpattimeva vā paṭijānanti, na vatthuṃ, āpattiṃ ropetabbā. Atha vatthumeva paṭijānanti, nāpattiṃ; evampi ‘‘imasmiṃ vatthusmiṃ ayaṃ nāma āpattī’’ti ropetabbā eva. Yadi neva vatthuṃ, nāpattiṃ paṭijānanti, āpattiṃ na ropetabbā ayamettha vinicchayo. Yathāpaṭiññāya pana āpattiṃ [Pg.208] ropetvā; evaṃ pabbājanīyakammaṃ kātabbanti dassento ‘‘byattena bhikkhunā’’tiādimāha, taṃ uttānatthameva.

៤៣៣. ពាក្យថា Paṭhamaṃ assajipunabbasukā bhikkhū codetabbā មានសេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើឱកាស (សុំអនុញ្ញាត) ថា «ពួកយើងចង់និយាយជាមួយលោក» ហើយចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុផង ដោយអាបត្តិផង។ លុះចោទប្រកាន់ហើយ បើភិក្ខុទាំងនោះរំលឹកមិនឃើញនូវវត្ថុ ឬអាបត្តិណា គប្បីរំលឹកភិក្ខុទាំងនោះឡើងវិញ។ បើភិក្ខុទាំងនោះទទួលសារភាពទាំងវត្ថុទាំងអាបត្តិ ឬទទួលសារភាពតែអាបត្តិ មិនទទួលសារភាពវត្ថុ គប្បីដាក់អាបត្តិ (ចោទប្រកាន់អាបត្តិ)។ បើទទួលសារភាពតែវត្ថុ មិនទទួលសារភាពអាបត្តិ ទោះបីជាយ៉ាងនោះ ក៏គប្បីដាក់អាបត្តិថា «ក្នុងវត្ថុនេះ មានអាបត្តិឈ្មោះនេះ» ដែរ។ បើមិនទទួលសារភាពទាំងវត្ថុ ទាំងអាបត្តិ មិនគប្បីដាក់អាបត្តិឡើយ នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើបានដាក់អាបត្តិតាមការទទួលសារភាពហើយ គប្បីធ្វើបព្វាជនីយកម្ម ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «byattena bhikkhunā» (ដោយភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ) ជាដើម សេចក្តីនោះមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Evaṃ pabbājanīyakammakatena bhikkhunā yasmiṃ vihāre vasantena yasmiṃ gāme kuladūsakakammaṃ kataṃ hoti, tasmiṃ vihāre vā tasmiṃ gāme vā na vasitabbaṃ. Tasmiṃ vihāre vasantena sāmantagāmepi piṇḍāya na caritabbaṃ. Sāmantavihārepi vasantena tasmiṃ gāme piṇḍāya na caritabbaṃ. Upatissatthero pana ‘‘bhante nagaraṃ nāma mahantaṃ dvādasayojanikampi hotī’’ti antevāsikehi vutto ‘‘yassā vīthiyā kuladūsakakammaṃ kataṃ tattheva vārita’’nti āha. Tato ‘‘vīthipi mahatī nagarappamāṇāva hotī’’ti vutto ‘‘yassā gharapaṭipāṭiyā’’ti āha, ‘‘gharapaṭipāṭīpi vīthippamāṇāva hotī’’ti vutto ito cito ca satta gharāni vāritānī’’ti āha. Taṃ pana sabbaṃ therassa manorathamattameva. Sacepi vihāro tiyojanaparamo hoti dvādasayojanaparamañca nagaraṃ, neva vihāre vasituṃ labbhati, na nagare caritunti.

ភិក្ខុដែលត្រូវសង្ឃធ្វើបព្វាជនីយកម្មរួចហើយយ៉ាងនេះ កាលដែលនៅក្នុងវត្តណា បានធ្វើអំពើទ្រុស្តត្រកូល (កុលទូសកកម្ម) ក្នុងភូមិណា មិនគប្បីនៅក្នុងវត្តនោះ ឬក្នុងភូមិនោះឡើយ។ កាលដែលនៅក្នុងវត្តនោះ ទោះបីក្នុងភូមិជិតខាង ក៏មិនគប្បីត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតឡើយ។ ទោះបីនៅក្នុងវត្តជិតខាង ក៏មិនគប្បីត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិនោះឡើយ។ ចំណែកព្រះឧបតិស្សត្ថេរ កាលដែលពួកសិស្សជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឈ្មោះថាទីក្រុង តែងធំទូលាយ មានទំហំរហូតដល់ ១២ យោជន៍ក៏មាន» លោកក៏ពោលថា «ហាមឃាត់តែក្នុងវិថី (ផ្លូវ) ណាដែលភិក្ខុធ្វើកុលទូសកកម្មប៉ុណ្ណោះ»។ បันทាប់មក កាលដែលពួកសិស្សជម្រាបថា «សូម្បីតែវិថីក៏ធំ មានប្រមាណប៉ុនទីក្រុងដែរ» លោកក៏ពោលថា «ហាមឃាត់តែក្នុងលំដាប់ផ្ទះ (ជួរផ្ទះ) នោះប៉ុណ្ណោះ»។ កាលដែលពួកសិស្សជម្រាបថា «សូម្បីតែលំដាប់ផ្ទះ ក៏មានប្រមាណប៉ុនវិថីដែរ» លោកក៏ពោលថា «ហាមឃាត់ផ្ទះ ៧ ខ្នងខាងនេះ និង ៧ ខ្នងខាងនោះ»។ ប៉ុន្តែ ពាក្យទាំងអស់នោះ គ្រាន់តែជាមនោរថ (តម្រិះ) របស់ព្រះថេរៈប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាវត្តមានទំហំយ៉ាងច្រើនត្រឹម ៣ យោជន៍ និងទីក្រុងមានទំហំយ៉ាងច្រើនត្រឹម ១២ យោជន៍ក៏ដោយ ក៏ភិក្ខុនោះមិនបានសិទ្ធិដើម្បីនៅក្នុងវត្តឡើយ ហើយក៏មិនបានសិទ្ធិដើម្បីត្រេចទៅ (បិណ្ឌបាត) ក្នុងទីក្រុងឡើយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

435. Te saṅghena pabbājanīyakammakatāti kathaṃ saṅgho tesaṃ kammaṃ akāsi? Na gantvāva ajjhottharitvā akāsi, atha kho kulehi nimantetvā saṅghabhattesu kayiramānesu tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne therā samaṇapaṭipadaṃ kathetvā ‘‘ayaṃ samaṇo, ayaṃ assamaṇo’’ti manusse saññāpetvā ekaṃ dve bhikkhū sīmaṃ pave setvā etenevupāyena sabbesaṃ pabbājanīyakammaṃ akaṃsūti. Evaṃ pabbājanīyakammakatassa ca aṭṭhārasa vattāni pūretvā yācantassa kammaṃ paṭippassambhetabbaṃ. Paṭippassaddhakammenāpi ca tena yesu kulesu pubbe kuladūsakakammaṃ kataṃ, tato paccayā na gahetabbā, āsavakkhayappattenāpi na gahetabbā, akappiyāva honti. ‘‘Kasmā na gaṇhathā’’ti pucchitena ‘‘pubbe evaṃ katattā’’ti vutte, sace vadanti ‘‘na mayaṃ tena kāraṇena dema idāni sīlavantatāya demā’’ti gahetabbā. Pakatiyā dānaṭṭhāneyeva kuladūsakakammaṃ kataṃ hoti. Tato pakatidānameva gahetuṃ vaṭṭati, yaṃ vaḍḍhetvā denti, taṃ na vaṭṭati.

៤៣៥. ពាក្យថា Te saṅghena pabbājanīyakammakatā មានសេចក្តីថា តើសង្ឃធ្វើកម្មដល់ភិក្ខុទាំងនោះដូចម្តេច? មិនមែនទៅចោមរោមគ្របសង្កត់ហើយធ្វើឡើយ គឺកាលដែលពួកត្រកូលនិមន្ត ហើយធ្វើសង្ឃភត្តក្នុងទីនោះៗ ព្រះថេរៈទាំងឡាយសម្តែងនូវសមណបដិបត្តិ ហើយធ្វើឱ្យមនុស្សទាំងឡាយយល់ថា «ភិក្ខុនេះជាសមណៈ ភិក្ខុនេះមិនមែនជាសមណៈឡើយ» រួចហើយនាំភិក្ខុមួយអង្គ ឬពីរអង្គចូលទៅកាន់សីមា ហើយធ្វើបព្វាជនីយកម្មដល់ភិក្ខុទាំងអស់ដោយឧបាយនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុដែលត្រូវធ្វើបព្វាជនីយកម្មរួចហើយយ៉ាងនេះ បានបំពេញវត្ត ១៨ យ៉ាង ហើយសូមខមាទោស គប្បីរំងាប់កម្មនោះ (បដិប្បស្សម្ភេតព្វៈ)។ ទោះបីជាភិក្ខុនោះមានកម្មរំងាប់ហើយក៏ដោយ ក៏មិនគប្បីទទួលបច្ច័យទាំងឡាយអំពីត្រកូលណាដែលខ្លួនធ្លាប់ធ្វើកុលទូសកកម្មពីមុនឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុនោះបានសម្រេចអរហត្តផល (អស់អាសវៈ) ហើយ ក៏មិនគប្បីទទួលដែរ ព្រោះបច្ច័យទាំងនោះមិនគួរ (អកប្បិយៈ) ដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ កាលបើគេសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនទទួល?» ហើយភិក្ខុឆ្លើយថា «ព្រោះធ្លាប់ធ្វើអំពើយ៉ាងនេះពីមុន» ប្រសិនបើមនុស្សទាំងឡាយពោលថា «ពួកខ្ញុំមិនមែនប្រគេនដោយសារហេតុនោះឡើយ តែពេលនេះ ពួកខ្ញុំប្រគេនដោយសារលោកមានសីល» យ៉ាងនេះ គប្បីទទួលយកបាន។ ប្រសិនបើកុលទូសកកម្មនោះ ភិក្ខុបានធ្វើក្នុងទីកន្លែងដែលគេធ្លាប់ធ្វើទានជាប្រក្រតី ភិក្ខុគប្បីទទួលយកតែទានជាប្រក្រតីប៉ុណ្ណោះ វត្ថុណាដែលគេបន្ថែមបង្កើនប្រគេន វត្ថុនោះមិនគួរទទួលឡើយ។

Na sammā vattantīti te pana assajipunabbasukā aṭṭhārasasu vattesu sammā na vattanti. Na lomaṃ pātentīti anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāya na pannalomā honti. Na netthāraṃ vattantīti attano nittharaṇamaggaṃ na paṭipajjanti[Pg.209]. Na bhikkhū khamāpentīti ‘‘dukkaṭaṃ, bhante, amhehi, na puna evaṃ karissāma, khamatha amhāka’’nti evaṃ bhikkhūnaṃ khamāpanaṃ na karonti. Akkosantīti kārakasaṅghaṃ dasahi akkosavatthūhi akkosanti. Paribhāsantīti bhayaṃ nesaṃ dassenti. Chandagāmitā…pe… bhayagāmitā pāpentīti ete chandagāmino ca…pe… bhayagāmino cāti evaṃ chandagāmitāyapi…pe… bhayagāmitāyapi pāpenti, yojentīti attho. Pakkamantīti tesaṃ parivāresu pañcasu samaṇasatesu ekacce disā pakkamanti. Vibbhamantīti ekacce gihī honti. Kathañhi nāma assajipunabbasukā bhikkhūti ettha dvinnaṃ pamokkhānaṃ vasena sabbepi ‘‘assajipunabbasukā’’ti vuttā.

ពាក្យថា Na sammā vattanti មានសេចក្តីថា ពួកភិក្ខុអស្សជិនិងបុនព្វសុកៈទាំងនោះ មិនប្រព្រឹត្តដោយប្រពៃក្នុងវត្តទាំង ១៨ យ៉ាងឡើយ។ ពាក្យថា Na lomaṃ pātentīti គឺព្រោះតែមិនប្រព្រឹត្តតាមអនុលោមបដិបត្តិ ទើបមិនមែនជាអ្នកមានរោមធ្លាក់ចុះ (គឺមិនលះបង់មានះ)។ ពាក្យថា Na netthāraṃ vattanti គឺមិនប្រព្រឹត្តតាមផ្លូវជាគ្រឿងរំដោះខ្លួនឡើយ។ ពាក្យថា Na bhikkhū khamāpentīti គឺមិនធ្វើការសុំខមាទោសចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកខ្ញុំធ្វើខុសហើយ ពួកខ្ញុំនឹងមិនធ្វើសេចក្តីនេះទៀតឡើយ សូមលោកម្ចាស់អត់ទោសឱ្យពួកខ្ញុំផង» ឡើយ។ ពាក្យថា Akkosanti គឺជេរប្រមាថការកសង្ឃ (សង្ឃអ្នកធ្វើកម្ម) ដោយអក្ខោសវត្ថុ (វត្ថុជាគ្រឿងជេរ) ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា Paribhāsanti គឺគំរាមកំហែង បង្ហាញនូវភ័យខ្លាចដល់ការកសង្ឃទាំងនោះ។ ពាក្យថា Chandagāmitā...pe... bhayagāmitā pāpenti គឺពួកភិក្ខុទាំងនេះចោទប្រកាន់ថា លំអៀងដោយស្រឡាញ់...pe... លំអៀងដោយខ្លាច គឺធ្វើឱ្យដល់នូវភាពលំអៀងដោយស្រឡាញ់...pe... លំអៀងដោយខ្លាច សេចក្តីថា ញ៉ាំងសង្ឃឱ្យប្រកបដោយអគតិទាំងនោះ។ ពាក្យថា Pakkamanti គឺក្នុងចំណោមភិក្ខុជាបរិវារ ៥០០ អង្គរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុខ្លះចៀសចេញទៅកាន់ទិសផ្សេងៗ។ ពាក្យថា Vibbhamanti គឺភិក្ខុខ្លះសឹកទៅជាគ្រហស្ថ។ ពាក្យថា Kathañhi nāma assajipunabbasukā bhikkhū ក្នុងទីនេះ លោកហៅភិក្ខុទាំង ៥០០ អង្គទាំងអស់ថា «អស្សជិនិងបុនព្វសុកៈ» ដោយអំណាចនៃប្រធានទាំងពីរអង្គ។

436-7. Gāmaṃ vāti ettha nagarampi gāmaggahaṇeneva gahitaṃ. Tenassa padabhājane ‘‘gāmopi nigamopi nagarampi gāmo ceva nigamo cā’’ti vuttaṃ. Tattha apākāraparikkhepo saāpaṇo nigamoti veditabbo.

៤៣៦-៧. ពាក្យថា Gāmaṃ vā ក្នុងទីនេះ សូម្បីតែទីក្រុង (នគរ) ក៏លោកសង្គ្រោះចូលដោយពាក្យថា ភូមិ (គាមៈ) ដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយនៃពាក្យនោះ ទើបលោកពោលថា «gāmopi nigamopi nagarampi gāmo ceva nigamo cā» (ទោះបីភូមិ ទោះបីនិគម ទោះបីនគរ ក៏ហៅថាភូមិ និងនិគមដែរ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ទីកន្លែងដែលមិនមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ តែមានផ្សារលក់ដូរ គប្បីជ្រាបថាជា និគម។

Kulāni dūsetīti kuladūsako. Dūsento ca na asucikaddamādīhi dūseti, atha kho attano duppaṭipattiyā tesaṃ pasādaṃ vināseti. Tenevassa padabhājane ‘‘pupphena vā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yo haritvā vā harāpetvā vā pakkositvā vā pakkosāpetvā vā sayaṃ vā upagatānaṃ yaṃkiñci attano santakaṃ pupphaṃ kulasaṅgahatthāya deti, dukkaṭaṃ. Parasantakaṃ deti, dukkaṭameva. Theyyacittena deti, bhaṇḍagghena kāretabbo. Eseva nayo saṅghikepi. Ayaṃ pana viseso, senāsanatthāya niyāmitaṃ issaravatāya dadato thullaccayaṃ.

ភិក្ខុណាធ្វើឱ្យត្រកូលទាំងឡាយខូចខាត ឈ្មោះថា Kuladūsako (អ្នកទ្រុស្តត្រកូល)។ កាលដែលធ្វើឱ្យខូចខាតនោះ មិនមែនធ្វើឱ្យខូចខាតដោយលាមក ឬភក់ជ្រាំជាដើមឡើយ គឺធ្វើឱ្យវិនាសនូវសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ត្រកូលទាំងនោះ ដោយការប្រព្រឹត្តមិនល្អរបស់ខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងបទភាជនីយនៃពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា «pupphena vā» (ដោយផ្កាខ្លះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ភិក្ខុណាពាំនាំទៅដោយខ្លួនឯងក្តី ឱ្យគេនាំទៅក្តី ហៅមកដោយខ្លួនឯងក្តី ឱ្យគេហៅមកក្តី ឬប្រគេនផ្កាណាមួយដែលជាចំណែករបស់ខ្លួន ដល់ពួកជនដែលមកដល់ដោយខ្លួនឯង ដើម្បីការសង្គ្រោះត្រកូល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បើប្រគេនផ្ការបស់អ្នកដទៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ បើប្រគេនដោយចិត្តលួច គប្បីឱ្យលោកធ្វើតាមតម្លៃនៃទ្រព្យ (ភណ្ឌគ្ឃៈ)។ ក្នុងរបស់សង្ឃ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងនេះគឺ បើភិក្ខុប្រគល់ឱ្យនូវផ្កាដែលគេកំណត់ទុកសម្រាប់សេនាសនៈ ដោយអាងខ្លួនជាធំ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។

Pupphaṃ nāma kassa dātuṃ vaṭṭati, kassa na vaṭṭatīti? Mātāpitūnnaṃ tāva haritvāpi harāpetvāpi pakkositvāpi pakkosāpetvāpi dātuṃ vaṭṭati, sesañātakānaṃ pakkosāpetvāva. Tañca kho vatthupūjanatthāya, maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāya vā kassacipi dātuṃ na vaṭṭati. Mātāpitūnañca harāpentena ñātisāmaṇereheva harāpetabbaṃ. Itare pana yadi sayameva icchanti, vaṭṭati. Sammatena pupphabhājakena bhājanakāle sampattānaṃ sāmaṇerānaṃ upaḍḍhabhāgaṃ dātuṃ vaṭṭati. Kurundiyaṃ sampattagihīnaṃ upaḍḍhabhāgaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘cūḷakaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Asammatena apaloketvā dātabbaṃ.

សួរថា ផ្កា គួរប្រគេន (ឬឲ្យ) ដល់បុគ្គលណា មិនគួរប្រគេនដល់បុគ្គលណា? ជាបឋម គួរឲ្យដល់មាតាបិតា ដោយនាំទៅខ្លួនឯងក្តី ឲ្យគេនាំទៅក្តី ហៅមកក្តី ឲ្យគេហៅមកក្តី។ សម្រាប់ញាតិដែលនៅសល់ គួរឲ្យដោយឲ្យគេហៅមកប៉ុណ្ណោះ។ ហើយផ្កានោះ គួរឲ្យដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបូជាវត្ថុ (ដូចជាព្រះចេតិយជាដើម)។ ប៉ុន្តែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការតាក់តែងរាងកាយ ឬដើម្បីបូជាសិវលិង្គជាដើម មិនគួរឲ្យដល់បុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។ កាលបើឲ្យគេនាំទៅជូនមាតាបិតា ភិក្ខុគួរឲ្យនាំទៅដោយសាមណេរជាញាតិប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកសាមណេរដទៃ ប្រសិនបើពួកគេចង់នាំទៅដោយខ្លួនឯង នោះទើបគួរ។ ភិក្ខុអ្នកចែកផ្កាដែលសង្ឃសន្មតហើយ ក្នុងខណៈដែលចែក គួរប្រគេនចំណែកពាក់កណ្តាលដល់ពួកសាមណេរដែលមកដល់។ ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា គួរឲ្យចំណែកពាក់កណ្តាលដល់គ្រហស្ថដែលមកដល់។ ក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា «គួរឲ្យបន្តិចបន្តួច»។ ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មត គួរប្រាប់លា (អបលោក) សិន សឹមឲ្យ។

Ācariyupajjhāyesu [Pg.210] sagāravā sāmaṇerā bahūni pupphāni āharitvā rāsiṃ katvā ṭhapenti, therā pātova sampattānaṃ saddhivihārikādīnaṃ upāsakānaṃ vā ‘‘tvaṃ idaṃ gaṇha, tvaṃ idaṃ gaṇhā’’ti denti, pupphadānaṃ nāma na hoti. ‘‘Cetiyaṃ pūjessāmā’’ti gahetvā gacchantāpi pūjaṃ karontāpi tattha tattha sampattānaṃ cetiyapūjanatthāya denti, etampi pupphadānaṃ nāma na hoti. Upāsake akkapupphādīhi pūjente disvā ‘‘vihāre kaṇikārapupphādīni atthi, upāsakā tāni gahetvā pūjethā’’ti vattumpi vaṭṭati. Bhikkhū pupphapūjaṃ katvā divātaraṃ gāmaṃ paviṭṭhe ‘‘kiṃ, bhante, atidivā paviṭṭhatthā’’ti pucchanti, ‘‘vihāre bahūni pupphāni pūjaṃ akarimhā’’ti vadanti. Manussā ‘‘bahūni kira vihāre pupphānī’’ti punadivase pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ gahetvā vihāraṃ gantvā pupphapūjañca karonti, dānañca denti, vaṭṭati. Manussā ‘‘mayaṃ, bhante, asukadivasaṃ nāma pūjessāmā’’ti pupphavāraṃ yācitvā anuññātadivase āgacchanti, sāmaṇerehi ca pageva pupphāni ocinitvā ṭhapitāni honti, te rukkhesu pupphāni apassantā ‘‘kuhiṃ, bhante, pupphānī’’ti vadanti, sāmaṇerehi ocinitvā ṭhapitāni tumhe pana pūjetvā gacchatha, saṅgho aññaṃ divasaṃ pūjessatīti. Te pūjetvā dānaṃ datvā gacchanti, vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana kurundiyañca ‘‘therā sāmaṇerehi dāpetuṃ na labhanti. Sace sayameva tāni pupphāni tesaṃ denti, vaṭṭati. Therehi pana ‘sāmaṇerehi ocinitvā ṭhapitānī’ti ettakameva vattabba’’nti vuttaṃ. Sace pana pupphavāraṃ yācitvā anocitesu pupphesu yāgubhattādīni ādāya āgantvā sāmaṇere ‘‘ocinitvā dethā’’ti vadanti. Ñātakasāmaṇerānaṃyeva ocinitvā dātuṃ vaṭṭati. Aññātake ukkhipitvā rukkhasākhāya ṭhapenti, na orohitvā palāyitabbaṃ, ocinitvā dātuṃ vaṭṭati. Sace pana koci dhammakathiko ‘‘bahūni upāsakā vihāre pupphāni yāgubhattādīni ādāya gantvā pupphapūjaṃ karothā’’ti vadati, tasseva na kappatīti mahāpaccariyañca kurundiyañca vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘etaṃ akappiyaṃ na vaṭṭatī’’ti avisesena vuttaṃ.

ពួកសាមណេរដែលមានសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះអាចារ្យ និងឧបជ្ឈាយ៍ នាំយកផ្កាជាច្រើនមកគរទុក ព្រះថេរៈទាំងឡាយចែកឲ្យដល់ពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើម ឬពួកឧបាសកដែលមកដល់តាំងពីព្រលឹមថា «អ្នកចូរយកផ្កានេះទៅ អ្នកចូរយកផ្កានេះទៅ» នេះមិនឈ្មោះថាជាការឲ្យផ្កាឡើយ។ ទោះបីពួកលោកកាន់យកផ្កាដើរទៅដោយគិតថា «យើងនឹងបូជាព្រះចេតិយ» ឬកាលកំពុងធ្វើការបូជា ក៏ប្រគល់ផ្កាដល់ពួកសាមណេរ ឬឧបាសកដែលមកដល់ក្នុងទីនោះៗ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបូជាព្រះចេតិយ សូម្បីការឲ្យនេះ ក៏មិនឈ្មោះថាជាការឲ្យផ្កាដែរ។ កាលបើឃើញពួកឧបាសកបូជាដោយផ្កាស្មាច់ជាដើម ភិក្ខុនឹងនិយាយថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ផ្កាកណិការជាដើម នៅក្នុងវត្តមានច្រើន ចូរអ្នកទាំងឡាយយកផ្កាទាំងនោះទៅបូជាចុះ» ដូច្នេះ សូម្បីការនិយាយបែបនេះ ក៏គួរធ្វើដែរ។ កាលពួកភិក្ខុធ្វើការបូជាផ្កាហើយ ចូលទៅកាន់ស្រុកក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រេបន្តិច ពួកមនុស្សសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចូលមកក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រេខ្លាំងម៉្លេះ?» ពួកភិក្ខុប្រាប់ថា «ពួកយើងបានធ្វើការបូជាផ្កាដ៏ច្រើននៅក្នុងវត្ត»។ ពួកមនុស្សគិតថា «ឮថា ផ្កានៅក្នុងវត្តមានច្រើនណាស់តើ» ដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏នាំយកខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ច្រើនទៅកាន់វត្ត ហើយធ្វើការបូជាផ្កាផង ថ្វាយទានផង នេះក៏គួរធ្វើដែរ។ ពួកមនុស្សនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងនឹងមកបូជាផ្កាក្នុងថ្ងៃឈ្មោះឯណោះ» កាលសុំវារៈបូជាផ្កាហើយ ក៏មកដល់ក្នុងថ្ងៃដែលបានអនុញ្ញាតនោះ ចំណែកពួកសាមណេរបានបេះផ្កាទុកជាមុនតាំងពីព្រលឹម ពួកមនុស្សទាំងនោះមិនឃើញផ្កានៅលើដើមឈើ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ផ្កាទាំងឡាយនៅឯណា?» ភិក្ខុប្រាប់ថា «សាមណេរទាំងឡាយបេះទុកហើយ ចូរអ្នកទាំងឡាយបូជាផ្កានោះហើយទៅចុះ សង្ឃនឹងបូជានៅថ្ងៃដទៃ»។ ពួកមនុស្សទាំងនោះបូជាហើយ ថ្វាយទានហើយត្រឡប់ទៅវិញ នេះក៏គួរធ្វើដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរី និងកុរុន្ទី ពោលថា «ព្រះថេរៈទាំងឡាយមិនគួរប្រើឲ្យសាមណេរទាំងឡាយប្រគល់ឲ្យឡើយ។ ប្រសិនបើពួកលោកប្រគល់ផ្កាទាំងនោះដល់ពួកមនុស្សដោយខ្លួនឯង នោះទើបគួរ។ ចំណែកព្រះថេរៈទាំងឡាយ គួរនិយាយត្រឹមតែថា «សាមណេរទាំងឡាយបេះទុកហើយ» ប៉ុណ្ណោះ»។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកមនុស្សសុំវារៈបូជាផ្កា កាលផ្កាមិនទាន់បានបេះ ក៏នាំយកយាគូ និងភត្តជាដើមមក ហើយនិយាយនឹងសាមណេរទាំងឡាយថា «សូមលោកបេះប្រគេនផង»។ ក្នុងករណីនេះ គួរតែសាមណេរជាញាតិប៉ុណ្ណោះបេះឲ្យ។ ប្រសិនបើពួកមនុស្សលើកសាមណេរដែលមិនមែនជាញាតិឡើងទៅលើមែកឈើ សាមណេរនោះមិនត្រូវចុះរត់គេចឡើយ គឺគួរបេះឲ្យបាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមានធម្មកថិកណាម្នាក់និយាយថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ផ្កានៅក្នុងវត្តមានច្រើនណាស់ ចូរអ្នកទាំងឡាយនាំយកយាគូ និងភត្តជាដើមទៅ ហើយធ្វើការបូជាផ្កាចុះ» ប្រសិនបើនិយាយយ៉ាងនេះ មិនគួរដល់ធម្មកថិកនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី និងកុរុន្ទី។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលដោយមិនចំពោះថា «ការណ៍នេះជាអកប្បិយវត្ថុ មិនគួរឡើយ»។

Phalampi attano santakaṃ vuttanayeneva mātāpitūnaṃñca sesañātakānañca dātuṃ vaṭṭati. Kulasaṅgahatthāya pana dentassa vuttanayeneva attano santake parasantake saṅghike senāsanatthāya niyāmite ca dukkaṭādīni veditabbāni. Attano santakaṃyeva gilānamanussānaṃ vā sampattaissarānaṃ vā [Pg.211] khīṇaparibbayānaṃ vā dātuṃ vaṭṭati, phaladānaṃ na hoti. Phalabhājakenāpi sammatena saṅghassa phalabhājanakāle sampattamanussānaṃ upaḍḍhabhāgaṃ dātuṃ vaṭṭati. Asammatena apaloketvā dātabbaṃ. Saṅghārāmepi phalaparicchedena vā rukkhaparicchedena vā katikā kātabbā. Tato gilānamanussānaṃ vā aññesaṃ vā phalaṃ yācantānaṃ yathāparicchedena cattāri pañca phalāni dātabbāni. Rukkhā vā dassetabbā ‘‘ito gahetuṃ labbhatī’’ti. ‘‘Igha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’’ti evaṃ pana na vattabbaṃ.

សូម្បីតែផ្លែឈើដែលជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន ក៏គួរឲ្យដល់មាតាបិតា និងពួកញាតិដែលនៅសល់ តាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងរឿងផ្កានោះដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុឲ្យដើម្បីសង្គ្រោះត្រកូល គួរដឹងនូវអាបត្តិទុក្កដជាដើម តាមវិធីដែលបានពោលហើយ ទាំងក្នុងរបស់ផ្ទាល់ខ្លួន របស់បុគ្គលដទៃ របស់សង្ឃ និងផ្លែឈើដែលគេកំណត់ទុកសម្រាប់សេនាសនៈ។ ការឲ្យផ្លែឈើជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនដល់ពួកមនុស្សឈឺក្តី ដល់ពួកអ្នកធំដែលមកដល់ក្តី ដល់ពួកអ្នកអស់ស្បៀងក្តី នេះគួរធ្វើ មិនឈ្មោះថាជាការឲ្យផ្លែឈើឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុអ្នកចែកផ្លែឈើដែលសង្ឃសន្មតហើយ ក្នុងខណៈដែលចែកផ្លែឈើរបស់សង្ឃ គួរឲ្យចំណែកពាក់កណ្តាលដល់ពួកមនុស្សដែលមកដល់។ ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មត គួរប្រាប់លា (អបលោក) សិន សឹមឲ្យ។ សូម្បីក្នុងសង្ឃារាម គួរធ្វើកតិកាសញ្ញា ដោយកំណត់ចំនួនផ្លែឈើក្តី ដោយកំណត់ដើមឈើក្តី។ លំដាប់នោះ កាលបើពួកមនុស្សឈឺក្តី ពួកមនុស្សដទៃក្តី មកសុំផ្លែឈើ គួរឲ្យផ្លែឈើ ៤ ឬ ៥ ផ្លែ តាមការកំណត់នោះ។ ឬគួរចង្អុលបង្ហាញដើមឈើថា «អ្នកអាចបេះយកពីដើមនេះបាន»។ ប៉ុន្តែ មិនគួរនិយាយយ៉ាងនេះថា «ផ្លែឈើនៅលើដើមនេះផ្អែមឆ្ងាញ់ណាស់ ចូរអ្នកទាំងឡាយបេះយកពីដើមនេះចុះ» ឡើយ។

Cuṇṇenāti ettha attano santakaṃ sirīsacuṇṇaṃ vā aññaṃ vā kasāvaṃ yaṃkiñci kulasaṅgahatthāya deti, dukkaṭaṃ. Parasantakādīsupi vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso – idha saṅghassa rakkhitagopitāpi rukkhacchalli garubhaṇḍameva. Mattikadantakaṭṭhaveḷūsupi garubhaṇḍūpagaṃ ñatvā cuṇṇe vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Paṇṇadānaṃ pana ettha na āgataṃ, tampi vuttanayeneva veditabbaṃ. Paratopi garubhaṇḍavinicchaye sabbaṃ vitthārena vaṇṇayissāma.

ពាក្យថា Cuṇṇena (ដោយម្សៅ) ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានសេចក្តីថា ប្រសិនបើភិក្ខុឲ្យម្សៅដើមច្រេសក្តី ម្សៅទឹកចត់ដទៃក្តី ម្សៅណាមួយជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីសង្គ្រោះត្រកូល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីក្នុងរបស់បុគ្គលដទៃជាដើម គួរដឹងសេចក្តីវិនិច្ឆ័យតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាដូចតទៅ៖ សូម្បីតែសម្បកឈើដែលសង្ឃថែរក្សាការពារទុក ក៏ជាគរុភណ្ឌដែរ។ សូម្បីក្នុងដីស្អិត ឈើស្ទង់ និងឫស្សី កាលបើដឹងថាជាគរុភណ្ឌហើយ គួរដឹងសេចក្តីវិនិច្ឆ័យតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងរឿងម្សៅនោះឯង។ ចំណែកការឲ្យស្លឹកឈើ មិនបានមកក្នុងទីនេះទេ ប៉ុន្តែសូម្បីការឲ្យស្លឹកឈើនោះ ក៏គួរដឹងតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ យើងនឹងពោលពន្យល់សេចក្តីទាំងពួងដោយពិស្តារ ក្នុងសេចក្តីវិនិច្ឆ័យអំពីគរុភណ្ឌខាងមុខ។

Vejjikāya vāti ettha vejjakammavidhi tatiyapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.

ពាក្យថា Vejjikāya vā (ដោយការធ្វើជាគ្រូពេទ្យក្តី) ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គួរដឹងវិធីនៃការព្យាបាលជំងឺ តាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថា នៃបារាជិកទី៣ នោះឯង។

Jaṅghapesanikenāti ettha jaṅghapesaniyanti gihīnaṃ dūteyyasāsanaharaṇakammaṃ vuccati, taṃ na kātabbaṃ. Gihīnañhi sāsanaṃ gahetvā gacchantassa pade pade dukkaṭaṃ. Taṃ kammaṃ nissāya laddhabhojanaṃ bhuñjantassāpi ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi pacchā ‘‘ayaṃ dāni so gāmo handa taṃ sāsanaṃ ārocemī’’ti maggā okkamantassāpi pade pade dukkaṭaṃ. Sāsanaṃ ārocetvā laddhabhojanaṃ bhuñjato purimanayeneva dukkaṭaṃ. Sāsanaṃ aggahetvā āgatena pana ‘‘bhante tasmiṃ gāme itthannāmassa kā pavattī’’ti pucchiyamānena kathetuṃ vaṭṭati, pucchitapañhe doso natthi. Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ mātāpitūnaṃ paṇḍupalāsassa attano veyyāvaccakarassa ca sāsanaṃ harituṃ vaṭṭati, gihīnañca pubbe vuttappakāraṃ kappiyasāsanaṃ. Idañhi jaṅghapesaniyakammaṃ nāma na hoti. Imehi pana aṭṭhahi kuladūsakakammehi uppannapaccayā pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappanti, abhūtārocanarūpiyasaṃvohārehi uppannapaccayasadisāva honti.

ពាក្យថា Jaṅghapesanikena (ដោយការដើរនាំសារក្តី) ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ការនាំសារ ឬការនាំសំបុត្ររបស់ពួកគ្រហស្ថ ហៅថា Jaṅghapesaniya (ការដើរនាំសារ) កិច្ចការនោះ ភិក្ខុមិនគួរធ្វើឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុកាន់យកសាររបស់ពួកគ្រហស្ថដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗជំហាន។ សូម្បីភិក្ខុឆាន់ភោជនដែលបានមកព្រោះអាស្រ័យកិច្ចការនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗការលេបចូល។ ទោះបីជាដំបូងមិនបានកាន់យកសារមកក្តី តែក្រោយមកគិតថា «ឥឡូវនេះ ស្រុកនោះនៅទីនេះហើយ មកចុះ យើងនឹងប្រាប់សារនោះ» ហើយដើរវាងចេញពីផ្លូវ សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗជំហានដែរ។ ភិក្ខុដែលប្រាប់សារហើយ ឆាន់ភោជនដែលបានមក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗការលេបចូល តាមវិធីមុននោះឯង។ ចំណែកភិក្ខុដែលមកដល់ដោយមិនបានកាន់យកសារមក កាលបើគេសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដំណឹងរបស់ជនឈ្មោះនេះ ក្នុងស្រុកនោះ តើមានសេចក្តីដូចម្តេច?» ភិក្ខុនោះគួរប្រាប់បាន ក្នុងបញ្ហាដែលគេសួរនេះ មិនមានទោសឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការនាំសាររបស់សហធម្មិកទាំង ៥ របស់មាតាបិតា របស់បណ្ឌុបលាសៈ (ជនអ្នកបម្រុងនឹងបួស) និងរបស់វេយ្យាវច្ចកររបស់ខ្លួន គួរធ្វើបាន។ និងការនាំកប្បិយសាររបស់ពួកគ្រហស្ថ តាមប្រភេទដែលបានពោលហើយក្នុងកាលមុន ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ព្រោះថាកិច្ចការនេះ មិនឈ្មោះថាជាជង្ឃបេសនិកកម្មឡើយ។ ប៉ុន្តែ បច្ច័យទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រោះកិច្ចការកុលទូសនៈទាំង ៨ យ៉ាងនេះ មិនគួរដល់សហធម្មិកទាំង ៥ ឡើយ គឺមានសភាពដូចជាបច្ច័យដែលកើតឡើងព្រោះការប្រាប់គុណវិសេសដែលមិនមានពិត និងការទិញលក់ដោយប្រាក់ ដូច្នោះឯង។

Pāpā [Pg.212] samācārā assāti pāpasamācāro. Te pana yasmā mālāvaccharopanādayo idha adhippetā, tasmā ‘‘mālāvacchaṃ ropentipī’’tiādinā nayenassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tirokkhāti parammukhā. Kulāni ca tena duṭṭhānīti ettha pana yasmā ‘‘kulānī’’ti vohāramattametaṃ, atthato hi manussā tena duṭṭhā honti, tasmāssa padabhājane ‘‘pubbe saddhā hutvā’’tiādimāha. Chandagāminoti chandena gacchantīti chandagāmino. Esa nayo sesesu. Samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāyāti ettha kuladūsakakammena dukkaṭameva. Yaṃ pana so saṅghaṃ paribhavitvā ‘‘chandagāmino’’tiādimāha. Tassa paṭinissaggāya samanubhāsanakammaṃ kātabbanti evamattho daṭṭhabbo. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva.

ពាក្យថា Pāpasamācāro គឺភិក្ខុដែលមានសេចក្តីប្រព្រឹត្តអាក្រក់។ ប៉ុន្តែ ព្រោះសេចក្តីប្រព្រឹត្តអាក្រក់ទាំងនោះ មានការដាំកូនឈើផ្កាជាដើម ដែលលោកមានបំណងយកក្នុងសិក្ខាបទនេះ ហេតុនោះ ទើបលោកសម្តែងការចែកបទនៃពាក្យនោះ ដោយវិធីមានជាដើមថា «ដាំកូនឈើផ្កាខ្លះ»។ ពាក្យថា Tirokkhā គឺការបែរខ្នងឲ្យ (កំបាំងមុខ)។ ក្នុងពាក្យថា Kulāni ca tena duṭṭhānī នេះ ព្រោះពាក្យថា Kulāni នេះ ជាត្រឹមតែវោហារប៉ុណ្ណោះ តែដោយអត្ថ គឺពួកមនុស្សត្រូវបានភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យប្រទូស្ត ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនៈនៃពាក្យនោះ លោកទើបពោលថា «កាលពីមុន ជាអ្នកមានសទ្ធា» ជាដើម។ ពាក្យថា Chandagāminoti គឺពួកបុគ្គលដែលលំអៀងទៅដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ឈ្មោះថា ឆន្ទគាមិន។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងធម៌ដែលសល់ដែរ។ ពាក្យថា Samanubhāsitabbo tassa paṭinissaggāya ក្នុងទីនេះ ការធ្វើកុលទូសនកម្ម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យណាដែលភិក្ខុនោះមើលងាយសង្ឃហើយនិយាយថា «លំអៀងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់» ជាដើម គួរដឹងសេចក្តីថា សង្ឃត្រូវធ្វើសមនុភាសនកម្ម ដើម្បីឲ្យភិក្ខុនោះលះបង់ពាក្យនោះចេញ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīnipi paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti.

សូម្បីសមុដ្ឋានជាដើម ក៏មានសភាពដូចគ្នានឹងសង្ឃភេទសិក្ខាបទទី១ ដែរ។

Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីកុលទូសកៈ ចប់ហើយ។

Nigamanavaṇṇanā

ការពណ៌នានិគមនៈ

442. Uddiṭṭhā kho…pe… evametaṃ dhārayāmīti ettha paṭhamaṃ āpatti etesanti paṭhamāpattikā, paṭhamaṃ vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabbāti attho. Itare pana yathā tatiye catutthe ca divase hotīti jaro ‘‘tatiyako catutthako’’ti ca vuccati; evaṃ yāvatatiye samanubhāsanakamme hontīti yāvatatiyakāti veditabbā.

៤៤២. ក្នុងពាក្យថា Uddiṭṭhā kho...pe... evametaṃ dhārayāmi នេះ អាបត្តិណាដែលកើតឡើងជាដំបូងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា Paṭhamāpattikā មានសេចក្តីថា ជាអាបត្តិដែលត្រូវក្នុងខណៈដែលកន្លងល្មើសជាដំបូងនោះឯង។ ចំណែកអាបត្តិដទៃទៀត ដូចជាជំងឺគ្រុនដែលកើតឡើងក្នុងថ្ងៃទី៣ ឬថ្ងៃទី៤ គេហៅថា «គ្រុនលំដាប់ទី៣» ឬ «គ្រុនលំដាប់ទី៤» យ៉ាងណា អាបត្តិទាំងឡាយដែលកើតឡើងក្នុងខណៈដែលសង្ឃធ្វើសមនុភាសនកម្មគ្រប់គម្រប់បីដង ក៏យ៉ាងនោះដែរ គួរដឹងថា ឈ្មោះថា Yāvatatiyakā។

Yāvatīhaṃ jānaṃ paṭicchādetīti yattakāni ahāni jānanto paṭicchādeti, ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno’’ti sabrahmacārīnaṃ nāroceti. Tāvatīhanti tattakāni ahāni. Akāmā parivatthabbanti na kāmena, na vasena, atha kho akāmena avasena parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ. Uttari chārattanti parivāsato uttari cha rattiyo. Bhikkhumānattāyāti bhikkhūnaṃ mānanabhāvāya, ārādhanatthāyāti vuttaṃ hoti. Vīsatisaṅgho gaṇo assāti vīsatigaṇo. Tatrāti yatra sabbantimena paricchedena vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi tatra. Abbhetabboti abhietabbo sampaṭicchitabbo, abbhānakammavasena osāretabboti vuttaṃ hoti[Pg.213], avhātabboti vā attho. Anabbhitoti na abbhito, asampaṭicchito, akatabbhānakammoti vuttaṃ hoti, anavhātoti vā attho. Sāmīcīti anudhammatā, lokuttaradhammaṃ anugatā ovādānusāsanī, sāmīci dhammatāti vuttaṃ hoti. Sesamettha vuttanayamevāti.

ពាក្យថា Yāvatīhaṃ jānaṃ paṭicchādeti មានសេចក្តីថា ភិក្ខុដឹងខ្លួនហើយលាក់ទុកនូវអាបត្តិអស់ថ្ងៃមានប្រមាណប៉ុន្មាន គឺមិនបានប្រាប់ដល់សព្រហ្មចារីទាំងឡាយថា «ខ្ញុំត្រូវអាបត្តិឈ្មោះនេះហើយ»។ ពាក្យថា Tāvatīhaṃ គឺអស់ថ្ងៃមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Akāmā parivatthabbaṃ គឺមិនមែននៅដោយសេចក្តីប្រាថ្នា មិនមែននៅដោយអំណាចខ្លួនឯងឡើយ តែថា ត្រូវសមាទានបរិវាសនៅដោយមិនចង់នៅ ដោយមិនមានអំណាចខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Uttari chārattaṃ គឺលើសពីបរិវាសទៅទៀត អស់រាត្រី ៦។ ពាក្យថា Bhikkhumānattāya លោកពោលសំដៅយក សេចក្តីរាប់អានរបស់ពួកភិក្ខុ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការធ្វើឲ្យពួកភិក្ខុពេញចិត្ត។ ពាក្យថា Vīsatigaṇo គឺក្រុមសង្ឃដែលមានចំនួន ២០ រូប។ ពាក្យថា Tatra គឺក្នុងសីមាណាដែលមានភិក្ខុសង្ឃចំនួន ២០ រូប ជាកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត ក្នុងសីមានោះ។ ពាក្យថា Abbhetabboti លោកពោលថា គួរហៅចូល គួរទទួលយក គឺគួរឲ្យចូលមកកាន់ពួកសង្ឃវិញដោយអំណាចនៃអព្ភានកម្ម ឬមានន័យថា គួរហៅមក។ ពាក្យថា Anabbhitoti លោកពោលថា មិនទាន់បានហៅចូល មិនទាន់បានទទួលយក គឺមិនទាន់បានធ្វើអព្ភានកម្ម ឬមានន័យថា មិនទាន់បានហៅមក។ ពាក្យថា Sāmīci គឺអនុធម្មតា សេចក្តីប្រព្រឹត្តសមគួរ គឺឱវាទានុសាសនីដែលស្របតាមលោកុត្តរធម៌ លោកពោលថា ជាធម៌ដ៏សមគួរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គួរដឹងតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

Terasakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាធម៌ដប់បីចប់ហើយ។

3. Aniyatakaṇḍaṃ

៣. អនិយតកណ្ឌ

1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពណ៌នាបឋមអនិយតសិក្ខាបទ

443. Tena [Pg.214] samayena buddho bhagavāti paṭhamaaniyatasikkhāpadaṃ. Tattha kālayuttaṃ samullapantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā na añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘kacci na ukkaṇṭhasi, na kilamasi, na chātāsī’’tiādikaṃ gehassitaṃ kathaṃ kathento. Kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘uposathaṃ kareyyāsi, salākabhattaṃ dadeyyāsī’’tiādikaṃ dhammakathaṃ kathento.

៤៤៣. "Tena samayena buddho bhagavāti" គឺជាសិក្ខាបទអនិយតទី១។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា "kālayuttaṃ samullapanto" (ការនិយាយសន្ទនាដ៏សមគួរដល់កាល) សំដៅលើការកំណត់ដឹងនូវកាល ក្នុងពេលដែលគ្មានអ្នកដទៃណាម្នាក់ដើរទៅ ឬដើរមកជិតខាងឡើយ ហើយនិយាយពាក្យទាក់ទងនឹងផ្ទះ (លោកិយ) ដ៏សមគួរដល់កាលនោះ ជាអាទិ៍ថា "តើនាងមិនអផ្សុកទេឬ? មិនហត់នឿយទេឬ? មិនឃ្លានទេឬ?"។ ពាក្យថា "kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇanto" (ការសម្តែងធម៌ដ៏សមគួរដល់កាល) សំដៅលើការកំណត់ដឹងនូវកាល ក្នុងពេលដែលមានអ្នកដទៃណាម្នាក់ដើរទៅ ឬដើរមកជិតខាង ហើយនិយាយធម៌ដ៏សមគួរដល់កាលនោះ ជាអាទិ៍ថា "នាងគួររក្សាសីលឧបោសថ នាងគួរប្រគេនស្លាកភត្ត"។

Bahū dhītaro ca puttā ca assāti bahuputtā. Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ, bahū nattāro assāti bahunattā. Yatheva hi tassā evamassā puttadhītānampi vīsati vīsati dārakā ahesuṃ, iti sā vīsuttaracatusataputtanattaparivārā ahosi. Abhimaṅgalasammatāti uttamamaṅgalasammatā. Yaññesūti dānappadānesu. Chaṇesūti āvāhavivāhamaṅgalādīsu antarussavesu. Ussavesūti āsāḷhīpavāraṇanakkhattādīsu mahussavesu. Paṭhamaṃ bhojentīti ‘‘imepi dārakā tayā samānāyukā nirogā hontū’’ti āyācantā paṭhamaṃyeva bhojenti, yepi saddhā honti pasannā, tepi bhikkhū bhojetvā tadanantaraṃ sabbapaṭhamaṃ taṃyeva bhojenti. Nādiyīti tassā vacanaṃ na ādiyi, na gaṇhi, na vā ādaramakāsīti attho.

ពាក្យថា "bahuputtā" (មានកូនច្រើន) សេចក្តីថា នាងវិសាខានោះ មានកូនស្រី និងកូនប្រុសជាច្រើន។ ឮថា នាងមានកូនប្រុស ១០ នាក់ កូនស្រី ១០ នាក់។ ពាក្យថា "bahunattā" (មានចៅច្រើន) សេចក្តីថា នាងមានចៅជាច្រើន។ ព្រោះថា កូនប្រុសកូនស្រីរបស់នាងម្នាក់ៗ ក៏មានកូន (ចៅរបស់នាង) ម្នាក់ៗ ២០ នាក់ៗ ដូចជារូបនាងដែរ ហេតុនោះ នាងទើបមានកូន និងចៅជាបរិវារចំនួន ៤២០ នាក់។ ពាក្យថា "abhimaṅgalasammatā" សំដៅលើការសន្មតថាជាមង្គលដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា "yaññesu" សំដៅលើការធ្វើទានផ្សេងៗ (ការបរិច្ចាគទាន)។ ពាក្យថា "chaṇesu" សំដៅលើពិធីបុណ្យតូចៗក្នុងចន្លោះ ដូចជាពិធីមង្គលការអាវាហវិវាហៈជាដើម។ ពាក្យថា "ussavesu" សំដៅលើពិធីបុណ្យធំៗ ដូចជាពិធីបុណ្យနក្ខត្តឫក្សអាសាឡ្ហី និងបុណ្យបវារណាជាដើម។ ពាក្យថា "paṭhamaṃ bhojenti" សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយកាលប្រាថ្នាថា "សូមឱ្យក្មេងៗទាំងនេះ មានអាយុស្មើនឹងអ្នកម៉ែ (វិសាខា) និងគ្មានរោគាព្យាធិឡើយ" ទើបឱ្យនាងបរិភោគមុនគេបង្អស់ ឬមួយសោត ជនទាំងឡាយណាដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លា ជនទាំងនោះកាលដែលបានវេរភត្តចំពោះភិក្ខុសង្ឃហើយ ក៏ឱ្យនាងបរិភោគមុនគេបង្អស់ក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីនោះ។ ពាក្យថា "nādiyi" មានសេចក្តីថា មិនអើពើនឹងពាក្យរបស់នាង គឺមិនទទួលយក ឬមិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះពាក្យនោះឡើយ។

444-5. Alaṃkammaniyeti kammakkhamaṃ kammayogganti kammaniyaṃ, alaṃ pariyattaṃ kammaniyabhāvāyāti alaṃkammaniyaṃ, tasmiṃ alaṃkammaniye, yattha ajjhācāraṃ karontā sakkonti, taṃ kammaṃ kātuṃ tādiseti attho. Tenevassa padabhājane vuttaṃ – ‘‘sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti, yattha methunaṃ dhammaṃ sakkā hoti paṭisevitunti vuttaṃ hoti. Nisajjaṃ kappeyyāti nisajjaṃ kareyya, nisīdeyyāti attho. Yasmā pana nisīditvāva [Pg.215] nipajjati, tenassa padabhājane ubhayampi vuttaṃ. Tattha upanisinnoti upagantvā nisinno. Evaṃ upanipannopi veditabbo. Bhikkhu nisinneti bhikkhumhi nisinneti attho. Ubho vā nisinnāti dvepi apacchā apurimaṃ nisinnā. Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘sotassa raho’’ti āgataṃ, cakkhussa raheneva pana paricchedo veditabbo. Sacepi hi pihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinno viññū puriso hoti, neva anāpattiṃ karoti. Apihitakavāṭassa pana dvāre nisinno anāpattiṃ karoti. Na kevalañca dvāre antodvādasahatthepi okāse nisinno, sace sacakkhuko vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Samīpe ṭhitopi andho na karoti, cakkhumāpi nipajjitvā niddāyanto na karoti. Itthīnaṃ pana satampi anāpattiṃ na karotiyeva.

៤៤៤-៥. ពាក្យថា "alaṃkammaniye" (ក្នុងទីដ៏សមគួរដល់ការប្រព្រឹត្ត) សេចក្តីថា ទីណាដែលគួរដល់ការប្រព្រឹត្ត គឺសមគួរដល់ការប្រព្រឹត្ត (មេថុនធម្មជាដើម) ហៅថា "kammaniya" (គួរដល់ការងារ)។ ទីណាដែលល្មម គឺគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីភាពជាទីគួរដល់ការងារ ហៅថា "alaṃkammaniya"។ ក្នុងទីដ៏សមគួរដល់ការប្រព្រឹត្តនោះ មានសេចក្តីថា ក្នុងទីបែបណាដែលពួកជនកាលធ្វើអជ្ឈាចារ (ការប្រព្រឹត្តកន្លង) អាចធ្វើនូវកិច្ច (មេថុនធម្ម) នោះបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ" (អាចដើម្បីសេពមេថុនធម្មបាន) ពោលគឺ ទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកាសំដៅលើទីកន្លែងដែលអាចសេពមេថុនធម្មបាន។ ពាក្យថា "nisajjaṃ kappeyya" សេចក្តីថា ធ្វើការអង្គុយ គឺអង្គុយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែបុគ្គលលុះតែអង្គុយហើយ ទើបដេក ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ទាំងពីរយ៉ាង (ទាំងអង្គុយ ទាំងដេក)។ ក្នុងបទភាជនីនោះ ពាក្យថា "upanisinno" សំដៅលើការចូលទៅជិតហើយអង្គុយ។ ពាក្យថា "upanipannopi" (ចូលទៅជិតហើយដេក) ក៏គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះដែរ។ ពាក្យថា "bhikkhu nisinne" មានន័យថា កាលបើភិក្ខុអង្គុយហើយ។ ពាក្យថា "ubho vā nisinnā" សេចក្តីថា ជនទាំងពីរនាក់អង្គុយព្រមគ្នា មិនមុនមិនក្រោយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទនេះ ទោះបីជាមានពាក្យក្នុងព្រះបាលីថា "sotassa raho" (ទីកំបាំងត្រចៀក) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការកំណត់អាបត្តិ គប្បីជ្រាបដោយទីកំបាំងភ្នែកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ទោះបីជាមានបុរសអ្នកដឹងក្តី អង្គុយនៅជិតទ្វារបន្ទប់ដែលបិទជិត ក៏មិនធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ (គឺនៅតែត្រូវអាបត្តិដដែល)។ ប៉ុន្តែ បើបុរសអ្នកដឹងក្តី អង្គុយនៅជិតទ្វារបន្ទប់ដែលបើកចំហ ទើបធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិ (អនាបត្តិ)។ មិនត្រឹមតែនៅជិតទ្វារប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែបុរសអ្នកដឹងក្តី មានភ្នែកភ្លឺ អង្គុយនៅក្នុងទីកន្លែងក្នុងរង្វង់ ១២ ហត្ថ ទោះបីជាគាត់មានចិត្តរាយមាយ ឬកំពុងដេកលក់ ក៏ធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិបានដែរ។ ចំណែកឯបុរសខ្វាក់ភ្នែក ទោះបីជាឈរនៅជិត ក៏មិនធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែបុរសមានភ្នែកភ្លឺ ប៉ុន្តែដេកលក់ ក៏មិនធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើមានស្ត្រីសូម្បីតែ ១០០ នាក់ (ឈរឬអង្គុយនៅជិត) ក៏មិនធ្វើឱ្យរួចផុតពីអាបត្តិឡើយ។

Saddheyyavacasāti saddhātabbavacanā. Sā pana yasmā ariyasāvikāva hoti, tenassa padabhājane ‘‘āgataphalā’’tiādi vuttaṃ. Tattha āgataṃ phalaṃ assāti āgataphalā paṭiladdhasotāpattiphalāti attho. Abhisametāvinīti paṭividdhacatusaccā. Viññātaṃ sikkhattayasāsanaṃ etāyāti viññātasāsanā. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamānoti kiñcāpi evarūpā upāsikā disvā vadati, atha kho bhikkhu nisajjaṃ paṭijānamānoyeva tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo, na appaṭijānamānoti attho.

ពាក្យថា "saddheyyavacasā" សំដៅលើស្ត្រីដែលមានវាចាគួរឱ្យជឿទុកចិត្តបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែឧបាសិកានោះ ជាអរិយសាវិកាពិតប្រាកដ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីនៃបទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា "āgataphalā" (អ្នកមានផលមកដល់ហើយ) ជាដើម។ ក្នុងបទភាជនីនោះ ពាក្យថា "āgataphalā" សេចក្តីថា ផល (សោតាបត្តិផល) មកដល់ហើយដល់នាង គឺស្ត្រីដែលបានសម្រេចសោតាបត្តិផលហើយ។ ពាក្យថា "abhisametāvinī" សំដៅលើស្ត្រីដែលបានត្រាស់ដឹង (ចាក់ធ្លុះ) នូវអរិយសច្ច ៤។ ពាក្យថា "viññātasāsanā" សេចក្តីថា សាសនាគឺសិក្ខាបី ដែលស្ត្រីនោះបានដឹងច្បាស់ហើយ។ ពាក្យថា "nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno" សេចក្តីថា ទោះបីជាឧបាសិកាមានសភាពបែបនេះឃើញហើយនិយាយក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុកាលបើទទួលសារភាពតែការអង្គុយប៉ុណ្ណោះ គប្បីឱ្យធ្វើតាមធម៌ (អាបត្តិ) ណាមួយក្នុងចំណោមធម៌ទាំងបី មិនមែនមិនទទួលសារភាពហើយឱ្យធ្វើនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

Yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya tena so bhikkhu kāretabboti nisajjādīsu ākāresu yena vā ākārena saddhiṃ methunadhammādīni āropetvā sā upāsikā vadeyya, paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo. Evarūpāyapi upāsikāya vacanamattena na kāretabboti attho. Kasmā? Yasmā diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpi hoti.

ពាក្យថា "yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya tena so bhikkhu kāretabbo" (ឧបាសិកាដែលមានវាចាគួរជឿបាននោះ ចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះដោយអាការៈណា គប្បីធ្វើភិក្ខុនោះទៅតាមអាការៈនោះ) សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាអាការៈទាំងឡាយមានការអង្គុយជាដើម ឧបាសិកានោះចោទប្រកាន់ដោយអាការៈណា ព្រមទាំងលើកឡើងនូវមេថុនធម្មជាដើម ភិក្ខុកាលបើទទួលសារភាពហើយ គប្បីឱ្យធ្វើតាមអាការៈនោះ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា មិនគប្បីឱ្យធ្វើ (ពិន័យ) ភិក្ខុនោះ ត្រឹមតែពាក្យសម្តីរបស់ឧបាសិកាសូម្បីមានសភាពបែបនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អ្វីដែលហៅថាការឃើញនោះ ជួនកាលក៏ពិតដូចការឃើញ ជួនកាលក៏ប្រែប្រួលជាផ្សេងពីការឃើញវិញ។

Tadatthajotanatthañca idaṃ vatthuṃ udāharanti – mallārāmavihāre kira eko khīṇāsavatthero ekadivasaṃ upaṭṭhākakulaṃ gantvā antogehe nisīdi, upāsikāpi sayanapallaṅkaṃ nissāya ṭhitā hoti. Atheko piṇḍacāriko dvāre ṭhito disvā ‘‘thero upāsikāya saddhiṃ ekāsane nisinno’’ti saññaṃ paṭilabhitvā punappunaṃ olokesi. Theropi ‘‘ayaṃ mayi asuddhaladdhiko jāto’’ti sallakkhetvā katabhattakicco vihāraṃ gantvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā antova nisīdi. Sopi bhikkhu ‘‘theraṃ codessāmī’’ti [Pg.216] āgantvā ukkāsitvā dvāraṃ vivari. Thero tassa cittaṃ ñatvā ākāse uppatitvā kūṭāgārakaṇṇikaṃ nissāya pallaṅkena nisīdi. Sopi bhikkhu anto pavisitvā mañcañca heṭṭhāmañcañca oloketvā theraṃ apassanto uddhaṃ ullokesi, atha ākāse nisinnaṃ theraṃ disvā ‘‘bhante, evaṃ mahiddhikā nāma tumhe mātugāmena saddhiṃ ekāsane nisinnabhāvaṃ vadāpetha evā’’ti āha. Thero ‘‘antaragharasseveso āvuso doso, ahaṃ pana taṃ saddhāpetuṃ asakkonto evamakāsiṃ, rakkheyyāsi ma’’nti vatvā otarīti.

ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីនោះឱ្យច្បាស់លាស់ ពួកលោកទើបនាំរឿងនេះមកជាឧទាហរណ៍៖ ឮថា ក្នុងមល្លារាមវិហារ មានព្រះថេរៈជាព្រះខីណាស្រពមួយអង្គ ថ្ងៃមួយបាននិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឧបដ្ឋាក ហើយគង់នៅក្នុងផ្ទះ ចំណែកឯឧបាសិកាក៏ឈរផ្អែកនឹងគ្រែដេក។ គ្រានោះ មានភិក្ខុអ្នកដើរចង្ហាន់ (បិណ្ឌបាត) មួយអង្គ ឈរនៅមាត់ទ្វារក្រឡេកឃើញ ក៏សំគាល់ថា "ព្រះថេរៈអង្គុយលើអាសនៈជាមួយគ្នានឹងឧបាសិកា" ហើយក៏សម្លឹងមើលម្តងហើយម្តងទៀត។ ព្រះថេរៈដឹងថា "ភិក្ខុនេះមានសេចក្តីយល់ឃើញមិនបរិសុទ្ធចំពោះអាត្មាឡើយ" លុះធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏និមន្តត្រឡប់ទៅកាន់វិហារ ចូលទៅក្នុងកុដិដែលជាទីសំណាក់របស់ខ្លួន ហើយគង់នៅខាងក្នុងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះគិតថា "អាត្មាជានឹងចោទប្រកាន់ព្រះថេរៈ" ក៏ដើរមក ធ្វើការក្អកហែម ហើយបើកទ្វារ។ ព្រះថេរៈដឹងចិត្តភិក្ខុនោះ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយគង់ភ្នែនផ្អែកនឹងជហ្វាកុដិ (កូដាគារកណ្ណិកា)។ ភិក្ខុនោះចូលទៅខាងក្នុង សម្លឹងមើលលើគ្រែ និងក្រោមគ្រែ មិនឃើញព្រះថេរៈ ក៏ងើបមើលទៅខាងលើ ស្រាប់តែឃើញព្រះថេរៈគង់នៅលើអាកាស ទើបពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះករុណាមានឫទ្ធិច្រើនដល់ម៉្លេះ ហេតុអ្វីក៏បណ្តោយឱ្យគេនិយាយថា ព្រះករុណាអង្គុយលើអាសនៈជាមួយគ្នានឹងមាតុកាមដូច្នេះ?"។ ព្រះថេរៈពោលថា "អាវុសោ នេះជាទោសនៃផ្ទះក្នុងភូមិប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយសារអាត្មាមិនអាចធ្វើឱ្យលោកជឿបាន ទើបធ្វើបែបនេះ សូមលោកជួយលាក់បាំង (រក្សា) អាត្មាផង" រួចហើយក៏ចុះមកក្រោម។ នេះជារឿងរ៉ាវដែលលោកនាំមកជាឧទាហរណ៍។

446. Ito paraṃ sā ce evaṃ vadeyyātiādi sabbaṃ paṭiññāya kāraṇākāradassanatthaṃ vuttaṃ, tattha mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti mātugāmassa magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti attho. Nisajjāya kāretabboti nisajjaṃ paṭijānitvā methunadhammapaṭisevanaṃ appaṭijānanto methunadhammapārājikāpattiyā akāretvā nisajjāmattena yaṃ āpattiṃ āpajjati tāya kāretabbo, pācittiyāpattiyā kāretabboti attho. Etena nayena sabbacatukkesu vinicchayo veditabbo.

៤៤៦. តាំងពីបទនេះទៅ ពាក្យថា "sā ce evaṃ vadeyya" (ប្រសិនបើនាងពោលយ៉ាងនេះ) ជាដើម ទាំងពួង ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញពីអាការៈនៃការសម្រេច (ពិន័យ) តាមការទទួលសារភាព។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា "mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto" (សេពមេថុនធម្មនឹងមាតុកាម) សេចក្តីថា សេពមេថុនធម្មក្នុងមគ្គរបស់មាតុកាម។ ពាក្យថា "nisajjāya kāretabbo" (គប្បីធ្វើទៅតាមការអង្គុយ) សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុទទួលសារភាពតែការអង្គុយ ប៉ុន្តែមិនទទួលសារភាពការសេពមេថុនធម្មទេ មិនគប្បីពិន័យភិក្ខុនោះដោយអាបត្តិបារាជិកព្រោះការសេពមេថុនធម្មឡើយ គឺគប្បីពិន័យដោយអាបត្តិណាដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះតែការអង្គុយប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺ គប្បីពិន័យដោយអាបត្តិបាចិត្តិយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យក្នុងចតុក្កៈទាំងពួងតាមន័យនេះឯង។

451. Sikkhāpadapariyosāne pana āpattānāpattiparicchedadassanatthaṃ vuttesu gamanaṃ paṭijānātītiādīsu gamanaṃ paṭijānātīti ‘‘rahonisajjassādatthaṃ gatomhī’’ti evaṃ gamanaṃ paṭijānāti, nisajjanti nisajjassādeneva nisajjaṃ paṭijānāti. Āpattinti tīsu aññataraṃ āpattiṃ. Āpattiyā kāretabboti tīsu yaṃ paṭijānāti, tāya kāretabbo. Sesamettha catukke uttānādhippāyameva. Dutiyacatukke pana gamanaṃ na paṭijānātīti raho nisajjassādavasena na paṭijānāti, ‘‘salākabhattādinā attano kammena gatomhi, sā pana mayhaṃ nisinnaṭṭhānaṃ āgatā’’ti vadati. Sesametthāpi uttānādhippāyameva.

៤៥១. ចំណែកឯក្នុងចុងសិក្ខាបទ ដើម្បីបង្ហាញការកំណត់អាបត្តិ និងអនាបត្តិ ក្នុងបណ្តាបទទាំងឡាយមានពាក្យថា "gamanaṃ paṭijānāti" (ទទួលសារភាពការទៅ) ជាដើម ពាក្យថា "gamanaṃ paṭijānāti" សេចក្តីថា ទទួលសារភាពការទៅយ៉ាងនេះថា "អាត្មាទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយក្នុងទីកំបាំង"។ ពាក្យថា "nisajjaṃ" សេចក្តីថា ទទួលសារភាពការអង្គុយដោយការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយនោះឯង។ ពាក្យថា "āpattiṃ" សំដៅលើអាបត្តិណាមួយក្នុងចំណោមអាបត្តិទាំងបី។ ពាក្យថា "āpattiyā kāretabbo" សេចក្តីថា ភិក្ខុទទួលសារភាពអាបត្តិណា ក្នុងចំណោមអាបត្តិទាំងបី គប្បីពិន័យភិក្ខុនោះដោយអាបត្តិនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងចតុក្កៈនេះ មានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចតុក្កៈទីពីរ ពាក្យថា "gamanaṃ na paṭijānāti" សេចក្តីថា មិនទទួលសារភាពការទៅដោយអំណាចនៃការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយក្នុងទីកំបាំងឡើយ គឺពោលថា "អាត្មាទៅដោយកិច្ចការរបស់ខ្លួន មានការទទួលស្លាកភត្តជាដើម ប៉ុន្តែនាងនោះមកកាន់កន្លែងដែលអាត្មាអង្គុយដោយខ្លួនឯង"។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងចតុក្កៈនេះ ក៏មានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយដែរ។

Ayaṃ pana sabbattha vinicchayo – raho nisajjassādoti methunadhammasannissitakileso vuccati. Yo bhikkhu tenassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti, dukkaṭaṃ. Nivāsanaṃ nivāseti, kāyabandhanaṃ bandhati, cīvaraṃ pārupati, sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ. Gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gantvā nisīdati, dukkaṭameva. Mātugāme āgantvā nisinnamatte [Pg.217] pācittiyaṃ. Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati, nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ. Yaṃ sandhāya gato, sā na diṭṭhā, aññā āgantvā nisīdati, assāde uppanne pācittiyaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘gamanakālato paṭṭhāya asuddhacittattā āpattiyevā’’ti vuttaṃ. Sace sambahulā āgacchanti, mātugāmagaṇanāya pācittiyāni. Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti, nisajjāgaṇanāya pācittiyāni. Aniyametvā diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappessāmīti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena punappunaṃ nisajjāvasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā. Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati anāpatti.

ការវិនិច្ឆ័យក្នុងចតុក្កៈទាំងពួង មានដូចតទៅ៖ ពាក្យថា "raho nisajjassādo" (ការត្រេកអរក្នុងការអង្គុយក្នុងទីកំបាំង) សំដៅលើកិលេសដែលអាស្រ័យនឹងមេថុនធម្ម។ ភិក្ខុណាមានបំណងនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃមាតុកាមដោយសេចក្តីត្រេកអរនោះ ហើយលាបថ្នាំភ្នែក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ស្លៀកស្បង់ ចងវត្ថពន្ធចង្កេះ គ្រងចីវរ ក្នុងកិច្ចទាំងពួងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗការប្រឹងប្រែង (ប្រយោគ)។ ដើរទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗជំហានជើង។ ទៅដល់ហើយអង្គុយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដដែល។ កាលបើមាតុកាមដើរមកហើយអង្គុយភ្លាម ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើស្ត្រីនោះក្រោកឡើងៗដោយកិច្ចការណាមួយ ហើយអង្គុយម្តងហើយម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗការអង្គុយ។ ភិក្ខុទៅសំដៅលើស្ត្រីណា តែមិនជួបស្ត្រីនោះ បែរជាស្ត្រីដទៃមកអង្គុយជំនួសវិញ កាលបើសេចក្តីត្រេកអរកើតឡើង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថា មហាបច្ចរិយៈ ពោលថា "ត្រូវអាបត្តិតាំងពីពេលដើរទៅម៉្លេះ ព្រោះមានចិត្តមិនបរិសុទ្ធ"។ ប្រសិនបើស្ត្រីជាច្រើននាក់មក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទៅតាមចំនួនស្ត្រី។ ប្រសិនបើពួកនាងក្រោកឡើងៗហើយអង្គុយម្តងហើយម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទៅតាមចំនួននៃការអង្គុយ។ ទោះបីជាភិក្ខុមិនបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ដោយគិតថា "អាត្មាចង់បានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងទីកំបាំងជាមួយស្ត្រីណាម្នាក់ដែលជួបប្រទះ" ហើយទៅអង្គុយ ក៏គប្បីជ្រាបអាបត្តិទាំងឡាយតាមន័យដែលពោលមកហើយ ដោយអំណាចនៃស្ត្រីដែលមកដល់ម្នាក់ៗ និងដោយអំណាចនៃការអង្គុយម្តងហើយម្តងទៀត។ ប្រសិនបើភិក្ខុទៅដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ហើយអង្គុយ ស្រាប់តែមានស្ត្រីម្នាក់ដើរមកអង្គុយជិត ហើយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងទីកំបាំងកើតឡើងក្នុងលំដាប់បន្ទាប់មក មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ (អនាបត្តិ)។

Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.

សមុដ្ឋានជាដើម មានសភាពដូចគ្នានឹងបារាជិកទី១ ដែរ។

Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការវណ្ណនានូវសិក្ខាបទអនិយតទី១ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការវណ្ណនានូវសិក្ខាបទអនិយតទី២

452. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ. Tattha bhagavatā paṭikkhittantiādimhi ‘‘yaṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappeyya, taṃ nisajjaṃ kappetuṃ paṭikkhitta’’nti evaṃ sambandho veditabbo. Itarathā hi ‘‘ekassa ekāyā’’ti vattabbaṃ siyā, kasmā? ‘‘Paṭikkhitta’’nti vuttattā. Sāmiatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ veditabbaṃ.

៤៥២. "Tena samayena buddho bhagavāti" គឺជាសិក្ខាបទអនិយតទី២។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ត្រង់ពាក្យថា "bhagavatā paṭikkhittaṃ" (ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ) ជាដើម គប្បីជ្រាបការភ្ជាប់បទយ៉ាងនេះថា "ភិក្ខុតែម្នាក់ឯង អង្គុយជាមួយស្ត្រីតែម្នាក់ឯង ក្នុងទីកំបាំង លើអាសនៈដែលបិទបាំង ដ៏សមគួរដល់ការប្រព្រឹត្ត ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ការអង្គុយនោះហើយ"។ ព្រោះថា បើមិនដូច្នោះទេ គប្បីពោលថា "ekassa ekāya" (របស់ភិក្ខុតែម្នាក់ឯង របស់ស្ត្រីតែម្នាក់ឯង) ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានពាក្យថា "paṭikkhittaṃ" (ទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ)។ មួយសោត គប្បីជ្រាបថា បឋមាវិភត្ត (paccattavacana) នេះ ប្រើក្នុងន័យសាមីអត្ថ។

453. Na heva kho pana paṭicchannanti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi, tampi antogadhanti veditabbaṃ. Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahitanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadanayeneva veditabbaṃ. Kevalañhi idha itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Badhiro pana cakkhumāpi andho vā abadhiropi na karoti. Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso. Sesaṃ purimasadisameva. Ubhayatthāpi ummattakaādikammikānaṃ anāpatti.

៤៥៣. ក្នុងពាក្យថា Na heva kho pana paṭicchannaṃ នេះ សូម្បីតែទីធ្លា បរិវេណ ជាដើម ដែលខាងក្រៅព័ទ្ធជុំវិញ ខាងក្នុងបើកចំហ ក៏គប្បីដឹងថា រាប់បញ្ចូលក្នុងទីកំបាំងដែរ។ ព្រោះថា ទីកន្លែងមានសភាពបែបនេះ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងទីមិនកំបាំងប៉ុណ្ណោះ នេះជាពាក្យពោលក្នុងមហាបច្ចរី។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គប្បីដឹងតាមន័យនៃសិក្ខាបទទីមួយនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ បើទោះជាស្ត្រីក្តី បុរសក្តី ណាមួយ ជាអ្នកដឹងក្តី មិនខ្វាក់ មិនថ្លង់ ឈរ ឬអង្គុយក្នុងទីមានចម្ងាយក្នុងរង្វង់ ១២ ហត្ថ ទោះបីជាអ្នកមានចិត្តរាយមាយ ឬដេកលក់ ក៏ធ្វើមិនឱ្យមានអាបត្តិ (ដល់ភិក្ខុ) ឡើយ។ ចំណែកឯមនុស្សថ្លង់ ទោះបីជាមានភ្នែកធ្លកក្តី ឬមនុស្សខ្វាក់ ទោះបីជាមិនថ្លង់ក្តី មិនធ្វើមិនឱ្យមានអាបត្តិឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការវៀរចាកអាបត្តិបារាជិក ហើយពោលតែអាបត្តិទុដ្ឋុល្លវាចា នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីមុនដដែល។ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនេះ មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុឆ្កួត និងភិក្ខុជាដើមគំនិតឡើយ។

Samuṭṭhānādīsu [Pg.218] idaṃsikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១។ ជាកិរិយា, មានសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាសចិត្តកៈ, ជាលោកវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម, វចីកម្ម, អកុសលចិត្ត, មានវេទនា ២ គឺសុខវេទនានិងអទុក្ខមសុខវេទនា។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទអនិយតទីពីរ ចប់ហើយ។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា អដ្ឋកថាពន្យល់ព្រះវិន័យ

Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអនិយតកណ្ឌ ចប់ហើយ។

4. Nissaggiyakaṇḍaṃ

៤. និស្សគ្គិយកណ្ឌ

1. Cīvaravaggo

១. ចីវរវគ្គ

1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយបឋមកឋិនសិក្ខាបទ

Tiṃsa [Pg.219] nissaggiyā dhammā, ye vuttā samitāvinā;

Tesaṃ dāni karissāmi, apubbapadavaṇṇanaṃ.

ធម៌ទាំងឡាយជាគ្រឿងសំដែងនូវការលះបង់ (និស្សគ្គិយ) មាន ៣០ ដែលព្រះមានព្រះភាគជាអ្នករំងាប់កិលេសបានសម្តែងទុកហើយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើការអធិប្បាយនូវបទដែលមិនទាន់បានពោលពីមុន នៃធម៌ទាំងនោះ។

459. Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati gotamake cetiye. Tena kho pana samayena bhagavatā bhikkhūnaṃ ticīvaraṃ anuññātaṃ hotīti ettha ticīvaranti antaravāsako uttarāsaṅgo saṅghāṭīti idaṃ cīvarattayaṃ paribhuñjituṃ anuññātaṃ hoti. Yattha panetaṃ anuññātaṃ, yadā ca anuññātaṃ, yena ca kāraṇena anuññātaṃ, taṃ sabbaṃ cīvarakkhandhake jīvakavatthusmiṃ (mahāva. 326 ādayo) āgatameva. Aññeneva ticīvarena gāmaṃ pavisantīti yena vihāre acchanti nhānañca otaranti, tato aññena, evaṃ divase divase nava cīvarāni dhārenti.

៤៥៩. ក្នុងពាក្យថា "Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati gotamake cetiye. Tena kho pana samayena bhagavatā bhikkhūnaṃ ticīvaraṃ" នោះ ពាក្យថា "ticīvaraṃ" បានដល់ ត្រៃចីវរ គឺ ស្បង់ (អន្តរវាសកៈ) ១ ចីវរ (ឧត្តរាសង្គៈ) ១ សង្ឃាដិ ១ នេះជាចីវរបីផ្ទាំង ដែលព្រះអង្គអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់។ ចំណែកឯទីកន្លែងដែលទ្រង់អនុញ្ញាត កាលវេលាដែលទ្រង់អនុញ្ញាត និងហេតុដែលទ្រង់អនុញ្ញាតនោះ ទាំងអស់នេះ គឺមានមកហើយក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ ត្រង់ជីវកវត្ថុ។ ពាក្យថា "Aññeneva ticīvarena gāmaṃ pavisanti" សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយប្រើប្រាស់ចីវរណាសម្រាប់នៅក្នុងវត្ត និងសម្រាប់ចុះស្រង់ទឹក ក៏ប្រើប្រាស់ចីវរផ្សេងពីចីវរនោះ (សម្រាប់ចូលស្រុក) គឺទ្រទ្រង់ចីវរថ្មីៗ រាល់ៗថ្ងៃ យ៉ាងនេះឯង។

460. Uppannaṃ hotīti anupaññattiyā dvāraṃ dadamānaṃ paṭilābhavasena uppannaṃ hoti, no nipphattivasena.

៤៦០. ពាក្យថា "Uppannaṃ hoti" សេចក្តីថា ចីវរកើតឡើងដោយអំណាចនៃការបានមក ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបញ្ញត្តិបន្ថែម មិនមែនកើតឡើងដោយអំណាចនៃការធ្វើសម្រេចនោះឡើយ។

Āyasmato sāriputtassa dātukāmo hotīti āyasmā kira ānando bhagavantaṃ ṭhapetvā añño evarūpo guṇavisiṭṭho puggalo natthīti guṇabahumānena āyasmantaṃ sāriputtaṃ atimamāyati. So sadāpi manāpaṃ cīvaraṃ labhitvā rajitvā kappabinduṃ datvā therasseva deti, purebhatte paṇītaṃ yāgukhajjakaṃ vā piṇḍapātaṃ vā labhitvāpi therasseva deti, pacchābhatte madhuphāṇitādīni labhitvāpi therasseva deti, upaṭṭhākakulehi dārake nikkhāmetvā pabbājetvāpi therassa santike upajjhaṃ gāhāpetvā sayaṃ anusāvanakammaṃ karoti. Āyasmāpi sāriputto ‘‘pitu kattabbakiccaṃ nāma jeṭṭhaputtassa bhāro, taṃ mayā bhagavato kattabbaṃ kiccaṃ ānando karoti, ahaṃ ānandaṃ nissāya appossukko viharituṃ labhāmī’’ti āyasmantaṃ ānandaṃ ativiya mamāyati, sopi manāpaṃ cīvaraṃ labhitvā ānandattherasseva detīti sabbaṃ purimasadisameva[Pg.220]. Evaṃ guṇabahumānena mamāyanto tadā uppannampi taṃ cīvaraṃ āyasmato sāriputtassa dātukāmo hotīti veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា "Āyasmato sāriputtassa dātukāmo hoti" ឮថា ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ គិតថា "វៀរលែងតែព្រះមានព្រះភាគចេញ មិនមានបុគ្គលដទៃណាដែលមានគុណវិសេសខ្ពង់ខ្ពស់បែបនេះឡើយ" ក៏មានសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងគុណយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្រឡាញ់រាប់អានព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាពន់ពេក។ លោកកាលដែលបានចីវរជាទីគាប់ចិត្ត ទោះបីក្នុងពេលណាក៏ដោយ ក៏ជ្រលក់ រួចធ្វើកប្បពិន្ទុ ហើយប្រគេនដល់ព្រះថេរៈនោះឯង, សូម្បីបាននូវយាគូ បង្អែម ឬចង្ហាន់ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ក្នុងពេលមុនភត្ត ក៏ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈនោះឯង, សូម្បីបាននូវទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ជាដើម ក្នុងពេលក្រោយភត្ត ក៏ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈនោះឯង, សូម្បីនាំក្មេងៗ ចេញពីត្រកូលឧបដ្ឋាកមកបំបួស ក៏ឱ្យយកព្រះថេរៈធ្វើជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ហើយខ្លួនឯងជាអ្នកសូត្រកម្មវាចាឱ្យ។ ចំណែកឯព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ក៏គិតថា "កិច្ចការដែលកូនច្បងត្រូវធ្វើចំពោះឪពុក គឺជាភារៈរបស់កូនច្បង, ព្រះអានន្ទតែងធ្វើកិច្ចការដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើចំពោះព្រះមានព្រះភាគនោះ, អាត្មាអាស្រ័យព្រះអានន្ទហើយ ទើបជាអ្នកមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយតិចរស់នៅបាន" ដូច្នេះហើយ ក៏ស្រឡាញ់រាប់អានព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុជាពន់ពេកដែរ, លោកសូម្បីបានចីវរជាទីគាប់ចិត្ត ក៏ប្រគេនដល់ព្រះអានន្ទថេរៈនោះឯង សេចក្តីទាំងអស់នេះ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីមុនដដែល។ គប្បីដឹងថា ព្រះអានន្ទកាលដែលស្រឡាញ់រាប់អានដោយសេចក្តីគោរពក្នុងគុណយ៉ាងនេះ ទើបមានបំណងចង់ប្រគេនចីវរដែលកើតឡើងក្នុងពេលនោះ ដល់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ។

Navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vāti ettha pana sace bhaveyya ‘‘kathaṃ thero jānātī’’ti? Bahūhi kāraṇehi jānāti. Sāriputtatthero kira janapadacārikaṃ pakkamanto ānandattheraṃ āpucchitvāva pakkamati ‘‘ahaṃ ettakena nāma kālena āgacchissāmi, etthantare bhagavantaṃ mā pamajjī’’ti. Sace sammukhā na āpucchati, bhikkhū pesetvāpi āpucchitvāva gacchati. Sace aññattha vassaṃ vasati, ye paṭhamataraṃ bhikkhū āgacchanti, te evaṃ pahiṇati ‘‘mama vacanena bhagavato ca pāde sirasā vandatha, ānandassa ca ārogyaṃ vatvā maṃ ‘asukadivase nāma āgamissatī’ti vadathā’’ti sadā ca yathāparicchinnadivaseyeva eti. Apicāyasmā ānando anumānenapi jānāti ‘‘ettake divase bhagavatā viyogaṃ sahanto adhivāsento āyasmā sāriputto vasi, ito dāni paṭṭhāya asukaṃ nāma divasaṃ na atikkamissati addhā āgamissatī’’ti. Yesaṃ yesañhi paññā mahatī tesaṃ tesaṃ bhagavati pemañca gāravo ca mahā hotīti iminā nayenāpi jānāti. Evaṃ bahūhi kāraṇehi jānāti. Tenāha – ‘‘navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vā’’ti. Evaṃ vutte yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ paṇṇattivajjaṃ, na lokavajjaṃ; tasmā āyasmatā ānandena vuttasadisameva paricchedaṃ karonto ‘‘atha kho bhagavā…pe… dhāretu’’nti. Sace pana therena addhamāso vā māso vā uddiṭṭho abhavissa, sopi bhagavatā anuññāto assa.

ក្នុងពាក្យថា "Navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vā" នេះ បើមានសេចក្តីសង្ស័យថា "តើព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ដឹងដោយរបៀបណា?" ឆ្លើយថា ដឹងដោយហេតុជាច្រើនយ៉ាង។ ឮថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលនឹងចៀសចេញទៅកាន់ជនបទចារិក តែងតែលាព្រះអានន្ទថេរៈសិន ទើបចៀសចេញទៅ ដោយពោលថា "អាត្មនឹងត្រឡប់មកវិញក្នុងកំណត់កាលប៉ុណ្ណេះ, ក្នុងចន្លោះពេលនេះ លោកកុំបីធ្វេសប្រហែសចំពោះព្រះមានព្រះភាគឡើយ"។ ប្រសិនបើមិនបានលាផ្ទាល់មុខទេ ក៏ចាត់ភិក្ខុទាំងឡាយឱ្យទៅលាជំនួស រួចទើបទៅ។ ប្រសិនបើលោកនៅចាំវស្សាក្នុងកន្លែងដទៃ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមកដល់មុនគេ លោកតែងតែផ្ដាំផ្ញើភិក្ខុទាំងនោះយ៉ាងនេះថា "ចូរថ្វាយបង្គំព្រះបាទាទាំងគូនៃព្រះមានព្រះភាគដោយត្បូង តាមពាក្យរបស់អាត្មាផង ហើយសួរដណ្ដឹងសុខទុក្ខព្រះអានន្ទ រួចប្រាប់លោកថា 'អាត្មនឹងមកដល់ក្នុងថ្ងៃឯណោះ' ដូច្នេះផង" ហើយលោកតែងតែមកដល់ចំថ្ងៃដែលបានកំណត់ទុកនោះជានិច្ច។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ តែងដឹងដោយការអនុមាន (ស្មាន) ថា "ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានគង់នៅដោយអត់ទ្រាំនឹងការព្រាត់ប្រាសចាកព្រះមានព្រះភាគអស់ថ្ងៃប៉ុណ្ណេះហើយ, ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ លោកមិនឱ្យហួសថ្ងៃឯណោះឡើយ ពិតជាជិតមកដល់ហើយ"។ ព្រោះថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមានប្រាជ្ញាច្រើន សេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះមានព្រះភាគរបស់បុគ្គលទាំងនោះ ក៏រមែងខ្លាំងក្លាដែរ ព្រះអានន្ទតែងដឹងសូម្បីដោយន័យនេះឯង។ លោកដឹងដោយហេតុជាច្រើនយ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "Navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vā"។ កាលដែលព្រះអានន្ទក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រោះតែសិក្ខាបទនេះជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ មិនមែនជាលោកវជ្ជៈ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់កំណត់ថ្ងៃ ដូចពាក្យដែលព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុក្រាបបង្គំទូលនោះឯង ទើបត្រាស់ថា "Atha kho bhagavā...pe... dhāretuṃ"។ ប្រសិនបើព្រះថេរៈបានកំណត់កន្លះខែ ឬមួយខែ ព្រះមានព្រះភាគក៏គប្បីអនុញ្ញាតកាលកំណត់នោះដែរ។

462-3. Niṭṭhitacīvarasminti yena kenaci niṭṭhānena niṭṭhite cīvarasmiṃ. Yasmā pana taṃ cīvaraṃ karaṇenapi niṭṭhitaṃ hoti, nassanādīhipi tasmāssa padabhājane atthamattameva dassetuṃ bhikkhuno cīvaraṃ kataṃ vā hotītiādi vuttaṃ. Tattha katanti sūcikammapariyosānena kataṃ, sūcikammapariyosānaṃ nāma yaṃkiñci sūciyā kattabbaṃ pāsapaṭṭagaṇṭhikapaṭṭapariyosānaṃ katvā sūciyā paṭisāmanaṃ. Naṭṭhanti corādīhi haṭaṃ, etampi hi karaṇapalibodhassa niṭṭhitattā niṭṭhitanti vuccati. Vinaṭṭhanti upacikādīhi khāyitaṃ. Daḍḍhanti agginā daḍḍhaṃ. Cīvarāsā vā upacchinnāti ‘‘asukasmiṃ nāma kule [Pg.221] cīvaraṃ labhissāmī’’ti yā cīvarāsā uppannā hoti, sā vā upacchinnā, etesampi hi karaṇapalibodhasseva niṭṭhitattā niṭṭhitabhāvo veditabbo.

៤៦២-៣. ពាក្យថា "Niṭṭhitacīvarasmiṃ" សេចក្តីថា កាលបើចីវរសម្រេចហើយ ដោយការសម្រេចណាមួយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែចីវរនោះ ឈ្មោះថាសម្រេចដោយការធ្វើក្តី ដោយការបាត់បង់ជាដើមក្តី ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអត្ថន័យក្នុងបទភាជនីយ៍ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "bhikkhuno cīvaraṃ kataṃ vā hoti" (ចីវររបស់ភិក្ខុធ្វើសម្រេចហើយក្តី) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "kataṃ" សេចក្តីថា ធ្វើសម្រេចដោយការបញ្ចប់កិច្ចការដេរដោយម្ជុល, ដែលហៅថា ការបញ្ចប់កិច្ចការដេរដោយម្ជុល គឺការធ្វើកិច្ចការណាមួយដែលត្រូវធ្វើដោយម្ជុល មានការដេររង្វង់កន្ទុយភ្នែក (បាសបដិ) និងការដេរដុំប៊ូតុង (គណ្ឋិកបដិ) ជាទីបំផុត រួចហើយទុកដាក់ម្ជុលទុកជាដើម។ ពាក្យថា "naṭṭhaṃ" សេចក្តីថា ត្រូវពួកចោរជាដើមលួចយកទៅ, ព្រោះថា សូម្បីតែចីវរដែលត្រូវចោរលួចទៅនេះ ក៏ហៅថាសម្រេចដែរ ព្រោះអស់កង្វល់ (បលិពោធ) ក្នុងការធ្វើហើយ។ ពាក្យថា "vinaṭṭhaṃ" សេចក្តីថា ត្រូវសត្វកណ្ដៀរជាដើមស៊ីបំផ្លាញ។ ពាក្យថា "daḍḍhaṃ" សេចក្តីថា ត្រូវភ្លើងឆេះ។ ពាក្យថា "cīvarāsā vā upacchinnā" សេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នាចង់បានចីវរដែលកើតឡើងថា "អាត្មនឹងបានចីវរក្នុងត្រកូលឈ្មោះឯណោះ" សេចក្តីប្រាថ្នានោះត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ទៅ, ព្រោះថា សូម្បីតែចីវរដែលវិនាសទៅជាដើមទាំងនេះ ក៏គប្បីដឹងថាជាសភាពសម្រេចដែរ ព្រោះអស់កង្វល់ក្នុងការធ្វើនោះឯង។

Ubbhatasmiṃ kathineti kathine ca ubbhatasmiṃ. Etena dutiyassa palibodhassa abhāvaṃ dasseti. Taṃ pana kathinaṃ yasmā aṭṭhasu vā mātikāsu ekāya antarubbhārena vā uddharīyati, tenassa niddese ‘‘aṭṭhannaṃ mātikāna’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā kathinassa ubbhārāya – pakkamanantikā, niṭṭhānantikā, sanniṭṭhānantikā, nāsanantikā, savanantikā, āsāvacchedikā, sīmātikkantikā, sahubbhārā’’ti evaṃ aṭṭha mātikāyo kathinakkhandhake āgatā. Antarubbhāropi ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho; yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho kathinaṃ uddhareyya, esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho; saṅgho kathinaṃ uddharati, yassāyasmato khamati, kathinassa ubbhāro, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Ubbhataṃ saṅghena kathinaṃ, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (pāci. 926) evaṃ bhikkhunīvibhaṅge āgato. Tattha yaṃ vattabbaṃ taṃ āgataṭṭhāneyeva vaṇṇayissāma. Idha pana vuccamāne pāḷi āharitabbā hoti, atthopi vattabbo. Vuttopi ca na suviññeyyo hoti, aṭṭhāne vuttattāya.

ពាក្យថា "Ubbhatasmiṃ kathine" សេចក្តីថា កាលបើកឋិនដោះ (ដក) ចេញហើយ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវការមិនមានកង្វល់ (បលិពោធ) ទីពីរ (គឺអាវាសបលិពោធ)។ ចំណែកឯកឋិននោះ ព្រោះតែត្រូវបានដកចេញដោយមាតិកាណាមួយក្នុងចំណោមមាតិកាទាំង ៨ ឬដោយការដកចេញក្នុងចន្លោះ (អន្តរុព្ភារៈ) ហេតុនោះ ក្នុងនិទ្ទេសនៃពាក្យនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "aṭṭhannaṃ mātikānaṃ" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ មាតិកាទាំង ៨ នេះ គឺមានមកហើយក្នុងកឋិនក្ខន្ធកៈ ដូចជា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាតិកាដើម្បីដកកឋិនទាំងឡាយ ៨ យ៉ាងនេះគឺ បក្កមនន្តិកា (ដកព្រោះចៀសចេញទៅជាទីបំផុត) ១ និដ្ឋាណន្តិកា (ដកព្រោះធ្វើចីវរសម្រេចជាទីបំផុត) ១ សន្និដ្ឋាណន្តិកា (ដកព្រោះសម្រេចចិត្តជាទីបំផុត) ១ នាសនន្តិកា (ដកព្រោះចីវរវិនាសជាទីបំផុត) ១ សវនន្តិកា (ដកព្រោះឮដំណឹងជាទីបំផុត) ១ អាសាវច្ឆេទិកា (ដកព្រោះដាច់សេចក្តីសង្ឃឹមជាទីបំផុត) ១ សីមាតិក្កន្តិកា (ដកព្រោះកន្លងសីមាជាទីបំផុត) ១ សហុព្ភារា (ដកព្រោះដកជាមួយគ្នា) ១"។ សូម្បីតែការដកក្នុងចន្លោះ (អន្តរុព្ភារៈ) ក៏មានមកហើយក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ ដូចជា "បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន សូមព្រះសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំ... ខ្ញុំសូមចាំទុកនូវសេចក្តីនេះ យ៉ាងនេះឯង"។ សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងរឿងនោះ យើងនឹងអធិប្បាយក្នុងកន្លែងដែលសេចក្តីនោះមកដល់ផ្ទាល់តែម្តង។ ប៉ុន្តែ បើពោលក្នុងទីនេះ ត្រូវនាំយកព្រះបាលីមកសម្តែងផង ត្រូវពោលអត្ថន័យផង។ ទោះបីជាពោលហើយ ក៏មិនងាយយល់បានឡើយ ព្រោះជាការពោលក្នុងទីមិនសមគួរ។

Dasāhaparamanti dasa ahāni paramo paricchedo assāti dasāhaparamo, taṃ dasāhaparamaṃ kālaṃ dhāretabbanti attho. Padabhājane pana atthamattameva dassetuṃ ‘‘dasāhaparamatā dhāretabba’’nti vuttaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti ‘‘dasāhaparama’’nti ettha yā dasāhaparamatā dasāhaparamabhāvo, ayaṃ ettako kālo yāva nātikkamati tāva dhāretabbanti.

ពាក្យថា "Dasāhaparamanti" សេចក្តីថា មានកំណត់ ១០ ថ្ងៃជាកំណត់យ៉ាងខ្ពស់ ឈ្មោះថា ទសាហបរមៈ, មានសេចក្តីថា គប្បីទ្រទ្រង់ទុកបានត្រឹមតែកំណត់ ១០ ថ្ងៃជាយ៉ាងខ្ពស់នោះ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអត្ថន័យក្នុងបទភាជនីយ៍ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "dasāhaparamatā dhāretabbaṃ" (គប្បីទ្រទ្រង់ទុកបានត្រឹមតែកំណត់ ១០ ថ្ងៃជាយ៉ាងខ្ពស់)។ នេះជាពាក្យដែលទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកាថា ក្នុងពាក្យថា "dasāhaparamaṃ" នេះ កាលកំណត់ ១០ ថ្ងៃជាយ៉ាងខ្ពស់មានត្រឹមណា ដរាបណាមិនទាន់កន្លងហួសកាលកំណត់ប៉ុណ្ណោះទេ ក៏គប្បីទ្រទ្រង់ទុកបានដរាបនោះ។

Adhiṭṭhitavikappitesu apariyāpannattā atirekaṃ cīvaranti atirekacīvaraṃ. Tenevassa padabhājane vuttaṃ ‘‘anadhiṭṭhitaṃ avikappita’’nti.

ចីវរដែលលើស (អតិរេកចីវរ) គឺចីវរដែលមិនរាប់បញ្ចូលក្នុងចីវរដែលបានអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បទុក។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយ៍នៃពាក្យនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ" (ចីវរដែលមិនបានអធិដ្ឋាន មិនបានវិកប្បទុក)។

Channaṃ cīvarānaṃ aññataranti khomaṃ, kappāsikaṃ, koseyyaṃ, kambalaṃ, sāṇaṃ, bhaṅganti imesaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ. Etena cīvarassa jātiṃ dassetvā idāni pamāṇaṃ dassetuṃ ‘‘vikappanupagaṃ pacchima’’nti āha. Tassa pamāṇaṃ dīghato [Pg.222] dve vidatthiyo, tiriyaṃ vidatthi. Tatrāyaṃ pāḷi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvaraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358).

ពាក្យថា "Channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ" សេចក្តីថា ចីវរណាមួយក្នុងចំណោមចីវរទាំង ៦ យ៉ាងនេះ គឺ សំបកឈើ (ខោមៈ) ១ សំឡី (កប្បាសិកៈ) ១ សូត្រ (កោសេយ្យៈ) ១ រោមសត្វ (កម្ពលៈ) ១ ធ្មៃ (សាណៈ) ១ ចម្រុះគ្នា (ភង្គៈ) ១។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវប្រភេទនៃចីវរហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវខ្នាតទំហំ ទើបត្រាស់ថា "vikappanupagaṃ pacchimaṃ" (ចីវរយ៉ាងតូចបំផុតដែលគួរដល់ការវិកប្ប)។ ខ្នាតទំហំនៃចីវរនោះ គឺបណ្តោយ ២ ចំអាម ទទឹង ១ ចំអាម។ ក្នុងរឿងនោះ មានព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យវិកប្បនូវចីវរយ៉ាងតូចបំផុត មានបណ្តោយ ៨ ធ្នាប់ ទទឹង ៤ ធ្នាប់ ដោយធ្នាប់ព្រះសុគត"។

Taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyanti taṃ yathāvuttajātippamāṇaṃ cīvaraṃ dasāhaparamaṃ kālaṃ atikkāmayato, etthantare yathā atirekacīvaraṃ na hoti tathā akubbato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, tañca cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, pācittiyāpatti cassa hotīti attho. Atha vā nissajjanaṃ nissaggiyaṃ, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ. Nissaggiyamassa atthīti nissaggiyamicceva. Kintaṃ? Pācittiyaṃ. Taṃ atikkāmayato sanissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ hotīti ayamettha attho. Padabhājane pana paṭhamaṃ tāva atthavikappaṃ dassetuṃ ‘‘taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ hotī’’ti mātikaṃ ṭhapetvā ‘‘ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hoti, nissajjitabba’’nti vuttaṃ. Puna yassa ca nissajjitabbaṃ, yathā ca nissajjitabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘saṅghassa vā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ekādase aruṇuggamaneti ettha yaṃ divasaṃ cīvaraṃ uppannaṃ tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasaena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hotīti veditabbaṃ. Sacepi bahūni ekajjhaṃ bandhitvā vā veṭhetvā vā ṭhapitāni ekāva āpatti. Abaddhāveṭhitesu vatthugaṇanāya āpattiyo.

ពាក្យថា "Taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ" (កាលបើកន្លងហួសកំណត់នោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ដែលត្រូវលះបង់) សេចក្តីថា ភិក្ខុណាកន្លងហួសកាលកំណត់យ៉ាងច្រើនត្រឹម ១០ ថ្ងៃ នូវចីវរដែលមានប្រភេទ និងប្រមាណដូចដែលបានពោលហើយនោះ ហើយក្នុងចន្លោះពេលនេះ មិនបានធ្វើដោយប្រការណាដែលមិនឲ្យទៅជាអតិរេកចីវរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលត្រូវលះបង់ ហើយចីវរនោះក៏ជាវត្ថុត្រូវលះបង់ (និស្សគ្គិយ) ផង អាបត្តិបាចិត្តិយក៏កើតមានដល់ភិក្ខុនោះផង នេះជាសេចក្តីពន្យល់ទី១។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា "និស្សគ្គិយ" គឺការលះបង់ នេះជាឈ្មោះនៃវិនយកម្មដែលត្រូវធ្វើក្នុងចំណែកខាងដើម (មុននឹងសម្តែងអាបត្តិ)។ ធម៌ដែលមានការលះបង់នោះ ឈ្មោះថា "និស្សគ្គិយ"។ តើធម៌នោះជាអ្វី? គឺបាចិត្តិយ។ សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលធ្វើឲ្យកន្លងហួសកាលកំណត់នោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលប្រកបដោយវិនយកម្មគឺការលះបង់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងវិកប្បទី២នេះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទភាជនីយ៍ ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថវិកប្បទី១ជាមុនសិន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តាំងមាតិកាទុកថា "taṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ hoti" រួចហើយទ្រង់សម្តែងថា "ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hoti nissajjitabbaṃ" (កាលបើអរុណរះឡើងក្នុងថ្ងៃទី១១ ចីវរនោះជាវត្ថុត្រូវលះបង់ ភិក្ខុត្រូវតែលះបង់)។ មួយវិញទៀត ដើម្បីបង្ហាញថា ត្រូវលះបង់ដល់បុគ្គលណា និងត្រូវលះបង់ដោយរបៀបណា ទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យថា "saṅghassa vā" (ដល់សង្ឃក្តី) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ត្រង់ពាក្យថា "ekādase aruṇuggamane" នេះ ថ្ងៃណាដែលចីវរកើតឡើង អរុណនៃថ្ងៃនោះ រាប់ថាជាចំណែកនៃថ្ងៃដែលចីវរកើតឡើង ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ចីវរជាវត្ថុត្រូវលះបង់ក្នុងពេលអរុណរះឡើងនៃថ្ងៃទី១១ រាប់បញ្ចូលទាំងថ្ងៃដែលចីវរកើតឡើងនោះផង។ ទោះបីជាចីវរច្រើនផ្ទាំងដែលភិក្ខុចងក្រង ឬរុំខ្ចប់ទុកជាមួយគ្នាក៏ដោយ ក៏ត្រូវអាបត្តិតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បើមិនបានចង ឬមិនបានរុំខ្ចប់ទុកទេ ត្រូវអាបត្តិទៅតាមចំនួនវត្ថុ (គឺចំនួនផ្ទាំងចីវរ)។

Nissajjitvā āpatti desetabbāti kathaṃ desetabbā? Yathā khandhake vuttaṃ, kathañca tattha vuttaṃ? Evaṃ vuttaṃ – ‘‘tena, bhikkhave, bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ, bhante, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ paṭidesemī’’’ti (cūḷava. 239). Idha pana sace ekaṃ cīvaraṃ hoti ‘‘ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiya’’nti vattabbaṃ. Sace dve, ‘‘dve’’ti vattabbaṃ. Sace bahūni ‘‘sambahulānī’’ti vattabbaṃ. Nissajjanepi sace ekaṃ yathāpāḷimeva ‘‘idaṃ me, bhante, cīvara’’nti vattabbaṃ. Sace dve vā bahūni vā, ‘‘imāni me, bhante, cīvarāni dasāhātikkantāni nissaggiyāni, imānāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti vattabbaṃ. Pāḷiṃ vattuṃ asakkontena aññathāpi vattabbaṃ.

ពាក្យថា "Nissajjitvā āpatti desetabbā" (ភិក្ខុលះបង់ហើយ គប្បីសម្តែងអាបត្តិ) តើគប្បីសម្តែងយ៉ាងដូចម្តេច? គប្បីសម្តែងដូចដែលបានសម្តែងទុកក្នុងខន្ធកៈ។ ចុះក្នុងខន្ធកៈនោះ ទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងដូចម្តេច? ទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះគប្បីចូលទៅរកសង្ឃ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង សំពះបាទាភិក្ខុចាស់ទាំងឡាយ អង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី ហើយគប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវអាបត្តិមានឈ្មោះនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសម្តែងអាបត្តិនោះ"»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ (ការសម្តែងអាបត្តិនេះ) បើមានចីវរមួយផ្ទាំង គប្បីពោលថា "ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ" (ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលត្រូវលះបង់មួយ)។ បើមានពីរផ្ទាំង គប្បីពោលថា "dve" (ពីរ)។ បើមានច្រើនផ្ទាំង គប្បីពោលថា "sambahulāni" (ច្រើន)។ សូម្បីក្នុងការលះបង់ បើមានចីវរមួយផ្ទាំង គប្បីពោលតាមបាលីពិតប្រាកដថា "idaṃ me, bhante, cīvaraṃ..." (បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ចីវរនេះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា...)។ បើមានពីរផ្ទាំង ឬច្រើនផ្ទាំង គប្បីពោលថា "imāni me, bhante, cīvarāni dasāhātikkantāni nissaggiyāni, imānāhaṃ saṅghassa nissajjāmi" (បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ចីវរទាំងឡាយនេះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា កន្លងហួស ១០ ថ្ងៃហើយ ជាវត្ថុត្រូវលះបង់ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមលះបង់ចីវរទាំងឡាយនេះដល់សង្ឃ)។ ចំពោះភិក្ខុដែលមិនអាចពោលជាភាសាបាលីបាន គប្បីពោលដោយប្រការផ្សេង (ជាភាសាជាតិខ្លួន) ក៏បាន។

Byattena [Pg.223] bhikkhunā paṭibalena āpatti paṭiggahetabbāti khandhake vuttanayeneva paṭiggahetabbā. Evañhi tattha vuttaṃ – ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo –

ពាក្យថា "Byattena bhikkhunā paṭibalena āpatti paṭiggahetabbā" (ភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយថាមពល គប្បីទទួលអាបត្តិ) គឺគប្បីទទួលតាមន័យដែលបានសម្តែងទុកក្នុងខន្ធកៈនោះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងខន្ធកៈនោះ ទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយថាមពល គប្បីញុំាងសង្ឃឲ្យដឹងថា–

‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’nti.

“បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន សូមព្រះសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំព្រះករុណា ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះរលឹកឃើញ បើកកកាយ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្តែងនូវអាបត្តិ បើកាលគួរដល់សង្ឃហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាគប្បីទទួលអាបត្តិរបស់ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះ”។

Tena vattabbo ‘passasī’ti? ‘Āma, passāmī’ti. Āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti (cūḷava. 239). Dvīsu pana sambahulāsu vā purimanayeneva vacanabhedo ñātabbo.

ភិក្ខុអ្នកទទួលនោះ គប្បីសួរភិក្ខុនោះថា “លោកឃើញ (ទោស) ឬ?” ភិក្ខុនោះគប្បីឆ្លើយថា “បាទ ខ្ញុំព្រះករុណាឃើញ”។ ភិក្ខុអ្នកទទួលគប្បីប្រាប់ថា “លោកគប្បីសង្រួមតទៅ”»។ ចំណែកក្នុងអាបត្តិពីរ ឬច្រើន គប្បីជ្រាបការប្លែកគ្នានៃវចនៈ (ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ) តាមន័យមុននោះឯង។

Cīvaradānepi ‘‘saṅgho imaṃ cīvaraṃ imāni cīvarānī’’ti vatthuvasena vacanabhedo veditabbo. Gaṇassa ca puggalassa ca nissajjanepi eseva nayo.

សូម្បីក្នុងការឲ្យចីវរវិញ គប្បីជ្រាបការប្លែកគ្នានៃវចនៈដោយអំណាចនៃវត្ថុ (តិចឬច្រើន) ដូចជា "saṅgho imaṃ cīvaraṃ" (សង្ឃឲ្យចីវរនេះ) ឬ "imāni cīvarāni" (ចីវរទាំងឡាយនេះ)។ សូម្បីក្នុងការលះបង់ដល់គណៈ និងបុគ្គល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Āpattidesanāpaṭiggahaṇesu panettha ayaṃ pāḷi – ‘‘tena, bhikkhave, bhikkhunā sambahule bhikkhū upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassu vacanīyā – ‘ahaṃ, bhante, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno taṃ paṭidesemī’ti. Byattena bhikkhunā paṭibalena te bhikkhū ñāpetabbā –

ម៉្យាងទៀត ក្នុងការសម្តែង និងការទទួលអាបត្តិនេះ មានព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះគប្បីចូលទៅរកភិក្ខុច្រើនរូប ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង សំពះបាទាភិក្ខុចាស់ទាំងឡាយ អង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី ហើយគប្បីពោលចំពោះភិក្ខុទាំងនោះយ៉ាងនេះថា "បពិត្រលោកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវអាបត្តិមានឈ្មោះនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសម្តែងអាបត្តិនោះ"។ ភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយថាមពល គប្បីញុំាងភិក្ខុទាំងនោះឲ្យដឹងថា–

‘Suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti. Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’nti.

“សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយស្តាប់ខ្ញុំ ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះរលឹកឃើញ បើកកកាយ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្តែងនូវអាបត្តិ បើកាលគួរដល់លោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយហើយ ខ្ញុំគប្បីទទួលអាបត្តិរបស់ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះ”។

Tena vattabbo ‘passasī’ti? ‘Āma, passāmī’ti. ‘Āyatiṃ saṃvareyyāsī’ti.

ភិក្ខុអ្នកទទួលនោះ គប្បីសួរភិក្ខុនោះថា “លោកឃើញ (ទោស) ឬ?” ភិក្ខុនោះគប្បីឆ្លើយថា “បាទ ខ្ញុំឃើញ”។ ភិក្ខុអ្នកទទួលគប្បីប្រាប់ថា “លោកគប្បីសង្រួមតទៅ”។

Tena bhikkhunā ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ, āvuso, itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno taṃ paṭidesemī’ti. Tena vattabbo ‘passasī’ti, āma passāmīti āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti (cūḷava. 239). Tattha [Pg.224] purimanayeneva āpattiyā nāmaggahaṇaṃ vacanabhedo ca veditabbo.

ភិក្ខុនោះគប្បីចូលទៅរកភិក្ខុមួយរូប ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង អង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី ហើយគប្បីពោលចំពោះភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះថា "ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ខ្ញុំត្រូវអាបត្តិមានឈ្មោះនេះ ខ្ញុំសូមសម្តែងអាបត្តិនោះ"។ ភិក្ខុនោះគប្បីសួរថា "លោកឃើញឬ?" ភិក្ខុនោះគប្បីឆ្លើយថា "បាទ ខ្ញុំឃើញ"។ ភិក្ខុនោះគប្បីប្រាប់ថា "លោកគប្បីសង្រួមតទៅ"»។ ក្នុងព្រះបាលីនោះ គប្បីជ្រាបការបញ្ចេញឈ្មោះអាបត្តិ និងការប្លែកគ្នានៃវចនៈ តាមន័យមុននោះឯង។

Yathā ca gaṇassa nissajjane evaṃ dvinnaṃ nissajjanepi pāḷi veditabbā. Yadi hi viseso bhaveyya, yatheva ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tiṇṇannaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātuṃ, evañca pana, bhikkhave, kātabbo. Byattena bhikkhunā paṭibalena te bhikkhū ñāpetabbā’’tiādinā nayena ‘‘tiṇṇannaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti vatvā puna ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātuṃ, evañca pana, bhikkhave, kātabbo. Therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅga’’ntiādinā (mahāva. 168) nayena visuṃyeva dvinnaṃ pārisuddhiuposatho vutto, evamidhāpi visuṃ pāḷiṃ vadeyya, yasmā pana natthi, tasmā avatvā gatoti, gaṇassa vuttā pāḷiyevettha pāḷi.

ម៉្យាងទៀត ព្រះបាលីក្នុងការលះបង់ដល់ភិក្ខុពីររូប គប្បីជ្រាបថាដូចគ្នានឹងការលះបង់ដល់គណៈ (ភិក្ខុបីរូប) ដែរ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើមានសេចក្តីប្លែកគ្នា ព្រះមានព្រះភាគក៏គប្បីសម្តែងព្រះបាលីដោយឡែក ដូចជាទ្រង់បានសម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុ ៣ រូប ធ្វើបារិសុទ្ធិឧបោសថ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើឧបោសថយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃ ប្រកបដោយថាមពល គប្បីញុំាងភិក្ខុទាំងនោះឲ្យដឹងថា...» ជាដើម ដើម្បីធ្វើបារិសុទ្ធិឧបោសថសម្រាប់ភិក្ខុ ៣ រូប រួចហើយទ្រង់សម្តែងដោយឡែកសម្រាប់ភិក្ខុ ២ រូប ទៀតថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុ ២ រូប ធ្វើបារិសុទ្ធិឧបោសថ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើឧបោសថយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុជាថេរៈគប្បីធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង...» ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុថាក្នុងទីនេះគ្មានសេចក្តីប្លែកគ្នាឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនបានសម្តែងដោយឡែក ហើយទ្រង់រំលងទៅ ដូច្នេះ ព្រះបាលីដែលទ្រង់សម្តែងទុកសម្រាប់គណៈនោះឯង ទើបជាព្រះបាលីក្នុងទីនេះ (សម្រាប់ការលះបង់ដល់ភិក្ខុពីររូប)។

Āpattipaṭiggahaṇe pana ayaṃ viseso, yathā gaṇassa nissajjitvā āpattiyā desiyamānāya āpattipaṭiggāhako bhikkhu ñattiṃ ṭhapeti, evaṃ aṭṭhapetvā dvīsu aññatarena yathā ekapuggalo paṭiggaṇhāti, evaṃ āpatti paṭiggahetabbā. Dvinnañhi ñattiṭṭhapanā nāma natthi, yadi siyā dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ visuṃ na vadeyya.

ប៉ុន្តែ ក្នុងការទទួលអាបត្តិ មានសេចក្តីប្លែកគ្នានៃវចនៈយ៉ាងនេះគឺ កាលដែលភិក្ខុលះបង់ហើយសម្តែងអាបត្តិចំពោះគណៈ ភិក្ខុអ្នកទទួលអាបត្តិត្រូវតាំងញត្តិ តែសម្រាប់ការលះបង់ចំពោះភិក្ខុពីររូប មិនបាច់តាំងញត្តិយ៉ាងនោះឡើយ គឺភិក្ខុមួយរូបក្នុងចំណោមពីររូបនោះ ទទួលអាបត្តិដូចជាបុគ្គលម្នាក់ទទួលដូច្នោះឯង គប្បីទទួលអាបត្តិយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ការតាំងញត្តិសម្រាប់ភិក្ខុពីររូបនោះមិនមានឡើយ ប្រសិនបើមានការតាំងញត្តិមែន ព្រះអង្គក៏មិនសម្តែងបារិសុទ្ធិឧបោសថសម្រាប់ភិក្ខុពីររូបដោយឡែកពីគ្នាដែរ។

Nissaṭṭhacīvaradānepi yathā ‘‘imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī’’ti eko vadati, evaṃ ‘‘imaṃ mayaṃ cīvaraṃ āyasmato demā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Ito garukatarāni hi ñattidutiyakammānipi ‘‘apaloketvā kātabbānī’’ti vuttāni atthi, tesaṃ etaṃ anulomaṃ nissaṭṭhacīvaraṃ pana dātabbameva adātuṃ na labbhati, vinayakammamattañhetaṃ. Na taṃ tena saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā dinnameva hotīti.

សូម្បីក្នុងការឲ្យចីវរដែលលះបង់ហើយត្រឡប់ទៅវិញ ដូចជាភិក្ខុមួយរូបពោលថា "imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammi" (ខ្ញុំសូមឲ្យចីវរនេះដល់លោកដ៏មានអាយុ) យ៉ាងណាមិញ ការពោលថា "imaṃ mayaṃ cīvaraṃ āyasmato demā" (យើងទាំងឡាយសូមឲ្យចីវរនេះដល់លោកដ៏មានអាយុ) ក៏គួរដូចគ្នាយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា សូម្បីតែញត្តិទុតិយកម្មទាំងឡាយដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «គប្បីធ្វើដោយការអបលោកនៈ (ការប្រាប់ឲ្យដឹង)» ក៏មានដែរ វិនយកម្មនេះក៏ស្របគ្នានឹងកម្មទាំងនោះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ចីវរដែលលះបង់ហើយនោះ ត្រូវតែឲ្យត្រឡប់ទៅវិញជាដាច់ខាត មិនអាចមិនឲ្យបានឡើយ ព្រោះការលះបង់នេះគ្រាន់តែជាវិនយកម្មប៉ុណ្ណោះ។ ចីវរនោះ មិនមែនជាវត្ថុដែលភិក្ខុនោះប្រគល់ឲ្យដាច់ទៅដល់សង្ឃ ឬគណៈ ឬបុគ្គលនោះឡើយ។

468. Dasāhātikkante atikkantasaññīti dasāhaṃ atikkante cīvare ‘‘atikkantaṃ ida’’nti evaṃsaññī, dasāhe vā atikkante ‘‘atikkanto dasāho’’ti evaṃsaññī. Nissaggiyaṃ pācittiyanti na idha saññā rakkhati. Yopi evaṃsaññī, tassapi taṃ cīvaraṃ nissaggiyaṃ pācittiyāpatti ca. Sanissaggiyavinayakammaṃ vā pācittiyanti ubhopi atthavikappā yujjanti. Esa nayo sabbattha.

៤៦៨. ពាក្យថា "Dasāhātikkante atikkantasaññī" (កាលបើកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ មានសេចក្តីសំគាល់ថាកន្លងហួសហើយ) សេចក្តីថា កាលបើចីវរកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃហើយ មានសេចក្តីសំគាល់យ៉ាងនេះថា “ចីវរនេះកន្លងហួសហើយ” ឬកាលបើកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃហើយ មានសេចក្តីសំគាល់យ៉ាងនេះថា “កាល ១០ ថ្ងៃកន្លងហួសហើយ”។ ពាក្យថា "Nissaggiyaṃ pācittiyaṃ" សេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ សញ្ញាមិនអាចជួយការពារ (មិនឲ្យត្រូវអាបត្តិ) បានឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុណាមានសេចក្តីសំគាល់យ៉ាងនោះ (ថាមិនទាន់កន្លងហួស) ក៏ដោយ ចីវរនោះក៏ជាវត្ថុត្រូវលះបង់ ហើយភិក្ខុនោះក៏ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែរ។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា "ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលប្រកបដោយវិនយកម្មគឺការលះបង់" ដូច្នេះ អត្ថវិកប្បទាំងពីរក៏សមគួរដូចគ្នា។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងតិកៈទាំងអស់។

Avissajjite [Pg.225] vissajjitasaññīti kassaci adinne apariccatte ‘‘pariccattaṃ mayā’’ti evaṃsaññī.

ពាក្យថា "Avissajjite vissajjitasaññī" (កាលបើមិនទាន់បានលះបង់ មានសេចក្តីសំគាល់ថាលះបង់ហើយ) សេចក្តីថា កាលបើចីវរមិនទាន់បានឲ្យ ឬមិនទាន់បានលះបង់ដល់អ្នកណាម្នាក់ឡើយ តែមានសេចក្តីសំគាល់យ៉ាងនេះថា “យើងបានលះបង់ហើយ”។

Anaṭṭhe naṭṭhasaññīti attano cīvarena saddhiṃ bahūni aññesaṃ cīvarāni ekato ṭhapitāni corā haranti. Tatresa attano cīvare anaṭṭhe naṭṭhasaññī hoti. Esa nayo avinaṭṭhādīsupi.

ពាក្យថា "Anaṭṭhe naṭṭhasaññī" (កាលបើមិនទាន់បាត់ មានសេចក្តីសំគាល់ថាបាត់ហើយ) សេចក្តីថា ចីវររបស់ខ្លួន និងចីវររបស់ភិក្ខុដទៃជាច្រើនផ្ទាំងដែលដាក់ទុកជាមួយគ្នា ត្រូវបានពួកចោរលួចយកទៅ ក្នុងហេតុការណ៍នោះ ចីវររបស់ខ្លួនមិនបានបាត់បង់ទៅទេ តែភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសំគាល់ថាបាត់បង់ទៅហើយ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងពាក្យថា "avinaṭṭha" (មិនទាន់ខូចខាត) ជាដើមផងដែរ។

Avilutteti ettha pana gabbhaṃ bhinditvā pasayhāvahāravasena avilutteti veditabbaṃ.

ត្រង់ពាក្យថា "Avilutte" (មិនទាន់ត្រូវប្លន់យកទៅ) នេះ គប្បីជ្រាបថា មិនទាន់ត្រូវពួកចោរធ្លាយចូលមកប្លន់យកទៅដោយកម្លាំងបាយឡើយ។

Anissajjitvā paribhuñjati āpatti dukkaṭassāti sakiṃ nivatthaṃ vā sakiṃ pārutaṃ vā kāyato amocetvā divasampi vicarati, ekāva āpatti. Mocetvā mocetvā nivāseti vā pārupati vā payoge payoge dukkaṭaṃ. Dunnivatthaṃ vā duppārutaṃ vā saṇṭhapentassa anāpatti. Aññassa taṃ paribhuñjatopi anāpatti, ‘‘anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti (pārā. 570) ādivacanañcettha sādhakaṃ. Anatikkante atikkantasaññino vematikassa ca dukkaṭaṃ paribhogaṃ sandhāya vuttaṃ.

ពាក្យថា "Anissajjitvā paribhuñjati āpatti dukkaṭassa" (ភិក្ខុមិនទាន់លះបង់ ហើយប្រើប្រាស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ) សេចក្តីថា បើភិក្ខុស្លៀកម្តង ឬដណ្តប់ម្តង ហើយមិនបានដោះចេញពីកាយ សូម្បីដើរទៅពេញមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវអាបត្តិតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ តែបើដោះចេញហើយស្លៀកម្តងទៀត ឬដោះចេញហើយដណ្តប់ម្តងទៀត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ ចំពោះភិក្ខុដែលរៀបចំសំពត់ដែលស្លៀកមិនរៀបរយ ឬដណ្តប់មិនរៀបរយឲ្យបានល្អ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុដទៃប្រើប្រាស់នូវវត្ថុត្រូវលះបង់នោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ ព្រះតម្រាស់ជាដើមថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុដែលបានមកវិញនូវវត្ថុដែលភិក្ខុដទៃធ្វើហើយ ហើយប្រើប្រាស់» នេះជាគ្រឿងអាងក្នុងទីនេះ។ ចំណែកពាក្យថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ដល់ភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសំគាល់ថាកន្លងហួសហើយ ក្នុងកាលដែលមិនទាន់កន្លងហួស និងភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសង្ស័យនោះ ទ្រង់សម្តែងសំដៅលើការប្រើប្រាស់។

469. ‘‘Anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti, vikappetī’’ti ettha pana adhiṭṭhānupagaṃ vikappanupagañca veditabbaṃ. Tatrāyaṃ pāḷi – atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘yāni tāni bhagavatā anuññātāni ‘ticīvara’nti vā ‘vassikasāṭikā’ti vā ‘nisīdana’nti vā ‘paccattharaṇa’nti vā ‘kaṇḍuppaṭicchādī’ti vā mukhapuñchanacoḷakanti vā parikkhāracoḷanti vā sabbāni tāni adhiṭṭhātabbānīti nu kho udāhu vikappetabbānī’’ti, bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ –

៤៦៩. ត្រង់ពាក្យថា "Anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti, vikappeti" (មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុដែលអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ) នេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅលើសំពត់ដែលគួរដល់ការអធិដ្ឋាន និងគួរដល់ការវិកប្ប។ ក្នុងទីនោះ មានព្រះបាលីយ៉ាងនេះថា៖ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «សំពត់ទាំងឡាយណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតទុកហើយ គឺ ត្រិចីវរក្តី សំពត់សាដកសម្រាប់ភ្លៀងក្តី សំពត់ទ្រនាប់អង្គុយក្តី សំពត់សម្រាប់បូសក្តី សំពត់ជូតមុខក្តី សំពត់បរិក្ខារក្តី សំពត់ទាំងអស់នោះ ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានឬ ឬមួយគប្បីវិកប្ប?» ទើបភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះមានព្រះភាគថា–

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ; vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ; nisīdanaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ; paccattharaṇaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ; kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāvaābādhā adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ; mukhapuñchanacoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ; parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti (mahāva. 358).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានត្រិចីវរ មិនអនុញ្ញាតឲ្យវិកប្បឡើយ អនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់សាដកសម្រាប់ភ្លៀងអស់រយៈពេល ៤ ខែនៃវស្សានរដូវ ហួសពីនោះទៅ អនុញ្ញាតឲ្យវិកប្ប អនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់ទ្រនាប់អង្គុយ មិនអនុញ្ញាតឲ្យវិកប្បឡើយ អនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់សម្រាប់បូសអស់កាលដែលនៅមានជំងឺ ហួសពីនោះទៅ អនុញ្ញាតឲ្យវិកប្ប អនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់ជូតមុខ មិនអនុញ្ញាតឲ្យវិកប្បឡើយ អនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់បរិក្ខារ មិនអនុញ្ញាតឲ្យវិកប្បឡើយ»។

‘‘Tattha [Pg.226] ticīvaraṃ’’ adhiṭṭhahantena rajitvā kappabinduṃ datvā pamāṇayuttameva adhiṭṭhātabbaṃ. Tassa pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati, lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ pamāṇaṃ vaṭṭati. Antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati. Pārupaṇenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetunti. Vuttappamāṇato pana atirekaṃ ūnakañca parikkhāracoḷanti adhiṭṭhātabbaṃ.

ក្នុងបណ្តាចីវរទាំងនោះ ភិក្ខុកាលនឹងអធិដ្ឋានត្រៃចីវរ ជ្រលក់ពណ៌ហើយ ធ្វើកប្បពិន្ទុហើយ គប្បីអធិដ្ឋានតែចីវរដែលមានប្រមាណត្រូវតាមវិន័យប៉ុណ្ណោះ។ ប្រមាណនៃត្រៃចីវរនោះ ដោយកំណត់យ៉ាងខ្ពស់បំផុត ថយចុះជាងសុគតចីវរ គឺសមគួរ (ប្រើបាន) ដោយកំណត់យ៉ាងទាបបំផុត ប្រមាណដោយបណ្តោយ ៥ ហត្ថក្តាប់ ដោយទទឹង ៣ ហត្ថក្តាប់ នៃសង្ឃាដិ និងឧត្តរាសង្គ គឺសមគួរ។ ចំណែកឯស្បង់ (អន្តរវាសកៈ) ដោយបណ្តោយ ៥ ហត្ថក្តាប់ ដោយទទឹងសូម្បី ២ ហត្ថ ក៏សមគួរ ព្រោះថា សូម្បីការស្លៀកដណ្តប់ ក៏អាចបិទបាំងផ្ចិតបាន។ ចំណែកចីវរដែលមានប្រមាណលើស ឬខ្វះជាងប្រមាណដែលពោលហើយនោះ គប្បីអធិដ្ឋានថា "បរិក្ខារចោឡៈ" (សំពត់បរិក្ខារ)។

Tattha yasmā ‘‘dve cīvarassa adhiṭṭhānā – kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭhetī’’ti (pari. 322) vuttaṃ, tasmā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbā. Idaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ, taṃ yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati. Vācāya adhiṭṭhāne pana vacībhedaṃ katvā vācāya adhiṭṭhātabbā. Tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ – sace hatthapāse hoti ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā. Atha antogabbhe vā uparipāsāde vā sāmantavihāre vā hoti ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā. Esa nayo uttarāsaṅge antaravāsake ca. Nāmamattameva hi viseso. Tasmā sabbāni saṅghāṭiṃ uttarāsaṅgaṃ antaravāsakanti evaṃ attano nāmeneva adhiṭṭhātabbāni. Sace adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti, niṭṭhite rajane ca kappe ca imaṃ ‘‘paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni. Adhiṭṭhitena pana saddhiṃ mahantatarameva dutiyapaṭṭaṃ vā khaṇḍaṃ vā saṃsibbantena puna adhiṭṭhātabbameva. Same vā khuddake vā adhiṭṭhānakiccaṃ natthi.

ក្នុងការអធិដ្ឋាននោះ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "ការអធិដ្ឋានចីវរមាន ២ យ៉ាង គឺអធិដ្ឋានដោយកាយ ឬអធិដ្ឋានដោយវាចា" ហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីដកសង្ឃាដិចាស់ចេញដោយពាក្យថា "ឥមំ សង្ឃាដិំ បច្ចុទ្ធរាមិ" (តថាគតដកសង្ឃាដិនេះចេញ) រួចហើយកាន់យកសង្ឃាដិថ្មីដោយដៃ ធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ដោយចិត្តថា "ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមិ" (តថាគតអធិដ្ឋានសង្ឃាដិនេះ) កាលធ្វើកាយវិការ គប្បីអធិដ្ឋានដោយកាយ។ នេះជាការអធិដ្ឋានដោយកាយ ការអធិដ្ឋានដោយកាយនោះ មិនសមគួរដល់ភិក្ខុដែលមិនបានពាល់ត្រូវដោយអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយឡើយ។ ចំណែកឯក្នុងការអធិដ្ឋានដោយវាចា ភិក្ខុគប្បីបញ្ចេញវាចាអធិដ្ឋានដោយវាចា។ ក្នុងការអធិដ្ឋានដោយវាចានោះ មាន ២ យ៉ាងគឺ ប្រសិនបើចីវរនៅក្នុងហត្ថបាស គប្បីបញ្ចេញវាចាថា "ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមិ"។ ប្រសិនបើចីវរនៅក្នុងបន្ទប់ក្តី នៅលើប្រាសាទក្តី នៅក្នុងវិហារជិតខាងក្តី គប្បីកំណត់ចំណាំកន្លែងដែលទុកចីវរនោះ រួចបញ្ចេញវាចាថា "ឯតំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមិ" (តថាគតអធិដ្ឋានសង្ឃាដិណោះ)។ វិធីនេះ ក៏គប្បីប្រើក្នុងឧត្តរាសង្គ និងអន្តរវាសកៈដែរ ព្រោះមានតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះដែលប្លែកគ្នា។ ហេតុនោះ គប្បីអធិដ្ឋានចីវរទាំងអស់តាមឈ្មោះរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះថា "សង្ឃាដិ" "ឧត្តរាសង្គ" "អន្តរវាសកៈ"។ ប្រសិនបើភិក្ខុអធិដ្ឋានហើយ យកសំពត់ដែលទុកនោះទៅធ្វើជាសង្ឃាដិជាដើម កាលបើការជ្រលក់ និងការធ្វើកប្បពិន្ទុសម្រេចហើយ គប្បីដកចេញដោយពាក្យថា "ឥមំ បច្ចុទ្ធរាមិ" រួចហើយគប្បីអធិដ្ឋានសារជាថ្មី។ ចំណែកភិក្ខុដែលដេរភ្ជាប់សំពត់ជាន់ទីពីរ ឬខណ្ឌដែលមានទំហំធំជាង ចូលជាមួយនឹងចីវរដែលបានអធិដ្ឋានហើយ គប្បីអធិដ្ឋានសារជាថ្មីម្តងទៀត។ ប៉ុន្តែបើដេរភ្ជាប់សំពត់ដែលមានទំហំប៉ុនគ្នា ឬតូចជាង មិនមានកិច្ចដែលត្រូវអធិដ្ឋានឡើយ។

Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti? Mahāpadumatthero kirāha – ‘‘ticīvaraṃ ticīvarameva adhiṭṭhātabbaṃ. Sace parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ labheyya udositasikkhāpade parihāro niratthako bhaveyyā’’ti. Evaṃ vutte kira avasesā bhikkhū āhaṃsu – ‘‘parikkhāracoḷampi bhagavatāva adhiṭṭhātabbanti vuttaṃ, tasmā vaṭṭatī’’ti. Mahāpaccariyampi vuttaṃ ‘‘parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhametanti ticīvaraṃ [Pg.227] parikkhāracoḷanti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Udositasikkhāpade pana ticīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharantassa parihāro vutto’’ti. Ubhatovibhaṅgabhāṇako puṇṇavālikavāsī mahātissattheropi kira āha – ‘‘mayaṃ pubbe mahātherānaṃ assumha, araññavāsino bhikkhū rukkhasusirādīsu cīvaraṃ ṭhapetvā padhānaṃ padahanatthāya gacchanti. Sāmantavihāre dhammasavanatthāya gatānañca nesaṃ sūriye uṭṭhite sāmaṇerā vā daharabhikkhū vā pattacīvaraṃ gahetvā gacchanti, tasmā sukhaparibhogatthaṃ ticīvaraṃ parikkhāracoḷanti adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti. Mahāpaccariyampi vuttaṃ pubbe āraññikā bhikkhū abaddhasīmāyaṃ dupparihāranti ticīvaraṃ parikkhāracoḷameva adhiṭṭhahitvā paribhuñjiṃsū’’ti.

សួរថា ចុះការអធិដ្ឋានត្រៃចីវរជាបរិក្ខារចោឡៈ គួរឬមិនគួរ? ឮថា ព្រះមហាបំទុមត្ថេរ ពោលថា "ត្រៃចីវរ គប្បីអធិដ្ឋានជាត្រៃចីវរតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើបានការអធិដ្ឋានជាបរិក្ខារចោឡៈ ការរក្សាចីវរក្នុងឧទោសិតសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីការទុកចីវរក្នុងរោង) មុខជានឹងឥតប្រយោជន៍"។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅសល់បានពោលថា "សូម្បីបរិក្ខារចោឡៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា គប្បីអធិដ្ឋានដែរ ហេតុនោះ ទើបគួរ"។ សូម្បីក្នុងមហាបច្ចរី ក៏ពោលទុកថា "ឈ្មោះថា បរិក្ខារចោឡៈនេះ ជាវិធីរក្សាទុកចីវរដោយឡែកមួយបែប ហេតុនោះ ភិក្ខុអធិដ្ឋានត្រៃចីវរជាបរិក្ខារចោឡៈហើយប្រើប្រាស់ គឺគួរ។ ចំណែកក្នុងឧទោសិតសិក្ខាបទ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ការរក្សាចីវររបស់ភិក្ខុដែលអធិដ្ឋានត្រៃចីវរហើយនាំទៅ"។ ឮថា ព្រះមហាទិស្សត្ថេរ ជាអ្នកសូត្រឧភតោវិភង្គ ដែលនៅក្នុងភូមិបុណ្ណវាលិកៈ ក៏បានពោលដែរថា "ពួកយើងធ្លាប់ឮពាក្យរបស់ព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយក្នុងកាលមុនថា ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ ទុកចីវរក្នុងប្រហោងឈើជាដើម ហើយទៅដើម្បីបំពេញព្យាយាម។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅស្តាប់ធម៌ក្នុងវិហារជិតខាង កាលបើព្រះអាទិត្យរះឡើង សាមណេរក្តី ភិក្ខុខ្ចីក្តី តែងកាន់យកបាត្រនិងចីវរដើរតាមទៅ ហេតុនោះ ដើម្បីការប្រើប្រាស់ដោយសប្បាយ ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានត្រៃចីវរជាបរិក្ខារចោឡៈ គឺគួរ"។ សូម្បីក្នុងមហាបច្ចរី ក៏ពោលទុកថា "ក្នុងកាលមុន ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ យល់ឃើញថា ក្នុងអពទ្ធសីមា ចីវរពិបាករក្សាទុក ទើបអធិដ្ឋានត្រៃចីវរជាបរិក្ខារចោឡៈតែម្យ៉ាងហើយប្រើប្រាស់"។

‘‘Vassikasāṭikā’’ anatirittappamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā, tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā. Vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭati. Dve pana na vaṭṭanti. ‘‘Nisīdanaṃ’’ vuttanayena adhiṭṭhātabbameva, tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva, dve na vaṭṭanti. ‘‘Paccattharaṇa’’mpi adhiṭṭhātabbameva, taṃ pana mahantampi vaṭṭati, ekampi vaṭṭati, bahūnipi vaṭṭanti. Nīlampi pītakampi sadasampi pupphadasampīti sabbappakāraṃ vaṭṭati. Sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hoti. ‘‘Kaṇḍuppaṭicchādi’’ yāva ābādho atthi, tāva pamāṇikā adhiṭṭhātabbā. Ābādhe vūpasante paccuddharitvā vikappetabbā, ekāva vaṭṭati. ‘‘Mukhapuñchanacoḷaṃ’’ adhiṭṭhātabbameva, yāva ekaṃ dhoviyati, tāva aññaṃ paribhogatthāya icchitabbanti dve vaṭṭanti. Apare pana therā ‘‘nidhānamukhametaṃ bahūnipi vaṭṭantī’’ti vadanti. Parikkhāracoḷe gaṇanā natthi, yattakaṃ icchati tattakaṃ adhiṭṭhātabbameva. Thavikāpi parissāvanampi vikappanupagaṃ pacchimacīvarappamāṇaṃ ‘‘parikkhāracoḷaka’’nti adhiṭṭhātabbameva. Bahūni ekato katvā ‘‘imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭhātumpi vaṭṭatiyeva. Bhesajjanavakammamātāpituādīnaṃ atthāya ṭhapentenapi adhiṭṭhātabbameva. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘anāpattī’’ti vuttaṃ. Mañcabhisi pīṭhakabhisi bimbohanaṃ pāvāro kojavoti etesu pana senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe ca adhiṭṭhānakiccaṃ natthiyeva.

"សំពត់ទឹកភ្លៀង" (វស្សិកសាដិកា) ដែលមានប្រមាណមិនហួសកំណត់ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកឈ្មោះអធិដ្ឋានតាមវិធីដែលពោលហើយនោះ អស់រយៈពេល ៤ ខែក្នុងវស្សានរដូវ បន្ទាប់ពីនោះមក គប្បីដកចេញហើយវិកប្បទុក។ សូម្បីសំពត់ទឹកភ្លៀងដែលជ្រលក់គ្រាន់តែឱ្យខូចពណ៌ដើម ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន。 ប៉ុន្តែសំពត់ទឹកភ្លៀង ២ ភួយ មិនគួរឡើយ។ "សំពត់ទ្រនាប់អង្គុយ" (និសីទនៈ) ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង ហើយសំពត់ទ្រនាប់អង្គុយនោះត្រូវតែមានប្រមាណត្រូវតាមវិន័យ និងមានតែមួយប៉ុណ្ណោះ ពីរមិនគួរឡើយ។ "សំពត់កម្រាល" (បច្ចត្ថរណៈ) សូម្បីសំពត់កម្រាលនោះ ក៏ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានដែរ សំពត់កម្រាលនោះ ទោះបីធំក៏គួរ តែមួយក៏គួរ ច្រើនក៏គួរ។ សូម្បីសំពត់ពណ៌ខៀវក្តី ពណ៌លឿងក្តី មានជាយបន្តោងក្តី មានជាយផ្កាក្តី សំពត់កម្រាលគ្រប់ប្រភេទ គឺគួរទាំងអស់។ កាលបើអធិដ្ឋានម្តងហើយ ក៏ឈ្មោះថាជាសំពត់អធិដ្ឋានជានិច្ច។ "សំពត់បិទបាំងបូស" (កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ) ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានសំពត់ដែលមានប្រមាណត្រូវតាមវិន័យ ដរាបណាជំងឺនៅមាននៅឡើយ។ កាលបើជំងឺជាសះស្បើយហើយ គប្បីដកចេញហើយវិកប្បទុក សំពត់បិទបាំងបូសតែមួយប៉ុណ្ោះ ទើបគួរ។ "សំពត់ជូតមុខ" (មុខបុញ្ឆនចោឡៈ) ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានដែរ ភិក្ខុគប្បីប្រាថ្នាសំពត់មួយទៀតដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងខណៈដែលសំពត់មួយកំពុងបោកគក់ ហេតុនោះ សំពត់ជូតមុខ ២ គឺគួរ។ ចំណែកព្រះថេរៈដទៃទៀត ពោលថា "សំពត់ជូតមុខនេះ ជាវិធីរក្សាទុកចីវរ ហេតុនោះ សូម្បីច្រើនក៏គួរ"។ ក្នុងបរិក្ខារចោឡៈ មិនមានកំណត់ចំនួនឡើយ ភិក្ខុប្រាថ្នាប៉ុន្មាន គប្បីអធិដ្ឋានប៉ុណ្ណោះឯង។ សូម្បីថង់យាមក្តី តម្រងទឹកក្តី ដែលមានប្រមាណស្មើនឹងចីវរទំហំតូចបំផុតដែលគួរដល់ការវិកប្ប ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានថា "បរិក្ខារចោឡកៈ" ដែរ។ សូម្បីការប្រមូលសំពត់ជាច្រើនចូលគ្នាតែមួយ រួចអធិដ្ឋានថា "ឥមានិ ចីវរានិ បរិក្ខារចោឡានិ អធិដ្ឋាមិ" (តថាគតអធិដ្ឋានសំពត់ទាំងឡាយនេះជាបរិក្ខារចោឡៈ) ក៏គួរពិតមែន។ សូម្បីភិក្ខុដែលទុកសំពត់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ថ្នាំពេទ្យ ដល់ការងារសំណង់ថ្មី ឬដើម្បីមាតាបិតាជាដើម ក៏គប្បីអធិដ្ឋានដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា "មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ"។ ចំណែកឯក្នុងពូកគ្រែ ពូកកៅអី ខ្នើយ សំពត់ដណ្តប់ និងកម្រាលព្រំទាំងនេះក្តី និងក្នុងសំពត់កម្រាលដែលគេប្រគេនដើម្បីជាគ្រឿងបរិក្ខារសេនាសនៈក្តី មិនមានកិច្ចដែលត្រូវអធិដ្ឋានឡើយ។

Adhiṭṭhitacīvaraṃ pana paribhuñjato kathaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti? Aññassa dānena, acchinditvā gahaṇena, vissāsaggāhena, hīnāyāvattanena, sikkhāpaccakkhānena[Pg.228], kālaṃkiriyāya, liṅgaparivattanena, paccuddharaṇena, chiddabhāvenāti imehi navahi kāraṇehi vijahati. Tattha purimehi aṭṭhahi sabbacīvarāni adhiṭṭhānaṃ vijahanti, chiddabhāvena pana ticīvarasseva sabbaaṭṭhakathāsu adhiṭṭhānavijahanaṃ vuttaṃ, tañca nakhapiṭṭhippamāṇena chiddena. Tattha nakhapiṭṭhippamāṇaṃ kaniṭṭhaṅgulinakhavasena veditabbaṃ, chiddañca vinibbiddhachiddameva. Chiddassa hi abbhantare ekatantu cepi acchinno hoti, rakkhati. Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, parato na bhindati. Antaravāsakassa pana dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, parato na bhindati. Tasmā jāte chidde taṃ cīvaraṃ atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati, sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ. Mahāsumatthero panāha – ‘‘pamāṇacīvarassa yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, mahantassa pana pamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindati, antojātaṃ bhindatī’’ti. Karavīkatissatthero āha – ‘‘khuddakaṃ mahantaṃ na pamāṇaṃ, dve cīvarāni pārupantassa vāmahatthe saṅgharitvā ṭhapitaṭṭhāne chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindati, orabhāge bhindati. Antaravāsakassapi ovaṭṭikaṃ karontena saṅgharitaṭṭhāne chiddaṃ na bhindati, tato oraṃ bhindatī’’ti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ticīvare mahāsumattheravādaṃ pamāṇaṃ katvā uttarimpi idaṃ vuttaṃ ‘‘pacchimappamāṇaṃ adhiṭṭhānaṃ rakkhatī’’ti. Parikkhāracoḷe dīghaso aṭṭhaṅgule sugataṅgulena tiriyaṃ caturaṅgule yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati. Mahante coḷe tato parena chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na vijahati. Esa nayo sabbesu adhiṭṭhātabbakesu cīvaresū’’ti.

សួរថា ចុះចីវរដែលបានអធិដ្ឋានហើយ កាលភិក្ខុប្រើប្រាស់ តើការអធិដ្ឋានរលត់ (ដាច់) ទៅដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា ការអធិដ្ឋានរលត់ទៅដោយហេតុ ៩ យ៉ាងនេះគឺ៖ ដោយការប្រគេនដល់បុគ្គលដទៃ ១, ដោយការត្រូវគេឆក់ប្លន់យកទៅ ១, ដោយការដែលគេកាន់យកដោយវិសាសៈ ១, ដោយការសឹកទៅជាគ្រហស្ថ ១, ដោយការលះបង់សិក្ខា ១, ដោយការធ្វើមរណកាល ១, ដោយការផ្លាស់ប្តូរភេទ ១, ដោយការដកអធិដ្ឋាន ១, ដោយការធ្លុះធ្លាយ ១។ ក្នុងបណ្តាហេតុទាំងនោះ ដោយហេតុ ៨ យ៉ាងខាងដើម ចីវរគ្រប់ប្រភេទតែងរលត់ការអធិដ្ឋាន ចំណែកដោយហេតុគឺការធ្លុះធ្លាយ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួងពោលថា នាំឱ្យរលត់ការអធិដ្ឋានតែចំពោះត្រៃចីវរប៉ុណ្ណោះ ហើយការធ្លុះធ្លាយនោះ ត្រូវដឹងដោយរន្ធដែលមានប្រមាណប៉ុនខ្នងក្រចក។ ក្នុងរន្ធប៉ុនខ្នងក្រចកនោះ គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃក្រចកកូនដៃ ហើយរន្ធនោះត្រូវតែធ្លុះធ្លាយទៅម្ខាងទៀតពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើសរសៃអំបោះសូម្បីតែមួយសរសៃនៅក្នុងរន្ធនោះមិនទាន់ដាច់ទេ វានៅតែរក្សាការអធិដ្ឋានបានដដែល។ ក្នុងត្រៃចីវរនោះ រន្ធដែលកើតឡើងក្នុងចន្លោះខាងក្នុងនៃទីដែលមានប្រមាណ ១ ចំអាមពីជាយបណ្តោយ និងប្រមាណ ៨ ធ្នាប់ពីជាយទទឹង នៃសង្ឃាដិ និងឧត្តរាសង្គ តែងបំផ្លាញការអធិដ្ឋាន បើកើតឡើងខាងក្រៅពីនោះ មិនបំផ្លាញឡើយ។ ចំណែកឯស្បង់ (អន្តរវាសកៈ) រន្ធដែលកើតឡើងក្នុងចន្លោះខាងក្នុងនៃទីដែលមានប្រមាណ ១ ចំអាមពីជាយបណ្តោយ និងប្រមាណ ៤ ធ្នាប់ពីជាយទទឹង តែងបំផ្លាញការអធិដ្ឋាន បើកើតឡើងខាងក្រៅពីនោះ មិនបំផ្លាញឡើយ។ ហេតុនោះ កាលបើមានរន្ធកើតឡើង ចីវរនោះរមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអតិរេកចីវរ ភិក្ខុគប្បីដេរជួសជុលហើយអធិដ្ឋានសារជាថ្មី។ ចំណែកព្រះមហាសុមត្ថេរ ពោលថា "ចំពោះចីវរដែលមានប្រមាណល្មម រន្ធកើតឡើងក្នុងទីណាមួយ ក៏បំផ្លាញការអធិដ្ឋានដែរ ប៉ុន្តែចំពោះចីវរធំ រន្ធដែលកើតឡើងខាងក្រៅប្រមាណវិន័យ មិនបំផ្លាញការអធិដ្ឋានឡើយ បើកើតឡើងខាងក្នុង ទើបបំផ្លាញ"។ ព្រះករវីកតិស្សត្ថេរ ពោលថា "តូចឬធំមិនមែនជាប្រមាណសំខាន់ឡើយ រន្ធដែលកើតឡើងត្រង់កន្លែងដែលភិក្ខុបត់ទុកក្នុងដៃឆ្វេង កាលដណ្តប់ចីវរពីរជាន់ មិនបំផ្លាញការអធិដ្ឋានឡើយ បើកើតឡើងក្នុងចំណែកខាងក្រៅពីនោះ ទើបបំផ្លាញ។ សូម្បីចំពោះស្បង់ កាលភិក្ខុធ្វើខ្សែចង្កេះ រន្ធដែលនៅក្នុងកន្លែងបត់មូរ មិនបំផ្លាញការអធិដ្ឋានឡើយ បើកើតឡើងខាងក្រៅពីនោះ ទើបបំផ្លាញ"។ ចំណែកក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថា បានធ្វើលទ្ធិរបស់ព្រះមហាសុមត្ថេរឱ្យជាប្រមាណក្នុងត្រៃចីវរ ហើយបានពោលពាក្យនេះក្រៅពីនេះទៀតថា "ចីវរដែលមានប្រមាណតូចបំផុត តែងរក្សាការអធិដ្ឋានបាន។ ក្នុងបរិក្ខារចោឡៈ រន្ធដែលកើតឡើងក្នុងទីណាមួយ ដែលមានបណ្តោយ ៨ ធ្នាប់ ទទឹង ៤ ធ្នាប់ ដោយធ្នាប់ព្រះសុគត តែងរលត់ការអធិដ្ឋាន។ ចំពោះសំពត់ធំ រន្ធដែលកើតឡើងខាងក្រៅពីប្រមាណ ៨ ធ្នាប់ ៤ ធ្នាប់នោះ មិនរលត់ការអធិដ្ឋានឡើយ។ វិធីនេះ ក៏គប្បីប្រើក្នុងចីវរដែលត្រូវអធិដ្ឋានទាំងអស់ដែរ"។

Tattha yasmā sabbesampi adhiṭṭhātabbakacīvarānaṃ vikappanupagapacchimappamāṇato aññaṃ pacchimappamāṇaṃ nāma natthi, yañhi nisīdana-kaṇḍuppaṭicchādi-vassikasāṭikānaṃ pamāṇaṃ vuttaṃ, taṃ ukkaṭṭhaṃ, tato uttari paṭisiddhattā na pacchimaṃ tato heṭṭhā appaṭisiddhattā. Ticīvarassāpi sugatacīvarappamāṇato ūnakattaṃ ukkaṭṭhappamāṇameva. Pacchimaṃ pana visuṃ sutte vuttaṃ natthi. Mukhapuñchanapaccattharaṇaparikkhāracoḷānaṃ ukkaṭṭhaparicchedo natthiyeva. Vikappanupagapacchimena pana pacchimaparicchedo vutto. Tasmā yaṃ tāva andhakaṭṭhakathāyaṃ [Pg.229] ‘‘pacchimappamāṇaṃ adhiṭṭhānaṃ rakkhatī’’ti vatvā tattha parikkhāracoḷasseva sugataṅgulena aṭṭhaṅgulacaturaṅgulapacchimappamāṇaṃ dassetvā itaresaṃ ticīvarādīnaṃ muṭṭhipañcakādipabhedaṃ pacchimappamāṇaṃ sandhāya ‘‘esa nayo sabbesu adhiṭṭhātabbakesucīvaresū’’ti vuttaṃ, taṃ na sameti.

ក្នុងបណ្តាវាទៈទាំងនោះ ព្រោះហេតុថា មិនមានប្រមាណតូចបំផុតដទៃទៀត ដែលហៅថាប្រមាណតូចបំផុត ក្រៅពីប្រមាណតូចបំផុតដែលគួរដល់ការវិកប្ប នៃចីវរដែលត្រូវអធិដ្ឋានទាំងអស់ឡើយ ព្រោះថា ប្រមាណដែលពោលទុកសម្រាប់សំពត់ទ្រនាប់អង្គុយ សំពត់បិទបាំងបូស និងសំពត់ទឹកភ្លៀងនោះ ជាប្រមាណយ៉ាងខ្ពស់បំផុត ព្រោះទ្រង់ហាមឃាត់មិនឱ្យហួសពីនោះទៅ មិនមែនជាប្រមាណតូចបំផុតឡើយ ព្រោះមិនទ្រង់ហាមឃាត់ក្នុងប្រមាណដែលទាបជាងនោះ។ សូម្បីការថយចុះជាងប្រមាណសុគតចីវរនៃត្រៃចីវរ ក៏ជាប្រមាណយ៉ាងខ្ពស់បំផុតដែរ។ ចំណែកឯប្រមាណតូចបំផុតដែលទ្រង់សម្តែងដោយឡែកក្នុងព្រះសូត្រ គឺមិនមានឡើយ។ កំណត់យ៉ាងខ្ពស់បំផុតនៃសំពត់ជូតមុខ សំពត់កម្រាល និងបរិក្ខារចោឡៈ គឺមិនមានពិតមែន។ ប៉ុន្តែ កំណត់យ៉ាងទាបបំផុត គឺទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយប្រមាណតូចបំផុតដែលគួរដល់ការវិកប្ប។ ហេតុនោះ ពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថាជាដំបូងថា "ចីវរដែលមានប្រមាណតូចបំផុត តែងរក្សាការអធិដ្ឋានបាន" រួចហើយក្នុងអដ្ឋកថានោះ បានបង្ហាញប្រមាណតូចបំផុត គឺបណ្តោយ ៨ ធ្នាប់ ទទឹង ៤ ធ្នាប់ ដោយធ្នាប់ព្រះសុគត ចំពោះតែបរិក្ខារចោឡៈប៉ុណ្ណោះ ហើយសំដៅដល់ប្រមាណតូចបំផុតដែលមានការប្លែកគ្នាមាន ៥ ហត្ថក្តាប់ជាដើម នៃត្រៃចីវរជាដើមដែលនៅសល់ រួចពោលថា "វិធីនេះ ក៏គប្បីប្រើក្នុងចីវរដែលត្រូវអធិដ្ឋានទាំងអស់ដែរ" ដូច្នេះ ពាក្យនោះ មិនសមស្រប (នឹងព្រះបាលីសិក្ខាបទ) ឡើយ។

Karavīkatissattheravādepi dīghantatoyeva chiddaṃ dassitaṃ, tiriyantato na dassitaṃ, tasmā so aparicchinno. Mahāsumattheravāde ‘‘pamāṇacīvarassa yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, mahantassa pana pamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindatī’’ti vuttaṃ. Idaṃ pana na vuttaṃ – ‘‘idaṃ nāma pamāṇacīvaraṃ ito uttari mahantaṃ cīvara’’nti. Apicettha ticīvarādīnaṃ muṭṭhipañcakādibhedaṃ pacchimappamāṇanti adhippetaṃ. Tattha yadi pacchimappamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindeyya, ukkaṭṭhapattassāpi majjhimapattassa vā omakappamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindeyya, na ca na bhindati. Tasmā ayampi vādo aparicchinno.

សូម្បីក្នុងវាទៈរបស់ព្រះករវីកតិស្សត្ថេរ សេចក្តីធ្លុះធ្លាយត្រូវបានបង្ហាញតែត្រង់ចុងខាងបណ្តោយប៉ុណ្ណោះ មិនបានបង្ហាញត្រង់ចុងខាងទទឹងឡើយ ព្រោះហេតុនោះ វាទៈនោះឈ្មោះថា មិនបានកំណត់ជាក់លាក់។ ក្នុងវាទៈរបស់ព្រះមហាសុមត្ថេរ មានពោលទុកថា «សេចក្តីធ្លុះធ្លាយត្រង់កន្លែងណាមួយនៃចីវរមានប្រមាណ រមែងធ្វើឱ្យខូចអធិដ្ឋាន ប៉ុន្តែសេចក្តីធ្លុះធ្លាយខាងក្រៅប្រមាណនៃចីវរធំ មិនធ្វើឱ្យខូចអធិដ្ឋានឡើយ»។ ប៉ុន្តែពាក្យនេះមិនបានពោលទុកឡើយថា «ចីវរមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ចីវរដែលលើសពីនេះទៅជាចីវរធំ»។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងវាទៈនេះ បំណងសំដៅយកប្រមាណដ៏ថោកទាបបំផុត មានការបែងចែកជាមុដ្ឋិបញ្ចកៈ (ក្ដាប់ដៃប្រាំ) ជាដើម នៃត្រៃចីវរជាដើម។ ក្នុងត្រៃចីវរនោះ ប្រសិនបើសេចក្តីធ្លុះធ្លាយខាងក្រៅប្រមាណដ៏ថោកទាបបំផុត មិនធ្វើឱ្យខូចអធិដ្ឋានទេ សូម្បីសេចក្តីធ្លុះធ្លាយខាងក្រៅប្រមាណដ៏ថោកទាបបំផុតនៃបាត្រយ៉ាងឧក្រិដ្ឋ ឬបាត្រយ៉ាងកណ្តាល ក៏មិនគួរធ្វើឱ្យខូចអធិដ្ឋានដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាមិនខូចនោះទេ (គឺខូចពិតមែន)។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែវាទៈនេះ ក៏មិនបានកំណត់ជាក់លាក់ដែរ។

Yo panāyaṃ sabbapaṭhamo aṭṭhakathāvādo, ayamevettha pamāṇaṃ. Kasmā? Paricchedasabbhāvato. Ticīvarassa hi pacchimappamāṇañca chiddappamāṇañca chidduppattidesappamāṇañca sabbaaṭṭhakathāsuyeva paricchinditvā vuttaṃ, tasmā sveva vādo pamāṇaṃ. Addhā hi so bhagavato adhippāyaṃ anugantvā vutto. Itaresu pana neva paricchedo atthi, na pubbāparaṃ sametīti.

ប៉ុន្តែ វាទៈរបស់អដ្ឋកថាដ៏មុនដំបូងបង្អស់ណា វាទៈនេះឯងជាប្រមាណក្នុងទីនេះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានការកំណត់ជាក់លាក់។ ព្រោះថា ទាំងប្រមាណដ៏ថោកទាបបំផុត ទាំងប្រមាណនៃសេចក្តីធ្លុះធ្លាយ ទាំងប្រមាណនៃទីកន្លែងដែលកើតមានសេចក្តីធ្លុះធ្លាយនៃត្រៃចីវរ ត្រូវបានកំណត់ពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួងហើយ ព្រោះហេតុនោះ វាទៈនោះឯងជាប្រមាណ។ ព្រោះថា វាទៈនោះពិតជាពោលទៅតាមព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយពិតប្រាកដ។ ចំណែកក្នុងវាទៈដទៃទៀត មិនមានការកំណត់ឡើយ ទាំងសេចក្តីខាងដើមនិងខាងចុងក៏មិនសមស្របគ្នាដែរ។

Yo pana dubbalaṭṭhāne paṭhamaṃ aggaḷaṃ datvā pacchā dubbalaṭṭhānaṃ chinditvā apaneti, adhiṭṭhānaṃ na bhijjati. Maṇḍalaparivattanepi eseva nayo. Dupaṭṭassa ekasmiṃ paṭale chidde vā jāte gaḷite vā adhiṭṭhānaṃ na bhijjati, khuddakaṃ cīvaraṃ mahantaṃ karoti, mahantaṃ vā khuddakaṃ karoti, adhiṭṭhānaṃ na bhijjati. Ubho koṭiyo majjhe karonto sace paṭhamaṃ chinditvā pacchā ghaṭeti, adhiṭṭhānaṃ bhijjati. Atha ghaṭetvā chindati, na bhijjati, rajakehi dhovāpetvā setaṃ kārāpentassāpi adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānamevāti. Ayaṃ tāva ‘‘antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetī’’ti ettha adhiṭṭhāne vinicchayo.

ភិក្ខុណា ប៉ះប៉ុងត្រង់កន្លែងធ្លុះធ្លាយជាមុនសិន រួចហើយទើបកាត់កន្លែងធ្លុះធ្លាយនោះចេញជាក្រោយ អធិដ្ឋានមិនខូចឡើយ។ សូម្បីក្នុងការផ្លាស់ប្តូរវង់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ កាលបើចីវរពីរជាន់ ធ្លុះធ្លាយក្តី រហែករបូតក្តី ត្រង់ស្រទាប់ណាមួយ អធិដ្ឋានមិនខូចឡើយ ភិក្ខុធ្វើចីវរតូចឱ្យធំ ឬធ្វើចីវរធំឱ្យតូច អធិដ្ឋានមិនខូចឡើយ។ កាលធ្វើជាយទាំងពីរឱ្យមកចំកណ្តាល ប្រសិនបើកាត់មុន រួចហើយទើបតភ្ជាប់ជាក្រោយ អធិដ្ឋានរមែងខូច។ បើមិនដូច្នោះទេ (គឺ) តភ្ជាប់រួចហើយទើបកាត់ អធិដ្ឋានមិនខូចឡើយ។ សូម្បីភិក្ខុឱ្យជាងជ្រលក់បោកគក់ ហើយធ្វើឱ្យសស្អាត អធិដ្ឋានក៏នៅជាអធិដ្ឋានដដែល។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងអធិដ្ឋាន ត្រង់ពាក្យថា «អធិដ្ឋានក្នុងរវាងដប់ថ្ងៃ ឬវិកប្បទុក» នេះសិន។

Vikappane [Pg.230] pana dve vikappanā – sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ sammukhāvikappanā hotīti? Cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’’’ti vā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ, ayamekā sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhuñjituṃ pana vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ, mayhaṃ santakāni paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti. Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

ចំណែកក្នុងការវិកប្ប មានការវិកប្បពីរយ៉ាង គឺ សម្មុខាវិកប្ប (ការវិកប្បចំពោះមុខ) និង បរម្មុខាវិកប្ប (ការវិកប្បកំបាំងមុខ)។ សម្មុខាវិកប្ប តើមានដូចម្តេច? ភិក្ខុដឹងនូវភាពជាចីវរតែមួយ ឬច្រើន និងភាពជាចីវរនៅជិត ឬមិននៅជិត ហើយគួរពោលថា «ខ្ញុំវិកប្បចីវរនេះ» ឬ «ខ្ញុំវិកប្បចីវរទាំងឡាយនេះ» ឬ «ខ្ញុំវិកប្បចីវរនោះ» ឬ «ខ្ញុំវិកប្បចីវរទាំងឡាយនោះ ចំពោះលោក» នេះជាសម្មុខាវិកប្បទីមួយ។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ គួរតែរក្សាទុកបាន ប៉ុន្តែមិនគួរប្រើប្រាស់ លះបង់ ឬអធិដ្ឋានឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភាគីម្ខាងទៀតពោលយ៉ាងនេះថា «ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យនូវរបស់ជារបស់ខ្ញុំ (ឬរបស់ទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ) ចុះ» ឈ្មោះថាជាការដកវិកប្ប។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីការប្រើប្រាស់ជាដើម ក៏គួរធ្វើបាន។

Aparopi nayo – tatheva cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘‘‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’’’ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘‘tissassa bhikkhuno vikappemī’ti vā ‘tissāya bhikkhuniyā, sikkhamānāya, tissassa sāmaṇerassa, tissāya sāmaṇeriyā vikappemī’’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ…pe… tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

វិធីមួយទៀត៖ ភិក្ខុដឹងនូវភាពជាចីវរតែមួយ ឬច្រើន និងភាពជាចីវរនៅជិត ឬមិននៅជិត ដូចគ្នានោះឯង ហើយពោលក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះឯងថា «ចីវរនេះ» ឬ «ចីវរទាំងឡាយនេះ» ឬ «ចីវរនោះ» ឬ «ចីវរទាំងឡាយនោះ» ហើយបញ្ចេញឈ្មោះបុគ្គលណាម្នាក់ក្នុងចំណោមសហធម្មិកទាំង ៥ ដែលខ្លួនពេញចិត្ត គួរពោលថា «ខ្ញុំវិកប្បចំពោះភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ» ឬ «ខ្ញុំវិកប្បចំពោះភិក្ខុនីឈ្មោះតិស្សា, ចំពោះសិក្ខមានា, ចំពោះសាមណេរឈ្មោះតិស្សៈ, ចំពោះសាមណេរីឈ្មោះតិស្សា» នេះជាសម្មុខាវិកប្បមួយបែបទៀត។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ គួរតែរក្សាទុកបាន ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ជាដើម សូម្បីតែយ៉ាងណាមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុនោះពោលថា «ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យនូវរបស់ជារបស់ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ...បេ... របស់សាមណេរីឈ្មោះតិស្សា ចុះ» ឈ្មោះថាជាការដកវិកប្ប។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីការប្រើប្រាស់ជាដើម ក៏គួរធ្វើបាន។

Kathaṃ parammukhāvikappanā hotīti? Cīvarānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’’’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ. Tena vattabbo – ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti? Tato itarena purimanayeneva ‘‘tisso bhikkhūti vā…pe… tissā sāmaṇerī’’ti vā vattabbaṃ. Puna tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammīti vā…pe… tissāya sāmaṇeriyā dammī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ parammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

បរម្មុខាវិកប្ប តើមានដូចម្តេច? ភិក្ខុដឹងនូវភាពជាចីវរតែមួយ ឬច្រើន និងភាពជាចីវរនៅជិត ឬមិននៅជិត ដូចគ្នានោះឯង ហើយពោលថា «ចីវរនេះ» ឬ «ចីវរទាំងឡាយនេះ» ឬ «ចីវរនោះ» ឬ «ចីវរទាំងឡាយនោះ» ហើយគួរពោលថា «ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យលោកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការវិកប្ប»។ ភិក្ខុនោះ ត្រូវសួរថា «តើនរណាជាមិត្ត ឬជាសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលរបស់លោក?»។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុម្ចាស់ចីវរនោះ ត្រូវពោលតាមវិធីមុននោះឯងថា «ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ...បេ... សាមណេរីឈ្មោះតិស្សា»។ ជាថ្មីម្តងទៀត ភិក្ខុនោះ ត្រូវពោលថា «ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ» ឬ «...បេ... ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យសាមណេរីឈ្មោះតិស្សា» នេះជាបរម្មុខាវិកប្ប។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ គួរតែរក្សាទុកបាន ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ជាដើម សូម្បីតែយ៉ាងណាមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុនោះពោលតាមវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងសម្មុខាវិកប្បទីពីរយ៉ាងនេះថា «ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យនូវរបស់ជារបស់បុគ្គលមានឈ្មោះនេះចុះ» ឈ្មោះថាជាការដកវិកប្ប។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីការប្រើប្រាស់ជាដើម ក៏គួរធ្វើបាន។

Dvinnaṃ [Pg.231] vikappanānaṃ kiṃ nānākaraṇaṃ? Sammukhāvikappanāyaṃ sayaṃ vikappetvā parena paccuddharāpeti. Parammukhāvikappanāya pareneva vikappāpetvā pareneva paccuddharāpeti, idamettha nānākaraṇaṃ. Sace pana yassa vikappeti, so paññattikovido na hoti, na jānāti paccuddharituṃ, taṃ cīvaraṃ gahetvā aññassa byattassa santikaṃ gantvā puna vikappetvā paccuddharāpetabbaṃ. Vikappitavikappanā nāmesā vaṭṭati. Ayaṃ ‘‘vikappetī’’ti imasmiṃ pade vinicchayo.

តើការវិកប្បទាំងពីរយ៉ាងនេះ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងណា? ក្នុងសម្មុខាវិកប្ប ខ្លួនឯងវិកប្បហើយ ឱ្យអ្នកដទៃដកវិកប្បឱ្យ។ ក្នុងបរម្មុខាវិកប្ប ឱ្យអ្នកដទៃវិកប្បឱ្យ ហើយឱ្យអ្នកដទៃនោះឯងដកវិកប្បឱ្យ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលខ្លួនវិកប្បឱ្យនោះ មិនមែនជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញត្តិ មិនចេះដកវិកប្បទេ ត្រូវនាំយកចីវរនោះទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុដទៃដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃ ហើយវិកប្បជាថ្មីម្តងទៀត រួចឱ្យលោកដកវិកប្បឱ្យ។ វិធីនេះ ឈ្មោះថា វិកប្បិតវិកប្បនា (ការវិកប្បលើចីវរដែលវិកប្បរួចហើយ) គួរធ្វើបាន។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងពាក្យថា «វិកប្បទុក» នេះ។

‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’ntiādivacanato ca idaṃ ‘‘vikappetī’’ti avisesena vuttavacanaṃ viruddhaṃ viya dissati, na ca viruddhaṃ tathāgatā bhāsanti. Tasmā evamassa attho veditabbo, ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepeneva pariharato adhiṭṭhātumeva anujānāmi, na vikappetuṃ. Vassikasāṭikaṃ pana cātumāsato paraṃ vikappetumeva na adhiṭṭhātuṃ. Evañca sati yo ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hoti, tassa ticīvarādhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hoti. Dasāhātikkame ca anāpattīti etenupāyena sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabbo.

ព្រោះតែព្រះពុទ្ធដីកាជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យអធិដ្ឋានត្រៃចីវរ មិនមែនឱ្យវិកប្បឡើយ» ពាក្យដែលពោលដោយមិនចំពោះថា «វិកប្បទុក» នេះ ហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នា ប៉ុន្តែព្រះតថាគតទាំងឡាយ មិនដែលសម្តែងពាក្យដែលផ្ទុយគ្នានោះឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យអធិដ្ឋានតែម៉្យាង មិនមែនឱ្យវិកប្បឡើយ ចំពោះភិក្ខុអ្នករក្សាទុកត្រៃចីវរដោយការសង្ខេបត្រៃចីវរ។ ចំណែកឯសំពត់សាដកសម្រាប់ភ្លៀង ហួសពីបួនខែទៅ គប្បីវិកប្បតែម៉្យាង មិនមែនឱ្យអធិដ្ឋានឡើយ។ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ភិក្ខុណាមានបំណងចង់នៅប្រាសចាកចីវរណាមួយក្នុងចំណោមត្រៃចីវរ ឱកាសនៃការវិកប្បត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដល់ភិក្ខុនោះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការនៅប្រាសចាកដោយសប្បាយ ដោយការដកអធិដ្ឋាននៃត្រៃចីវរនោះចេញ។ ទាំងមិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការកន្លងហួសដប់ថ្ងៃឡើយ។ ដោយឧបាយនេះ គb្បីជ្រាបនូវភាពមិនត្រូវបានហាមឃាត់នៃការវិកប្បក្នុងចីវរទាំងពួង។

Vissajjetīti aññassa deti. Kathaṃ pana dinnaṃ hoti, kathaṃ gahitaṃ? ‘‘Imaṃ tuyhaṃ demi dadāmi dajjāmi oṇojemi pariccajāmi nissajjāmi vissajjāmīti vā ‘‘itthannāmassa demi…pe… nissajjāmī’’ti vā vadati, sammukhāpi parammukhāpi dinnaṃyeva hoti. ‘‘Tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vadati, sudinnaṃ suggahitañca. ‘‘Tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ karissasī’’ti vutte ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ karissāmī’’ti vadati, duddinnaṃ duggahitañca. Neva dātā dātuṃ jānāti, na itaro gahetuṃ. Sace pana ‘‘tava santakaṃ karohī’’ti vutte ‘‘sādhu, bhante, mayhaṃ gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, suggahitaṃ. Sace pana ‘‘eko gaṇhāhī’’ti vadati, itaro ‘‘na gaṇhāmī’’ti puna so ‘‘dinnaṃ mayā tuyhaṃ, gaṇhāhī’’ti vadati, itaropi ‘‘na mayhaṃ iminā attho’’ti vadati. Tato purimopi ‘‘mayā dinna’’nti dasāhaṃ atikkāmeti, pacchimopi ‘‘mayā paṭikkhitta’’nti. Kassa āpattīti? Na kassaci āpatti. Yassa pana ruccati, tena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ.

ពាក្យថា «លះបង់» គឺឱ្យដល់អ្នកដទៃ។ ចុះការឱ្យ តើឱ្យដូចម្តេច? ការទទួល តើទទួលដូចម្តេច? កាលបើពោលថា «ខ្ញុំឱ្យចីវរនេះដល់លោក» ឬ «ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យ» «ខ្ញុំលះបង់» «ខ្ញុំលះចោល» ឬពោលថា «ខ្ញុំឱ្យដល់បុគ្គលឈ្មោះនេះ...បេ... ខ្ញុំលះចោល» មិនថាក្នុងទីចំពោះមុខ ឬកំបាំងមុខ ឈ្មោះថាជាការឱ្យពិតប្រាកដ។ កាលបើពោលថា «ចូរលោកទទួលយកចុះ» ហើយភាគីម្ខាងទៀតពោលថា «ខ្ញុំទទួលយក» ឈ្មោះថាជាការឱ្យល្អ និងការទទួលយកល្អ។ កាលបើពោលថា «ចូរលោកធ្វើឱ្យជារបស់លោកចុះ» «សូមឱ្យជារបស់លោកចុះ» «លោកនឹងធ្វើឱ្យជារបស់លោកឬ» ហើយភាគីម្ខាងទៀតពោលថា «ខ្ញុំធ្វើឱ្យជារបស់ខ្ញុំ» «សូមឱ្យជារបស់ខ្ញុំចុះ» «ខ្ញុំនឹងធ្វើឱ្យជារបស់ខ្ញុំ» ឈ្មោះថាជាការឱ្យមិនល្អ និងការទទួលយកមិនល្អ ព្រោះអ្នកឱ្យក៏មិនចេះឱ្យ អ្នកទទួលក៏មិនចេះទទួល។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកាលបើពោលថា «ចូរលោកធ្វើឱ្យជារបស់លោកចុះ» ហើយភាគីម្ខាងទៀតពោលថា «ពិរោះណាស់ លោកម្ចាស់ ខ្ញុំទទួលយក» ហើយទទួលយក ឈ្មោះថាជាការទទួលយកល្អ។ ប្រសិនបើភិក្ខុមួយរូបពោលថា «ចូរលោកទទួលយកចុះ» ភិក្ខុម្ខាងទៀតពោលថា «ខ្ញុំមិនទទួលយកទេ» ជាថ្មីម្តងទៀត ភិក្ខុនោះពោលថា «ខ្ញុំឱ្យលោកហើយ ចូរលោកទទួលយកចុះ» ភិក្ខុម្ខាងទៀតក៏ពោលថា «ខ្ញុំមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយចីវរនេះទេ»។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុខាងដើមគិតថា «ខ្ញុំឱ្យរួចហើយ» ក៏បណ្តោយឱ្យកន្លងហួសដប់ថ្ងៃទៅ ភិក្ខុខាងចុងក៏គិតថា «ខ្ញុំបានបដិសេធហើយ» ក៏បណ្តោយឱ្យកន្លងហួសដប់ថ្ងៃទៅដែរ។ តើត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុណា? មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុណាមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ចីវរនោះពេញចិត្តដល់ភិក្ខុណា ភិក្ខុនោះគប្បីអធិដ្ឋានហើយប្រើប្រាស់ចុះ។

Yo [Pg.232] pana adhiṭṭhāne vematiko, tena kiṃ kātabbaṃ? Vematikabhāvaṃ ārocetvā sace anadhiṭṭhitaṃ bhavissati, evaṃ me kappiyaṃ hotīti vatvā vuttanayeneva nissajjitabbaṃ. Na hi evaṃ jānāpetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādo hoti. Keci pana ‘‘ekena bhikkhunā vissāsaṃ gahetvā puna dinnaṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yujjati. Na hi tassetaṃ vinayakammaṃ, nāpi taṃ ettakena aññaṃ vatthuṃ hoti.

ចំណែកភិក្ខុណាមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងរឿងអធិដ្ឋាន តើភិក្ខុនោះគប្បីធ្វើដូចម្តេច? ភិក្ខុនោះគប្បីប្រាប់សេចក្តីសង្ស័យនោះ ហើយពោលថា «ប្រសិនបើចីវរនេះមិនទាន់បានអធិដ្ឋានទេ យ៉ាងនេះ ចីវរនេះរមែងជាចីវរគួរដល់ខ្ញុំ» រួចហើយគប្បីលះបង់តាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកធ្វើវិន័យកម្មដោយឱ្យដឹងយ៉ាងនេះ មិនមានមុសាវាទឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុខ្លះពោលថា «ភិក្ខុមួយរូបកាន់យកដោយវិស្សាសៈ ហើយឱ្យត្រឡប់មកវិញ គួរធ្វើបាន» ពាក្យនោះមិនសមហេតុផលឡើយ។ ព្រោះថា នោះមិនមែនជាវិន័យកម្មរបស់ភិក្ខុនោះទេ ទាំងចីវរនោះក៏មិនក្លាយជាវត្ថុដទៃដោយត្រឹមតែការធ្វើប៉ុណ្ណេះដែរ។

Nassatītiādi uttānatthameva. Yo na dadeyya āpatti dukkaṭassāti ettha ‘‘mayhaṃ dinnaṃ iminā’’ti imāya saññāya na dentassa dukkaṭaṃ. Tassa santakabhāvaṃ pana ñatvā lesena acchindanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti.

ពាក្យជាដើមថា «វិនាសទៅ» មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងពាក្យថា «ភិក្ខុណាភិក្ខុមិនឱ្យ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នោះ ភិក្ខុដែលមិនឱ្យដោយសញ្ញាយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនេះឱ្យចីវរដល់ខ្ញុំហើយ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាដឹងនូវភាពជាទ្រព្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយ ដណ្តើមយកដោយលេស គប្បីឱ្យវាយតម្លៃទ្រព្យនោះ ហើយធ្វើការកាត់សេចក្តីចុះ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma kāyavācāto ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, anadhiṭṭhānena ca avikappanena ca āpajjanato akiriyaṃ, saññāya abhāvepi na muccati, ajānantopi āpajjatīti nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ ឈ្មោះថា កឋិនសមុដ្ឋាន រមែងតាំងឡើងអំពីកាយនិងវាចាខ្លះ អំពីកាយវាចានិងចិត្តខ្លះ ជាអកិរិយៈ ព្រោះត្រូវអាបត្តិដោយការមិនអធិដ្ឋាន និងការមិនវិកប្ប ឈ្មោះថា នោសញ្ញាវិមោក្ខ ព្រោះសូម្បីគ្មានសញ្ញាក៏មិនរួចផុត សូម្បីមិនដឹងក៏ត្រូវអាបត្តិ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣។

Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបឋមកឋិនសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយឧទោសិតសិក្ខាបទ

471. Tena samayena buddho bhagavāti udositasikkhāpadaṃ. Tattha santaruttarenāti antaranti antaravāsako vuccati, uttaranti uttarāsaṅgo, saha antarena uttaraṃ santaruttaraṃ, tena santaruttarena, saha antaravāsakena uttarāsaṅgenāti attho. Kaṇṇakitānīti sedena phuṭṭhokāsesu sañjātakāḷasetamaṇḍalāni. Addasa kho āyasmā ānando senāsanacārikaṃ āhiṇḍantoti thero kira bhagavati divā paṭisallānatthāya gandhakuṭiṃ paviṭṭhe taṃ okāsaṃ labhitvā dunnikkhittāni dārubhaṇḍamattikābhaṇḍāni paṭisāmento asammaṭṭhaṭṭhānaṃ sammajjanto gilānehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto tesaṃ bhikkhūnaṃ [Pg.233] senāsanaṭṭhānaṃ sampatto addasa. Tena vuttaṃ – ‘‘addasa kho āyasmā ānando senāsanacārikaṃ āhiṇḍanto’’ti.

៤៧១. «សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់...» នេះជាឧទោសិតសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «សន្តរុត្តរេន» សេចក្តីថា ពាក្យថា «អន្តរៈ» សំដៅដល់ស្បង់ (អន្តរវាសកៈ) ពាក្យថា «ឧត្តរៈ» សំដៅដល់ចីវរ (ឧត្តរាសង្គៈ) ចីវរដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយស្បង់ ឈ្មោះថា សន្តរុត្តរៈ ពាក្យថា «តេន សន្តរុត្តរេន» នោះ មានន័យថា ដោយចីវរដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយស្បង់។ ពាក្យថា «កណ្ណកិតានិ» សំដៅលើស្នាមអុជខ្មៅនិងសដែលកើតឡើងដោយញើសក្នុងកន្លែងដែលប៉ះពាល់ញើស។ ពាក្យថា «អទ្ទស ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សេនាសនចារិកំ អាហិណ្ឌន្តោ» សេចក្តីថា ឮថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រះថេរៈបានឱកាសនោះ ក៏រៀបចំទុកដាក់គ្រឿងឈើនិងគ្រឿងដីដែលគេទុកដាក់មិនរៀបរយ បោសសម្អាតកន្លែងដែលមិនទាន់បានបោស និងធ្វើបដិសណ្ឋារៈជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលឈឺ ក៏ដើរទៅដល់សេនាសនៈរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយបានឃើញ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលថា «អទ្ទស ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សេនាសនចារិកំ អាហិណ្ឌន្តោ»។

473. Avippavāsasammutiṃ dātunti avippavāse sammuti avippavāsasammuti, avippavāsāya vā sammuti avippavāsasammuti. Ko panettha ānisaṃso? Yena cīvarena vippavasati, taṃ nissaggiyaṃ na hoti, āpattiñca nāpajjati. Kittakaṃ kālaṃ? Mahāsumatthero tāva āha – ‘‘yāva rogo na vūpasamati, vūpasante pana roge sīghaṃ cīvaraṭṭhānaṃ āgantabba’’nti. Mahāpadumatthero āha – ‘‘sīghaṃ āgacchato rogo paṭikuppeyya, tasmā saṇikaṃ āgantabbaṃ. Yato paṭṭhāya hi satthaṃ vā pariyesati, ‘gacchāmī’ti ābhogaṃ vā karoti, tato paṭṭhāya vaṭṭati. ‘Na dāni gamissāmī’ti evaṃ pana dhuranikkhepaṃ karontena paccuddharitabbaṃ, atirekacīvaraṭṭhāne ṭhassatī’’ti. Sace panassa rogo paṭikuppati, kiṃ kātabbanti? Phussadevatthero tāva āha – ‘‘sace soyeva rogo paṭikuppati, sā eva sammuti, puna sammutidānakiccaṃ natthi. Athañño kuppati, puna dātabbā sammutī’’ti. Upatissatthero āha – ‘‘so vā rogo hotu, añño vā puna sammutidānakiccaṃ natthī’’ti.

៤៧៣. ពាក្យថា «អវិប្បវាសសម្មតឹ ទាតុំ» សេចក្តីថា ការសន្មតក្នុងអវិប្បវាសៈ (ការមិនប្រាសចាក) ឈ្មោះថា អវិប្បវាសសម្មតិ ឬការសន្មតដើម្បីអវិប្បវាសៈ ឈ្មោះថា អវិប្បវាសសម្មតិ។ ចុះអានិសង្សក្នុងអវិប្បវាសសម្មតិនេះ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុប្រាសចាកចីវរណា ចីវរនោះមិនទៅជានិស្សគ្គិយៈឡើយ ទាំងមិនត្រូវអាបត្តិផង។ អស់កាលត្រឹមណា? ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលមុនថា «ដរាបណាជំងឺមិនទាន់ធូរស្រាល ដរាបនោះចីវរនោះមិនជានិស្សគ្គិយៈឡើយ ទាំងមិនត្រូវអាបត្តិផង លុះជំងឺធូរស្រាលហើយ ត្រូវប្រញាប់ត្រឡប់មកកាន់កន្លែងទុកចីវរវិញ»។ ព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «កាលបើប្រញាប់ត្រឡប់មកវិញ ជំងឺអាចនឹងរើឡើងវិញ ហេតុនោះ គួរតែសន្សឹមៗមក។ ព្រោះចាប់តាំងពីពេលណាដែលភិក្ខុស្វែងរកពួកបន (អ្នកដំណើរ) ឬធ្វើក្នុងចិត្តថា “អាត្មាអញនឹងទៅ” ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទើបគួរ។ ចំណែកភិក្ខុដែលដាក់ធុរៈថា “ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនទៅទេ” ត្រូវធ្វើបច្ចុទ្ធរណ៍ (ដកហូត) ចីវរនោះ វានឹងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអតិរេកចីវរ»។ បើជំងឺរបស់ភិក្ខុនោះរើឡើងវិញ តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ព្រះបុស្សទេវត្ថេរពោលមុនថា «បើជំងឺដដែលនោះរើឡើងវិញ ការសន្មតនោះនៅដដែល កិច្ចដែលត្រូវសន្មតជាថ្មីមិនមានឡើយ។ បើជំងឺផ្សេងទៀតរើឡើងវិញ ត្រូវប្រទានសម្មតិជាថ្មី»។ ព្រះឧបតិស្សត្ថេរពោលថា «ទោះជាជំងឺនោះក្តី ជំងឺផ្សេងក្តី កិច្ចដែលត្រូវសន្មតជាថ្មីមិនមានឡើយ»។

475-6. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunāti idha pana purimasikkhāpade viya atthaṃ aggahetvā niṭṭhite cīvarasmiṃ bhikkhunoti evaṃ sāmivasena karaṇavacanassa attho veditabbo. Karaṇavasena hi bhikkhunā idaṃ nāma kātabbanti natthi. Sāmivasena pana bhikkhuno cīvarasmiṃ niṭṭhite kathine ca ubbhate evaṃ chinnapalibodho ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyyāti evaṃ attho yujjati. Tattha ticīvarenāti adhiṭṭhitesu tīsu cīvaresu yena kenaci. Ekena vippavutthopi hi ticīvarena vippavuttho hoti, paṭisiddhapariyāpannena vippavutthattā. Tenevassa padabhājane ‘‘saṅghāṭiyā vā’’tiādi vuttaṃ. Vippavaseyyāti vippayutto vaseyya.

៤៧៥-៦. ពាក្យថា «និដ្ឋិតចីវរស្មឹ ភិក្ខុនា» សេចក្តីថា ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មិនត្រូវកាន់យកសេចក្តីដូចក្នុងសិក្ខាបទមុនឡើយ គឺត្រូវដឹងសេចក្តីនៃករណវិភត្តិ (ភិក្ខុនា) ដោយអំណាចសាមិវិភត្តិ (ភិក្ខុនោ) ថា «កាលចីវររបស់ភិក្ខុធ្វើសម្រេចហើយ» យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ដោយអំណាចករណវិភត្តិថា «ភិក្ខុត្រូវធ្វើកិច្ចឈ្មោះនេះ» គឺមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែដោយអំណាចសាមិវិភត្តិ សេចក្តីថា «កាលចីវររបស់ភិក្ខុធ្វើសម្រេចហើយ និងកឋិនគ្រហែសហើយ ភិក្ខុមានបលិពោធដាច់ហើយយ៉ាងនេះ បើភិក្ខុប្រាសចាកត្រៃចីវរ សូម្បីតែមួយរាត្រី...» សេចក្តីនេះទើបសមគួរ។ ក្នុងពាក្យថា «តិចីវរេន» នោះ សំដៅលើចីវរណាមួយក្នុងចំណោមចីវរទាំងបីដែលបានអធិដ្ឋានទុក។ ព្រោះថា ភិក្ខុសូម្បីប្រាសចាកចីវរមួយ ក៏ឈ្មោះថាប្រាសចាកត្រៃចីវរដែរ ព្រោះប្រាសចាកចីវរដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងចីវរទាំងបីដែលត្រូវបានហាមឃាត់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងបទភាជនីយ៍របស់សិក្ខាបទនោះ លោកពោលថា «សង្ឃាដិ ឬ...» ជាដើម។ ពាក្យថា «វិប្បវសេយ្យ» គឺនៅប្រាសចាក (នៅដាច់ដោយឡែក)។

477-8. Gāmo ekūpacārotiādi avippavāsalakkhaṇavavatthāpanatthaṃ vuttaṃ. Tato paraṃ yathākkamena tāneva pannarasa mātikāpadāni vitthārento ‘‘gāmo ekūpacāro nāmā’’tiādimāha. Tattha ekakulassa gāmoti ekassa rañño vā bhojakassa vā gāmo. Parikkhittoti yena [Pg.234] kenaci pākārena vā vatiyā vā parikkhāya vā parikkhitto. Ettāvatā ekakulagāmassa ekūpacāratā dassitā. Antogāme vatthabbanti evarūpe gāme cīvaraṃ nikkhipitvā gāmabbhantare yathārucite ṭhāne aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ vaṭṭati. Aparikkhittoti iminā tasseva gāmassa nānūpacāratā dassitā. Evarūpe gāme yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ, tattha vatthabbaṃ. Hatthapāsā vā na vijahitabbanti atha vā taṃ gharaṃ samantato hatthapāsā na vijahitabbaṃ, aḍḍhateyyaratanappamāṇappadesā uddhaṃ na vijahitabbanti vuttaṃ hoti. Aḍḍhateyyaratanabbhantare pana vatthuṃ vaṭṭati. Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā sacepi iddhimā bhikkhū ākāse aruṇaṃ uṭṭhāpeti, nissaggiyameva hoti. Ettha ca yasmiṃ ghareti gharaparicchedo ‘‘ekakulassa nivesanaṃ hotī’’tiādinā (pārā. 480) lakkhaṇena veditabbo.

៤៧៧-៨. ពាក្យថា «គាមោ ឯកូបចារោ» ជាដើម លោកពោលទុកដើម្បីកំណត់លក្ខណៈនៃអវិប្បវាសៈ។ បន្ទាប់ពីនោះមក កាលនឹងពន្យល់ពង្រីកនូវមាតិកាបទទាំង ១៥ នោះតាមលំដាប់ ទើបពោលពាក្យថា «ស្រុកមានឧបចារតែមួយ ឈ្មោះថា...» ជាដើម។ ក្នុងមាតិកាបទនោះ ពាក្យថា «ស្រុករបស់ត្រកូលតែមួយ» សំដៅលើស្រុករបស់ស្តេចមួយព្រះអង្គ ឬរបស់មេស្រុកម្នាក់។ ពាក្យថា «ដែលព័ទ្ធជុំវិញ» គឺព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែងក្តី ដោយរបងក្តី ដោយគូទឹកក្តី ណាមួយ។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លោកបង្ហាញអំពីភាពជាស្រុកមានឧបចារតែមួយនៃស្រុករបស់ត្រកូលតែមួយ។ ពាក្យថា «ត្រូវនៅក្នុងស្រុក» សេចក្តីថា ក្នុងស្រុកមានសភាពបែបនេះ ភិក្ខុទុកចីវរហើយ គួរឲ្យអរុណរះឡើងក្នុងទីណាមួយតាមដែលខ្លួនពេញចិត្តក្នុងខាងក្នុងស្រុកបាន។ ពាក្យថា «ដែលមិនព័ទ្ធជុំវិញ» នេះ លោកបង្ហាញអំពីភាពជាស្រុកមានឧបចារផ្សេងៗគ្នានៃស្រុកនោះឯង។ ក្នុងស្រុកមានសភាពបែបនេះ ចីវរដែលភិក្ខុទុកក្នុងផ្ទះណា ត្រូវនៅក្នុងផ្ទះនោះ។ ពាក្យថា «ឬមិនត្រូវលះបង់ហត្ថបាស» សេចក្តីថា ឬមួយមិនត្រូវលះបង់ហត្ថបាសជុំវិញផ្ទះនោះ ពោលគឺមិនត្រូវលះបង់ឲ្យហួសពីទីកន្លែងដែលមានប្រមាណពីរហត្ថកន្លះឡើងទៅ។ ប៉ុន្តែការនៅក្នុងរង្វង់ពីរហត្ថកន្លះគឺគួរ។ សូម្បីភិក្ខុមានឫទ្ធិ ហោះទៅឲ្យអរុណរះលើអាកាសហួសពីប្រមាណនោះ ក៏ជានិស្សគ្គិយៈដដែល។ ហើយក្នុងពាក្យថា «ក្នុងផ្ទះណា» នេះ ការកំណត់ផ្ទះ ត្រូវដឹងដោយលក្ខណៈជាដើមថា «ជាទីលំនៅរបស់ត្រកូលតែមួយ»។

479. Nānākulassa gāmoti nānārājūnaṃ vā bhojakānaṃ vā gāmo, vesālikusinārādisadiso. Parikkhittoti iminā nānākulagāmassa ekūpacāratā dassitā. Sabhāye vā dvāramūle vāti ettha sabhāyanti liṅgabyattayena sabhā vuttā. Dvāramūleti nagaradvārassa samīpe. Idaṃ vuttaṃ hoti – evarūpe gāme yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ, tattha vā vatthabbaṃ. Tattha saddasaṅghaṭṭanena vā janasambādhena vā vasituṃ asakkontena sabhāye vā vatthabbaṃ nagaradvāramūle vā. Tatrapi vasituṃ asakkontena yattha katthaci phāsukaṭṭhāne vasitvā antoaruṇe āgamma tesaṃyeva sabhāyadvāramūlānaṃ hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Gharassa pana cīvarassa vā hatthapāse vattabbameva natthi.

៤៧៩. ពាក្យថា «ស្រុករបស់ត្រកូលផ្សេងៗគ្នា» គឺស្រុករបស់ស្តេចច្រើនព្រះអង្គ ឬរបស់មេស្រុកច្រើននាក់ ដូចជាក្រុងវេសាលី និងក្រុងកុសិនារាជាដើម។ ពាក្យថា «ដែលព័ទ្ធជុំវិញ» នេះ លោកបង្ហាញអំពីភាពជាស្រុកមានឧបចារតែមួយនៃស្រុករបស់ត្រកូលផ្សេងៗគ្នា។ ក្នុងពាក្យថា «ក្នុងសាលាក្តី ទាបទ្វារក្តី» នេះ ពាក្យថា «សភាយំ» លោកប្រើប្រាស់ដោយការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ សំដៅលើសាលា។ ពាក្យថា «ទាបទ្វារ» គឺនៅជិតទ្វារនគរ។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ក្នុងស្រុកមានសភាពបែបនេះ ចីវរដែលភិក្ខុទុកក្នុងផ្ទះណា ត្រូវនៅក្នុងផ្ទះនោះ ឬមួយកាលបើភិក្ខុមិនអាចនៅក្នុងផ្ទះនោះបាន ព្រោះតែការរំខានដោយសំឡេង ឬព្រោះតែមនុស្សកកកុញ ត្រូវនៅក្នុងសាលាក្តី ទាបទ្វារនគរក្តី។ សូម្បីក្នុងទីនោះ បើមិនអាចនៅបាន ក៏ត្រូវទៅនៅក្នុងទីដ៏សមគួរណាមួយ ហើយត្រឡប់មកវិញក្នុងវេលាមុនអរុណរះ មិនត្រូវលះបង់ហត្ថបាសនៃសាលា ឬទ្វារនគរទាំងនោះឡើយ។ ចំណែកការដែលត្រូវនៅក្នុងហត្ថបាសនៃផ្ទះ ឬចីវរនោះ គឺមិនចាំបាច់ឡើយ។

Sabhāyaṃ gacchantena hatthapāse cīvaraṃ nikkhipitvāti sace ghare aṭṭhapetvā sabhāye ṭhapessāmīti sabhāyaṃ gacchati, tena sabhāyaṃ gacchantena hatthapāseti hatthaṃ pasāretvā ‘‘handimaṃ cīvaraṃ ṭhapemī’’ti evaṃ nikkhepasukhe hatthapāsagate kismiñci āpaṇe cīvaraṃ nikkhipitvā purimanayeneva sabhāye vā vatthabbaṃ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ.

ពាក្យថា «ភិក្ខុកាលដើរទៅកាន់សាលា ទុកចីវរក្នុងហត្ថបាសហើយ» សេចក្តីថា បើភិក្ខុមិនទុកចីវរក្នុងផ្ទះទេ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទុកក្នុងសាលា» ហើយដើរទៅកាន់សាលា ភិក្ខុនោះកាលដើរទៅកាន់សាលា ទុកចីវរក្នុងហត្ថបាស ពោលគឺលាតដៃទៅហើយនិយាយថា «នែអ្នក អាត្មាអញទុកចីវរនេះហើយ» យ៉ាងនេះ គឺទុកចីវរក្នុងហាងលក់ដូរណាមួយដែលស្ថិតក្នុងហត្ថបាសដែលងាយស្រួលនឹងដាក់ចុះ ហើយត្រូវនៅក្នុងសាលាក្តី ទាបទ្វារក្តី តាមវិធីមុននោះឯង មិនត្រូវលះបង់ហត្ថបាសឡើយ។

Tatrāyaṃ vinicchayo – phussadevatthero tāva āha – ‘‘cīvarahatthapāse vasitabbaṃ natthi, yattha katthaci vīthihatthapāsepi sabhāyahatthapāsepi dvārahatthapāsepi [Pg.235] vasituṃ vaṭṭatī’’ti. Upatissatthero panāha – ‘‘nagarassa bahūnipi dvārāni honti bahūnipi sabhāyāni, tasmā sabbattha na vaṭṭati. Yassā pana vīthiyā cīvaraṃ ṭhapitaṃ yaṃ tassā sammukhaṭṭhāne sabhāyañca dvārañca tassa sabhāyassa ca dvārassa ca hatthapāsā na vijahitabbaṃ. Evañhi sati sakkā cīvarassa pavatti jānitu’’nti. Sabhāyaṃ pana gacchantena yassa āpaṇikassa hatthe nikkhittaṃ, sace so taṃ cīvaraṃ atiharitvā ghare nikkhipati, vīthihatthapāso na rakkhati, gharassa hatthapāse vatthabbaṃ. Sace mahantaṃ gharaṃ hoti, dve vīthiyo pharitvā ṭhitaṃ purato vā pacchato vā hatthapāseyeva aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Sabhāye nikkhipitvā pana sabhāye vā tassa sammukhe nagaradvāramūle vā tesaṃyeva hatthapāse vā aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ.

ក្នុងការសម្រេចសេចក្តីនោះ មានដូចតទៅ៖ ព្រះបុស្សទេវត្ថេរពោលមុនថា «ការដែលត្រូវនៅក្នុងហត្ថបាសនៃចីវរនោះ គឺមិនមានឡើយ សូម្បីនៅក្នុងហត្ថបាសនៃផ្លូវក្តី ហត្ថបាសនៃសាលាក្តី ហត្ថបាសនៃទ្វារក្តី ក្នុងទីណាមួយ ក៏គួរទាំងអស់»។ ចំណែកព្រះឧបតិស្សត្ថេរពោលថា «ទ្វារនគរក៏មានច្រើន សាលាក៏មានច្រើន ហេតុនោះ ការនៅក្នុងគ្រប់កន្លែងគឺមិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ចីវរដែលគេទុកក្នុងផ្លូវណា សាលាក្តី ទ្វារក្តី ណាដែលស្ថិតនៅចំពីមុខផ្លូវនោះ មិនត្រូវលះបង់ហត្ថបាសនៃសាលានោះ និងទ្វារនោះឡើយ។ ព្រោះកាលបើធ្វើដូច្នេះ ទើបអាចដឹងដំណឹងនៃចីវរបាន»។ ចំណែកភិក្ខុកាលដើរទៅកាន់សាលា ទុកចីវរក្នុងដៃរបស់អ្នកលក់ដូរណា បើអ្នកលក់ដូរនោះនាំយកចីវរនោះទៅទុកក្នុងផ្ទះ ហត្ថបាសនៃផ្លូវមិនអាចរក្សាបានឡើយ ត្រូវនៅក្នុងហត្ថបាសនៃផ្ទះនោះ។ បើផ្ទះនោះធំ ស្ថិតនៅគ្របដណ្តប់លើផ្លូវពីរ ត្រូវឲ្យអរុណរះឡើងក្នុងហត្ថបាសខាងមុខក្តី ខាងក្រោយក្តី នៃផ្ទះនោះឯង。 ប៉ុន្តែបើទុកចីវរក្នុងសាលា ត្រូវឲ្យអរុណរះឡើងក្នុងសាលាក្តី ក្នុងទីជិតទ្វារនគរដែលនៅចំពីមុខសាលានោះក្តី ឬក្នុងហត្ថបាសនៃសាលានិងទ្វារនគរទាំងនោះឯង។

Aparikkhittotiiminā tasseva gāmassa nānūpacāratā dassitā. Etenevupāyena sabbattha ekūpacāratā ca nānūpacāratā ca veditabbā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘gāmo ekūpacāro nāmā’’ti evaṃ ādimhi ‘‘ajjhokāso ekūpacāro nāmā’’ti evaṃ ante ca ekameva mātikāpadaṃ uddharitvā padabhājanaṃ vitthāritaṃ. Tasmā tasseva padassānusārena sabbattha parikkhepādivasena ekūpacāratā ca nānūpacāratā ca veditabbā.

ដោយពាក្យថា «ដែលមិនព័ទ្ធជុំវិញ» នេះ លោកបង្ហាញអំពីភាពជាស្រុកមានឧបចារផ្សេងៗគ្នានៃស្រុកនោះឯង។ ដោយឧបាយនេះឯង ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវភាពជាទីកន្លែងមានឧបចារតែមួយ និងភាពជាទីកន្លែងមានឧបចារផ្សេងៗគ្នាក្នុងទីទាំងពួង។ ចំណែកក្នុងព្រះបាលី លោកលើកឡើងតែមាតិកាបទតែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺក្នុងខាងដើមថា «ស្រុកមានឧបចារតែមួយ ឈ្មោះថា...» យ៉ាងនេះ និងក្នុងខាងចុងថា «ទីវាលមានឧបចារតែមួយ ឈ្មោះថា...» យ៉ាងនេះ ហើយពន្យល់ពង្រីកបទភាជនីយ៍។ ហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវភាពជាទីកន្លែងមានឧបចារតែមួយ និងភាពជាទីកន្លែងមានឧបចារផ្សេងៗគ្នាក្នុងទីទាំងពួង ដោយអំណាចនៃការព័ទ្ធជុំវិញជាដើម ទៅតាមលំដាប់នៃបទនោះឯង។

480-1. Nivesanādīsu ovarakāti gabbhānaṃyevetaṃ pariyāyavacanaṃ. Hatthapāsā vāti gabbhassa hatthapāsā. Dvāramūle vāti sabbesaṃ sādhāraṇe gharadvāramūle. Hatthapāsā vāti gabbhassa vā gharadvāramūlassa vā hatthapāsā.

៤៨០-១. ក្នុងទីលំនៅជាដើម ពាក្យថា «បន្ទប់» (ឱវរកៈ) នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃបន្ទប់ (គព្ភៈ) នោះឯង។ ពាក្យថា «ឬអំពីហត្ថបាស» សំដៅលើហត្ថបាសនៃបន្ទប់។ ពាក្យថា «ឬទាបទ្វារ» សំដៅលើទាបទ្វារផ្ទះដែលជាទីសាធារណៈដល់មនុស្សទាំងពួង។ ពាក្យថា «ឬអំពីហត្ថបាស» សំដៅលើហត្ថបាសនៃបន្ទប់ក្តី ហត្ថបាសនៃទាបទ្វារផ្ទះក្តី។

482-7. Udositoti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. Ito paṭṭhāya ca nivesane vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Aṭṭoti paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. Māḷoti ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Pāsādoti dīghapāsādo. Hammiyanti muṇḍacchadanapāsādo.

៤៨២-៧. ពាក្យថា «ឧទោសិតៈ» សំដៅលើរោងទុកដាក់គ្រឿងប្រដាប់មានយានជាដើម។ ចាប់តាំងពីឧទោសិតៈនេះទៅ ការសម្រេចសេចក្តី ត្រូវដឹងតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងទីលំនៅនោះឯង។ ពាក្យថា «អដ្ដៈ» សំដៅលើទីជម្រកពិសេសដែលមានជញ្ជាំងក្រាស់ ធ្វើដោយឥដ្ឋ មាន ៤ ឬ ៥ ជាន់ ដើម្បីការពារសត្រូវមានស្តេចបច្ចាមិត្តជាដើម។ ពាក្យថា «មាលៈ» សំដៅលើប្រាសាទចតុកោណដែលមានកំពូលតែមួយ។ ពាក្យថា «ប្រាសាទ» សំដៅលើប្រាសាទវែង។ ពាក្យថា «ហម្មិយៈ» សំដៅលើប្រាសាទដែលមានដំបូលត្រងោល (ដំបូលរាបស្មើ)។

489. Sattabbhantarātiettha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihatthaṃ hoti. Sace sattho gacchanto gāmaṃ vā nadiṃ vā pariyādiyitvā tiṭṭhati antopaviṭṭhena saddhiṃ ekābaddho hutvā orañca pārañca pharitvā ṭhito hoti, satthaparihārova labbhati. Atha gāme vā nadiyā vā pariyāpanno hoti antopaviṭṭho[Pg.236], gāmaparihāro ceva nadīparihāro ca labbhati. Sace vihārasīmaṃ atikkamitvā tiṭṭhati, antosīmāya ca cīvaraṃ hoti, vihāraṃ gantvā vasitabbaṃ. Sace bahisīmāya cīvaraṃ hoti satthasamīpeyeva vasitabbaṃ. Sace gacchanto sakaṭe vā bhagge goṇe vā naṭṭhe antarā chijjati, yasmiṃ koṭṭhāse cīvaraṃ tattha vasitabbaṃ.

៤៨៩. ក្នុងពាក្យថា «៧ អព្ភន្តរៈ» នេះ អព្ភន្តរៈមួយ មានប្រវែង ២៨ ហត្ថ។ បើពួកបន (អ្នកដំណើរ) កាលដើរទៅ ឈប់សម្រាកព័ទ្ធជុំវិញស្រុកក្តី ស្ទឹងក្តី គឺភ្ជាប់គ្នាជាធ្លុងមួយជាមួយអ្នកដែលចូលទៅខាងក្នុង ផ្សព្វផ្សាយទៅទាំងត្រើយខាងនេះនិងត្រើយខាងនោះ ករណីនេះ ភិក្ខុរមែងបានតែការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកបនប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត បើពួកបននោះរាប់បញ្ចូលក្នុងស្រុកក្តី ក្នុងស្ទឹងក្តី គឺចូលទៅខាងក្នុង ភិក្ខុរមែងបានទាំងការគ្រប់គ្រងរបស់ស្រុក និងការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ទឹង។ បើពួកបនឈប់នៅហួសសីមាវត្ត ហើយចីវរស្ថិតនៅក្នុងសីមា ភិក្ខុត្រូវទៅនៅក្នុងវត្ត។ បើចីវរស្ថិតនៅខាងក្រៅសីមា ភិក្ខុត្រូវនៅក្នុងទីជិតពួកបននោះឯង។ បើកាលកំពុងដើរទៅ រទេះបាក់ក្តី គោវង្វេងបាត់ក្តី ហើយដាច់ពាក់កណ្តាលផ្លូវ ភិក្ខុត្រូវនៅក្នុងចំណែកដែលមានចីវរនោះ។

490. Ekakulassa khette hatthapāso nāma cīvarahatthapāsoyeva, nānākulassa khette hatthapāso nāma khettadvārassa hatthapāso. Aparikkhitte cīvarasseva hatthapāso.

៤៩០. ក្នុងស្រែរបស់ត្រកូលតែមួយ ពាក្យថា «ហត្ថបាស» សំដៅលើហត្ថបាសនៃចីវរនោះឯង។ ក្នុងស្រែរបស់ត្រកូលផ្សេងៗគ្នា ពាក្យថា «ហត្ថបាស» សំដៅលើហត្ថបាសនៃទ្វារស្រែ។ ក្នុងស្រែដែលមិនព័ទ្ធជុំវិញ សំដៅលើហត្ថបាសនៃចីវរនោះឯង។

491-4. Dhaññakaraṇanti khalaṃ vuccati. Ārāmoti pupphārāmo vā phalārāmo vā. Dvīsupi khette vuttasadisova vinicchayo. Vihāro nivesanasadiso. Rukkhamūle antochāyāyanti chāyāya phuṭṭhokāsassa anto eva. Viraḷasākhassa pana rukkhassa ātapena phuṭṭhokāse ṭhapitaṃ nissaggiyameva hoti, tasmā tādisassa sākhācchāyāya vā khandhacchāyāya vā ṭhapetabbaṃ. Sace sākhāya vā viṭape vā ṭhapeti, upari aññasākhācchāyāya phuṭṭhokāseyeva ṭhapetabbaṃ. Khujjarukkhassa chāyā dūraṃ gacchati, chāyāya gataṭṭhāne ṭhapetuṃ vaṭṭatiyeva. Idhāpi hatthapāso cīvarahatthapāsoyeva.

៤៩១-៤. ពាក្យថា «ធញ្ញករណៈ» សំដៅលើលានបោកស្រូវ។ ពាក្យថា «អារាម» សំដៅលើសួនផ្កា ឬសួនផ្លែឈើ។ សូម្បីក្នុងខេត្ត (ស្រែ) ទាំងពីរ ក៏មានការវិនិច្ឆ័យដូចដែលបានពោលហើយដែរ។ វិហារ មានសភាពដូចជាផ្ទះ។ ពាក្យថា «ក្រោមម្លប់ឈើ ក្នុងម្លប់» គឺសំដៅយកខាងក្នុងទីកន្លែងដែលម្លប់ប៉ះពាល់។ ចំណែកឯចីវរដែលគេដាក់ទុកក្នុងទីកន្លែងដែលកម្ដៅថ្ងៃប៉ះពាល់នៃដើមឈើដែលមានមែកស្រឡះ គឺត្រូវអាបត្តិក្បត់ (និស្សគ្គិយ) តែម្ដង ព្រោះហេតុនោះ គួរដាក់ទុកចីវរនោះក្នុងម្លប់មែកឈើ ឬម្លប់ដើមនៃដើមឈើបែបនោះ។ បើដាក់ទុកលើមែកឈើ ឬលើខ្នែងឈើ ត្រូវដាក់ទុកក្នុងទីកន្លែងដែលម្លប់នៃមែកឈើដទៃប៉ះពាល់ពីខាងលើប៉ុណ្ណោះ។ ម្លប់នៃដើមឈើទាប (កោង) តែងតែទៅឆ្ងាយ គួរដាក់ទុកចីវរក្នុងទីកន្លែងដែលម្លប់នោះទៅដល់បាន។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ហត្ថបាស ក៏សំដៅយកហត្ថបាសនៃចីវរតែម្ដង។

Agāmake araññeti agāmakaṃ nāma araññaṃ viñjhāṭavīādīsu vā samuddamajjhe vā macchabandhānaṃ agamanapathe dīpakesu labbhati. Samantā sattabbhantarāti majjhe ṭhitassa samattā sabbadisāsu sattabbhantarā, vinibbedhena cuddasa honti. Majjhe nisinno puratthimāya vā pacchimāya vā disāya pariyante ṭhapitacīvaraṃ rakkhati. Sace pana aruṇuggamanasamaye kesaggamattampi puratthimaṃ disaṃ gacchati, pacchimāya disāya cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti. Esa nayo itarasmiṃ. Uposathakāle pana parisapariyante nisinnabhikkhuto paṭṭhāya sattabbhantarasīmā sodhetabbā. Yattakaṃ bhikkhusaṅgho vaḍḍhati, sīmāpi tattakaṃ vaḍḍhati.

ពាក្យថា «ក្នុងព្រៃដែលគ្មានស្រុក» សេចក្ដីថា ព្រៃដែលគ្មានស្រុកនោះ តែងបានក្នុងព្រៃវិន្ធ្យជាដើម ឬក្នុងកោះតូចៗនៅកណ្ដាលសមុទ្រ ដែលជាផ្លូវដែលពួកអ្នកនេសាទមិនអាចទៅមកបាន (ក្នុងមួយថ្ងៃ)។ ពាក្យថា «៧ អព្ភន្តរៈ ជុំវិញ» សេចក្ដីថា ៧ អព្ភន្តរៈ ក្នុងគ្រប់ទិសជុំវិញបុគ្គលដែលឈរនៅកណ្ដាល បើគិតទម្លុះពីម្ខាងទៅម្ខាង គឺមាន ១៤ អព្ភន្តរៈ។ ភិក្ខុដែលអង្គុយនៅកណ្ដាល អាចរក្សាចីវរដែលគេដាក់ទុកនៅទីបំផុតនៃទិសខាងកើត ឬទិសខាងលិចបាន។ ប៉ុន្តែ បើក្នុងខណៈដែលអរុណរះឡើង ភិក្ខុដើរទៅកាន់ទិសខាងកើត សូម្បីតែប្រវែងចុងសក់ ចីវរដែលនៅទិសខាងលិច ត្រូវជាក្បត់ (និស្សគ្គិយ)។ វិធីនេះ ក៏មានក្នុងទិសដទៃទៀតដែរ។ ចំណែកឯក្នុងកាលធ្វើឧបោសថ ត្រូវជម្រះសីមា ៧ អព្ភន្តរៈ ចាប់ផ្ដើមអំពីភិក្ខុដែលអង្គុយនៅចុងបំផុតនៃបរិស័ទទៅ។ ភិក្ខុសង្ឃកើនឡើងត្រឹមណា សីមាក៏កើនឡើងត្រឹមនោះដែរ។

495. Anissajjitvā paribhuñjati āpatti dukkaṭassāti ettha sace padhāniko bhikkhu sabbarattiṃ padhānamanuyuñjitvā paccusasamaye ‘‘nhāyissāmī’’ti tīṇipi cīvarāni tīre ṭhapetvā nadiṃ otarati, nhāyantasseva cassa aruṇaṃ uṭṭhahati, kiṃ kātabbaṃ. So hi yadi uttaritvā cīvaraṃ nivāseti, nissaggiyacīvaraṃ [Pg.237] anissajjitvā paribhuñjanapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati. Atha naggo gacchati, evampi dukkaṭaṃ āpajjatīti? Na āpajjati. So hi yāva aññaṃ bhikkhuṃ disvā vinayakammaṃ na karoti, tāva tesaṃ cīvarānaṃ aparibhogārahattā naṭṭhacīvaraṭṭhāne ṭhito hoti. Naṭṭhacīvarassa ca akappiyaṃ nāma natthi. Tasmā ekaṃ nivāsetvā dve hatthena gahetvā vihāraṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbaṃ. Sace dūre vihāro hoti, antarāmagge manussā sañcaranti. Ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabbaṃ. Sace vihāre sabhāgabhikkhū na passati, bhikkhācāraṃ gatā honti, saṅghāṭiṃ bahigāme ṭhapetvā santaruttarena āsanasālaṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbaṃ. Sace bahigāme corabhayaṃ hoti, pārupitvā gantabbaṃ. Sace āsanasālā sambādhā hoti janākiṇṇā, na sakkā ekamante cīvaraṃ apanetvā vinayakammaṃ kātuṃ, ekaṃ bhikkhuṃ ādāya bahigāmaṃ gantvā vinayakammaṃ katvā cīvarāni paribhuñjitabbāni.

៤៩៥. ក្នុងពាក្យថា «មិនបានលះបង់ហើយប្រើប្រាស់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» នេះ មានសេចក្ដីពន្យល់ថា បើភិក្ខុអ្នកបំពេញធម៌ ព្យាយាមអស់មួយរាត្រី ហើយក្នុងវេលាជិតភ្លឺ គិតថា «អាត្មាអញនឹងងូតទឹក» ក៏ដាក់ចីវរទាំងបីទុកលើច្រាំង រួចចុះទៅក្នុងទន្លេ កាលដែលលោកកំពុងងូតទឹកស្រាប់តែអរុណរះឡើង តើលោកត្រូវធ្វើដូចម្ដេច? ព្រោះថា បើលោកឡើងមកហើយស្លៀកដណ្ដប់ចីវរនោះ លោកត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការប្រើប្រាស់ចីវរដែលជាក្បត់ (និស្សគ្គិយ) ដោយមិនបានលះបង់ជាមុន។ បើលោកដើរទៅទាំងអាក្រាត តើលោកត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរឬទេ? មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថា ដរាបណាដែលលោកមិនទាន់បានជួបភិក្ខុដទៃ ហើយធ្វើវិនយកម្មទេ លោកនៅតែស្ថិតក្នុងឋានៈជាអ្នកបាត់ចីវរ ព្រោះចីវរទាំងនោះមិនគួរប្រើប្រាស់។ ម្យ៉ាងទៀត របស់ដែលមិនគួរ (អកប្បិយៈ) សម្រាប់អ្នកបាត់ចីវរ គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកគួរស្លៀកចីវរមួយផ្ទាំង កាន់ចីវរពីរផ្ទាំងដោយដៃ ហើយទៅកាន់វិហារដើម្បីធ្វើវិនយកម្ម។ បើវិហារនៅឆ្ងាយ ហើយមានមនុស្សដើរទៅមកតាមផ្លូវ លោកគួរស្លៀកមួយផ្ទាំង ដណ្ដប់មួយផ្ទាំង និងដាក់មួយផ្ទាំងលើស្មា ហើយដើរទៅ។ បើនៅក្នុងវិហារ លោកមិនជួបភិក្ខុជាសភាគឡើយ ព្រោះលោកទៅបិណ្ឌបាតអស់ហើយ លោកគួរទុកសង្ឃាដិនៅខាងក្រៅភូមិ រួចស្លៀកស្បង់ដណ្ដប់ចីវរ (សង់តរុត្តរៈ) ចូលទៅកាន់សាលាឆាន់ដើម្បីធ្វើវិនយកម្ម។ បើមានភ័យអំពីចោរនៅខាងក្រៅភូមិ លោកគួរដណ្ដប់ចីវរហើយដើរទៅ។ បើសាលាឆាន់ចង្អៀត កកកុញដោយមនុស្ស មិនអាចដោះចីវរចេញក្នុងទីដ៏សមគួរមួយដើម្បីធ្វើវិនយកម្មបានទេ លោកគួរនាំភិក្ខុមួយរូបទៅខាងក្រៅភូមិ ហើយធ្វើវិនយកម្ម រួចទើបប្រើប្រាស់ចីវរទាំងនោះចុះ។

Sace bhikkhū daharānaṃ hatthe pattacīvaraṃ datvā maggaṃ gacchantā pacchime yāme sayitukāmā honti, attano attano cīvaraṃ hatthapāse katvāva sayitabbaṃ. Sace gacchantānaṃyeva asampattesu daharesu aruṇaṃ uggacchati, cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, nissayo pana na paṭippassambhati, daharānampi purato gacchantānaṃ theresu asampattesu eseva nayo. Maggaṃ virajjhitvā araññe aññamaññaṃ apassantesupi eseva nayo. Sace pana daharā ‘‘mayaṃ, bhante, muhuttaṃ sayitvā asukasmiṃ nāma okāse tumhe sampāpuṇissāmā’’ti vatvā yāva aruṇuggamanā sayanti, cīvarañca nissaggiyaṃ hoti, nissayo ca paṭippassambhati, dahare uyyojetvā theresu sayantesupi eseva nayo. Dvedhāpathaṃ disvā therā ‘‘ayaṃ maggo’’ daharā ‘‘ayaṃ maggo’’ti vatvā aññamaññassa vacanaṃ aggahetvā gatā, saha aruṇuggamanā cīvarāni ca nissaggiyāni honti, nissayo ca paṭippassambhati. Sace daharā maggato okkamma ‘‘antoaruṇeyeva nivattissāmā’’ti bhesajjatthāya gāmaṃ pavisitvā āgacchanti. Asampattānaṃyeva ca tesaṃ aruṇo uggacchati, cīvarāni nissaggiyāni honti, nissayo pana na paṭippassambhati. Sace pana dhenubhayena vā sunakhabhayena vā ‘‘muhuttaṃ ṭhatvā gamissāmā’’ti ṭhatvā vā nisīditvā vā gacchanti, antarā aruṇe uggate cīvarāni nissaggiyāni honti, nissayo ca paṭippassambhati. Sace ‘‘antoaruṇeyeva āgamissāmā’’ti antosīmāyaṃ [Pg.238] gāmaṃ paviṭṭhānaṃ antarā aruṇo uggacchati, neva cīvarāni nissaggiyāni honti, na nissayo paṭippassambhati. Sace pana ‘‘vibhāyatu tāvā’’ti nisīdanti, aruṇe uggatepi na cīvarāni nissaggiyāni honti, nissayo pana paṭippassambhati. Yepi ‘‘antoaruṇeyeva āgamissāmā’’ti sāmantavihāraṃ dhammasavanatthāya saussāhā gacchanti, antarāmaggeyeva ca nesaṃ aruṇo uggacchati, cīvarāni nissaggiyāni honti, nissayo pana na paṭippassambhati. Sace dhammagāravena ‘‘yāva pariyosānaṃ sutvāva gamissāmā’’ti nisīdanti, saha aruṇassuggamanā cīvarānipi nissaggiyāni honti, nissayopi paṭippassambhati. Therena daharaṃ cīvaradhovanatthāya gāmakaṃ pesentena attano cīvaraṃ paccuddharitvāva dātabbaṃ. Daharassāpi cīvaraṃ paccuddharāpetvā ṭhapetabbaṃ. Sace assatiyā gacchati, attano cīvaraṃ paccuddharitvā daharassa cīvaraṃ vissāsena gahetvā ṭhapetabbaṃ. Sace thero nassarati, daharo eva sarati, daharena attano cīvaraṃ paccuddharitvā therassa cīvaraṃ vissāsena gahetvā gantvā vattabbo ‘‘bhante, tumhākaṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahitvā paribhuñjathā’’ti attanopi cīvaraṃ adhiṭṭhātabbaṃ. Evaṃ ekassa satiyāpi āpattimokkho hotīti. Sesaṃ uttānatthameva.

បើពួកភិក្ខុប្រគល់បាត្រនិងចីវរទៅក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុខ្ចីៗ ហើយដើរទៅតាមផ្លូវ បើចង់សម្រាន្តក្នុងបច្ឆិមយាម ត្រូវធ្វើចីវររបស់ខ្លួនៗឱ្យស្ថិតនៅក្នុងហត្ថបាស ទើបសម្រាន្ត។ បើកាលដែលកំពុងដើរទៅនោះឯង អរុណរះឡើងក្នុងខណៈដែលភិក្ខុខ្ចីៗមិនទាន់មកដល់ ចីវរត្រូវជានិស្សគ្គិយ ប៉ុន្តែនិស្ស័យមិនរំងាប់ឡើយ។ សូម្បីក្នុងករណីដែលភិក្ខុខ្ចីៗដើរទៅខាងមុខ ហើយព្រះថេរៈទាំងឡាយមិនទាន់មកដល់ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ សូម្បីក្នុងករណីដែលវង្វេងផ្លូវក្នុងព្រៃ ហើយមិនឃើញគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុខ្ចីៗនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកខ្ញុំករុណានឹងសម្រាន្តមួយរំពេច ហើយនឹងទៅឱ្យទាន់លោកម្ចាស់ក្នុងកន្លែងឈ្មោះឯណោះ» ហើយសម្រាន្តរហូតដល់អរុណរះ ចីវរត្រូវជានិស្សគ្គិយ ហើយនិស្ស័យក៏រំងាប់ដែរ។ សូម្បីក្នុងករណីដែលចាត់ចែងឱ្យភិក្ខុខ្ចីៗទៅ ហើយព្រះថេរៈទាំងឡាយសម្រាន្ត ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ បើឃើញផ្លូវពីរខ្នែង ហើយព្រះថេរៈទាំងឡាយនិយាយថា «ផ្លូវនេះជាផ្លូវត្រូវ» ភិក្ខុខ្ចីៗនិយាយថា «ផ្លូវនេះជាផ្លូវត្រូវ» ហើយមិនទទួលពាក្យគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏ដើរទៅ រួមជាមួយការរះឡើងនៃអរុណ ចីវរទាំងឡាយត្រូវជានិស្សគ្គិយ ហើយនិស្ស័យក៏រំងាប់ដែរ។ បើភិក្ខុខ្ចីៗវាងចាកផ្លូវ ហើយគិតថា «យើងនឹងត្រឡប់មកវិញក្នុងខណៈដែលអរុណមិនទាន់រះ» ក៏ចូលទៅក្នុងភូមិដើម្បីរកថ្នាំ រួចត្រឡប់មកវិញ។ កាលដែលពួកលោកមិនទាន់មកដល់នោះឯង អរុណក៏រះឡើង ចីវរទាំងឡាយត្រូវជានិស្សគ្គិយ ប៉ុន្តែនិស្ស័យមិនរំងាប់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើខ្លាចមេគោ ឬខ្លាចឆ្កែ ហើយគិតថា «យើងនឹងឈប់មួយរំពេចសិន សឹមដើរទៅ» ក៏ឈប់ ឬអង្គុយ រួចទើបដើរទៅ ក្នុងចន្លោះនោះ អរុណរះឡើង ចីវរទាំងឡាយត្រូវជានិស្សគ្គិយ ហើយនិស្ស័យក៏រំងាប់ដែរ។ បើគិតថា «យើងនឹងមកឱ្យទាន់ក្នុងខណៈដែលអរុណមិនទាន់រះ» ក៏ចូលទៅក្នុងភូមិដែលនៅក្នុងសីមា ក្នុងចន្លោះនោះ អរុណរះឡើង ចីវរទាំងឡាយមិនត្រូវជានិស្សគ្គិយឡើយ ហើយនិស្ស័យក៏មិនរំងាប់ដែរ។ ប៉ុន្តែ បើគិតថា «ចាំឱ្យភ្លឺសិនចុះ» ហើយអង្គុយ សូម្បីអរុណរះឡើងហើយ ចីវរទាំងឡាយក៏មិនត្រូវជានិស្សគ្គិយឡើយ ប៉ុន្តែនិស្ស័យរំងាប់។ សូម្បីពួកភិក្ខុណាដែលគិតថា «យើងនឹងត្រឡប់មកវិញក្នុងខណៈដែលអរុណមិនទាន់រះ» ហើយមានសេចក្ដីព្យាយាមទៅកាន់វិហារក្បែរនោះដើម្បីស្ដាប់ធម៌ ក្នុងចន្លោះផ្លូវនោះឯង អរុណក៏រះឡើង ចីវរទាំងឡាយត្រូវជានិស្សគ្គិយ ប៉ុន្តែនិស្ស័យមិនរំងាប់ឡើយ។ បើដោយការគោរពធម៌ គិតថា «យើងនឹងស្ដាប់រហូតដល់ចប់ ទើបទៅ» ហើយអង្គុយ រួមជាមួយការរះឡើងនៃអរុណ ចីវរទាំងឡាយក៏ត្រូវជានិស្សគ្គិយ ហើយនិស្ស័យក៏រំងាប់ដែរ។ ព្រះថេរៈកាលដែលចាត់ភិក្ខុខ្ចីឱ្យទៅកាន់ភូមិតូចមួយដើម្បីបោកគក់ចីវរ ត្រូវដកអធិដ្ឋានចីវររបស់ខ្លួនសិន ទើបប្រគល់ឱ្យ។ សូម្បីចីវររបស់ភិក្ខុខ្ចី ក៏ត្រូវឱ្យដកអធិដ្ឋានទុកដែរ។ បើដើរទៅដោយភ្លេចស្មារតី ត្រូវដកអធិដ្ឋានចីវររបស់ខ្លួន ហើយកាន់យកចីវររបស់ភិក្ខុខ្ចីដោយវិស្សាសៈទុក។ បើព្រះថេរៈមិនរលឹកឃើញ តែភិក្ខុខ្ចីរលឹកឃើញ ភិក្ខុខ្ចីនោះត្រូវដកអធិដ្ឋានចីវររបស់ខ្លួន ហើយកាន់យកចីវររបស់ព្រះថេរៈដោយវិស្សាសៈ រួចដើរទៅ ហើយត្រូវទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់អធិដ្ឋានចីវររបស់លោកម្ចាស់ហើយប្រើប្រាស់ចុះ» ហើយខ្លួនឯងក៏ត្រូវអធិដ្ឋានចីវររបស់ខ្លួនដែរ។ កាលបើធ្វើបែបនេះ សូម្បីដោយសារសេចក្ដីរលឹកឃើញរបស់ភិក្ខុតែមួយរូប ក៏ជាការរួចផុតចាកអាបត្តិដែរ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu paṭhamakathinasikkhāpade anadhiṭṭhānaṃ avikappanañca akiriyaṃ, idha apaccuddharaṇaṃ ayameva viseso. Sesaṃ sabbattha vuttanayamevāti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម ក្នុងបឋមកឋិនសិក្ខាបទ ការមិនអធិដ្ឋាន និងការមិនវិកប្ប ជាអកិរិយៈ (ការមិនធ្វើ) ចំណែកក្នុងសិក្ខាបទនេះ ការមិនដកអធិដ្ឋាន (មិនបច្ចុទ្ធរណ៍) នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នា។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺដូចវិធីដែលបានពោលហើយក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។

Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីឧទោសិត (រោងដាក់អីវ៉ាន់) ចប់ហើយ។

3. Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការពណ៌នាតតិយកឋិនសិក្ខាបទ

497. Tena samayenāti tatiyakathinasikkhāpadaṃ. Tattha ussāpetvā punappunaṃ vimajjatīti ‘‘valīsu naṭṭhāsu idaṃ mahantaṃ bhavissatī’’ti maññamāno udakena siñcitvā pādehi akkamitvā hatthehi ussāpetvā ukkhipitvā piṭṭhiyaṃ ghaṃsati, taṃ ātape sukkhaṃ paṭhamappamāṇameva hoti. So punapi tathā karoti, tena vuttaṃ – ‘‘ussāpetvā punappunaṃ vimajjatī’’ti. Taṃ evaṃ kilamantaṃ bhagavā gandhakuṭiyaṃ nisinnova disvā nikkhamitvā senāsanacārikaṃ āhiṇḍanto viya tattha agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘addasa kho bhagavā’’tiādi.

៤៩៧. ពាក្យថា «តេន សមយេន» នេះ គឺតតិយកឋិនសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «លើកឡើងហើយញីរឿយៗ» សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះគិតថា «កាលបើផ្នត់ (ស្នាមជ្រួញ) បាត់អស់ទៅ ក្រណាត់នេះនឹងធំ (វែង) ឡើង» ក៏ស្រោចដោយទឹក ជាន់ដោយជើង លើកឡើងដោយដៃ គ្រវែងឡើង ហើយដុសខាត់លើផ្ទៃក្រណាត់ ក្រណាត់នោះកាលស្ងួតក្នុងកម្ដៅថ្ងៃ ក៏មានប្រមាណដើមដដែល។ ភិក្ខុនោះក៏ធ្វើបែបនោះម្ដងទៀត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «លើកឡើងហើយញីរឿយៗ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលគង់នៅក្នុងព្រះគន្ធកុដិ បានទតឃើញភិក្ខុនោះកំពុងលំបាកយ៉ាងនោះ ក៏យាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ ហាក់ដូចជាយាងត្រេចទៅកាន់សេនាសនៈ ហើយបានយាងទៅកាន់ទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «អទ្ទស ខោ ភគវា» (ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានទតឃើញហើយ)។

499-500. Ekādasamāseti [Pg.239] ekaṃ pacchimakattikamāsaṃ ṭhapetvā sese ekādasamāse. Sattamāseti kattikamāsaṃ hemantike ca cattāroti pañcamāse ṭhapetvā sese sattamāse. Kālepi ādissa dinnanti saṅghassa vā ‘‘idaṃ akālacīvara’’nti uddisitvā dinnaṃ, ekapuggalassa vā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti dinnaṃ.

៤៩៩-៥០០. ពាក្យថា «១១ ខែ» សេចក្ដីថា វៀរលែងតែខែកត្តិកៈខាងចុងមួយខែចេញ ក្នុងចំណោម ១១ ខែដែលនៅសល់។ ពាក្យថា «៧ ខែ» សេចក្ដីថា វៀរលែងតែខែទាំង ៥ គឺខែកត្តិកៈ និងខែទាំង ៤ ក្នុងហេមន្តរដូវចេញ ក្នុងចំណោម ៧ ខែដែលនៅសល់។ ពាក្យថា «សូម្បីចង្អុលប្រគល់ឱ្យក្នុងកាល» សេចក្ដីថា ចីវរដែលគេប្រគល់ឱ្យសង្ឃ ដោយចង្អុលបង្ហាញថា «នេះជាអកាលចីវរ» ឬចីវរដែលគេប្រគល់ឱ្យបុគ្គលតែមួយរូប ដោយពោលថា «ខ្ញុំប្រគល់ចីវរនេះដល់លោក»។

Saṅghato vāti attano pattabhāgavasena saṅghato vā uppajjeyya. Gaṇato vāti idaṃ suttantikagaṇassa dema, idaṃ ābhidhammikagaṇassāti evaṃ gaṇassa denti. Tato attano pattabhāgavasena gaṇato vā uppajjeyya.

ពាក្យថា «ឬអំពីសង្ឃ» សេចក្ដីថា ចីវរគប្បីកើតឡើងអំពីសង្ឃ ដោយអំណាចនៃចំណែកដែលខ្លួនបានទទួល។ ពាក្យថា «ឬអំពីគណៈ» សេចក្ដីថា គេប្រគល់ចីវរដល់គណៈយ៉ាងនេះថា «យើងខ្ញុំប្រគល់ចីវរនេះដល់សុត្តន្តិកគណៈ យើងខ្ញុំប្រគល់ចីវរនេះដល់អភិធម្មិកគណៈ»។ ចីវរគប្បីកើតឡើងអំពីគណៈនោះ ដោយអំណាចនៃចំណែកដែលខ្លួនបានទទួល។

No cassa pāripūrīti no ce pāripūrī bhaveyya, yattakena kayiramānaṃ adhiṭṭhānacīvaraṃ pahoti, tañce cīvaraṃ tattakaṃ na bhaveyya, ūnakaṃ bhaveyyāti attho.

ពាក្យថា «បើមិនមានការពេញលេញ» សេចក្ដីថា បើមិនមានការពេញលេញទេ គឺថាបើចីវរដែលគេធ្វើជាអធិដ្ឋានចីវរមានប្រមាណប៉ុណ្ណាទើបគ្រប់គ្រាន់ តែចីវរនោះមិនមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះទេ គឺខ្វះខាត នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។

Paccāsā hoti saṅghato vātiādīsu asukadivasaṃ nāma saṅgho cīvarāni labhissati, gaṇo labhissati, tato me cīvaraṃ uppajjissatīti evaṃ saṅghato vā gaṇato vā paccāsā hoti. Ñātakehi me cīvaratthāya pesitaṃ, mittehi pesitaṃ, te āgatā cīvare dassantīti evaṃ ñātito vā mittato vā paccāsā hoti. Paṃsukūlaṃ vāti ettha pana paṃsukūlaṃ vā lacchāmīti evaṃ paccāsā hotīti yojetabbaṃ. Attano vā dhanenāti attano kappāsasuttādinā dhanena, asukadivasaṃ nāma lacchāmīti evaṃ vā paccāsā hotīti attho.

ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «សេចក្ដីសង្ឃឹមមានអំពីសង្ឃ» នេះ សេចក្ដីថា សេចក្ដីសង្ឃឹមតែងមានអំពីសង្ឃ ឬអំពីគណៈយ៉ាងនេះថា «ក្នុងថ្ងៃឯណោះ សង្ឃនឹងបានចីវរទាំងឡាយ គណៈនឹងបានចីវរទាំងឡាយ ចីវរនឹងកើតឡើងដល់អាត្មាអញអំពីសង្ឃ ឬគណៈនោះ»។ សេចក្ដីសង្ឃឹមតែងមានអំពីញាតិ ឬអំពីមិត្តយ៉ាងនេះថា «ញាតិទាំងឡាយបានផ្ញើអំបោះមកដើម្បីចីវររបស់អាត្មាអញ មិត្តទាំងឡាយបានផ្ញើមក ពួកគាត់កាលបើចីវរមកដល់ហើយ នឹងប្រគល់ឱ្យ»។ ចំណែកឯពាក្យថា «ឬបង្សុកូល» ក្នុងទីនេះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងនេះថា «ឬអាត្មាអញនឹងបានបង្សុកូល» សេចក្ដីសង្ឃឹមតែងមានយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ឬដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួន» សេចក្ដីថា សេចក្ដីសង្ឃឹមតែងមានយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរក្នុងថ្ងៃឯណោះ ដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួន មានអំបោះកប្បាសជាដើម» នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។

Tato ce uttari nikkhipeyya satiyāpi paccāsāyāti māsaparamato ce uttari nikkhipeyya, nissaggiyaṃ pācittiyanti attho. Evaṃ pana avatvā yasmā antarā uppajjamāne paccāsācīvare mūlacīvarassa uppannadivasato yāva vīsatimo divaso tāva uppannaṃ paccāsācīvaraṃ mūlacīvaraṃ attano gatikaṃ karoti, tato uddhaṃ mūlacīvaraṃ paccāsācīvaraṃ attano gatikaṃ karoti. Tasmā taṃ visesaṃ dassetuṃ ‘‘tadahuppanne mūlacīvare’’tiādinā nayena padabhājanaṃ vuttaṃ, taṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា «បើទុកចីវរនោះឱ្យហួសពីកំណត់នោះទៅ សូម្បីតែមានសេចក្ដីសង្ឃឹម» សេចក្ដីថា បើទុកចីវរឱ្យហួសពីកំណត់យ៉ាងច្រើនបំផុតត្រឹមមួយខែ ត្រូវជានិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់យ៉ាងនេះទេ ព្រោះថា កាលបើបច្ចាសាចីវរកើតឡើងក្នុងចន្លោះ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលមូលចីវរកើតឡើង រហូតដល់ថ្ងៃទី២០ បច្ចាសាចីវរដែលកើតឡើងនោះ តែងធ្វើឱ្យមូលចីវរមានដំណើរដូចគ្នាជាមួយខ្លួន ចាប់ពីថ្ងៃនោះទៅ មូលចីវរតែងធ្វើឱ្យបច្ចាសាចីវរមានដំណើរដូចគ្នាជាមួយខ្លួនវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីប្លែកគ្នានោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់បទភាជនីយ៍ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «តទហុប្បន្នេ មូលចីវរេ» (ក្នុងថ្ងៃដែលមូលចីវរកើតឡើងនោះឯង) បទភាជនីយ៍នោះ មានសេចក្ដីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Visabhāge uppanne mūlacīvareti yadi mūlacīvaraṃ saṇhaṃ, paccāsācīvaraṃ thūlaṃ, na sakkā yojetuṃ. Rattiyo ca sesā honti, na tāva māso pūrati[Pg.240], na akāmā niggahena cīvaraṃ kāretabbaṃ. Aññaṃ paccāsācīvaraṃ labhitvāyeva kālabbhantare kāretabbaṃ. Paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ. Atha mūlacīvaraṃ thūlaṃ hoti, paccāsācīvaraṃ saṇhaṃ, mūlacīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā paccāsācīvarameva mūlacīvaraṃ katvā ṭhapetabbaṃ. Taṃ puna māsaparihāraṃ labhati, etenupāyena yāva icchati tāva aññamaññaṃ mūlacīvaraṃ katvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា Visabhāge uppanne mūlacīvare សេចក្តីថា ប្រសិនបើស្បង់ចីវរដើមល្អិត (ទន់ល្មើយ) ឯចីវរបម្រុងគ្រើម មិនអាចផ្សំគ្នា (ដេរភ្ជាប់គ្នា) បានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត រាត្រីទាំងឡាយដែលនៅសល់ក៏មាន ខែមិនទាន់គ្រប់ ភិក្ខុមិនចង់ធ្វើ ក៏មិនត្រូវបង្ខិតបង្ខំឲ្យធ្វើចីវរឡើយ។ លុះតែបានចីវរបម្រុងផ្សេងទៀត ទើបត្រូវធ្វើក្នុងរវាងកាល។ សូម្បីតែចីវរបម្រុងនោះ ក៏ត្រូវអធិដ្ឋានជាបរិក្ខារចោឡៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើស្បង់ចីវរដើមគ្រើម ឯចីវរបម្រុងល្អិត ត្រូវអធិដ្ឋានស្បង់ចីវរដើមនោះជាបរិក្ខារចោឡៈ ហើយធ្វើចីវរបម្រុងនោះឯងឲ្យជាស្បង់ចីវរដើមទុក។ ចីវរនោះរមែងបានការរក្សាទុកមួយខែជាថ្មីទៀត ដោយឧបាយនេះ ភិក្ខុប្រាថ្នាចង់ទុកយូរប៉ុណ្ណា ក៏គួរធ្វើចីវរផ្សេងៗឲ្យជាស្បង់ចីវរដើមទុកប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevāti.

ចំណែកឯសមុដ្ឋានជាដើម គឺដូចគ្នានឹងកឋិនសិក្ខាបទទី ១ ដែរ។

Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃកឋិនសិក្ខាបទទី ៣ ចប់ហើយ។

4. Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃបុរាណចីវរសិក្ខាបទ

503-5. Tena samayenāti purāṇacīvarasikkhāpadaṃ. Tattha yāva sattamā pitāmahayugāti pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpa mattameva cetaṃ. Atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso tāva yā asambaddhā sā yāva sattamā pitāmahayugā asambaddhāti vuccati. Desanāmukhameva cetaṃ. ‘‘Mātito vā pitito vā’’tivacanato pana pitāmahayugampi pitāmahiyugampi mātāmahayugampi mātāmahiyugampi tesaṃ bhātubhaginībhāgineyyaputtapaputtādayopi sabbe idha saṅgahitā evāti veditabbā.

៥០៣-៥. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាបុរាណចីវរសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា yāva sattamā pitāmahayugā សេចក្តីថា ឪពុករបស់ឪពុក ឈ្មោះថា ជីតា (pitāmaha) យុគៈរបស់ជីតា ឈ្មោះថា ជីតាយុគៈ (pitāmahayuga)។ ពាក្យថា យុគៈ លោកសំដៅយកកំណត់អាយុ។ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាពាក្យនិយាយហៅប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយអត្ថ ជីតានោះឯង ឈ្មោះថា ជីតាយុគៈ។ ខាងលើអំពីជីតានោះទៅ សូម្បីតែបុព្វបុរសទាំងអស់ ក៏លោកប្រមូលយកដោយពាក្យថា ជីតា នេះឯង។ យ៉ាងនេះ ស្រ្តីណាដែលមិនជាប់ទាក់ទងគ្នា (មិនមែនជាញាតិ) ដរាបដល់បុរសជាគម្រប់ ៧ ស្រ្តីនោះ លោកហៅថា ស្រ្តីមិនមែនជាញាតិ ដរាបដល់ជីតាយុគៈជាគម្រប់ ៧។ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាប្រធាននៃការសម្តែងធម៌ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា “mātito vā pitito vā” (អំពីខាងម្តាយក្តី អំពីខាងឪពុកក្តី) ដូច្នេះ គួរជ្រាបថា សូម្បីតែជីតាយុគៈខាងឪពុក ជីដូនយុគៈខាងឪពុក ជីតាយុគៈខាងម្តាយ ជីដូនយុគៈខាងម្តាយ និងបងប្អូនប្រុសស្រី ក្មួយ កូន ចៅ ជាដើមរបស់ពួកគាត់ទាំងអស់ ក៏លោកប្រមូលយកក្នុងទីនេះទាំងអស់ដែរ។

Tatrāyaṃ vitthāranayo – pitā pitupitā tassa pitā tassāpi pitāti evaṃ yāva sattamā yugā, pitā pitumātā tassā pitā ca mātā ca bhātā ca bhaginī ca puttā ca dhītaro cāti evampi uddhañca adho ca yāva sattamā yugā, pitā pitubhātā pitubhaginī pituputtā pitudhītaro tesampi puttadhītuparamparāti evampi yāva sattamā yugā, mātā mātumātā tassā mātā tassāpi mātāti evampi yāva sattamā yugā, mātā mātupitā tassa mātā ca pitā ca bhātā ca bhaginī ca puttā ca dhītaro cāti, evampi uddhañca adho ca yāva sattamā yugā, mātā mātubhātā mātubhaginī mātuputtā mātudhītaro tesampi puttadhītuparamparāti [Pg.241] evampi yāva sattamā yugā, neva mātusambandhena na pitusambandhena sambaddhā, ayaṃ aññātikā nāma.

ក្នុងញាតិវង្សនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារដូចតទៅនេះ៖ ឪពុក, ឪពុករបស់ឪពុក (ជីតា), ឪពុករបស់ជីតានោះ (តួតា), ឪពុករបស់តួតានោះទៀត (លួតា) យ៉ាងនេះ ដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ឪពុក, ម្តាយរបស់ឪពុក (ជីដូន), ឪពុក ម្តាយ បងប្អូនប្រុស បងប្អូនស្រី កូនប្រុស និងកូនស្រីរបស់ជីដូននោះ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែខាងលើ និងខាងក្រោម ដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ឪពុក, បងប្អូនប្រុសរបស់ឪពុក (អ៊ំប្រុស ពូ), បងប្អូនស្រីរបស់ឪពុក (អ៊ំស្រី មីង), កូនប្រុសរបស់ឪពុក (បងប្អូនជីដូនមួយ), កូនស្រីរបស់ឪពុក និងតំណកូនប្រុសកូនស្រីរបស់ពួកគាត់ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ម្តាយ, ម្តាយរបស់ម្តាយ (ជីដូនខាងម្តាយ), ម្តាយរបស់ជីដូននោះ (តូដូន), ម្តាយរបស់តូដូននោះទៀត (លូដូន) យ៉ាងនេះ សូម្បីតែដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ម្តាយ, ឪពុករបស់ម្តាយ (ជីតាខាងម្តាយ), ម្តាយ ឪពុក បងប្អូនប្រុស បងប្អូនស្រី កូនប្រុស និងកូនស្រីរបស់ជីតានោះ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែខាងលើ និងខាងក្រោម ដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ម្តាយ, បងប្អូនប្រុសរបស់ម្តាយ, បងប្អូនស្រីរបស់ម្តាយ, កូនប្រុសរបស់ម្តាយ, កូនស្រីរបស់ម្តាយ និងតំណកូនប្រុសកូនស្រីរបស់ពួកគាត់ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែដរាបដល់យុគៈជាគម្រប់ ៧; ភិក្ខុនីណាដែលមិនជាប់ទាក់ទងគ្នា ដោយសារការទាក់ទងខាងម្តាយក្តី ដោយសារការទាក់ទងខាងឪពុកក្តី ភិក្ខុនីនេះ ឈ្មោះថា មិនមែនជាញាតិ។

Ubhato saṅgheti bhikkhunisaṅghe ñatticatutthena bhikkhusaṅghe ñatticatutthenāti aṭṭhavācikavinayakammena upasampannā.

ពាក្យថា Ubhato saṅghe សេចក្តីថា ភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មក្នុងភិក្ខុនីសង្ឃ និងដោយញត្តិចតុត្ថកម្មក្នុងភិក្ខុសង្ឃ គឺដោយវិនយកម្មមានវាចា ៨ ប្រការ។

Sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampīti rajitvā kappaṃ katvā ekavārampi nivatthaṃ vā pārutaṃ vā. Antamaso paribhogasīsena aṃse vā matthake vā katvā maggaṃ gato hoti, ussīsakaṃ vā katvā nipanno hoti, etampi purāṇacīvarameva. Sace pana paccattharaṇassa heṭṭhā katvā nipajjati, hatthehi vā ukkhipitvā ākāse vitānaṃ katvā sīsena aphusanto gacchati, ayaṃ paribhogo nāma na hotīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា Sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampi សេចក្តីថា ចីវរដែលបានជ្រលក់ហើយ ធ្វើកប្បពិន្ទុហើយ យកមកស្លៀកក្តី ដណ្តប់ក្តី សូម្បីតែម្តង។ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែយកមកដាក់លើស្មា ឬលើក្បាលដើរទៅកាន់ផ្លូវ ដោយបំណងប្រើប្រាស់ ឬយកមកធ្វើជាខ្នើយកើយសម្រាន្ត ចីវរនោះក៏ឈ្មោះថាជាចីវរចាស់ (បុរាណចីវរ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុយកទៅដាក់ក្រោមកម្រាលហើយសម្រាន្តពីលើ ឬយកដៃទ្រព្ធឡើងលើអាកាសធ្វើជាពិដាន ដើរទៅដោយមិនឲ្យប៉ះក្បាល ការធ្វើបែបនេះ មិនឈ្មោះថាជាការប្រើប្រាស់ឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលលោកពោលទុកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី។

Dhotaṃ nissaggiyanti ettha evaṃ āṇattā bhikkhunī dhovanatthāya uddhanaṃ sajjeti, dārūni saṃharati, aggiṃ karoti, udakaṃ āharati yāva naṃ dhovitvā ukkhipati, tāva bhikkhuniyā payoge payoge bhikkhussa dukkaṭaṃ. Dhovitvā ukkhittamatte nissaggiyaṃ hoti. Sace duddhotanti maññamānā puna siñcati vā dhovati vā yāva niṭṭhānaṃ na gacchati tāva payoge payoge dukkaṭaṃ. Esa nayo rajanākoṭanesu. Rajanadoṇiyañhi rajanaṃ ākiritvā yāva sakiṃ cīvaraṃ rajati, tato pubbe yaṃkiñci rajanatthāya karoti, pacchā vā paṭirajati, sabbattha payoge payoge bhikkhussa dukkaṭaṃ. Evaṃ ākoṭanepi payogo veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា Dhotaṃ nissaggiyaṃ នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា កាលបើភិក្ខុនីដែលភិក្ខុប្រើប្រាស់យ៉ាងនោះ រៀបចំចង្ក្រាន ប្រមូលអុស បង្កាត់ភ្លើង ដងទឹក ដើម្បីបោកគក់ ដរាបណាដែលនាងបោកគក់ចីវរនោះរួចហើយស្រង់ឡើង ក្នុងរវាងនោះ គ្រប់ការព្យាយាមរបស់ភិក្ខុនី ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ លុះភិក្ខុនីបោកគក់រួចហើយស្រង់ឡើងភ្លាម ចីវរនោះក៏ក្លាយជាចីវរនិស្សគ្គិយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីគិតថា បោកមិនទាន់ស្អាតល្អ ហើយស្រោចទឹក ឬបោកគក់ម្តងទៀត ដរាបណាការបោកគក់មិនទាន់រួចរាល់ គ្រប់ការព្យាយាម ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវយកទៅប្រើក្នុងការជ្រលក់ និងការវាយ (គោះ) ដែរ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុនីចាក់ទឹកជ្រលក់ទៅក្នុងស្នូកជ្រលក់ ហើយជ្រលក់ចីវរនោះសូម្បីតែម្តង មុនពេលនោះក្តី ភិក្ខុធ្វើប្រយោគណាមួយដើម្បីជ្រលក់ ឬក្រោយមក ភិក្ខុនីជ្រលក់ម្តងទៀតក្តី ក្នុងគ្រប់ប្រយោគទាំងអស់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗប្រយោគ។ សូម្បីតែក្នុងការវាយ (គោះ) ចីវរ ក៏ត្រូវជ្រាបតាមវិធីនេះដែរ។

506. Aññātikāya aññātikasaññī purāṇacīvaraṃ dhovāpetīti no cepi ‘‘imaṃ dhovā’’ti vadati, atha kho dhovanatthāya kāyavikāraṃ katvā hatthena vā hatthe deti, pādamūle vā ṭhapeti, upari vā khipati, sikkhamānāsāmaṇerīsāmaṇeraupāsakatitthiyādīnaṃ vā hatthe peseti, nadītitthe dhovantiyā upacāre vā khipati, antodvādasahatthe okāse ṭhatvā, dhovāpitaṃyeva hoti. Sace pana upacāraṃ muñcitvā orato ṭhapeti sā ce dhovitvā āneti, anāpatti. Sikkhamānāya vā sāmaṇeriyā vā upāsikāya vā hatthe dhovanatthāya deti, sā ce upasampajjitvā dhovati, āpattiyeva. Upāsakassa hatthe deti, so ce liṅge parivatte bhikkhunīsu pabbajitvā upasampajjitvā dhovati[Pg.242], āpattiyeva. Sāmaṇerassa vā bhikkhussa vā hatthe dinnepi liṅgaparivattane eseva nayo.

៥០៦. ពាក្យថា Aññātikāya aññātikasaññī purāṇacīvaraṃ dhovāpeti សេចក្តីថា សូម្បីតែភិក្ខុមិនបាននិយាយថា “ចូរនាងបោកចីវរនេះ” ក៏ដោយ ប៉ុន្តែបានធ្វើកាយវិការដើម្បីឲ្យបោកគក់ ហើយហុចចីវរដោយដៃផ្ទាល់ដាក់លើដៃភិក្ខុនីក្តី ដាក់ទាបក្បែរជើងនាងក្តី គ្រវែងទៅលើខ្លួននាងក្តី ឬផ្ញើតាមដៃរបស់សិក្ខមានា សាមណេរី សាមណេរ ឧបាសក ឬតិរ្ថិយជាដើមក្តី ឬគ្រវែងទៅក្នុងទីឧបចារៈរបស់ភិក្ខុនីដែលកំពុងបោកគក់នៅកំពង់ទឹកក្តី កាលបើភិក្ខុឈរនៅក្នុងទីកន្លែងដែលមានចម្ងាយមិនហួស ១២ ហត្ថ ចីវរនោះឈ្មោះថាភិក្ខុឲ្យបោកគក់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុវៀរចាកទីឧបចារៈ (ហួស ១២ ហត្ថ) ហើយដាក់ទុកក្នុងទីជិត ប្រសិនបើនាងបោកគក់រួចហើយយកមកឲ្យវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុហុចចីវរទៅក្នុងដៃរបស់សិក្ខមានា សាមណេរី ឬឧបាសិកា ដើម្បីឲ្យបោកគក់ ប្រសិនបើនាងបានឧបសម្បទា (ជាភិក្ខុនី) ហើយទើបបោកគក់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ ប្រសិនបើភិក្ខុហុចចីវរទៅក្នុងដៃរបស់ឧបាសក ប្រសិនបើឧបាសកនោះផ្លាស់ប្តូរភេទ (ភេទប្រែប្រួលជាស្រ្តី) ហើយទៅបួសជាភិក្ខុនី បានឧបសម្បទាហើយទើបបោកគក់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ សូម្បីតែចីវរដែលភិក្ខុហុចទៅក្នុងដៃរបស់សាមណេរ ឬភិក្ខុ កាលបើមានការផ្លាស់ប្តូរភេទ (ទៅជាភិក្ខុនី) វិធីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។

Dhovāpeti rajāpetītiādīsu ekena vatthunā nissaggiyaṃ, dutiyena dukkaṭaṃ. Tīṇipi kārāpentassa ekena nissaggiyaṃ, sesehi dve dukkaṭāni. Yasmā panetāni dhovanādīni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā kārentassa mokkho natthi, tasmā ettha tīṇi catukkāni vuttāni. Sacepi hi ‘‘imaṃ cīvaraṃ rajitvā dhovitvā ānehī’’ti vutte sā bhikkhunī paṭhamaṃ dhovitvā pacchā rajati, nissaggiyena dukkaṭameva. Evaṃ sabbesu viparītavacanesu nayo netabbo. Sace pana ‘‘dhovitvā ānehī’’ti vuttā dhovati ceva rajati ca, dhovāpanapaccayā eva āpatti, rajane anāpatti. Evaṃ sabbattha vuttādhikakaraṇe ‘‘avuttā dhovatī’’ti iminā lakkhaṇena anāpatti veditabbā. ‘‘Imasmiṃ cīvare yaṃ kātabbaṃ, sabbaṃ taṃ tuyhaṃ bhāro’’ti vadanto pana ekavācāya sambahulā āpattiyo āpajjatīti.

ក្នុងពាក្យថា Dhovāpeti rajāpeti ជាដើមនេះ ភិក្ខុឲ្យធ្វើកិច្ចមួយ (ដូចជាបោកគក់) ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយ ឲ្យធ្វើកិច្ចទីពីរ (ដូចជាជ្រលក់) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើភិក្ខុឲ្យធ្វើកិច្ចទាំងបី (បោក ជ្រលក់ វាយ) ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយដោយកិច្ចមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពីរដោយកិច្ចដែលនៅសល់ពីរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែភិក្ខុដែលឲ្យធ្វើកិច្ចមានការបោកគក់ជាដើមទាំងនេះ តាមលំដាប់ក្តី មិនតាមលំដាប់ក្តី មិនមានការរួចផុតចាកអាបត្តិឡើយ ហេតុនោះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកនូវចតុក្កៈ (ពួកបួន) បីពួក។ ព្រោះថា ទោះបីភិក្ខុនិយាយថា “ចូរនាងជ្រលក់ចីវរនេះ ហើយបោកគក់យកមកវិញ” តែភិក្ខុនីនោះបោកគក់មុន ហើយជ្រលក់ជាក្រោយ ភិក្ខុក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាមួយគ្នានឹងអាបត្តិនិស្សគ្គិយដែរ។ ក្នុងពាក្យនិយាយត្រឡប់ចាក់ស្រេះទាំងអស់ ក៏ត្រូវនាំយកវិធីនេះទៅប្រើដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនិយាយថា “ចូរនាងបោកគក់ហើយយកមកវិញ” តែភិក្ខុនីនោះទាំងបោកគក់ទាំងជ្រលក់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិព្រោះតែការបោកគក់ប៉ុណ្ណោះ ឯការជ្រលក់មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងគ្រប់ការធ្វើលើសពីពាក្យបង្គាប់ គួរជ្រាបថាមិនត្រូវអាបត្តិ ដោយលក្ខណៈថា “avuttā dhovati” (ភិក្ខុនីបោកគក់ដោយភិក្ខុមិនបានបង្គាប់) នេះឯង។ ចំណែកឯភិក្ខុណាដែលនិយាយថា “ការងារណាដែលត្រូវធ្វើក្នុងចីវរនេះ ទាំងអស់នោះជាភារៈរបស់នាងហើយ” ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវអាបត្តិជាច្រើនដោយវាចាតែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ។

Aññātikāya vematiko aññātikāya ñātikasaññīti imānipi padāni vuttānaṃyeva tiṇṇaṃ catukkānaṃ vasena vitthārato veditabbāni.

សូម្បីតែបទទាំងឡាយថា Aññātikāya vematiko (ភិក្ខុមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងស្រ្តីមិនមែនជាញាតិ) Aññātikāya ñātikasaññī (ភិក្ខុសំគាល់ថាជាញាតិក្នុងស្រ្តីមិនមែនជាញាតិ) ជាដើមនេះ ក៏គួរជ្រាបសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារ ដោយអំណាចនៃចតុក្កៈទាំងបីដែលពោលមកហើយនោះដែរ។

Ekato upasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya dhovāpentassa dukkaṭaṃ. Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukameva, bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma pañcasatā sākiyāniyo.

ពាក្យថា Ekato upasampannāya សេចក្តីថា ភិក្ខុប្រើភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីសង្ឃតែម្ខាង (ឯកតោឧបសម្បន្នា) ឲ្យបោកគក់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ បើប្រើភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ភិក្ខុសង្ឃ (ឯកតោឧបសម្បន្នាខាងភិក្ខុសង្ឃ) ត្រូវអាបត្តិតាមវត្ថុ (គឺនិស្សគ្គិយ)។ ភិក្ខុនីដែលបានឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ភិក្ខុសង្ឃនោះ គឺព្រះនាងសាកិយានីទាំង ៥០០ អង្គ។

507. Avuttā dhovatīti uddesāya vā ovādāya vā āgatā kilinnaṃ cīvaraṃ disvā ṭhapitaṭṭhānato gahetvā vā ‘‘detha, ayya, dhovissāmī’’ti āharāpetvā vā dhovati ceva rajati ca ākoṭeti ca, ayaṃ avuttā dhovati nāma. Yāpi ‘‘imaṃ cīvaraṃ dhovā’’ti daharaṃ vā sāmaṇeraṃ vā āṇāpentassa bhikkhuno sutvā ‘‘āharathayya ahaṃ dhovissāmī’’ti dhovati, tāvakālikaṃ vā gahetvā dhovitvā rajitvā deti, ayampi avuttā dhovati nāma.

៥០៧. ពាក្យថា Avuttā dhovati សេចក្តីថា ភិក្ខុនីដែលមកដើម្បីរៀនសូត្រក្តី ដើម្បីទទួលឱវាទក្តី ឃើញចីវរប្រឡាក់ហើយ ក៏កាន់យកពីកន្លែងដែលភិក្ខុទុកនោះក្តី ឬនិយាយថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រគល់ចីវរមក ខ្ញុំម្ចាស់នឹងបោកថ្វាយ” ហើយឲ្យគេនាំយកមកបោកគក់ក្តី ជ្រលក់ក្តី វាយក្តី ភិក្ខុនីនេះ ឈ្មោះថា បោកគក់ដោយភិក្ខុមិនបានបង្គាប់។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនីណាបានឮពាក្យភិក្ខុដែលបង្គាប់ភិក្ខុខ្ចីវស្សាក្តី សាមណេរក្តី ថា “ចូរអ្នកបោកចីវរនេះ” ហើយនិយាយថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនាំមកចុះ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងបោកថ្វាយ” រួចហើយបោកគក់ក្តី ឬកាន់យកចីវរខ្ចីបណ្តោះអាសន្នមកបោកគក់ ជ្រលក់ ហើយប្រគល់ឲ្យវិញក្តី ភិក្ខុនីនេះ ក៏ឈ្មោះថា បោកគក់ដោយភិក្ខុមិនបានបង្គាប់ដែរ។

Aññaṃ parikkhāranti upāhanatthavikapattatthavikaaṃsabaddhakakāyabandhanamañcapīṭhabhisitaṭṭikādiṃ yaṃkiñci dhovāpeti, anāpatti. Sesamettha uttānatthameva.

ពាក្យថា Aññaṃ parikkhāraṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុឲ្យបោកគក់របស់បរិក្ខារណាមួយ មានថង់ដាក់ទ្រនាប់ជើង ថង់ដាក់សបិត ខ្សែស្ពាយ វត្ថុព័ទ្ធចង្កេះ (កាយពន្ធន៍) គ្រែ តាំង ពូក កម្រាល ជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu [Pg.243] pana idaṃ sikkhāpadaṃ chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ចំណែកឯក្នុងសមុដ្ឋានជាដើមនោះ សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយា, មិនរួចផុតព្រោះសេចក្តីសំគាល់, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្ម វចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃបុរាណចីវរសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

5. Cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចីវរបដិគ្គហណសិក្ខាបទ

508. Tena samayenāti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ. Tattha piṇḍapātapaṭikkantāti piṇḍapātato paṭikkantā. Yena andhavanaṃ tenupasaṅkamīti apaññatte sikkhāpade yena andhavanaṃ tenupasaṅkami. Katakammāti katacorikakammā, sandhicchedanādīhi parabhaṇḍaṃ haritāti vuttaṃ hoti. Coragāmaṇikoti corajeṭṭhako. So kira pubbe theriṃ jānāti, tasmā corānaṃ purato gacchanto disvā ‘‘ito mā gacchatha, sabbe ito ethā’’ti te gahetvā aññena maggena agamāsi. Samādhimhā vuṭṭhahitvāti therī kira paricchinnavelāyaṃyeva samādhimhā vuṭṭhahi. Sopi tasmiṃyeva khaṇe evaṃ avaca, tasmā sā assosi, sutvā ca ‘‘natthi dāni añño ettha samaṇo vā brāhmaṇo vā aññatra mayā’’ti taṃ maṃsaṃ aggahesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho uppalavaṇṇā bhikkhunī’’tiādi.

៥០៨. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាចីវរបដិគ្គហណសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា piṇḍapātapaṭikkantā សេចក្តីថា ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ។ ពាក្យថា yena andhavanaṃ tenupasaṅkami សេចក្តីថា កាលដែលសិក្ខាបទមិនទាន់បានបញ្ញត្តិ ភិក្ខុនីនោះបានចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវននោះ។ ពាក្យថា Katakammā សេចក្តីថា ពួកចោរដែលបានធ្វើចោរកម្មរួចហើយ គឺលោកចង់និយាយថា បានលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដោយការទម្លាយជញ្ជាំងផ្ទះជាដើម។ ពាក្យថា Coragāmaṇiko សេចក្តីថា មេចោរ។ ឮថា មេចោរនោះស្គាល់ព្រះថេរីតាំងពីមុនមក ហេតុនោះ កាលដែលដើរទៅខាងមុខពួកចោរ ក្រឡេកឃើញព្រះថេរី ក៏និយាយថា “កុំទៅតាមផ្លូវនេះឡើយ ចូរអ្នករាល់គ្នាមកខាងនេះវិញ” ហើយនាំពួកចោរទាំងនោះទៅតាមផ្លូវផ្សេង។ ពាក្យថា Samādhimhā vuṭṭhahitvā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរីចេញពីសមាធិក្នុងពេលដែលបានកំណត់ទុកល្មម។ សូម្បីតែមេចោរនោះ ក៏បាននិយាយពាក្យនោះក្នុងខណៈនោះឯង ហេតុនោះ ព្រះថេរីទើបបានឮ លុះឮហើយក៏គិតថា “ក្នុងព្រៃនេះ ឥឡូវនេះ មិនមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃក្រៅពីអាត្មាអញឡើយ” ហើយក៏កាន់យកសាច់នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្ឃីតិកាចារ្យទើបពោលថា “atha kho uppalavaṇṇā bhikkhunī” (លំដាប់នោះឯង ភិក្ខុនីឈ្មោះឧប្បលវណ្ណា) ជាដើម។

Ohiyyakoti avahīyako avaseso, vihāravāraṃ patvā ekova vihāre ṭhitoti attho. Sace me tvaṃ antaravāsakaṃ dadeyyāsīti kasmā āha? Saṇhaṃ ghanamaṭṭhaṃ antaravāsakaṃ disvā lobhena, apica appako tassā antaravāsake lobho, theriyā pana sikhāppattā koṭṭhāsasampatti tenassā sarīrapāripūriṃ passissāmīti visamalobhaṃ uppādetvā evamāha. Antimanti pañcannaṃ cīvarānaṃ sabbapariyantaṃ hutvā antimaṃ, antimanti pacchimaṃ. Aññaṃ lesenāpi vikappetvā vā paccuddharitvā vā ṭhapitaṃ cīvaraṃ natthīti evaṃ yathāanuññātānaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ dhāraṇavaseneva āha, na lobhena, na hi khīṇāsavānaṃ lobho atthi. Nippīḷiyamānāti upamaṃ dassetvā gāḷhaṃ pīḷayamānā.

ពាក្យថា Ohiyyako សេចក្តីថា អ្នកដែលនៅសល់ គឺអ្នកដែលនៅចាំវត្ត សេចក្តីថា កាលដល់វេនចាំវត្ត ក៏នៅចាំវត្តតែម្នាក់ឯង។ ហេតុអ្វីបានជាឧទាយីពោលថា Sace me tvaṃ antaravāsakaṃ dadeyyāsi (ប្រសិនបើលោកម្ចាស់ប្រគល់ស្បង់ឲ្យខ្ញុំ)? ព្រោះឃើញស្បង់ដ៏ល្អិត ក្រាស់ និងរលីងស្អាត ហើយកើតសេចក្តីលោភចង់បាន ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីលោភក្នុងស្បង់របស់ព្រះថេរីនោះមានបន្តិចបន្តួចទេ ប៉ុន្តែចំណែកនៃសរីរៈ (រូបរាងកាយ) របស់ព្រះថេរីនោះ គឺល្អឥតខ្ចោះដល់កំពូល ហេតុនោះ ឧទាយីចង់មើលការពេញបរិបូណ៌នៃសរីរៈរបស់ព្រះថេរីនោះ ទើបបង្កើតសេចក្តីលោភដ៏មិនសមគួរ ហើយពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Antimanti សេចក្តីថា ជាចីវរចុងក្រោយបង្អស់ក្នុងចំណោមចីវរទាំង ៥ គឺចីវរចុងក្រោយ។ ពាក្យថា Antimanti គឺចីវរចុងក្រោយបង្អស់។ ព្រះថេរីក្រាបទូលយ៉ាងនេះ គឺដោយអំណាចនៃការទ្រទ្រង់ចីវរទាំង ៥ តាមដែលទ្រង់អនុញ្ញាតប៉ុណ្ណោះ មិនមែនក្រាបទូលដោយសេចក្តីលោភឡើយ ព្រោះថា ចីវរផ្សេងទៀតដែលបានវិកប្បទុកក្តី បានអធិដ្ឋានទុកក្តី សូម្បីតែដោយលេសបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមានឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ មិនមានសេចក្តីលោភឡើយ។ ពាក្យថា Nippīḷiyamānā សេចក្តីថា កាលបើគេបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំង ដោយលោកសម្តែងនូវសេចក្តីប្រៀបប្រដូច (នឹងដំរី)។

Antaravāsakaṃ [Pg.244] datvā upassayaṃ agamāsīti saṅkaccikaṃ nivāsetvā yathā tassa manoratho na pūrati, evaṃ hatthataleyeva dassetvā agamāsi.

ពាក្យថា Antaravāsakaṃ datvā upassayaṃ agamāsi សេចក្តីថា នាងស្លៀកដណ្តប់នូវសង្កច្ឆិកា (អាវចង្អៀតទ្រូង) ធ្វើជាស្បង់ ហើយបង្ហាញចីវរដែលត្រូវប្រគេនត្រឹមតែលើបាតដៃប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីកុំឱ្យបំណងប្រាថ្នា (ចង់មើល) របស់ព្រះឧទាយិនោះពេញលេញ រួចក៏ដើរទៅកាន់លំនៅ។

510. Kasmā pārivattakacīvaraṃ appaṭigaṇhante ujjhāyiṃsu? ‘‘Sace ettakopi amhesu ayyānaṃ vissāso natthi, kathaṃ mayaṃ yāpessāmā’’ti vihatthatāya samabhitunnattā.

៥១០. ហេតុអ្វីបានជាពួកនាងពោលទិតៀនចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនទទួលយកចីវរផ្លាស់ប្តូរ? ព្រោះតែពួកនាងមានសេចក្តីអាក់អន់ចិត្ត និងត្រូវចាក់ដោតចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ដោយគិតថា «ប្រសិនបើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលត្រឹមប៉ុណ្ណេះរបស់ព្រះជាម្ចាស់ទាំងឡាយចំពោះពួកយើងមិនមានទេ តើពួកយើងនឹងរស់នៅ (ប្រព្រឹត្តទៅ) យ៉ាងដូចម្តេចបាន?» ទើបពោលទិតៀន។

Anujānāmi bhikkhave imesaṃ pañcannanti imesaṃ pañcannaṃ sahadhammikānaṃ samasaddhānaṃ samasīlānaṃ samadiṭṭhīnaṃ pārivattakaṃ gahetuṃ anujānāmīti attho.

ពាក្យថា Anujānāmi bhikkhave imesaṃ pañcannaṃ សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកចីវរផ្លាស់ប្តូររបស់សហធម្មិកទាំង ៥ ពួកនេះ ដែលមានសទ្ធាស្មើគ្នា មានសីលស្មើគ្នា មានទិដ្ឋិស្មើគ្នា នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

512. Payoge dukkaṭanti gahaṇatthāya hatthappasāraṇādīsu dukkaṭaṃ. Paṭilābhenāti paṭiggahaṇena. Tattha ca hatthena vā hatthe detu, pādamūle vā ṭhapetu, upari vā khipatu, so ce sādiyati, gahitameva hoti. Sace pana sikkhamānāsāmaṇerasāmaṇerīupāsakaupāsikādīnaṃ hatthe pesitaṃ paṭiggaṇhāti, anāpatti. Dhammakathaṃ kathentassa catassopi parisā cīvarāni ca nānāvirāgavatthāni ca ānetvā pādamūle ṭhapenti, upacāre vā ṭhatvā upacāraṃ vā muñcitvā khipanti, yaṃ tattha bhikkhunīnaṃ santakaṃ, taṃ aññatra pārivattakā gaṇhantassa āpattiyeva. Atha pana rattibhāge khittāni honti, ‘‘idaṃ bhikkhuniyā, idaṃ aññesa’’nti ñātuṃ na sakkā, pārivattakakiccaṃ natthīti mahāpaccariyaṃ kurundiyañca vuttaṃ, taṃ acittakabhāvena na sameti. Sace bhikkhunī vassāvāsikaṃ deti, pārivattakameva kātabbaṃ. Sace pana saṅkārakūṭādīsu ṭhapeti, ‘‘paṃsukūlaṃ gaṇhissantī’’ti paṃsukūlaṃ adhiṭṭhahitvā gahetuṃ vaṭṭati.

៥១២. ពាក្យថា Payoge dukkaṭaṃ សេចក្តីថា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដក្នុងការលូកដៃទៅទទួលជាដើម ដើម្បីកាន់យក។ ពាក្យថា Paṭilābhena សេចក្តីថា ដោយការទទួលយក (ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយ)។ ក្នុងការទទួលនោះ ទោះបីគេប្រគេនពីដៃដល់ដៃក្តី ដាក់នៅទៀបជើងក្តី បោះទៅលើអាកាសក្តី ប្រសិនបើភិក្ខុនោះត្រេកអរ ក៏ឈ្មោះថាជាការទទួលយកហើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើទទួលចីវរដែលគេផ្ញើមកតាមដៃរបស់សិក្ខមានា សាមណេរ សាមណេរី ឧបាសក ឧបាសិកាជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ កាលដែលភិក្ខុកំពុងសម្តែងធម៌ ពួកបរិស័ទទាំង ៤ នាំយកចីវរ និងសំពត់លាបពណ៌ផ្សេងៗ មកដាក់នៅទៀបជើងក្តី ឈរនៅក្នុងឧបចារៈហើយបោះមកក្តី ឬឈរក្រៅឧបចារៈហើយបោះមកក្តី ក្នុងបណ្តាគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ទាំងនោះ ប្រសិនបើជារបស់ភិក្ខុនី បើភិក្ខុទទួលយកដោយមិនបានផ្លាស់ប្តូរ ត្រូវអាបត្តិពិតប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើគេបោះមកក្នុងពេលយប់ មិនអាចដឹងបានថា «នេះជាចីវររបស់ភិក្ខុនី នេះជារបស់អ្នកដទៃ» នោះមិនមានកិច្ចដែលត្រូវផ្លាស់ប្តូរឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី និងកុរុន្ធី ប៉ុន្តែសេចក្តីនោះមិនសមស្របនឹងភាវៈនៃអចិត្តកៈឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីប្រគេនវស្សាវាសិកសំពត់ ត្រូវតែធ្វើការផ្លាស់ប្តូរគ្នា។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើនាងដាក់ទុកលើគំនរសម្រាមជាដើម ដោយគិតថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងកាន់យកជាបង្សុកូល» ភិក្ខុគួរអធិដ្ឋានជាបង្សុកូលហើយកាន់យកចុះ។

513. Aññātikāya aññātikasaññīti tikapācittiyaṃ. Ekato upasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya hatthato gaṇhantassa dukkaṭaṃ, bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana pācittiyameva.

៥១៣. ពាក្យថា Aññātikāya aññātikasaññī គឺតិកបាចិត្តិយ។ ពាក្យថា Ekato upasampannāya សេចក្តីថា ការទទួលពីដៃរបស់ភិក្ខុនីដែលឧបសម្បន្ន (បួស) ក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីតែម្ខាង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ប៉ុន្តែបើទទួលពីដៃរបស់ភិក្ខុនីដែលឧបសម្បន្ន (បួស) ក្នុងសំណាក់ភិក្ខុទាំងឡាយ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយតែម្តង។

514. Parittena vā vipulanti appagghacīvarena vā upāhanatthavikapattatthavikaaṃsabaddhakakāyabandhanādinā vā mahagghaṃ cetāpetvā sacepi cīvaraṃ [Pg.245] paṭiggaṇhāti, anāpatti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘antamaso harītakīkhaṇḍenāpī’’ti vuttaṃ. Vipulena vā parittanti idaṃ vuttavipallāsena veditabbaṃ. Aññaṃ parikkhāranti pattatthavikādiṃ yaṃ kiñci vikappanupagapacchimacīvarappamāṇaṃ pana paṭaparissāvanampi na vaṭṭati. Yaṃ neva adhiṭṭhānupagaṃ na vikappanupagaṃ taṃ sabbaṃ vaṭṭati. Sacepi mañcappamāṇā bhisicchavi hoti, vaṭṭatiyeva; ko pana vādo pattatthavikādīsu. Sesaṃ uttānatthameva.

៥១៤. ពាក្យថា Parittena vā vipulaṃ សេចក្តីថា ទោះបីជាដោះដូរយកចីវរមានតម្លៃច្រើន ដោយចីវរមានតម្លៃតិចក្តី ឬដោយថង់ដាក់ទ្រនាប់ជើង ថង់ដាក់សបិត ខ្សែស្ពាយស្បង់ ខ្សែក្រវាត់ចង្កេះជាដើមក្តី ប្រសិនបើទទួលយកចីវរនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា «សូម្បីតែដោយចំណែកនៃផ្លែពិភេក (ឬផ្លែសម៉)» ក៏ដោយ។ ពាក្យថា Vipulena vā parittaṃ នេះ គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់សេចក្តីដែលពោលហើយនោះវិញ។ ពាក្យថា Aññaṃ parikkhāraṃ គឺបរិក្ខារណាមួយ មានថង់ដាក់សបិតជាដើម។ ប៉ុន្តែ សំពត់តម្រងទឹកដែលមានទំហំប៉ុនចីវរទាបបំផុតដែលគួរដល់ការវិកប្ប មិនគួរឡើយ។ គ្រឿងប្រើប្រាស់ណាដែលមិនគួរដល់ការអធិដ្ឋាន និងមិនគួរដល់ការវិកប្ប គ្រឿងប្រើប្រាស់ទាំងអស់នោះ គួរទាំងអស់។ ទោះបីជាស្រោមពូកមានទំហំប៉ុនគ្រែក្តី ក៏គួរដែរ មិនបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ថង់ដាក់សបិតជាដើមឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ chasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃvacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងបណ្តាសមុដ្ឋានជាដើម អាបត្តិនេះមានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា និងអកិរិយា មិនរួចផុតព្រោះសញ្ញា (នោសញ្ញាវិមោក្ខ) ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមព្រះបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិវជ្ជៈ) ជាកាយកម្ម និងវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់អំពីចីវរបដិគ្គហណសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

6. Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពន្យល់អំពីអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ

515. Tena samayenāti aññātakaviññattisikkhāpadaṃ. Tattha upanando sakyaputtoti asītisahassamattānaṃ sakyakulā pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ patikiṭṭho lolajātiko. Paṭṭoti cheko samattho paṭibalo sarasampanno kaṇṭhamādhuriyena samannāgato. Kismiṃ viyāti kiṃsu viya kileso viya, hirottappavasena kampanaṃ viya saṅkampanaṃ viya hotīti attho.

៥១៥. ពាក្យថា Tena samayena គឺអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា Upanando sakyaputto សេចក្តីថា ព្រះឧបនន្ទសក្យបុត្រ ជាភិក្ខុដ៏ថោកទាប និងមានសភាវៈរឡេះរឡោះ ក្នុងចំណោមភិក្ខុប្រមាណ ៨ ម៉ឺនរូប ដែលបួសចេញពីសក្យត្រកូល។ ពាក្យថា Paṭṭo គឺអ្នកឈ្លាសវៃ អាចធ្វើបាន មានសមត្ថភាព មានសំឡេងបរិបូណ៌ ប្រកបដោយភាពពីរោះនៃបំពង់ក។ ពាក្យថា Kismiṃ viya សេចក្តីថា ដូចជាអ្វី គឺដូចជាកិលេស ដូចជាការញាប់ញ័រ ញាប់ញ័រខ្លាំង ដោយអំណាចនៃហិរិនិងឱត្តប្បៈ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

Addhānamagganti addhānasaṅkhātaṃ dīghamaggaṃ, na nagaravīthimagganti attho. Te bhikkhū acchindiṃsūti musiṃsu, pattacīvarāni nesaṃ hariṃsūti attho. Anuyuñjāhīti bhikkhubhāvajānanatthāya puccha. Anuyuñjiyamānāti pabbajjāupasampadāpattacīvarādhiṭṭhānādīni pucchiyamānā. Etamatthaṃ ārocesunti bhikkhubhāvaṃ jānāpetvā yo ‘‘sāketā sāvatthiṃ addhānamaggappaṭipannā’’tiādinā nayena vutto, etamatthaṃ ārocesuṃ.

ពាក្យថា Addhānamaggaṃ សេចក្តីថា ផ្លូវឆ្ងាយដែលហៅថាអធ្វាន មិនមែនជាផ្លូវក្នុងក្រុងឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Te bhikkhū acchindiṃsu សេចក្តីថា ពួកចោរប្លន់យក គឺលួចយកនូវបាត្រនិងចីវររបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា Anuyuñjāhi សេចក្តីថា ចូរដេញដោលសួរដើម្បីដឹងនូវភាវៈជាភិក្ខុ។ ពាក្យថា Anuyuñjiyamānā សេចក្តីថា កាលដែលគេសួរដេញដោលអំពីការបួស ការឧបសម្បទា ការអធិដ្ឋានបាត្រនិងចីវរជាដើម។ ពាក្យថា Etamatthaṃ ārocesuṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយបានធ្វើឱ្យគេដឹងនូវភាវៈជាភិក្ខុ ហើយបានប្រាប់នូវសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងបាលីដោយន័យថា «ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយពីក្រុងសាកេតទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី» ជាដើម។

517. Aññātakaṃ gahapatiṃ vātiādīsu yaṃ parato ‘‘tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā’’ti vuttaṃ, taṃ ādiṃ katvā evaṃ anupubbakathā veditabbā. Sace core passitvā daharā pattacīvarāni gahetvā palātā, corā therānaṃ nivāsanapārupanamattaṃyeva haritvā gacchanti, therehi [Pg.246] neva tāva cīvaraṃ viññāpetabbaṃ, na sākhāpalāsaṃ bhañjitabbaṃ. Atha daharā sabbaṃ bhaṇḍakaṃ chaḍḍetvā palātā, corā therānaṃ nivāsanapārupanaṃ tañca bhaṇḍakaṃ gahetvā gacchanti, daharehi āgantvā attano nivāsanapārupanāni na tāva therānaṃ dātabbāni, na hi anacchinnacīvarā attano atthāya sākhāpalāsaṃ bhañjituṃ labhanti, acchinnacīvarānaṃ pana atthāya labhanti, acchinnacīvarāva attanopi paresampi atthāya labhanti. Tasmā therehi vā sākhāpalāsaṃ bhañjitvā vākādīhi ganthetvā daharānaṃ dātabbaṃ, daharehi vā therānaṃ atthāya bhañjitvā ganthetvā tesaṃ hatthe datvā vā adatvā vā attanā nivāsetvā attano nivāsanapārupanāni therānaṃ dātabbāni, neva bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ hoti, na tesaṃ dhāraṇe dukkaṭaṃ.

៥១៧. ក្នុងពាក្យថា Aññātakaṃ gahapatiṃ vā ជាដើម សេចក្តីសម្រេចតាមលំដាប់ គប្បីជ្រាបដោយផ្តើមតាំងពីពាក្យដែលពោលខាងមុខថា «បិទបាំងដោយស្មៅ ឬដោយស្លឹកឈើ» យ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុក្មេងៗឃើញពួកចោរ ហើយកាន់យកបាត្រនិងចីវររត់ទៅ ពួកចោរយកទៅតែសំពត់ស្លៀកនិងដណ្តប់របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយហើយដើរទៅ ព្រះថេរៈទាំងឡាយមិនត្រូវសុំចីវរភ្លាមៗឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវកាច់មែកឈើនិងស្លឹកឈើឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុក្មេងៗបោះបង់ចោលនូវទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ហើយរត់ទៅ ពួកចោរយកទៅនូវសំពត់ស្លៀកដណ្តប់របស់ព្រះថេរៈ និងទ្រព្យសម្បត្តិនោះហើយដើរទៅ ភិក្ខុក្មេងៗត្រឡប់មកវិញ មិនត្រូវប្រគេនសំពត់ស្លៀកដណ្តប់របស់ខ្លួនដល់ព្រះថេរៈភ្លាមៗឡើយ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនត្រូវគេប្លន់ចីវរ មិនអាចកាច់មែកឈើនិងស្លឹកឈើដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងបានឡើយ ប៉ុន្តែអាចកាច់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរបាន ចំណែកភិក្ខុដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរនោះឯង អាចកាច់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងផង ដល់អ្នកដទៃផងបាន។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយកាច់មែកឈើនិងស្លឹកឈើដោយខ្លួនឯង ហើយចងដោយវល្លិជាដើម ប្រគេនដល់ភិក្ខុក្មេងៗក្តី ឬភិក្ខុក្មេងៗកាច់ចងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយប្រគេនដល់ដៃរបស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយក្តី ឬមិនប្រគេនក្តី ខ្លួនឯងស្លៀកដណ្តប់ (ស្លឹកឈើនោះ) ហើយប្រគេនសំពត់ស្លៀកដណ្តប់របស់ខ្លួនដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយក្តី មិនត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការកាប់បំផ្លាញភូតគាមឡើយ ហើយមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការស្លៀកដណ្តប់ស្លឹកឈើនោះឡើយ។

Sace antarāmagge rajakattharaṇaṃ vā hoti, aññe vā tādise manusse passanti, cīvaraṃ viññāpetabbaṃ. Yāni ca nesaṃ te vā viññattamanussā aññe vā sākhāpalāsanivāsane bhikkhū disvā ussāhajātā vatthāni denti, tāni sadasāni vā hontu adasāni vā nīlādinānāvaṇṇāni vā kappiyānipi akappiyānipi sabbāni acchinnacīvaraṭṭhāne ṭhitattā tesaṃ nivāsetuñca pārupituñca vaṭṭanti. Vuttampihetaṃ parivāre –

ប្រសិនបើក្នុងចន្លោះផ្លូវ មានកន្លែងដែលជាងលបោកគក់លាតសំពត់ក្តី ឬឃើញមនុស្សដទៃដែលមានសភាពបែបនោះក្តី គប្បីសុំចីវរចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សដែលគេសុំទាំងនោះក្តី ឬមនុស្សដទៃទៀតក្តី ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយស្លៀកដណ្តប់មែកឈើនិងស្លឹកឈើ ហើយមានចិត្តចង់ជួយ ក៏ប្រគេនសំពត់ទាំងឡាយណា សំពត់ទាំងនោះ ទោះបីជាមានជាយក្តី គ្មានជាយក្តី មានពណ៌ផ្សេងៗមានពណ៌ខៀវជាដើមក្តី ជាសំពត់គួរក្តី មិនគួរក្តី សំពត់ទាំងអស់នោះ ព្រោះស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាភិក្ខុដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ គប្បីគួរដល់ការស្លៀកនិងដណ្តប់របស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកក្នុងបរិវារៈថា៖

‘‘Akappakataṃ nāpi rajanāya rattaṃ;

Tena nivattho yena kāmaṃ vajeyya;

Na cassa hoti āpatti;

So ca dhammo sugatena desito;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

«សំពត់ដែលមិនទាន់បានធ្វើកប្បពិន្ទុ និងមិនទាន់បានជ្រលក់ទឹកជ្រលក់ ភិក្ខុស្លៀកដណ្តប់សំពត់នោះហើយ គប្បីទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបាន អាបត្តិមិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ធម៌នោះព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងហើយ នេះជាបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតហើយ។»

Ayañhi pañho acchinnacīvarakaṃ bhikkhuṃ sandhāya vutto. Atha pana titthiyehi sahagacchanti, te ca nesaṃ kusacīravākacīraphalakacīrāni denti, tānipi laddhiṃ aggahetvā nivāsetuṃ vaṭṭanti, nivāsetvāpi laddhi na gahetabbā.

ព្រោះថា បញ្ហានេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកភិក្ខុដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយដើរទៅជាមួយពួកអយិដ្ឋិយ (តិរ្ថិយ) ហើយពួកតិរ្ថិយទាំងនោះប្រគេនសំពត់ស្មៅ សំពត់សំបកឈើ សំពត់បន្ទះក្តារជាដើម សូម្បីតែសំពត់ទាំងនោះ ក៏គួរដល់ការស្លៀកដណ្តប់ដោយមិនបាច់កាន់យកលទ្ធិរបស់គេឡើយ ទោះបីជាស្លៀកដណ្តប់ហើយ ក៏មិនត្រូវកាន់យកលទ្ធិឡើយ។

Idāni ‘‘yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchati, sace tattha hoti saṅghassa vihāracīvaraṃ vā’’tiādīsu vihāracīvaraṃ nāma manussā āvāsaṃ kāretvā ‘‘cattāropi paccayā amhākaṃyeva santakā paribhogaṃ gacchantū’’ti [Pg.247] ticīvaraṃ sajjetvā attanā kārāpite āvāse ṭhapenti, etaṃ vihāracīvaraṃ nāma. Uttarattharaṇanti mañcakassa upari attharaṇakaṃ vuccati. Bhumattharaṇanti parikammakatāya bhūmiyā rakkhaṇatthaṃ cimilikāhi kataattharaṇaṃ tassa upari taṭṭikaṃ pattharitvā caṅkamanti. Bhisicchavīti mañcabhisiyā vā pīṭhabhisiyā vā chavi, sace pūritā hoti vidhunitvāpi gahetuṃ vaṭṭati. Evametesu vihāracīvarādīsu yaṃ tattha āvāse hoti, taṃ anāpucchāpi gahetvā nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā acchinnacīvarakānaṃ bhikkhūnaṃ labbhatīti veditabbaṃ. Tañca kho labhitvā odahissāmi puna ṭhapessāmīti adhippāyena na mūlacchejjāya. Labhitvā ca pana ñātito vā upaṭṭhākato vā aññato vā kutoci pākatikameva kātabbaṃ. Videsagatena ekasmiṃ saṅghike āvāse saṅghikaparibhogena paribhuñjanatthāya ṭhapetabbaṃ. Sacassa paribhogeneva taṃ jīrati vā nassati vā gīvā na hoti. Sace pana etesaṃ vuttappakārānaṃ gihivatthādīnaṃ bhisicchavipariyantānaṃ kiñci na labbhati, tena tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbanti.

ឥឡូវនេះ ក្នុងពាក្យថា «ភិក្ខុទៅដល់អាវាសណាជាដំបូង ប្រសិនបើនៅក្នុងអាវាសនោះ មានវិហារចីវររបស់សង្ឃក្តី» ជាដើម វិហារចីវរ គឺចីវរដែលពួកមនុស្សសាងសង់អាវាសហើយ គិតថា «សូមឱ្យបច្ច័យទាំង ៤ ជារបស់ពួកយើងតែម្តង ហើយចូរដល់នូវការប្រើប្រាស់ចុះ» រួចក៏រៀបចំត្រៃចីវរទុកក្នុងអាវាសដែលខ្លួនបានសាងសង់ នេះហៅថា វិហារចីវរ។ ពាក្យថា Uttarattharaṇa គឺគ្រឿងលាតសន្ធឹងពីលើគ្រែ។ ពាក្យថា Bhūmattharaṇa គឺគ្រឿងលាតសន្ធឹងដែលធ្វើដោយសំពត់ក្រាស់ៗ ដើម្បីការពារដីដែលគេធ្វើបរិកម្ម (លាបបូកស្អាត) ហើយគេលាតកន្ទេលពីលើគ្រឿងលាតសន្ធឹងនោះ រួចដើរចង្ក្រម។ ពាក្យថា Bhisicchavi គឺស្រោមពូកគ្រែក្តី ស្រោមពូកតាំងក្តី ប្រសិនបើមានញាត់ដោយសំឡីជាដើមពេញ ទោះបីជាគោះចេញហើយកាន់យក ក៏គួរដែរ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងបណ្តាវិហារចីវរជាដើមទាំងនេះ ចីវរណាដែលមាននៅក្នុងអាវាសនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ អាចកាន់យកមកស្លៀក ឬដណ្តប់បាន ទោះបីជាមិនបានសុំអនុញ្ញាតក៏ដោយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលបានចីវរនោះហើយ គប្បីប្រើប្រាស់ដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងដាក់ទុកវិញ នឹងតម្កល់ទុកវិញ» មិនមែនប្រើប្រាស់ឱ្យវិនាសសាបសូន្យឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលបានចីវរពីញាតិក្តី ពីឧបដ្ឋាកក្តី ពីអ្នកដទៃណាមួយក្តី គប្បីធ្វើឱ្យទៅជាប្រក្រតីវិញ (គឺយកទៅទុកកន្លែងដើមវិញ)។ ភិក្ខុដែលទៅកាន់បរទេស គប្បីតម្កល់ទុកក្នុងអាវាសរបស់សង្ឃណាមួយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់ជារបស់សង្ឃ។ ប្រសិនបើចីវរនោះចាស់គ្រាំគ្រា ឬវិនាសទៅដោយសារតែការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុនោះឯង មិនត្រូវសងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមិនបានគ្រឿងស្លៀកពាក់របស់គ្រហស្ថជាដើម រហូតដល់ស្រោមពូក តាមដែលពោលមកហើយនោះ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ភិក្ខុនោះគប្បីបិទបាំងដោយស្មៅ ឬដោយស្លឹកឈើ ហើយដើរមកចុះ។

519. Yehi kehici vā acchinnanti ettha yampi acchinnacīvarā ācariyupajjhāyā aññe ‘‘āharatha, āvuso, cīvara’’nti yācitvā vā vissāsena vā gaṇhanti, tampi saṅgahaṃ gacchatīti vattuṃ yujjati.

៥១៩. ក្នុងពាក្យថា Yehi kehici vā acchinnaṃ នេះ សូម្បីតែចីវរណាដែលព្រះអាចារ្យ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬភិក្ខុដទៃទៀតដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ បានសុំថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរនាំមកនូវចីវរ» ឬកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល សូម្បីតែចីវរនោះ ក៏គួររាប់បញ្ចូល (ក្នុងការសង្គ្រោះ) ដែរ នេះជាពាក្យដែលគួរពោល។

Paribhogajiṇṇaṃ vāti ettha ca acchinnacīvarānaṃ ācariyupajjhāyādīnaṃ attanā tiṇapaṇṇehi paṭicchādetvā dinnacīvarampi saṅgahaṃ gacchatīti vattuṃ yujjati. Evañhi te acchinnacīvaraṭṭhāne naṭṭhacīvaraṭṭhāne ca ṭhitā bhavissanti, tena nesaṃ viññattiyaṃ akappiyacīvaraparibhoge ca anāpatti anurūpā bhavissati.

ក្នុងពាក្យថា Paribhogajiṇṇaṃ vā នេះ សូម្បីតែចីវរដែលខ្លួនបិទបាំងដោយស្មៅនិងស្លឹកឈើ ហើយប្រគេនដល់ព្រះអាចារ្យ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ជាដើមដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ ក៏គួររាប់បញ្ចូល (ក្នុងការសង្គ្រោះ) ដែរ នេះជាពាក្យដែលគួរពោល។ ព្រោះថា កាលបើធ្វើសេចក្តីទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ នឹងឈ្មោះថាស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាភិក្ខុដែលត្រូវគេប្លន់ចីវរ និងភិក្ខុដែលបាត់ចីវរ ហេតុនោះ ការមិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការសុំ និងការប្រើប្រាស់ចីវរដែលមិនគួរ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ នឹងសមស្របពិតប្រាកដ។

521. Ñātakānaṃ pavāritānanti ettha ‘‘etesaṃ santakaṃ dethā’’ti viññāpentassa yācantassa anāpattīti evamattho daṭṭhabbo. Na hi ñātakapavāritānaṃ āpatti vā anāpatti vā hoti. Attano dhanenāti etthāpi attano kappiyabhaṇḍena kappiyavohāreneva cīvaraṃ viññāpentassa cetāpentassa [Pg.248] parivattāpentassa anāpattīti evamattho daṭṭhabbo. Pavāritānanti ettha ca saṅghavasena pavāritesu pamāṇameva vaṭṭati. Puggalikapavāraṇāya yaṃ yaṃ pavāreti, taṃ taṃyeva viññāpetabbaṃ. Yo catūhi paccayehi pavāretvā sayameva sallakkhetvā kālānukālaṃ cīvarāni divase divase yāgubhattādīnīti evaṃ yena yenattho taṃ taṃ deti, tassa viññāpanakiccaṃ natthi. Yo pana pavāretvā bālatāya vā satisammosena vā na deti, so viññāpetabbo. Yo ‘‘mayhaṃ gehaṃ pavāremī’’ti vadati, tassa gehaṃ gantvā yathāsukhaṃ nisīditabbaṃ nipajjitabbaṃ, na kiñci gahetabbaṃ. Yo pana ‘‘yaṃ mayhaṃ gehe atthi, taṃ pavāremī’’ti vadati. Yaṃ tattha kappiyaṃ, taṃ viññāpetabbaṃ, gehe pana nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā na labbhatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.

៥២១. ក្នុងពាក្យថា "Ñātakānaṃ pavāritānaṃ" នេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយដែលគប្បីជ្រាបថា ការមិនត្រូវអាបត្តិ គឺមានដល់ភិក្ខុអ្នកសូម គឺអ្នកស្នើសុំថា "សូមលោកម្ចាស់ប្រគេនរបស់ជារបស់ញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណាទាំងនេះចុះ"។ ព្រោះថា អាបត្តិ ឬការមិនត្រូវអាបត្តិ មិនមែនមានដល់ពួកញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណានោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា "Attano dhanena" នេះ ក៏មានសេចក្តីអធិប្បាយដែលគប្បីជ្រាបថា ការមិនត្រូវអាបត្តិ គឺមានដល់ភិក្ខុអ្នកសូម គឺអ្នកឱ្យគេទិញដូរ ឬអ្នកឱ្យគេផ្លាស់ប្តូរនូវចីវរ ដោយវត្ថុគួរដល់សមណៈជារបស់ខ្លួន ដោយវោហារដែលគួរដល់សមណៈតែប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យថា "pavāritānaṃ" នេះ ចំពោះទាយកទាំងឡាយដែលបានបវារណាដោយអំណាចនៃសង្ឃ វត្ថុដែលសមគួរ (ល្មមសមរម្យ) ទើបគួរ។ ក្នុងការបវារណាជាបុគ្គលិកៈ ទាយកបវារណានូវវត្ថុណាៗ ភិក្ខុគប្បីសូមបានតែវត្ថុនោះៗប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកទាយកណា បវារណាដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយកំណត់ដឹងដោយខ្លួនឯង ហើយប្រគេនចីវរតាមកាលវេលា ឬប្រគេនយាគូ និងភត្តជាដើមរាល់ៗថ្ងៃ គឺថា ទាយកនោះប្រគេនវត្ថុណាៗដែលភិក្ខុត្រូវការ ភិក្ខុនោះមិនមានកិច្ចដែលត្រូវសូមឡើយ។ ប៉ុន្តែ ទាយកណា បវារណាហើយ មិនប្រគេន ព្រោះភាពជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅក្តី ព្រោះការភ្លេចស្មារតីក្តី ភិក្ខុគប្បីសូមទាយកនោះបាន។ ទាយកណាពោលថា "ខ្ញុំព្រះករុណា សូមបវារណាផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា" ភិក្ខុទៅកាន់ផ្ទះរបស់ទាយកនោះហើយ គប្បីអង្គុយ ឬសម្រាកបានតាមសប្បាយ ប៉ុន្តែមិនគប្បីកាន់យកវត្ថុអ្វីឡើយ។ ចំណែកទាយកណាពោលថា "វត្ថុណាមួយដែលមាននៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមបវារណានូវវត្ថុនោះ" វត្ថុណាដែលគួរដល់សមណៈក្នុងផ្ទះនោះ ភិក្ខុគប្បីសូមវត្ថុនោះបាន ប៉ុន្តែការអង្គុយ ឬការសម្រាកក្នុងផ្ទះនោះ មិនសមគួរឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា។

Aññassatthāyāti ettha attano ñātakapavārite na kevalaṃ attano atthāya, atha kho aññassatthāya viññāpentassa anāpattīti ayameko attho. Ayaṃ pana dutiyo aññassāti ye aññassa ñātakapavāritā, te tasseva ‘‘aññassā’’ti laddhavohārassa buddharakkhitassa vā dhammarakkhitassa vā atthāya viññāpentassa anāpattīti. Sesaṃ uttānatthameva.

ក្នុងពាក្យថា "Aññassatthāya" នេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយទីមួយថា ការមិនត្រូវអាបត្តិ គឺមានដល់ភិក្ខុអ្នកសូមចំពោះញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណារបស់ខ្លួន មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឯងតែម្យ៉ាងនោះទេ គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុដទៃទៀតផង។ ចំណែកសេចក្តីអធិប្បាយទីពីរ មានដូចតទៅ៖ ពាក្យថា "aññassa" បានដល់ ពួកញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណារបស់ភិក្ខុដទៃ ភិក្ខុអ្នកសូមដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុដទៃនោះ ដូចជាព្រះពុទ្ធរក្ខិតៈ ឬព្រះធម្មរក្ខិតៈ ដែលជាអ្នកបានឈ្មោះថា "ភិក្ខុដទៃ" នោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idampi chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ ក៏មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយៈ មិនរួចផុតដោយសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

7. Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយតទុត្តរិសិក្ខាបទ

522-4. Tena samayenāti tatuttarisikkhāpadaṃ. Tattha abhihaṭṭhunti abhīti upasaggo, haritunti attho, gaṇhitunti vuttaṃ hoti. Pavāreyyāti icchāpeyya, icchaṃ ruciṃ uppādeyya, vadeyya nimanteyyāti attho. Abhihaṭṭhuṃ pavārentena pana yathā vattabbaṃ, taṃ ākāraṃ dassetuṃ ‘‘yāvatakaṃ icchasi tāvatakaṃ gaṇhāhī’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Atha vā yathā ‘‘nekkhammaṃ daṭṭhu khemato’’ti (su. ni. 426, 1104; cūḷani. jatukaṇṇimāṇavapucchāniddesa 67) ettha disvāti attho, evamidhāpi ‘‘abhiaṭṭhuṃ pavāreyyā’’ti abhiharitvā pavāreyyāti attho. Tattha [Pg.249] kāyābhihāro vācābhihāroti duvidho abhihāro, kāyena vā hi vatthāni abhiharitvā pādamūle ṭhapetvā ‘‘yattakaṃ icchasi tattakaṃ gaṇhāhī’’ti vadanto pavāreyya, vācāya vā ‘‘amhākaṃ dussakoṭṭhāgāraṃ paripuṇṇaṃ, yattakaṃ icchasi tattakaṃ gaṇhāhī’’ti vadanto pavāreyya, tadubhayampi ekajjhaṃ katvā ‘‘abhihaṭṭhuṃ pavāreyyā’’ti vuttaṃ.

៥២២-៤. ពាក្យថា "Tena samayena" នេះ គឺតទុត្តរិសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា "abhihaṭṭhuṃ" គឺ "abhi" ជាឧបសគ្គ មានសេចក្តីថា "harituṃ" (ដើម្បីនាំមក) ពោលគឺ "gaṇhituṃ" (ដើម្បីកាន់យក)។ ពាក្យថា "pavāreyya" មានន័យថា ធ្វើឱ្យចង់បាន បង្កើតឱ្យមានសេចក្តីប្រាថ្នា ឬសេចក្តីពេញចិត្ត ពោលគឺ និយាយ ឬនិមន្ត។ ចំណែកឯទាយកអ្នកនាំមកបវារណា គប្បីពោលយ៉ាងណា ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីយ៉ាងនេះថា "លោកម្ចាស់ប្រាថ្នាប៉ុន្មាន សូមកាន់យកប៉ុណ្ណោះចុះ"។ មួយវិញទៀត ដូចជាពាក្យថា "nekkhammaṃ daṭṭhu khemato" នេះ មានសេចក្តីថា "disvā" (ឃើញហើយ) យ៉ាងណាមិញ សូម្បីក្នុងសិក្ខាបទនេះ ពាក្យថា "abhihaṭṭhuṃ pavāreyya" ក៏មានសេចក្តីថា "abhiharitvā pavāreyya" (នាំមកហើយបវារណា) យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងការនាំមកបវារណានោះ ការនាំមកមាន ២ យ៉ាង គឺ កាយាភិហារ (ការនាំមកដោយកាយ) និង វចីភិហារ (ការនាំមកដោយវាចា)។ ពិតណាស់ ទាយកនាំមកនូវសំពត់ទាំងឡាយដោយកាយ ហើយដាក់ចុះក្បែរជើង (របស់ភិក្ខុ) ពោលថា "លោកម្ចាស់ប្រាថ្នាប៉ុន្មាន សូមកាន់យកប៉ុណ្ណោះចុះ" ហើយបវារណាក្តី ឬពោលដោយវាចាថា "ឃ្លាំងសំពត់របស់ខ្ញុំព្រះករុណាពេញប្រៀបហើយ លោកម្ចាស់ប្រាថ្នាប៉ុន្មាន សូមកាន់យកប៉ុណ្ណោះចុះ" ហើយបវារណាក្តី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់រួមបញ្ចូលទាំងពីរយ៉ាងនោះតែមួយ ហើយត្រាស់ថា "abhihaṭṭhuṃ pavāreyya"។

Santaruttaraparamanti saantaraṃ uttaraṃ paramaṃ assa cīvarassāti santaruttaraparamaṃ, nivāsanena saddhiṃ pārupanaṃ ukkaṭṭhaparicchedo assāti vuttaṃ hoti. Tato cīvaraṃ sāditabbanti tato abhihaṭacīvarato ettakaṃ cīvaraṃ gahetabbaṃ, na ito paranti attho. Yasmā pana acchinnasabbacīvarena ticīvarikeneva bhikkhunā evaṃ paṭipajjitabbaṃ, aññena aññathāpi, tasmā taṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘sace tīṇi naṭṭhāni hontī’’tiādinā nayenassa padabhājanaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា "Santaruttaraparamaṃ" គឺ សំពត់ចីវរដែលមានសំពត់ស្បង់ (សន្តរៈ) ជាមួយនិងសំពត់គ្របដណ្តប់ (ឧត្តរៈ) ជាយ៉ាងក្រៃលែង ឈ្មោះថា សន្តរុត្តរបរមៈ មានន័យថា ការគ្របដណ្តប់ជាមួយនិងការស្លៀក ជាកំណត់យ៉ាងខ្ពស់បំផុតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា "tato cīvaraṃ sāditabbaṃ" មានសេចក្តីថា ភិក្ខុគប្បីទទួលយកសំពត់ចីវរត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ពីសំពត់ចីវរដែលគេនាំមកប្រគេននោះ មិនគប្បីទទួលយកឱ្យលើសពីនេះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ត្រៃចីវរ ដែលត្រូវគេឆក់ប្លន់យកចីវរទាំងអស់ទៅ គប្បីប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ ចំណែកភិក្ខុដទៃគប្បីប្រតិបត្តិដោយប្រការដទៃ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវការបែងចែកនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់បទភាជនីដោយន័យជាដើមថា "sace tīṇi naṭṭhāni honti" (បើចីវរទាំង ៣ វិនាសទៅ)។

Tatrāyaṃ vinicchayo – yassa tīṇi naṭṭhāni, tena dve sāditabbāni, ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā aññaṃ sabhāgaṭṭhānato pariyesissati. Yassa dve naṭṭhāni, tena ekaṃ sāditabbaṃ. Sace pakatiyāva santaruttarena carati, dve sāditabbāni. Evaṃ ekaṃ sādiyanteneva samo bhavissati. Yassa tīsu ekaṃ naṭṭhaṃ, na sāditabbaṃ. Yassa pana dvīsu ekaṃ naṭṭhaṃ, ekaṃ sāditabbaṃ. Yassa ekaṃyeva hoti, tañca naṭṭhaṃ, dve sāditabbāni. Bhikkhuniyā pana pañcasupi naṭṭhesu dve sāditabbāni. Catūsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ, tīsu naṭṭhesu kiñci na sāditabbaṃ, ko pana vādo dvīsu vā ekasmiṃ vā. Yena kenaci hi santaruttaraparamatāya ṭhātabbaṃ, tato uttari na labbhatīti idamettha lakkhaṇaṃ.

ក្នុងការបែងចែកនោះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅនេះ៖ ភិក្ខុណាមានចីវរទាំង ៣ វិនាសទៅ ភិក្ខុនោះគប្បីត្រេកអរ (ទទួលយក) ចីវរបាន ២ ផែន គឺស្លៀក ១ ផែន ដណ្តប់ ១ ផែន ហើយស្វែងរកចីវរមួយផែនទៀតពីសំណាក់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា (ដូចជាញាតិ ឬសព្រហ្មចារី)។ ភិក្ខុណាមានចីវរ ២ វិនាសទៅ ភិក្ខុនោះគប្បីទទួលយកចីវរ ១ ផែន។ ប្រសិនបើដោយប្រក្រតី ភិក្ខុនោះដើរទៅដោយមានតែស្បង់និងចីវរគ្របដណ្តប់ (គ្មានសង្ឃាដិ) យ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះគប្បីទទួលយកចីវរបាន ២ ផែន。 កាលបើទទួលយក ២ ផែនយ៉ាងនេះ ក៏ស្មើគ្នានឹងភិក្ខុដែលទទួលយកចីវរ ១ ផែនដែរ។ ភិក្ខុណាមានចីវរ ១ វិនាសទៅ ក្នុងចំណោមចីវរទាំង ៣ ភិក្ខុនោះមិនគប្បីទទួលយកឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណាមានចីវរ ១ វិនាសទៅ ក្នុងចំណោមចីវរ ២ ភិក្ខុនោះគប្បីទទួលយកចីវរ ១ ផែន។ ភិក្ខុណាមានចីវរតែ ១ ផែនប៉ុណ្ណោះ ហើយចីវរនោះវិនាសទៅទៀត ភិក្ខុនោះគប្បីទទួលយកចីវរបាន ២ ផែន។ ចំណែកភិក្ខុនីវិញ ទោះបីចីវរទាំង ៥ វិនាសទៅទាំងអស់ ក៏គប្បីទទួលយកបានតែ ២ ផែនប៉ុណ្ណោះ។ បើចីវរ ៤ វិនាសទៅ គប្បីទទួលយក ១ ផែន បើចីវរ ៣ វិនាសទៅ មិនគប្បីទទួលយកអ្វីឡើយ ចាំបាច់ពោលទៅថ្វីដល់ចីវរ ២ ឬចីវរ ១ វិនាសទៅនោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីណាមួយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងភាពមានស្បង់និងចីវរគ្របដណ្តប់ជាយ៉ាងក្រៃលែង (ត្រឹមតែ ២ ផែន) ប៉ុណ្ណោះ មិនអាចទទួលយកឱ្យលើសពីនោះបានឡើយ នេះជាលក្ខណៈក្នុងសិក្ខាបទនេះ។

526. Sesakaṃ āharissāmīti dve cīvarāni katvā sesaṃ puna āharissāmīti attho. Na acchinnakāraṇāti bāhusaccādiguṇavasena denti. Ñātakānantiādīsu ñātakānaṃ dentānaṃ sādiyantassa pavāritānaṃ dentānaṃ sādiyantassa attano dhanena sādiyantassa anāpattīti attho. Aṭṭhakathāsu pana ‘‘ñātakapavāritaṭṭhāne pakatiyā bahumpi vaṭṭati, acchinnakāraṇā pamāṇameva vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Taṃ pāḷiyā na sameti. Yasmā panidaṃ sikkhāpadaṃ aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃyeva paññattaṃ, tasmā idha ‘‘aññassatthāyā’’ti na vuttaṃ. Sesaṃ uttānatthameva.

៥២៦. ពាក្យថា "Sesakaṃ āharissāmi" មានសេចក្តីថា កាលបើធ្វើចីវរ ២ ផែនរួចហើយ នឹងនាំយកចីវរដែលសេសសល់ទៅប្រគល់ជូនម្ចាស់ទាយកវិញ។ ពាក្យថា "Na acchinnakāraṇā" មានសេចក្តីថា ទាយកទាំងឡាយប្រគេនចីវរ ព្រោះតែគុណធម៌មានពហុស្សូតជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា "ñātakānaṃ" ជាដើម មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ការមិនត្រូវអាបត្តិ គឺមានដល់ភិក្ខុអ្នកទទួលយកចីវរដែលពួកញាតិកំពុងប្រគេនក្តី ទទួលយកចីវរដែលពួកទាយកបវារណាកំពុងប្រគេនក្តី ទទួលយកចីវរដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួនក្តី។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា "ក្នុងទីជិតនៃញាតិ និងទាយកដែលបានបវារណា ទោះបីចីវរច្រើនក៏គួរតាមប្រក្រតី ចំណែកព្រោះហេតុតែចីវរត្រូវគេឆក់ប្លន់យកទៅ វត្ថុត្រឹមតែប្រមាណ (គឺសន្តរុត្តរបរមៈ) ប៉ុណ្ណោះទើបគួរ"។ ពាក្យនោះ មិនស្របគ្នានឹងបាលីឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែសិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងរឿងសូមចីវរដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុដទៃតែប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់ពាក្យថា "aññassatthāya" ឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu [Pg.250] idampi chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ ក៏មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយៈ មិនរួចផុតដោយសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយតទុត្តរិសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយបឋមឧបក្ខដសិក្ខាបទ

527. Tena samayenāti upakkhaṭasikkhāpadaṃ. Tattha atthāvuso maṃ so upaṭṭhākoti āvuso, yaṃ tvaṃ bhaṇasi, atthi evarūpo so mama upaṭṭhākoti ayamettha attho. Api meyya evaṃ hotīti api me ayya evaṃ hoti, api mayyā evantipi pāṭho.

៥២៧. ពាក្យថា "Tena samayena" នេះ គឺឧបក្ខដសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា "atthāvuso maṃ so upaṭṭhāko" មានសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះថា "ម្នាលអាវុសោ ឧបដ្ឋាកណាដែលលោកពោលដល់នោះ ឧបដ្ឋាកមានសភាពបែបនោះរបស់ខ្ញុំ ក៏មានដែរ"។ ពាក្យថា "api meyya evaṃ hotī" គឺ "api me ayya evaṃ hoti" (បពិត្រលោកម្ចាស់ សូម្បីសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ ក៏មានដល់ខ្ញុំព្រះករុណាដែរ) សូម្បីបទថា "api mayyā evanti" ក៏ជាបាឋៈមួយដែរ។

528-9. Bhikkhuṃ paneva uddissāti ettha uddissāti apadissa ārabbha. Yasmā pana yaṃ uddissa upakkhaṭaṃ hoti, taṃ tassatthāya upakkhaṭaṃ nāma hoti. Tasmāssa padabhājane ‘‘bhikkhussatthāyā’’ti vuttaṃ.

៥២៨-៩. ក្នុងពាក្យថា "Bhikkhuṃ paneva uddissa" នេះ ពាក្យថា "uddissa" មានន័យថា ចង្អុលបង្ហាញ គឺសំដៅយក។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែទ្រព្យដែលទាយកតាក់តែងទុកចំពោះភិក្ខុណា ទ្រព្យនោះឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលតាក់តែងទុកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ក្នុងបទភាជនីនៃពាក្យនោះថា "bhikkhussatthāya" (ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុ)។

Bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvāti bhikkhuṃ paccayaṃ katvā, yañhi bhikkhuṃ uddissa upakkhaṭaṃ, taṃ niyameneva bhikkhuṃ paccayaṃ katvā upakkhaṭaṃ hoti, tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā’’ti. Paccayopi hi ‘‘labhati māro ārammaṇa’’ntiādīsu (saṃ. ni. 4.243) ārammaṇanti āgato. Idāni ‘‘uddissā’’ti ettha yo kattā, tassa ākāradassanatthaṃ ‘‘bhikkhuṃ acchādetukāmo’’ti vuttaṃ. Bhikkhuṃ acchādetukāmena hi tena taṃ uddissa upakkhaṭaṃ, na aññena kāraṇena. Iti so acchādetukāmo hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhuṃ acchādetukāmo’’ti.

ពាក្យថា "Bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā" មានន័យថា ធ្វើភិក្ខុឱ្យជាបច្ច័យ ព្រោះថា ទ្រព្យដែលទាយកតាក់តែងទុកចំពោះភិក្ខុណា ទ្រព្យនោះតែងតែជាទ្រព្យដែលតាក់តែងទុកដោយធ្វើភិក្ខុនោះឱ្យជាបច្ច័យដោយពិតប្រាកដ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā"។ ពិតណាស់ សូម្បីតែបច្ច័យ ក៏លោកហៅថា "អារម្មណ៍" ដែរ ដូចជាក្នុងបាលីជាដើមថា "labhati māro ārammaṇaṃ" (មាររមែងបាននូវអារម្មណ៍ គឺបច្ច័យ)។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈរបស់បុគ្គលដែលជាកর্তានៃការសំដៅយក ក្នុងពាក្យថា "uddissa" នេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "bhikkhuṃ acchādetukāmo" (ប្រាថ្នានឹងប្រគេនចីវរដល់ភិក្ខុ)។ ពិតណាស់ ទាយកនោះមានបំណងប្រាថ្នានឹងប្រគេនចីវរដល់ភិក្ខុ ទើបតាក់តែងទ្រព្យនោះចំពោះភិក្ខុនោះ មិនមែនព្រោះហេតុដទៃឡើយ។ យ៉ាងនេះ ទាយកនោះទើបឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាថ្នានឹងប្រគេនចីវរ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "bhikkhuṃ acchādetukāmo"។

Aññātakassa gahapatissa vāti aññātakena gahapatinā vāti attho. Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Padabhājane pana byañjanaṃ avicāretvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘aññātako nāma…pe… gahapati nāmā’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា "Aññātakassa gahapatissa vā" មានសេចក្តីថា ដោយគហបតីដែលមិនមែនជាញាតិក្តី។ ព្រោះថា សាមីវិភត្តិ (វិភត្តិទី ៦) នេះ ប្រើក្នុងន័យជាករណៈ (វិភត្តិទី ៣)។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគមិនបានវិនិច្ឆ័យលើព្យញ្ជនៈ (ពាក្យពេចន៍) ឡើយ គឺដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែអត្ថន័យប៉ុណ្ណោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "aññātako nāma...pe... gahapati nāma"។

Cīvaracetāpannanti cīvaramūlaṃ, taṃ pana yasmā hiraññādīsu aññataraṃ hoti, tasmā padabhājane ‘‘hiraññaṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Upakkhaṭaṃ hotīti sajjitaṃ hoti, saṃharitvā ṭhapitaṃ, yasmā pana ‘‘hiraññaṃ vā’’tiādinā [Pg.251] vacanenassa upakkhaṭabhāvo dassito hoti, tasmā ‘‘upakkhaṭaṃ nāmā’’ti padaṃ uddharitvā visuṃ padabhājanaṃ na vuttaṃ. Imināti upakkhaṭaṃ sandhāyāha, tenevassa padabhājane ‘‘paccupaṭṭhitenā’’ti vuttaṃ. Yañhi upakkhaṭaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ, taṃ paccupaṭṭhitaṃ hotīti. Acchādessāmīti vohāravacanametaṃ ‘‘itthannāmassa bhikkhuno dassāmī’’ti ayaṃ panettha attho. Tenevassa padabhājanepi ‘‘dassāmī’’ti vuttaṃ.

ពាក្យថា "Cīvaracetāpanna" គឺ តម្លៃចីវរ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែតម្លៃចីវរនោះ ជាវត្ថុណាមួយមានមាសនិងប្រាក់ជាដើម ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "hiraññaṃ vā" (មាសក្តី)។ ពាក្យថា "upakkhaṭaṃ hoti" មានន័យថា តាក់តែងទុកហើយ គឺប្រមូលទុកដាក់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែភាពជាទ្រព្យដែលតាក់តែងទុកនោះ ត្រូវបានបង្ហាញដោយពាក្យជាដើមថា "hiraññaṃ vā" រួចហើយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានលើកយកបទថា "upakkhaṭaṃ nāma" មកធ្វើជាបទភាជនីដោយឡែកឡើយ។ ពាក្យថា "iminā" (ដោយតម្លៃចីវរនេះ) ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកតម្លៃចីវរដែលតាក់តែងទុកហើយ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីនៃពាក្យនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា "paccupaṭṭhitena" (ដោយតម្លៃចីវរដែលចូលមកតាំងនៅជិតហើយ)។ ពិតណាស់ ទ្រព្យណាដែលទាយកតាក់តែងប្រមូលទុកដាក់ហើយ ទ្រព្យនោះឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលចូលមកតាំងនៅជិតហើយ។ ពាក្យថា "acchādessāmi" (អាត្មាអញនឹងប្រគេនចីវរ) នេះ ជាពាក្យវោហារដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ប៉ុន្តែអត្ថន័យក្នុងទីនេះគឺ "អាត្មាអញនឹងប្រគេនដល់ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះ"។ ហេតុនោះ សូម្បីក្នុងបទភាជនីនៃពាក្យនោះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ត្រាស់ថា "dassāmi" (នឹងប្រគេន) ដែរ។

Tatra ce so bhikkhūti yatra so gahapati vā gahapatānī vā tatra so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ceti ayamettha padasambandho. Tattha upasaṅkamitvāti imassa gantvāti imināva atthe siddhe pacuravohāravasena ‘‘ghara’’nti vuttaṃ. Yatra pana so dāyako tatra gantvāti ayamevettha attho, tasmā punapi vuttaṃ ‘‘yattha katthaci upasaṅkamitvā’’ti. Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya, padabhājane pana yenākārena vikappaṃ āpanno hoti tameva dassetuṃ ‘‘āyataṃ vā’’tiādi vuttaṃ. Sādhūti āyācane nipāto. Vatāti parivitakke. Manti attānaṃ niddisati. Āyasmāti paraṃ ālapati āmanteti. Yasmā panidaṃ sabbaṃ byañjanamattameva, uttānatthameva, tasmāssa padabhājane attho na vutto. Kalyāṇakamyataṃ upādāyāti sundarakāmataṃ visiṭṭhakāmataṃ cittena gahetvā, tassa ‘‘āpajjeyya ce’’ti iminā sambandho. Yasmā pana yo kalyāṇakamyataṃ upādāya āpajjati, so sādhatthiko mahagghatthiko hoti, tasmāssa padabhājane byañjanaṃ pahāya adhippetatthameva dassetuṃ tadeva vacanaṃ vuttaṃ. Yasmā pana na imassa āpajjanamatteneva āpatti sīsaṃ eti, tasmā ‘‘tassa vacanenā’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា "Tatra ce so bhikkhu" មានការភ្ជាប់បទក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា "គហបតី ឬគហបតីនីនោះ នៅក្នុងទីណា ភិក្ខុនោះមិនបានបវារណាទុកជាមុន ហើយចូលទៅកាន់ទីនោះ ហើយធ្វើការកំណត់ចីវរ"។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ចំពោះពាក្យថា "upasaṅkamitvā" នេះ កាលបើអត្ថន័យសម្រេចបានដោយពាក្យថា "gantvā" (ទៅហើយ) រួចហើយ ព្រះមានព្រះភាគក៏នៅតែត្រាស់ពាក្យថា "gharaṃ" (ផ្ទះ) ក្នុងបទភាជនី ដោយអំណាចនៃវោហារដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅ។ ប៉ុន្តែ អត្ថន័យពិតប្រាកដក្នុងទីនេះគឺ "ទៅកាន់ទីណាដែលទាយកនោះនៅ" ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ម្តងទៀតថា "yattha katthaci upasaṅkamitvā" (ចូលទៅកាន់ទីណាមួយ)។ ពាក្យថា "vikappaṃ āpajjeyya" មានន័យថា ធ្វើការកំណត់ជាពិសេស គឺចាត់ចែងឱ្យលើសពីធម្មតា។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលភិក្ខុធ្វើការកំណត់នោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "āyataṃ vā" (វែងក្តី)។ ពាក្យថា "sādhu" ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យអង្វរករ។ ពាក្យថា "vata" ប្រើក្នុងន័យត្រិះរិះ។ ពាក្យថា "maṃ" សំដៅយកខ្លួនឯង។ ពាក្យថា "āyasmā" ជាពាក្យហៅ ឬនិយាយទៅកាន់អ្នកដទៃ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែពាក្យទាំងអស់នេះ គ្រាន់តែជាព្យញ្ជនៈ (ពាក្យពេចន៍) ដែលមានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគមិនបានពន្យល់អត្ថន័យឡើយ។ ពាក្យថា "kalyāṇakamyataṃ upādāya" មានន័យថា យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសេចក្តីប្រាថ្នាចង់បានចីវរល្អ ឬចីវរពិសេស ហើយពាក្យនោះ មានការភ្ជាប់ជាមួយបទថា "āpajjeyya ce" (ប្រសិនបើដល់នូវ...) នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែភិក្ខុណា យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសេចក្តីប្រាថ្នាចង់បានចីវរល្អ ហើយដល់នូវការកំណត់ចាត់ចែង ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាថ្នាចីវរល្អ ជាអ្នកប្រាថ្នាចីវរមានតម្លៃច្រើន ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគទើបលះបង់ព្យញ្ជនៈ ហើយត្រាស់ពាក្យនោះតែម្តង ដើម្បីបង្ហាញនូវអត្ថន័យដែលចង់បាន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែអាបត្តិមិនទាន់សម្រេចត្រឹមតែការដល់នូវការកំណត់ចាត់ចែងនេះឡើយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "tassa vacanena" (ដោយពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ)។

531. Anāpatti ñātakānantiādīsu ñātakānaṃ cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattīti evamattho daṭṭhabbo. Mahagghaṃ cetāpetukāmassa appagghaṃ cetāpetīti gahapatissa vīsatiagghanakaṃ cīvaraṃ cetāpetukāmassa ‘‘alaṃ mayhaṃ etena, dasagghanakaṃ vā aṭṭhagghanakaṃ vā dehī’’ti vadati anāpatti. Appagghanti idañca atirekanivāraṇatthameva vuttaṃ, samakepi pana anāpatti, tañca kho agghavaseneva na pamāṇavasena, agghavaḍḍhanakañhi idaṃ sikkhāpadaṃ. Tasmā yo vīsatiagghanakaṃ antaravāsakaṃ cetāpetukāmo[Pg.252], ‘‘taṃ ettakameva me agghanakaṃ cīvaraṃ dehī’’ti vattumpi vaṭṭati. Sesaṃ uttānatthameva.

៥៣១. សេចក្ដីអធិប្បាយក្នុងពាក្យថា Anāpatti ñātakānaṃ (មិនត្រូវអាបត្តិ ចំពោះពួកញាតិ) ជាដើម គួរជ្រាបសេចក្ដីយ៉ាងនេះថា មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើការវិកប្បក្នុងចីវររបស់ពួកញាតិ។ ពាក្យថា Mahagghaṃ cetāpetukāmassa appagghaṃ cetāpeti (កាលទាយកចង់ជាវចីវរមានតម្លៃច្រើន ត្រឡប់ជាឲ្យជាវចីវរមានតម្លៃតិច) សេចក្ដីថា កាលបើគហបតីចង់ជាវចីវរមានតម្លៃ ២០ កហាបណៈ ភិក្ខុពោលថា "ចីវរតម្លៃប៉ុណ្ណោះល្មមដល់ខ្ញុំហើយ សូមលោកប្រគេនចីវរតម្លៃ ១០ កហាបណៈ ឬ ៨ កហាបណៈចុះ" ដូច្នេះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Appagghaṃ (តម្លៃតិច) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកដើម្បីហាមឃាត់ការទាមទាររបស់ដែលមានតម្លៃលើសលប់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែទោះបីជាវចីវរមានតម្លៃស្មើគ្នាក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ ហើយការស្មើគ្នានោះ គឺស្មើគ្នាដោយតម្លៃប៉ុណ្ណោះ មិនមែនស្មើគ្នាដោយទំហំឡើយ ព្រោះថាសិក្ខាបទនេះមានការកើនឡើងនៃតម្លៃជាប្រមាណ។ ហេតុនោះ បើទាយកចង់ជាវស្បង់ (អន្តរវាសកៈ) តម្លៃ ២០ កហាបណៈ ភិក្ខុទោះបីពោលថា "សូមលោកប្រគេនចីវរដែលមានតម្លៃត្រឹមប៉ុណ្ណោះដល់ខ្ញុំចុះ" ដូច្នេះ ក៏គួរ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīnipi tatuttarisikkhāpadasadisānevāti.

សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទខាងមុខ (តទុត្តរិសិក្ខាបទ) ដែរ។

Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ១ ស្ដីពីគ្រឿងបរិក្ខារដែលគេចាត់ចែងទុក (បឋមឧបក្ខដសិក្ខាបទវណ្ណនា) ចប់ហើយ។

9. Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២ ស្ដីពីគ្រឿងបរិក្ខារដែលគេចាត់ចែងទុក (ទុតិយឧបក្ខដសិក្ខាបទវណ្ណនា)

532. Dutiyaupakkhaṭepi imināva nayena attho veditabbo. Tañhi imassa anupaññattisadisaṃ. Kevalaṃ paṭhamasikkhāpade ekassa pīḷā katā, dutiye dvinnaṃ, ayamevettha viseso. Sesaṃ sabbaṃ paṭhamasadisameva. Yathā ca dvinnaṃ, evaṃ bahūnaṃ pīḷaṃ katvā gaṇhatopi āpatti veditabbāti.

៥៣២. សូម្បីក្នុងទុតិយឧបក្ខដសិក្ខាបទនេះ សេចក្ដីក៏គួរជ្រាបតាមន័យនេះឯង ព្រោះថាសិក្ខាបទនោះ ដូចគ្នានឹងអនុបញ្ញត្តិនៃសិក្ខាបទនេះដែរ។ ប្លែកគ្នាតែត្រង់ក្នុងសិក្ខាបទទី ១ ការបៀតបៀនធ្វើឡើងចំពោះទាយកម្នាក់ ឯក្នុងសិក្ខាបទទី ២ ធ្វើឡើងចំពោះទាយកពីរនាក់ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នាក្នុងសិក្ខាបទទាំងពីរនេះ។ សេចក្ដីក្រៅពីនេះ ដូចគ្នានឹងសិក្ខាបទទី ១ ទាំងអស់។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុធ្វើការបៀតបៀនចំពោះទាយកពីរនាក់យ៉ាងណា ទោះបីធ្វើការបៀតបៀនចំពោះទាយកច្រើននាក់ហើយទទួលយក ក៏ត្រូវអាបត្តិយ៉ាងនោះដែរ គួរជ្រាបសេចក្ដីយ៉ាងនេះ។

Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសិក្ខាបទទី ២ ស្ដីពីគ្រឿងបរិក្ខារដែលគេចាត់ចែងទុក (ទុតិយឧបក្ខដសិក្ខាបទវណ្ណនា) ចប់ហើយ។

10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយរាជសិក្ខាបទ (រាជសិក្ខាបទវណ្ណនា)

537. Tena samayenāti rājasikkhāpadaṃ. Tattha upāsakaṃ saññāpetvāti jānāpetvā, ‘‘iminā mūlena cīvaraṃ kiṇitvā therassa dehī’’ti evaṃ vatvāti adhippāyo. Paññāsabandhoti paññāsakahāpaṇadaṇḍoti vuttaṃ hoti. Paññāsaṃ baddhotipi pāṭho, paññāsaṃ jito paññāsaṃ dāpetabboti adhippāyo. Ajjaṇho, bhante, āgamehīti bhante, ajja ekadivasaṃ amhākaṃ tiṭṭha, adhivāsehīti attho. Parāmasīti gaṇhi. Jīnosīti jitosi.

៥៣៧. សិក្ខាបទដែលផ្ដើមដោយពាក្យថា Tena samayena ហៅថា រាជសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា upāsakaṃ saññāpetvā (ញ៉ាំងឧបាសកឲ្យដឹងច្បាស់) សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យដឹង ពោលគឺប្រាប់ថា "សូមលោកជាវចីវរដោយតម្លៃនេះ ហើយប្រគេនដល់ព្រះថេរៈចុះ" នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា paññāsabandho សេចក្ដីថា ត្រូវពិន័យជាប្រាក់ ៥០ កហាបណៈ។ សូម្បីបទថា paññāsaṃ baddho ក៏ជាបាឋៈដែរ មានអធិប្បាយថា ចាញ់ ៥០ កហាបណៈ ឬត្រូវឲ្យបង់ ៥០ កហាបណៈ។ ពាក្យថា ajjaṇho, bhante, āgamehi សេចក្ដីថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកបង្អង់ចាំពួកយើងខ្ញុំត្រឹមមួយថ្ងៃនេះសិនចុះ"។ ពាក្យថា parāmasi សេចក្ដីថា ចាប់យក ឬកាន់យក។ ពាក្យថា jīnosī សេចក្ដីថា លោកចាញ់ហើយ។

538-9. Rājabhoggoti rājato bhoggaṃ bhuñjitabbaṃ assatthīti rājabhoggo, rājabhogotipi pāṭho, rājato bhogo assa atthīti attho.

៥៣៨-៩. ពាក្យថា rājabhoggoti សេចក្ដីថា ជនណាមានទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវប្រើប្រាស់ (បរិភោគ) ដែលបានទទួលពីព្រះរាជា ជននោះឈ្មោះថា រាជភោគៈ។ សូម្បីបទថា rājabhogo ក៏ជាបាឋៈដែរ មានសេចក្ដីថា ជនណាមានលាភសក្ការៈ ឬតំណែងដែលបានទទួលពីព្រះរាជា។

Pahiṇeyyāti peseyya, uttānatthattā panassa padabhājanaṃ na vuttaṃ. Yathā ca etassa, evaṃ ‘‘cīvaraṃ itthannāmaṃ bhikkhu’’ntiādīnampi padānaṃ uttānatthattāyeva padabhājanaṃ na vuttanti veditabbaṃ. Ābhatanti ānītaṃ. Kālena kappiyanti [Pg.253] yuttapattakālena, yadā no attho hoti, tadā kappiyaṃ cīvaraṃ gaṇhāmāti attho.

ពាក្យថា pahiṇeyya សេចក្ដីថា គប្បីបញ្ជូនទៅ ប៉ុន្តែព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានសម្ដែងការចែកបទ (បទភាជនីយ៍) នៃពាក្យនោះឡើយ ព្រោះមានសេចក្ដីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ គួរជ្រាបថា មិនត្រឹមតែពាក្យនេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា cīvaraṃ itthannāmaṃ bhikkhuṃ (ចីវរចំពោះភិក្ខុឈ្មោះនេះ) ក៏ព្រះអង្គមិនបានសម្ដែងបទភាជនីយ៍ដែរ ព្រោះមានសេចក្ដីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ពាក្យថា ābhataṃ សេចក្ដីថា នាំមកហើយ។ ពាក្យថា kālena kappiyaṃ សេចក្ដីថា ក្នុងកាលដ៏គួរ និងសមគួរ ពោលគឺ កាលណាពួកយើងមានសេចក្ដីត្រូវការ កាលនោះពួកយើងនឹងទទួលយកចីវរដែលគួរ (កប្បិយចីវរ) នេះជាអធិប្បាយ។

Veyyāvaccakaroti kiccakaro, kappiyakārakoti attho. Saññatto so mayāti āṇatto so mayā, yathā tumhākaṃ cīvarena atthe sati cīvaraṃ dassati, evaṃ vuttoti attho. Attho me āvuso cīvarenāti codanālakkhaṇanidassanametaṃ, idañhi vacanaṃ vattabbaṃ, assa vā attho yāya kāyaci bhāsāya; idaṃ codanālakkhaṇaṃ. ‘‘Dehi me cīvara’’ntiādīni pana navattabbākāradassanatthaṃ vuttāni, etāni hi vacanāni etesaṃ vā attho yāya kāyaci bhāsāya na vattabbo.

ពាក្យថា veyyāvaccakaro សេចក្ដីថា អ្នកជួយធ្វើកិច្ចការ ឬកប្បិយការកៈ។ ពាក្យថា saññatto so mayā សេចក្ដីថា "ខ្ញុំបានបង្គាប់ (ប្រាប់) គាត់ហើយ" ពោលគឺប្រាប់យ៉ាងណាឲ្យគាត់ប្រគេនចីវរក្នុងកាលដែលលោកមានសេចក្ដីត្រូវការចីវរ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Attho me āvuso cīvarena (ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមានសេចក្ដីត្រូវការដោយចីវរ) នេះជាការបង្ហាញលក្ខណៈនៃការតឿន (ចោទនា) ព្រោះថាពាក្យនេះ ឬសេចក្ដីនៃពាក្យនេះជាភាសាណាមួយក៏ដោយ ជាពាក្យដែលភិក្ខុគួរពោល នេះជាលក្ខណៈនៃការតឿន។ ចំណែកពាក្យថា Dehi me cīvaraṃ (សូមប្រគេនចីវរដល់ខ្ញុំ) ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញអាការៈដែលមិនគួរពោល ព្រោះថាពាក្យទាំងនេះ ឬសេចក្ដីនៃពាក្យទាំងនេះជាភាសាណាមួយក៏ដោយ ភិក្ខុមិនគួរពោលឡើយ។

Dutiyampi vattabbo tatiyampi vattabboti ‘‘attho me āvuso cīvarenā’’ti idameva yāvatatiyaṃ vattabboti. Evaṃ ‘‘dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo’’ti ettha uddiṭṭhacodanāparicchedaṃ dassetvā idāni ‘‘dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusala’’nti imesaṃ padānaṃ saṅkhepato atthaṃ dassento ‘‘sace abhinipphādeti, iccetaṃ kusala’’nti āha. Evaṃ yāvatatiyaṃ codento taṃ cīvaraṃ yadi nipphādeti, sakkoti attano paṭilābhavasena nipphādetuṃ, iccetaṃ kusalaṃ sādhu suṭṭhu sundaraṃ.

ពាក្យថា Dutiyampi vaṭṭati tatiyampi vaṭṭati (គប្បីពោលជាគម្រប់ពីរដង គប្បីពោលជាគម្រប់បីដង) សេចក្ដីថា គប្បីពោលពាក្យដដែលនេះឯងថា "ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមានសេចក្ដីត្រូវការដោយចីវរ" រហូតដល់បីដង។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញកំណត់នៃការតឿនដែលទ្រង់សំដៅយកក្នុងពាក្យថា dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo (គប្បីតឿន គប្បីរំលឹកពីរដង ឬបីដង) នេះយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញសេចក្ដីសង្ខេបនៃបទទាំងឡាយថា dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ (កាលបើភិក្ខុតឿន រំលឹកពីរដង ឬបីដង ញ៉ាំងចីវរនោះឲ្យសម្រេចបាន ការសម្រេចបាននោះ ជាការល្អ) ទើបពោលថា sace abhinipphādeti, iccetaṃ kusalaṃ (បើញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេចបាន ការសម្រេចបាននោះ ជាការល្អ)។ សេចក្ដីថា កាលបើភិក្ខុតឿនរហូតដល់បីដងយ៉ាងនេះ បើអាចញ៉ាំងចីវរនោះឲ្យសម្រេចបាន គឺអាចធ្វើឲ្យសម្រេចបានដោយការបានមកដល់ខ្លួន ការសម្រេចបាននោះឈ្មោះថា ល្អ ប្រពៃ វិសេសណាស់។

Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbanti ṭhānalakkhaṇanidassanametaṃ. Chakkhattuparamanti ca bhāvanapuṃsakavacanametaṃ, chakkhattuparamañhi etena cīvaraṃ uddissa tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, na aññaṃ kiñci kātabbaṃ, idaṃ ṭhānalakkhaṇaṃ. Tattha yo sabbaṭṭhānānaṃ sādhāraṇo tuṇhībhāvo, taṃ tāva dassetuṃ padabhājane ‘‘tattha gantvā tuṇhībhūtenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha na āsane nisīditabbanti ‘‘idha, bhante, nisīdathā’’ti vuttenāpi na nisīditabbaṃ. Na āmisaṃ paṭiggahetabbanti yāgukhajjakādibhedaṃ kiñci āmisaṃ ‘‘gaṇhatha, bhante’’ti yāciyamānenāpi na gaṇhitabbaṃ. Na dhammo bhāsitabboti maṅgalaṃ vā anumodanaṃ vā bhāsathāti yāciyamānenāpi kiñci na bhāsitabbaṃ, kevalaṃ ‘‘kiṃ kāraṇā āgatosī’’ti pucchiyamānena ‘‘jānāsi, āvuso’’ti vattabbo. Pucchiyamānoti idañhi karaṇatthe paccattavacanaṃ. Atha vā pucchaṃ kurumāno pucchiyamānoti evampettha attho daṭṭhabbo. Yo hi pucchaṃ karoti, so ettakaṃ vattabboti ṭhānaṃ bhañjatīti āgatakāraṇaṃ bhañjati.

ពាក្យថា Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ (គប្បីឈរស្ងៀមចំពោះចីវរ ៤ ដង ៥ ដង យ៉ាងច្រើនត្រឹម ៦ ដង) នេះជាការបង្ហាញលក្ខណៈនៃការឈរ។ ពាក្យថា chakkhattuparamaṃ នេះជាកិរិយាវិសេសនៈ (ភាវណបុំសកវចនៈ) សេចក្ដីថា ភិក្ខុគប្បីឈរស្ងៀមចំពោះចីវរយ៉ាងច្រើនត្រឹម ៦ ដង មិនត្រូវធ្វើកិច្ចការដទៃណាមួយឡើយ នេះជាលក្ខណៈនៃការឈរ។ ក្នុងពាក្យនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពស្ងៀមស្ងាត់ដែលទូទៅដល់ការឈរគ្រប់កន្លែងជាមុនសិន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមក្នុងបទភាជនីយ៍ថា tattha gantvā tuṇhībhūtena (ទៅក្នុងទីនោះហើយឈរស្ងៀម)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា na āsane nisīditabbaṃ សេចក្ដីថា ទោះបីទាយកពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តគង់លើអាសនៈនេះ" ក៏មិនត្រូវគង់ឡើយ។ បទថា na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ សេចក្ដីថា ទោះបីទាយកអារាធនាថា "សូមលោកម្ចាស់ទទួលយាគូ ឬខាទនីយៈជាដើមនេះ" ក៏មិនត្រូវទទួលឡើយ។ បទថា na dhammo bhāsitabbo សេចក្ដីថា ទោះបីទាយកអារាធនាថា "សូមលោកម្ចាស់សម្ដែងធម៌មង្គល ឬសម្ដែងអនុមោទនាធម៌" ក៏មិនត្រូវសម្ដែងធម៌អ្វីឡើយ គ្រាន់តែទាយកសួរថា "លោកម្ចាស់និមន្តមកដោយហេតុអ្វី?" ភិក្ខុគប្បីពោលថា "ម្នាលអាវុសោ លោកដឹងស្រាប់ហើយ"។ ពាក្យថា pucchiyamāno នេះជាបឋមវិភត្តិក្នុងអត្ថតតិយាវិភត្តិ (ករណត្ថៈ) ឬមួយ សេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ គួរជ្រាបយ៉ាងនេះថា ទាយកអ្នកធ្វើការសួរ ឈ្មោះថា pucchiyamāno (អ្នកសួរ)។ ព្រោះថា ទាយកណាធ្វើការសួរ ភិក្ខុគប្បីពោលពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណោះដល់ទាយកនោះ។ ពាក្យថា ṭhānaṃ bhañjati សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យខូចហេតុនៃការមក (បំផ្លាញលក្ខណៈនៃការឈរ)។

Idāni [Pg.254] yā tisso codanā, cha ca ṭhānāni vuttāni. Tattha vuḍḍhiñca hāniñca dassento ‘‘catukkhattuṃ codetvā’’tiādimāha. Yasmā ca ettha ekacodanāvuḍḍhiyā dvinnaṃ ṭhānānaṃ hāni vuttā, tasmā ‘‘ekā codanā diguṇaṃ ṭhāna’’nti lakkhaṇaṃ dassitaṃ hoti. Iti iminā lakkhaṇena tikkhattuṃ codetvā chakkhattuṃ ṭhātabbaṃ, dvikkhattuṃ codetvā aṭṭhakkhattuṃ ṭhātabbaṃ, sakiṃ codetvā dasakkhattuṃ ṭhātabbanti. Yathā ca ‘‘chakkhattuṃ codetvā na ṭhātabba’’nti vuttaṃ, evaṃ ‘‘dvādasakkhattuṃ ṭhatvā na codetabba’’ntipi vuttameva hoti. Tasmā sace codetiyeva na tiṭṭhati, cha codanā labbhanti. Sace tiṭṭhatiyeva na codeti, dvādasa ṭhānāni labbhanti. Sace codetipi tiṭṭhatipi, ekāya codanāya dve ṭhānāni hāpetabbāni. Tattha yo ekadivasameva punappunaṃ gantvā chakkhattuṃ codeti, sakiṃyeva vā gantvā ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti chakkhattuṃ vadati. Tathā ekadivasameva punappunaṃ gantvā dvādasakkhattuṃ tiṭṭhati, sakiṃyeva vā gantvā tatra tatra ṭhāne tiṭṭhati, sopi sabbacodanāyo sabbaṭṭhānāni ca bhañjati. Ko pana vādo nānādivasesu evaṃ karontassāti evamettha vinicchayo veditabbo.

ឥឡូវនេះ ការតឿន ៣ ដង និងការឈរ ៦ ដង ត្រូវបានពោលទុកហើយ។ ក្នុងកិច្ចការនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាលនឹងបង្ហាញការកើនឡើង និងការថយចុះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា catukkhattuṃ codetvā (តឿន ៤ ដង)។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ការថយចុះនៃការឈរ ២ ដង ដោយការកើនឡើងនៃការតឿន ១ ដង ហេតុនោះ លក្ខណៈដែលថា "ការតឿន ១ ដង ស្មើនឹងការឈរ ២ ដង" ទើបឈ្មោះថាព្រះអង្គបង្ហាញទុកហើយ។ ដោយលក្ខណៈនេះ បើភិក្ខុតឿន ៣ ដង គប្បីឈរ ៦ ដង បើតឿន ២ ដង គប្បីឈរ ៨ ដង បើតឿន ១ ដង គប្បីឈរ ១០ ដង។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា "បើភិក្ខុតឿន ៦ ដងហើយ មិនត្រូវឈរឡើយ" យ៉ាងណា សូម្បីពាក្យថា "បើឈរ ១២ ដងហើយ ក៏មិនត្រូវតឿនឡើយ" ក៏ឈ្មោះថាព្រះអង្គត្រាស់ទុកហើយយ៉ាងនោះដែរ។ ហេតុនោះ បើភិក្ខុតឿនយ៉ាងเดียว មិនឈរឡើយ គប្បីបានការតឿន ៦ ដង។ បើឈរយ៉ាងเดียว មិនតឿនឡើយ គប្បីបានការឈរ ១២ ដង។ បើទាំងតឿនទាំងឈរ គប្បីបន្ថយការឈរ ២ ដង ចំពោះការតឿន ១ ដង។ ក្នុងកិច្ចការនោះ ភិក្ខុណាទៅកាន់ទីនោះញឹកញាប់ក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយតឿន ៦ ដង ឬទៅតែម្ដងហើយពោលពាក្យថា "ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមានសេចក្ដីត្រូវការដោយចីវរ" ៦ ដង ឬមួយ ទៅកាន់ទីនោះញឹកញាប់ក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយឈរ ១២ ដង ឬទៅតែម្ដងហើយឈរក្នុងទីនោះៗ ១២ ដង ភិក្ខុនោះក៏ឈ្មោះថាបំផ្លាញការតឿនទាំងអស់ និងការឈរទាំងអស់ដែរ។ មិនបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ភិក្ខុអ្នកធ្វើការតឿន និងការឈរយ៉ាងនេះក្នុងថ្ងៃផ្សេងៗគ្នាឡើយ គួរជ្រាបការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះចុះ។

Yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhatanti yato rājato vā rājabhoggato vā assa bhikkhuno cīvaracetāpannaṃ ānītaṃ. Yatvassātipi pāṭho. Ayamevattho. ‘‘Yatthassā’’tipi paṭhanti, yasmiṃ ṭhāne assa cīvaracetāpannaṃ pesitanti ca atthaṃ kathenti, byañjanaṃ pana na sameti. Tatthāti tassa rañño vā rājabhoggassa vā santike; samīpatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ. Na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhotīti taṃ cīvaracetāpannaṃ tassa bhikkhuno kiñci appamattakampi kammaṃ na nipphādeti. Yuñjantāyasmanto sakanti āyasmanto attano santakaṃ dhanaṃ pāpuṇantu. Mā vo sakaṃ vinassāti tumhākaṃ santakaṃ mā vinassatu. Yo pana neva sāmaṃ gacchati, na dūtaṃ pāheti, vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati.

ពាក្យថា Yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ សេចក្ដីថា តម្លៃចីវរដែលគេនាំមកសម្រាប់ភិក្ខុនោះ ពីព្រះរាជាក្ដី ពីរាជភោគៈក្ដី ណា។ សូម្បីបទថា yatvassa ក៏ជាបាឋៈដែរ មានសេចក្ដីយ៉ាងនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត តែងសូត្រថា yatthassa ក៏មាន ហើយអធិប្បាយថា តម្លៃចីវរដែលគេបញ្ជូនទៅក្នុងកន្លែងណា សម្រាប់ភិក្ខុនោះ ប៉ុន្តែព្យញ្ជនៈមិនសមស្របគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា tattha សេចក្ដីថា ក្នុងសំណាក់នៃព្រះរាជា ឬរាជភោគៈនោះ ព្រោះថា សត្តមីវិភត្តិ (ភុម្មវចនៈ) នេះ ប្រើក្នុងអត្ថជិត (សមីបត្ថៈ)។ ពាក្យថា na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhoti សេចក្ដីថា តម្លៃចីវរនោះ មិនបានសម្រេចប្រយោជន៍សូម្បីបន្តិចបន្តួចដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ពាក្យថា Yuñjantāyasmanto sakaṃ សេចក្ដីថា សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចាត់ចែងយកទ្រព្យសម្បត្តិជារបស់ខ្លួនវិញចុះ។ ពាក្យថា Mā vo sakaṃ vinassa សេចក្ដីថា ទ្រព្យសម្បត្តិជារបស់អ្នកទាំងឡាយ កុំបីវិនាសឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា ខ្លួនឯងក៏មិនទៅ ទាំងមិនបញ្ជូនទូតទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការដាច់វ័ត (វត្តិភេទ)។

Kiṃ pana sabbakappiyakārakesu evaṃ paṭipajjitabbanti? Na paṭipajjitabbaṃ. Ayañhi kappiyakārako nāma saṅkhepato duvidho niddiṭṭho ca aniddiṭṭho ca. Tattha niddiṭṭho duvidho – bhikkhunā niddiṭṭho, dūtena niddiṭṭhoti. Aniddiṭṭhopi duvidho – mukhavevaṭika kappiyakārako, parammukhakappiyakārakoti. Tesu bhikkhunā [Pg.255] niddiṭṭho sammukhāsammukhavasena catubbidho hoti. Tathā dūtena niddiṭṭhopi.

សួរថា ចុះភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ ចំពោះកប្បិយការកៈទាំងអស់ឬទេ? ឆ្លើយថា មិនគប្បីប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះឡើយ។ ព្រោះថាកប្បិយការកៈនេះ បើពោលដោយសង្ខេប មាន ២ ប្រភេទ គឺ កប្បិយការកៈដែលបានចង្អុលបង្ហាញ (និទ្ទិដ្ឋៈ) និងកប្បិយការកៈដែលមិនបានចង្អុលបង្ហាញ (អនិទ្ទិដ្ឋៈ)។ ក្នុងកប្បិយការកៈទាំងនោះ កប្បិយការកៈដែលបានចង្អុលបង្ហាញ មាន ២ ប្រភេទ គឺ កប្បិយការកៈដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញ ១ កប្បិយការកៈដែលទូតចង្អុលបង្ហាញ ១។ សូម្បីកប្បិយការកៈដែលមិនបានចង្អុលបង្ហាញ ក៏មាន ២ ប្រភេទដែរ គឺ កប្បិយការកៈដែលនៅចំពោះមុខ (មុខវេវដិកកប្បិយការកៈ) ១ កប្បិយការកៈដែលនៅកំបាំងមុខ (បរម្មុខកប្បិយការកៈ) ១។ ក្នុងកប្បិយការកៈទាំងនោះ កប្បិយការកៈដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញ មាន ៤ ប្រភេទ ដោយអំណាចនៃទីចំពោះមុខ និងទីកំបាំងមុខ។ សូម្បីកប្បិយការកៈដែលទូតចង្អុលបង្ហាញ ក៏មាន ៤ ប្រភេទយ៉ាងនោះដែរ។

Kathaṃ? Idhekacco bhikkhussa cīvaratthāya dūtena akappiyavatthuṃ pahiṇati, dūto taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘idaṃ, bhante, itthannāmena tumhākaṃ cīvaratthāya pahitaṃ, gaṇhatha na’’nti vadati, bhikkhu ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti paṭikkhipati, dūto ‘‘atthi pana te, bhante, veyyāvaccakaro’’ti pucchati, puññatthikehi ca upāsakehi ‘‘bhikkhūnaṃ veyyāvaccaṃ karothā’’ti āṇattā vā, bhikkhūnaṃ vā sandiṭṭhā sambhattā keci veyyāvaccakarā honti, tesaṃ aññataro tasmiṃ khaṇe bhikkhussa santike nisinno hoti, bhikkhu taṃ niddisati ‘‘ayaṃ bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti. Dūto tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘therassa cīvaraṃ kiṇitvā dehī’’ti gacchati, ayaṃ bhikkhunā sammukhāniddiṭṭho.

សួរថា តើប្លែកគ្នាយ៉ាងណា? ឆ្លើយថា ក្នុងលោកនេះ ទាយកខ្លះបញ្ជូនវត្ថុមិនគួរ (អកប្បិយវត្ថុ) ទៅដោយដៃទូត ដើម្បីជាវចីវរប្រគេនភិក្ខុ ទូតចូលទៅរកភិក្ខុនោះហើយពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វត្ថុនេះ ឧបាសកឈ្មោះនេះ បញ្ជូនមកដើម្បីជាវចីវរប្រគេនលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកវត្ថុនេះចុះ" ភិក្ខុបដិសេធថា "វត្ថុនេះមិនគួរដល់អាត្មាឡើយ" ទូតសួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះលោកម្ចាស់មានវៃយ្យាវច្ចករដែរឬទេ?" ម្យ៉ាងទៀត ឧបាសកទាំងឡាយអ្នកប្រាថ្នាបុណ្យ ដែលភិក្ខុបង្គាប់ថា "សូមអ្នកទាំងឡាយជួយធ្វើវៃយ្យាវច្ចៈដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផង" ក្ដី ឬពួកវៃយ្យាវច្ចករខ្លះដែលជាអ្នកស្គាល់គ្នា ជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលនឹងភិក្ខុទាំងឡាយក្ដី មាននៅ ក្នុងចំណោមវៃយ្យាវច្ចករទាំងនោះ នរណាម្នាក់អង្គុយនៅក្នុងសំណាក់របស់ភិក្ខុក្នុងខណៈនោះ ភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញវៃយ្យាវច្ចករនោះថា "អ្នកនេះជាវៃយ្យាវច្ចកររបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ"។ ទូតប្រគល់អកប្បិយវត្ថុទៅក្នុងដៃរបស់វៃយ្យាវច្ចករនោះហើយពោលថា "សូមលោកជាវចីវរប្រគេនព្រះថេរៈផងចុះ" រួចក៏ត្រឡប់ទៅវិញ នេះឈ្មោះថា កប្បិយការកៈដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញចំពោះមុខ។

No ce bhikkhussa santike nisinno hoti, apica kho bhikkhu niddisati – ‘‘asukasmiṃ nāma gāme itthannāmo bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti, so gantvā tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘therassa cīvaraṃ kiṇitvā dadeyyāsī’’ti āgantvā bhikkhussa ārocetvā gacchati, ayameko bhikkhunā asammukhāniddiṭṭho.

បើវៃយ្យាវច្ចករមិនបានអង្គុយនៅក្នុងសំណាក់របស់ភិក្ខុទេ ប៉ុន្តែភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញថា "ក្នុងភូមិឈ្មោះឯណោះ មានបុរសឈ្មោះនេះ ជាវៃយ្យាវច្ចកររបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ" ទូតនោះទៅហើយប្រគល់អកប្បិយវត្ថុទៅក្នុងដៃរបស់វៃយ្យាវច្ចករនោះ ពោលថា "សូមលោកជាវចីវរប្រគេនព្រះថេរៈផងចុះ" រួចត្រឡប់មកប្រាប់ភិក្ខុវិញហើយក៏ទៅ នេះជាប្រភេទទី ១ នៃកប្បិយការកៈដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញកំបាំងមុខ។

Na heva kho so dūto attanā āgantvā āroceti, apica kho aññaṃ pahiṇati ‘‘dinnaṃ mayā, bhante, tassa hatthe cīvaracetāpannaṃ, cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti, ayaṃ dutiyo bhikkhunā asammukhāniddiṭṭho.

ម្យ៉ាងទៀត ទូតនោះមិនបានមកប្រាប់ដោយខ្លួនឯងឡើយ ប៉ុន្តែបញ្ជូនអ្នកដទៃឲ្យមកប្រាប់ថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបានប្រគល់តម្លៃចីវរទៅក្នុងដៃរបស់វៃយ្យាវច្ចករនោះហើយ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចីវរចុះ" នេះជាប្រភេទទី ២ នៃកប្បិយការកៈដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញកំបាំងមុខ។

Na heva kho aññaṃ pahiṇati, apica kho gacchantova bhikkhuṃ vadati ‘‘ahaṃ tassa hatthe cīvaracetāpannaṃ dassāmi, tumhe cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti, ayaṃ tatiyo bhikkhunā asammukhāniddiṭṭhoti evaṃ eko sammukhāniddiṭṭho tayo asammukhāniddiṭṭhāti ime cattāro bhikkhunā niddiṭṭhaveyyāvaccakarā nāma. Etesu imasmiṃ rājasikkhāpade vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ.

ភិក្ខុមិនបានបញ្ជូនអ្នកដទៃទៅឡើយ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្លួនជិតនឹងទៅ ទើបនិយាយប្រាប់ភិក្ខុថា «ខ្ញុំនឹងប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃចីវរទុកក្នុងដៃរបស់ជននោះ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចីវរចុះ» នេះជាវយ្យាវច្ចករទីបី ដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញដោយមិនចំពោះមុខ។ វយ្យាវច្ចករដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញចំពោះមុខ ១ នាក់ និងមិនចំពោះមុខ ៣ នាក់ រួមជា ៤ នាក់នេះ ហៅថា វយ្យាវច្ចករដែលភិក្ខុចង្អុលបង្ហាញ។ ក្នុងវយ្យាវច្ចករទាំងនេះ ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងរាជសិក្ខាបទនេះឯង។

Aparo bhikkhu purimanayeneva dūtena pucchito natthitāya vā, avicāretukāmatāya vā ‘‘natthamhākaṃ kappiyakārako’’ti vadati, tasmiñca khaṇe koci manusso āgacchati, dūto tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘imassa hatthato cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti vatvā gacchati, ayaṃ dūtena sammukhāniddiṭṭho.

ភិក្ខុមួយរូបទៀត កាលបើទូតសួរតាមន័យមុនហើយ ព្រោះតែគ្មានកប្បិយការក ឬព្រោះមិនចង់ចាត់ចែង ទើបពោលថា «កប្បិយការករបស់យើងមិនមានទេ» ក្នុងខណៈនោះ មានមនុស្សម្នាក់ដើរមក ទូតក៏ប្រគល់អកប្បិយវត្ថុទៅក្នុងដៃរបស់មនុស្សនោះ ហើយពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចីវរពីដៃរបស់ជននេះចុះ» រួចក៏ដើរចេញទៅ ជននេះឈ្មោះថា វយ្យាវច្ចករដែលទូតចង្អុលបង្ហាញចំពោះមុខ។

Aparo [Pg.256] dūto gāmaṃ pavisitvā attanā abhirucitassa kassaci hatthe akappiyavatthuṃ datvā purimanayeneva āgantvā āroceti, aññaṃ vā pahiṇati, ‘‘ahaṃ asukassa nāma hatthe cīvaracetāpannaṃ dassāmi, tumhe cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti vatvā vā gacchati, ayaṃ tatiyo dūtena asammukhāniddiṭṭhoti evaṃ eko sammukhāniddiṭṭho, tayo asammukhāniddiṭṭhāti ime cattāro dūtena niddiṭṭhaveyyāvaccakarā nāma. Etesu meṇḍakasikkhāpade vuttanayena paṭipajjitabbaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘santi, bhikkhave, manussā saddhā pasannā, te kappiyakārakānaṃ hatthe hiraññaṃ upanikkhipanti – ‘iminā ayyassa yaṃ kappiyaṃ taṃ dethā’ti. Anujānāmi, bhikkhave, yaṃ tato kappiyaṃ taṃ sādituṃ, na tvevāhaṃ, bhikkhave, kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabbaṃ pariyesitabbanti vadāmī’’ti (mahāva. 299). Ettha ca codanāya pamāṇaṃ natthi, mūlaṃ asādiyantena sahassakkhattumpi codanāya vā ṭhānena vā kappiyabhaṇḍaṃ sādituṃ vaṭṭati. No ce deti, aññaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapetvāpi āharāpetabbaṃ. Sace icchati mūlasāmikānampi kathetabbaṃ; no ce icchati na kathetabbaṃ.

ទូតម្នាក់ទៀត ចូលទៅកាន់ស្រុក ហើយប្រគល់អកប្បិយវត្ថុទៅក្នុងដៃរបស់ឧបាសកណាម្នាក់ដែលខ្លួនពេញចិត្ត រួចត្រឡប់មកប្រាប់តាមន័យមុន ឬបញ្ជូនអ្នកដទៃមក ឬនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃចីវរទុកក្នុងដៃរបស់ជនឈ្មោះឯណោះ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចីវរចុះ» រួចក៏ដើរចេញទៅ ជននេះឈ្មោះថា វយ្យាវច្ចករទីបីដែលទូតចង្អុលបង្ហាញដោយមិនចំពោះមុខ។ វយ្យាវច្ចករដែលទូតចង្អុលបង្ហាញចំពោះមុខ ១ នាក់ និងមិនចំពោះមុខ ៣ នាក់ រួមជា ៤ នាក់នេះ ហៅថា វយ្យាវច្ចករដែលទូតចង្អុលបង្ហាញ។ ក្នុងវយ្យាវច្ចករទាំងនេះ ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងមេណ្ឌកសិក្ខាបទ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មានពួកមនុស្សដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លា គេតែងតម្កល់ទុកនូវប្រាក់កាសក្នុងដៃរបស់ពួកកប្បិយការក ដោយពាក្យថា 'សូមលោកប្រគល់របស់ដែលជាកប្បិយដោយវត្ថុនេះ ដល់លោកម្ចាស់' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យត្រេកអរចំពោះរបស់ដែលជាកប្បិយដែលកើតអំពីវត្ថុនោះបាន ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប៉ុន្តែតថាគតមិនពោលថា ភិក្ខុគប្បីត្រេកអរ គប្បីស្វែងរកមាសនិងប្រាក់ ដោយបរិយាយណាមួយឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរឿងនេះ មិនមានកំណត់នៃការតឿនឡើយ ភិក្ខុដែលមិនត្រេកអរចំពោះប្រាក់ដើម ទោះបីជាតឿន ឬឈររង់ចាំអស់មួយពាន់ដង ដើម្បីទទួលយកកប្បិយភណ្ឌ ក៏គួរធ្វើបាន។ បើគេមិនឱ្យទេ សូម្បីតែតាំងកប្បិយការកផ្សេងទៀត ក៏គប្បីឱ្យគេនាំមក។ បើប្រាថ្នា នឹងប្រាប់ដល់ម្ចាស់ប្រាក់ដើម ក៏គប្បីប្រាប់ បើមិនប្រាថ្នាទេ មិនត្រូវប្រាប់ឡើយ។

Aparo bhikkhu purimanayeneva dūtena pucchito ‘‘natthamhākaṃ kappiyakārako’’ti vadati, tadañño samīpe ṭhito sutvā ‘‘āhara bho ahaṃ ayyassa cīvaraṃ cetāpetvā dassāmī’’ti vadati. Dūto ‘‘handa bho dadeyyāsī’’ti tassa hatthe datvā bhikkhussa anārocetvāva gacchati, ayaṃ mukhavevaṭikakappiyakārako. Aparo bhikkhuno upaṭṭhākassa vā aññassa vā hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘therassa cīvaraṃ dadeyyāsī’’ti ettova pakkamati, ayaṃ parammukhakappiyakārakoti ime dve aniddiṭṭhakappiyakārakā nāma. Etesu aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabbaṃ. Sace sayameva cīvaraṃ ānetvā dadanti, gahetabbaṃ. No ce, kiñci na vattabbā. Desanāmattameva cetaṃ ‘‘dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyyā’’ti sayaṃ āharitvāpi piṇḍapātādīnaṃ atthāya dadantesupi eseva nayo. Na kevalañca attanoyeva atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, sacepi koci jātarūparajataṃ ānetvā ‘‘idaṃ saṅghassa dammi, ārāmaṃ vā karotha cetiyaṃ vā bhojanasālādīnaṃ vā aññatara’’nti vadati, idampi sampaṭicchituṃ na vaṭṭati. Yassa kassaci hi aññassatthāya sampaṭicchantassa dukkaṭaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ភិក្ខុមួយរូបទៀត កាលបើទូតសួរតាមន័យមុនហើយ ក៏ពោលថា «កប្បិយការករបស់យើងមិនមានទេ» ក្នុងខណៈនោះ ជនម្នាក់ទៀតដែលឈរក្បែរនោះបានឮ ក៏និយាយថា «នែអ្នក ចូរនាំមកចុះ ខ្ញុំនឹងចាត់ចែងចីវរថ្វាយលោកម្ចាស់»។ ទូតក៏និយាយថា «នែអ្នក ចូរទទួលយកទៅ» ហើយក៏ប្រគល់វត្ថុនោះទៅក្នុងដៃរបស់ជននោះ រួចក៏ដើរចេញទៅដោយមិនបានប្រាប់ភិក្ខុឡើយ ជននេះឈ្មោះថា មុខវេវដិកកប្បិយការក។ ជនម្នាក់ទៀត ប្រគល់អកប្បិយវត្ថុទៅក្នុងដៃរបស់ឧបដ្ឋាក ឬជនដទៃរបស់ភិក្ខុ ហើយនិយាយថា «សូមលោកប្រគល់ចីវរថ្វាយព្រះថេរៈផង» រួចក៏ដើរចេញពីទីនោះទៅ ជននេះឈ្មោះថា បរម្មុខកប្បិយការក។ ជនទាំងពីរនាក់នេះ ឈ្មោះថា កប្បិយការកដែលមិនបានចង្អុលបង្ហាញ។ ក្នុងកប្បិយការកទាំងពីរនាក់នេះ ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិដូចជាក្នុងពួកជនដែលមិនមែនជាញាតិ និងមិនមែនជាអ្នកបវារណា។ បើគេនាំយកចីវរមកប្រគល់ថ្វាយដោយខ្លួនឯង គប្បីទទួលយកចុះ។ បើគេមិនប្រគល់ឱ្យទេ មិនត្រូវនិយាយអ្វីឡើយ។ ពាក្យថា «ទូតគប្បីបញ្ជូនប្រាក់ថ្លៃចីវរទៅ» នេះ ជាគ្រាន់តែទេសនាមត្តៈប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែពួកទាយកដែលនាំយកមកដោយខ្លួនឯង ហើយប្រគល់ថ្វាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាតជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ មិនត្រឹមតែការទទួលយកដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេដែលមិនគួរ សូម្បីតែជនណាម្នាក់នាំយកមាសនិងប្រាក់មក ហើយពោលថា «...ខ្ញុំសូមប្រគល់វត្ថុនេះថ្វាយសង្ឃ សូមលោកធ្វើអារាម ឬធ្វើចេតិយ ឬធ្វើរោងភត្តជាដើមណាមួយចុះ» ដូច្នេះ សូម្បីតែវត្ថុនេះ ក៏មិនគួរទទួលយកដែរ។ ព្រោះថា ការទទួលយកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលណាមួយដទៃទៀត តែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ដូចដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។

Sace [Pg.257] pana ‘‘nayidaṃ bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti paṭikkhitte ‘‘vaḍḍhakīnaṃ vā kammakarānaṃ vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe sukatadukkaṭaṃ jānāthā’’ti vatvā tesaṃ hatthe datvā pakkamati, vaṭṭati. Athāpi ‘‘mama manussānaṃ hatthe bhavissati mayhameva vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe yaṃ yassa dātabbaṃ, tadatthāya peseyyāthā’’ti vadati, evampi vaṭṭati.

ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុបដិសេធថា «វត្ថុនេះមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដើម្បីទទួលយកទេ» ហើយទាយកនិយាយថា «វត្ថុនេះនឹងនៅក្នុងដៃរបស់ពួកជាងឈើ ឬពួកកម្មករ សូមលោកម្ចាស់គ្រាន់តែជួយពិនិត្យមើលការធ្វើល្អឬមិនល្អចុះ» រួចក៏ប្រគល់វត្ថុនោះទៅក្នុងដៃរបស់ពួកជាងឬកម្មករទាំងនោះហើយដើរចេញទៅ យ៉ាងនេះគួរធ្វើបាន។ ម្យ៉ាងទៀត បើទាយកនិយាយថា «វត្ថុនេះនឹងនៅក្នុងដៃរបស់ពួកមនុស្សរបស់ខ្ញុំ ឬនៅក្នុងដៃរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ សូមលោកម្ចាស់គ្រាន់តែបង្គាប់ឱ្យគេចាត់ចែងរបស់នោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនដែលត្រូវប្រគល់ឱ្យចុះ» យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។

Sace pana saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā puggalaṃ vā anāmasitvā ‘‘idaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ cetiyassa dema, vihārassa dema, navakammassa demā’’ti vadanti, paṭikkhipituṃ na vaṭṭati. ‘‘Ime idaṃ bhaṇantī’’ti kappiyakārakānaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Cetiyādīnaṃ atthāya tumhe gahetvā ṭhapethā’’ti vuttena pana ‘‘amhākaṃ gahetuṃ na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbaṃ.

ប៉ុន្តែ បើពួកទាយកមិនបានបញ្ចេញឈ្មោះសង្ឃ គណៈ ឬបុគ្គលឡើយ ហើយពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគល់មាសនិងប្រាក់នេះថ្វាយចំពោះចេតិយ ថ្វាយចំពោះវិហារ ថ្វាយចំពោះនវកម្ម» ដូច្នេះ ភិក្ខុមិនត្រូវបដិសេធឡើយ។ ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ដល់ពួកកប្បិយការកថា «ជនទាំងឡាយនេះ គេនិយាយយ៉ាងនេះ»។ ប៉ុន្តែ បើគេនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលទុកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចេតិយជាដើមចុះ» ភិក្ខុគប្បីបដិសេធថា «ការទទួលយកមិនគួរដល់យើងឡើយ»។

Sace pana koci bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ānetvā ‘‘idaṃ saṅghassa dammi, cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vadati, taṃ ce saṅgho sampaṭicchati, paṭiggahaṇepi paribhogepi āpatti. Tatra ce eko bhikkhu ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti paṭikkhipati, upāsako ca ‘‘yadi na kappati, mayhameva bhavissatī’’ti gacchati. So bhikkhu ‘‘tayā saṅghassa lābhantarāyo kato’’ti na kenaci kiñci vattabbo. Yo hi taṃ codeti, sveva sāpattiko hoti, tena pana ekena bahū anāpattikā katā. Sace pana bhikkhūhi ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhitte ‘‘kappiyakārakānaṃ vā hatthe bhavissati, mama purisānaṃ vā mayhaṃ vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe paccaye paribhuñjathā’’ti vadati, vaṭṭati.

ប៉ុន្តែ បើជនណាម្នាក់នាំយកមាសនិងប្រាក់ជាច្រើនមក ហើយពោលថា «ខ្ញុំសូមប្រគល់វត្ថុនេះថ្វាយសង្ឃ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់បច្ច័យទាំងបួនចុះ» បើសង្ឃទទួលយក ត្រូវអាបត្តិទាំងក្នុងការទទួល ទាំងក្នុងការប្រើប្រាស់។ ក្នុងរឿងនោះ បើមានភិក្ខុមួយរូបបដិសេធថា «វត្ថុនេះមិនគួរឡើយ» ហើយឧបាសកនិយាយថា «បើមិនគួរទេ វត្ថុនេះនឹងត្រឡប់ជាជារបស់ខ្ញុំវិញ» រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ភិក្ខុដទៃមិនត្រូវនិយាយស្តីបន្ទោសភិក្ខុនោះឡើយថា «លោកបានធ្វើការរារាំងលាភរបស់សង្ឃហើយ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាដែលចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុនោះឯងត្រូវអាបត្តិ ចំណែកឯភិក្ខុមួយរូបនោះ បានធ្វើភិក្ខុជាច្រើនរូបមិនឱ្យត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុទាំងឡាយបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ហើយទាយកនិយាយថា «វត្ថុនេះនឹងនៅក្នុងដៃរបស់ពួកកប្បិយការក ឬនៅក្នុងដៃរបស់ពួកមនុស្សរបស់ខ្ញុំ ឬនៅក្នុងដៃរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយគ្រាន់តែប្រើប្រាស់បច្ច័យចុះ» យ៉ាងនេះគួរធ្វើបាន។

Catupaccayatthāya ca dinnaṃ yena yena paccayena attho hoti, tadatthaṃ upanetabbaṃ, cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ. Sace cīvarena tādiso attho natthi, piṇḍapātādīhi saṅgho kilamati, saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā tadatthāyapi upanetabbaṃ. Esa nayo piṇḍapātagilānapaccayatthāya dinnepi, senāsanatthāya dinnaṃ pana senāsanassa garubhaṇḍattā senāsaneyeva upanetabbaṃ. Sace pana bhikkhūsu senāsanaṃ chaḍḍetvā gatesu senāsanaṃ vinassati, īdise kāle senāsanaṃ vissajjetvāpi bhikkhūnaṃ paribhogo anuññāto, tasmā senāsanajagganatthaṃ mūlacchejjaṃ akatvā yāpanamattaṃ paribhuñjitabbaṃ.

ម្យ៉ាងទៀត វត្ថុដែលគេប្រគល់ថ្វាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យបួន ភិក្ខុត្រូវការបច្ច័យណា គប្បីនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បច្ច័យនោះ វត្ថុដែលគេប្រគល់ថ្វាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចីវរ គប្បីនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចីវរតែម្យ៉ាង។ បើភិក្ខុគ្មានសេចក្តីត្រូវការចីវរដល់ថ្នាក់នោះទេ តែសង្ឃលំបាកដោយខ្វះខាតបិណ្ឌបាតជាដើម ភិក្ខុគប្បីសុំអនុញ្ញាតពីសង្ឃដើម្បីសេចក្តីល្អរបស់សង្ឃ ហើយនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាតនោះចុះ។ ន័យនេះ សូម្បីតែក្នុងវត្ថុដែលគេប្រគល់ថ្វាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាត និងគិលានបច្ច័យ ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ វត្ថុដែលគេប្រគល់ថ្វាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេនាសនៈ ព្រោះសេនាសនៈជាគរុភណ្ឌ គប្បីនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេនាសនៈតែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ បើកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយបោះបង់ចោលសេនាសនៈហើយចៀសចេញទៅ សេនាសនៈនោះនឹងវិនាសទៅ ក្នុងសម័យបែបនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយលះបង់សេនាសនៈនោះ ហើយប្រើប្រាស់បាន ហេតុនោះ ដើម្បីថែរក្សាសេនាសនៈ ភិក្ខុមិនត្រូវធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រាក់ដើមឡើយ គប្បីប្រើប្រាស់ត្រឹមតែល្មមសម្រាប់ញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។

Na [Pg.258] kevalañca hiraññasuvaṇṇameva, aññampi khettavatthādi akappiyaṃ na sampaṭicchitabbaṃ. Sace hi koci ‘‘mayhaṃ tisassasampādanakaṃ mahātaḷākaṃ atthi, taṃ saṅghassa dammī’’ti vadati, taṃ ce saṅgho sampaṭicchati, paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattiyeva. Yo pana taṃ paṭikkhipati, so purimanayeneva na kenaci kiñci vattabbo. Yo hi taṃ codeti, sveva sāpattiko hoti, tena pana ekena bahū anāpattikā katā.

មិនត្រឹមតែមាសនិងប្រាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអកប្បិយវត្ថុដទៃទៀត មានស្រែចម្ការនិងដីធ្លីជាដើម ក៏មិនត្រូវទទួលយកដែរ។ ព្រោះថា បើជនណាម្នាក់និយាយថា «ខ្ញុំមានស្រះទឹកធំមួយ ដែលអាចធ្វើឱ្យសម្រេចនូវផលដំណាំបីយ៉ាង ខ្ញុំសូមប្រគល់ស្រះទឹកនោះថ្វាយសង្ឃ» បើសង្ឃទទួលយក ត្រូវអាបត្តិទាំងក្នុងការទទួល ទាំងក្នុងការប្រើប្រាស់។ ចំណែកឯភិក្ខុណាដែលបដិសេធស្រះទឹកនោះ ភិក្ខុដទៃមិនត្រូវនិយាយស្តីបន្ទោសភិក្ខុនោះឡើយ តាមន័យមុននោះឯង។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាដែលចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុនោះឯងត្រូវអាបត្តិ ចំណែកឯភិក្ខុមួយរូបនោះ បានធ្វើភិក្ខុជាច្រើនរូបមិនឱ្យត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Yo pana ‘‘tādisaṃyeva taḷākaṃ dammī’’ti vatvā bhikkhūhi ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhitto vadati ‘‘asukañca asukañca saṅghassa taḷākaṃ atthi, taṃ kathaṃ vaṭṭatī’’ti. So vattabbo – ‘‘kappiyaṃ katvā dinnaṃ bhavissatī’’ti. Kathaṃ dinnaṃ kappiyaṃ hotīti? ‘‘Cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vatvā dinnanti. So sace ‘‘sādhu, bhante, cattāro paccaye saṅgho paribhuñjatū’’ti deti, vaṭṭati. Athāpi ‘‘taḷākaṃ gaṇhathā’’ti vatvā ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhitto ‘‘kappiyakārako atthī’’ti pucchitvā ‘‘natthī’’ti vutte ‘‘idaṃ asuko nāma vicāressati, asukassa vā hatthe, mayhaṃ vā hatthe bhavissati, saṅgho kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjatū’’ti vadati, vaṭṭati. Sacepi ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhitto ‘‘udakaṃ paribhuñjissati, bhaṇḍakaṃ dhovissati, migapakkhino pivissantī’’ti vadati, evampi vaṭṭati. Athāpi ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhitto vadati ‘‘kappiyasīsena gaṇhathā’’ti. ‘‘Sādhu, upāsaka, saṅgho pānīyaṃ pivissati, bhaṇḍakaṃ dhovissati, migapakkhino pivissantī’’ti vatvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.

ចំណែកឯទាយកណាដែលនិយាយថា «...ខ្ញុំសូមប្រគល់ស្រះទឹកមានសភាពយ៉ាងនោះឯងថ្វាយសង្ឃ» កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ក៏និយាយសួរថា «ស្រះទឹកឈ្មោះឯណោះ និងឈ្មោះឯណោះរបស់សង្ឃមានស្រាប់ហើយ ចុះស្រះទឹកនោះ ហេតុអ្វីក៏គួរ?»។ ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ទាយកនោះថា «ស្រះទឹកនោះ ប្រហែលជាគេធ្វើឱ្យជាកប្បិយហើយទើបប្រគល់ថ្វាយ»។ ទាយកសួរថា «ធ្វើឱ្យជាកប្បិយហើយប្រគល់ថ្វាយ តើធ្វើដូចម្តេច?»។ ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ថា «គឺគេប្រគល់ថ្វាយដោយពោលថា 'សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់បច្ច័យបួនចុះ' យ៉ាងនេះឯង»។ បើទាយកនោះនិយាយថា «សាធុ លោកម្ចាស់ សូមសង្ឃប្រើប្រាស់បច្ច័យបួនចុះ» ហើយប្រគល់ថ្វាយ យ៉ាងនេះគួរធ្វើបាន។ ម្យ៉ាងទៀត បើទាយកនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកស្រះទឹកចុះ» កាលបើភិក្ខុបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ក៏សួរថា «តើមានកប្បិយការកដែរឬទេ?» កាលបើភិក្ខុប្រាប់ថា «គ្មានទេ» ទើបនិយាយថា «ស្រះទឹកនេះ ជនឈ្មោះឯណោះនឹងចាត់ចែង ឬនឹងនៅក្នុងដៃរបស់ជនឈ្មោះឯណោះ ឬនៅក្នុងដៃរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ សូមសង្ឃប្រើប្រាស់កប្បិយភណ្ឌចុះ» យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ទោះបីជាភិក្ខុបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ហើយទាយកនិយាយថា «សង្ឃនឹងបានប្រើប្រាស់ទឹក នឹងបានបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារ ពួកម្រឹគនិងបក្សីនឹងបានផឹក» យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីជាភិក្ខុបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ហើយទាយកនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកដោយកប្បិយបរិយាយចុះ»។ ភិក្ខុគប្បីនិយាយថា «សាធុ ឧបាសក សង្ឃនឹងផឹកទឹកឆាន់ នឹងបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារ ពួកម្រឹគនិងបក្សីនឹងបានផឹក» រួចហើយទទួលយកមកប្រើប្រាស់ គឺគួរធ្វើបាន។

Athāpi ‘‘mama taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā saṅghassa dammī’’ti ‘‘vutte, sādhu, upāsaka, saṅgho pānīyaṃ pivissatī’’tiādīni vatvā paribhuñjituṃ vaṭṭatiyeva. Yadi pana bhikkhūhi hatthakammaṃ yācitvā sahatthena ca kappiyapathaviṃ khanitvā udakaparibhogatthāya taḷākaṃ kāritaṃ hoti, taṃ ce nissāya sassaṃ nipphādetvā manussā vihāre kappiyabhaṇḍaṃ denti, vaṭṭati. Atha manussā eva saṅghassa upakāratthāya saṅghikabhūmiṃ khanitvā taṃ nissāya nipphannasassato kappiyabhaṇḍaṃ denti, evampi vaṭṭati. ‘‘Amhākaṃ ekaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapethā’’ti vutte ca ṭhapetumpi labbhati. Atha pana te manussā rājabalinā upaddutā pakkamanti, aññe paṭipajjanti, na ca bhikkhūnaṃ kiñci denti, udakaṃ vāretuṃ labbhati. Tañca kho kasikammakāleyeva, na sassakāle. Sace te vadanti ‘‘nanu, bhante, pubbepi manussā imaṃ nissāya sassaṃ akaṃsū’’ti[Pg.259]. Tato vattabbā – ‘‘te saṅghassa imañca imañca upakāraṃ akaṃsu, idañcidañca kappiyabhaṇḍaṃ adaṃsū’’ti. Sace vadanti – ‘‘mayampi dassāmā’’ti, evampi vaṭṭati.

ម្យ៉ាងទៀត កាលបើទាយកនិយាយថា «ខ្ញុំសូមប្រគល់ស្រះទឹក ឬស្រះឈូករបស់ខ្ញុំថ្វាយសង្ឃ» ភិក្ខុគប្បីនិយាយថា «សាធុ ឧបាសក សង្ឃនឹងផឹកទឹកឆាន់» ជាដើម រួចហើយប្រើប្រាស់ គឺគួរធ្វើបានពិតមែន។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុទាំងឡាយសុំកម្លាំងពលកម្ម ហើយជីកដីដែលជាកប្បិយដោយដៃរបស់ខ្លួន ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់ទឹក ធ្វើជាស្រះទឹកឡើង ហើយពួកមនុស្សអាស្រ័យស្រះទឹកនោះ ធ្វើស្រូវឱ្យសម្រេចផល រួចនាំយកកប្បិយភណ្ឌមកប្រគល់ថ្វាយក្នុងវិហារ យ៉ាងនេះគួរធ្វើបាន។ ម្យ៉ាងទៀត បើពួកមនុស្សជីកដីរបស់សង្ឃដោយខ្លួនឯង ដើម្បីជាឧបការៈដល់សង្ឃ ហើយអាស្រ័យដីនោះ នាំយកកប្បិយភណ្ឌដែលកើតអំពីស្រូវដែលសម្រេចផលនោះមកប្រគល់ថ្វាយ យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។ កាលបើគេនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់តាំងកប្បិយការកម្នាក់ឱ្យយើងខ្ញុំផង» ភិក្ខុក៏អាចតាំងឱ្យបានដែរ។ ប៉ុន្តែ បើពួកមនុស្សទាំងនោះត្រូវរាជភ័យយាយី ហើយរត់ចៀសចេញទៅ ពួកមនុស្សដទៃទៀតចូលមកធ្វើជំនួស តែមិនបានប្រគល់អ្វីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ ភិក្ខុអាចហាមឃាត់មិនឱ្យយកទឹកបាន។ ការហាមឃាត់នោះ ត្រូវធ្វើក្នុងកាលដែលគេធ្វើការភ្ជួររាស់ដាំដុះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនក្នុងកាលដែលស្រូវមានផលហើយឡើយ។ បើពួកមនុស្សទាំងនោះនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលពីមុន ពួកមនុស្សក៏ធ្លាប់អាស្រ័យស្រះទឹកនេះធ្វើស្រែដែរតើ?»។ ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ពួកមនុស្សទាំងនោះថា «ពួកមនុស្សទាំងនោះ ធ្លាប់ធ្វើឧបការៈយ៉ាងនេះៗដល់សង្ឃ និងធ្លាប់ប្រគល់កប្បិយភណ្ឌយ៉ាងនេះៗដល់សង្ឃ»។ បើគេនិយាយថា «យើងខ្ញុំក៏នឹងប្រគល់ឱ្យដែរ» យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។

Sace pana koci abyatto akappiyavohārena taḷākaṃ paṭiggaṇhāti vā kāreti vā, taṃ bhikkhūhi na paribhuñjitabbaṃ, taṃ nissāya laddhaṃ kappiyabhaṇḍampi akappiyameva. Sace bhikkhūhi pariccattabhāvaṃ ñatvā sāmiko vā tassa puttadhītaro vā añño vā koci vaṃse uppanno puna kappiyavohārena deti, vaṭṭati. Pacchinne kulavaṃse yo tassa janapadassa sāmiko, so acchinditvā puna deti, cittalapabbate bhikkhunā nīhaṭaudakavāhakaṃ aḷanāgarājamahesī viya, evampi vaṭṭati.

ក៏ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុណាមួយដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ទទួលយកក្តី ធ្វើឱ្យគេជីកក្តី នូវអាងទឹក ដោយវោហារមិនគួរគប្បី (អកប្បិយវោហារ) អាងទឹកនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ សូម្បីតែកប្បិយភណ្ឌដែលបានមកដោយអាស្រ័យអាងទឹកនោះ ក៏ជាអកប្បិយភណ្ឌដែរ។ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើម ឬកូនប្រុសកូនស្រីរបស់គាត់ ឬជនណាមួយផ្សេងទៀតដែលកើតក្នុងវង្សត្រកូលនោះ ដឹងថាលោកលះបង់អាងទឹកនោះហើយ ហើយប្រគេនម្តងទៀតដោយវោហារដ៏គួរគប្បី (កប្បិយវោហារ) យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ កាលបើវង្សត្រកូលដាច់សូន្យហើយ ជនណាដែលជាម្ចាស់នៃជនបទនោះ រឹបអូសយកអាងទឹកនោះជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ហើយប្រគេនម្តងទៀត ដូចជាព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទអឡនាគរាជ រឹបអូសយកប្រឡាយនាំទឹកដែលភិក្ខុនាំមកក្នុងភ្នំចិត្តលបព្វត ហើយប្រគេនម្តងទៀតដូច្នោះដែរ សូម្បីតែយ៉ាងនេះ ក៏រមែងគួរ។

Kappiyavohārepi udakavasena paṭiggahitataḷāke suddhacittānaṃ mattikuddharaṇapāḷibandhanādīni ca kātuṃ vaṭṭati. Taṃ nissāya pana sassaṃ karonte disvā kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Yadi te sayameva kappiyabhaṇḍaṃ denti, gahetabbaṃ. No ce denti, na codetabbaṃ, na sāretabbaṃ. Paccayavasena paṭiggahitataḷāke kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati. Mattikuddharaṇapāḷibandhanādīni pana kātuṃ na vaṭṭati. Sace kappiyakārakā sayameva karonti, vaṭṭati. Abyattena pana lajjibhikkhunā kārāpitesu kiñcāpi paṭiggahaṇe kappiyaṃ, bhikkhussa payogapaccayā uppannena missakattā visagatapiṇḍapāto viya akappiyamaṃsarasamissakabhojanaṃ viya ca dubbinibbhogaṃ hoti, sabbesaṃ akappiyameva.

សូម្បីក្នុងកប្បិយវោហារ ក្នុងអាងទឹកដែលទទួលយកដោយអំណាចនៃទឹក ការដកដីស្អិតចេញ និងការលើកទំនប់ជាដើម របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ រមែងគួរធ្វើ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើឃើញជនទាំងឡាយធ្វើស្រែចំការដោយអាស្រ័យអាងទឹកនោះ មិនគួរតាំងកប្បិយការកៈឡើយ។ ប្រសិនបើពួកគេប្រគេនកប្បិយភណ្ឌដោយខ្លួនឯង យ៉ាងនេះ គប្បីទទួលយក។ ប្រសិនបើមិនប្រគេនទេ មិនគួរទារ មិនគួររំលឹកឡើយ។ ចំណែកក្នុងអាងទឹកដែលទទួលយកដោយអំណាចនៃបច្ច័យ ការតាំងកប្បិយការកៈ រមែងគួរ។ ប៉ុន្តែការដកដីស្អិតចេញ និងការលើកទំនប់ជាដើម មិនគួរធ្វើឡើយ។ ប្រសិនបើពួកកប្បិយការកៈធ្វើការដកដីស្អិត និងការលើកទំនប់ជាដើមដោយខ្លួនឯង យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើលជ្ជីភិក្ខុដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ប្រើគេឱ្យធ្វើការដកដីស្អិត និងការលើកទំនប់ជាដើម សូម្បីតែការទទួលយកនោះជាកប្បិយវត្ថុក៏ដោយចុះ ប៉ុន្តែព្រោះទឹកដែលកើតឡើងដោយសារបយោគៈរបស់ភិក្ខុនោះ លាយឡំគ្នា ដូចជាបិណ្ឌបាតដែលលាយដោយថ្នាំពិស ឬដូចជាភោជនដែលលាយដោយរសសាច់មិនគួរគប្បី ដែលមិនអាចញែកចេញពីគ្នាបាន ព្រោះហេតុនោះ ទឹកនោះរមែងជាអកប្បិយវត្ថុដល់ភិក្ខុទាំងពួង។

Sace pana ‘‘udakassa okāso atthi, taḷākassa pāḷi thirā, yathā bahuṃ udakaṃ gaṇhāti, evaṃ karohi, tīrasamīpe udakaṃ karohī’’ti evaṃ udakameva vicāreti, vaṭṭati. Uddhane aggiṃ na pātenti, ‘‘udakakammaṃ labbhatu upāsakā’’ti vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Sassaṃ katvā āharathā’’ti vattuṃ pana na vaṭṭati. Sace pana taḷāke atibahuṃ udakaṃ disvā passato vā piṭṭhito vā mātikaṃ nīharāpeti, vanaṃ chindāpetvā kedāre kārāpeti, porāṇakedāresu vā pakatibhāgaṃ aggahetvā atirekaṃ gaṇhāti, navasasse vā akālasasse vā aparicchinnabhāge ‘‘ettake kahāpaṇe dethā’’ti kahāpaṇe uṭṭhāpeti, sabbesaṃ akappiyaṃ.

ប្រសិនបើពោលចាត់ចែងតែរឿងទឹកយ៉ាងនេះថា «ទីកន្លែងសម្រាប់ទឹកមាននៅឡើយ ទំនប់អាងទឹកមាំមួនហើយ ចូរធ្វើដោយប្រការណាឱ្យផ្ទុកទឹកបានច្រើន ចូរធ្វើទឹកឱ្យនៅជិតច្រាំង» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ គួរពោលថា «ឧបាសកទាំងឡាយ មិនបង្កាត់ភ្លើងក្នុងចង្ក្រានឡើយ សូមឱ្យការងារទឹកសម្រេចចុះ» យ៉ាងនេះ។ ប៉ុន្តែមិនគួរពោលថា «ចូរធ្វើស្រែហើយនាំយកមកប្រគេនចុះ» ឡើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើឃើញទឹកច្រើនក្រៃលែងក្នុងអាងទឹកហើយ ឱ្យគេជីកប្រឡាយនាំទឹកចេញពីចំហៀងក្តី ពីខាងក្រោយក្តី ឱ្យគេកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើជាស្រែវាលក្តី ឬមិនយកចំណែកធម្មតាក្នុងស្រែចាស់ៗ តែយកចំណែកដែលលើសលប់ក្តី ឬក្នុងស្រែដែលមានស្រូវថ្មី ឬស្រូវខុសរដូវ ដែលមិនទាន់បានកំណត់ចំណែក ហើយបង្គាប់ឱ្យបង់ប្រាក់ថា «ចូរប្រគល់កហាបណៈប៉ុណ្ណេះៗ» យ៉ាងនេះ កាលបើដូច្នោះ រមែងជាអកប្បិយវត្ថុដល់ភិក្ខុទាំងពួង។

Yo [Pg.260] pana ‘‘kassatha vapathā’’ti avatvā ‘‘ettakāya bhūmiyā, ettako nāma bhāgo’’ti evaṃ bhūmiṃ vā patiṭṭhapeti, ‘‘ettake bhūmibhāge amhehi sassaṃ kataṃ, ettakaṃ nāma bhāgaṃ gaṇhathā’’ti vadantesu kassakesu bhūmippamāṇaggahaṇatthaṃ rajjuyā vā daṇḍena vā mināti, khale vā ṭhatvā rakkhati, khalato vā nīharāpeti, koṭṭhāgāre vā paṭisāmeti, tasseva taṃ akappiyaṃ.

ចំណែកភិក្ខុណា មិននិយាយផ្ទាល់ថា «ចូរភ្ជួរចុះ ចូរសាបព្រោះចុះ» ឡើយ តែនិយាយថា «ក្នុងដីប៉ុណ្ណេះ រមែងមានចំណែកប៉ុណ្ណេះ» ហើយកំណត់ព្រំដែនដីក្តី កាលបើពួកអ្នកស្រែនិយាយថា «ពួកយើងបានធ្វើស្រូវក្នុងចំណែកដីប៉ុណ្ណេះហើយ សូមលោកទទួលយកចំណែកប៉ុណ្ណេះចុះ» ហើយភិក្ខុនោះវាស់វែងទំហំដីដោយខ្សែ ឬដោយឈើច្រត់ក្តី ឈរចាំយាមនៅលានបោកស្រូវក្តី ឱ្យគេដឹកជញ្ជូនចេញពីលានបោកស្រូវក្តី ឬឱ្យគេរក្សាទុកក្នុងជង្រុកក្តី ស្រូវនោះរមែងជាអកប្បិយវត្ថុចំពោះតែភិក្ខុនោះប៉ុណ្ណោះ។

Sace kassakā kahāpaṇe āharitvā ‘‘ime saṅghassa āhaṭā’’ti vadanti, aññataro ca bhikkhu ‘‘na saṅgho kahāpaṇe khādatī’’ti saññāya ‘‘ettakehi kahāpaṇehi sāṭake āhara, ettakehi yāguādīni sampādehī’’ti vadati. Yaṃ te āharanti, sabbesaṃ akappiyaṃ. Kasmā? Kahāpaṇānaṃ vicāritattā.

ប្រសិនបើពួកអ្នកស្រែនាំយកប្រាក់កហាបណៈមកហើយនិយាយថា «ប្រាក់ទាំងនេះ ពួកយើងនាំមកប្រគេនសង្ឃហើយ» ហើយភិក្ខុណាមួយដោយសម្គាល់ថា «សង្ឃមិនឆាន់កហាបណៈឡើយ» ក៏និយាយថា «ចូរយកកហាបណៈប៉ុណ្ណេះទៅទិញសំពត់មក ចូរយកកហាបណៈប៉ុណ្ណេះទៅចាត់ចែងធ្វើភេសជ្ជៈមានយាគូជាដើមមក» យ៉ាងនេះ របស់ណាដែលពួកគេនាំមក របស់នោះរមែងជាអកប្បិយវត្ថុដល់ភិក្ខុទាំងពួង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការចាត់ចែងនូវកហាបណៈទាំងឡាយនោះ។

Sace dhaññaṃ āharitvā idaṃ saṅghassa āhaṭanti vadanti, aññataro ca bhikkhu purimanayeneva ‘‘ettakehi vīhīhi idañcidañca āharathā’’ti vadati. Yaṃ te āharanti, tasseva akappiyaṃ. Kasmā? Dhaññassa vicāritattā.

ប្រសិនបើពួកគេនាំយកស្រូវមកហើយនិយាយថា «ស្រូវនេះ ពួកយើងនាំមកប្រគេនសង្ឃហើយ» ហើយភិក្ខុណាមួយនិយាយដោយវិធីមុននោះឯងថា «ចូរយកស្រូវប៉ុណ្ណេះទៅដូរយករបស់នេះនិងរបស់នេះមកប្រគេនចុះ» យ៉ាងនេះ របស់ណាដែលពួកគេនាំមក របស់នោះរមែងជាអកប្បិយវត្ថុចំពោះតែភិក្ខុនោះប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការចាត់ចែងនូវស្រូវនោះ។

Sace taṇḍulaṃ vā aparaṇṇaṃ vā āharitvā ‘‘idaṃ saṅghassa āhaṭa’’nti vadanti, aññataro ca bhikkhu purimanayeneva ‘‘ettakehi taṇḍulehi idañcidañca āharathā’’ti vadati. Yaṃ te āharanti, sabbesaṃ kappiyaṃ. Kasmā? Kappiyānaṃ taṇḍulādīnaṃ vicāritattā. Kayavikkayepi anāpatti, kappiyakārakassa ācikkhitattā.

ប្រសិនបើពួកគេនាំយកអង្ករក្តី សណ្តែកក្តី មកហើយនិយាយថា «របស់នេះ ពួកយើងនាំមកប្រគេនសង្ឃហើយ» ហើយភិក្ខុណាមួយនិយាយដោយវិធីមុននោះឯងថា «ចូរយកអង្ករប៉ុណ្ណេះទៅដូរយករបស់នេះនិងរបស់នេះមកប្រគេនចុះ» យ៉ាងនេះ របស់ណាដែលពួកគេនាំមក របស់នោះរមែងជាកប្បិយវត្ថុដល់ភិក្ខុទាំងពួង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការចាត់ចែងនូវអង្ករជាដើមដែលជាកប្បិយវត្ថុស្រាប់។ សូម្បីក្នុងកាយវិក្កយៈ (ការទិញលក់) ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដែរ ព្រោះតែការប្រាប់ដល់កប្បិយការកៈ។

Pubbe pana cittalapabbate eko bhikkhu catusāladvāre ‘‘aho vata sve saṅghassa ettakappamāṇe pūve paceyyu’’nti ārāmikānaṃ saññājananatthaṃ bhūmiyaṃ maṇḍalaṃ akāsi, taṃ disvā cheko ārāmiko tatheva katvā dutiyadivase bheriyā ākoṭitāya sannipatite saṅghe pūvaṃ gahetvā saṅghattheraṃ āha – ‘‘bhante, amhehi ito pubbe neva pitūnaṃ na pitāmahānaṃ evarūpaṃ sutapubbaṃ, ekena ayyena catussāladvāre pūvatthāya saññā katā, ito dāni pabhuti ayyā attano attano cittānurūpaṃ vadantu, amhākampi phāsuvihāro bhavissatī’’ti. Mahāthero tatova nivatti, ekabhikkhunāpi pūvo na gahito. Evaṃ pubbe tatruppādampi na paribhuñjiṃsu. Tasmā –

កាលពីមុន ក្នុងភ្នំចិត្តលបព្វត មានភិក្ខុមួយរូប នៅទ្វារសាលាចតុម្មុខ គិតថា «ឱហ្ន៎! ថ្ងៃស្អែកនេះ បើគេធ្វើនំមានទំហំប៉ុណ្ណេះៗ ប្រគេនសង្ឃ គួរតែល្អណាស់» ដើម្បីឱ្យពួកអារាមិកជនសម្គាល់បាន ក៏គូសជារង្វង់មូលលើដី។ ឃើញរង្វង់មូលនោះហើយ អារាមិកជនដ៏ឈ្លាសវៃម្នាក់ ក៏ធ្វើនំតាមសណ្ឋាននោះឯង នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កាលបើគេវាយស្គរប្រជុំសង្ឃហើយ ព្រះសង្ឃប្រជុំគ្នាហើយ ក៏កាន់យកនំនោះទៅជម្រាបព្រះសង្ឃត្ថេរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ពួកយើងតាំងពីមុនមក មិនដែលធ្លាប់ឮពាក្យបែបនេះក្នុងសំណាក់ឪពុកឡើយ មិនដែលធ្លាប់ឮក្នុងសំណាក់ជីតាឡើយ មានព្រះគុណម្ចាស់មួយរូប បានធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ដើម្បីនំនៅទ្វារសាលាចតុម្មុខ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយពោលតាមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្លួនៗចុះ ការរស់នៅដោយសប្បាយក៏នឹងមានដល់ពួកយើងដែរ»។ ព្រះមហាថេរក៏ត្រឡប់ពីទីនោះវិញភ្លាម សូម្បីភិក្ខុមួយរូបក៏មិនបានទទួលយកនំនោះឡើយ។ យ៉ាងនេះឯង កាលពីមុន សូម្បីតែលាភដែលកើតឡើងក្នុងវត្តនោះ ក៏លោកមិនប្រើប្រាស់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ៖

Sallekhaṃ [Pg.261] accajantena, appamattena bhikkhunā;

Kappiyepi na kātabbā, āmisatthāya lolatāti.

«ភិក្ខុអ្នកមិនប្រមាថ មិនលះបង់នូវសល្លេខធម៌ សូម្បីក្នុងវត្ថុដ៏គួរគប្បី ក៏មិនគួរធ្វើនូវភាពជាអ្នកលោភលន់ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អាមិសៈឡើយ» នេះជាពាក្យប្រដៅ។

Yo cāyaṃ taḷāke vutto, pokkharaṇī-udakavāhakamātikādīsupi eseva nayo.

សេចក្តីសម្រេចណាដែលពោលហើយក្នុងអាងទឹកនេះ សូម្បីក្នុងស្រះឈូក បំពង់បង្ហូរទឹក និងប្រឡាយទឹកជាដើម វិធីសម្រេចនេះ ក៏ដូចគ្នាដែរ។

Pubbaṇṇāparaṇṇaucchuphalāphalādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ yaṃ kiñci khettaṃ vā vatthuṃ vā dammīti vuttepi ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitvā taḷāke vuttanayeneva yadā kappiyavohārena ‘‘catupaccayaparibhogatthāya dammī’’ti vadati, tadā sampaṭicchitabbaṃ, ‘‘vanaṃ dammi, araññaṃ dammī’’ti vutte pana vaṭṭati. Sace manussā bhikkhūhi anāṇattāyeva tattha rukkhe chinditvā aparaṇṇādīni sampādetvā bhikkhūnaṃ bhāgaṃ denti, vaṭṭati; adentā na codetabbā. Sace kenacideva antarāyena tesu pakkantesu aññe karonti, na ca bhikkhūnaṃ kiñci denti, te vāretabbā. Sace vadanti – ‘‘nanu, bhante, pubbepi manussā idha sassāni akaṃsū’’ti, tato te vattabbā – ‘‘te saṅghassa idañcidañca kappiyabhaṇḍaṃ adaṃsū’’ti. Sace vadanti – ‘‘mayampi dassāmā’’ti evaṃ vaṭṭati.

សូម្បីកាលបើគេពោលថា «ខ្ញុំប្រគេននូវស្រែ ឬចម្ការណាមួយ ដែលជាកន្លែងដុះលូតលាស់នៃធញ្ញជាតិ សណ្តែក អំពៅ និងផ្លែឈើតូចធំជាដើម» យ៉ាងនេះក្តី ក៏ត្រូវបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ» ហើយកាលណាគេពោលដោយកប្បិយវោហារ ដោយវិធីដែលពោលហើយក្នុងអាងទឹកនោះឯងថា «ខ្ញុំប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យបួន» ពេលនោះ គប្បីទទួលយកចុះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេពោលថា «ខ្ញុំប្រគេនព្រៃឈើ ខ្ញុំប្រគេនព្រៃធំ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ ប្រសិនបើពួកមនុស្ស កាប់ឈើក្នុងព្រៃនោះដោយខ្លួនឯង ដោយភិក្ខុទាំងឡាយមិនបានប្រើឡើយ ហើយចាត់ចែងដាំសណ្តែកជាដើម រួចប្រគល់ចំណែកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ កាលបើមិនប្រគល់ឱ្យទេ មិនគួរទារឡើយ។ ប្រសិនបើដោយសារអន្តរាយណាមួយ កាលបើពួកមនុស្សទាំងនោះចៀសចេញទៅហើយ ហើយពួកមនុស្សដទៃមកធ្វើវិញ រួចមិនប្រគល់អ្វីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយសោះ គប្បីហាមឃាត់ពួកមនុស្សទាំងនោះ។ ប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ កាលពីមុន ពួកមនុស្សក៏ធ្លាប់ធ្វើស្រូវនៅទីនេះដែរមិនមែនឬ?» គប្បីប្រាប់ពួកគេថា «ពួកមនុស្សទាំងនោះ បានប្រគេនកប្បិយភណ្ឌឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះដល់សង្ឃ»។ ប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា «ពួកយើងក៏នឹងប្រគេនដែរ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។

Kañci sassuṭṭhānakaṃ bhūmippadesaṃ sandhāya ‘‘sīmaṃ demā’’ti vadanti, vaṭṭati. Sīmā paricchedanatthaṃ pana thambhā vā pāsāṇā vā sayaṃ na ṭhapetabbā. Kasmā? Bhūmi nāma anagghā appakenāpi pārājiko bhaveyya, ārāmikānaṃ pana vattabbaṃ – ‘‘iminā ṭhānena amhākaṃ sīmā gatā’’ti. Sacepi hi te adhikaṃ gaṇhanti, pariyāyena kathitattā anāpatti. Yadi pana rājarājamahāmattādayo sayameva thambhe ṭhapāpetvā ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti denti, vaṭṭatiyeva.

ប្រសិនបើពួកគេសំដៅយកទីកន្លែងដីណាមួយដែលជាទីកើតឡើងនៃស្រូវ ហើយនិយាយថា «ពួកយើងប្រគេនជាសីមា» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនសីមា មិនគួរដំឡើងសសរ ឬថ្មដោយខ្លួនឯងឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាដីធ្លី រមែងជាវត្ថុមានតម្លៃច្រើនដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន សូម្បីតែដោយដីបន្តិចបន្តួច ក៏គប្បីត្រូវអាបត្តិបារាជិកបាន។ ម៉្យាងទៀត គួរប្រាប់ដល់ពួកអារាមិកជនថា «សីមារបស់យើង ដើរទៅតាមទីកន្លែងនេះ»។ ព្រោះថា ប្រសិនបើពួកគេយកដីលើសលប់ ព្រោះតែការនិយាយដោយបរិយាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើព្រះរាជា ឬរាជមហាមាត្យជាដើម ឱ្យគេបោះសសរដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ ហើយប្រគេនថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យបួនចុះ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរពិតប្រាកដ។

Sace koci antosīmāya taḷākaṃ khanati, vihāramajjhena vā mātikaṃ neti, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇādīni dussanti, vāretabbo. Sace saṅgho kiñci labhitvā āmisagarukatāya na vāreti, eko bhikkhu vāreti, sova bhikkhu issaro. Sace eko bhikkhu na vāreti, ‘‘netha tumhe’’ti tesaṃyeva pakkho hoti, saṅgho vāreti, saṅghova issaro. Saṅghikesu hi kammesu yo dhammakammaṃ karoti, sova issaro. Sace vāriyamānopi karoti, heṭṭhā gahitaṃ paṃsuṃ heṭṭhā pakkhipitvā, upari gahitaṃ paṃsuṃ upari pakkhipitvā pūretabbā.

ប្រសិនបើជនណាមួយជីកអាងទឹកក្នុងផ្ទៃសីមា ឬនាំយកប្រឡាយទឹកកាត់ពាក់កណ្តាលវត្ត ធ្វើឱ្យខូចខាតដល់លានចេតិយ និងលានពោធិ៍ជាដើម គប្បីហាមឃាត់ជននោះ។ ប្រសិនបើសង្ឃបានទទួលរបស់អ្វីមួយហើយ មិនហាមឃាត់ដោយការយល់ឃើញអាមិសៈជាធំទេ ប៉ុន្តែមានភិក្ខុមួយរូបហាមឃាត់ ភិក្ខុនោះឯងជាធំ។ ប្រសិនបើភិក្ខុមួយរូបមិនហាមឃាត់ ហើយចូលខាងពួកជនទាំងនោះដោយនិយាយថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយនាំទឹកទៅចុះ» តែសង្ឃហាមឃាត់វិញ សង្ឃនោះឯងជាធំ។ ព្រោះថា ក្នុងកិច្ចការរបស់សង្ឃទាំងឡាយ ភិក្ខុណាធ្វើនូវកិច្ចការដែលប្រកបដោយធម៌ ភិក្ខុនោះឯងជាធំ។ ទោះបីជាហាមឃាត់ហើយ ប្រសិនបើនៅតែធ្វើទៀត គប្បីយកដីដែលជីកចេញពីខាងក្រោមទៅដាក់នៅខាងក្រោមវិញ យកដីដែលជីកចេញពីខាងលើទៅដាក់នៅខាងលើវិញ ហើយលុបបំពេញឱ្យដូចដើមវិញ។

Sace [Pg.262] koci yathājātameva ucchuṃ vā aparaṇṇaṃ vā alābukumbhaṇḍādikaṃ vā valliphalaṃ dātukāmo ‘‘etaṃ sabbaṃ ucchukhettaṃ aparaṇṇavatthuṃ valliphalāvāṭaṃ dammī’’ti vadati, saha vatthunā parāmaṭṭhattā ‘‘na vaṭṭatī’’ti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘abhilāpamattametaṃ sāmikānaṃyeva hi so bhūmibhāgo tasmā vaṭṭatī’’ti āha.

ប្រសិនបើជនណាមួយមានបំណងនឹងប្រគេននូវអំពៅក្តី សណ្តែកក្តី ផ្លែវល្លិមានឃ្លោក និងល្ពៅជាដើមក្តី ដែលដុះឡើងតាមធម្មជាតិ ហើយនិយាយថា «ខ្ញុំប្រគេននូវចម្ការអំពៅទាំងអស់នេះ» ក្តី «ខ្ញុំប្រគេននូវចម្ការសណ្តែកនេះ» ក្តី «ខ្ញុំប្រគេននូវរណ្តៅដាំផ្លែវល្លិនេះ» ក្តី ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «មិនគួរឡើយ» ព្រោះតែការប៉ះពាល់លាយឡំជាមួយដីធ្លីដែលជាវត្ថុ។ ប៉ុន្តែ ព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាពាក្យនិយាយធម្មតាប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាផ្នែកនៃដីនោះ រមែងជារបស់ពួកម្ចាស់ដីដដែលទេ ព្រោះហេតុនោះ រមែងគួរ»។

‘‘Dāsaṃ dammī’’ti vadati, na vaṭṭati. ‘‘Ārāmikaṃ dammi, veyyāvaccakaraṃ dammi, kappiyakārakaṃ dammī’’ti vutte vaṭṭati. Sace so ārāmiko purebhattampi pacchābhattampi saṅghasseva kammaṃ karoti, sāmaṇerassa viya sabbaṃ bhesajjapaṭijagganampi tassa kātabbaṃ. Sace purebhattameva saṅghassa kammaṃ karoti, pacchābhattaṃ attano kammaṃ karoti, sāyaṃ nivāpo na dātabbo. Yepi pañcadivasavārena vā pakkhavārena vā saṅghassa kammaṃ katvā sesakāle attano kammaṃ karonti, tesampi karaṇakāleyeva bhattañca nivāpo ca dātabbo. Sace saṅghassa kammaṃ natthi, attanoyeva kammaṃ katvā jīvanti, te ce hatthakammamūlaṃ ānetvā denti, gahetabbaṃ. No ce denti, na kiñci vattabbā. Yaṃ kiñci rajakadāsampi pesakāradāsampi ārāmikanāmena sampaṭicchituṃ vaṭṭati.

ប្រសិនបើនិយាយថា «ខ្ញុំប្រគេនខ្ញុំបម្រើ» យ៉ាងនេះ មិនគួរឡើយ។ កាលបើគេពោលថា «ខ្ញុំប្រគេនអារាមិកជន ខ្ញុំប្រគេនវេយ្យាវច្ចករ ខ្ញុំប្រគេនកប្បិយការកៈ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ ប្រសិនបើអារាមិកជននោះ ធ្វើតែកិច្ចការរបស់សង្ឃប៉ុណ្ណោះ ទាំងពេលមុនភត្តក្តី ទាំងពេលក្រោយភត្តក្តី កាលបើដូច្នោះ ដូចជាសាមណេរដែរ គប្បីធ្វើការថែទាំព្យាបាលដោយថ្នាំសង្កូវគ្រប់យ៉ាងដល់គាត់។ ប្រសិនបើធ្វើកិច្ចការរបស់សង្ឃតែពេលមុនភត្តប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើកិច្ចការរបស់ខ្លួនឯងពេលក្រោយភត្ត កាលបើដូច្នោះ មិនគួរប្រគល់ស្បៀងអាហារពេលល្ងាចឱ្យឡើយ។ សូម្បីអារាមិកជនទាំងឡាយណា ធ្វើកិច្ចការរបស់សង្ឃដោយវេនប្រាំថ្ងៃក្តី ដោយវេនកន្លះខែក្តី ហើយធ្វើកិច្ចការរបស់ខ្លួនឯងក្នុងពេលដែលនៅសល់ គប្បីប្រគល់ភត្ត និងស្បៀងអាហារឱ្យ ក្នុងពេលដែលធ្វើការងារនោះប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចការរបស់សង្ឃទេ ហើយពួកគេធ្វើការងាររបស់ខ្លួនឯងដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត ប្រសិនបើពួកគេនាំយកកម្រៃឈ្នួលពលកម្មមកប្រគេន គប្បីទទួលយកចុះ។ ប្រសិនបើមិនប្រគេនទេ មិនគួរនិយាយស្តីបន្ទោសអ្វីឡើយ។ សូម្បីតែខ្ញុំបម្រើរបស់ជាងជ្រលក់ក្តី ខ្ញុំបម្រើរបស់ជាងត្បាញក្តី គប្បីទទួលយកដោយឈ្មោះថាជាអារាមិកជន រមែងគួរ។

Sace ‘‘gāvo demā’’ti vadanti, ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbā. Imā gāvo kutoti paṇḍitehi pañca gorasaparibhogatthāya dinnāti, ‘‘mayampi pañcagorasaparibhogatthāya demā’’ti vutte vaṭṭati. Ajikādīsupi eseva nayo. ‘‘Hatthiṃ dema, assaṃ mahisaṃ kukkuṭaṃ sūkaraṃ demā’’ti vadanti, sampaṭicchituṃ na vaṭṭati. Sace keci manussā ‘‘appossukkā, bhante, tumhe hotha, mayaṃ ime gahetvā tumhākaṃ kappiyabhaṇḍaṃ dassāmā’’ti gaṇhanti, vaṭṭati. ‘‘Kukkuṭasūkarā sukhaṃ jīvantū’’ti araññe vissajjetuṃ vaṭṭati. ‘‘Imaṃ taḷākaṃ, imaṃ khettaṃ, imaṃ vatthuṃ, vihārassa demā’’ti vutte paṭikkhipituṃ na labbhatīti. Sesamettha uttānatthameva.

ប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា «ពួកយើងប្រគេនមេគោទាំងឡាយ» យ៉ាងនេះ ត្រូវបដិសេធថា «មិនគួរឡើយ»។ កាលបើគេសួរថា «ចុះមេគោទាំងនេះ បានមកពីណា?» ជនអ្នកមានប្រាជ្ញាទាំងឡាយគប្បីប្រាប់ថា «ប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការឆាន់នូវគោរសទាំងប្រាំ»។ កាលបើគេពោលថា «ពួកយើងក៏ប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការឆាន់នូវគោរសទាំងប្រាំដែរ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ សូម្បីក្នុងមេពពែជាដើម វិធីសម្រេចនេះ ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ប្រសិនបើពួកគេនិយាយថា «ពួកយើងប្រគេនដំរី សេះ ក្របី មាន់ ជ្រូក» មិនគួរទទួលយកឡើយ។ ប្រសិនបើពួកមនុស្សខ្លះនិយាយថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ សូមព្រះអង្គកុំខ្វល់ខ្វាយឡើយ ពួកយើងនឹងយកសត្វទាំងនេះទៅ ហើយនឹងប្រគេនកប្បិយភណ្ឌដល់ព្រះអង្គ» ប្រសិនបើពួកគេទទួលយកទៅយ៉ាងនេះ រមែងគួរ។ ការនិយាយថា «សូមឱ្យមាន់និងជ្រូករស់នៅជាសុខចុះ» ហើយលែងទៅក្នុងព្រៃ រមែងគួរ។ កាលបើគេពោលថា «ពួកយើងប្រគេនអាងទឹកនេះដល់វត្ត ពួកយើងប្រគេនស្រែចម្ការនេះដល់វត្ត» យ៉ាងនេះ មិនគួរនឹងបដិសេធឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idampi chasamuṭṭhānaṃ kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ ក៏មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា (នោសញ្ញាវិមោក្ខ) ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមបញ្ញត្តិ (បណ្ណត្តិវជ្ជៈ) ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយរាជសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Niṭṭhito cīvaravaggo paṭhamo.

ចីវរវគ្គ ទី១ ចប់ហើយ។

2. Kosiyavaggo

២. កោសិយវគ្គ

1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការអធិប្បាយកោសិយសិក្ខាបទ

542. Tena [Pg.263] samayenāti kosiyasikkhāpadaṃ. Tattha santharitvā kataṃ hotīti same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kataṃ hoti. Ekenapi kosiyaṃsunā missitvāti tiṭṭhatu attano rucivasena missitaṃ, sacepi tassa karaṇaṭṭhāne vāto ekaṃ kosiyaṃsuṃ ānetvā pāteti, evampi missetvā katameva hotīti. Sesaṃ uttānatthameva.

៥៤២. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាកោសិយសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា santharitvā kataṃ hoti គឺធ្វើឡើងដោយការលាតសន្ធឹងសរសៃសូត្រតម្រួតៗគ្នាលើផ្ទៃដីដ៏ស្មើ ហើយស្រោចស្រពដោយទឹកបបរជាដើម។ ពាក្យថា Ekenapi kosiyaṃsunā missitvā គឺទុកជាការលាយដោយអំណាចនៃសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួនចុះ សូម្បីតែខ្យល់បក់នាំយកសរសៃសូត្រតែមួយសរសៃមកធ្លាក់ចុះក្នុងកន្លែងដែលធ្វើនោះ ក៏ចាត់ទុកថាជាការធ្វើដោយលាយសូត្រដូចគ្នា។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ,

មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញា ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្មវចីកម្ម

Ticittaṃ, tivedananti.

មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយកោសិយសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

2. Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā

២. ការអធិប្បាយសុទ្ធកាឡកសិក្ខាបទ

547. Tena samayenāti suddhakāḷakasikkhāpadaṃ. Tattha suddhakāḷakānanti suddhānaṃ kāḷakānaṃ, aññehi amissitakāḷakānanti attho. Sesaṃ uttānatthameva. Samuṭṭhānādīnipi kosiyasikkhāpadasadisānevāti.

៥៤៧. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាសុទ្ធកាឡកសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា suddhakāḷakānaṃ សេចក្តីថា ជារោមចៀមខ្មៅសុទ្ធ មិនលាយឡំនឹងពណ៌ដទៃឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងកោសិយសិក្ខាបទដែរ។

Suddhakāḷakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសុទ្ធកាឡកសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

3. Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā

៣. ការអធិប្បាយទ្វេភាគសិក្ខាបទ

552. Tena samayenāti dvebhāgasikkhāpadaṃ. Tattha ante ādiyitvāti santhatassa ante anuvātaṃ viya dassetvā odātaṃ alliyāpetvā.

៥៥២. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាទ្វេភាគសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា ante ādiyitvā សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យរោមចៀមសជាប់នៅត្រង់ជាយនៃកម្រាល ដូចជាការបង្ហាញនូវជាយជុំវិញ (អនុវាត)។

Dve bhāgāti dve koṭṭhāsā. Ādātabbāti gahetabbā. Gocariyānanti kapilavaṇṇānaṃ. Dve tulā ādātabbāti catūhi tulāhi kāretukāmaṃ sandhāya vuttaṃ. Atthato pana yattakehi eḷakalomehi kātukāmo hoti, tesu dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ eko odātānaṃ, eko gocariyānanti idameva dassitaṃ hotīti veditabbaṃ. Sesaṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា Dve bhāgā គឺពីរភាគ។ ពាក្យថា Ādātabbā គឺត្រូវកាន់យក។ ពាក្យថា Gocariyānaṃ គឺរោមចៀមមានពណ៌ក្រហមលឿង (ពណ៌ប្រផេះ ឬពណ៌ខ្លាឃ្មុំ)។ ពាក្យថា Dve tulā ādātabbā នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅលើភិក្ខុដែលចង់ធ្វើដោយរោមចៀមទម្ងន់ ៤ តុលា។ ប៉ុន្តែដោយអត្ថន័យ ភិក្ខុចង់ធ្វើដោយរោមចៀមមានប្រមាណប៉ុន្មាន ក្នុងរោមចៀមទាំងនោះ ត្រូវយកចំណែករោមចៀមខ្មៅ ២ ភាគ រោមចៀមស ១ ភាគ រោមចៀមពណ៌ក្រហមលឿង ១ ភាគ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīnipi [Pg.264] kosiyasikkhāpadasadisāneva. Kevalaṃ idaṃ ādāya anādāya ca karaṇato kiriyākiriyaṃ veditabbanti.

សូម្បីតែសមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងកោសិយសិក្ខាបទដែរ។ ប្លែកតែសិក្ខាបទនេះ គប្បីជ្រាបថាជាកិរិយាកិរិយា (ការធ្វើនិងមិនធ្វើ) ព្រោះការធ្វើដោយកាន់យកខ្លះ មិនកាន់យកខ្លះ។

Dvebhāgasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយទ្វេភាគសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយឆព្វស្សសិក្ខាបទ

557. Tena samayenāti chabbassasikkhāpadaṃ. Tattha ūhadantipi ummihantipīti santhatānaṃ upari vaccampi passāvampi karontīti vuttaṃ hoti.

៥៥៧. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាឆព្វស្សសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា ūhadantipi ummihantipī គឺមានសេចក្តីថា ឧច្ចារៈក្តី បស្សាវៈក្តី លើកម្រាលទាំងឡាយ។

Dinnā saṅghena itthannāmassa bhikkhuno santhatasammutīti evaṃ laddhasammutiko bhikkhu yāva rogo na vūpasammati, tāva yaṃ yaṃ ṭhānaṃ gacchati, tattha tattha santhataṃ kātuṃ labhati. Sace arogo hutvā puna mūlabyādhināva gilāno hoti, soyeva parihāro, natthaññaṃ sammutikiccanti phussadevatthero āha. Upatissatthero pana ‘‘so vā byādhi paṭikuppatu, añño vā, ‘sakiṃ gilāno’ti nāmaṃ laddhaṃ laddhameva, puna sammutikiccaṃ natthī’’ti āha.

ពាក្យថា Dinnā saṅghena itthannāmassa bhikkhuno santhatasammutī គឺភិក្ខុដែលបានសម្មតិយ៉ាងនេះហើយ កាលបើជំងឺមិនទាន់ជាសះស្បើយដរាបណា ទៅកាន់កន្លែងណាៗ ក៏រមែងបានការធ្វើកម្រាលក្នុងកន្លែងនោះៗ ដរាបនោះ។ ប្រសិនបើជាសះស្បើយហើយ ត្រឡប់ជាឈឺដោយជំងឺដើមនោះវិញ ការរក្សានោះក៏នៅជាធរមានដដែល មិនបាច់ធ្វើសម្មតិជាថ្មីទៀតឡើយ នេះជាថេរវាទរបស់ព្រះបុស្សទេវត្ថេរ។ ចំណែកព្រះឧបតិស្សត្ថេរ ពោលថា «ជំងឺនោះក្តី ជំងឺដទៃក្តី រើឡើងវិញ កាលបើបានឈ្មោះថា 'ជាអ្នកឈឺម្តង' ហើយ ក៏ឈ្មោះថាបានហើយដដែល មិនបាច់ធ្វើសម្មតិជាថ្មីទៀតឡើយ»។

Orena ce channaṃ vassānanti channaṃ vassānaṃ orimabhāge, antoti attho. Padabhājane pana saṅkhyāmattadassanatthaṃ ‘‘ūnakachabbassānī’’ti vuttaṃ.

ពាក្យថា Orena ce channaṃ vassānaṃ សេចក្តីថា ក្នុងរវាងមុន ៦ ឆ្នាំ គឺខាងក្នុង ៦ ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែក្នុងបទភាជនីយ៍ លោកពោលថា ūnakachabbassāni ដើម្បីបង្ហាញត្រឹមតែចំនួនប៉ុណ្ណោះ។

Anāpatti chabbassāni karotīti yadā chabbassāni paripuṇṇāni honti, tadā santhataṃ karoti. Dutiyapadepi ‘‘yadā atirekachabbassāni honti, tadā karotī’’ti evamattho daṭṭhabbo. Na hi so chabbassāni karotīti. Sesaṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា Anāpatti chabbassāni karoti សេចក្តីថា កាលណាគ្រប់ ៦ ឆ្នាំបរិបូណ៌ហើយ ទើបធ្វើកម្រាល។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ពាក្យថា «កាលណាលើសពី ៦ ឆ្នាំ ទើបធ្វើ» គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថាភិក្ខុនោះមិនបានធ្វើក្នុងរវាង ៦ ឆ្នាំឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīni kosiyasikkhāpadasadisānevāti.

សមុដ្ឋានជាដើម ក៏ដូចគ្នានឹងកោសិយសិក្ខាបទដែរ។

Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយឆព្វស្សសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយនិសីទនសន្ថតសិក្ខាបទ

565. Tena samayenāti nisīdanasanthatasikkhāpadaṃ. Tattha icchāmahaṃ bhikkhaveti bhagavā kira taṃ temāsaṃ na kiñci bodhaneyyasattaṃ addasa, tasmā [Pg.265] evamāha. Evaṃ santepi tantivasena dhammadesanā kattabbā siyā. Yasmā panassa etadahosi – ‘‘mayi okāsaṃ kāretvā paṭisallīne bhikkhū adhammikaṃ katikavattaṃ karissanti, taṃ upaseno bhindissati. Ahaṃ tassa pasīditvā bhikkhūnaṃ dassanaṃ anujānissāmi, tato maṃ passitukāmā bahū bhikkhū dhutaṅgāni samādiyissanti, ahañca tehi ujjhitasanthatapaccayā sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’ti, tasmā evamāha. Evaṃ bahūni hi ettha ānisaṃsānīti.

៥៦៥. ពាក្យថា Tena samayena នេះជានិសីទនសន្ថតសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា icchāmahaṃ bhikkhave ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានទតឃើញសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹង (ពោធនេយ្យសត្វ) ណាមួយឡើយ អស់រយៈពេល ៣ ខែនោះ ហេតុនោះទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ការសម្តែងធម៌ក៏គប្បីធ្វើទៅតាមលំដាប់នៃព្រះបាលី។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើអាត្មាអញធ្វើឱកាសហើយពួនសម្ងំនៅ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងធ្វើកតិកាវត្តដ៏មិនជាធម៌ ឧបសេនៈនឹងបំផ្លាញកតិកាវត្តនោះ។ អាត្មាអញនឹងជ្រះថ្លាចំពោះឧបសេនៈនោះ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយចូលគាល់ ពីនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើនដែលចង់ជួបអាត្មាអញ នឹងសមាទានធុតង្គទាំងឡាយ ហើយអាត្មាអញនឹងបញ្ញត្តសិក្ខាបទ ព្រោះហេតុតែភិក្ខុទាំងឡាយបោះបង់ចោលកម្រាលទាំងនោះ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងនេះ មានអានិសង្សជាច្រើនយ៉ាងនេះឯង។

Sapariso yena bhagavā tenupasaṅkamīti thero kira ‘‘na, bhikkhave, ūnadasavassena upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 75) imasmiṃ khandhakasikkhāpade ‘‘kathañhi nāma tvaṃ moghapurisa aññehi ovadiyo anusāsiyo aññaṃ ovadituṃ anusāsituṃ maññissasī’’ti evamādinā nayena garahaṃ labhitvā ‘‘satthā mayhaṃ parisaṃ nissāya garahaṃ adāsi, so dānāhaṃ bhagavantaṃ teneva puṇṇacandasassirīkena sabbākāraparipuṇṇena mukhena brahmaghosaṃ nicchāretvā parisaṃyeva nissāya sādhukāraṃ dāpessāmī’’ti suhadayo kulaputto atirekayojanasataṃ paṭikkamitvā parisaṃ cinitvā pañcamattehi bhikkhusatehi parivuto puna bhagavantaṃ upasaṅkamanto. Tena vuttaṃ – ‘‘sapariso yena bhagavā tenupasaṅkamī’’ti. Na hi sakkā buddhānaṃ aññathā ārādhetuṃ aññatra vattasampattiyā.

ពាក្យថា Sapariso yena bhagavā tenupasaṅkamī ឮថា ព្រះថេរៈបានទទួលការតិះដៀលក្នុងខន្ធកសិក្ខាបទនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមានវស្សាតិចជាង ១០ មិនត្រូវញ៉ាំងបុគ្គលដទៃឱ្យឧបសម្បទាឡើយ ភិក្ខុណាឱ្យឧបសម្បទា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ» ដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលមោឃបុរស ហេតុដូចម្តេចក៏អ្នក ដែលអ្នកដទៃគួរប្រដៅ គួរប្រៀនប្រដៅ ត្រឡប់ជាសំគាល់ខ្លួនថា គួរប្រដៅ គួរប្រៀនប្រដៅបុគ្គលដទៃទៅវិញ» ដូច្នេះហើយ ក៏គិតថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់តិះដៀលអាត្មាអញព្រោះអាស្រ័យបរិស័ទ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចេញព្រះព្រហ្មសូរ តាមព្រះឱស្ឋដ៏មានសិរីដូចព្រះចន្ទពេញវង់ ដ៏បរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួងនោះឯង ហើយប្រទានសាធុការព្រោះអាស្រ័យបរិស័ទនេះវិញ» ព្រះថេរៈជាកុលបុត្តមានចិត្តល្អនោះ ថយទៅកាន់ទីចម្ងាយជាង ១០០ យោជន៍ ហើយជ្រើសរើសបរិស័ទ ហែហមដោយភិក្ខុប្រមាណ ៥ រយរូប ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាថ្មី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបសង្គីតិកាចារ្យពោលថា Sapariso yena bhagavā tenupasaṅkamī។ ព្រោះថា គេមិនអាចធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធទាំងឡាយត្រេកអរដោយប្រការដទៃ ក្រៅពីការបរិបូណ៌ដោយវត្ត (វត្តសម្បត្តិ) ឡើយ។

Bhagavato avidūre nisinnoti vattasampattiyā parisuddhabhāvena nirāsaṅko sīho viya kañcanapabbatassa bhagavato avidūre nisinno. Etadavocāti kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ etaṃ avoca. Manāpāni te bhikkhu paṃsukūlānīti bhikkhu tava imāni paṃsukūlāni manāpāni, attano ruciyā khantiyā gahitānīti attho. Na kho me, bhante, manāpānīti, bhante na mayā attano ruciyā gahitāni, galaggāhena viya matthakatāḷanena viya ca gāhitomhīti dasseti.

ពាក្យថា Bhagavato avidūre nisinno គឺអង្គុយមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូចជាសត្វសីហៈនៅជិតភ្នំមាស ព្រោះជាអ្នកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យដោយភាពស្អាតស្អំនៃវត្តសម្បត្តិ។ ពាក្យថា Etadavoca គឺពោលពាក្យនេះដើម្បីជាហេតុផ្តើមការសន្ទនា។ ពាក្យថា Manāpāni te bhikkhu paṃsukūlānīti សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុ ស្បង់ចីវរបង្សុកូលទាំងនេះជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នក ជាចីវរដែលអ្នកកាន់យកដោយសេចក្តីពេញចិត្ត និងការចូលចិត្តរបស់ខ្លួនឬ។ ពាក្យថា Na kho me, bhante, manāpānīti សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនមែនកាន់យកដោយសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួនទេ គឺហាក់ដូចជាត្រូវគេចាប់កញ្ចឹងក ឬហាក់ដូចជាត្រូវគេវាយក្បាលបង្ខំឱ្យយកដូច្នោះឯង។

Paññāyissatīti paññāto abhiññāto bhavissati, tattha sandississatīti vuttaṃ hoti. Na mayaṃ apaññattaṃ paññapessāmāti mayaṃ sāvakā nāma apaññattaṃ na paññapessāma, buddhavisayo hi eso yadidaṃ [Pg.266] ‘‘pācittiyaṃ dukkaṭa’’ntiādinā nayena apaññattasikkhāpadapaññapanaṃ paññattasamucchindanaṃ vā. Samādāyāti taṃ taṃ sikkhāpadaṃ samādiyitvā, ‘‘sādhu suṭṭhū’’ti sampaṭicchitvā yathāpaññattesu sabbasikkhāpadesu sikkhissāmāti dasseti. Tassa āraddhacitto punapi ‘‘sādhu sādhū’’ti sādhukāramadāsi.

ពាក្យថា Paññāyissati សេចក្តីថា នឹងប្រាកដច្បាស់ នឹងដឹងច្បាស់ គឺនឹងលេចឡើងក្នុងកតិកានោះ។ ពាក្យថា Na mayaṃ apaññattaṃ paññapessāma សេចក្តីថា ពួកយើងដែលឈ្មោះថាជាសាវក នឹងមិនបញ្ញត្តសិក្ខាបទដែលមិនទាន់បានបញ្ញត្តឡើយ ព្រោះការបញ្ញត្តសិក្ខាបទដែលមិនទាន់បានបញ្ញត្តក្តី ការដកហូតសិក្ខាបទដែលបានបញ្ញត្តហើយក្តី ដោយន័យជាដើមថា «ប៉ាចិត្តិយ ទុក្កដ» នេះជាវិស័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Samādāya សេចក្តីថា សមាទានសិក្ខាបទនោះៗ ទទួលយកថា «ល្អហើយ ត្រឹមត្រូវហើយ» បង្ហាញថា «ពួកយើងនឹងសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងពួងតាមដែលបានបញ្ញត្តទុកមក»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះហឫទ័យត្រេកអរចំពោះលោក ទើបប្រទានសាធុការជាថ្មីទៀតថា «សាធុ សាធុ»។

566. Anuññātāvusoti anuññātaṃ, āvuso. Pihentāti pihayantā. Santhatāni ujjhitvāti santhate catutthacīvarasaññitāya sabbasanthatāni ujjhitvā. Dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesīti bhagavā santhatāni vippakiṇṇāni disvā ‘‘saddhādeyyavinipātane kāraṇaṃ natthi, paribhogupāyaṃ nesaṃ dassessāmī’’ti dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi.

៥៦៦. ពាក្យថា Anuññātāvusoti សេចក្តីថា ត្រូវបានអនុញ្ញាតហើយ អាវុសោ។ ពាក្យថា Pihentā គឺចង់បាន (ប្រាថ្នា)។ ពាក្យថា Santhatāni ujjhitvā សេចក្តីថា លះបង់ចោលកម្រាលទាំងពួង ព្រោះការសំគាល់ក្នុងកម្រាលថាជាចីវរទី៤។ ពាក្យថា Dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញកម្រាលទាំងឡាយដែលរប៉ាត់រប៉ាយហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «មិនមានហេតុផលក្នុងការធ្វើឱ្យខូចខាតរបស់ដែលគេប្រគេនដោយសទ្ធាឡើយ អាត្មាអញនឹងបង្ហាញវិធីប្រើប្រាស់ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ» ទើបទ្រង់សម្តែងធម្មីកថា ហើយត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។

567. Sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampīti sakiṃ nisinnañceva nipannañca. Sāmantāti ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathā vidatthimattaṃ hoti, evaṃ gahetabbaṃ, santharantena pana pāḷiyaṃ vuttanayeneva ekadese vā santharitabbaṃ, vijaṭetvā vā missakaṃ katvā santharitabbaṃ, evaṃ thirataraṃ hotīti. Sesaṃ uttānatthameva.

៥៦៧. ពាក្យថា Sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampī គឺគ្រាន់តែអង្គុយម្តង និងដេកម្តងប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Sāmantā សេចក្តីថា កាត់ជាវង់មូលក្តី ជាចតុកោណក្តី ពីចំហៀងម្ខាង ឱ្យមានទំហំប្រមាណមួយចំអាម ទើបត្រូវកាន់យកយ៉ាងនោះ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកលាតសន្ធឹង គប្បីលាតសន្ធឹងក្នុងចំណែកមួយតាមន័យដែលពោលក្នុងបាលី ឬគប្បីសិត (ស្រាយ) រោមចៀមនោះឱ្យរាយ រួចលាយគ្នាហើយសឹមលាតសន្ធឹង ធ្វើយ៉ាងនេះរមែងជាប់មាំល្អ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīni kiriyākiriyattā imassa sikkhāpadassa dvebhāgasikkhāpadasadisānīti.

សមុដ្ឋានជាដើមនៃសិក្ខាបទនេះ ព្រោះជាកិរិយាកិរិយា ទើបដូចគ្នានឹងទ្វេភាគសិក្ខាបទដែរ។

Imesu pana pañcasu santhatesu purimāni tīṇi vinayakammaṃ katvā paṭilabhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti, pacchimāni dve vaṭṭantīti veditabbānīti.

ក្នុងកម្រាលទាំង ៥ នេះ គប្បីជ្រាបថា កម្រាល ៣ ខាងដើម ទោះបីធ្វើវិនយកម្មហើយបានមកវិញ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ ចំណែកកម្រាល ២ ខាងចុង គឺគួរប្រើប្រាស់បាន។

Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយនិសីទនសន្ថតសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការអធិប្បាយឯឡកលោមសិក្ខាបទ

571. Tena samayenāti eḷakalomasikkhāpadaṃ. Tattha uppaṇḍesunti ‘‘kittakena, bhante, kītānī’’tiādīni vadantā avahasiṃsu. Ṭhitakova āsumbhīti yathā manussā araññato mahantaṃ dārubhāraṃ ānetvā kilantā ṭhitakāva pātenti, evaṃ pātesīti attho.

៥៧១. ពាក្យថា Tena samayena នេះជាឯឡកលោមសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា uppaṇḍesuṃ សេចក្តីថា និយាយចំអកឡកឡើយជាដើមថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកទិញមកក្នុងតម្លៃប៉ុន្មាន»។ ពាក្យថា Ṭhitakova āsumbhi សេចក្តីថា ដូចជាមនុស្សទាំងឡាយផ្ទុកអុសធំយកចេញពីព្រៃ មកដល់ហើយមានសេចក្តីនឿយហត់ ក៏ទម្លាក់ចុះទាំងកំពុងឈរនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនោះក៏គ្រវែងចោលទាំងកំពុងឈរយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

572. Sahatthāti [Pg.267] sahatthena, attanā haritabbānīti vuttaṃ hoti. Bahitiyojanaṃ pātetīti tiyojanato bahi pāteti. Anantarāyena patanake hatthato muttamatte lomagaṇanāya nissaggiyapācittiyāni. Sace bahitiyojane rukkhe vā thambhe vā paṭihaññitvā puna anto patanti, anāpatti. Bhūmiyaṃ patitvā ṭhatvā ṭhatvā vaṭṭamānā eḷakalomabhaṇḍikā puna anto pavisati, āpattiyeva. Anto ṭhatvā hatthena vā pādena vā yaṭṭhiyā vā vaṭṭeti ṭhatvā vā aṭhatvā vā vaṭṭamānā bhaṇḍikā gacchatu, āpattiyeva. ‘‘Añño harissatī’’ti ṭhapeti, tena haritepi āpattiyeva. Suddhacittena ṭhapitaṃ vāto vā añño vā attano dhammatāya bahi pāteti, āpattiyeva. Saussāhattā acittakattā ca sikkhāpadassa. Kurundiyādīsu pana ‘‘ettha anāpattī’’ti vuttā, sā anāpatti pāḷiyā na sameti. Ubhatobhaṇḍikaṃ ekābaddhaṃ katvā ekaṃ bhaṇḍikaṃ antosīmāya ekaṃ bahisīmāya karonto ṭhapeti, rakkhati tāva. Ekābaddhe kājepi eseva nayo. Yadi pana abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti, na rakkhati. Ekābaddhepi parivattetvā ṭhapite āpattiyeva.

៥៧២. ពាក្យថា Sahatthā គឺដោយដៃរបស់ខ្លួន មានន័យថា ត្រូវនាំយកទៅដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Bahitiyojanaṃ pāteti សេចក្តីថា ញ៉ាំងរោមចៀមឱ្យធ្លាក់ចុះទៅខាងក្រៅហួសពី ៣ យោជន៍។ កាលបើមិនមានអន្តរាយ ក្នុងខណៈដែលគ្រាន់តែរួចផុតពីដៃទៅ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិកោសិយសិក្ខាបទ (និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ) ទៅតាមចំនួនសរសៃរោមចៀម។ ប្រសិនបើហួសពី ៣ យោជន៍ទៅហើយ ទៅទង្គិចនឹងដើមឈើក្តី បង្គោលក្តី ហើយធ្លាក់ត្រឡប់មកខាងក្នុងវិញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើធ្លាក់ចុះលើដីហើយ ឈប់ហើយរមៀលចូលមកខាងក្នុងវិញ ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ប្រសិនបើភិក្ខុឈរនៅខាងក្នុង ហើយយកដៃក្តី ជើងក្តី ដំបងក្តី រុញច្រានឱ្យរមៀលទៅ ទោះបីជាឈរក្តី មិនឈរក្តី កាលបើបង្វេចរោមចៀមនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ប្រសិនបើដាក់ទុកដោយគិតថា «អ្នកដទៃនឹងនាំយកទៅ» ទោះបីអ្នកដទៃនោះនាំយកទៅក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ប្រសិនបើដាក់ទុកដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ហើយខ្យល់បក់ក្តី អ្នកដទៃក្តី នាំឱ្យធ្លាក់ទៅខាងក្រៅដោយធម្មតារបស់វា ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការមានសេចក្តីព្យាយាមផង ព្រោះសិក្ខាបទនេះជាអចិត្តកៈ (មិនបាច់មានចេតនាក៏ត្រូវអាបត្តិ) ផង។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថាមានកុរុន្ទីជាដើម ពោលថា «ក្នុងទីនេះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ» តែពាក្យថាមិនត្រូវអាបត្តិនោះ មិនស្របគ្នានឹងព្រះបាលីឡើយ។ ប្រសិនបើធ្វើបង្វេចពីរចងភ្ជាប់គ្នា ដោយដាក់បង្វេចមួយទុកក្នុងសីមា ដាក់បង្វេចមួយទៀតទុកក្រៅសីមា រមែងឈ្មោះថាគ្រប់គ្រងបានត្រឹមណោះ។ សូម្បីក្នុងអម្រែកដែលចងភ្ជាប់គ្នាក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប្រសិនបើមិនបានចងភ្ជាប់ទេ គ្រាន់តែដាក់ក្បាលអម្រែកម្ខាងប៉ុណ្ណោះ មិនឈ្មោះថាគ្រប់គ្រងឡើយ។ ទោះបីចងភ្ជាប់គ្នាហើយ តែបើដាក់ត្រឡប់ចុះឡើង ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។

Aññassa yāne vāti ettha gacchante yāne vā hatthipiṭṭhiādīsu vā sāmikassa ajānantasseva harissatīti ṭhapeti, tasmiṃ tiyojanaṃ atikkante āpatti. Agacchantepi eseva nayo. Sace pana agacchante yāne vā hatthipiṭṭhiyādīsu vā ṭhapetvā abhiruhitvā sāreti, heṭṭhā vā gacchanto codeti, pakkosanto vā anubandhāpeti, ‘‘aññaṃ harāpetī’’ti vacanato anāpatti. Kurundiyādīsu pana ‘‘āpattī’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘aññaṃ harāpetī’’ti iminā na sameti. Adinnādāne pana suṅkaghāte āpatti hoti. Yā hi tattha āpatti, sā idha anāpatti. Yā idha āpatti, sā tattha anāpatti. Taṃ ṭhānaṃ patvā aññavihito vā corādīhi vā upadduto gacchati, āpattiyeva. Sabbattha lomagaṇanāya āpattiparicchedo veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា aññassa yāne vā នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា កាលបើយានកំពុងដើរទៅក្តី ឬលើខ្នងដំរីជាដើមដែលកំពុងដើរទៅក្តី ភិក្ខុតម្កល់ទុក (នូវរោមសត្វ) ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំទៅ» ក្នុងខណៈដែលម្ចាស់មិនដឹងឡើយ កាលបើយាននោះកន្លងហួស ៣ យោជន៍ ត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីក្នុងយានដែលមិនទាន់ដើរទៅ (ឈប់នៅ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុដាក់ (រោមសត្វ) លើកលែងតែយានដែលមិនទាន់ដើរទៅ ឬលើខ្នងដំរីជាដើមដែលមិនទាន់ដើរទៅ ហើយឡើងជិះ បើកបរទៅក្តី ឬដើរទៅខាងក្រោមហើយជម្រុញ (បង្គាប់) ក្តី ឬហៅឲ្យដើរតាមក្រោយក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ឲ្យអ្នកដទៃនាំទៅ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាមានកុរុន្ទីជាដើម ពោលថា «ត្រូវអាបត្តិ» ពាក្យនោះមិនសមស្របនឹងពាក្យថា «ឲ្យអ្នកដទៃនាំទៅ» នេះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ (អទិន្នាទាន) ក្នុងកន្លែងបង់ពន្ធគយ ត្រូវអាបត្តិ។ ព្រោះថា អាបត្តិណាដែលមានក្នុងអទិន្នាទាននោះ មិនមានក្នុងសិក្ខាបទនេះឡើយ។ អាបត្តិណាដែលមានក្នុងសិក្ខាបទនេះ មិនមានក្នុងអទិន្នាទាននោះឡើយ។ លុះទៅដល់ទីនោះហើយ មានចិត្តខ្វល់ខ្វាយនឹងរឿងផ្សេងក្តី ឬត្រូវពួកចោរជាដើមបៀតបៀនក្តី ហើយដើរទៅ ក៏ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ក្នុងអាបត្តិទាំងពួង ភិក្ខុគប្បីដឹងការកំណត់អាបត្តិដោយការរាប់សរសៃរោម។

575. Tiyojanaṃ vāsādhippāyo gantvā tato paraṃ haratīti yattha gato, tattha uddesaparipucchādīnaṃ vā paccayādīnaṃ vā alābhena tato [Pg.268] paraṃ aññattha gacchati, tatopi aññatthāti evaṃ yojanasatampi harantassa anāpatti. Acchinnaṃ paṭilabhitvāti corā acchinditvā niratthakabhāvaṃ ñatvā paṭidenti, taṃ harantassa anāpatti. Nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvāti vinayakammakataṃ paṭilabhitvāti attho.

៥៧៥. ពាក្យថា Tiyojanaṃ (ក្នុងបាលីថា tiyojanaṃ... harati) សេចក្តីថា ភិក្ខុដើរទៅដល់ទីណា ហើយក្នុងទីនោះ មិនបានការរៀនសូត្របាលី ឬការសាកសួរអដ្ឋកថាជាដើមក្តី មិនបានបច្ច័យមានចង្ហាន់ជាដើមក្តី ទើបដើរហួសពីទីនោះទៅកាន់ទីដទៃទៀត ពីទីនោះក៏ទៅកាន់ទីដទៃទៀត ដោយវិធីនេះ សូម្បីនាំទៅអស់ ១០០ យោជន៍ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Acchinnaṃ paṭilabhitvā សេចក្តីថា ពួកចោរដណ្តើមយកទៅហើយ ដឹងថាគ្មានប្រយោជន៍ ក៏ប្រគល់ឲ្យវិញ ភិក្ខុនាំយករោមសត្វដែលគេប្រគល់ឲ្យវិញនោះទៅ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvā សេចក្តីថា បានមកវិញនូវរោមសត្វដែលបានធ្វើវិនយកម្មរួចហើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។

Katabhaṇḍanti kataṃbhaṇḍaṃ kambalakojavasanthatādiṃ yaṃ kiñci antamaso suttakena baddhamattampi. Yo pana tanukapattatthavikantare vā āyogaaṃsabaddhakakāyabandhanādīnaṃ antaresu vā pipphalikādīnaṃ malarakkhaṇatthaṃ sipāṭikāya vā antamaso vātābādhiko kaṇṇacchiddepi lomāni pakkhipitvā gacchati, āpattiyeva. Suttakena pana bandhitvā pakkhittaṃ katabhaṇḍaṭṭhāne tiṭṭhati, veṇiṃ katvā harati, idaṃ nidhānamukhaṃ nāma, āpattiyevāti. Sesaṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា Katabhaṇḍa សេចក្តីថា ភណ្ឌៈដែលគេធ្វើរួចហើយ មានភួយ កម្រាលរោមសត្វ និងកម្រាលជាដើម ទោះបីជាភណ្ឌៈណាមួយ សូម្បីគ្រាន់តែចងដោយសរសៃអំបោះតូចមួយក៏ដោយ (នាំទៅមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាដាក់រោមសត្វទៅក្នុងចន្លោះថង់យាមបាត្រដ៏ស្តើងក្តី ក្នុងចន្លោះវត្ថុមានខ្សែអាយោគ ខ្សែស្ពាយ និងវត្ថពន្ធចង្កេះជាដើមក្តី ក្នុងស្រោមសម្រាប់ការពារច្រែះនៃកាំបិតកោរជាដើមក្តី សូម្បីភិក្ខុដែលមានរោគខ្យល់ចេញតាមត្រចៀក ញាត់រោមសត្វទៅក្នុងរន្ធត្រចៀកហើយដើរទៅក្តី ត្រូវអាបត្តិដដែល។ ប៉ុន្តែ រោមសត្វដែលចងដោយសរសៃអំបោះហើយដាក់ចុះ ទុកជាភណ្ឌៈដែលគេធ្វើរួចហើយ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ការធ្វើឲ្យទៅជាជម្រួញ (ក្រងជាចង្កោម) ហើយនាំទៅ នេះហៅថា វិធីលាក់ទុក ត្រូវអាបត្តិដដែល។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ nāma, kāyato ca kāyacittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះ ឈ្មោះថា ឯឡកលោមសមុដ្ឋាន (មានរោមសត្វជាសមុដ្ឋាន) តែងតាំងឡើងអំពីកាយក្តី អំពីកាយនិងចិត្តក្តី ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ មានអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីរោមសត្វ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

7. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីការឲ្យបោកលាងរោមសត្វ

576. Tena samayenāti eḷakalomadhovāpanasikkhāpadaṃ. Tattha riñcantīti ujjhanti vissajjenti, na sakkonti anuyuñjitunti vuttaṃ hoti. Sesamettha purāṇacīvarasikkhāpade vuttanayeneva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

៥៧៦. ពាក្យថា Tena samayena គឺសិក្ខាបទស្តីពីការឲ្យបោកលាងរោមសត្វ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា riñcanti សេចក្តីថា បោះបង់ចោល លះបង់ចោល គឺលោកពោលថា មិនអាចខ្វល់ខ្វាយ (ព្យាយាម) ធ្វើបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចហើយក្នុងបុរាណចីវរសិក្ខាបទនោះឯង។

Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសិក្ខាបទស្តីពីការឲ្យបោកលាងរោមសត្វ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

8. Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការពណ៌នារូបិយសិក្ខាបទ

582. Tena samayenāti rūpiyasikkhāpadaṃ. Tattha paṭivisoti koṭṭhāso.

៥៨២. ពាក្យថា Tena samayena គឺរូបិយសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា paṭivīso សេចក្តីថា ចំណែក (ភាគ)។

583-4. Jātarūparajatanti [Pg.269] ettha jātarūpanti suvaṇṇassa nāmaṃ. Taṃ pana yasmā tathāgatassa vaṇṇasadisaṃ hoti, tasmā ‘‘satthuvaṇṇo vuccatī’’ti padabhājane vuttaṃ. Tassattho – ‘‘yo satthuvaṇṇo lohaviseso, idaṃ jātarūpaṃ nāmā’’ti rajataṃ pana ‘‘saṅkho, silā, pavāla, rajataṃ, jātarūpa’’ntiādīsu (pāci. 506) rūpiyaṃ vuttaṃ. Idha pana yaṃ kiñci vohāragamanīyaṃ kahāpaṇādi adhippetaṃ. Tenevassa padabhājane ‘‘kahāpaṇo lohamāsako’’tiādi vuttaṃ. Tattha kahāpaṇoti sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā pākatiko vā. Lohamāsakoti tambalohādīhi katamāsako. Dārumāsakoti sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇenāpi rūpaṃ chinditvā katamāsako. Jatumāsakoti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako. ‘‘Ye vohāraṃ gacchantī’’ti iminā pana padena yo yo yattha yattha janapade yadā yadā vohāraṃ gacchati, antamaso aṭṭhimayopi cammamayopi rukkhaphalabījamayopi samuṭṭhāpitarūpopi asamuṭṭhāpitarūpopi sabbo saṅgahito.

៥៨៣-៤. ក្នុងពាក្យថា jātarūparajata នេះ ពាក្យថា jātarūpa គឺជាឈ្មោះនៃមាស។ ម្យ៉ាងទៀត មាសនោះ ព្រោះតែមានពណ៌ដូចជាពណ៌ព្រះវរកាយនៃព្រះតថាគត ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីថា «satthuvaṇṇo» (ពណ៌ដូចព្រះសាស្តា)។ អត្ថន័យនៃពាក្យនោះថា «លោហៈវិសេសណាដែលមានពណ៌ដូចព្រះសាស្តា លោហៈវិសេសនេះ ឈ្មោះថា ជាតរូប (មាស)»។ ចំណែកឯ រជតៈ (ប្រាក់) ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «saṅkho, silā, pavāḷaṃ, rajataṃ, jātarūpaṃ» នោះ លោកហៅថា រូបិយៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ លោកសំដៅយកកហាបណៈជាដើម ដែលអាចប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញដូរលក់ដូរបានទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីថា «kahāpaṇo lohamāsako» ជាដើម។ ក្នុងបទភាជនីនោះ ពាក្យថា kahāpaṇa គឺកហាបណៈដែលធ្វើអំពីមាសក្តី ធ្វើអំពីប្រាក់ក្តី ឬកហាបណៈធម្មតាក្តី។ ពាក្យថា lohamāsaka គឺមាសកៈដែលធ្វើអំពីលោហៈមានទង់ដែងជាដើម។ ពាក្យថា dārumāsaka គឺមាសកៈដែលធ្វើអំពីខ្លឹមឈើក្តី ធ្វើអំពីបន្ទះឫស្សីក្តី សូម្បីតែស្លឹករឹតដែលគេកាត់ជារូបរាងផ្សេងៗ (ដូចជារូបក្បាលស្តេច ឬរូបក្ងោកជាដើម) ក៏ដោយ។ ពាក្យថា jatumāsaka គឺមាសកៈដែលធ្វើអំពីជ័រល័ក្តក្តី ធ្វើអំពីជ័រឈើក្តី ដោយការបោះពុម្ពឲ្យចេញជារូបរាងឡើង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយពាក្យថា «ye vohāraṃ gacchanti» នេះ មាសកៈណាៗ ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញដូរក្នុងជនបទនោះៗ ក្នុងសម័យនោះៗ សូម្បីតែមាសកៈដែលធ្វើអំពីឆ្អឹងក្តី ធ្វើអំពីស្បែកក្តី ធ្វើអំពីគ្រាប់ឈើក្តី ដែលមានរូបរាងបោះពុម្ពក្តី មិនមានរូបរាងបោះពុម្ពក្តី ទាំងអស់នោះ ត្រូវបានប្រមូលចូលក្នុងពាក្យនេះទាំងអស់។

Iccetaṃ sabbampi rajataṃ jātarūpaṃ jātarūpamāsako, vuttappabhedo sabbopi rajatamāsakoti catubbidhaṃ nissaggiyavatthu hoti. Muttā, maṇi, veḷuriyo, saṅkho, silā, pavāla, lohitaṅko, masāragallaṃ, satta dhaññāni, dāsidāsakhettavatthupupphārāmaphalārāmādayoti idaṃ dukkaṭavatthu. Suttaṃ phālo paṭako kappāso anekappakāraṃ aparaṇṇaṃ sappinavanītatelamadhuphāṇitādibhesajjañca idaṃ kappiyavatthu. Tattha nissaggiyavatthuṃ attano vā saṅghagaṇapuggalacetiyānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati. Attano atthāya sampaṭicchato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ hoti, sesānaṃ atthāya dukkaṭaṃ. Dukkaṭavatthuṃ sabbesampi atthāya sampaṭicchato dukkaṭameva. Kappiyavatthumhi anāpatti. Sabbampi nikkhipanatthāya bhaṇḍāgārikasīsena sampaṭicchato upari ratanasikkhāpade āgatavasena pācittiyaṃ.

វត្ថុមានប្រការ ៤ យ៉ាងនេះ គឺ ប្រាក់ទាំងអស់ក្តី មាសទាំងអស់ក្តី ជាតរូបមាសកៈក្តី រជតមាសកៈទាំងអស់ដែលមានការបែងចែកដូចដែលបានពោលហើយក្តី នេះជា និស្សគ្គិយវត្ថុ (វត្ថុដែលនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយ)។ វត្ថុទាំងនេះ គឺ គជ់, មណី, កែវពិទូរ្យ, ស័ង្ខ, ថ្មភក់ (ថ្មគ្រីស្តាល់), ផ្កាថ្ម, ត្បូងទទឹម, កែវមសារគល្លៈ, ធញ្ញជាតិ ៧ យ៉ាង, ខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុស ស្រែចម្ការ សួនផ្កា សួនឈើហូបផ្លែជាដើម នេះជា ទុក្កដវត្ថុ (វត្ថុដែលនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិទុក្កដ)។ វត្ថុទាំងនេះ គឺ អំបោះ, សំពត់សំបកឈើ, សំពត់ផ្សេងទៀត, គរ្ភៈ (កប្បាស), គ្រាប់ធញ្ញជាតិផ្សេងៗ, និងថ្នាំមានទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើម នេះជា កប្បិយវត្ថុ (វត្ថុដែលគួរ)។ ក្នុងវត្ថុទាំងនោះ ភិក្ខុមិនគួរទទួលយកនូវនិស្សគ្គិយវត្ថុ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សង្ឃ គណៈ បុគ្គល និងចេតិយក្តី។ កាលបើទទួលយកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយ, កាលបើទទួលយកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ (មានសង្ឃជាដើម) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើទទួលយកនូវទុក្កដវត្ថុ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនទាំងពួង (មានខ្លួនឯង និងសង្ឃជាដើម) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាង។ ក្នុងកប្បិយវត្ថុ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សូម្បីតែវត្ថុទាំងអស់ (ទាំងកប្បិយវត្ថុ និងអកប្បិយវត្ថុ) កាលបើភិក្ខុទទួលយកក្នុងនាមជាភណ្ឌាគារិក (អ្នកថែរក្សាឃ្លាំង) ដើម្បីរក្សាទុក ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ដោយអំណាចនៃព្រះបាលីដែលមកក្នុងរតនសិក្ខាបទខាងមុខ។

Uggaṇheyyāti gaṇheyya. Yasmā pana gaṇhanto āpattiṃ āpajjati, tenassa padabhājane ‘‘sayaṃ gaṇhāti nissaggiyaṃ pācittiya’’nti vuttaṃ. Esa nayo sesapadesupi.

ពាក្យថា uggaṇheyya សេចក្តីថា គប្បីកាន់យក។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែភិក្ខុកាលកាន់យក តែងត្រូវអាបត្តិ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ទុកក្នុងបទភាជនីនៃពាក្យនោះថា «sayaṃ gaṇhāti nissaggiyaṃ pācittiyaṃ» (កាន់យកដោយខ្លួនឯង ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយ)។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តសូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ (មាន uggaṇhāpeyya ជាដើម)។

Tattha [Pg.270] jātarūparajatabhaṇḍesu kahāpaṇamāsakesu ca ekaṃ gaṇhato vā gaṇhāpayato vā ekā āpatti. Sahassaṃ cepi ekato gaṇhāti, gaṇhāpeti, vatthugaṇanāya āpattiyo. Mahāpaccariyaṃ pana kurundiyañca sithilabaddhāya thavikāya sithilapūrite vā bhājane rūpagaṇanāya āpatti. Ghanabaddhe pana ghanapūrite vā ekāva āpattīti vuttaṃ.

ក្នុងវត្ថុទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯងក្តី ឲ្យគេកាន់យកក្តី នូវភណ្ឌៈធ្វើអំពីមាសនិងប្រាក់ក្តី នូវកហាបណៈនិងមាសកៈក្តី សូម្បីតែមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិមួយ។ ទោះបីជាកាន់យកក្តី ឲ្យគេកាន់យកក្តី នូវវត្ថុចំនួនមួយពាន់ក្នុងពេលតែមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិតាមចំនួនវត្ថុនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាមហាបច្ចរី និងកុរុន្ទី ពោលថា កាលបើដាក់ក្នុងថង់ដែលចងធូរៗ ឬក្នុងភាជន៍ដែលដាក់ធូរៗ ត្រូវអាបត្តិតាមចំនួនរូបរាង (ចំនួនកាក់)។ ចំណែកឯ ក្នុងថង់ដែលចងណែន ឬក្នុងភាជន៍ដែលដាក់ណែន ត្រូវអាបត្តិមួយប៉ុណ្ណោះ។

Upanikkhittasādiyane pana ‘‘idaṃ ayyassa hotū’’ti vutte sacepi cittena sādiyati, gaṇhitukāmo hoti, kāyena vā vācāya vā ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti paṭikkhipati, anāpatti. Kāyavācāhi vā appaṭikkhipitvāpi suddhacitto hutvā ‘‘nayidaṃ amhākaṃ kappatī’’ti na sādiyati, anāpattiyeva. Tīsu dvāresu hi yena kenaci paṭikkhittaṃ paṭikkhittameva hoti. Sace pana kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseti, kāyavācāhi kattabbassa paṭikkhepassa akaraṇato akiriyasamuṭṭhānaṃ kāyadvāre ca vacīdvāre ca āpattiṃ āpajjati, manodvāre pana āpatti nāma natthi.

ចំណែកឯ ក្នុងការត្រេកអរនឹងមាសប្រាក់ដែលគេដាក់ជិតខ្លួន កាលបើទាយកពោលថា «សូមវត្ថុនេះ ចូរមានដល់ព្រះតេជព្រះគុណ» ទោះបីជាភិក្ខុមានចិត្តត្រេកអរ ចង់បានក៏ដោយ តែបើបដិសេធដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តីថា «វត្ថុនេះមិនគួរឡើយ» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ឬមួយ ទោះបីជាមិនបានបដិសេធដោយកាយនិងវាចាក៏ដោយ តែមានចិត្តបរិសុទ្ធ គិតថា «វត្ថុនេះមិនគួរដល់យើងឡើយ» ហើយមិនត្រេកអរ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា។ ព្រោះថា ក្នុងទ្វារទាំង ៣ ទ្វារណាមួយដែលភិក្ខុបានបដិសេធហើយ ឈ្មោះថា បដិសេធហើយដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ បើមិនបានបដិសេធដោយកាយនិងវាចាទេ ហើយទទួលយល់ព្រមដោយចិត្ត ព្រោះតែមិនបានធ្វើការបដិសេធដែលគប្បីធ្វើដោយកាយនិងវាចា ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា ត្រូវអាបត្តិដែលមានអកិរិយាសមុដ្ឋាន (សមុដ្ឋានកើតឡើងពីការមិនធ្វើ) ក្នុងកាយទ្វារនិងវចីទ្វារ ចំណែកក្នុងមនោទ្វារ មិនឈ្មោះថាត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Eko sataṃ vā sahassaṃ vā pādamūle ṭhapeti ‘‘tuyhidaṃ hotū’’ti, bhikkhū ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti paṭikkhipati, upāsako pariccattaṃ mayā tumhākanti gato, añño tattha āgantvā pucchati – ‘‘kiṃ, bhante, ida’’nti? Yaṃ tena attanā ca vuttaṃ, taṃ ācikkhitabbaṃ. So ce vadati – ‘‘gopayissāmi, bhante, guttaṭṭhānaṃ dassethā’’ti, sattabhūmikampi pāsādaṃ abhiruhitvā ‘‘idaṃ guttaṭṭhāna’’nti ācikkhitabbaṃ, ‘‘idha nikkhipāhī’’ti na vattabbaṃ. Ettāvatā kappiyañca akappiyañca nissāya ṭhitaṃ hoti. Dvāraṃ pidahitvā rakkhantena vasitabbaṃ. Sace kiñci vikkāyikabhaṇḍaṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā āgacchati, ‘‘idaṃ gahessatha bhante’’ti vutte ‘‘upāsaka atthi amhākaṃ iminā attho, vatthu ca evarūpaṃ nāma saṃvijjati, kappiyakārako natthī’’ti vattabbaṃ. Sace so vadati, ‘‘ahaṃ kappiyakārako bhavissāmi, dvāraṃ vivaritvā dethā’’ti, dvāraṃ vivaritvā ‘‘imasmiṃ okāse ṭhapita’’nti vattabbaṃ, ‘‘idaṃ gaṇhā’’ti na vattabbaṃ. Evampi kappiyañca akappiyañca nissāya ṭhitameva hoti, so ce taṃ gahetvā tassa kappiyabhaṇḍaṃ deti, vaṭṭati. Sace adhikaṃ gaṇhāti, ‘‘na mayaṃ tava bhaṇḍaṃ gaṇhāma, ‘‘nikkhamāhī’’ti vattabbo.

ឧបាសកម្នាក់ដាក់ប្រាក់មួយរយក្តី មួយពាន់ក្តី នៅក្បែរជើងភិក្ខុ ហើយពោលថា «សូមវត្ថុនេះ ចូរមានដល់ព្រះតេជព្រះគុណ» ភិក្ខុបដិសេធថា «វត្ថុនេះមិនគួរឡើយ» ឧបាសកនោះពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាបានលះបង់ថ្វាយលោកម្ចាស់ហើយ» រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ឧបាសកម្នាក់ទៀតដើរមកដល់ទីនោះ ហើយសួរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ តើនេះជាអ្វី?» ភិក្ខុគប្បីប្រាប់នូវពាក្យដែលឧបាសកនោះ និងខ្លួនឯងបាននិយាយហើយ។ បើឧបាសកនោះពោលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងជួយថែរក្សា សូមលោកម្ចាស់បង្ហាញកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពផង» ភិក្ខុអាចឡើងទៅលើប្រាសាទសូម្បីមាន ៧ ជាន់ ហើយប្រាប់ថា «ទីនេះជាកន្លែងមានសុវត្ថិភាព» តែមិនគប្បីពោលថា «ចូរដាក់ទុកក្នុងទីនេះចុះ» ឡើយ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថា វត្ថុនោះតម្កល់នៅដោយអាស្រ័យនូវកប្បិយភាព និងអកប្បិយភាព។ ភិក្ខុអាចបិទទ្វារហើយរស់នៅថែរក្សាបាន។ បើមានភណ្ឌៈសម្រាប់លក់ មានបាត្រក្តី ស្បង់ចីវរក្តី នាំមកដល់ ហើយគេពោលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ លោកម្ចាស់នឹងយកវត្ថុនេះដែរឬទេ?» ភិក្ខុគប្បីពោលថា «ម្នាលឧបាសក អាត្មាភាពមានសេចក្តីត្រូវការដោយបាត្រក្តី ដោយចីវរក្តីនេះដែរ ហើយវត្ថុ (ប្រាក់) ដែលមានសភាពបែបនេះ ក៏មានស្រាប់ដែរ តែអ្នកធ្វើឲ្យជាកប្បិយ (កប្បិយការកៈ) មិនមានឡើយ»។ បើឧបាសកនោះពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើជាកប្បិយការកៈ សូមលោកម្ចាស់បើកទ្វារឲ្យ» ភិក្ខុគប្បីបើកទ្វារហើយពោលថា «ប្រាក់នោះតម្កល់ទុកក្នុងឱកាសនេះ» តែមិនគប្បីពោលថា «ចូរយកប្រាក់នេះទៅ» ឡើយ។ សូម្បីដោយវិធីនេះ ឈ្មោះថា វត្ថុនោះតម្កល់នៅដោយអាស្រ័យនូវកប្បិយភាព និងអកប្បិយភាពដដែល។ បើឧបាសកនោះកាន់យកប្រាក់នោះហើយ ប្រគល់កប្បិយភណ្ឌៈថ្វាយភិក្ខុនោះ គប្បីធ្វើបាន (គួរ)។ បើឧបាសកនោះយកប្រាក់លើសពីតម្លៃ ភិក្ខុគប្បីពោលថា «អាត្មាភាពមិនយកភណ្ឌៈរបស់អ្នកឡើយ ចូរអ្នកចេញទៅចុះ»។

Saṅghamajjhe nissajjitabbanti ettha yasmā rūpiyaṃ nāma akappiyaṃ, ‘‘tasmā nissajjitabbaṃ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā’’ti na vuttaṃ. Yasmā pana taṃ paṭiggahitamattameva na tena kiñci kappiyabhaṇḍaṃ cetāpitaṃ, tasmā upāyena [Pg.271] paribhogadassanatthaṃ ‘‘saṅghamajjhe nissajjitabba’’nti vuttaṃ. Kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ sappi vāti ‘‘pabbajitānaṃ sappi vā telaṃ vā vaṭṭati upāsakā’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ.

ក្នុងពាក្យថា saṅghamajjhe nissajjitabba នេះ ព្រោះតែរូបិយៈ (ប្រាក់) ជាអកប្បិយវត្ថុ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបមិនត្រាស់ថា «គប្បីលះបង់ដល់សង្ឃក្តី ដល់គណៈក្តី ដល់បុគ្គលក្តី» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែប្រាក់នោះ គ្រាន់តែភិក្ខុទទួលយកភ្លាម មិនទាន់បានយកទៅទិញដូរកប្បិយភណ្ឌៈណាមួយឡើយ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ដោយឧបាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «គប្បីលះបង់ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ»។ ពាក្យថា Kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ sappi vā សេចក្តីថា ភិក្ខុគប្បីប្រាប់យ៉ាងនេះថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ទឹកដោះថ្លាក្តី ប្រេងក្តី គួរដល់អ្នកបួសទាំងឡាយ»។

Rūpiyapaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sabbeheva paribhuñjitabbanti sabbehi bhājetvā paribhuñjitabbaṃ. Rūpiyapaṭiggāhakena bhāgo na gahetabbo. Aññesaṃ bhikkhūnaṃ vā ārāmikānaṃ vā pattabhāgampi labhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, antamaso makkaṭādīhi tato haritvā araññe ṭhapitaṃ vā tesaṃ hatthato gaḷitaṃ vā tiracchānagatapariggahitampi paṃsukūlampi na vaṭṭatiyeva, tato āhaṭena phāṇitena senāsanadhūpanampi na vaṭṭati. Sappinā vā telena vā padīpaṃ katvā dīpāloke nipajjituṃ kasiṇaparikammampi kātuṃ, potthakampi vācetuṃ na vaṭṭati. Telamadhuphāṇitehi pana sarīre vaṇaṃ makkhetuṃ na vaṭṭatiyeva. Tena vatthunā mañcapīṭhādīni vā gaṇhanti, uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā karonti, paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Chāyāpi gehaparicchedena ṭhitā na vaṭṭati, paricchedātikkantā āgantukattā vaṭṭati. Taṃ vatthuṃ vissajjetvā katena maggenapi setunāpi nāvāyapi uḷumpenapi gantuṃ na vaṭṭati, tena vatthunā khanāpitāya pokkharaṇiyā ubbhidodakaṃ pātuṃ vā paribhuñjituṃ vā na vaṭṭati. Anto udake pana asati aññaṃ āgantukaṃ udakaṃ vā vassodakaṃ vā paviṭṭhaṃ vaṭṭati. Kītāya yena udakena saddhiṃ kītā taṃ āgantukampi na vaṭṭati, taṃ vatthuṃ upanikkhepaṃ ṭhapetvā saṅgho paccaye paribhuñjati, tepi paccayā tassa na vaṭṭanti. Ārāmo gahito hoti, sopi paribhuñjituṃ na vaṭṭati. Yadi bhūmipi bījampi akappiyaṃ neva bhūmiṃ na phalaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sace bhūmiṃyeva kiṇitvā aññāni bījāni ropitāni phalaṃ vaṭṭati, atha bījāni kiṇitvā kappiyabhūmiyaṃ ropitāni, phalaṃ na vaṭṭati, bhūmiyaṃ nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā vaṭṭati.

ពាក្យថា "Rūpiyapaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sabbeheva paribhuñjitabbaṃ" (លើកលែងតែភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់ចេញ ភិក្ខុទាំងអស់គប្បីប្រើប្រាស់ចុះ) គឺភិក្ខុទាំងអស់គប្បីចែកគ្នាប្រើប្រាស់។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់ មិនគប្បីកាន់យកនូវចំណែកឡើយ។ សូម្បីតែចំណែកដែលបានមកដល់ភិក្ខុដទៃ ឬអារាមិកជនទាំងឡាយ ហើយភិក្ខុនោះបានមកប្រើប្រាស់ ក៏មិនគួរឡើយ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែវត្ថុដែលសត្វស្វាជាដើមនាំយកពីចំណែកនោះទៅទុកក្នុងព្រៃ ឬធ្លាក់ចុះពីដៃរបស់ពួកវា ដែលជាវត្ថុមានសត្វតិរច្ឆានហួងហែងទុក ឬជាវត្ថុបង្សុកូល ក៏មិនគួរឡើយជាដាច់ខាត សូម្បីតែការដុតផ្សែងអប់សេនាសនៈដោយទឹកអំពៅដែលនាំមកពីចំណែកនោះ ក៏មិនគួរឡើយ។ ការធ្វើប្រទីបដោយទឹកដោះថ្លា ឬប្រេង ហើយសម្រាន្តក្នុងពន្លឺប្រទីប ឬធ្វើកសិណបរិកម្ម ឬអានគម្ពីរ ក៏មិនគួរឡើយ។ ចំណែកការលាបដំបៅលើរាងកាយដោយប្រេង ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅ ក៏មិនគួរជាដាច់ខាត។ ប្រសិនបើគេជាវគ្រែ និងតាំងជាដើម ឬធ្វើឧបោសថគារ ឬភោជនសាលា ដោយវត្ថុ (មាសប្រាក់) នោះ ការប្រើប្រាស់ (របស់ភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់នោះ) មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែស្រមោលដែលស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណផ្ទះ ក៏មិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែស្រមោលដែលហួសពីបរិវេណនោះ គួរ ព្រោះជាស្រមោលថ្មី (ដែលមកដល់)។ ការដើរទៅតាមផ្លូវ ស្ពាន ទូក ឬក្បូន ដែលធ្វើឡើងដោយការលះបង់វត្ថុនោះ ក៏មិនគួរឡើយ ការផឹក ឬការប្រើប្រាស់ទឹកដែលចេញពីប្រភពក្នុងស្រះដែលគេជីកដោយវត្ថុនោះ ក៏មិនគួរឡើយ។ ចំណែកកាលបើគ្មានទឹកនៅក្នុងស្រះនោះទេ កាលបើទឹកដទៃដែលមកពីខាងក្រៅ ឬទឹកភ្លៀងហូរចូលទៅ គឺគួរប្រើប្រាស់បាន។ ប្រសិនបើគេទិញស្រះនោះ ទឹកដែលទិញមកជាមួយស្រះនោះ សូម្បីតែជាទឹកមកពីខាងក្រៅ ក៏មិនគួរឡើយ។ ប្រសិនបើសង្ឃតម្កល់វត្ថុនោះទុកជាគ្រឿងបញ្ញើ ហើយប្រើប្រាស់បច្ច័យទាំងឡាយ សូម្បីតែបច្ច័យទាំងនោះ ក៏មិនគួរដល់ភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់នោះឡើយ។ ប្រសិនបើគេជាវសួនច្បារ សួនច្បារនោះ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ។ ប្រសិនបើសូម្បីតែដី និងពូជ ក៏ជាវត្ថុមិនគួរ (អកប្បិយៈ) គឺមិនគួរប្រើប្រាស់ទាំងដី ទាំងផលឡើយ។ ប្រសិនបើគេជាវតែដី ហើយដាំពូជដទៃ ផលនោះគួរប្រើប្រាស់បាន ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើគេជាវពូជ ហើយយកទៅដាំលើដីដែលគួរ (កប្បិយភូមិ) ផលនោះមិនគួរឡើយ តែការអង្គុយ ឬការសម្រាន្តលើដីនោះ គឺគួរ។

Sace so chaḍḍetīti yattha katthaci khipati, athāpi na chaḍḍeti, sayaṃ gahetvā gacchati, na vāretabbo. No ce chaḍḍetīti atha neva gahetvā gacchati, na chaḍḍeti, kiṃ mayhaṃ iminā byāpārenāti yena kāmaṃ pakkamati, tato yathāvuttalakkhaṇo rūpiyachaḍḍako sammannitabbo.

ពាក្យថា "Sace so chaḍḍeti" (ប្រសិនបើភិក្ខុនោះបោះបង់ចោល) គឺបោះចោលទៅក្នុងទីណាមួយ ឬប្រសិនបើមិនបោះចោលទេ តែបែរជាកាន់យកដើរទៅដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុដទៃមិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ។ ពាក្យថា "No ce chaḍḍeti" (ប្រសិនបើមិនបោះបង់ចោល) គឺប្រសិនបើមិនកាន់យកដើរទៅផង មិនបោះចោលផង ហើយគិតថា "តើអាត្មាអញមានប្រយោជន៍អ្វីដោយកិច្ចការដែលទាក់ទងនឹងមាសប្រាក់នេះ" ហើយចៀសចេញទៅតាមការគួរ ភិក្ខុដែលមានលក្ខណៈដូចដែលបានពោលមកហើយនោះ គប្បីសន្មតថាជា "ភិក្ខុអ្នកបោះបង់ចោលមាសប្រាក់"។

Yo [Pg.272] na chandāgatintiādīsu lobhavasena taṃ vatthuṃ attano vā karonto attānaṃ vā ukkaṃsento chandāgatiṃ nāma gacchati. Dosavasena ‘‘nevāyaṃ mātikaṃ jānāti, na vinaya’’nti paraṃ apasādento dosāgatiṃ nāma gacchati. Mohavasena muṭṭhapamuṭṭhassatibhāvaṃ āpajjanto mohāgatiṃ nāma gacchati. Rūpiyapaṭiggāhakassa bhayena chaḍḍetuṃ avisahanto bhayāgatiṃ nāma gacchati. Evaṃ akaronto na chandāgatiṃ gacchati, na dosāgatiṃ gacchati, na mohāgatiṃ gacchati, na bhayāgatiṃ gacchatīti veditabbo.

ក្នុងពាក្យថា "Yo na chandāgati" ជាដើមនោះ ភិក្ខុណាធ្វើវត្ថុ (មាសប្រាក់) នោះឱ្យជាជារបស់ខ្លួន ឬលើកតម្កើងខ្លួនឯងដោយអំណាចនៃលោភៈ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាទៅកាន់ឆន្ទាគតិ។ ភិក្ខុណាបង្អាប់បង្អោនបុគ្គលដទៃដោយអំណាចនៃទោសៈថា "ភិក្ខុនេះមិនស្គាល់សូម្បីតែមាតិកា មិនស្គាល់សូម្បីតែវិន័យ" ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាទៅកាន់ទោសាគតិ។ ភិក្ខុណាដល់នូវភាពជាអ្នកភ្លេចស្មារតីដោយអំណាចនៃមោហៈ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាទៅកាន់មោហាគតិ។ ភិក្ខុណាជាអ្នកមិនហ៊ានបោះបង់ចោលព្រោះខ្លាចភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាទៅកាន់ភយាគតិ។ ភិក្ខុដែលមិនធ្វើបែបនេះ គប្បីជ្រាបថា មិនទៅកាន់ឆន្ទាគតិ មិនទៅកាន់ទោសាគតិ មិនទៅកាន់មោហាគតិ មិនទៅកាន់ភយាគតិឡើយ។

585. Animittaṃ katvāti nimittaṃ akatvā, akkhīni nimmīletvā nadiyā vā papāte vā vanagahane vā gūthaṃ viya anapekkhena patitokāsaṃ asamannāharantena pātetabbanti attho. Evaṃ jigucchitabbepi rūpiye bhagavā pariyāyena bhikkhūnaṃ paribhogaṃ ācikkhi. Rūpiyapaṭiggāhakassa pana kenaci pariyāyena tato uppannapaccayaparibhogo na vaṭṭati. Yathā cāyaṃ etassa na vaṭṭati, evaṃ asantasambhāvanāya vā kuladūsakakammena vā kuhanādīhi vā uppannapaccayā neva tassa na aññassa vaṭṭanti, dhammena samena uppannāpi appaccavekkhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti.

៥៨៥. ពាក្យថា "Animittaṃ katvā" (ធ្វើមិនឱ្យមាននិមិត្ត) គឺមិនធ្វើនូវគ្រឿងសម្គាល់ គប្បីបិទភ្នែក ហើយបោះចោលទៅក្នុងទន្លេ ឬក្នុងជ្រោះ ឬក្នុងព្រៃញាតស្បាត ដូចជាបោះចោលនូវលាមក ដោយគ្មានការអាឡោះអាល័យ និងមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះកន្លែងដែលធ្លាក់ចុះឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវវិធីប្រើប្រាស់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដោយបរិយាយ សូម្បីតែក្នុងមាសប្រាក់ដែលគួរខ្ពើមរអើមយ៉ាងនេះ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុអ្នកទទួលមាសប្រាក់ ការប្រើប្រាស់បច្ច័យដែលកើតឡើងពីមាសប្រាក់នោះ ដោយបរិយាយណាមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។ បច្ច័យទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយការអួតអាងធម៌ដែលគ្មានក្នុងខ្លួន (អសន្តសម្ភាវនា) ឬដោយអំពើប្រទូស្តត្រកូល (កុលទូសកកម្ម) ឬដោយការបញ្ឆោតជាដើម (កុហនា) មិនគួរដល់ភិក្ខុនោះផង មិនគួរដល់ភិក្ខុដទៃផង យ៉ាងណាមិញ បច្ច័យដែលកើតឡើងពីមាសប្រាក់នោះ ក៏មិនគួរដល់ភិក្ខុអ្នកទទួលនោះ យ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីតែបច្ច័យដែលកើតឡើងដោយធម៌ ដោយភាពស្មើគ្នា ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ដោយមិនពិចារណា (បច្ចវេក្ខណា) ឡើយ។

Cattāro hi paribhogā – theyyaparibhogo, iṇaparibhogo, dāyajjaparibhogo, sāmiparibhogoti. Tattha saṅghamajjhepi nisīditvā paribhuñjantassa dussīlassa paribhogo ‘‘theyyaparibhogo’’ nāma. Sīlavato appaccavekkhitaparibhogo ‘‘iṇaparibhogo’’ nāma. Tasmā cīvaraṃ paribhoge paribhoge paccavekkhitabbaṃ, piṇḍapāto ālope ālope. Tathā asakkontena purebhattapacchābhattapurimayāmapacchimayāmesu. Sacassa appaccavekkhatova aruṇo uggacchati, iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhati. Senāsanampi paribhoge paribhoge paccavekkhitabbaṃ, bhesajjassa paṭiggahaṇepi paribhogepi satipaccayatā vaṭṭati, evaṃ santepi paṭiggahaṇe satiṃ katvā paribhoge akarontasseva āpatti, paṭiggahaṇe pana satiṃ akatvā paribhoge karontassa anāpatti.

ព្រោះថា ការប្រើប្រាស់ (បរិភោគ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ ថេយ្យបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ដោយការលួច) ឥណបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ដោយការជំពាក់បំណុល) ទាយជ្ជបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ដោយការទទួលមរតក) និងសាមិបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ក្នុងនាមជាម្ចាស់)។ ក្នុងបរិភោគទាំងនោះ ការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុទ្រុស្តសីល សូម្បីតែអង្គុយប្រើប្រាស់ក្នុងកណ្តាលសង្ឃ ឈ្មោះថា "ថេយ្យបរិភោគ"។ ការប្រើប្រាស់បច្ច័យដែលមិនបានពិចារណារបស់ភិក្ខុមានសីល ឈ្មោះថា "ឥណបរិភោគ"។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីពិចារណាចីវររាល់ពេលដែលប្រើប្រាស់ ពិចារណាបិណ្ឌបាតរាល់ពេលដែលលេប (ពាក្យបាយ)។ ប្រសិនបើមិនអាចធ្វើដូច្នោះបានទេ គប្បីពិចារណាក្នុងពេលមុនភត្ត ក្រោយភត្ត ក្នុងយាមដំបូង និងយាមចុងក្រោយ។ ប្រសិនបើអរុណរះឡើងដល់ភិក្ខុនោះដោយមិនទាន់បានពិចារណាឡើយ ភិក្ខុនោះរមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈនៃឥណបរិភោគ។ សូម្បីតែសេនាសនៈ ក៏គប្បីពិចារណារាល់ពេលដែលប្រើប្រាស់ ចំណែកឯភេសជ្ជៈ សេចក្តីមានស្មារតីជាហេតុ (សតិបច្ចយតា) ក្នុងខណៈដែលទទួលផង ក្នុងខណៈដែលប្រើប្រាស់ផង គឺគួរធ្វើ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ចំពោះភិក្ខុដែលបានធ្វើសតិក្នុងខណៈទទួល តែមិនបានធ្វើក្នុងខណៈប្រើប្រាស់ រមែងត្រូវអាបត្តិ ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបានធ្វើសតិក្នុងខណៈទទួល តែបានធ្វើក្នុងខណៈប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Catubbidhā hi suddhi – desanāsuddhi, saṃvarasuddhi, pariyeṭṭhisuddhi, paccavekkhaṇasuddhīti. Tattha desanāsuddhi nāma pātimokkhasaṃvarasīlaṃ, tañhi desanāya sujjhanato [Pg.273] ‘‘desanāsuddhī’’ti vuccati. Saṃvarasuddhi nāma indriyasaṃvarasīlaṃ, tañhi na puna evaṃ karissāmīti cittādhiṭṭhānasaṃvareneva sujjhanato ‘‘saṃvarasuddhī’’ti vuccati. Pariyeṭṭhisuddhi nāma ājīvapārisuddhisīlaṃ, tañhi anesanaṃ pahāya dhammena samena paccaye uppādentassa pariyesanāya suddhattā ‘‘pariyeṭṭhisuddhī’’ti vuccati. Paccavekkhaṇasuddhi nāma paccayaparibhogasannissitasīlaṃ, tañhi ‘‘paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevatī’’tiādinā (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58) nayena vuttena paccavekkhaṇena sujjhanato ‘‘paccavekkhaṇasuddhī’’ti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘paṭiggahaṇe pana satiṃ akatvā paribhoge karontassa anāpattī’’ti.

ព្រោះថា សេចក្តីបរិសុទ្ធិមាន ៤ យ៉ាងគឺ ទេសនាសុទ្ធិ សំវរសុទ្ធិ បរិយេដ្ឋិសុទ្ធិ និងបច្ចវេក្ខណសុទ្ធិ។ ក្នុងសេចក្តីបរិសុទ្ធិទាំងនោះ ទេសនាសុទ្ធិ បានដល់ បាតិមោក្ខសំវរសីល ព្រោះថាសីលនោះ បរិសុទ្ធដោយការសម្តែង (អាបត្តិ) ទើបហៅថា "ទេសនាសុទ្ធិ"។ សំវរសុទ្ធិ បានដល់ ឥន្ទ្រិយសំវរសីល ព្រោះថាសីលនោះ បរិសុទ្ធដោយការសង្រួមចិត្តអធិដ្ឋានថា "អាត្មាអញនឹងមិនធ្វើបែបនេះទៀតឡើយ" ទើបហៅថា "សំវរសុទ្ធិ"។ បរិយេដ្ឋិសុទ្ធិ បានដល់ អាជីវបារិសុទ្ធិសីល ព្រោះថាសីលនោះ បរិសុទ្ធដោយការស្វែងរករបស់ភិក្ខុដែលលះបង់ការស្វែងរកមិនគួរ (អនេសនៈ) ហើយញ៉ាំងបច្ច័យទាំងឡាយឱ្យកើតឡើងដោយធម៌ ដោយភាពស្មើគ្នា ទើបហៅថា "បរិយេដ្ឋិសុទ្ធិ"។ បច្ចវេក្ខណសុទ្ធិ បានដល់ បច្ចយសន្និស្សិតសីល ព្រោះថាសីលនោះ បរិសុទ្ធដោយការពិចារណាដែលទ្រង់សម្តែងទុកដោយន័យជាដើមថា "paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati" (ភិក្ខុពិចារណាដោយឧបាយខុសត្រូវហើយ ទើបប្រើប្រាស់ចីវរ) ទើបហៅថា "បច្ចវេក្ខណសុទ្ធិ"។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា "ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបានធ្វើសតិក្នុងខណៈទទួល តែបានធ្វើក្នុងខណៈប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ"។

Sattannaṃ sekkhānaṃ paccayaparibhogo dāyajjaparibhogo nāma, te hi bhagavato puttā, tasmā pitusantakānaṃ paccayānaṃ dāyādā hutvā te paccaye paribhuñjanti. Kiṃ pana te bhagavato paccaye paribhuñjanti, gihīnaṃ paccaye paribhuñjantīti? Gihīhi dinnāpi bhagavatā anuññātattā bhagavato santakā honti, tasmā te bhagavato paccaye paribhuñjantīti (ma. ni. 1.29) veditabbaṃ, dhammadāyādasuttañcettha sādhakaṃ.

ការប្រើប្រាស់បច្ច័យរបស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ឈ្មោះថា "ទាយជ្ជបរិភោគ" ព្រោះថា សេក្ខបុគ្គលទាំងនោះជាបុត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកលោកជាទាយាទទទួលមរតកនៃបច្ច័យទាំងឡាយដែលជារបស់ព្រះវរបិតា ហើយប្រើប្រាស់បច្ច័យទាំងនោះ។ សួរថា ចុះពួកលោកប្រើប្រាស់បច្ច័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឬប្រើប្រាស់បច្ច័យរបស់គ្រហស្ថទាំងឡាយ? ឆ្លើយថា សូម្បីតែបច្ច័យដែលគ្រហស្ថទាំងឡាយប្រគេនហើយ ក៏ជារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែរ ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតទុកហើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ពួកលោកប្រើប្រាស់បច្ច័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសេចក្តីនេះ មានធម្មទាយាទសូត្រជាគ្រឿងអាង (សាធកៈ)។

Khīṇāsavānaṃ paribhogo sāmiparibhogo nāma, te hi taṇhāya dāsabyaṃ atītattā sāmino hutvā paribhuñjantīti. Imesu paribhogesu sāmiparibhogo ca dāyajjaparibhogo ca sabbesampi vaṭṭati. Iṇaparibhogo na vaṭṭati, theyyaparibhoge kathāyeva natthi.

ការប្រើប្រាស់របស់ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ឈ្មោះថា "សាមិបរិភោគ" ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពទាំងនោះកន្លងផុតភាពជាខ្ញុំបម្រើនៃតណ្ហាហើយ ទើបប្រើប្រាស់ក្នុងនាមជាម្ចាស់។ ក្នុងបរិភោគទាំងឡាយនេះ សាមិបរិភោគផង ទាយជ្ជបរិភោគផង គួរដល់ភិក្ខុទាំងពួង។ ចំណែកឯឥណបរិភោគ មិនគួរឡើយ រីឯថេយ្យបរិភោគ មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ (គឺមិនគួរជាដាច់ខាត)។

Aparepi cattāro paribhogā – lajjiparibhogo, alajjiparibhogo, dhammiyaparibhogo, adhammiyaparibhogoti.

ការប្រើប្រាស់ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ លជ្ជីបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុមានសេចក្តីខ្មាស) អលជ្ជីបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់របស់ភិក្ខុគ្មានសេចក្តីខ្មាស) ធម្មិយបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ដោយធម៌) និងអធម្មិយបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់មិនសមគួរតាមធម៌)។

Tattha alajjino lajjinā saddhiṃ paribhogo vaṭṭati, āpattiyā na kāretabbo. Lajjino alajjinā saddhiṃ yāva na jānāti, tāva vaṭṭati. Ādito paṭṭhāya hi alajjī nāma natthi, tasmā yadāssa alajjībhāvaṃ jānāti tadā vattabbo ‘‘tumhe kāyadvāre ca vacīdvāre ca vītikkamaṃ karotha, taṃ appatirūpaṃ mā evamakatthā’’ti. Sace anādiyitvā karotiyeva, yadi tena saddhiṃ paribhogaṃ karoti, sopi alajjīyeva hoti. Yopi attano bhārabhūtena alajjinā saddhiṃ paribhogaṃ karoti, sopi nivāretabbo. Sace na oramati, ayampi alajjīyeva hoti. Evaṃ eko alajjī alajjīsatampi karoti. Alajjino [Pg.274] pana alajjināva saddhiṃ paribhoge āpatti nāma natthi. Lajjino lajjinā saddhiṃ paribhogo dvinnaṃ khattiyakumārānaṃ suvaṇṇapātiyaṃ bhojanasadisoti.

ក្នុងបរិភោគទាំងនោះ ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារបស់ភិក្ខុអលជ្ជីជាមួយភិក្ខុលជ្ជី គឺគួរ មិនគប្បីធ្វើឱ្យត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកការប្រើប្រាស់រួមគ្នារបស់ភិក្ខុលជ្ជីជាមួយភិក្ខុអលជ្ជី ដរាបណាភិក្ខុលជ្ជីមិនទាន់ដឹង (ថាជាអលជ្ជី) គឺគួរប្រើប្រាស់បានដរាបនោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលឈ្មោះថាជាអលជ្ជីតាំងពីដើមមក មិនទាន់មានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ កាលណាភិក្ខុលជ្ជីដឹងនូវភាពជាអលជ្ជីរបស់ភិក្ខុនោះ កាលនោះគប្បីប្រាប់ថា "លោកទាំងឡាយរមែងធ្វើការកន្លងវិន័យតាមកាយទ្វារផង តាមវចីទ្វារផង អំពើនោះមិនសមគួរឡើយ សូមកុំធ្វើបែបនេះឡើយ"។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមិនអើពើ ហើយនៅតែធ្វើដដែល ប្រសិនបើភិក្ខុលជ្ជីនៅតែប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយភិក្ខុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុលជ្ជីនោះ ក៏ក្លាយជាអលជ្ជីដែរ។ សូម្បីភិក្ខុណាប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយភិក្ខុអលជ្ជីដែលជាភារៈរបស់ខ្លួន ភិក្ខុនោះក៏គប្បីត្រូវហាមឃាត់ដែរ។ ប្រសិនបើមិនព្រមឈប់ទេ សូម្បីភិក្ខុនេះ ក៏ក្លាយជាអលជ្ជីដែរ។ ភិក្ខុអលជ្ជីម្នាក់ អាចធ្វើឱ្យភិក្ខុដទៃសូម្បីតែមួយរយនាក់ ក្លាយជាអលជ្ជីបានយ៉ាងនេះ។ ចំណែកការប្រើប្រាស់រួមគ្នារបស់ភិក្ខុអលជ្ជីជាមួយភិក្ខុអលជ្ជីដូចគ្នា មិនឈ្មោះថាត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារបស់ភិក្ខុលជ្ជីជាមួយភិក្ខុលជ្ជីដូចគ្នា ប្រៀបដូចជាការសោយក្រយាស្ងោយរួមគ្នារបស់ព្រះរាជកុមារទាំងពីរអង្គក្នុងភាជន៍មាស គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Dhammiyādhammiyaparibhogo paccayavasena veditabbo. Tattha sace puggalopi alajjī piṇḍapātopi adhammiyo, ubho jegucchā. Puggalo alajjī piṇḍapāto dhammiyo, puggalaṃ jigucchitvā piṇḍapāto na gahetabbo. Mahāpaccariyaṃ pana dussīlo saṅghato uddesabhattādīni labhitvā saṅghasseva deti, etāni yathādānameva gatattā vaṭṭantīti vuttaṃ. Puggalo lajjī piṇḍapāto adhammiyo, piṇḍapāto jeguccho na gahetabbo. Puggalo lajjī, piṇḍapātopi dhammiyo, vaṭṭati.

ធម្មិយបរិភោគ និងអធម្មិយបរិភោគ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃបច្ច័យ។ ក្នុងបរិភោគទាំងពីរនោះ ប្រសិនបើបុគ្គលក៏ជាអលជ្ជី បិណ្ឌបាតក៏ជាអធម្មិយៈ (បានមកដោយមិនធម៌) វត្ថុទាំងពីរយ៉ាងនោះ គួរខ្ពើមរអើមណាស់។ ប្រសិនបើបុគ្គលជាអលជ្ជី តែបិណ្ឌបាតជាធម្មិយៈ ភិក្ខុគប្បីខ្ពើមរអើមបុគ្គលនោះ ហើយមិនគប្បីទទួលបិណ្ឌបាតឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាបច្ចរិយដ្ឋកថា ពោលថា ភិក្ខុទ្រុស្តសីលបានទទួលឧទ្ទេសភត្តជាដើមពីសង្ឃ ហើយប្រគេនដល់សង្ឃវិញ ភត្តទាំងនោះគួរប្រើប្រាស់បាន ព្រោះបានទៅដល់តាមទានដែលគេប្រគេនរួចហើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលជាលជ្ជី តែបិណ្ឌបាតជាអធម្មិយៈ បិណ្ឌបាតនោះគួរខ្ពើមរអើម មិនគប្បីទទួលឡើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលជាលជ្ជី ហើយបិណ្ឌបាតក៏ជាធម្មិយៈ គឺគួរប្រើប្រាស់បាន។

Apare dve paggahā; dve ca paribhogā – lajjipaggaho, alajjipaggaho; dhammaparibhogo āmisaparibhogoti.

ការលើកតម្កើង (បគ្គហៈ) ២ យ៉ាងដទៃទៀត និងការប្រើប្រាស់ (បរិភោគ) ២ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ លជ្ជីបគ្គហៈ (ការលើកតម្កើងភិក្ខុលជ្ជី) អលជ្ជីបគ្គហៈ (ការលើកតម្កើងភិក្ខុអលជ្ជី) ធម្មបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់ធម៌) និងអាមិសបរិភោគ (ការប្រើប្រាស់អាមិសៈ)។

Tattha alajjino lajjiṃ paggahetuṃ vaṭṭati, na so āpattiyā kāretabbo. Sace pana lajjī alajjiṃ paggaṇhāti, anumodanāya ajjhesati, dhammakathāya ajjhesati, kulesu upatthambheti. Itaropi ‘‘amhākaṃ ācariyo īdiso ca īdiso cā’’ti tassa parisati vaṇṇaṃ bhāsati, ayaṃ sāsanaṃ osakkāpeti antaradhāpetīti veditabbo.

ក្នុងបគ្គហៈទាំងនោះ ការដែលភិក្ខុអលជ្ជីលើកតម្កើងភិក្ខុលជ្ជី គឺគួរ មិនគប្បីធ្វើឱ្យភិក្ខុអលជ្ជីនោះត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុលជ្ជីលើកតម្កើងភិក្ខុអលជ្ជី និមន្តឱ្យធ្វើអនុមោទនា និមន្តឱ្យសម្តែងធម៌ទេសនា ឬជួយទំនុកបម្រុងក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ។ ចំណែកភិក្ខុអលជ្ជីម្ខាងទៀត ក៏ពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុលជ្ជីនោះក្នុងកណ្តាលបរិស័ទថា "ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬព្រះអាចារ្យរបស់យើង មានសភាពយ៉ាងនេះៗ" ភិក្ខុបែបនេះ គប្បីជ្រាបថា ជាអ្នកធ្វើឱ្យព្រះសាសនាថយចុះ និងធ្វើឱ្យសាបសូន្យទៅ។

Dhammaparibhoga-āmisaparibhogesu pana yattha āmisaparibhogo vaṭṭati, tattha dhammaparibhogopi vaṭṭati. Yo pana koṭiyaṃ ṭhito gantho tassa puggalassa accayena nassissati, taṃ dhammānuggahena uggaṇhituṃ vaṭṭatīti vuttaṃ.

ចំណែកក្នុងធម្មបរិភោគ និងអាមិសបរិភោគទាំងពីរនោះ ក្នុងបុគ្គលណាដែលអាមិសបរិភោគគួរ ក្នុងបុគ្គលនោះ ធម្មបរិភោគក៏គួរដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត គម្ពីរណាដែលស្ថិតនៅចុងកាត់មាត់ញក (ជិតនឹងបាត់បង់) ហើយនឹងត្រូវសាបសូន្យទៅដោយសារការអនិច្ចកម្មរបស់បុគ្គល (អលជ្ជី) នោះ ការរៀនសូត្រគម្ពីរនោះដោយការអនុគ្រោះដល់ធម៌ គឺគួរ នេះជាពាក្យដែលព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកហើយ។

Tatridaṃ vatthu – mahābhaye kira ekasseva bhikkhuno mahāniddeso paguṇo ahosi. Atha catunikāyikatissattherassa upajjhāyo mahātipiṭakatthero nāma mahārakkhitattheraṃ āha – ‘‘āvuso mahārakkhita, etassa santike mahāniddesaṃ gaṇhāhī’’ti. ‘‘Pāpo kirāyaṃ, bhante, na gaṇhāmī’’ti. ‘‘Gaṇhāvuso, ahaṃ te santike nisīdissāmī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante, tumhesu nisinnesu gaṇhissāmī’’ti paṭṭhapetvā rattindivaṃ nirantaraṃ pariyāpuṇanto [Pg.275] osānadivase heṭṭhāmañce itthiṃ disvā ‘‘bhante, sutaṃyeva me pubbe, sacāhaṃ evaṃ jāneyyaṃ, na īdisassa santike dhammaṃ pariyāpuṇeyya’’nti āha. Tassa pana santike bahū mahātherā uggaṇhitvā mahāniddesaṃ patiṭṭhāpesuṃ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ក្នុងសម័យមានភ័យអន្តរាយដ៏ធំ មានភិក្ខុតែមួយរូបគត់ដែលចាំស្ទាត់ជំនាញនូវមហានិទ្ទេស។ គ្រានោះ ព្រះមហាត្រៃបិដកត្ថេរ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះតិស្សត្ថេរអ្នកទ្រទ្រង់និកាយ៤ បានពោលនឹងព្រះមហារក្ខិតត្ថេរថា «ម្នាលអាវុសោមហារក្ខិតៈ ចូរអ្នករៀនមហានិទ្ទេសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនោះចុះ»។ ព្រះមហារក្ខិតត្ថេរពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឮថាភិក្ខុនេះជាមនុស្សទ្រុស្តសីល ខ្ញុំករុណាមិនរៀនទេ»។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ពោលថា «ចូររៀនចុះអាវុសោ ខ្ញុំនឹងអង្គុយនៅជិតអ្នក»។ ព្រះមហារក្ខិតត្ថេរពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ល្អហើយ កាលបើលោកម្ចាស់អង្គុយនៅជិត ខ្ញុំករុណានឹងរៀន» ដូច្នេះហើយ ក៏ចាប់ផ្តើមរៀនសូត្រឥតដាច់ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ លុះដល់ថ្ងៃបង្ហើយ បានក្រឡេកឃើញស្ត្រីម្នាក់នៅក្រោមគ្រែ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលពីមុន ខ្ញុំករុណាគ្រាន់តែបានឮមកប៉ុណ្ណោះ បើខ្ញុំករុណាដឹងយ៉ាងនេះ មិនគួរមករៀនធម៌ក្នុងសំណាក់បុគ្គលបែបនេះឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ព្រះមហាថេរៈជាច្រើនរូប បានរៀនសូត្រក្នុងសំណាក់ព្រះមហារក្ខិតត្ថេរនោះ ហើយបានញ៉ាំងមហានិទ្ទេសឲ្យប្រតិស្ឋាននៅ។

586. Rūpiye rūpiyasaññīti ettha sabbampi jātarūparajataṃ rūpiyasaṅgahameva gatanti veditabbaṃ.

៥៨៦. ក្នុងពាក្យថា «Rūpiye rūpiyasaññī» នេះ គប្បីជ្រាបថា មាសនិងប្រាក់ទាំងអស់ គឺរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងរូបិយៈតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

Rūpiye vematikoti ‘‘suvaṇṇaṃ nu kho, kharapattaṃ nu kho’’tiādinā nayena saṃsayajāto.

ពាក្យថា «Rūpiye vematiko» គឺកើតសេចក្តីសង្ស័យឡើងដោយន័យជាដើមថា «តើនេះជាមាសពិត ឬជាមាសសន្លឹកហ្ន៎?» ហើយក៏ទទួលយក។

Rūpiye arūpiyasaññīti suvaṇṇādīsu kharapattādisaññī. Apica puññakāmā rājorodhādayo bhattakhajjakagandhapiṇḍādīsu pakkhipitvā hiraññasuvaṇṇaṃ denti, coḷabhikkhāya carantānaṃ dassante baddhakahāpaṇādīhiyeva saddhiṃ coḷakāni denti, bhikkhū bhattādisaññāya vā coḷakasaññāya vā paṭiggaṇhanti, evampi rūpiye arūpiyasaññī rūpiyaṃ gaṇhātīti veditabbo. Paṭiggaṇhantena pana ‘‘imasmiṃ gehe idaṃ laddha’’nti sallakkhetabbaṃ. Yena hi assatiyā dinnaṃ hoti, so satiṃ paṭilabhitvā puna āgacchati, athassa vattabbaṃ – ‘‘tava coḷakaṃ passāhī’’ti. Sesamettha uttānatthameva.

ពាក្យថា «Rūpiye arūpiyasaññī» គឺមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងវត្ថុមានមាសជាដើម ថាជាមាសសន្លឹកជាដើម ហើយទទួលយក។ មួយវិញទៀត ពួកជនអ្នកប្រាថ្នាបុណ្យ មានស្រីស្នំជាដើម តែងដាក់កាក់ប្រាក់កាក់មាសទៅក្នុងភត្ត ភោជនាហារ និងដុំគ្រឿងក្រអូបជាដើម ហើយប្រគេន ឬពួកជនតែងប្រគេនសំពត់ ព្រមទាំងកហាបណៈដែលចងភ្ជាប់នឹងជាយសំពត់ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រេចទៅដើម្បីសូមសំពត់ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ទទួលយកដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាភត្តជាដើម ឬដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាសំពត់ គប្បីជ្រាបថា សូម្បីតែការទទួលយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថា «កាលបើជារូបិយៈ មានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនមែនរូបិយៈ ហើយទទួលយករូបិយៈ» ដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាលបើទទួលយក គប្បីកត់សម្គាល់ទុកថា «អាត្មាអញបានរបស់នេះក្នុងផ្ទះនេះ»។ ព្រោះថា បើទាយកណាប្រគេនដោយខ្វះសតិស្មារតី កាលបើទាយកនោះបានសតិឡើងវិញ ហើយត្រឡប់មកវិញ ភិក្ខុនោះគប្បីប្រាប់ទាយកនោះថា «ចូរអ្នកមើលសំពត់របស់អ្នកចុះ»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Samuṭṭhānādīsu chasamuṭṭhānaṃ, siyā kiriyaṃ gahaṇena āpajjanato, siyā akiriyaṃ paṭikkhepassa akaraṇato rūpiyaaññavādakaupassutisikkhāpadāni hi tīṇi ekaparicchedāni, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

ក្នុងចំណោមសមុដ្ឋានជាដើម សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន៦ ជួនកាលជាកិរិយៈ ព្រោះត្រូវអាបត្តិដោយការទទួលយក ជួនកាលជាអកិរិយៈ ព្រោះត្រូវអាបត្តិដោយការមិនធ្វើការបដិសេធ។ ព្រោះថា សិក្ខាបទទាំង៣ គឺ រូបិយសិក្ខាបទ អញ្ញវាទកសិក្ខាបទ និងឧបស្សុតិសិក្ខាបទ មានកំណត់ចំណែកស្មើគ្នា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣។

Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

សេចក្តីអធិប្បាយរូបិយសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā

៩. សេចក្តីអធិប្បាយរូបិយសំវោហារសិក្ខាបទ

587. Tena samayenāti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ. Tattha nānappakārakanti katākatādivasena anekavidhaṃ. Rūpiyasaṃvohāranti jātarūparajataparivattanaṃ. Samāpajjantīti paṭiggahaṇasseva paṭikkhitattā paṭiggahitaparivattane dosaṃ apassantā karonti.

៥៨៧. ពាក្យថា «Tena samayena» គឺរូបិយសំវោហារសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «nānappakārakaṃ» គឺមានច្រើនប្រការ ដោយអំណាចនៃមាសប្រាក់ដែលធ្វើរួចហើយ និងមិនទាន់ធ្វើជាដើម។ ពាក្យថា «rūpiyasaṃvohāraṃ» គឺការដោះដូរមាសនិងប្រាក់។ ពាក្យថា «samāpajjanti» គឺព្រោះតែការទទួលយកត្រូវបានហាមឃាត់ហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនឃើញទោសក្នុងការដោះដូររូបិយៈដែលខ្លួនទទួលយកហើយ ទើបធ្វើការដោះដូរនោះ។

589. Sīsūpagantiādīsu [Pg.276] sīsaṃ upagacchatīti sīsūpagaṃ, potthakesu pana ‘‘sīsūpaka’’nti likhitaṃ, yassa kassaci sīsālaṅkārassetaṃ adhivacanaṃ. Esa nayo sabbattha. Katena katantiādīsu suddho rūpiyasaṃvohāroyeva.

៥៨៩. ក្នុងពាក្យមានពាក្យថា «sīsūpagaṃ» ជាដើម គ្រឿងប្រដាប់ណាដែលចូលទៅជិតក្បាល គ្រឿងប្រដាប់នោះឈ្មោះថា «sīsūpaga» ប៉ុន្តែក្នុងសៀវភៅទាំងឡាយសរសេរថា «sīsūpaka» នេះជាឈ្មោះនៃគ្រឿងអលង្ការក្បាលណាមួយ។ ន័យនេះដូចគ្នាគ្រប់ពាក្យ។ ក្នុងពាក្យថា «katena kataṃ» ជាដើម គឺសំដៅយកការដោះដូររូបិយៈសុទ្ធសាធតែម្តង។

Rūpiye rūpiyasaññītiādimhi purimasikkhāpade vuttavatthūsu nissaggiyavatthunā nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, aparāparaparivattane iminā nissaggiyapācittiyameva. Nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā cetāpentassapi eseva nayo. Yo hi ayaṃ arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetītiādi dutiyo tiko vutto, tassānulomattā avuttopi ayamaparopi rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpetītiādi tiko veditabbo. Attano vā hi arūpiyena parassa rūpiyaṃ cetāpeyya attano vā rūpiyena parassa arūpiyaṃ, ubhayathāpi rūpiyasaṃvohāro katoyeva hoti, tasmā pāḷiyaṃ ekantena rūpiyapakkhe ekoyeva tiko vuttoti.

ក្នុងសិក្ខាបទមុន មានពាក្យថា «Rūpiye rūpiyasaññī» ជាដើម ក្នុងបណ្តាវត្ថុដែលបានពោលហើយ ភិក្ខុកាលបើដោះដូរវត្ថុដែលជាកត្តានៃនិស្សគ្គិយៈ នឹងវត្ថុដែលជាកត្តានៃនិស្សគ្គិយៈ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយដោយសិក្ខាបទមុន ក្នុងការដោះដូរជាបន្តបន្ទាប់ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយដោយសិក្ខាបទនេះឯង។ សូម្បីតែកាលបើដោះដូរវត្ថុដែលជាកត្តានៃនិស្សគ្គិយៈ នឹងវត្ថុដែលជាកត្តានៃទុក្កដៈ ឬវត្ថុដែលជាកប្បិយៈ ន័យនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត តិកៈទីពីរដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកថា «arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpeti» ជាដើមនោះ គប្បីជ្រាបថា សូម្បីតែតិកៈមួយទៀតដែលមិនបានសម្តែងទុកដោយផ្ទាល់ គឺ «rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpeti» ជាដើម ក៏សមគួរតាមតិកៈនោះដែរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទោះបីដោះដូររបស់មិនមែនរូបិយៈរបស់ខ្លួន នឹងរូបិយៈរបស់អ្នកដទៃក្តី ឬដោះដូររូបិយៈរបស់ខ្លួន នឹងរបស់មិនមែនរូបិយៈរបស់អ្នកដទៃក្តី ទាំងពីរយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើរូបិយសំវោហារដូចគ្នា ហេតុនោះ ក្នុងព្រះបាលី ព្រះអង្គទើបតែទ្រង់សម្តែងតិកៈតែមួយគត់ខាងចំណែករូបិយៈដោយពិតប្រាកដ។

Dukkaṭavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena dukkaṭaṃ, pacchā parivattane iminā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, garukassa cetāpitattā. Dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthumeva, kappiyavatthuṃ vā cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena dukkaṭaṃ, pacchā parivattanepi iminā dukkaṭameva. Kasmā? Akappiyavatthunā cetāpitattā. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sace kayavikkayaṃ samāpajjeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti bhāsitaṃ, taṃ dubbhāsitaṃ. Kasmā? Na hi dānaggahaṇato añño kayavikkayo nāma atthi, kayavikkayasikkhāpadañca kappiyavatthunā kappiyavatthuparivattanameva sandhāya vuttaṃ, tañca kho aññatra sahadhammikehi. Idaṃ sikkhāpadaṃ rūpiyena ca rūpiyārūpiyacetāpanaṃ arūpiyena ca rūpiyacetāpanaṃ. Dukkaṭavatthunā pana dukkaṭavatthuno cetāpanaṃ neva idha na tattha pāḷiyaṃ vuttaṃ, na cettha anāpatti bhavituṃ arahati. Tasmā yatheva dukkaṭavatthuno paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, tatheva tassa vā tena vā cetāpanepi dukkaṭaṃ yuttanti bhagavato adhippāyaññūhi vuttaṃ.

ចំណែកឯភិក្ខុដែលដោះដូរវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ នឹងវត្ថុជាកត្តានៃនិស្សគ្គិយៈ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដោយសិក្ខាបទមុន ក្នុងការដោះដូរជាក្រោយ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយដោយសិក្ខាបទនេះ ព្រោះតែបានដោះដូរវត្ថុដែលជាទោសធ្ងន់។ កាលបើដោះដូរវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ នឹងវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈដូចគ្នា ឬនឹងវត្ថុជាកប្បិយៈ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដោយសិក្ខាបទមុន ទោះបីក្នុងការដោះដូរជាក្រោយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដោយសិក្ខាបទនេះដូចគ្នា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែបានដោះដូរនឹងវត្ថុដែលជាអកប្បិយៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថា លោកពោលថា «បើភិក្ខុធ្វើការទិញលក់ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយ» ពាក្យនោះជាពាក្យពោលមិនល្អ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការទិញលក់ក្រៅពីការឲ្យនិងការទទួលយក មិនមានឡើយ ហើយកយវិក្កយសិក្ខាបទ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែការដោះដូរកប្បិយវត្ថុ នឹងកប្បិយវត្ថុប៉ុណ្ណោះ ហើយការដោះដូរនោះសោត ត្រូវធ្វើក្រៅពីសហធម្មិកទាំងឡាយ។ ចំណែកឯសិក្ខាបទនេះ សំដៅយកការដោះដូររូបិយៈ នឹងរូបិយៈ ឬរបស់មិនមែនរូបិយៈ និងការដោះដូររបស់មិនមែនរូបិយៈ នឹងរូបិយៈ។ ប៉ុន្តែ ការដោះដូរវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ នឹងវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ មិនមានសម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីនៃសិក្ខាបទនេះ ឬសិក្ខាបទនោះឡើយ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក្នុងរឿងនេះមិនគួរជាអនាបត្តិឡើយ។ ហេតុនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយដែលដឹងនូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះភគវន្ត ទើបពោលថា «ការទទួលយកវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដយ៉ាងណា សូម្បីការដោះដូរវត្ថុនោះ ឬការដោះដូរដោយវត្ថុនោះ ក៏គួរត្រូវអាបត្តិទុក្កដយ៉ាងនោះដែរ»។

Kappiyavatthunā [Pg.277] pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena anāpatti, pacchā parivattane iminā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘arūpiye arūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpeti nissaggiyaṃ pācittiya’’nti. Teneva kappiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ cetāpentassa mūlapaṭiggahaṇe tatheva anāpatti, pacchā parivattane iminā dukkaṭaṃ. Kasmā? Akappiyassa cetāpitattā. Kappiyavatthunā pana kappiyavatthuṃ aññatra sahadhammikehi cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena anāpatti, pacchā parivattane upari kayavikkayasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Kayavikkayaṃ mocetvā gaṇhantassa uparisikkhāpadenapi anāpatti, vaḍḍhiṃ payojentassa dukkaṭaṃ.

ចំណែកឯភិក្ខុដែលដោះដូរកប្បិយវត្ថុ នឹងវត្ថុជាកត្តានៃនិស្សគ្គិយៈ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង មិនត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទមុនឡើយ ក្នុងការដោះដូរជាក្រោយ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយដោយសិក្ខាបទនេះ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា «កាលបើមិនមែនរូបិយៈ មានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនមែនរូបិយៈ ហើយដោះដូរយករូបិយៈ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយ»។ ព្រោះហេនោះឯង កាលបើភិក្ខុដោះដូរកប្បិយវត្ថុ នឹងវត្ថុជាកត្តានៃទុក្កដៈ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង មិនត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា ក្នុងការដោះដូរជាក្រោយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដោយសិក្ខាបទនេះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែបានដោះដូរនឹងវត្ថុដែលជាអកប្បិយៈ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលដោះដូរកប្បិយវត្ថុ នឹងកប្បិយវត្ថុ ក្រៅពីសហធម្មិកទាំងឡាយ ក្នុងការទទួលយកលើកដំបូង មិនត្រូវអាបត្តិដោយសិក្ខាបទមុនឡើយ ក្នុងការដោះដូរជាក្រោយ ត្រូវអាបត្តិនីសសគ្គិយបាចិត្តិយដោយកយវិក្កយសិក្ខាបទខាងលើ។ ចំពោះភិក្ខុដែលទទួលយកដោយវៀរចាកការទិញលក់ មិនត្រូវអាបត្តិសូម្បីដោយសិក្ខាបទខាងលើឡើយ ចំណែកភិក្ខុដែលឲ្យខ្ចីយកការប្រាក់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Imassa ca rūpiyasaṃvohārassa garukabhāvadīpakaṃ idaṃ pattacatukkaṃ veditabbaṃ. Yo hi rūpiyaṃ uggaṇhitvā tena ayabījaṃ samuṭṭhāpeti, taṃ koṭṭāpetvā tena lohena pattaṃ kāreti, ayaṃ patto mahāakappiyo nāma, na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātuṃ. Sace hi taṃ vināsetvā thālakaṃ kāreti, tampi akappiyaṃ. Vāsiṃ kāreti, tāya chinnaṃ dantakaṭṭhampi akappiyaṃ. Baḷisaṃ kāroti, tena māritā macchāpi akappiyā. Vāsiphalaṃ tāpetvā udakaṃ vā khīraṃ vā uṇhāpeti, tampi akappiyameva.

គប្បីជ្រាបនូវពួកនៃបាត្រទាំង៤ នេះ ដែលបង្ហាញពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃរូបិយសំវោហារនេះ។ ភិក្ខុណាទទួលយករូបិយៈ ហើយញ៉ាំងរ៉ែដែកឲ្យកើតឡើងដោយរូបិយៈនោះ រួចឲ្យគេដំរ៉ែដែកនោះ ហើយធ្វើជាបាត្រដោយលោហៈនោះ បាត្រនេះឈ្មោះថាជាអកប្បិយវត្ថុដ៏ធំធេង មិនអាចធ្វើឲ្យជាកប្បិយវត្ថុដោយឧបាយណាមួយបានឡើយ។ ប្រសិនបើកម្ទេចបាត្រនោះចោល ហើយធ្វើជាថាស សូម្បីថាសនោះក៏ជាអកប្បិយវត្ថុដែរ។ បើធ្វើជាកាំបិតចិត ឈើស្ទង់ធ្មេញដែលកាត់ដោយកាំបិតនោះ ក៏ជាអកប្បិយវត្ថុដែរ។ បើធ្វើជាផ្លែសន្ទូច ត្រីទាំងឡាយដែលសម្លាប់ដោយផ្លែសន្ទូចនោះ ក៏ជាអកប្បិយវត្ថុដែរ។ បើដុតផ្លែកាំបិតឲ្យក្តៅ ហើយធ្វើទឹក ឬទឹកដោះឲ្យក្តៅ សូម្បីទឹកឬទឹកដោះនោះ ក៏ជាអកប្បិយវត្ថុដែរ។

Yo pana rūpiyaṃ uggaṇhitvā tena pattaṃ kiṇāti, ayampi patto akappiyo. ‘‘Pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sakkā pana kappiyo kātuṃ, so hi mūle mūlasāmikānaṃ patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hoti. Kappiyabhaṇḍaṃ datvā gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.

ចំណែកឯភិក្ខុណាទទួលយករូបិយៈ ហើយទិញបាត្រដោយរូបិយៈនោះ សូម្បីបាត្រនេះក៏ជាអកប្បិយវត្ថុដែរ។ ក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា «មិនគួរដល់សហធម្មិកទាំង៥ ឡើយ»។ ប៉ុន្តែ បាត្រនោះអាចធ្វើឲ្យជាកប្បិយវត្ថុបាន គឺកាលបើប្រគល់តម្លៃទៅឲ្យម្ចាស់តម្លៃវិញ និងប្រគល់បាត្រទៅឲ្យម្ចាស់បាត្រវិញ បាត្រនោះក៏ក្លាយជាកប្បិយវត្ថុ។ ការប្រគល់កប្បិយភណ្ឌជំនួស រួចទទួលយកមកប្រើប្រាស់ គឺសមគួរហើយ។

Yopi rūpiyaṃ uggaṇhāpetvā kappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ ruccatī’’ti vadati. Kappiyakārako ca taṃ rūpiyaṃ datvā kammāraṃ saññāpeti, ayampi patto kappiyavohārena gahitopi dutiyapattasadisoyeva, mūlassa sampaṭicchitattā akappiyo. Kasmā sesānaṃ na kappatīti? Mūlassa anissaṭṭhattā.

សូម្បីភិក្ខុណាបញ្ជាឲ្យគេទទួលយករូបិយៈ ហើយទៅកាន់ផ្ទះជាងដែកជាមួយកប្បិយការក ក្រឡេកឃើញបាត្រហើយពោលថា «បាត្រនេះពេញចិត្តអាត្មាហើយ»។ កប្បិយការកក៏ប្រគល់រូបិយៈនោះទៅជាងដែកដើម្បីឲ្យគេយល់ព្រម បាត្រនេះទោះបីជាបានមកដោយវោហារជាកប្បិយៈក៏ដោយ ក៏ដូចគ្នានឹងបាត្រទីពីរដែរ គឺមិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ ព្រោះតែខ្លួនបានទទួលយកតម្លៃនោះតាំងពីដំបូង។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមិនគួរដល់ភិក្ខុដទៃទៀត? ឆ្លើយថា ព្រោះតែតម្លៃនោះមិនទាន់បានលះបង់ចេញ។

Yo pana rūpiyaṃ asampaṭicchitvā ‘‘therassa pattaṃ kiṇitvā dehī’’ti pahitakappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ime kahāpaṇe [Pg.278] gahetvā imaṃ dehī’’ti kahāpaṇe dāpetvā gahito, ayaṃ patto etasseva bhikkhuno na vaṭṭati dubbicāritattā, aññesaṃ pana vaṭṭati, mūlassa asampaṭicchitattā.

ចំណែកឯភិក្ខុណា មិនបានទទួលយករូបិយៈដោយខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែបានទៅកាន់ផ្ទះជាងដែកជាមួយកប្បិយការកដែលគេចាត់ទៅដោយពាក្យថា «ចូរទិញបាត្រប្រគេនព្រះថេរៈផង» លុះឃើញបាត្រហើយ ក៏បង្គាប់ឲ្យគេប្រគល់កហាបណៈដោយពាក្យថា «ចូរទទួលយកកហាបណៈទាំងនេះ ហើយប្រគល់បាត្រនេះមក» បាត្រដែលបានមកយ៉ាងនេះ មិនគួរដល់ភិក្ខុរូបនេះឡើយ ព្រោះតែការចាត់ចែងមិនត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែគួរដល់ភិក្ខុដទៃទៀត ព្រោះភិក្ខុរូបនេះមិនបានទទួលយកតម្លៃនោះតាំងពីដំបូង។

Mahāsumattherassa kira upajjhāyo anuruddhatthero nāma ahosi. So attano evarūpaṃ pattaṃ sappissa pūretvā saṅghassa nissajji. Tipiṭakacūḷanāgattherassapi saddhivihārikānaṃ evarūpo patto ahosi. Taṃ theropi sappissa pūrāpetvā saṅghassa nissajjāpesīti. Idaṃ akappiyapattacatukkaṃ.

ឮថា ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះមហាសុមត្ថេរ មាននាមថាព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ។ ព្រះថេរៈនោះបានញ៉ាំងបាត្រមានសភាពបែបនេះរបស់ខ្លួនឲ្យពេញដោយទឹកដោះថ្លា ហើយលះបង់ប្រគេនដល់សង្ឃ។ សូម្បីពួកសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះតិបិដកចូឡនាគត្ថេរ ក៏មានបាត្រមានសភាពបែបនេះដែរ ព្រះថេរៈក៏បានបង្គាប់ឲ្យគេចាក់ទឹកដោះថ្លាឲ្យពេញបាត្រនោះ ហើយលះបង់ប្រគេនដល់សង្ឃ។ នេះជាពួកនៃបាត្រអកប្បិយៈទាំង៤។

Sace pana rūpiyaṃ asampaṭicchitvā ‘‘therassa pattaṃ kiṇitvā dehī’’ti pahitakappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ ruccatī’’ti vā ‘‘imāhaṃ gahessāmī’’ti vā vadati, kappiyakārako ca taṃ rūpiyaṃ datvā kammāraṃ saññāpeti, ayaṃ patto sabbakappiyo buddhānampi paribhogārahoti.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនបានទទួលយករូបិយៈទេ ហើយទៅកាន់ផ្ទះជាងដែកជាមួយកប្បិយការកដែលគេចាត់ទៅដោយពាក្យថា «ចូរទិញបាត្រប្រគេនព្រះថេរៈផង» លុះឃើញបាត្រហើយ ក៏ពោលថា «បាត្រនេះពេញចិត្តអាត្មាហើយ» ឬពោលថា «អាត្មនឹងយកបាត្រនេះ» ហើយកប្បិយការកក៏ប្រគល់រូបិយៈនោះទៅជាងដែកដើម្បីឲ្យគេយល់ព្រម បាត្រនេះជាកប្បិយវត្ថុទាំងស្រុង គួរដល់ការប្រើប្រាស់ សូម្បីតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ។

591. Arūpiye rūpiyasaññīti kharapattādīsu suvaṇṇādisaññī. Āpatti dukkaṭassāti sace tena arūpiyaṃ cetāpeti dukkaṭāpatti hoti. Esa nayo vematike. Arūpiyasaññissa pana pañcahi sahadhammikehi saddhi ‘‘idaṃ gahetvā idaṃ dethā’’ti kayavikkayaṃ karontassāpi anāpatti. Sesaṃ uttānameva.

៥៩១. ពាក្យថា «Arūpiye rūpiyasaññī» គឺមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងវត្ថុមានមាសសន្លឹកជាដើម ថាជាមាសពិតជាដើម។ ពាក្យថា «Āpatti dukkaṭassa» គឺប្រសិនបើភិក្ខុដោះដូររបស់មិនមែនរូបិយៈដោយរបស់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ន័យនេះដូចគ្នាសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនមែនរូបិយៈ ហើយធ្វើការទិញលក់ជាមួយសហធម្មិកទាំង៥ ដោយពាក្យថា «ចូរទទួលយករបស់នេះ ហើយប្រគល់របស់នេះមក» មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន៦ ជាកិរិយៈ មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត៣ មានវេទនា៣។

Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

សេចក្តីអធិប្បាយរូបិយសំវោហារសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā

១០. សេចក្តីអធិប្បាយកយវិក្កយសិក្ខាបទ

593. Tena samayenāti kayavikkayasikkhāpadaṃ. Tattha kati hipi tyāyanti kati te ayaṃ, hikāro panettha padapūraṇo, pikāro garahāyaṃ, ayaṃ dubbalasaṅghāṭi tava kati divasāni bhavissatīti attho. Atha vā katihampi tyāyantipi pāṭho. Tattha katihanti kati ahāni, kati divasānīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva. Katihipi myāyanti idampi [Pg.279] eteneva nayena veditabbaṃ. Gihīpi naṃ gihissāti ettha nanti nāmatthe nipāto, gihī nāma gihissāti vuttaṃ hoti.

៥៩៣. ពាក្យថា «Tena samayena» នេះ គឺកយវិក្កយសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីការទិញលក់)។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ បទថា «kati hipi tyāyanti» គឺមានបទវិភាគថា «kati te ayaṃ»។ ហិការៈ ក្នុងបទនោះ គ្រាន់តែជាបទបំពេញ (បទបូរណៈ) ចំណែកឯ បិការៈ ប្រើក្នុងន័យតិះដៀល។ សេចក្តីពន្យល់ថា «សង្ឃាដិដ៏ទន់ខ្សោយ (ចាស់) នេះរបស់អ្នក តើនឹងនៅប្រើបានប៉ុន្មានថ្ងៃទៅ?»។ មួយវិញទៀត ក៏មានបាឋថា «katihampi tyāyanti» ដែរ។ ក្នុងបាឋនោះ បទថា «katihanti» មានន័យថា «kati ahāni» គឺ «ប៉ុន្មានថ្ងៃ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ សូម្បីតែបាឋថា «Katihipi myāyanti» នេះ ក៏គប្បីដឹងដោយន័យនេះដូចគ្នា។ ក្នុងបទថា «gihīpi naṃ gihissā» នេះ ពាក្យថា «naṃ» ជានិបាតក្នុងន័យជាឈ្មោះ (នាមត្ថៈ) មានន័យថា «គ្រហស្ថ (ឈ្មោះថាគ្រហស្ថ) ឲ្យដល់គ្រហស្ថ»។

594. Nānappakārakanti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ. Tenevassa padabhājane cīvaraṃ ādiṃ katvā dasikasuttapariyosānaṃ kappiyabhaṇḍameva dassitaṃ. Akappiyabhaṇḍaparivattanañhi kayavikkayasaṅgahaṃ na gacchati. Kayavikkayanti kayañceva vikkayañca. ‘‘Iminā imaṃ dehī’’tiādinā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati, attano kappiyabhaṇḍaṃ dento vikkayaṃ.

៥៩៤. បទថា «Nānappakārakaṃ» សំដៅដល់វត្ថុជាច្រើនប្រការ ដោយអំណាចនៃកប្បិយភណ្ឌមានចីវរជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនីយនៃបទនោះ លោកទើបសម្តែងតែកប្បិយភណ្ឌប៉ុណ្ណោះ ដោយផ្តើមតាំងពីចីវរ រហូតដល់សរសៃអំបោះជាយចីវរជាទីបំផុត។ ព្រោះថា ការដោះដូរអកប្បិយភណ្ឌ មិនរាប់បញ្ចូលក្នុងការទិញលក់ (កយវិក្កយៈ) ឡើយ។ បទថា «Kayavikkayaṃ» គឺការទិញ និងការលក់។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលបើកាន់យកកប្បិយភណ្ឌរបស់បុគ្គលដទៃ ដោយន័យជាដើមថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ» ឈ្មោះថា ត្រូវអាបត្តិព្រោះការទិញ កាលបើឲ្យកប្បិយភណ្ឌរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា ត្រូវអាបត្តិព្រោះការលក់។

595. Ajjhācaratīti abhibhavitvā carati, vītikkamavācaṃ bhāsatīti attho. Yato kayitañca hoti vikkayitañcāti yadā kayitañca hoti parabhaṇḍaṃ attano hatthagataṃ karontena, vikkītañca attano bhaṇḍaṃ parahatthagataṃ karontena. ‘‘Iminā ima’’ntiādivacanānurūpato pana pāṭhe paṭhamaṃ attano bhaṇḍaṃ dassitaṃ.

៥៩៥. បទថា «Ajjhācarati» សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តកន្លង (គ្របសង្កត់) គឺពោលពាក្យកន្លងសិក្ខាបទ។ បទថា «Yato kayitañca hoti vikkayitañca» សេចក្តីថា កាលណាការទិញសម្រេចហើយ ដោយការធ្វើទ្រព្យរបស់បុគ្គលដទៃឲ្យមកនៅក្នុងដៃរបស់ខ្លួន និងការលក់សម្រេចហើយ ដោយការធ្វើទ្រព្យរបស់ខ្លួនឲ្យទៅនៅក្នុងដៃរបស់បុគ្គលដទៃ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបាលី លោកសម្តែងទ្រព្យរបស់ខ្លួនមុន ឲ្យសមស្របតាមពាក្យពោលជាដើមថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ»។

Nissajjitabbanti evaṃ parassa hatthato kayavasena gahitakappiyabhaṇḍaṃ nissajjitabbaṃ. Ayañhi kayavikkayo ṭhapetvā pañca sahadhammike avasesehi gihipabbajitehi antamaso mātāpitūhipi saddhiṃ na vaṭṭati.

បទថា «Nissajjitabbaṃ» សេចក្តីថា កប្បិយភណ្ឌដែលភិក្ខុកាន់យកពីដៃរបស់បុគ្គលដទៃ ដោយអំណាចនៃការទិញយ៉ាងនេះ គប្បីលះបង់ (ស្បង់ចោល)។ ព្រោះថា ការទិញលក់នេះ លើកលែងតែសហធម្មិកទាំង ៥ រូបចេញ ក្រៅពីនោះ ទោះបីជាគ្រហស្ថ ឬបព្វជិត ដទៃទៀត សូម្បីតែមាតាបិតារបស់ខ្លួន ក៏មិនគួរធ្វើឡើយ

Tatrāyaṃ vinicchayo – vatthena vā vatthaṃ hotu bhattena vā bhattaṃ, yaṃ kiñci kappiyaṃ ‘‘iminā imaṃ dehī’’ti vadati, dukkaṭaṃ. Evaṃ vatvā mātuyāpi attano bhaṇḍaṃ deti, dukkaṭaṃ. ‘‘Iminā imaṃ dehī’’ti vutto vā ‘‘imaṃ dehi, imaṃ te dassāmī’’ti vatvā vā mātuyāpi bhaṇḍaṃ attanā gaṇhāti, dukkaṭaṃ. Attano bhaṇḍe parahatthaṃ parabhaṇḍe ca attano hatthaṃ sampatte nissaggiyaṃ. Mātaraṃ pana pitaraṃ vā ‘‘imaṃ dehī’’ti vadato viññatti na hoti. ‘‘Imaṃ gaṇhāhī’’ti vadato saddhādeyyavinipātanaṃ na hoti. Aññātakaṃ ‘‘imaṃ dehī’’ti vadato viññatti hoti. ‘‘Imaṃ gaṇhāhī’’ti vadato saddhādeyyavinipātanaṃ hoti. ‘‘Iminā imaṃ dehī’’ti kayavikkayaṃ āpajjato nissaggiyaṃ. Tasmā kappiyabhaṇḍaṃ parivattentena mātāpitūhipi saddhiṃ kayavikkayaṃ aññātakehi saddhiṃ tisso āpattiyo mocentena parivattetabbaṃ.

ក្នុងការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនោះ មានសេចក្តីដូចតទៅនេះ៖ ទោះបីជាការដូរក្រណាត់នឹងក្រណាត់ក្តី បាយនឹងបាយក្តី ឬវត្ថុកប្បិយណាមួយក្តី បើភិក្ខុពោលថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ ទោះបីជាឲ្យទ្រព្យរបស់ខ្លួនដល់មាតាក៏ដោយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ឬមួយ កាលបើគេពោលថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ» ឬភិក្ខុពោលថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ខ្ញុំនឹងឲ្យវត្ថុនេះដល់អ្នក» ហើយខ្លួនឯងកាន់យកទ្រព្យរបស់មាតា ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើទ្រព្យរបស់ខ្លួនទៅដល់ដៃអ្នកដទៃ និងទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃមកដល់ដៃរបស់ខ្លួន ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុពោលនឹងមាតា ឬបិតាថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ» មិនឈ្មោះថាជាវិញ្ញត្តិ (ការសុំខុសវិន័យ) ឡើយ។ កាលបើពោលថា «ចូរទទួលយកវត្ថុនេះ» ក៏មិនឈ្មោះថាជាការធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះនូវសទ្ធាទេយ្យវត្ថុឡើយ។ ចំណែកឯការនិយាយទៅកាន់ជនមិនមែនជាញាតិថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ» ឈ្មោះថាជាវិញ្ញត្តិ។ ការនិយាយថា «ចូរទទួលយកវត្ថុនេះ» ឈ្មោះថាជាការធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះនូវសទ្ធាទេយ្យវត្ថុ។ ភិក្ខុកាលបើប្រព្រឹត្តការទិញលក់ដោយពាក្យថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ» ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុកាលបើដោះដូរកប្បិយភណ្ឌ សូម្បីតែជាមួយមាតាបិតា ក៏គប្បីដោះដូរដោយវៀរចាកការទិញលក់ និងកាលបើដោះដូរជាមួយជនមិនមែនជាញាតិ ក៏គប្បីដោះដូរដោយរួចផុតពីអាបត្តិទាំង ៣ (ទុក្កដ វិញ្ញត្តិ និងសទ្ធាទេយ្យវិនីបាតនៈ)។

Tatrāyaṃ [Pg.280] parivattanavidhi – bhikkhussa pātheyyataṇḍulā honti, so antarāmagge bhattahatthaṃ purisaṃ disvā ‘‘amhākaṃ taṇḍulā atthi, na ca no imehi attho, bhattena pana attho’’ti vadati. Puriso taṇḍule gahetvā bhattaṃ deti, vaṭṭati. Tissopi āpattiyo na honti. Antamaso nimittakammamattampi na hoti. Kasmā? Mūlassa atthitāya. Parato ca vuttameva ‘‘idaṃ amhākaṃ atthi, amhākañca iminā ca iminā ca atthoti bhaṇatī’’ti. Yo pana evaṃ akatvā ‘‘iminā imaṃ dehī’’ti parivatteti; yathāvatthukameva. Vighāsādaṃ disvā ‘‘imaṃ odanaṃ bhuñjitvā, rajanaṃ vā dārūni vā āharā’’ti vadati, rajanachalligaṇanāya dārugaṇanāya ca nissaggiyāni honti. ‘‘Imaṃ odanaṃ bhuñjitvā idaṃ nāma karothā’’ti dantakārādīhi sippikehi dhamakaraṇādīsu taṃ taṃ parikkhāraṃ kāreti, rajakehi vā vatthaṃ dhovāpeti; yathāvatthukameva. Nhāpitena kese chindāpeti, kammakārehi navakammaṃ kāreti; yathāvatthukameva. Sace pana ‘‘idaṃ bhattaṃ bhuñjitvā idaṃ karothā’’ti na vadati ‘‘idaṃ bhattaṃ bhuñja bhuttosi bhuñjissasi, idaṃ nāma karohī’’ti vadati, vaṭṭati. Ettha ca kiñcāpi vatthadhovane vā kesacchedane vā bhūmisodhanādinavakamme vā parabhaṇḍaṃ attano hatthagataṃ nissajjitabbaṃ nāma natthi. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana daḷhaṃ katvā vuttattā na sakkā etaṃ paṭikkhipituṃ, tasmā yathā nissaggiyavatthumhi paribhutte vā naṭṭhe vā pācittiyaṃ deseti, evamidhāpi desetabbaṃ.

ក្នុងរឿងនោះ នេះជាវិធីដោះដូរ៖ ភិក្ខុមានអង្ករជាស្បៀងធ្វើដំណើរ ភិក្ខុនោះឃើញបុរសម្នាក់កាន់បាយនៅកណ្តាលផ្លូវ ហើយពោលថា «យើងមានអង្ករ អង្ករទាំងនេះគ្មានប្រយោជន៍ដល់យើងទេ តែយើងត្រូវការបាយវិញ»។ បុរសនោះទទួលយកអង្ករហើយប្រគេនបាយ យ៉ាងនេះគួរ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ អាបត្តិទាំង ៣ មិនមានឡើយ។ សូម្បីតែការធ្វើនិមិត្តកម្មបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែមានវត្ថុដើម (អង្ករ) ស្រាប់។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងអនាបត្តិវារៈខាងក្រោយថា «ភិក្ខុពោលថា វត្ថុនេះរបស់យើងមាន យើងត្រូវការវត្ថុនេះ និងវត្ថុនេះ»។ ចំណែកឯភិក្ខុណា មិនធ្វើដូច្នោះទេ តែត្រឡប់ជាដោះដូរដោយពោលថា «ចូរឲ្យវត្ថុនេះ ដោយវត្ថុនេះ» ត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង។ ភិក្ខុឃើញអ្នកស៊ីសំណល់ (វិឃាសាទៈ) ហើយពោលថា «ចូរអ្នកបរិភោគបាយនេះ ហើយទៅយកទឹកជ្រលក់ ឬឧសមកឲ្យខ្ញុំ» ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយទៅតាមចំនួនសំបកឈើជ្រលក់ពណ៌ និងចំនួនឧស។ ភិក្ខុពោលថា «ចូរអ្នកបរិភោគបាយនេះ ហើយធ្វើការងារឈ្មោះនេះ» ហើយប្រើជាងភ្លុកជាដើម ឲ្យធ្វើគ្រឿងបរិក្ខារផ្សេងៗ មានធម្មក្រងជាដើម ឬប្រើជាងបោកគក់ឲ្យបោកសម្លៀកបំពាក់ ត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង។ ប្រើជាងកាត់សក់ឲ្យកាត់សក់ ឬប្រើកម្មករឲ្យធ្វើនវកម្ម ត្រូវអាបត្តិទៅតាមវត្ថុនោះឯង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុមិនពោលថា «ចូរអ្នកបរិភោគបាយនេះ ហើយធ្វើការងារនេះ» ទេ តែពោលថា «ចូរអ្នកបរិភោគបាយនេះចុះ អ្នកបរិភោគហើយ ឬនឹងបរិភោគ ហើយចូរធ្វើការងារឈ្មោះនេះ» យ៉ាងនេះគួរ (មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ)។ ក្នុងរឿងនេះ ទោះបីជាក្នុងការបោកសម្លៀកបំពាក់ក្តី ការកាត់សក់ក្តី ការធ្វើនវកម្មមានការជម្រះដីជាដើមក្តី វត្ថុរបស់អ្នកដទៃដែលមកដល់ដៃរបស់ខ្លួន ដែលឈ្មោះថាជាវត្ថុត្រូវលះបង់ (នីស្សគ្គិយ) នោះ មិនមានក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែ ព្រោះតែលោកពោលយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ភិក្ខុមិនអាចបដិសេធពាក្យនោះបានឡើយ ហេតុនោះ ដូចជាភិក្ខុត្រូវសម្តែងអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងកាលដែលវត្ថុជានីស្សគ្គិយត្រូវបានប្រើប្រាស់អស់ទៅ ឬបាត់បង់ទៅយ៉ាងណា សូម្បីក្នុងរឿងនេះ ក៏គប្បីសម្តែងអាបត្តិយ៉ាងនោះដែរ។

596. Kayavikkaye kayavikkayasaññītiādimhi yo kayavikkayaṃ samāpajjati, so tasmiṃ kayavikkayasaññī vā bhavatu vematiko vā, na kayavikkayasaññī vā nissaggiyapācittiyameva. Cūḷattike dvīsu padesu dukkaṭamevāti evamattho daṭṭhabbo.

៥៩៦. ក្នុងបទជាដើមថា «Kayavikkaye kayavikkayasaññī» (ភិក្ខុដឹងច្បាស់ថាជាការទិញលក់ ក្នុងវត្ថុដែលជាការទិញលក់) សេចក្តីថា ភិក្ខុណាប្រព្រឹត្តការទិញលក់ ភិក្ខុនោះទោះបីជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាការទិញលក់ក្តី មានសេចក្តីសង្ស័យក្តី គ្មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាការទិញលក់ក្តី ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយបាចិត្តិយតែម៉្យាង។ ក្នុងចូឡតិត្ថិយៈ (តិកៈតូច) ក្នុងបទទាំងពីរ (គឺក្នុងវត្ថុដែលមិនមែនជាការទិញលក់) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដប៉ុណ្ណោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។

597. Agghaṃ pucchatīti ‘‘ayaṃ tava patto kiṃ agghatī’’ti pucchati. ‘‘Idaṃ nāmā’’ti vutte pana sace tassa kappiyabhaṇḍaṃ mahagghaṃ hoti, evañca naṃ paṭivadati ‘‘upāsaka, mama idaṃ vatthu mahagghaṃ, tava pattaṃ aññassa dehī’’ti. Taṃ sutvā itaro ‘‘aññaṃ thālakampi dassāmī’’ti vadati gaṇhituṃ vaṭṭati, ‘‘idaṃ amhākaṃ atthī’’ti vuttalakkhaṇe patati. Sace so patto mahaggho, bhikkhuno vatthu appagghaṃ, pattasāmiko cassa appagghabhāvaṃ na jānāti, patto na gahetabbo, ‘‘mama vatthu appaggha’’nti ācikkhitabbaṃ. Mahagghabhāvaṃ ñatvā [Pg.281] vañcetvā gaṇhanto hi gahitabhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbataṃ āpajjati. Sace pattasāmiko ‘‘hotu, bhante, sesaṃ mama puññaṃ bhavissatī’’ti deti, vaṭṭati.

៥៩៧. បទថា «Agghaṃ pucchati» សេចក្តីថា ភិក្ខុសួរថា «ថាស ឬបាត្រនេះរបស់អ្នក តើមានតម្លៃប៉ុន្មាន?»។ កាលបើគេប្រាប់ថា «តម្លៃប៉ុណ្ណេះ» ប្រសិនបើកប្បិយភណ្ឌរបស់ភិក្ខុនោះមានតម្លៃថ្លៃជាង ហើយភិក្ខុពោលតបទៅវិញយ៉ាងនេះថា «ឧបាសក វត្ថុរបស់ខ្ញុំនេះមានតម្លៃថ្លៃណាស់ ចូរអ្នកប្រគេនបាត្ររបស់អ្នកដល់អ្នកដទៃចុះ»។ កាលបើបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ឧបាសកនោះពោលថា «ខ្ញុំនឹងប្រគេនថាសដទៃទៀតផងដែរ» យ៉ាងនេះគួរកាន់យកបាន ព្រោះធ្លាក់ចូលក្នុងលក្ខណៈដែលពោលទុកថា «វត្ថុនេះរបស់យើងមាន»។ ប្រសិនបើបាត្រនោះមានតម្លៃថ្លៃ តែវត្ថុរបស់ភិក្ខុមានតម្លៃថោក ហើយម្ចាស់បាត្រមិនដឹងថាវត្ថុនោះមានតម្លៃថោកទេ ភិក្ខុមិនគប្បីកាន់យកបាត្រនោះឡើយ គប្បីប្រាប់ថា «វត្ថុរបស់ខ្ញុំមានតម្លៃថោកទេ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលបើដឹងថាបាត្រមានតម្លៃថ្លៃ ហើយបញ្ឆោតកាន់យក ត្រូវតែឲ្យគេវាយតម្លៃទ្រព្យដែលខ្លួនកាន់យកនោះ ហើយធ្វើការសងវិញ។ ប្រសិនបើម្ចាស់បាត្រពោលថា «មិនអីទេ លោកម្ចាស់ ទ្រព្យដែលនៅសល់ ចូរជាបុណ្យរបស់ខ្ញុំចុះ» ហើយប្រគេនមក យ៉ាងនេះគួរ (កាន់យកបាន)។

Kappiyakārakassa ācikkhatīti yassa hatthato bhaṇḍaṃ gaṇhāti, taṃ ṭhapetvā aññaṃ antamaso tassa puttabhātikampi kappiyakārakaṃ katvā ‘‘iminā imaṃ nāma gahetvā dehī’’ti ācikkhati. So ce cheko hoti, punappunaṃ apanetvā vivaditvā gaṇhāti, tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ. No ce cheko hoti, na jānāti gahetuṃ, vāṇijako taṃ vañceti, ‘‘mā gaṇhā’’ti vattabbo.

បទថា «Kappiyakārakassa ācikkhati» សេចក្តីថា ភិក្ខុវៀរចាកជនដែលខ្លួនចង់បានទ្រព្យពីដៃរបស់គេនោះចេញ ហើយតាំងជនដទៃ សូម្បីតែកូន ឬបងប្អូនរបស់ជននោះ ឲ្យធ្វើជាកប្បិយការកៈ ហើយប្រាប់ថា «ចូរអ្នកកាន់យកវត្ថុឈ្មោះនេះ ដោយវត្ថុនេះមកឲ្យខ្ញុំ»។ ប្រសិនបើកប្បិយការកៈនោះជាអ្នកឈ្លាសវៃ គេចៀសចេញទៅតថ្លៃដោះដូរយកមកបាន ភិក្ខុគប្បីនៅស្ងៀម។ ប្រសិនបើកប្បិយការកៈនោះមិនឈ្លាសវៃ មិនចេះដោះដូរយក ហើយត្រូវឈ្មួញបញ្ឆោត ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ថា «កុំយកឡើយ»។

Idaṃ amhākantiādimhi ‘‘idaṃ paṭiggahitaṃ telaṃ vā sappi vā amhākaṃ atthi, amhākañca aññena appaṭiggahitakena attho’’ti bhaṇati. Sace so taṃ gahetvā aññaṃ deti, paṭhamaṃ attano telaṃ na mināpetabbaṃ. Kasmā? Nāḷiyañhi avasiṭṭhatelaṃ hoti, taṃ pacchā minantassa appaṭiggahitakaṃ dūseyyāti. Sesaṃ uttānameva.

ក្នុងបទជាដើមថា «Idaṃ amhākaṃ» សេចក្តីថា ភិក្ខុពោលថា «ប្រេង ឬទឹកដោះថ្លាដែលគេប្រគេនហើយនេះ របស់យើងមាន យើងត្រូវការប្រេង ឬទឹកដោះថ្លាដទៃទៀតដែលគេមិនទាន់ប្រគេន»។ ប្រសិនបើគេទទួលយកវត្ថុនោះហើយប្រគេនវត្ថុដទៃមកវិញ ភិក្ខុមិនគប្បីឲ្យគេវាល់ប្រេងរបស់ខ្លួនមុនឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ប្រេងដែលនៅសល់ក្នុងទោប (ឬវាល់) នោះ អាចនឹងធ្វើឲ្យប្រេងដែលមិនទាន់ប្រគេនរបស់ជនដែលវាល់តាមក្រោយនោះ ប្រឡាក់ (សៅហ្មង) បាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយៈ, មិនរួចផុតដោយសេចក្តីសម្គាល់ (នោសញ្ញាវិមោក្ខៈ), ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, កើតឡើងអំពីកាយកម្មនិងវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់អំពីកយវិក្កយសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Niṭṭhito kosiyavaggo dutiyo.

កោសិយវគ្គ ទី២ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

3. Pattavaggo

៣. បត្តវគ្គ (វគ្គស្តីពីបាត្រ)

1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā

១. ការពន្យល់អំពីបត្តសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទស្តីពីបាត្រ)

598. Tena samayenāti pattasikkhāpadaṃ. Tattha pattavāṇijjanti gāmanigamādīsu vicarantā pattavāṇijjaṃ vā karissanti. Āmattikāpaṇaṃ vāti amattāni vuccanti bhājanāni, tāni yesaṃ bhaṇḍaṃ te āmattikā, tesaṃ āmattikānaṃ āpaṇaṃ āmattikāpaṇaṃ, kulālabhaṇḍavāṇijakāpaṇanti attho.

៥៩៨. ពាក្យថា «Tena samayena» នេះ គឺបត្តសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ បទថា «pattavāṇijjaṃ» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលដើរត្រេចទៅក្នុងស្រុក និងនិគមជាដើម ហើយធ្វើការជួញដូរបាត្រ។ បទថា «āmattikāpaṇaṃ» សេចក្តីថា ភាជន៍ទាំងឡាយ លោកហៅថា អមត្តៈ, ពួកជនដែលមានភាជន៍ទាំងនោះជាទំនិញលក់ដូរ ហៅថា អាមត្តិកៈ, ហាងលក់ដូររបស់ពួកអាមត្តិកៈទាំងនោះ ហៅថា អាមត្តិកាបណៈ មានន័យថា ហាងលក់ដូរភាជន៍ដីដុតរបស់ជាងឆ្នាំង។

602. Tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇāni. Aḍḍhāḷhakodanaṃ gaṇhātīti magadhanāḷiyā dvinnaṃ taṇḍulanāḷīnaṃ odanaṃ gaṇhāti. Magadhanāḷi [Pg.282] nāma aḍḍhaterasapalā hotīti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sīhaḷadīpe pakatināḷi mahantā, damiḷanāḷi khuddakā, magadhanāḷi pamāṇayuttā, tāya magadhanāḷiyā diyaḍḍhanāḷi ekā sīhaḷanāḷi hotīti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Catubhāgaṃ khādananti odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ khādanaṃ, taṃ hatthahāriyassa muggasūpassa vasena veditabbaṃ. Tadupiyaṃ byañjananti tassa odanassa anurūpaṃ macchamaṃsasākaphalakaḷīrādibyañjanaṃ.

៦០២. បទថា «Tayo pattassa vaṇṇā» សេចក្តីថា ទំហំបាត្រមាន ៣ យ៉ាង។ បទថា «aḍḍhāḷhakodanaṃ gaṇhāti» សេចក្តីថា ដាក់បាយដែលដាំពីអង្ករ ២ នាលិ ដោយរង្វាស់នាលិមគធៈ។ ក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថា ពោលថា នាលិមគធៈនោះ មានទម្ងន់ ១២ បលៈកន្លះ (ឬ ១៣ បលៈខ្វះកន្លះ)។ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា នៅកោះសីហឡៈ (កោះលង្កា) នាលិធម្មតាមានទំហំធំ នាលិរបស់ពួកទមិឡមានទំហំតូច ចំណែកឯនាលិមគធៈមានទំហំល្មមសមគួរ នាលិមគធៈ ១ នាលិកន្លះ ស្មើនឹងនាលិសីហឡៈ ១ នាលិ។ បទថា «catubhāgaṃ khādanaṃ» សេចក្តីថា របស់ខាំទំពារមានប្រមាណ ១ ភាគ ក្នុង ៤ ភាគនៃបាយ របស់ខាំទំពារនោះ គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃសម្លសណ្តែកខៀវដែលខាប់ល្មមយកដៃក្បង់បាន។ បទថា «tadupiyaṃ byañjanaṃ» សេចក្តីថា គ្រឿងកម្បង់ (សម្ល ឬម្ហូប) ដែលសមគួរដល់បាយនោះ មានសម្លត្រី សាច់ បន្លែ ផ្លែឈើ និងទំពាំងជាដើម។

Tatrāyaṃ vinicchayo – anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhānaṃ dve magadhanāḷiyo gahetvā tehi taṇḍulehi anuttaṇḍulaṃ akilinnaṃ apiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakuḷarāsisadisaṃ avassāvitodanaṃ pacitvā niravasesaṃ patte pakkhipitvā tassa odanassa catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo. Tato ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabbaṃ, sappitelatakkarasakañjikādīni pana gaṇanūpagāni na honti, tāni hi odanagatikāneva, neva hāpetuṃ na vaḍḍhetuṃ sakkonti. Evametaṃ sabbampi pakkhittaṃ sace pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogatameva hoti, ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma patto.

ក្នុងការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនោះ មានសេចក្តីដូចតទៅនេះ៖ គប្បីយកអង្ករស្រូវសាលីចាស់ដែលមិនបាក់បែក បុកបានស្អាតល្អ ចំនួន ២ នាលិមគធៈ ហើយដាំអង្ករទាំងនោះឲ្យទៅជាបាយដែលមិនរឹងពេក មិនជ្រាយពេក មិនស្អិតជាដុំ ស្អាតល្អ មានពណ៌ដូចជាផ្កាម្លិះក្រពុំ មិនបាច់ចាក់ទឹកបាយចោល (ឬបាយគ្មានកំរិក) រួចហើយដាក់បាយទាំងអស់នោះចូលទៅក្នុងបាត្រ កុំឲ្យសេសសល់ ហើយគប្បីដាក់សម្លសណ្តែកខៀវដែលមានប្រមាណ ១ ភាគ ក្នុង ៤ ភាគនៃបាយនោះ ដែលមិនខាប់ពេក មិនរាវពេក ល្មមយកដៃក្បង់បាន និងផ្សំឡើងដោយគ្រឿងផ្សំគ្រប់មុខ។ បន្ទាប់មក គប្បីដាក់គ្រឿងកម្បង់មានត្រី និងសាច់ជាដើម ឲ្យសមគួរដល់ពំនូតបាយនីមួយៗ រហូតដល់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពំនូតបាយចុងក្រោយបង្អស់។ ចំណែកឯទឹកដោះថ្លា ប្រេង ទឹកដោះជូរ ទឹកដោះស្រស់ និងទឹកបបរជាដើម មិនរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រមាណនេះឡើយ ព្រោះថា វត្ថុទាំងនោះមានដំណើរទៅតាមបាយ (រលាយចូលក្នុងបាយ) មិនអាចធ្វើឲ្យបាយថយចុះ ឬកើនឡើងឡើយ។ កាលបើដាក់វត្ថុទាំងអស់នោះយ៉ាងនេះហើយ ប្រសិនបើបាយនោះនៅស្មើនឹងគែមខាងក្រោមនៃមាត់បាត្រ (រាជិខាងក្រោម) កាលបើគេយកសរសៃអំបោះ ឬសរសៃធ្មេញមកកាត់ ក៏ប៉ះនឹងគែមខាងក្រោមនៃសរសៃអំបោះ ឬសរសៃធ្មេញនោះ បាត្រនេះឈ្មោះថា បាត្រខ្នាតធំ (ឧក្កដ្ឋបាត្រ)។ ប្រសិនបើបាយនោះខ្ពស់ហួសគែមនោះឡើងទៅជាកំពូល បាត្រនេះឈ្មោះថា បាត្រខ្នាតធំល្មម (ឧក្កដ្ឋមជ្ឈិមបាត្រ)។ ប្រសិនបើបាយនោះមិនដល់គែមនោះទេ គឺនៅខាងក្នុងបាត្រតែម្តង បាត្រនេះឈ្មោះថា បាត្រខ្នាតធំបំផុត (ឧក្កដ្ឋក្កដ្ឋបាត្រ)។

Nāḷikodananti magadhanāḷiyā ekāya taṇḍulanāḷiyā odanaṃ. Patthodananti magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodanaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana nāmamatte viseso – sace nāḷikodanādi sabbampi pakkhittaṃ vuttanayeneva heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, ayaṃ majjhimo nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ majjhimomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti antogatameva hoti, ayaṃ majjhimukkaṭṭho nāma patto. Sace patthodanādi sabbampi pakkhittaṃ heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, ayaṃ omako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ omakomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na pāpuṇāti antogatameva hoti, ayaṃ omakukkaṭṭho nāma pattoti evamete nava pattā. Tesu dve apattā ukkaṭṭhukkaṭṭho [Pg.283] ca omakomako ca. ‘‘Tato ukkaṭṭho apatto omako apatto’’ti idañhi ete sandhāya vuttaṃ. Ukkaṭṭhukkaṭṭho hi ettha ukkaṭṭhato ukkaṭṭhattā ‘‘tato ukkaṭṭho apatto’’ti vutto. Omakomako ca omakato omakattā tato omako apattoti vutto. Tasmā ete bhājanaparibhogena paribhuñjitabbā, na adhiṭṭhānupagā, na vikappanupagā. Itare pana satta adhiṭṭhahitvā vā vikappetvā vā paribhuñjitabbā, evaṃ akatvā taṃ dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyanti taṃ sattavidhampi pattaṃ dasāhaparamaṃ kālaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

ពាក្យថា Nāḷikodanaṃ (បាយមានប្រមាណមួយនាឡិ) គឺបាយដែលដាំដោយអង្ករមួយនាឡិ ដោយនាឡិដែនមគធៈ។ ពាក្យថា Patthodanaṃ (បាយមានប្រមាណមួយប័ត្រ) គឺបាយដែលដាំដោយអង្ករកន្លះនាឡិ ដោយនាឡិដែនមគធៈ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រឹមតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ គឺថា បើដាក់បាយមានប្រមាណមួយនាឡិជាដើមទាំងអស់នោះទៅហើយ បាយនោះស្ថិតនៅស្មើនឹងរាជី (គំនូសព័ទ្ធជុំវិញ) ខាងក្រោម តាមន័យដែលពោលហើយ នេះហៅថា បាត្រខ្នាតកណ្តាល (majjhima patto)។ បើបាយនោះខ្ពស់ហួសគំនូសនោះទៅ ហើយកោងឡើងជាកំពូល នេះហៅថា បាត្រខ្នាតកណ្តាលយ៉ាងតូច (majjhimomako patto)។ បើបាយនោះមិនដល់គំនូសនោះទេ គឺនៅត្រឹមតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ នេះហៅថា បាត្រខ្នាតកណ្តាលយ៉ាងធំ (majjhimukkaṭṭho patto)។ បើដាក់បាយមានប្រមាណមួយប័ត្រជាដើមទាំងអស់នោះទៅហើយ បាយនោះស្ថិតនៅស្មើនឹងគំនូសខាងក្រោម នេះហៅថា បាត្រខ្នាតតូច (omako patto)។ បើបាយនោះខ្ពស់ហួសគំនូសនោះទៅ ហើយកោងឡើងជាកំពូល នេះហៅថា បាត្រខ្នាតតូចយ៉ាងតូច (omakomako patto)។ បើបាយនោះមិនដល់គំនូសនោះទេ គឺនៅត្រឹមតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ នេះហៅថា បាត្រខ្នាតតូចយ៉ាងធំ (omakukkaṭṭho patto)។ បាត្រទាំងឡាយមាន ៩ យ៉ាង ដោយប្រការដូច្នេះ។ ក្នុងបាត្រទាំងនោះ មានបាត្រ ២ យ៉ាង ដែលមិនរាប់ថាជាបាត្រ (គឺមិនគួរដល់ការអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បនាឡើយ) គឺបាត្រធំជាងខ្នាតធំ (ukkaṭṭhukkaṭṭho) និងបាត្រតូចជាងខ្នាតតូច (omakomako)។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកបាត្រទាំងពីរនេះ ទើបត្រាស់ថា «បាត្រធំជាងនោះ មិនមែនជាបាត្រ បាត្រតូចជាងនោះ ក៏មិនមែនជាបាត្រ»។ ព្រោះថា ក្នុងបាត្រទាំងពីរនោះ បាត្រធំជាងខ្នាតធំ ព្រោះធំជាងបាត្រខ្នាតធំ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បាត្រធំជាងនោះ មិនមែនជាបាត្រ»។ ចំណែកបាត្រតូចជាងខ្នាតតូច ព្រោះតូចជាងបាត្រខ្នាតតូច ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បាត្រតូចជាងនោះ មិនមែនជាបាត្រ»។ ព្រោះហេតុនោះ បាត្រទាំងពីរនេះ ភិក្ខុគប្បីប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងភាជន៍ (ចាន ក្បាន) ប៉ុណ្ណោះ មិនគួរដល់ការអធិដ្ឋាន មិនគួរដល់ការវិកប្បនាឡើយ។ ចំណែកឯបាត្រ ៧ យ៉ាងក្រៅពីនេះ ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានក្តី វិកប្បនាក្តី ហើយប្រើប្រាស់ចុះ បើមិនធ្វើដូច្នោះទេ ហើយទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ គឺថា បើភិក្ខុទុកបាត្រទាំង ៧ យ៉ាងនោះ ឲ្យកន្លងហួសកំណត់យ៉ាងច្រើនត្រឹម ១០ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។

607. Nissaggiyaṃ pattaṃ anissajjitvā paribhuñjatīti yāguṃ pivitvā dhote dukkaṭaṃ, khañjakaṃ khāditvā bhattaṃ bhuñjitvā dhote dukkaṭanti evaṃ payoge payoge dukkaṭaṃ.

៦០៧. ពាក្យថា Nissaggiyaṃ pattaṃ anissajjitvā paribhuñjati (ភិក្ខុប្រើប្រាស់បាត្រដែលជាកាយនិស្សគ្គិយ ដោយមិនទាន់លះបង់) សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុឆាន់យាគូហើយលាងបាត្រ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ឆាន់ខាទនីយៈ ឬឆាន់ភត្តហើយលាងបាត្រ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ៗ វារៈនៃការប្រើប្រាស់យ៉ាងនេះ។

608. Anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetīti ettha pana pamāṇayuttassapi adhiṭṭhānavikappanupagattaṃ evaṃ veditabbaṃ – ayopatto pañcahi pākehi mattikāpatto dvīhi pākehi pakko adhiṭṭhānupago, ubhopi yaṃ mūlaṃ dātabbaṃ, tasmiṃ dinneyeva. Sace ekopi pāko ūno hoti, kākaṇikamattampi vā mūlaṃ adinnaṃ, na adhiṭṭhānupago. Sacepi pattasāmiko vadati ‘‘yadā tumhākaṃ mūlaṃ bhavissati, tadā dassatha, adhiṭṭhahitvā paribhuñjathā’’ti neva adhiṭṭhānupago hoti, pākassa hi ūnattā pattasaṅkhaṃ na gacchati, mūlassa sakalassa vā ekadesassa vā adinnattā sakabhāvaṃ na upeti, aññasseva santako hoti, tasmā pāke ca mūle ca niṭṭhiteyeva adhiṭṭhānupago hoti. Yo adhiṭṭhānupago, sveva vikappanupago, so hatthaṃ āgatopi anāgatopi adhiṭṭhātabbo vikappetabbo vā. Yadi hi pattakārako mūlaṃ labhitvā sayaṃ vā dātukāmo hutvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumhākaṃ pattaṃ katvā asukadivase nāma pacitvā ṭhapessāmī’’ti vadati, bhikkhu ca tena paricchinnadivasato dasāhaṃ atikkāmeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Sace pana pattakārako ‘‘ahaṃ tumhākaṃ pattaṃ katvā pacitvā sāsanaṃ pesessāmī’’ti vatvā tatheva karoti, tena pesitabhikkhu pana tassa bhikkhuno na āroceti, añño disvā vā sutvā vā ‘‘tumhākaṃ, bhante, patto niṭṭhito’’ti āroceti, etassa ārocanaṃ napamāṇaṃ. Yadā pana tena pesitoyeva [Pg.284] āroceti, tassa vacanaṃ sutadivasato paṭṭhāya dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Sace pattakārako ‘‘ahaṃ tumhākaṃ pattaṃ katvā pacitvā kassaci hatthe pahiṇissāmī’’ti vatvā tatheva karoti, pattaṃ gahetvā āgatabhikkhu pana attano pariveṇe ṭhapetvā tassa na āroceti, añño koci bhaṇati ‘‘api, bhante, adhunā ābhato patto sundaro’’ti! ‘‘Kuhiṃ, āvuso, patto’’ti? ‘‘Itthannāmassa hatthe pesito’’ti. Etassapi vacanaṃ na pamāṇaṃ. Yadā pana so bhikkhu pattaṃ deti, laddhadivasato paṭṭhāya dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tasmā dasāhaṃ anatikkāmetvāva adhiṭṭhātabbo vikappetabbo vā.

៦០៨. ក្នុងពាក្យថា Anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappeti (មិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងកាលដែលភិក្ខុអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បនាក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ) នេះ សេចក្តីសម្រេចអំពីការគួរដល់ការអធិដ្ឋាន និងការវិកប្បនា សូម្បីតែចំពោះបាត្រដែលមានខ្នាតត្រូវតាមប្រមាណ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា បាត្រដែកដែលដុតបាន ៥ ដង ឬបាត្រដីដុតបាន ២ ដង ទើបគួរដល់ការអធិដ្ឋានបាន ហើយបាត្រទាំងពីរប្រភេទនោះ លុះត្រាតែបានបង់ថ្លៃដែលត្រូវបង់រួចរាល់ហើយ ទើបគួរដល់ការអធិដ្ឋានបាន។ បើខ្វះការដុតសូម្បីតែមួយដង ឬមិនទាន់បានបង់ថ្លៃសូម្បីតែត្រឹមមួយកាកណិក ក៏មិនគួរដល់ការអធិដ្ឋានឡើយ។ ទោះបីម្ចាស់បាត្រនិយាយថា «កាលណា លោកម្ចាស់មានប្រាក់ថ្លៃបាត្រ សឹមប្រគេនពេលក្រោយចុះ សូមលោកម្ចាស់អធិដ្ឋានប្រើប្រាស់ទៅចុះ» យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅតែមិនទាន់គួរដល់ការអធិដ្ឋានឡើយ ព្រោះថា កាលបើការដុតមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ក៏មិនទាន់រាប់ថាជាបាត្រពេញលក្ខណៈ ហើយកាលបើមិនទាន់បានបង់ថ្លៃទាំងអស់ ឬចំណែកណាមួយទេ បាត្រនោះក៏មិនទាន់ធ្លាក់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដែរ គឺនៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ (ជាងបាត្រ) ដដែល ហេតុនោះ លុះត្រាតែការដុត និងការបង់ថ្លៃបានរួចរាល់សព្វគ្រប់ហើយ ទើបគួរដល់ការអធិដ្ឋានបាន។ បាត្រណាដែលគួរដល់ការអធិដ្ឋាន បាត្រនោះឯងក៏គួរដល់ការវិកប្បនាដែរ បាត្រនោះ ទោះបីមកដល់ដៃហើយក្តី ឬមិនទាន់មកដល់ដៃក្តី ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បនាចុះ។ ព្រោះថា បើជាងធ្វើបាត្របានទទួលកម្រៃហើយ ឬខ្លួនគាត់ចង់ប្រគេនដោយខ្លួនឯង ហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើបាត្រថ្វាយលោកម្ចាស់ ហើយដុតទុកក្នុងថ្ងៃនោះៗ» ហើយភិក្ខុទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានកំណត់នោះទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែ បើជាងធ្វើបាត្រនិយាយថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើបាត្រថ្វាយលោកម្ចាស់ ដុតរួចហើយនឹងចាត់គេឲ្យទៅប្រាប់» ហើយគាត់ក៏ធ្វើដូច្នោះមែន តែភិក្ខុដែលគាត់ចាត់ឲ្យមកប្រាប់នោះ មិនបានប្រាប់ដល់ភិក្ខុម្ចាស់បាត្រឡើយ ចំណែកភិក្ខុដទៃបានឃើញ ឬបានឮ ហើយមកប្រាប់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បាត្ររបស់លោកម្ចាស់រួចរាល់ហើយ» ដូច្នេះ ការប្រាប់របស់ភិក្ខុដទៃនោះ មិនទាន់យកជាប្រមាណឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុដែលជាងចាត់មកនោះឯងមកប្រាប់ ទើបយកជាប្រមាណបាន ហើយភិក្ខុម្ចាស់បាត្រទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានឮពាក្យនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ បើជាងធ្វើបាត្រនិយាយថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើបាត្រថ្វាយលោកម្ចាស់ ដុតរួចហើយនឹងផ្ញើតាមដៃអ្នកណាម្នាក់មក» ហើយគាត់ក៏ធ្វើដូច្នោះមែន តែភិក្ខុដែលកាន់យកបាត្រមកនោះ យកទៅទុកក្នុងបរិវេណកុដិរបស់ខ្លួន ហើយមិនបានប្រាប់ដល់ភិក្ខុម្ាស់បាត្រឡើយ ចំណែកភិក្ខុដទៃនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បាត្រដែលគេនាំមកថ្មីៗនេះ ល្អណាស់តើ!» ភិក្ខុម្ាស់បាត្រសួរថា «អាវុសោ បាត្រនៅឯណា?» ភិក្ខុនោះប្រាប់ថា «គេផ្ញើមកតាមដៃភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ» ដូច្នេះ សូម្បីតែពាក្យរបស់ភិក្ខុដទៃនេះ ក៏មិនទាន់យកជាប្រមាណឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុអ្នកនាំមកនោះប្រគល់បាត្រឲ្យ ហើយភិក្ខុម្ាស់បាត្រទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានទទួលបាត្រនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃឡើយ គឺគប្បីអធិដ្ឋាន ឬវិកប្បនាចុះ។

Tattha dve pattassa adhiṭṭhānā – kāyena vā adhiṭṭhāti, vācāya vā adhiṭṭhāti. Tesaṃ vasena adhiṭṭhahantena ca ‘‘imaṃ pattaṃ paccuddharāmī’’ti vā ‘‘etaṃ pattaṃ paccuddharāmī’’ti vā evaṃ sammukhe vā parammukhe vā ṭhitaṃ purāṇapattaṃ paccuddharitvā aññassa vā datvā navaṃ pattaṃ yattha katthaci ṭhitaṃ hatthena parāmasitvā ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena vā adhiṭṭhātabbo, vacībhedaṃ katvā vācāya vā adhiṭṭhātabbo. Tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ – sace hatthapāse hoti ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā. Atha antogabbhe vā uparipāsāde vā sāmantavihāre vā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ការអធិដ្ឋានបាត្រមាន ២ យ៉ាង គឺ អធិដ្ឋានដោយកាយ ឬអធិដ្ឋានដោយវាចា។ ភិក្ខុកាលនឹងអធិដ្ឋានដោយកាយ ឬដោយវាចានោះ ត្រូវដកបាត្រចាស់ (បច្ចុទ្ធរណ៍) ដែលស្ថិតនៅចំពោះមុខក្តី កំបាំងមុខក្តី ដោយពាក្យថា «imaṃ pattaṃ paccuddharāmi» (តថាគតដកបាត្រនេះ) ឬថា «etaṃ pattaṃ paccuddharāmi» (តថាគតដកបាត្រនោះ) ដូច្នេះ ឬប្រគេនបាត្រចាស់នោះទៅអ្នកដទៃហើយ គប្បីពាល់ត្រូវបាត្រថ្មីដែលស្ថិតនៅកន្លែងណាមួយដោយដៃ ហើយធ្វើការយកចិត្តទុកដាក់ដោយចិត្ត ធ្វើកាយវិការ (បង្អោនកាយទៅ) អធិដ្ឋានដោយកាយ ឬបញ្ចេញវាចាអធិដ្ឋានដោយវាចា។ ក្នុងការអធិដ្ឋានដោយវាចានោះ មាន ២ យ៉ាង គឺ បើបាត្រស្ថិតនៅក្នុងហត្ថបាស គប្បីបញ្ចេញវាចាថា «imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmi» (តថាគតអធិដ្ឋានបាត្រនេះ)។ បើបាត្រស្ថិតនៅក្នុងបន្ទប់ក្តី លើប្រាសាទ (ផ្ទះជាន់លើ) ក្តី ក្នុងវិហារក្បែរខាងក្តី គប្បីកំណត់ចំណាំកន្លែងដែលដាក់បាត្រនោះ ហើយបញ្ចេញវាចាថា «etaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmi» (តថាគតអធិដ្ឋានបាត្រនោះ)។

Adhiṭṭhahantena pana ekakena adhiṭṭhātumpi vaṭṭati, aññassa santike adhiṭṭhātumpi vaṭṭati. Aññassa santike ayamānisaṃso – sacassa ‘‘adhiṭṭhito nu kho me, no’’ti vimati uppajjati, itaro sāretvā vimatiṃ chindissatīti. Sace koci dasa patte labhitvā sabbeva attanāva paribhuñjitukāmo hoti, na sabbe adhiṭṭhātabbā. Ekaṃ pattaṃ adhiṭṭhāya punadivase taṃ paccuddharitvā añño adhiṭṭhātabbo. Etenupāyena vassasatampi pariharituṃ sakkā.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលនឹងអធិដ្ឋាន ម្នាក់ឯងក៏គួរ សូម្បីតែអធិដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់អ្នកដទៃក៏គួរ។ ការអធិដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់អ្នកដទៃ មានអានិសង្សយ៉ាងនេះ គឺ បើភិក្ខុនោះកើតសេចក្តីសង្ស័យថា «បាត្ររបស់យើងបានអធិដ្ឋានហើយឬនៅហ្ន៎?» ភិក្ខុម្ខាងទៀតនឹងជួយរំលឹក ហើយកាត់សេចក្តីសង្ស័យនោះបាន នេះជាអានិសង្សក្នុងការអធិដ្ឋានក្នុងសំណាក់អ្នកដទៃ។ បើភិក្ខុណាម្នាក់បានបាត្រ ១០ ហើយចង់ប្រើប្រាស់ទាំងអស់ដោយខ្លួនឯង មិនត្រូវអធិដ្ឋានបាត្រទាំងអស់នោះឡើយ។ គប្បីអធិដ្ឋានបាត្រមួយ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់មក ក៏ដកបាត្រនោះចេញ ហើយអធិដ្ឋានបាត្រមួយទៀត។ ដោយឧបាយនេះ ភិក្ខុអាចរក្សាទុកប្រើប្រាស់សូម្បីតែអស់មួយរយឆ្នាំក៏បាន។

Evaṃ appamattassa bhikkhuno siyā adhiṭṭhānavijahananti? Siyā. Sace hi ayaṃ pattaṃ aññassa vā deti, vibbhamati vā sikkhaṃ vā paccakkhāti, kālaṃ vā karoti, liṅgaṃ vāssa parivattati, paccuddharati vā, patte vā chiddaṃ hoti, adhiṭṭhānaṃ vijahati. Vuttampi cetaṃ –

ចំពោះភិក្ខុដែលមិនប្រហែសយ៉ាងនេះ តើការលះបង់ការអធិដ្ឋាន (ការដាច់អធិដ្ឋាន) គប្បីមានដែរឬទេ? គប្បីមាន។ ព្រោះថា បើភិក្ខុនេះប្រគល់បាត្រឲ្យទៅអ្នកដទៃក្តី សឹកទៅក្តី ពោលលះបង់សិក្ខាក្តី ធ្វើមរណកាលក្តី ភេទប្រែប្រួលក្តី ដកអធិដ្ឋានក្តី បាត្រធ្លុះធ្លាយក្តី ការអធិដ្ឋាននោះរមែងដាច់ (លះបង់)។ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Dinnavibbhantapaccakkhā[Pg.285], kālaṃkiriyakatena ca;

Liṅgapaccuddharā ceva, chiddena bhavati sattama’’nti.

«ការអធិដ្ឋានរមែងដាច់ទៅ ព្រោះការប្រគល់ឲ្យ (ទិន្នៈ) ១ ព្រោះការសឹក (វិព្ភន្តៈ) ១ ព្រោះការលះបង់សិក្ខា (បច្ចក្ខៈ) ១ ព្រោះការធ្វើមរណកាល (កាលំកិរិយា) ១ ព្រោះការប្រែប្រួលភេទ (លិង្គៈ) ១ ព្រោះការដកអធិដ្ឋាន (បច្ចុទ្ធរៈ) ១ និងព្រោះបាត្រធ្លុះ (ឆិទ្ទៈ) ជាទី ៧»។

Coraharaṇavissāsaggāhehipi vijahatiyeva. Kittakena chiddena adhiṭṭhānaṃ bhijjati? Yena kaṅgusitthaṃ nikkhamati ceva pavisati ca. Idañhi sattannaṃ dhaññānaṃ lāmakadhaññasitthaṃ, tasmiṃ ayacuṇṇena vā āṇiyā vā paṭipākatike kate dasāhabbhantare puna adhiṭṭhātabbo. Ayaṃ tāva ‘‘antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetī’’ti ettha adhiṭṭhāne vinicchayo.

ការអធិដ្ឋានរមែងដាច់ទៅ សូម្បីព្រោះចោរលួចយកទៅ និងព្រោះការកាន់យកដោយវិស្សាសៈ (ស្និទ្ធស្នាល) ផងដែរ។ ចុះការអធិដ្ឋានរមែងធ្លាយ (ដាច់) ដោយសាររន្ធធ្លុះមានប្រមាណប៉ុនណា? គឺរន្ធណាដែលគ្រាប់ស្គួយ (គ្រាប់ធញ្ញជាតិម្យ៉ាង) អាចលូនចេញ និងលូនចូលបាន។ ព្រោះថា គ្រាប់ស្គួយនេះ ជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិដ៏តូចជាងគេបំផុត ក្នុងចំណោមធញ្ញជាតិទាំង ៧ យ៉ាង។ កាលបើភិក្ខុបានជួសជុលរន្ធនោះឲ្យល្អដូចដើមវិញ ដោយលម្អិតដែកក្តី ដោយស្បៀត (ចម្រៀកដែក) ក្តី គប្បីអធិដ្ឋានឡើងវិញក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងការអធិដ្ឋាន ក្នុងពាក្យថា «antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappeti» នេះជាមុនសិន។

Vikappane pana dve vikappanā – sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ sammukhāvikappanā hoti? Pattānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ patta’’nti vā ‘‘ime patte’’ti vā ‘‘etaṃ patta’’nti vā ‘‘ete patte’’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ. Ayamekā sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhuñjituṃ vā vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti, tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

ចំណែកក្នុងការវិកប្បនា មានវិកប្បនា ២ យ៉ាង គឺ សម្មុខាវិកប្បនា (ការវិកប្បនាចំពោះមុខ) និងបរម្មុខាវិកប្បនា (ការវិកប្បនាកំបាំងមុខ)។ សម្មុខាវិកប្បនា តើមានដូចម្តេច? ភិក្ខុដឹងនូវភាពនៃបាត្រថាមានមួយ ឬច្រើន និងដឹងនូវភាពនៃបាត្រថានៅជិត ឬនៅឆ្ងាយហើយ គប្បីពោលថា «imaṃ pattaṃ» (បាត្រនេះ) ឬថា «ime patte» (បាត្រទាំងឡាយនេះ) ឬថា «etaṃ pattaṃ» (បាត្រនោះ) ឬថា «ete patte» (បាត្រទាំងឡាយនោះ) ដូច្នេះ រួចហើយគប្បីពោលថា «tuyhaṃ vikappemi» (តថាគតវិកប្បនាដល់លោក)។ នេះជាសម្មុខាវិកប្បនាមួយយ៉ាង។ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុគួរតែទុកដាក់បាន ប៉ុន្តែមិនគួរប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬអធិដ្ឋានឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុម្ខាងទៀតពោលយ៉ាងនេះថា «mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohi» (ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យ (តាមចិត្ត) នូវរបស់ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្ញុំចុះ) ដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថាជាការដកវិកប្បនា (បច្ចុទ្ធរណៈ) ចាប់ដើមអំពីពេលនោះមក ការប្រើប្រាស់ជាដើម ទើបគួរបាន។

Aparo nayo – tatheva pattānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘‘imaṃ patta’’nti vā ‘‘ime patte’’ti vā ‘‘etaṃ patta’’nti vā ‘‘ete patte’’ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vā ‘‘tissāya bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa tissāya sāmaṇeriyā vikappemī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ…pe… tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

ន័យមួយទៀត ភិក្ខុដឹងនូវភាពនៃបាត្រថាមានមួយ ឬច្រើន និងដឹងនូវភាពនៃបាត្រថានៅជិត ឬនៅឆ្ងាយយ៉ាងនោះឯងហើយ គប្បីពោលក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះឯងថា «imaṃ pattaṃ» (បាត្រនេះ) ឬថា «ime patte» (បាត្រទាំងឡាយនេះ) ឬថា «etaṃ pattaṃ» (បាត្រនោះ) ឬថា «ete patte» (បាត្រទាំងឡាយនោះ) ដូច្នេះ រួចហើយគប្បីចេញឈ្មោះបុគ្គលណាម្នាក់ដែលខ្លួនពេញចិត្ត ក្នុងចំណោមសហធម្មិកទាំង ៥ ពួក ហើយពោលថា «tissassa bhikkhuno vikappemi» (តថាគតវិកប្បនាដល់ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ) ឬថា «tissāya bhikkhuniyā (ដល់ភិក្ខុនីឈ្មោះតិស្សា) sikkhamānāya (ដល់សិក្ខមានា) sāmaṇerassa tissassa (ដល់សាមណេរឈ្មោះតិស្សៈ) sāmaṇeriyā tissāya (ដល់សាមណេរីឈ្មោះតិស្សា) vikappemi» ដូច្នេះ នេះជាសម្មុខាវិកប្បនាមួយបែបទៀត។ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុគួរតែទុកដាក់បាន ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ជាដើម សូម្បីតែមួយយ៉ាងក៏មិនគួរឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុ (អ្នកទទួលវិកប្បនា) នោះ ពោលថា «tissassa bhikkhuno santakaṃ...បេ... tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohi» (ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យ នូវរបស់ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ...បេ... របស់សាមណេរីឈ្មោះតិស្សាចុះ) ដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថាជាការដកវិកប្បនា។ ចាប់ដើមអំពីពេលនោះមក ការប្រើប្រាស់ជាដើម ទើបគួរបាន។

Kathaṃ parammukhāvikappanā hoti? Pattānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ patta’’nti vā ‘‘ime patte’’ti vā ‘‘etaṃ patta’’nti vā ‘‘ete patte’’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ. Tena vattabbo – ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti? Tato itarena purimanayeneva [Pg.286] ‘‘tisso bhikkhūti vā…pe… tissā sāmaṇerī’’ti vā vattabbaṃ. Puna tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’’ti vā…pe… ‘‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ parammukhāvikappanā. Ettāvattā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.

បរម្មុខាវិកប្បនា តើមានដូចម្តេច? ភិក្ខុដឹងនូវភាពនៃបាត្រថាមានមួយ ឬច្រើន និងដឹងនូវភាពនៃបាត្រថានៅជិត ឬនៅឆ្ងាយយ៉ាងនោះឯងហើយ គប្បីពោលថា «imaṃ pattaṃ» (បាត្រនេះ) ឬថា «ime patte» (បាត្រទាំងឡាយនេះ) ឬថា «etaṃ pattaṃ» (បាត្រនោះ) ឬថា «ete patte» (បាត្រទាំងឡាយនោះ) ដូច្នេះ រួចហើយគប្បីពោលថា «tuyhaṃ vikappanatthāya dammi» (តថាគតប្រគល់ឲ្យលោក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការវិកប្បនា)។ ភិក្ខុម្ខាងទៀតនោះ ត្រូវសួរថា «ko te mitto vā sandiṭṭho vā» (តើនរណាជាមិត្ត ឬជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលរបស់លោក?)។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុម្ខាងទៀត (ម្ចាស់បាត្រ) ត្រូវពោលតាមន័យមុននោះឯងថា «tisso bhikkhūti vā...បេ... tissā sāmaṇerī» (ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈក្តី...បេ... សាមណេរីឈ្មោះតិស្សាក្តី) ដូច្នេះ។ ជាថ្មីម្តងទៀត ភិក្ខុ (អ្នកទទួលវិកប្បនា) នោះ ត្រូវពោលថា «ahaṃ tissassa bhikkhuno dammi» (តថាគតប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះតិស្សៈ) ឬថា...បេ... «tissāya sāmaṇeriyā dammi» (តថាគតប្រគល់ឲ្យដល់សាមណេរីឈ្មោះតិស្សា) ដូច្នេះ នេះជាបរម្មុខាវិកប្បនា។ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុគួរតែទុកដាក់បាន ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ជាដើម សូម្បីតែមួយយ៉ាងក៏មិនគួរឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុនោះ ពោលតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសម្មុខាវិកប្បនាទីពីរថា «itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohi» (ចូរលោកប្រើប្រាស់ ឬលះបង់ ឬធ្វើតាមបច្ច័យ នូវរបស់ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់បុគ្គលឈ្មោះនេះចុះ) ដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថាជាការដកវិកប្បនា។ ចាប់ដើមអំពីពេលនោះមក ការប្រើប្រាស់ជាដើម ទើបគួរបាន។

Imāsaṃ pana dvinnaṃ vikappanānaṃ nānākaraṇaṃ, avaseso ca vacanakkamo sabbo paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.

ចំណែកឯសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃការវិកប្បនាទាំងពីរនេះផង លំដាប់ពាក្យដែលនៅសល់ទាំងអស់ផង ព្រមទាំងសមុដ្ឋានជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងវណ្ណនានៃបឋមកឋិនសិក្ខាបទនោះឯង។

Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពន្យល់សេចក្ដីនៃបត្តសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

2. Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā

២. វណ្ណនានៃអូនបញ្ចពន្ធនសិក្ខាបទ

609. Tena samayenāti ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ. Tattha na yāpetīti so kira yadi ariyasāvako nābhavissā, aññathattampi agamissā, evaṃ tehi ubbāḷho, sotāpannattā pana kevalaṃ sarīreneva na yāpeti, tena vuttaṃ – ‘‘attanāpi na yāpeti, puttadārāpissa kilamantī’’ti.

៦០៩. ពាក្យថា Tena samayena នេះ គឺអូនបញ្ចពន្ធនសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ត្រង់ពាក្យថា na yāpeti នេះ មានសេចក្ដីពន្យល់ថា ឮថា ប្រសិនបើស្មូនឆ្នាំងនោះមិនមែនជាអរិយសាវកទេ កាលបើត្រូវបានភិក្ខុទាំងឡាយបៀតបៀនយ៉ាងនេះ គាត់ក៏មុខជាដល់នូវសេចក្ដីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ (គឺការសាបសូន្យចាកសេចក្ដីជ្រះថ្លា) ជាមិនខាន ប៉ុន្តែដោយសារគាត់ជាព្រះសោតាបន្ន គាត់គ្រាន់តែមិនអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដោយលំបាកកាយតែប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា “សូម្បីខ្លួនឯងក៏មិនអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន ទាំងប្រពន្ធកូនរបស់គាត់ក៏លំបាកដែរ”។

612-3. Ūnapañcabandhanenāti ettha ūnāni pañca bandhanāni assāti ūnapañcabandhano, nāssa pañca bandhanāni pūrentīti attho, tena ūnapañcabandhanena. Itthambhūtassa lakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Tattha yasmā abandhanassāpi pañca bandhanāni na pūrenti, sabbaso natthitāya, tasmā padabhājane ‘‘abandhano vā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Ūnapañcabandhanenā’’ti ca vuttattā yassa pañcabandhano patto hoti, tassa so apatto, tasmā aññaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati. Bandhanañca nāmetaṃ yasmā bandhanokāse sati hoti, asati na hoti, tasmā tassa lakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘abandhanokāso nāmā’’tiādi vuttaṃ.

៦១២-៣. ត្រង់ពាក្យថា ūnapañcabandhanena នេះ មានសេចក្ដីពន្យល់ថា បាត្រណាមានចំណងខ្វះប្រាំ (គឺមិនទាន់គ្រប់ប្រាំចំណង) បាត្រនោះឈ្មោះថា ūnapañcabandhano សេចក្ដីថា ចំណងទាំងប្រាំមិនទាន់ពេញលក្ខណៈឡើយ ហេតុនោះទើបហៅថា ūnapañcabandhana (បាត្រមានចំណងខ្វះប្រាំ)។ ពាក្យនេះជាតតិយាវិភត្ត (ករណវចនៈ) ក្នុងអត្ថសម្ដែងលក្ខណៈនៃបុគ្គលដែលមានសភាពបែបនោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុតែបាត្រដែលគ្មានចំណងទាល់តែសោះ ក៏មិនពេញចំណងទាំងប្រាំដែរ ព្រោះគ្មានចំណងដោយប្រការទាំងពួង ហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនីយ៍ទើបពោលថា “abandhano vā” (បាត្រគ្មានចំណងក្ដី) ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែពាក្យថា “ūnapañcabandhanenā” នេះ ភិក្ខុណាមានបាត្រដែលមានចំណងប្រាំ បាត្រនោះរបស់ភិក្ខុនោះ មិនឈ្មោះថាជាបាត្រ (ដែលមិនគួរផ្លាស់ប្ដូរ) ឡើយ ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះគួរស្វែងរក (សូម) បាត្រផ្សេងទៀតបាន។ ចំណែកឯពាក្យថា ចំណង នេះ ព្រោះតែមានកន្លែងសម្រាប់ចង ទើបមានចំណងបាន កាលបើគ្មានកន្លែងសម្រាប់ចង ចំណងក៏មិនមានដែរ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញលក្ខណៈនៃកន្លែងនោះ ទើបពោលថា “abandhanokāso nāmā” (ដែលហៅថា គ្មានកន្លែងសម្រាប់ចង) ជាដើម។

Dvaṅgulā rāji na hotīti mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulappamāṇā ekāpi rāji na hoti. Yassa dvaṅgulā rāji hotīti yassa pana tādisā ekā [Pg.287] rāji hoti, so tassā rājiyā heṭṭhimapariyante pattavedhakena vijjhitvā pacitvā suttarajjuka-makacirajjukādīhi vā tipusuttakena vā bandhitabbo, taṃ bandhanaṃ āmisassa alagganatthaṃ tipupaṭṭakena vā kenaci baddhasilesena vā paṭicchādetabbaṃ. So ca patto adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbo, sukhumaṃ vā chiddaṃ katvā bandhitabbo. Suddhehi pana madhusitthakalākhāsajjulasādīhi bandhituṃ na vaṭṭati. Phāṇitaṃ jhāpetvā pāsāṇacuṇṇena bandhituṃ vaṭṭati. Mukhavaṭṭisamīpe pana pattavedhakena vijjhiyamāno kapālassa bahalattā bhijjati, tasmā heṭṭhā vijjhitabbo. Yassa pana dve rājiyo ekāyeva vā caturaṅgulā, tassa dve bandhanāni dātabbāni. Yassa tisso ekāyeva vā chaḷaṅgulā, tassa tīṇi. Yassa catasso ekāyeva vā aṭṭhaṅgulā, tassa cattāri. Yassa pañca ekāyeva vā dasaṅgulā, so baddhopi abaddhopi apattoyeva, añño viññāpetabbo. Esa tāva mattikāpatte vinicchayo.

ត្រង់ពាក្យថា dvaṅgulā rāji na hoti គឺថា គ្មានស្នាមប្រេះសូម្បីតែមួយខ្សែ ដែលមានប្រវែងពីរធ្នាប់វាស់ពីមាត់បាត្រចុះមកក្រោមឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា yassa dvaṅgulā rāji hoti គឺថា បើបាត្រណាមានស្នាមប្រេះបែបនោះមួយខ្សែ ភិក្ខុគប្បីចោះត្រង់ចុងខាងក្រោមនៃស្នាមប្រេះនោះដោយដែកចោះបាត្រ រួចដុតកម្ដៅ ហើយចងដោយខ្សែអំបោះ ខ្សែធ្មេញត្រី ឬខ្សែសំណប៉ាហាំងជាដើម ហើយដើម្បីកុំឲ្យអាមិសៈ (អាហារ) ជាប់ស្អិតត្រង់កន្លែងចងនោះ គប្បីបិទបាំងចំណងនោះដោយបន្ទះសំណប៉ាហាំង ឬដោយជ័រស្អិតណាមួយ។ ហើយបាត្រនោះ ភិក្ខុគប្បីអធិដ្ឋានប្រើប្រាស់ចុះ ឬគប្បីចោះជាប្រហោងតូចមួយរួចចងក៏បាន។ ប៉ុន្តែ ការចងដោយជ័រឃ្មុំ ជ័រល័ក្ត ឬជ័រឈើជាដើមសុទ្ធៗ មិនគួរឡើយ។ ការដុតស្ករអំពៅឲ្យខ្លោចលាយនឹងម្សៅថ្មដើម្បីចង (បិទ) គឺគួរធ្វើបាន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើចោះដោយដែកចោះបាត្រនៅជិតមាត់បាត្រ ព្រោះតែបំណែកបាត្រត្រង់នោះក្រាស់ វាក៏ងាយនឹងបែក ហេតុនោះ គប្បីចោះនៅខាងក្រោមចុះ។ ចំណែកបាត្រណាមានស្នាមប្រេះពីរខ្សែ ឬមានស្នាមប្រេះតែមួយខ្សែតែមានប្រវែងបួនធ្នាប់ គប្បីដាក់ចំណងពីរ។ បាត្រណាមានស្នាមប្រេះបីខ្សែ ឬមានស្នាមប្រេះតែមួយខ្សែតែមានប្រវែងប្រាំមួយធ្នាប់ គប្បីដាក់ចំណងបី។ បាត្រណាមានស្នាមប្រេះបួនខ្សែ ឬមានស្នាមប្រេះតែមួយខ្សែតែមានប្រវែងប្រាំបីធ្នាប់ គប្បីដាក់ចំណងបួន។ បាត្រណាមានស្នាមប្រេះប្រាំខ្សែ ឬមានស្នាមប្រេះតែមួយខ្សែតែមានប្រវែងដប់ធ្នាប់ បាត្រនោះទោះបីចងហើយក្ដី មិនទាន់ចងក្ដី ក៏មិនរាប់ថាជាបាត្រ (ដែលមិនគួរផ្លាស់ប្ដូរ) ឡើយ ភិក្ខុគប្បីសូមបាត្រផ្សេងទៀតបាន។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យចំពោះបាត្រដីជាមុនសិន។

Ayopatte pana sacepi pañca vā atirekāni vā chiddāni honti, tāni ce ayacuṇṇena vā āṇiyā vā lohamaṇḍalakena vā baddhāni maṭṭhāni honti, sveva patto paribhuñjitabbo, na añño viññāpetabbo. Atha pana ekampi chiddaṃ mahantaṃ hoti, lohamaṇḍalakena baddhampi maṭṭhaṃ na hoti, patte āmisaṃ laggati, akappiyo hoti, ayaṃ apatto. Añño viññāpetabbo.

ចំណែកឯក្នុងបាត្រដែក ទោះបីជាមានប្រហោងប្រាំ ឬលើសពីប្រាំក៏ដោយ ប្រសិនបើប្រហោងទាំងនោះត្រូវបានចង (ជួសជុល) ដោយម្សៅដែក ឬដោយដែកគោល ឬដោយបន្ទះដែកមូលតូចៗ ហើយមានសភាពរលីងរលោងល្អ បាត្រនោះឯងដែលភិក្ខុគប្បីប្រើប្រាស់ មិនគួរស្វែងរកបាត្រផ្សេងទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើប្រហោងសូម្បីតែមួយមានទំហំធំ ទោះបីជាចងដោយបន្ទះដែកមូលហើយ ក៏នៅតែមិនរលីងរលោង អាមិសៈតែងជាប់ស្អិតក្នុងបាត្រ បាត្រនោះក៏ក្លាយជាអកប្បិយៈ មិនរាប់ថាជាបាត្រ (ដែលមិនគួរផ្លាស់ប្ដូរ) ឡើយ។ ភិក្ខុគប្បីសូមបាត្រផ្សេងទៀតចុះ។

615. Thero vattabboti patte ānisaṃsaṃ dassetvā ‘‘ayaṃ, bhante, patto pamāṇayutto sundaro therānurūpo, taṃ gaṇhathā’’ti vattabbo. Yo na gaṇheyyāti anukampāya na gaṇhantassa dukkaṭaṃ. Yo pana santuṭṭhiyā ‘‘kiṃ me aññena pattenā’’ti na gaṇhāti, tassa anāpatti. Pattapariyantoti evaṃ parivattetvā pariyante ṭhitapatto.

៦១៥. ត្រង់ពាក្យថា Thero vattabbo គឺភិក្ខុគប្បីបង្ហាញអានិសង្សក្នុងបាត្រ រួចពោល (ប្រគេន) ថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បាត្រនេះមានទំហំល្មមសមគួរ ល្អស្អាត សមគួរដល់ព្រះថេរៈ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកបាត្រនេះចុះ”។ ត្រង់ពាក្យថា Yo na gaṇheyya គឺភិក្ខុណាដែលមិនទទួលយកព្រោះតែសេចក្ដីអនុគ្រោះ (អាណិតដល់ម្ចាស់បាត្រ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ចំណែកឯភិក្ខុណាដែលមិនទទួលយកដោយសេចក្ដីសន្តោសថា “តើអាត្មាអញមានប្រយោជន៍អ្វីដោយបាត្រផ្សេងទៀត” ភិក្ខុនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Pattapariyanto គឺបាត្រដែលតម្កល់នៅចុងបំផុត បន្ទាប់ពីបានផ្លាស់ប្ដូរគ្នាយ៉ាងនេះរួចហើយ។

Na adeseti mañcapīṭhachattanāgadantakādike adese, na nikkhipitabbo. Yattha purimaṃ sundaraṃ pattaṃ ṭhapeti, tattheva ṭhapetabbo. Pattassa hi nikkhipanadeso ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ādhāraka’’ntiādinā nayena khandhake vuttoyeva.

ត្រង់ពាក្យថា Na adese គឺមិនត្រូវដាក់ទុកក្នុងទីមិនគួរដាក់ មានជាដើមថា លើគ្រែ លើតាំង លើឆ័ត្រ ឬលើស្នែងដំរី (ដែកគោលជញ្ជាំងសម្រាប់ព្យួរ) ឡើយ។ ភិក្ខុធ្លាប់ដាក់បាត្រល្អមុននោះក្នុងទីណា គប្បីដាក់បាត្រនេះក្នុងទីនោះឯង។ ព្រោះថា ទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់បាត្រ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានអនុញ្ញាតទុកហើយក្នុងខន្ធកៈ ដោយន័យជាដើមថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតជើងបាត្រ”។

Na [Pg.288] abhogenāti yāgurandhanarajanapacanādinā aparibhogena na paribhuñjitabbo. Antarāmagge pana byādhimhi uppanne aññasmiṃ bhājane asati mattikāya limpetvā yāguṃ vā pacituṃ udakaṃ vā tāpetuṃ vaṭṭati.

ត្រង់ពាក្យថា Na abhogena គឺមិនត្រូវប្រើប្រាស់ដោយការប្រើប្រាស់ដែលមិនសមគួរ មានការដាំបបរ ឬការដាំទឹកជ្រលក់ជាដើមឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ កាលបើមានជំងឺកើតឡើង ហើយគ្មានភាជន៍ដទៃ ភិក្ខុបូកលាបដោយដីស្អិត រួចដាំបបរក្ដី ដាំទឹកក្ដី គឺគួរធ្វើបាន។

Na vissajjetabboti aññassa na dātabbo. Sace pana saddhivihāriko vā antevāsiko vā aññaṃ varapattaṃ ṭhapetvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ sāruppo, ayaṃ therassā’’ti gaṇhāti, vaṭṭati. Añño vā taṃ gahetvā attano pattaṃ deti, vaṭṭati. ‘‘Mayhameva pattaṃ āharā’’ti vattabbakiccaṃ natthi.

ត្រង់ពាក្យថា Na vissajjetabbo គឺមិនត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់អ្នកដទៃឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើសទ្ធិវិហារិកក្ដី អន្តេវាសិកក្ដី ដាក់ទុកនូវបាត្រដ៏ល្អមួយទៀត រួចពោលថា “បាត្រនេះសមគួរដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បាត្រនេះសមគួរដល់ព្រះថេរៈ” ហើយទទួលយកទៅ យ៉ាងនេះគឺគួរធ្វើបាន។ ឬភិក្ខុដទៃយកបាត្រនោះទៅ ហើយប្រគល់បាត្ររបស់ខ្លួនមកជំនួសវិញ យ៉ាងនេះក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ភិក្ខុមិនចាំបាច់ត្រូវនិយាយថា “ចូរនាំយកបាត្ររបស់អាត្មាអញមកវិញ” ឡើយ។

617. Pavāritānanti ettha saṅghavasena pavāritaṭṭhāne pañcabandhaneneva vaṭṭati. Puggalavasena pavāritaṭṭhāne ūnapañcabandhanenāpi vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Sesamettha uttānatthameva.

៦១៧. ត្រង់ពាក្យថា Pavāritānaṃ នេះ ក្នុងទីដែលគេបវារណាដោយចំពោះសង្ឃ ភិក្ខុគួរស្វែងរកបាត្របានតែដោយបាត្រដែលមានចំណងប្រាំប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកក្នុងទីដែលគេបវារណាដោយចំពោះបុគ្គល ទោះបីជាបាត្រមានចំណងខ្វះប្រាំក៏គួរស្វែងរកបានដែរ នេះជាសេចក្ដីដែលពោលទុកក្នុងកុរុន្ធី។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះ មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយា, មិនរួចចាកអាបត្តិដោយសញ្ញាវិមោក្ខ, ជាអចិត្តកៈ, ជាបណ្ណត្តិវជ្ជៈ, ជាកាយកម្មវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

វណ្ណនានៃអូនបញ្ចពន្ធនសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

3. Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā

៣. វណ្ណនានៃភេសជ្ជសិក្ខាបទ

618. Tena samayenāti bhesajjasikkhāpadaṃ. Tattha attho, bhanteti rājā bhikkhū uyyuttappayutte therassa leṇatthāya pabbhāraṃ sodhente disvā ārāmikaṃ dātukāmo pucchi.

៦១៨. ពាក្យថា Tena samayena នេះ គឺភេសជ្ជសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ត្រង់ពាក្យថា attho, bhante នេះ មានសេចក្ដីថា ព្រះរាជាទ្រង់បានទតឃើញភិក្ខុទាំងឡាយខ្វល់ខ្វាយខំប្រឹងប្រែងជម្រះចន្លោះភ្នំ ដើម្បីធ្វើជាលែនដ្ឋានថ្វាយព្រះថេរៈ ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យចង់ប្រគល់អារាមិកជនថ្វាយ ទើបត្រាស់សួរ។

619-21. Pāṭiyekkoti visuṃ eko. Mālākiteti katamāle mālādhare, kusumamālāpaṭimaṇḍiteti attho. Tiṇaṇḍupakanti tiṇacumbaṭakaṃ. Paṭimuñcīti ṭhapesi. Sā ahosi suvaṇṇamālāti dārikāya sīse ṭhapitamattāyeva therassa adhiṭṭhānavasena suvaṇṇapadumamālā ahosi. Tañhi tiṇaṇḍupakaṃ sīse ṭhapitamattameva ‘‘suvaṇṇamālā hotū’’ti thero adhiṭṭhāsi. Dutiyampi kho…pe…. Tenupasaṅkamīti dutiyadivaseyeva upasaṅkami.

៦១៩-២១. ពាក្យថា Pāṭiyekko គឺភូមិមួយដាច់ដោយឡែក។ ពាក្យថា Mālākite គឺសំដៅលើក្មេងៗដែលបានធ្វើកម្រងផ្កា ពាក់កម្រងផ្កា គឺតុបតែងលម្អដោយកម្រងផ្កា។ ពាក្យថា Tiṇaṇḍupakaṃ គឺកម្រងស្មៅ។ ពាក្យថា Paṭimuñci គឺដាក់លើក្បាល។ ពាក្យថា Sā ahosi suvaṇṇamālā គឺគ្រាន់តែដាក់លើក្បាលក្មេងស្រីភ្លាម ដោយអានុភាពនៃការអធិដ្ឋានរបស់ព្រះថេរៈ កម្រងស្មៅនោះក៏ប្រែជាកម្រងផ្កាឈូកមាសតែម្ដង។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈបានអធិដ្ឋានចំពោះកម្រងស្មៅដែលគេទើបតែដាក់លើក្បាលនោះថា «សូមឲ្យទៅជាកម្រងផ្កាមាសចុះ»។ ពាក្យថា Dutiyampi kho...pe... Tenupasaṅkami គឺព្រះរាជាបានយាងទៅរកក្នុងថ្ងៃទីពីរនោះឯង។

Suvaṇṇanti [Pg.289] adhimuccīti ‘‘sovaṇṇamayo hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Pañcannaṃ bhesajjānanti sappiādīnaṃ. Bāhulikāti paccayabāhulikatāya paṭipannā. Kolambepi ghaṭepītiettha kolambā nāma mahāmukhacāṭiyo vuccanti. Olīnavilīnānīti heṭṭhā ca ubhatopassesu ca gaḷitāni. Okiṇṇavikiṇṇāti sappiādīnaṃ gandhena bhūmiṃ khanantehi okiṇṇā, bhittiyo khanantehi upari sañcarantehi ca vikiṇṇā. Antokoṭṭhāgārikāti abbhantare saṃvihitakoṭṭhāgārā.

ពាក្យថា Suvaṇṇanti adhimucci គឺព្រះថេរៈបានអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យប្រាសាទនេះទៅជាប្រាសាទសម្រេចដោយមាសចុះ»។ ពាក្យថា Pañcannaṃ bhesajjānaṃ គឺទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ខ្លាញ់ធ្លក ខ្លាញ់រាវ និងប្រេង។ ពាក្យថា Bāhulikā គឺពួកជនដែលប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសម្បូរបែបនៃបច្ច័យបួន។ ត្រង់ពាក្យថា Kolambepi ghaṭepi នេះ ពាក្យថា Kolambā គឺសំដៅលើពាងធំៗដែលមានមាត់ធំ។ ពាក្យថា Olīnavilīnāni គឺទឹកដោះថ្លាជាដើមដែលហូរស្រក់ចុះទៅខាងក្រោមផង និងហូរទៅខាងភាគទាំងសងខាងផង។ ពាក្យថា Okiṇṇavikiṇṇā គឺទឹកដោះថ្លាជាដើមដែលច្របូកច្របល់ទៅដោយពួកកណ្ដុរដែលជីកដីព្រោះធុំក្លិនក្រអូបផង និងរាយប៉ាយទៅដោយពួកកណ្ដុរដែលជីកជញ្ជាំងហើយរត់កាត់ពីលើផង។ ពាក្យថា Antokoṭṭhāgārikā គឺមានជង្រុក ឬឃ្លាំងដែលគេចាត់ចែងទុកក្នុងខាងក្នុងកុដិ។

622. Paṭisāyanīyānīti paṭisāyitabbāni, paribhuñjitabbānīti attho. Bhesajjānīti bhesajjakiccaṃ karontu vā mā vā, evaṃ laddhavohārāni. ‘‘Gosappī’’tiādīhi loke pākaṭaṃ dassetvā ‘‘yesaṃ maṃsaṃ kappatī’’ti iminā aññesampi migarohitasasādīnaṃ sappiṃ saṅgahetvā dassesi. Yesañhi khīraṃ atthi, sappipi tesaṃ atthiyeva, taṃ pana sulabhaṃ vā hotu dullabhaṃ vā, asammohatthaṃ vuttaṃ. Evaṃ navanītampi.

៦២២. ពាក្យថា Paṭisāyanīyāni គឺរបស់ដែលគួរភ្លក្ស គួរប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា Bhesajjāni គឺវត្ថុទាំងឡាយដែលបានឈ្មោះថាជាថ្នាំ ទោះបីជាវាធ្វើកិច្ចនៃថ្នាំ ឬមិនធ្វើក៏ដោយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងទឹកដោះថ្លាដែលល្បីក្នុងលោកដោយពាក្យថា «Gosappi» ជាដើម រួចហើយទ្រង់សម្ដែងរួមបញ្ចូលទាំងទឹកដោះថ្លានៃសត្វដទៃទៀត មានសត្វម្រឹគ ប្រើស និងទន្សាយជាដើម ដោយពាក្យថា «yesaṃ maṃsaṃ kappati»។ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទឹកដោះ សត្វទាំងនោះក៏រមែងមានទឹកដោះថ្លាដែរ ទឹកដោះថ្លានោះទោះបីជារកបានងាយក្ដី រកបានក្រក្ដី ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងទុកដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្ដីវង្វេង។ សូម្បីតែទឹកដោះខាប់ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។

Sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānīti sannidhiṃ katvā nidahitvā paribhuñjitabbāni. Kathaṃ? Pāḷiyā āgatasappiādīsu sappi tāva purebhattaṃ paṭiggahitaṃ tadahupurebhattaṃ sāmisampi nirāmisampi paribhuñjituṃ vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisaṃ paribhuñjitabbaṃ. Sattāhātikkame sace ekabhājane ṭhapitaṃ, ekaṃ nissaggiyaṃ. Sace bahūsu vatthugaṇanāya nissaggiyāni, pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā uggahitakaṃ katvā nikkhittaṃ ajjhoharituṃ na vaṭṭati; abbhañjanādīsu upanetabbaṃ. Sattāhātikkamepi anāpatti, anajjhoharaṇīyataṃ āpannattā. ‘‘Paṭisāyanīyānī’’ti hi vuttaṃ. Sace anupasampanno purebhattaṃ paṭiggahitanavanītena sappiṃ katvā deti, purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati. Sace sayaṃ karoti, sattāhampi nirāmisameva vaṭṭati. Pacchābhattaṃ paṭiggahitanavanītena pana yena kenaci katasappi sattāhampi nirāmisameva vaṭṭati. Uggahitakena kate pubbe vuttasuddhasappinayeneva vinicchayo veditabbo.

ត្រង់ពាក្យថា Sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni គឺរបស់ដែលភិក្ខុគប្បីធ្វើការសន្សំទុកហើយទើបប្រើប្រាស់បាន។ តើដូចម្ដេច? ក្នុងបណ្ដាថ្នាំមានទឹកដោះថ្លាជាដើមដែលមកក្នុងបាលី ទឹកដោះថ្លាដែលភិក្ខុបានទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនឆាន់ ក្នុងថ្ងៃនោះ ភិក្ខុអាចឆាន់ជាសាមិសៈក្ដី ជានិរាមិសៈក្ដី ក្នុងពេលមុនឆាន់បាន ចាប់ពីក្រោយពេលឆាន់រួចទៅ ភិក្ខុគប្បីឆាន់ជានិរាមិសៈបានត្រឹមតែប្រាំពីរថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ប្រសិនបើទុកក្នុងភាជន៍តែមួយ ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយបាចិត្តិយមួយ។ ប្រសិនបើទុកក្នុងភាជន៍ច្រើន ត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយទៅតាមចំនួនវត្ថុ។ ចំណែកទឹកដោះថ្លាដែលភិក្ខុបានទទួលប្រគេនក្នុងក្រោយពេលឆាន់ ភិក្ខុគប្បីឆាន់ជានិរាមិសៈសុទ្ធៗបានប្រាំពីរថ្ងៃ។ ទឹកដោះថ្លាដែលភិក្ខុបានកាន់យកដោយខ្លួនឯងហើយទុកដាក់ ទោះជាក្នុងពេលមុនឆាន់ក្ដី ក្រោយពេលឆាន់ក្ដី មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបរឹតជាដើមចុះ។ ទោះបីកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះវាបានដល់នូវភាពជាវត្ថុដែលមិនត្រូវលេបចូលទៅហើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «Paṭisāyanīyāni»។ ប្រសិនបើអនុបសម្បន្នធ្វើទឹកដោះថ្លាដោយទឹកដោះខាប់ដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនឆាន់ រួចប្រគេនដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុអាចឆាន់ជាសាមិសៈក្នុងពេលមុនឆាន់បាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុអាចឆាន់ជានិរាមិសៈសុទ្ធៗបានប្រាំពីរថ្ងៃ។ ចំណែកទឹកដោះថ្លាដែលនរណាម្នាក់ធ្វើដោយទឹកដោះខាប់ដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងក្រោយពេលឆាន់ ភិក្ខុអាចឆាន់ជានិរាមិសៈសុទ្ធៗបានប្រាំពីរថ្ងៃ។ ចំពោះទឹកដោះថ្លាដែលធ្វើដោយទឹកដោះខាប់ដែលភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯង គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យតាមន័យនៃទឹកដោះថ្លាសុទ្ធដែលពោលហើយខាងដើមនោះឯង។

Purebhattaṃ paṭiggahitakhīrena vā dadhinā vā katasappi anupasampannena kataṃ sāmisampi tadahupurebhattaṃ vaṭṭati. Sayaṃkataṃ nirāmisameva vaṭṭati[Pg.290]. Navanītaṃ tāpentassa hi sāmaṃpāko na hoti, sāmaṃpakkena pana tena saddhiṃ āmisaṃ na vaṭṭati. Pacchābhattato paṭṭhāya ca na vaṭṭatiyeva. Sattāhātikkamepi anāpatti, savatthukassa paṭiggahitattā, ‘‘tāni paṭiggahetvā’’ti hi vuttaṃ. Pacchābhattaṃ paṭiggahitehi kataṃ pana abbhañjanādīsu upanetabbaṃ. Purebhattampi ca uggahitakehi kataṃ ubhayesampi sattāhātikkame anāpatti. Eseva nayo akappiyamaṃsasappimhi. Ayaṃ pana viseso – yattha pāḷiyaṃ āgatasappinā nissaggiyaṃ, tattha iminā dukkaṭaṃ. Andhakaṭṭhakathāyaṃ kāraṇapatirūpakaṃ vatvā manussasappi ca navanītañca paṭikkhittaṃ, taṃ duppaṭikkhittaṃ, sabbaaṭṭhakathāsu anuññātattā. Parato cassa vinicchayopi āgacchissati.

ទឹកដោះថ្លាដែលធ្វើដោយទឹកដោះស្រស់ ឬទឹកដោះជូរដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនឆាន់ ប្រសិនបើអនុបសម្បន្នជាអ្នកធ្វើ ភិក្ខុអាចឆាន់ជាសាមិសៈក្នុងថ្ងៃនោះក្នុងពេលមុនឆាន់បាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុអាចឆាន់ជានិរាមិសៈសុទ្ធៗបាន។ ព្រោះថា កាលដែលភិក្ខុដុតកម្ដៅទឹកដោះខាប់ មិនឈ្មោះថាជាការដាំស្លដោយខ្លួនឯងឡើយ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនគួរឆាន់អាមិសៈជាមួយទឹកដោះថ្លាដែលខ្លួនដុតកម្ដៅដោយខ្លួនឯងនោះឡើយ ទាំងចាប់ពីក្រោយពេលឆាន់រួចទៅ ក៏មិនគួរឆាន់ទាល់តែសោះ។ ទោះបីកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ព្រោះតែវត្ថុត្រូវបានទទួលប្រគេនរួចហើយ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «tāni paṭiggahetvā»។ ចំណែកទឹកដោះថ្លាដែលធ្វើដោយទឹកដោះស្រស់ និងទឹកដោះជូរដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងក្រោយពេលឆាន់ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបរឹតជាដើមចុះ។ សូម្បីទឹកដោះថ្លាដែលធ្វើដោយទឹកដោះស្រស់ និងទឹកដោះជូរដែលភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯងក្នុងពេលមុនឆាន់ក្ដី ទឹកដោះថ្លាទាំងពីរប្រភេទនេះ ទោះបីកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងទឹកដោះថ្លានៃសត្វដែលមានសាច់ជាអកប្បិយៈដែរ។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្ដីប្លែកគ្នានេះគឺ ក្នុងទីណាដែលត្រូវអាបត្តិនីស្សគ្គិយព្រោះទឹកដោះថ្លាដែលមកក្នុងបាលី ក្នុងទីនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះទឹកដោះថ្លានៃសត្វដែលមានសាច់ជាអកប្បិយៈនេះវិញ។ ក្នុងអន្ធកអដ្ឋកថា លោកពោលអាងហេតុផលមិនសមគួរ រួចហាមឃាត់ទឹកដោះថ្លារបស់មនុស្ស និងទឹកដោះខាប់របស់មនុស្ស ការហាមឃាត់នោះ មិនត្រឹមត្រូវឡើយ ព្រោះក្នុងអដ្ឋកថាទាំងពួង លោកអនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់បាន។ ម្យ៉ាងទៀត ការវិនិច្ឆ័យចំពោះទឹកដោះថ្លានោះ នឹងមានមកខាងមុខទៀត។

Pāḷiyaṃ āgataṃ navanītampi purebhattaṃ paṭiggahitaṃ tadahupurebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva. Sattāhātikkame nānābhājanesu ṭhapite bhājanagaṇanāya ekabhājanepi amissetvā piṇḍapiṇḍavasena ṭhapite piṇḍagaṇanāya nissaggiyāni. Pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sappinayeneva veditabbaṃ. Ettha pana dadhiguḷikāyopi takkabindūnipi honti, tasmā taṃ dhotaṃ vaṭṭatīti upaḍḍhattherā āhaṃsu. Mahāsīvatthero pana ‘‘bhagavatā anuññātakālato paṭṭhāya takkato uddhaṭamattameva khādiṃsū’’ti āha. Tasmā navanītaṃ paribhuñjantena dhovitvā dadhitakkamakkhikākipillikādīni apanetvā paribhuñjitabbaṃ. Pacitvā sappiṃ katvā paribhuñjitukāmena adhotampi pacituṃ vaṭṭati. Yaṃ tattha dadhigataṃ vā takkagataṃ vā taṃ khayaṃ gamissati, ettāvatā hi savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hotīti ayamettha adhippāyo. Āmisena saddhiṃ pakkattā pana tasmimpi kukkuccāyanti kukkuccakā. Idāni uggahetvā ṭhapitanavanīte ca purebhattaṃ khīradadhīni paṭiggahetvā katanavanīte ca pacchābhattaṃ tāni paṭiggahetvā katanavanīte ca uggahitehi katanavavīte ca akappiyamaṃsanavanīte ca sabbo āpattānāpattiparibhogāparibhoganayo sappimhi vuttakkameneva gahetabbo.

ទឹកដោះខាប់ (នវនីត) សូម្បីដែលមកក្នុងព្រះបាលី ដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត ក្នុងថ្ងៃនោះ មុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ។ កាលកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ បើដាក់ក្នុងភាជន៍ផ្សេងៗគ្នា ត្រូវអាបត្តិធ្លាក់ទៅតាមចំនួនភាជន៍ សូម្បីក្នុងភាជន៍តែមួយ បើមិនបានច្របល់ចូលគ្នា គឺដាក់ទុកជាដុំៗ ត្រូវអាបត្តិធ្លាក់ទៅតាមចំនួនដុំ (និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ)។ ទឹកដោះខាប់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលក្រោយភត្ត គប្បីជ្រាបតាមន័យនៃទឹកដោះថ្លា (សប្បិ) នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទឹកដោះខាប់នោះ តែងមានដុំទឹកដោះជូរខ្លះ ឬតំណក់ទឹកដោះជូររាវខ្លះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយប្រមាណពាក់កណ្តាល ទើបពោលថា កាលបើលាងជម្រះហើយ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន។ ចំណែកព្រះមហាសីវត្ថេរពោលថា «ចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតមក ពួកភិក្ខុតែងឆាន់ទឹកដោះខាប់ដែលគ្រាន់តែដួសចេញពីទឹកដោះជូររាវប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុកាលនឹងឆាន់ទឹកដោះខាប់ គប្បីលាងជម្រះ ហើយយកចេញនូវដុំទឹកដោះជូរ ទឹកដោះជូររាវ រុយ និងស្រមោចជាដើម ទើបឆាន់។ កាលបើចង់រំងាស់ធ្វើជាទឹកដោះថ្លា (សប្បិ) ហើយឆាន់ សូម្បីមិនទាន់លាងជម្រះ ក៏គប្បីរំងាស់បាន។ ព្រោះថា ជាតិទឹកដោះជូរ ឬជាតិទឹកដោះជូររាវណាដែលមាននៅក្នុងទឹកដោះខាប់នោះ ជាតិទាំងនោះនឹងវិនាស (រលាយអស់) ទៅក្នុងពេលរំងាស់នោះឯង ព្រោះហេតុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ មិនឈ្មោះថាជាការទទួលប្រគេនព្រមទាំងវត្ថុ (ដែលមិនគួរ) ឡើយ នេះជាអធិប្បាយក្នុងសេចក្តីនេះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែការរំងាស់រួមគ្នាជាមួយនឹងអាមិស ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យ តែងសង្ស័យសូម្បីក្នុងទឹកដោះថ្លានោះ។ ឯវិធីវិនិច្ឆ័យអំពីអាបត្តិ មិនមែនអាបត្តិ ការឆាន់ និងមិនមែនការឆាន់ទាំងអស់ ក្នុងទឹកដោះខាប់ដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង (មិនបានទទួលប្រគេន) ហើយទុកដាក់១ ក្នុងទឹកដោះខាប់ដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនទឹកដោះស្រស់និងទឹកដោះជូរក្នុងពេលមុនភត្ត១ ក្នុងទឹកដោះខាប់ដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនវត្ថុទាំងនោះក្នុងពេលក្រោយភត្ត១ ក្នុងទឹកដោះខាប់ដែលធ្វើឡើងដោយវត្ថុដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង១ និងក្នុងទឹកដោះខាប់នៃសាច់ដែលមិនគួរជាកប្បិយ១ គប្បីកាន់យកតាមលំដាប់ដែលពោលទុកហើយក្នុងទឹកដោះថ្លា (សប្បិ) នោះឯង។

Telabhikkhāya paviṭṭhānaṃ pana bhikkhūnaṃ tattheva sappimpi navanītampi pakkatelampi apakkatelampi ākiranti, tattha takkadadhibindūnipi bhattasitthānipi taṇḍulakaṇāpi makkhikādayopi honti. Ādiccapākaṃ katvā [Pg.291] parissāvetvā gahitaṃ sattāhakālikaṃ hoti, paṭiggahetvā ṭhapitabhesajjehi saddhiṃ pacitvā natthupānampi kātuṃ vaṭṭati. Sace vaddalisamaye lajji sāmaṇero yathā tattha patitataṇḍulakaṇādayo na paccanti, evaṃ sāmisapākaṃ mocento aggimhi vilīyāpetvā parissāvetvā puna pacitvā deti, purimanayeneva sattāhaṃ vaṭṭati.

ម្យ៉ាងទៀត កាលពួកភិក្ខុចូលទៅដើម្បីសូមប្រេង ពួកទាយកតែងចាក់សូម្បីទឹកដោះថ្លាខ្លះ ទឹកដោះខាប់ខ្លះ ប្រេងដែលរំងាស់ហើយខ្លះ ប្រេងដែលមិនទាន់រំងាស់ខ្លះ ទៅក្នុងបាត្រនោះឯង ក្នុងប្រេងជាដើមនោះ តែងមានសូម្បីតំណក់ទឹកដោះជូររាវ និងទឹកដោះជូរខ្លះ គ្រាប់បាយខ្លះ ចុងអង្ករខ្លះ រុយជាដើមខ្លះ។ ប្រេងដែលភិក្ខុធ្វើការដុតកម្ដៅដោយកម្ដៅថ្ងៃ ហើយចម្រោះយក ទុកជាគ្រឿងឱសថប្រចាំ ៧ ថ្ងៃ (សត្តាហកាលិក) បាន សូម្បីការនាំយកទៅរំងាស់ជាមួយនឹងគ្រឿងឱសថដែលទទួលប្រគេនទុកហើយ ដើម្បីធ្វើជាទឹកថ្នាំបន្តក់ច្រមុះ ក៏គួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើក្នុងសម័យភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំ សាមណេរអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប ធ្វើការរំលាយប្រេងខាប់នោះលើភ្លើង ចម្រោះយក ហើយរំងាស់ម្តងទៀតប្រគេន ដោយវៀរចាកការរំងាស់ដែលលាយដោយអាមិស តាមរបៀបដែលធ្វើមិនឲ្យចុងអង្ករជាដើមដែលធ្លាក់ចុះទៅក្នុងនោះឆ្អិនបាន គប្បីប្រើប្រាស់បាន ៧ ថ្ងៃ តាមន័យមុននោះឯង។

Telesu tilatelaṃ tāva purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva. Sattāhātikkame panassa bhājanagaṇanāya nissaggiyabhāvo veditabbo. Pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Uggahitakaṃ katvā nikkhittaṃ ajjhoharituṃ na vaṭṭati, sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ, sattāhātikkamepi anāpatti. Purebhattaṃ tile paṭiggahetvā katatelaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya anajjhoharaṇīyaṃ hoti, sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ, sattāhātikkamepi anāpatti. Pacchābhattaṃ tile paṭiggahetvā katatelaṃ anajjhoharaṇīyameva, savatthukapaṭiggahitattā, sattāhātikkamepi anāpatti, sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ. Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā uggahitakatilehi katatelepi eseva nayo.

ក្នុងបណ្តាប្រេងទាំងឡាយ ជាដំបូង ប្រេងល្ងដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ គប្បីជ្រាបថាជាគ្រឿងនិស្សគ្គិយទៅតាមចំនួនភាជន៍។ ប្រេងល្ងដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលក្រោយភត្ត គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ អស់កាល ៧ ថ្ងៃ។ ប្រេងដែលភិក្ខុកាន់យកដោយខ្លួនឯង (មិនបានទទួលប្រគេន) ហើយទុកដាក់ មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបក្បាលជាដើម សូម្បីកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ។ ប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនគ្រាប់ល្ងក្នុងពេលមុនភត្ត ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបក្បាលជាដើម សូម្បីកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ។ ប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនគ្រាប់ល្ងក្នុងពេលក្រោយភត្ត មិនគួរលេបចូលទៅឡើយជាដាច់ខាត ព្រោះជាការទទួលប្រគេនព្រមទាំងវត្ថុ (ដែលមិនគួរ) សូម្បីកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបក្បាលជាដើម។ សូម្បីក្នុងប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយគ្រាប់ល្ងដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង ទោះជាក្នុងពេលមុនភត្តក្តី ក្រោយភត្តក្តី ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

Purebhattaṃ paṭiggahitakatile bhajjitvā vā tilapiṭṭhaṃ vā sedetvā uṇhodakena vā temetvā katatelaṃ sace anupasampannena kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati. Attanā katatelaṃ pana nibbaṭṭitattā purebhattaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Sāmaṃpakkattā sāmisaṃ na vaṭṭati, savatthukapaṭiggahitattā pana pacchābhattato paṭṭhāya ubhayampi anajjhoharaṇīyaṃ, sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ, sattāhātikkamepi anāpatti. Yadi pana appaṃ uṇhodakaṃ hoti abbhukkiraṇamattaṃ, abbohārikaṃ hoti, sāmapākagaṇanaṃ na gacchati. Sāsapatelādīsupi avatthukapaṭiggahitesu avatthukatilatele vuttasadisova vinicchayo.

ប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយការយកគ្រាប់ល្ងដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត ទៅលីងក្តី យកម្សៅល្ងទៅចំហុយក្តី ស្រោចស្រពដោយទឹកក្តៅក្តី ប្រសិនបើអនឧបសម្បន្ន (គ្រហស្ថ ឬសាមណេរ) ធ្វើ ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន។ ចំណែកប្រេងដែលភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង ព្រោះតែជាប្រេងដែលច្របាច់ចេញពីវត្ថុជាយាវកាលិក (គឺគ្រាប់ល្ង) ក្នុងពេលមុនភត្ត គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះតែការដុតកម្ដៅដោយខ្លួនឯង (សាមំតាក់) ប្រេងដែលប្រកបដោយអាមិស មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះតែជាការទទួលប្រគេនព្រមទាំងវត្ថុ ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ ប្រេងទាំងពីរប្រភេទនោះ មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ គប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបក្បាលជាដើម សូម្បីកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ។ ប្រសិនបើទឹកក្តៅមានប្រមាណតិចតួច គ្រាន់តែជាការប្រោះព្រំ ទឹកនោះមិនរាប់បញ្ចូលជាការដុតកម្ដៅឡើយ មិនចូលទៅក្នុងលំដាប់នៃការដុតកម្ដៅដោយខ្លួនឯងឡើយ។ សូម្បីក្នុងប្រេងស្ពៃជាដើម ដែលទទួលប្រគេនដោយមិនមានវត្ថុ (គ្រាប់ស្ពៃជាប់មកជាមួយ) និងក្នុងប្រេងល្ងដែលមិនមានវត្ថុ ក៏មានការវិនិច្ឆ័យដូចដែលពោលហើយនោះឯង។

Sace pana purebhattaṃ paṭiggahitānaṃ sāsapādīnaṃ cuṇṇehi ādiccapākena sakkā telaṃ kātuṃ, taṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva, sattāhātikkame nissaggiyaṃ. Yasmā pana sāsapamadhukacuṇṇādīni sedetvā eraṇḍakaṭṭhīni ca bhajjitvā eva telaṃ karonti, tasmā tesaṃ telaṃ anupasampannehi kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati. Vatthūnaṃ yāvajīvikattā pana savatthukapaṭiggahaṇe doso natthīti. Attanā kataṃ [Pg.292] sattāhaṃ nirāmisaparibhogeneva paribhuñjitabbaṃ. Uggahitakehi kataṃ anajjhoharaṇīyaṃ bāhiraparibhoge vaṭṭati, sattāhātikkamepi anāpatti.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើអាចធ្វើប្រេងដោយម្សៅនៃគ្រាប់ស្ពៃជាដើម ដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត ដោយការដុតកម្ដៅថ្ងៃបាន ប្រេងនោះ ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ កាលបើកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែពួកមនុស្សតែងធ្វើប្រេងដោយការចំហុយម្សៅគ្រាប់ស្ពៃ និងម្សៅគ្រាប់មធុកៈ (ដើមស្រឡៅ) ជាដើមក្តី ដោយការលីងគ្រាប់ល្ហុងខ្វងក្តី ព្រោះហេតុនោះ ប្រេងរបស់វត្ថុទាំងនោះដែលអនឧបសម្បន្នធ្វើហើយ ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែវត្ថុទាំងនោះជាយាវជីវកៈ ក្នុងការទទួលប្រគេនព្រមទាំងវត្ថុ ទើបមិនមានទោសឡើយ។ ប្រេងដែលភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង គប្បីឆាន់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ អស់កាល ៧ ថ្ងៃ。 ប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយវត្ថុដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ គួរប្រើប្រាស់ក្នុងការប្រើប្រាស់ខាងក្រៅបាន សូម្បីកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ។

Telakaraṇatthāya sāsapamadhukaeraṇḍakaṭṭhīni vā paṭiggahetvā kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ. Dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati. Tatiyadivase kataṃ pañcāhaṃ vaṭṭati. Catuttha-pañcama-chaṭṭhasattāmadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati. Sace yāva aruṇassa uggamanā tiṭṭhati, nissaggiyaṃ. Aṭṭhame divase kataṃ anajjhoharaṇīyaṃ. Anissaggiyattā pana bāhiraparibhoge vaṭṭati. Sacepi na karoti, telatthāya gahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamane dukkaṭameva. Pāḷiyaṃ pana anāgatāni aññānipi nāḷikeranimbakosambakakaramandaatasīādīnaṃ telāni atthi, tāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmayato dukkaṭaṃ hoti. Ayametesu viseso. Sesaṃ yāvakālikavatthuṃ yāvajīvikavatthuñca sallakkhetvā sāmaṃpākasavatthukapurebhattapacchābhattapaṭiggahitauggahitakavatthuvidhānaṃ sabbaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.

ប្រេងដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនគ្រាប់ស្ពៃ គ្រាប់មធុកៈ ឬគ្រាប់ល្ហុងខ្វង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការធ្វើប្រេង ទុកជាគ្រឿងឱសថប្រចាំ ៧ ថ្ងៃ (សត្តាហកាលិក)។ ប្រេងដែលធ្វើក្នុងថ្ងៃទីពីរ គួរប្រើប្រាស់បាន ៦ ថ្ងៃ។ ប្រេងដែលធ្វើក្នុងថ្ងៃទីបី គួរប្រើប្រាស់បាន ៥ ថ្ងៃ។ ប្រេងដែលធ្វើក្នុងថ្ងៃទីបួន ទីប្រាំ ទីប្រាំមួយ និងទីប្រាំពីរ គួរប្រើប្រាស់បានក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ប្រសិនបើប្រេងនោះនៅមានសល់រហូតដល់អរុណរះឡើង (ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំបី) ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប្រេងដែលធ្វើក្នុងថ្ងៃទីប្រាំបី មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែមិនមែនជាគ្រឿងនិស្សគ្គិយ ទើបគួរប្រើប្រាស់ក្នុងការប្រើប្រាស់ខាងក្រៅបាន។ សូម្បីតែមិនបានធ្វើប្រេង កាលបើកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃ នៃគ្រាប់ស្ពៃជាដើមដែលទទួលប្រគេនទុកដើម្បីធ្វើប្រេងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពិតប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះបាលីមិនបានសម្តែងទុកនូវប្រេងដទៃទៀត មានប្រេងដូង ប្រេងស្តៅ ប្រេងគគីរ ប្រេងក្រសាំង ប្រេងផ្កាឆ្មា (អតសី) ជាដើម ប៉ុន្តែប្រេងទាំងនោះមាននៅឡើយ កាលបើភិក្ខុទទួលប្រគេនហើយទុកឲ្យកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងប្រេងទាំងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីកំណត់ដឹងនូវវត្ថុជាយាវកាលិក និងវត្ថុជាយាវជីវកៈ ហើយគប្បីជ្រាបនូវវិធីចាត់ចែងវត្ថុដែលដុតកម្ដៅដោយខ្លួនឯង វត្ថុដែលទទួលប្រគេនព្រមទាំងវត្ថុ វត្ថុដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត វត្ថុដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលក្រោយភត្ត និងវត្ថុដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯងទាំងអស់ តាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។

623. Vasātelanti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni, acchavasaṃ, macchavasaṃ, susukāvasaṃ, sūkaravasaṃ, gadrabhavasa’’nti (mahāva. 262) evaṃ anuññātavasānaṃ telaṃ. Ettha ca ‘‘acchavasa’’nti vacanena ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsāna vasā anuññātā. Macchaggahaṇena ca susukāpi gahitā honti, vāḷamacchattā pana visuṃ vuttaṃ. Macchādiggahaṇena cettha sabbesampi kappiyamaṃsānaṃ vasā anuññātā. Maṃsesu hi dasamanaussa-hatthi-assa-sunakha-ahi-sīha-byaggha-dīpi-accha-taracchānaṃ maṃsāni akappiyāni. Vasāsu ekā manussavasāva. Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthi.

៦២៣. ពាក្យថា «វសាតេលៈ» គឺប្រេងនៃខ្លាញ់ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតនូវខ្លាញ់ទាំងឡាយជាគ្រឿងឱសថ គឺខ្លាញ់ខ្លាឃ្មុំ ខ្លាញ់ត្រី ខ្លាញ់ផ្សោត (ឬខ្លាញ់ក្រពើ) ខ្លាញ់ជ្រូក ខ្លាញ់លា»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ដោយពាក្យថា «ខ្លាញ់ខ្លាឃ្មុំ» ខ្លាញ់នៃសត្វដែលមានសាច់មិនគួរជាកប្បិយទាំងអស់ លើកលែងតែខ្លាញ់មនុស្សចេញ ទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ។ ដោយការកាន់យកនូវត្រី សូម្បីសត្វផ្សោត (ឬក្រពើ) ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលដែរ ប៉ុន្តែព្រោះតែជាត្រីសាហាវ ទើបទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយឡែក។ ដោយការកាន់យកនូវត្រីជាដើមក្នុងទីនេះ ខ្លាញ់នៃសត្វដែលមានសាច់គួរជាកប្បិយទាំងអស់ ក៏ទ្រង់អនុញ្ញាតហើយដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាសាច់ទាំងឡាយ សាច់ទាំង ១០ ប្រភេទ គឺសាច់មនុស្ស សាច់ដំរី សាច់សេះ សាច់ឆ្កែ សាច់ពស់ សាច់សិង្ហ សាច់ខ្លាធំ សាច់ខ្លារខិន សាច់ខ្លាឃ្មុំ សាច់ខ្លាត្រី (ឬឆ្កែព្រៃ) ជាសាច់មិនគួរជាកប្បិយឡើយ។ ក្នុងបណ្តាខ្លាញ់ទាំងឡាយ មានតែខ្លាញ់មនុស្សមួយប៉ុណ្ណោះដែលមិនគួរជាកប្បិយ។ ក្នុងទឹកដោះជាដើម ឈ្មោះថាវត្ថុមិនគួរជាកប្បិយ មិនមានឡើយ។

Anupasampannehi katanibbaṭṭitavasātelaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati. Pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Yaṃ pana tattha sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā hoti, taṃ abbohārikaṃ. Sace pana vasaṃ paṭiggahetvā sayaṃ karoti, purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā sattāhaṃ nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Nirāmisaparibhogañhi sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘kāle [Pg.293] paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262). Tatrāpi abbohārikaṃ abbohārikameva. Pacchābhattaṃ pana paṭiggahituṃ vā kātuṃ vā na vaṭṭatiyeva. Vuttañhetaṃ –

ប្រេងខ្លាញ់ដែលអនឧបសម្បន្នធ្វើនិងច្របាច់ចេញហើយ ដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត ក្នុងពេលមុនភត្ត សូម្បីប្រកបដោយអាមិស ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរប្រើប្រាស់បានតែប្រភេទដែលមិនមានអាមិសប៉ុណ្ណោះ អស់កាល ៧ ថ្ងៃ។ ចំណែកឯសាច់ក្តី សរសៃក្តី ឆ្អឹងក្តី ឈាមក្តី ណាដែលមាននៅក្នុងប្រេងនោះ ដែលមានសភាពល្អិតដូចជាធូលី វត្ថុនោះមិនរាប់បញ្ចូល (ជាអាមិស) ឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុទទួលប្រគេនខ្លាញ់ហើយធ្វើដោយខ្លួនឯង គប្បីទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត រំងាស់ ចម្រោះ ហើយឆាន់ដោយការឆាន់ប្រភេទដែលមិនមានអាមិស អស់កាល ៧ ថ្ងៃ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការឆាន់ប្រភេទដែលមិនមានអាមិស ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះទុកថា «ខ្លាញ់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងកាល (មុនភត្ត) រំងាស់ក្នុងកាល លាយក្នុងកាល តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យឆាន់ដោយការឆាន់ប្រេងបាន»។ សូម្បីក្នុងប្រេងនោះ វត្ថុដែលមិនរាប់បញ្ចូល ក៏នៅតែមិនរាប់បញ្ចូលដដែល។ ចំណែកក្នុងពេលក្រោយភត្ត មិនគួរទទួលប្រគេនក្តី មិនគួរធ្វើក្តី ដោយពិតប្រាកដ។ ព្រោះព្រះបន្ទូលនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘Vikāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭānaṃ. Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ. Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa. Kāle ce, bhikkhave, paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, anāpattī’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើខ្លាញ់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងកាលខុស (ក្រោយភត្ត) រំងាស់ក្នុងកាលខុស លាយក្នុងកាលខុស បើភិក្ខុឆាន់ខ្លាញ់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដបី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើខ្លាញ់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងកាល (មុនភត្ត) រំងាស់ក្នុងកាលខុស លាយក្នុងកាលខុស បើភិក្ខុឆាន់ខ្លាញ់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដពីរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើខ្លាញ់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងកាល រំងាស់ក្នុងកាល លាយក្នុងកាលខុស បើភិក្ខុឆាន់ខ្លាញ់នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដមួយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើខ្លាញ់ដែលទទួលប្រគេនក្នុងកាល រំងាស់ក្នុងកាល លាយក្នុងកាល បើភិក្ខុឆាន់ខ្លាញ់នោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ»។

Upatissattheraṃ pana antevāsikā pucchiṃsu – ‘‘bhante, sappinavanītavasāni ekato pacitvā nibbaṭṭitāni vaṭṭanti, na vaṭṭantī’’ti? ‘‘Na vaṭṭanti, āvuso’’ti. Thero kirettha pakkatelakasaṭe viya kukkuccāyati. Tato naṃ uttari pucchiṃsu – ‘‘bhante, navanīte dadhiguḷikā vā takkabindu vā hoti, etaṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Etampi, āvuso, na vaṭṭatī’’ti. Tato naṃ āhaṃsu – ‘‘bhante, ekato pacitvā saṃsaṭṭhāni tejavantāni honti, rogaṃ niggaṇhantī’’ti? ‘‘Sādhāvuso’’ti thero sampaṭicchi.

ម្យ៉ាងទៀត ពួកសិស្សបានសួរព្រះឧបតិស្សត្ថេរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ និងខ្លាញ់ ដែលបុគ្គលរំងាស់រួមគ្នាហើយច្របាច់យកប្រេងចេញ គួរប្រើប្រាស់បានដែរឬទេ ឬមិនគួរប្រើប្រាស់ទេ?» ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ»។ ឮថា ព្រះថេរៈតែងមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងរឿងនោះ ដូចជាសង្ស័យក្នុងកាកប្រេងដែលរំងាស់ហើយដូច្នោះ។ លំដាប់នោះ ពួកសិស្សបានសួរលោកក្រៃលែងទៅទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងទឹកដោះខាប់ តែងមានដុំទឹកដោះជូរ ឬតំណក់ទឹកដោះជូររាវ វត្ថុនោះគួរប្រើប្រាស់បានដែរឬទេ?» ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ សូម្បីវត្ថុនោះ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ»។ លំដាប់នោះ ពួកសិស្សបានពោលនឹងលោកថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វត្ថុទាំងឡាយដែលបុគ្គលរំងាស់រួមគ្នាហើយលាយចូលគ្នានោះ តែងមានឫទ្ធិខ្លាំងក្លា អាចកំចាត់បង់នូវរោគបាន»។ ព្រះថេរៈក៏ទទួលព្រមថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ប្រពៃហើយ»។

Mahāsumatthero panāha – ‘‘kappiyamaṃsavasā sāmisaparibhoge vaṭṭati, itarā nirāmisaparibhoge vaṭṭatī’’ti. Mahāpadumatthero pana ‘‘idaṃ ki’’nti paṭikkhipitvā ‘‘nanu vātābādhikā bhikkhū pañcamūlakasāvayāguyaṃ acchasūkaratelādīni pakkhipitvā yāguṃ pivanti, sā tejussadattā rogaṃ niggaṇhātī’’ti vatvā ‘‘vaṭṭatī’’ti āha.

ចំណែកព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ខ្លាញ់នៃសត្វដែលមានសាច់គួរជាកប្បិយ គួរប្រើប្រាស់ក្នុងការឆាន់ដែលប្រកបដោយអាមិសបាន ខ្លាញ់ក្រៅពីនោះ គួរប្រើប្រាស់ក្នុងការឆាន់ដែលមិនមានអាមិសបាន»។ ប៉ុន្តែ ព្រះមហាបទុមត្ថេរបានបដិសេធថា «តើសេចក្តីនេះជាអ្វី?» ហើយពោលថា «តើមិនមែនជាការណ៍ពិតទេឬ ដែលពួកភិក្ខុអ្នកមានជំងឺខ្យល់ តែងដាក់ប្រេងខ្លាញ់ខ្លាឃ្មុំនិងខ្លាញ់ជ្រូកជាដើម ទៅក្នុងយាគូដែលស្ងោរដោយទឹកហ្វាតនៃឫសឈើទាំងប្រាំ (បញ្ចមូល) ហើយឆាន់យាគូនោះ យាគូនោះព្រោះតែមានឫទ្ធិខ្លាំងក្លា ទើបអាចកំចាត់បង់នូវរោគបាន» រួចពោលថា «គួរប្រើប្រាស់បាន»។

Madhu nāma makkhikāmadhūti madhukarīhi nāma madhumakkhikāhi khuddakamakkhikāhi bhamaramakkhikāhi ca kataṃ madhu. Taṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisaparibhogameva vaṭṭati. Sattāhātikkame sace silesasadisaṃ mahāmadhuṃ khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ katvā ṭhapitaṃ, itaraṃ vā nānābhājanesu, vatthugaṇanāya nissaggiyāni. Sace ekameva khaṇḍaṃ, ekabhājane vā itaraṃ ekameva nissaggiyaṃ. Uggahitakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ, arumakkhanādīsu upanetabbaṃ. Madhupaṭalaṃ [Pg.294] vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā amakkhitaṃ parisuddhaṃ, yāvajīvikaṃ. Madhumakkhitaṃ pana madhugatikameva. Cīrikā nāma sapakkhā dīghamakkhikā, tumbalanāmikā ca aṭṭhipakkhā kāḷamahābhamarā honti, tesaṃ āsayesu niyyāsasadisaṃ madhu hoti, taṃ yāvajīvikaṃ.

ពាក្យថា «ទឹកឃ្មុំ» បានแก่ ទឹកឃ្មុំដែលកើតអំពីសត្វឃ្មុំ គឺទឹកឃ្មុំដែលធ្វើដោយសត្វឃ្មុំធំ សត្វឃ្មុំតូច និងសត្វភមរៈ (ឃ្មុំភូមរា)។ ទឹកឃ្មុំនោះ បើភិក្ខុទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត គប្បីឆាន់ជាសាមិសៈ (លាយនឹងអាហារ) ក្នុងពេលមុនភត្តបានផង ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គប្បីឆាន់ជាខាំតែទឹកឃ្មុំសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ បើទឹកឃ្មុំធំដែលមានសភាពដូចជាជ័រឈើ ភិក្ខុធ្វើជាចំណែកៗ ហើយទុក ឬទឹកឃ្មុំក្រៅពីនោះដែលដាក់ក្នុងភាជន៍ផ្សេងៗគ្នា ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយទៅតាមចំនួនវត្ថុ។ បើធ្វើជាដុំតែមួយ ឬទឹកឃ្មុំក្រៅពីនោះដែលដាក់ក្នុងភាជន៍តែមួយ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ទឹកឃ្មុំដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង (មិនបានទទួលប្រគេន) គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយ គឺគប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការលាបដំបៅជាដើម។ ផ្លិតឃ្មុំក្តី ក្រមួនឃ្មុំក្តី បើមិនប្រឡាក់ដោយទឹកឃ្មុំ ជាវត្ថុដ៏បរិសុទ្ធ ទុកជាយ៉ាវជីវកៈ។ តែបើប្រឡាក់ដោយទឹកឃ្មុំ មានគតិដូចជាទឹកឃ្មុំដែរ (ជាសត្តាហកាលិកៈ)។ សត្វរៃ (ចីរិកា) គឺសត្វរុយវែងមានស្លាប និងសត្វឱម៉ាល់ខ្មៅធំ មានស្លាបរឹងដូចឆ្អឹង ឈ្មោះទុម្ពលៈ ក្នុងលំនៅរបស់សត្វទាំងនោះ មានទឹកឃ្មុំដែលមានសភាពដូចជាជ័រឈើ ទឹកឃ្មុំនោះជាយ៉ាវជីវកៈ។

Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattanti ucchurasaṃ upādāya apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi avatthukā ucchuvikati phāṇitanti veditabbā. Taṃ phāṇitaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Sattāhātikkame vatthugaṇanāya nissaggiyaṃ. Bahū piṇḍā cuṇṇetvā ekabhājane pakkhittā honti ghanasannivesā, ekameva nissaggiyaṃ. Uggahitakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ, gharadhūpanādīsu upanetabbaṃ. Purebhattaṃ paṭiggahitena aparissāvitaucchurasena kataphāṇitaṃ sace anupasampannena kataṃ, sāmisampi vaṭṭati. Sayaṃkataṃ nirāmisameva vaṭṭati. Pacchābhattato paṭṭhāya pana savatthukapaṭiggahitattā anajjhoharaṇīyaṃ, sattāhātikkamepi anāpatti. Pacchābhattaṃ aparissāvitapaṭiggahitena katampi anajjhoharaṇīyameva, sattāhātikkamepi anāpatti. Esa nayo ucchuṃ paṭiggahetvā kataphāṇitepi. Purebhattaṃ pana parissāvitapaṭiggahitakena kataṃ sace anupasampannena kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva. Sayaṃkataṃ purebhattampi nirāmisameva. Pacchābhattaṃ parissāvitapaṭiggahitena kataṃ pana nirāmisameva sattāhaṃ vaṭṭati. Uggahitakakataṃ vuttanayameva. ‘‘Jhāmaucchuphāṇitaṃ vā koṭṭitaucchuphāṇitaṃ vā purebhattameva vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា «ទឹកអំពៅកក» (ផាណិតៈ) បានแก่ វត្ថុដែលកើតអំពីអំពៅ គឺគ្រឿងប្រែប្រួលនៃអំពៅដែលមិនមានកាកទាំងអស់ ទោះបីមិនបានរំងាស់ក្តី ឬរំងាស់ដោយមិនមានកាកអំពៅក្តី គប្បីដឹងថាជាទឹកអំពៅកក។ ទឹកអំពៅកកនោះ បើទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត គប្បីឆាន់ជាសាមិសៈក្នុងពេលមុនភត្តបានផង ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គប្បីឆាន់ជាខាំតែទឹកអំពៅកកសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយតាមចំនួនវត្ថុ។ បើកិនកំទេចដុំស្ករជាច្រើនដាក់ក្នុងភាជន៍តែមួយ ហើយវាកកចូលគ្នាជាដុំតែមួយ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ទឹកអំពៅកកដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយ គឺគប្បីនាំទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការដុតផ្សែងក្នុងវិហារជាដើម។ ទឹកអំពៅកកដែលធ្វើដោយទឹកអំពៅមិនបានច្រោះ ដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត បើអនុបសម្បន្នធ្វើ គួរឆាន់ជាសាមិសៈបានផង។ បើភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង គួរឆាន់ជាខាំតែទឹកអំពៅកកសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ តែចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ ព្រោះហេតុតែទទួលប្រគេនទាំងកាកអំពៅ មិនគួរលេបចូលទៅឡើយ ទោះបីកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ទឹកអំពៅកកដែលធ្វើដោយទឹកអំពៅមិនបានច្រោះ ដែលទទួលប្រគេនក្នុងពេលក្រោយភត្ត ក៏មិនគួរលេបចូលទៅដូចគ្នា ទោះបីកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តចំពោះទឹកអំពៅកកដែលធ្វើឡើងដោយការទទួលប្រគេនដើមអំពៅទាំងមូលផងដែរ។ តែបើទឹកអំពៅកកដែលធ្វើដោយទឹកអំពៅដែលច្រោះរួច ហើយទទួលប្រគេនក្នុងពេលមុនភត្ត បើអនុបសម្បន្នធ្វើ ក្នុងពេលមុនភត្ត គួរឆាន់ជាសាមិសៈបានផង ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរឆាន់ជាខាំតែទឹកអំពៅកកសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ បើភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯង ទោះបីក្នុងពេលមុនភត្ត ក៏គួរឆាន់ជាខាំតែទឹកអំពៅកកសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកទឹកអំពៅកកដែលធ្វើដោយទឹកអំពៅដែលច្រោះរួច ហើយទទួលប្រគេនក្នុងពេលក្រោយភត្ត គួរឆាន់ជាខាំតែទឹកអំពៅកកសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ ទឹកអំពៅកកដែលធ្វើដោយទឹកអំពៅដែលកាន់យកដោយខ្លួនឯង គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយ។ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «ទឹកអំពៅកកដែលធ្វើអំពីអំពៅដុតក្តី ទឹកអំពៅកកដែលធ្វើអំពីអំពៅកិនក្តី គួរឆាន់បានតែក្នុងពេលមុនភត្តប៉ុណ្ណោះ»។

Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘etaṃ savatthukapakkaṃ vaṭṭati, no vaṭṭatī’’ti pucchaṃ katvā ‘‘ucchuphāṇitaṃ pacchābhattaṃ novaṭṭanakaṃ nāma natthī’’ti vuttaṃ, taṃ yuttaṃ. Sītudakena kataṃ madhukapupphaphāṇitaṃ purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva. Sattāhātikkame vatthugaṇanāya dukkaṭaṃ. Khīraṃ pakkhipitvā kataṃ madhukaphāṇitaṃ yāvakālikaṃ. Khaṇḍasakkharaṃ pana khīrajallikaṃ apanetvā sodhenti, tasmā vaṭṭati. Madhukapupphaṃ pana purebhattaṃ allaṃ vaṭṭati, bhajjitampi vaṭṭati. Bhajjitvā tilādīhi missaṃ vā [Pg.295] amissaṃ vā katvā koṭṭitampi vaṭṭati. Yadi pana taṃ gahetvā merayatthāya yojenti, yojitaṃ bījato paṭṭhāya na vaṭṭati. Kadalī-khajjūrī-amba-labuja-panasa-ciñcādīnaṃ sabbesaṃ yāvakālikaphalānaṃ phāṇitaṃ yāvakālikameva. Maricapakkehi phāṇitaṃ karonti, taṃ yāvajīvikaṃ.

តែក្នុងមហាបច្ចរី ធ្វើការសួរថា «ទឹកអំពៅកកដែលរំងាស់ទាំងកាកនេះ គួរឆាន់ឬមិនគួរឆាន់?» ហើយពោលថា «ទឹកអំពៅកកដែលមិនគួរឆាន់ក្នុងពេលក្រោយភត្ត មិនមានឡើយ» ពាក្យនោះសមគួរហើយ។ ទឹកស្ករផ្កាស្រឡៅ (ផ្កាមធុកៈ) ដែលធ្វើដោយទឹកត្រជាក់ ក្នុងពេលមុនភត្ត គួរឆាន់ជាសាមិសៈបាន ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ គួរឆាន់ជាខាំតែទឹកស្ករសុទ្ធ (និរាមិសៈ) ប៉ុណ្ណោះ អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតាមចំនួនវត្ថុ។ ទឹកស្ករផ្កាស្រឡៅដែលលាយទឹកដោះស្រស់ហើយធ្វើ ទុកជាយាវកាលិកៈ។ តែថា ស្ករគ្រាប់ (ស្ករផែន) គេតែងដកយកពពុះទឹកដោះចេញហើយជម្រះឱ្យស្អាត ព្រោះហេតុនោះ ទើបគួរឆាន់បាន (ជាសត្តាហកាលិកៈ)។ ផ្កាស្រឡៅស្រស់ គួរឆាន់បានក្នុងពេលមុនភត្ត ទោះបីលីងហើយ ក៏គួរឆាន់បាន។ លីងហើយ លាយនឹងល្ងជាដើមក្តី មិនលាយក្តី ហើយបុកឱ្យម៉ដ្ឋ ក៏គួរឆាន់បាន។ តែបើគេយកផ្កាស្រឡៅនោះទៅផ្សំដើម្បីធ្វើជាមេរ័យ (ស្រា) ផ្កាស្រឡៅដែលផ្សំនោះ ចាប់តាំងពីមេស្រាទៅ មិនគួរឆាន់ឡើយ។ ទឹកស្ករដែលធ្វើអំពីផលឈើជាយាវកាលិកៈទាំងអស់ មានចេក ល្មើ ស្វាយ ខ្នុរព្រៃ ខ្នុរ និងអំពិលជាដើម ទុកជាយាវកាលិកៈប៉ុណ្ណោះ។ ទឹកស្ករដែលគេធ្វើដោយម្ទេសទុំ ទឹកស្ករនោះជាយ៉ាវជីវកៈ។

Tāni paṭiggahetvāti sacepi sabbānipi paṭiggahetvā eka ghaṭe avinibbhogāni katvā nikkhipati, sattāhātikkame ekameva nissaggiyaṃ. Vinibhuttesu pañca nissaggiyāni. Sattāhaṃ pana anatikkāmetvā gilānenapi agilānenapi vuttanayeneva yathāsukhaṃ paribhuñjitabbaṃ. Sattavidhañhi odissaṃ nāma – byādhiodissaṃ, puggalodissaṃ, kālodissaṃ, samayodissaṃ, desodissaṃ, vasodissaṃ, bhesajjodissanti.

ពាក្យថា «ទទួលប្រគេននូវភេសជ្ជៈទាំងនោះ» សេចក្តីថា ទោះបីទទួលប្រគេនភេសជ្ជៈទាំងអស់នោះហើយ ដាក់រួមគ្នាក្នុងឆ្នាំងតែមួយ ដោយមិនបែងចែកឱ្យដាច់ពីគ្នា កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ បើបែងចែកដាច់ពីគ្នា ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយប្រាំ។ តែក្នុងរវាងមិនទាន់កន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃ ទោះបីភិក្ខុឈឺក្តី មិនឈឺក្តី គប្បីឆាន់បានតាមសប្បាយ តាមន័យដែលពោលហើយ។ ព្រោះថា ធម៌ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតដោយចំពោះ (ឱទិស្សៈ) មាន ៧ យ៉ាង គឺ៖ ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះជំងឺ (ព្យាធិឱទិស្សៈ) ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះបុគ្គល (បុគ្គលោទិស្សៈ) ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះកាល (កាលោទិស្សៈ) ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះសម័យ (សមយោទិស្សៈ) ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះទេសៈ (ទេសោទិស្សៈ) ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះខ្លាញ់ (វសោទិស្សៈ) និងការអនុញ្ញាតដោយចំពោះភេសជ្ជៈ (ភេសជ្ជោទិស្សៈ)។

Tattha byādhiodissaṃ nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, amanussikābādhe āmakamaṃsaṃ āmakalohita’’nti (mahāva. 264) evaṃ byādhiṃ uddissa anuññātaṃ, taṃ teneva ābādhena ābādhikassa vaṭṭati, na aññassa. Tañca kho kālepi vikālepi kappiyampi akappiyampi vaṭṭatiyeva.

ក្នុងឱទិស្សៈទាំងនោះ ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះជំងឺ (ព្យាធិឱទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតសាច់ស្រស់ ឈាមស្រស់ ក្នុងកាលដែលភិក្ខុមានជំងឺកើតអំពីអមនុស្ស» នេះជាការអនុញ្ញាតដោយចំពោះជំងឺយ៉ាងនេះ សាច់ស្រស់និងឈាមស្រស់នោះ គួរដល់ភិក្ខុអ្នកមានជំងឺដោយជំងឺនោះប៉ុណ្ណោះ មិនគួរដល់ភិក្ខុដទៃឡើយ។ ហើយសាច់ស្រស់និងឈាមស្រស់នោះ ទោះបីក្នុងកាលក្តី ក្នុងវិកាលក្តី ទោះបីជាសាច់គួរ (កប្បិយមំសៈ) ក្តី មិនគួរ (អកប្បិយមំសៈ) ក្តី គឺគួរឆាន់បានពិតមែន។

Puggalodissaṃ nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthanaṃ. Na ca, bhikkhave, bahimukhadvāraṃ nīharitvā ajjhoharitabba’’nti (cūḷava. 273) evaṃ puggalaṃ uddissa anuññātaṃ, taṃ tasseva vaṭṭati, na aññassa.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះបុគ្គល (បុគ្គលោទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតការទំពារអៀង ដល់ភិក្ខុអ្នកទំពារអៀង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តែភិក្ខុមិនត្រូវនាំយកអាហារចេញមកក្រៅមាត់ហើយលេបចូលទៅវិញឡើយ» នេះជាការអនុញ្ញាតដោយចំពោះបុគ្គលយ៉ាងនេះ ការទំពារអៀងនោះ គួរដល់ភិក្ខុនោះប៉ុណ្ណោះ មិនគួរដល់ភិក្ខុដទៃឡើយ។

Kālodissaṃ nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, cattāri mahāvikaṭāni dātuṃ – gūthaṃ, muttaṃ, chārikaṃ, mattika’’nti (mahāva. 268) evaṃ ahinā daṭṭhakālaṃ uddissa anuññātaṃ, taṃ tasmiṃyeva kāle appaṭiggahitakampi vaṭṭati, na aññasmiṃ.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះកាល (កាលោទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យប្រគេនមហាវិកតៈ (ថ្នាំកែរោគដ៏អាក្រក់) ៤ យ៉ាង គឺ លាមក ទឹកមូត្រ ផេះ ដីស្អិត» នេះជាការអនុញ្ញាតដោយចំពោះកាលដែលត្រូវពស់ខាំយ៉ាងនេះ មហាវិកតៈនោះ ក្នុងកាលនោះ ទោះបីមិនបានទទួលប្រគេន ក៏គួរឆាន់បាន តែមិនគួរក្នុងកាលដទៃឡើយ។

Samayodissaṃ nāma – ‘‘gaṇabhojane aññatra samayā’’tiādinā (pāci. 217) nayena taṃ taṃ samayaṃ uddissa anuññātā anāpattiyo, tā tasmiṃ tasmiṃyeva samaye anāpattiyo honti, na aññadā.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះសម័យ (សមយោទិស្សៈ) បានแก่ តាមន័យជាដើមថា «ក្នុងការឆាន់គណភោជន វៀរលែងតែសម័យ» សេចក្តីមិនត្រូវអាបត្តិទាំងឡាយដែលទ្រង់អនុញ្ញាតដោយចំពោះសម័យនោះៗ សេចក្តីមិនត្រូវអាបត្តិទាំងនោះ តែងមានក្នុងសម័យនោះៗប៉ុណ្ណោះ មិនមានក្នុងកាលដទៃឡើយ។

Desodissaṃ nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, evarūpesu paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampada’’nti (mahāva. 259) evaṃ paccantadese uddissa anuññātāni upasampadādīni, tāni tattheva vaṭṭanti, na majjhimadese.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះទេសៈ (ទេសោទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតការឧបសម្បទាដោយគណៈមានភិក្ខុ ៥ រូប ដែលមានភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យជាទី ៥ ក្នុងបច្ចន្តជនបទមានសភាពយ៉ាងនេះ» នេះជាការអនុញ្ញាតនូវកិច្ចមានឧបសម្បទាជាដើម ដោយចំពោះបច្ចន្តប្រទេសយ៉ាងនេះ កិច្ចទាំងនោះ គួរតែក្នុងបច្ចន្តប្រទេសនោះប៉ុណ្ណោះ មិនគួរក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសឡើយ។

Vasodissaṃ [Pg.296] nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjānī’’ti (mahāva. 262) evaṃ vasānāmena anuññātaṃ, taṃ ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ kappiyākappiyavasānaṃ telaṃ taṃtadatthikānaṃ telaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះខ្លាញ់ (វសោទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតខ្លាញ់ទាំងឡាយជាភេសជ្ជៈ» នេះជាការអនុញ្ញាតដោយចំពោះឈ្មោះថាខ្លាញ់យ៉ាងនេះ ខ្លាញ់នោះ វៀរលែងតែខ្លាញ់មនុស្សចេញ ទឹកប្រេងនៃខ្លាញ់សត្វទាំងអស់ ទោះបីជាសត្វគួរ (កប្បិយសត្វ) ក្តី មិនគួរ (អកប្បិយសត្វ) ក្តី គួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសេចក្តីត្រូវការដោយខ្លាញ់នោះ ដើម្បីឆាន់ជាការប្រើប្រាស់ប្រេងបាន។

Bhesajjodissaṃ nāma – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pañca bhesajjānī’’ti (mahāva. 260-261) evaṃ bhesajjanāmena anuññātāni āhāratthaṃ pharituṃ samatthāni sappinavanītatelamadhuphāṇitanti. Tāni paṭiggahetvā tadahupurebhattaṃ yathāsukhaṃ pacchābhattato paṭṭhāya sati paccaye vuttanayeneva sattāhaṃ paribhuñjitabbāni.

ការអនុញ្ញាតដោយចំពោះភេសជ្ជៈ (ភេសជ្ជោទិស្សៈ) បានแก่ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតភេសជ្ជៈ ៥ យ៉ាង» នេះជាការអនុញ្ញាតដោយចំពោះឈ្មោះថាភេសជ្ជៈយ៉ាងនេះ គឺភេសជ្ជៈដែលអាចសម្រេចនូវកិច្ចជាអាហារបាន បានแก่ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅកក។ ភិក្ខុទទួលប្រគេនភេសជ្ជៈទាំងនោះហើយ ក្នុងថ្ងៃនោះ ក្នុងពេលមុនភត្ត គប្បីឆាន់បានតាមសប្បាយ ចាប់តាំងពីក្រោយភត្តទៅ កាលបើមានហេតុ (មានជំងឺ) គប្បីឆាន់បានអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ តាមន័យដែលពោលហើយ។

624. Sattāhātikkante atikkantasaññī nissaggiyaṃ pācittiyanti sacepi sāsapamattaṃ hoti sakiṃ vā aṅguliyā gahetvā jivhāya sāyanamattaṃ nissajjitabbameva, pācittiyañca desetabbaṃ.

៦២៤. ពាក្យថា «កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ភិក្ខុដឹងថាកន្លងហើយ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ» សេចក្តីថា ទោះបីភេសជ្ជៈនោះមានប្រមាណប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃក្តី ឬយកម្រាមដៃជ្រលក់ម្តង ហើយយកមកលិទ្ធនឹងអណ្តាតក្តី ភិក្ខុត្រូវតែលះបង់ភេសជ្ជៈនោះពិតមែន និងត្រូវសម្តែងអាបត្តិបាចិត្តិយផង។

Na kāyikena paribhogena paribhuñjitabbanti kāyo vā kāye aru vā na makkhetabbaṃ. Tehi makkhitāni kāsāvakattarayaṭṭhiupāhanapādakathalikamañcapīṭhādīnipi aparibhogāni. ‘‘Dvāravātapānakavāṭesupi hatthena gahaṇaṭṭhānaṃ na makkhetabba’’nti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. ‘‘Kasāve pana pakkhipitvā dvāravātapānakavāṭāni makkhetabbānī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

ពាក្យថា «មិនត្រូវប្រើប្រាស់ដោយការប្រើប្រាស់ខាងរាងកាយឡើយ» សេចក្តីថា មិនត្រូវលាបរាងកាយ ឬលាបដំបៅលើរាងកាយឡើយ។ វត្ថុទាំងឡាយមាន ស្បង់ចីវរ ដំបងច្រត់ ស្បែកជើង កម្រាលទ្រទ្រាប់ជើង គ្រែ និងតាំងជាដើម ដែលប្រឡាក់ដោយភេសជ្ជៈទាំងនោះ ក៏មិនត្រូវប្រើប្រាស់ឡើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ទោះបីជាកន្លែងសម្រាប់កាន់ដោយដៃ នៅលើទ្វារ និងបង្អួច ក៏មិនត្រូវលាបឡើយ»។ តែក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «បើលាយក្នុងទឹកអម្ចត់ (ទឹកហ្វាន) ហើយ គប្បីលាបទ្វារនិងបង្អួចទាំងឡាយបាន»។

Anāpatti antosattāhaṃ adhiṭṭhetīti sattāhabbhantare sappiñca telañca vasañca muddhanitelaṃ vā abbhañjanaṃ vā madhuṃ arumakkhanaṃ phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭheti, anāpatti. Sace adhiṭṭhitatelaṃ anadhiṭṭhitatelabhājane ākiritukāmo hoti, bhājane ce sukhumaṃ chiddaṃ paviṭṭhaṃ paviṭṭhaṃ telaṃ purāṇatelena ajjhottharīyati, puna adhiṭṭhātabbaṃ. Atha mahāmukhaṃ hoti, sahasāva bahutelaṃ pavisitvā purāṇatelaṃ ajjhottharati, puna adhiṭṭhānakiccaṃ natthi. Adhiṭṭhitagatikameva hi taṃ hoti, etena nayena adhiṭṭhitatelabhājane anadhiṭṭhitatelākiraṇampi veditabbaṃ.

ពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ បើអធិដ្ឋានក្នុងរវាងប្រាំពីរថ្ងៃ» សេចក្តីថា ក្នុងរវាងប្រាំពីរថ្ងៃ បើភិក្ខុអធិដ្ឋាននូវទឹកដោះថ្លា ប្រេង និងខ្លាញ់ ថាជាប្រេងលាបក្បាលក្តី ជាប្រេងលាបជើងក្តី អធិដ្ឋាននូវទឹកឃ្មុំ ថាជាថ្នាំលាបដំបៅក្តី អធិដ្ឋាននូវទឹកអំពៅកក ថាជាគ្រឿងដុតផ្សែងក្នុងវិហារក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ បើភិក្ខុចង់ចាក់ប្រេងដែលអធិដ្ឋានហើយ ទៅក្នុងភាជន៍ដែលមានប្រេងមិនទាន់អធិដ្ឋាន បើភាជន៍នោះមានមាត់តូចចង្អៀត ប្រេងដែលហូរចូលទៅបន្តិចម្តងៗ ត្រូវប្រេងចាស់គ្របសង្កត់ ត្រូវអធិដ្ឋានម្តងទៀត។ តែបើភាជន៍នោះមានមាត់ធំ ប្រេងច្រើនហូរចូលទៅភ្លាមៗ ហើយគ្របសង្កត់លើប្រេងចាស់ មិនបាច់អធិដ្ឋានម្តងទៀតឡើយ ព្រោះថា ប្រេងនោះមានគតិដូចជាប្រេងដែលអធិដ្ឋានហើយដែរ។ តាមន័យនេះ ទោះបីការចាក់ប្រេងដែលមិនទាន់អធិដ្ឋាន ទៅក្នុងភាជន៍ដែលមានប្រេងអធិដ្ឋានហើយ ក៏គប្បីដឹងយ៉ាងនេះដែរ។

625. Vissajjetīti ettha sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati. Sace yena paṭiggahitaṃ, so itaraṃ bhaṇati – ‘‘āvuso, imaṃ telaṃ sattāhamattaṃ paribhuñja tva’’nti. So ca paribhogaṃ na karoti, kassa āpatti? Na kassacipi āpatti[Pg.297]. Kasmā? Yena paṭiggahitaṃ tena vissajjitattā, itarassa appaṭiggahitattā.

៦២៥. ក្នុងពាក្យថា «លះបង់» នេះ សេចក្តីថា បើទ្រព្យជារបស់ភិក្ខុពីររូប ដែលភិក្ខុមួយរូបទទួលប្រគេនទុក ហើយមិនទាន់បានបែងចែកគ្នា កាលកន្លងហួសប្រាំពីរថ្ងៃទៅ ភិក្ខុទាំងពីររូបមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ តែមិនគួរឆាន់ឡើយ។ បើភិក្ខុដែលជាអ្នកទទួលប្រគេននោះ និយាយទៅកាន់ភិក្ខុមួយរូបទៀតថា «អាវុសោ លោកចូរឆាន់ប្រេងនេះក្នុងរវាងប្រាំពីរថ្ងៃចុះ» ហើយភិក្ខុនោះមិនបានឆាន់ឡើយ តើត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុរូបណា? មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុណាមួយឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភិក្ខុដែលជាអ្នកទទួលប្រគេននោះ បានលះបង់រួចហើយ និងព្រោះភិក្ខុមួយរូបទៀតនោះ មិនទាន់បានទទួលប្រគេន។

Vinassatīti aparibhogaṃ hoti. Cattenātiādīsu yena cittena bhesajjaṃ cattañca vantañca muttañca hoti, taṃ cittaṃ cattaṃ vantaṃ muttanti vuccati. Tena cittena puggalo anapekkhoti vuccatti, evaṃ anapekkho sāmaṇerassa datvāti attho. Idaṃ kasmā vuttaṃ? ‘‘Evaṃ antosattāhe datvā pacchā labhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanattha’’nti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘nayidaṃ yācitabbaṃ, antosattāhe dinnassa hi puna paribhoge āpattiyeva natthi. Sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vutta’’nti. Tasmā evaṃ dinnaṃ bhesajjaṃ sace sāmaṇero abhisaṅkharitvā vā anabhisaṅkharitvā vā tassa bhikkhuno natthukammatthaṃ dadeyya, gahetvā natthukammaṃ kātabbaṃ. Sace bālo hoti, dātuṃ na jānāti, aññena bhikkhunā vattabbo – ‘‘atthi te, sāmaṇera, tela’’nti ‘‘āma, bhante, atthī’’ti. ‘‘Āhara, therassa bhesajjaṃ karissāmā’’ti. Evampi vaṭṭati. Sesaṃ uttānatthameva.

ពាក្យថា Vinassatīti សេចក្តីថា មិនគួរប្រើប្រាស់ទៀតឡើយ។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា cattena ជាដើម ចិត្តណាដែលលះបង់ ខ្ជាក់ចេញ និងលែងចោលនូវថ្នាំ ចិត្តនោះហៅថា ចិត្តលះបង់ ចិត្តខ្ជាក់ចេញ ចិត្តលែងចោល។ បុគ្គលដែលប្រកបដោយចិត្តនោះ ហៅថា បុគ្គលមិនមានការអាឡោះអាល័យ គឺសេចក្តីថា មិនមានការអាឡោះអាល័យយ៉ាងនេះហើយ ប្រគេនដល់សាមណេរ។ ហេតុអ្វីបានជាពោលពាក្យនេះ? ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ពោលពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុដែលលះបង់យ៉ាងនេះក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃ ហើយបានមកវិញក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ហើយប្រើប្រាស់»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ថ្នាំនេះមិនគួរស្មុំឡើយ ព្រោះថាការប្រើប្រាស់ឡើងវិញនូវថ្នាំដែលបានប្រគេនទៅហើយក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃ មិនមានអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះពោលទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការមិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងការប្រើប្រាស់ថ្នាំដែលកន្លងហួស ៧ ថ្ងៃទៅហើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ បើសាមណេរចម្អិនក្តី មិនចម្អិនក្តី នូវថ្នាំដែលភិក្ខុប្រគេនយ៉ាងនេះហើយ ហើយប្រគេនថ្នាំនោះដល់ភិក្ខុនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការបន្តក់ច្រមុះ ភិក្ខុទទួលយកហើយ គប្បីធ្វើការបន្តក់ច្រមុះបាន។ បើសាមណេរនោះជាមនុស្សល្ងង់ មិនស្គាល់របៀបប្រគេន ភិក្ខុដទៃគប្បីសួរថា «ម្នាលសាមណេរ ប្រេងរបស់អ្នកមានដែរឬ?» សាមណេរឆ្លើយថា «ករុណា លោកម្ចាស់ មាន»។ ភិក្ខុពោលថា «ចូរនាំមកចុះ យើងនឹងធ្វើថ្នាំថ្វាយព្រះថេរៈ»។ សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏សមគួរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ, akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ,

មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសិក្ខាបទ ជាអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្មវចីកម្ម

Ticittaṃ, tivedananti.

មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយភេសជ្ជសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

4. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā

៤. ការអធិប្បាយវស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ

626. Tena samayenāti vassikasāṭikasikkhāpadaṃ. Tattha vassikasāṭikā anuññātāti cīvarakkhandhake visākhāvatthusmiṃ (mahāva. 349 ādayo) anuññātā. Paṭikaccevāti pureyeva.

៦២៦. ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា Tena samayena គឺវស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា vassikasāṭikā anuññātā សេចក្តីថា ទ្រង់អនុញ្ញាតហើយក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ នាវិសាខាវត្ថុ។ ពាក្យថា paṭikacceva គឺមុនដំបូងបង្អស់។

627. Māso seso gimhānanti catunnaṃ gimhamāsānaṃ eko pacchimamāso seso. Katvāti sibbanarajanakappapariyosānena niṭṭhapetvā. Karontena ca ekameva katvā samaye adhiṭṭhātabbaṃ, dve adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭanti.

៦២៧. ពាក្យថា māso seso gimhānaṃ សេចក្តីថា ខែចុងក្រោយមួយខែ ក្នុងចំណោមខែក្តៅទាំង ៤ នៅសល់។ ពាក្យថា katvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យសម្រេចដោយការបញ្ចប់ការដេរ ការជ្រលក់ និងការធ្វើកប្បពិន្ទុ។ ភិក្ខុកាលធ្វើ គប្បីធ្វើតែមួយគត់ ហើយអធិដ្ឋានក្នុងសម័យ ការអធិដ្ឋានពីរវង់ មិនគួរឡើយ។

Atirekamāse sese gimhāneti gimhānanāmake atirekamāse sese.

ពាក្យថា atirekamāse sese gimhāne សេចក្តីថា កាលបើខែលើសក្នុងរដូវក្តៅ នៅសល់។

Atirekaddhamāse [Pg.298] sese gimhāne katvā nivāsetīti ettha pana ṭhatvā vassikasāṭikāya pariyesanakkhettaṃ karaṇakkhettaṃ nivāsanakkhettaṃ adhiṭṭhānakkhettanti catubbidhaṃ khettaṃ, kucchisamayo piṭṭhisamayoti duvidho samayo, piṭṭhisamayacatukkaṃ kucchisamayacatukkanti dve catukkāni ca veditabbāni.

ក្នុងពាក្យថា Atirekaddhamāse sese gimhāne katvā nivāseti នេះ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវខេត្ត ៤ យ៉ាង គឺ ភិក្ខុស្ថិតនៅក្នុងខេត្តនេះហើយ ស្វែងរកសំពត់វស្សិកសាដិក ហៅថា បរិយេសនខេត្ត ករណខេត្ត និវាសនខេត្ត អធិដ្ឋានខេត្ត និងដឹងនូវសម័យ ២ យ៉ាង គឺ កុច្ឆិសម័យ និងបិដ្ឋិសម័យ និងចតុក្កៈ ២ គឺ បិដ្ឋិសមយចតុក្កៈ និងកុច្ឆិសមយចតុក្កៈ។

Tattha jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kāḷapakkhuposathā, ayameko addhamāso pariyesanakkhettañceva karaṇakkhettañca. Etasmiñhi antare vassikasāṭikaṃ aladdhaṃ pariyesituṃ laddhaṃ kātuñca vaṭṭati, nivāsetuṃ adhiṭṭhātuñca na vaṭṭati. Kāḷapakkhuposathassa pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva āsāḷhīpuṇṇamā, ayameko addhamāso pariyesanakaraṇanivāsanānaṃ tiṇṇampi khettaṃ. Etasmiñhi antare pariyesituṃ kātuṃ nivāsetuñca vaṭṭati, adhiṭṭhātuṃyeva na vaṭṭati. Āsāḷhīpuṇṇamāsiyā pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kattikapuṇṇamā, ime cattāro māsā pariyesanakaraṇanivāsanādhiṭṭhānānaṃ catunnaṃ khettaṃ. Etasmiñhi antare aladdhaṃ pariyesituṃ laddhaṃ kātuṃ nivāsetuṃ adhiṭṭhātuñca vaṭṭati. Idaṃ tāva catubbidhaṃ khettaṃ veditabbaṃ.

ក្នុងខេត្ត សម័យ និងចតុក្កៈទាំងនោះ ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទជាខាងក្រោយនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែជេស្ឋ រហូតដល់ថ្ងៃឧបោសថដាច់ខែរោច កន្លះខែនេះ ជាបរិយេសនខេត្តផង ជាករណខេត្តផង។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះពេលនេះ ភិក្ខុគួរស្វែងរកសំពត់វស្សិកសាដិកដែលមិនទាន់បាន និងគួរធ្វើសំពត់ដែលបានហើយ ប៉ុន្តែមិនគួរ ស្លៀកដណ្តប់ និងអធិដ្ឋានឡើយ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទជាខាងក្រោយនៃថ្ងៃឧបោសថដាច់ខែរោច រហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ កន្លះខែនេះ ជាខេត្តនៃកិច្ចទាំង ៣ គឺ ការស្វែងរក ការធ្វើ និងការស្លៀកដណ្តប់។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះពេលនេះ ភិក្ខុគួរស្វែងរក គួរធ្វើ និងគួរស្លៀកដណ្តប់ ប៉ុន្តែមិនគួរអធិដ្ឋានឡើយ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទជាខាងក្រោយនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ រហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក ៤ ខែនេះ ជាខេត្តនៃកិច្ចទាំង ៤ គឺ ការស្វែងរក ការធ្វើ ការស្លៀកដណ្តប់ និងការអធិដ្ឋាន។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះពេលនេះ ភិក្ខុគួរស្វែងរកសំពត់ដែលមិនទាន់បាន គួរធ្វើ គួរស្លៀកដណ្តប់ និងគួរអធិដ្ឋានសំពត់ដែលបានហើយ។ នេះជាខេត្ត ៤ យ៉ាង ដែលភិក្ខុគប្បីដឹងជាមុនសិន។

Kattikapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva jeṭṭhamūlapuṇṇamā, ime satta māsā piṭṭhisamayo nāma. Etasmiñhi antare ‘‘kālo vassikasāṭikāyā’’tiādinā nayena satuppādaṃ katvā aññātakaappavāritaṭṭhānato vassikasāṭikacīvaraṃ nipphādentassa iminā sikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. ‘‘Detha me vassikasāṭikacīvara’’ntiādinā nayena viññattiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Vuttanayeneva satuppādaṃ katvā ñātakapavāritaṭṭhānato nipphādentassa imināva sikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Viññattiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena anāpatti. Vuttañhetaṃ parivāre –

ចំណែកឯចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទជាខាងក្រោយនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក រហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែជេស្ឋ ៧ ខែនេះ ឈ្មោះថា បិដ្ឋិសម័យ។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះពេលនេះ ភិក្ខុណាញ៉ាំងសតិឲ្យកើតឡើង ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «ជាកាលគួរដល់សំពត់វស្សិកសាដិកហើយ» ហើយញ៉ាំងសំពត់វស្សិកសាដិកចីវរឲ្យសម្រេចអំពីទីជិតនៃជនមិនមែនជាញាតិ និងមិនបានបវារណា ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ដោយសិក្ខាបទនេះ។ ភិក្ខុធ្វើការសូមដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «សូមប្រគេនសំពត់វស្សិកសាដិកចីវរដល់ខ្ញុំ» ហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេច ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ដោយអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ភិក្ខុញ៉ាំងសតិឲ្យកើតឡើងដោយវិធីដែលពោលហើយ ហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេចអំពីទីជិតនៃញាតិ និងជនដែលបានបវារណា ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ដោយសិក្ខាបទនេះឯង។ ភិក្ខុធ្វើការសូមហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេច មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ដោយអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះទុកក្នុងបរិវារៈថា៖

‘‘Mātaraṃ cīvaraṃ yāce, no ca saṅghe pariṇataṃ;

Kenassa hoti āpatti, anāpatti ca ñātake;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

«ភិក្ខុសូមចីវរនឹងមាតា ចីវរនោះសោតក៏មិនមែនជាចីវរដែលគេបង្អោនទៅក្នុងសង្ឃ តើភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិព្រោះសិក្ខាបទណា និងមិនត្រូវអាបត្តិក្នុងសំណាក់ញាតិព្រោះហេតុអ្វី? នេះជាបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតហើយ។»

Ayañhi [Pg.299] pañho imamatthaṃ sandhāya vuttoti. Evaṃ piṭṭhisamayacatukkaṃ veditabbaṃ.

ព្រោះថា បញ្ហានេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ទុក។ បិដ្ឋិសមយចតុក្កៈ ភិក្ខុគប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។

Jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kattikapuṇṇamā, ime pañca māsā kucchisamayo nāma. Etasmiñhi antare vuttanayena satuppādaṃ katvā aññātakaappavāritaṭṭhānato vassikasāṭikacīvaraṃ nipphādentassa vattabhede dukkaṭaṃ. Ye manussā pubbepi vassikasāṭikacīvaraṃ denti, ime pana sacepi attano aññātakaappavāritā honti, vattabhedo natthi, tesu satuppādakaraṇassa anuññātattā. Viññatiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Idaṃ pana pakatiyā vassikasāṭikadāyakesupi hotiyeva. Vuttanayeneva satuppādaṃ katvā ñātakapavāritaṭṭhānato nipphādentassa iminā sikkhāpadena anāpatti. Viññattiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena anāpatti. ‘‘Na vattabbā detha me’’ti idañhi pariyesanakāle aññātakaappavāriteyeva sandhāya vuttaṃ. Evaṃ kucchisamayacatukkaṃ veditabbaṃ.

ចំណែកឯចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទជាខាងក្រោយនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែជេស្ឋ រហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក ៥ ខែនេះ ឈ្មោះថា កុច្ឆិសម័យ។ ព្រោះថាក្នុងចន្លោះពេលនេះ ភិក្ខុណាញ៉ាំងសតិឲ្យកើតឡើងដោយវិធីដែលពោលហើយ ហើយញ៉ាំងសំពត់វស្សិកសាដិកចីវរឲ្យសម្រេចអំពីទីជិតនៃជនមិនមែនជាញាតិ និងមិនបានបវារណា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះការធ្វើឲ្យខូចវ័ត។ ពួកមនុស្សណាដែលធ្លាប់ប្រគេនសំពត់វស្សិកសាដិកចីវរតាំងពីមុនមក មនុស្សទាំងនេះ ទោះបីជាមិនមែនជាញាតិ និងមិនបានបវារណាដល់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏មិនមានការខូចវ័តឡើយ ព្រោះទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យធ្វើការញ៉ាំងសតិឲ្យកើតឡើងក្នុងសំណាក់មនុស្សទាំងនោះបាន។ ភិក្ខុធ្វើការសូមហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេច ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ដោយអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ អាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយនេះ សូម្បីក្នុងសំណាក់ទាយកអ្នកប្រគេនសំពត់វស្សិកសាដិកជាប្រក្រតី ក៏ត្រូវដូចគ្នាដែរ កាលបើភិក្ខុធ្វើការសូមហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេច។ ភិក្ខុញ៉ាំងសតិឲ្យកើតឡើងដោយវិធីដែលពោលហើយ ហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេចអំពីទីជិតនៃញាតិ និងជនដែលបានបវារណា មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ដោយសិក្ខាបទនេះ។ ភិក្ខុធ្វើការសូមហើយញ៉ាំងចីវរឲ្យសម្រេច មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ដោយអញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ពាក្យថា «មិនត្រូវពោលថា ចូរប្រគេនដល់ខ្ញុំ» នេះ ព្រះអង្គសំដៅយកតែជនមិនមែនជាញាតិ និងមិនបានបវារណាប៉ុណ្ណោះ ក្នុងកាលជាទីស្វែងរក។ កុច្ឆិសមយចតុក្កៈ ភិក្ខុគប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។

Naggo kāyaṃ ovassāpeti, āpatti dukkaṭassāti ettha udakaphusitagaṇanāya akatvā nhānapariyosānavasena payoge payoge dukkaṭena kāretabbo. So ca kho vivaṭaṅgaṇe ākāsato patitaudakeneva nhāyanto. Nhānakoṭṭhakavāpiādīsu ghaṭehi āsittaudakena vā nhāyantassa anāpatti.

ក្នុងពាក្យថា Naggo kāyaṃ ovassāpeti, āpatti dukkaṭassa នេះ ភិក្ខុមិនត្រូវគណនាដោយចំនួនតំណក់ទឹកភ្លៀងឡើយ គឺត្រូវឲ្យអាបត្តិទុក្កដតាមវារៈនៃប្រយោគនីមួយៗ ដោយអំណាចនៃការស្រង់ទឹកចប់ម្តងៗ។ ហើយភិក្ខុនោះ គឺសំដៅលើភិក្ខុដែលស្រង់ទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះមកអំពីអាកាសក្នុងទីវាលស្រឡះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលស្រង់ទឹកក្នុងផ្ទះទឹក ឬក្នុងស្រះជាដើម ឬស្រង់ទឹកដែលគេស្រោចស្រពដោយក្អម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Vassaṃ ukkaḍḍhiyatīti ettha sace katapariyesitāya vassikasāṭikāya gimhānaṃ pacchima māsaṃ khepetvā puna vassānassa paṭhamamāsaṃ ukkaḍḍhitvā gimhānaṃ pacchimamāsameva karonti, vassikasāṭikā dhovitvā nikkhipitabbā. Anadhiṭṭhitā avikappitā dve māse parihāraṃ labhati, vassūpanāyikadivase adhiṭṭhātabbā. Sace satisammosena vā appahonakabhāvena vā akatā hoti, te ca dve māse vassānassa ca cātumāsanti cha māse parihāraṃ labhati. Sace pana kattikamāse kathinaṃ attharīyati, aparepi cattāro māse labhati, evaṃ dasa māsā honti. Tato parampi satiyā paccāsāya mūlacīvaraṃ katvā ṭhapentassa ekamāsanti [Pg.300] evaṃ ekādasa māse parihāraṃ labhati. Sace pana ekāhadvīhādivasena yāva dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya antovasse vā laddhā ceva niṭṭhitā ca, kadā adhiṭṭhātabbāti etaṃ aṭṭhakathāsu na vicāritaṃ. Laddhadivasato paṭṭhāya antodasāhe niṭṭhitā pana tasmiṃyeva antodasāhe adhiṭṭhātabbā. Dasāhātikkame niṭṭhitā tadaheva adhiṭṭhātabbā. Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkametabbāti ayaṃ no attanomati. Kasmā? ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ; vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) hi vuttaṃ. Tasmā vassūpanāyikato pubbe dasāhātikkamepi anāpatti. ‘‘Dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’nti (pārā. 462) ca vuttaṃ. Tasmā ekāhadvīhādivasena yāva dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya antovasse vā laddhā ceva niṭṭhitā ca vuttanayeneva antodasāhe vā tadahu vā adhiṭṭhātabbā, dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkametabbā.

ក្នុងពាក្យថា Vassaṃ ukkaḍḍhiyati នេះ ប្រសិនបើគេលើកខែចុងក្រោយនៃរដូវក្តៅចេញ ហើយលើកខែដំបូងនៃវស្សានរដូវឡើងមក ធ្វើឲ្យខែចុងក្រោយនៃរដូវក្តៅនោះឯង កាលបើភិក្ខុស្វែងរកសំពត់វស្សិកសាដិកបានហើយ គប្បីបោកគក់ហើយទុកដាក់ចុះ។ សំពត់ដែលមិនទាន់បានអធិដ្ឋាន និងមិនទាន់បានវិកប្ប តែងបាននូវការរក្សាទុកអស់រយៈពេល ២ ខែ ហើយគប្បីអធិដ្ឋានក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា។ ប្រសិនបើភិក្ខុភ្លេចស្មារតីក្តី ឬព្រោះសំពត់មិនគ្រប់គ្រាន់ក្តី ទើបមិនបានធ្វើ សំពត់នោះតែងបាននូវការរក្សាទុកអស់រយៈពេល ២ ខែនោះផង និងវស្សានរដូវ ៤ ខែផង រួមជា ៦ ខែ។ ប្រសិនបើក្នុងខែកត្តិក មានការក្រាលកឋិន ភិក្ខុតែងបានការរក្សាទុកអស់រយៈពេល ៤ ខែដទៃទៀត រួមជា ១០ ខែ។ បន្ទាប់ពីនោះទៅ បើភិក្ខុនៅតែមានសេចក្តីសង្ឃឹម ហើយធ្វើជាមូលចីវរទុកដាក់ សំពត់នោះតែងបានការរក្សាទុកអស់រយៈពេល ១ ខែទៀត រួមជា ១១ ខែ យ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុបានសំពត់វស្សិកសាដិកមក ហើយធ្វើសម្រេចហើយ ក្នុងរវាង ១ ថ្ងៃ ឬ ២ ថ្ងៃ ជាដើម រហូតដល់ ១០ ថ្ងៃ មុនថ្ងៃចូលវស្សា ឬក្នុងចន្លោះវស្សា តើគប្បីអធិដ្ឋានក្នុងកាលណា? បញ្ហានេះ មិនមានការវិនិច្ឆ័យក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយឡើយ។ ប៉ុន្តែ សំពត់ដែលធ្វើសម្រេចក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានមក គប្បីអធិដ្ឋានក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃនោះឯង។ សំពត់ដែលធ្វើសម្រេចកាលកន្លង ១០ ថ្ងៃទៅហើយ គប្បីអធិដ្ឋានក្នុងថ្ងៃដែលធ្វើសម្រេចនោះឯង។ កាលបើ ១០ ថ្ងៃមិនគ្រប់គ្រាន់ មិនគប្បីឲ្យកន្លងហួសចីវរកាលឡើយ នេះជាមតិរបស់យើង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យអធិដ្ឋានត្រិចីវរ មិនឲ្យវិកប្ប ឲ្យអធិដ្ឋានសំពត់វស្សិកសាដិកអស់វស្សានរដូវ ៤ ខែ បន្ទាប់ពីនោះទៅ ឲ្យវិកប្ប»។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ មុនថ្ងៃចូលវស្សាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ភិក្ខុគប្បីទ្រទ្រង់អតិរេកចីវរយ៉ាងយូរត្រឹម ១០ ថ្ងៃ»។ ព្រោះហេតុនោះ សំពត់វស្សិកសាដិកដែលភិក្ខុបានមកហើយ និងធ្វើសម្រេចហើយ ក្នុងរវាង ១ ថ្ងៃ ឬ ២ ថ្ងៃ ជាដើម រហូតដល់ ១០ ថ្ងៃ មុនថ្ងៃចូលវស្សា ឬក្នុងចន្លោះវស្សា គប្បីអធិដ្ឋានក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ ឬក្នុងថ្ងៃដែលធ្វើសម្រេចនោះឯង តាមវិធីដែលពោលហើយ កាលបើ ១០ ថ្ងៃមិនគ្រប់គ្រាន់ មិនគប្បីឲ្យកន្លងហួសចីវរកាលឡើយ។

Tattha siyā ‘‘vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātu’’nti vacanato ‘‘cātumāsabbhantare yadā vā tadā vā adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti. Yadi evaṃ, ‘‘kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāva ābādhā adhiṭṭhātu’’nti vuttaṃ sāpi, ca dasāhaṃ atikkāmetabbā siyā. Evañca sati ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’nti idaṃ virujjhati. Tasmā yathāvuttameva gahetabbaṃ, aññaṃ vā acalaṃ kāraṇaṃ labhitvā chaḍḍetabbaṃ. Apica kurundiyampi nissaggiyāvasāne vuttaṃ – ‘‘kadā adhiṭṭhātabbā? Laddhadivasato paṭṭhāya antodasāhe niṭṭhitā pana tasmiṃyeva antodasāhe adhiṭṭhātabbā. Yadi nappahoti yāva kattikapuṇṇamā parihāraṃ labhatī’’ti.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ប្រសិនបើមានពាក្យចោទសួរថា «ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា គប្បីអធិដ្ឋានអស់វស្សានរដូវ ៤ ខែ ដូច្នេះ ភិក្ខុគួរអធិដ្ឋានក្នុងថ្ងៃណាមួយក៏បាន ក្នុងចន្លោះ ៤ ខែនោះ»។ ប្រសិនបើដូច្នោះមែន សូម្បីសំពត់កណ្ដុប្បដិច្ឆាទិ ដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា «គប្បីអធិដ្ឋានរហូតដល់ជាសះស្បើយពីជំងឺ» នោះ ក៏គប្បីកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃបានដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ពាក្យដែលថា «ភិក្ខុគប្បីទ្រទ្រង់អតិរេកចីវរយ៉ាងយូរត្រឹម ១០ ថ្ងៃ» នេះ មុខជាផ្ទុយគ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង ឬមួយកាលបើបានហេតុផលដទៃដ៏មាំមួនហើយ គប្បីលះបង់ចេញចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា នាចុងបញ្ចប់នៃនិស្សគ្គិយសិក្ខាបទ ក៏មានពោលទុកថា «តើគប្បីអធិដ្ឋានក្នុងកាលណា? សំពត់វស្សិកសាដិកដែលធ្វើសម្រេចក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានមក គប្បីអធិដ្ឋានក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃនោះឯង។ ប្រសិនបើសំពត់មិនគ្រប់គ្រាន់ តែងបានការរក្សាទុក រហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក»។

630. Acchinnacīvarassāti etaṃ vassikasāṭikameva sandhāya vuttaṃ. Tesañhi naggānaṃ kāyovassāpane anāpatti. Ettha ca mahagghavassikasāṭikaṃ nivāsetvā nhāyantassa corupaddavo āpadā nāma. Sesamettha uttānameva.

៦៣០. ពាក្យថា acchinnacīvarassa នេះ ព្រះអង្គសំដៅយកតែសំពត់វស្សិកសាដិកប៉ុណ្ណោះ ទើបត្រាស់ទុក។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលបើអាក្រាត មិនត្រូវអាបត្តិក្នុងការបណ្តោយឲ្យទឹកភ្លៀងធ្លាក់ត្រូវកាយឡើយ។ ក្នុងអនាបត្តិវារៈនេះ ការដែលចោរមកប្លន់ភិក្ខុដែលស្លៀកសំពត់វស្សិកសាដិកមានតម្លៃច្រើន ហើយស្រង់ទឹក ឈ្មោះថា អាបទា។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ[Pg.301], kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

មានសមុដ្ឋាន ៦ ជាកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសតាមបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្មវចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយវស្សិកសាដិកសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

5. Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā

៥. ការអធិប្បាយចីវរអច្ឆិន្ទនសិក្ខាបទ

631. Tena samayenāti cīvaraacchindanasikkhāpadaṃ. Tattha yampi tyāhanti yampi te ahaṃ. So kira ‘‘mama pattacīvaraupāhanapaccattharaṇāni vahanto mayā saddhiṃ cārikaṃ pakkamissatī’’ti adāsi. Tenevamāha. Acchindīti balakkārena aggahesi, sakasaññāya gahitattā panassa pārājikaṃ natthi, kilametvā gahitattā āpatti paññattā.

៦៣១. ពាក្យថា Tena samayena នេះ គឺចីវរអច្ឆិន្ទនសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា yampi tyāhaṃ សេចក្តីថា ខ្ញុំបានប្រគល់ចីវរណាដល់អ្នក។ ឮថា ព្រះឧបនន្ទនោះ បានប្រគល់ចីវរនោះទៅ ដោយគិតថា «ភិក្ខុនេះ កាលជួយផ្ទុកដាក់នូវបាត្រ ចីវរ ស្បែកជើង និងកម្រាលរបស់អាត្មា នឹងដើរទៅកាន់ចារិកជាមួយអាត្មា»។ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា acchindi សេចក្តីថា បានដណ្តើមយកដោយកម្លាំងបាយ ប៉ុន្តែដោយហេតុដែលលោកកាន់យកដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជារបស់ខ្លួន អាបត្តិបរាជិករបស់លោកទើបមិនមាន តែព្រោះកាន់យកដោយធ្វើឱ្យភិក្ខុដទៃលំបាក ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិអាបត្តិ (និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ)។

633. Sayaṃ acchindati nissaggiyaṃ pācittiyanti ekaṃ cīvaraṃ ekābaddhāni ca bahūni acchindato ekā āpatti. Ekato abaddhāni visuṃ visuṃ ṭhitāni ca bahūni acchindato ‘‘saṅghāṭiṃ āhara, uttarāsaṅgaṃ āharā’’ti evaṃ āharāpayato ca vatthugaṇanāya āpattiyo. ‘‘Mayā dinnāni sabbāni āharā’’ti vadatopi ekavacaneneva sambahulā āpattiyo.

៦៣៣. ពាក្យថា Sayaṃ acchindati nissaggiyaṃ pācittiyaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលដណ្តើមយកចីវរមួយក្តី ចីវរច្រើនដែលចងភ្ជាប់គ្នាតែមួយក្តី ត្រូវអាបត្តិតែមួយ។ កាលដណ្តើមយកចីវរច្រើនដែលមិនបានចងភ្ជាប់គ្នា គឺស្ថិតនៅផ្សេងៗគ្នា ឬបង្គាប់ឱ្យគេនាំមកយ៉ាងនេះថា «ចូរនាំយកសង្ឃាដិមក ចូរនាំយកឧត្តរាសង្គមក» ត្រូវអាបត្តិទៅតាមចំនួនវត្ថុ។ ទោះបីពោលដោយវាចាតែមួយម៉ាត់ថា «ចូរនាំយកចីវរទាំងអស់ដែលខ្ញុំបានប្រគល់ឱ្យទៅនោះមក» ក៏ត្រូវអាបត្តិច្រើនដែរ។

Aññaṃ āṇāpeti āpatti dukkaṭassāti ‘‘cīvaraṃ gaṇhā’’ti āṇāpeti, ekaṃ dukkaṭaṃ. Āṇatto bahūni gaṇhāti, ekaṃ pācittiyaṃ ‘‘saṅghāṭiṃ gaṇha, uttarāsaṅgaṃ gaṇhā’’ti vadato vācāya vācāya dukkaṭaṃ. ‘‘Mayā dinnāni sabbāni gaṇhā’’ti vadato ekavācāya sambahulā āpattiyo.

ពាក្យថា Aññaṃ āṇāpeti āpatti dukkaṭassa សេចក្តីថា បង្គាប់ថា «ចូរដណ្តើមយកចីវរមក» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដមួយ។ បើអ្នកដែលត្រូវគេបង្គាប់នោះ ទៅកាន់យកចីវរច្រើន ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយមួយ។ កាលពោលថា «ចូរដណ្តើមយកសង្ឃាដិ ចូរដណ្តើមយកឧត្តរាសង្គ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗម៉ាត់។ កាលពោលដោយវាចាតែមួយម៉ាត់ថា «ចូរដណ្តើមយកចីវរទាំងអស់ដែលខ្ញុំបានប្រគល់ឱ្យទៅនោះមក» ត្រូវអាបត្តិច្រើន។

634. Aññaṃ parikkhāranti vikappanupagapacchimacīvaraṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci antamaso sūcimpi. Veṭhetvā ṭhapitasūcīsupi vatthugaṇanāya dukkaṭāni. Sithilaveṭhitāsu evaṃ. Gāḷhaṃ katvā baddhāsu pana ekameva dukkaṭanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Sūcighare pakkhittāsupi eseva nayo. Thavikāya pakkhipitvā sithilabaddha gāḷhabaddhesu tikaṭukādīsu bhesajjesupi eseva nayo.

៦៣៤. ពាក្យថា Aññaṃ parikkhāraṃ សេចក្តីថា វៀរលែងតែបច្ឆិមចីវរដែលគួរដល់ការវិកប្បនាចេញ វត្ថុណាមួយ សូម្បីតែម្ជុលមួយដើម។ សូម្បីក្នុងម្ជុលទាំងឡាយដែលរុំទុក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទៅតាមចំនួនវត្ថុ។ ក្នុងម្ជុលដែលរុំធូរៗ ក៏មានន័យដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែបើចងរឹតឱ្យណែន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែមួយប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ សូម្បីក្នុងម្ជុលដែលដាក់ក្នុងបំពង់ម្ជុល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីក្នុងថ្នាំទាំងឡាយមានត្រីកដុកជាដើម ដែលដាក់ក្នុងថង់ ហើយចងធូរៗ ឬចងណែនៗ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

635. So [Pg.302] vā detīti ‘‘bhante, tumhākaṃyeva idaṃ sāruppa’’nti evaṃ vā deti, atha vā pana ‘‘āvuso, mayaṃ tuyhaṃ ‘vattapaṭipattiṃ karissati, amhākaṃ santike upajjhaṃ gaṇhissati, dhammaṃ pariyāpuṇissatī’ti cīvaraṃ adamha, so dāni tvaṃ na vattaṃ karosi, na upajjhaṃ gaṇhāsi, na dhammaṃ pariyāpuṇāsī’’ti evamādīni vutto ‘‘bhante, cīvaratthāya maññe bhaṇatha, idaṃ vo cīvara’’nti deti, evampi so vā deti. Disāpakkantaṃ vā pana daharaṃ ‘‘nivattetha na’’nti bhaṇati, so na nivattati. Cīvaraṃ gahetvā rundhathāti, evaṃ ce nivattati, sādhu. Sace ‘‘pattacīvaratthāya maññe tumhe bhaṇatha, gaṇhatha na’’nti deti. Evampi so vā deti, vibbhantaṃ vā disvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ ‘vattaṃ karissatī’ti pattacīvaraṃ adamha, so dāni tvaṃ vibbhamitvā carasī’’ti vadati. Itaro ‘‘gaṇhatha tumhākaṃ pattacīvara’’nti deti, evampi so vā deti. ‘‘Mama santike upajjhaṃ gaṇhantasseva demi, aññattha gaṇhantassa na demi. Vattaṃ karontasseva demi, akarontassa na demi, dhammaṃ pariyāpuṇantasseva demi, apariyāpuṇantassa na demi, avibbhamantasseva demi, vibbhamantassa na demī’’ti evaṃ pana dātuṃ na vaṭṭati, dadato dukkaṭaṃ. Āharāpetuṃ pana vaṭṭati. Cajitvā dinnaṃ acchinditvā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. Sesamettha uttānamevāti.

៦៣៥. ពាក្យថា So vā deti សេចក្តីថា ប្រគល់ឱ្យវិញយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចីវរនេះសមគួរដល់លោកម្ចាស់តែប៉ុណ្ណោះ» ឬមួយកាលភិក្ខុនោះត្រូវគេពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ យើងបានប្រគល់ចីវរដល់អ្នកដោយគិតថា 'ភិក្ខុនេះនឹងធ្វើវត្តប្រតិបត្តិដល់យើង នឹងកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងសំណាក់របស់យើង នឹងរៀនធម៌' ឥឡូវនេះ អ្នកឯងមិនធ្វើវត្ត មិនកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ មិនរៀនធម៌ឡើយ» ជាដើម ហើយប្រគល់ឱ្យដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំយល់ថា លោកម្ចាស់ពោលព្រោះចង់បានចីវរ នេះជាចីវររបស់លោកម្ចាស់» យ៉ាងនេះក៏ឈ្មោះថា So vā deti ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុពោលនឹងភិក្ខុខ្ចីដែលដើរទៅកាន់ទិសដទៃថា «ចូរឱ្យលោកត្រឡប់មកវិញ» តែភិក្ខុខ្ចីនោះមិនត្រឡប់មកវិញ ទើបបង្គាប់ថា «ចូរចាប់ចីវរទុកហើយឃាត់លោក» បើលោកត្រឡប់មកវិញយ៉ាងនេះ នោះជាការល្អ។ បើលោកប្រគល់ឱ្យដោយពោលថា «...ខ្ញុំយល់ថា លោកទាំងឡាយពោលព្រោះចង់បានបាត្រនិងចីវរ ចូរយកវាទៅចុះ» យ៉ាងនេះក៏ឈ្មោះថា So vā deti ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុឃើញភិក្ខុដែលសឹកទៅហើយពោលថា «យើងបានប្រគល់បាត្រនិងចីវរដល់អ្នកដោយគិតថា 'អ្នកនឹងធ្វើវត្តដល់យើង' ឥឡូវនេះ អ្នកឯងសឹកទៅដើរលេងហើយ» គ្រហស្ថនោះប្រគល់ឱ្យដោយពោលថា «ចូរយកបាត្រនិងចីវររបស់លោកទាំងឡាយវិញចុះ» យ៉ាងនេះក៏ឈ្មោះថា So vā deti ដែរ។ ប៉ុន្តែការពោលយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យតែដល់អ្នកដែលកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងសំណាក់របស់ខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ មិនប្រគល់ឱ្យដល់អ្នកដែលកាន់យកឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងសំណាក់ដទៃឡើយ ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យតែដល់អ្នកធ្វើវត្ត មិនប្រគល់ឱ្យដល់អ្នកមិនធ្វើវត្តឡើយ ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យតែដល់អ្នករៀនធម៌ មិនប្រគល់ឱ្យដល់អ្នកមិនរៀនធម៌ឡើយ ខ្ញុំប្រគល់ឱ្យតែដល់អ្នកមិនសឹក មិនប្រគល់ឱ្យដល់អ្នកសឹកឡើយ» យ៉ាងនេះហើយប្រគល់ឱ្យ មិនគួរឡើយ កាលបើប្រគល់ឱ្យ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែការទាមទារយកមកវិញ គឺគួរធ្វើបាន។ ភិក្ខុដែលដណ្តើមយកចីវរដែលខ្លួនលះបង់ប្រគល់ឱ្យគេរួចហើយ ត្រូវកាត់សេចក្តីទៅតាមតម្លៃនៃទ្រព្យ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺ កើតឡើងអំពីកាយនិងចិត្ត ១ អំពីវាចានិងចិត្ត ១ អំពីកាយវាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា រួចចាកអាបត្តិបានដោយសេចក្តីសម្គាល់ ជាសចិត្តកៈ ជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម ជាអកុសលចិត្ត មានទុក្ខវេទនា។

Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចីវរអច្ឆិន្ទនសិក្ខាបទ ចប់ហើយ។

6. Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសុត្តវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ

636. Tena samayenāti suttaviññattisikkhāpadaṃ. Tattha khomanti khomavākehi katasuttaṃ. Kappāsikanti kappāsato nibbattaṃ. Koseyyanti kosiyaṃsūhi kantitvā katasuttaṃ. Kambalanti eḷakalomasuttaṃ. Sāṇanti sāṇavākasuttaṃ. Bhaṅganti pāṭekkaṃ vākasuttamevāti eke. Etehi pañcahi missetvā katasuttaṃ pana ‘‘bhaṅga’’nti veditabbaṃ.

៦៣៦. ពាក្យថា Tena samayena នេះ គឺសុត្តវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា khoma គឺអំបោះដែលធ្វើអំពីសំបកធ្មៃ។ ពាក្យថា kappāsika គឺអំបោះដែលកើតអំពីកប្បាស។ ពាក្យថា koseyya គឺអំបោះដែលគេងិនអំពីសរសៃសូត្រ។ ពាក្យថា kambala គឺអំបោះដែលធ្វើអំពីកំបល (រោមចៀម)។ ពាក្យថា sāṇa គឺអំបោះដែលធ្វើអំពីសំបកក្រចៅ។ ពាក្យថា bhaṅga គឺអំបោះសំបកឈើម្យ៉ាងផ្សេងទៀត នេះជាមតិរបស់អាចារ្យខ្លះ ប៉ុន្តែអំបោះដែលធ្វើដោយលាយគ្នានឹងវត្ថុទាំង ៥ យ៉ាងនេះ គប្បីដឹងថាជា ភង្គៈ។

Vāyāpeti payoge payoge dukkaṭanti sace tantavāyassa turivemādīni natthi, tāni ‘‘araññato āharissāmī’’ti vāsiṃ vā pharasuṃ vā [Pg.303] niseti, tato paṭṭhāya yaṃ yaṃ upakaraṇatthāya vā cīvaravāyanatthāya vā karoti, sabbattha tantavāyassa payoge payoge bhikkhussa dukkaṭaṃ. Dīghato vidatthimatte tiriyañca hatthamatte vīte nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘yāva pariyosānaṃ vāyāpentassa phalake phalake nissaggiyaṃ pācittiya’’nti vuttaṃ. Tampi idameva pamāṇaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Vikappanupagapacchimañhi cīvarasaṅkhyaṃ gacchatīti.

ពាក្យថា vāyāpeti payoge payoge dukkaṭaṃ សេចក្តីថា ប្រសិនបើជាងត្បាញគ្មានឧបករណ៍មានត្រល់ និងក្តារត្បាញជាដើម ហើយភិក្ខុគិតថា «អាត្មាជួយរកឧបករណ៍ទាំងនោះពីព្រៃមកឱ្យ» រួចហើយសំលៀងកាំបិត ឬពូថៅ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុធ្វើនូវកិច្ចណាមួយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ឧបករណ៍ក្តី ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការត្បាញចីវរក្ដី ក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់នោះ រាល់ៗបយោគៈរបស់ជាងត្បាញ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើជាងត្បាញបានត្បាញរួចរាល់ ដោយបណ្តោយបានប្រវែងមួយចំអាម និងទទឹងបានប្រវែងមួយហត្ថ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «កាលបើឱ្យគេត្បាញរហូតដល់ចប់ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយរាល់ៗក្តារ»។ សូម្បីតែពាក្យនោះ ក៏គប្បីដឹងថា លោកពោលសំដៅយកប្រមាណនេះឯង។ ព្រោះថា ចីវរដែលមានទំហំតូចបំផុតល្មមវិកប្បនាបាន ទើបចូលទៅក្នុងរាប់ថាជាចីវរ។

Apicettha evaṃ vinicchayo veditabbo – suttaṃ tāva sāmaṃ viññāpitaṃ akappiyaṃ, sesaṃ ñātakādivasena uppannaṃ kappiyaṃ. Tantavāyopi aññātakaappavārito viññattiyā laddho akappiyo, seso kappiyo. Tattha akappiyasuttaṃ akappiyatantavāyena vāyāpentassa pubbe vuttanayena nissaggiyaṃ. Teneva pana kappiyasuttaṃ vāyāpentassa yathā pubbe nissaggiyaṃ, evaṃ dukkaṭaṃ. Teneva kappiyaṃ akappiyañca suttaṃ vāyāpentassa yadi pacchimacīvarappamāṇena eko paricchedo suddhakappiyasuttamayo, eko akappiyasuttamayoti evaṃ kedārabaddhaṃ viya cīvaraṃ hoti, akappiyasuttamaye paricchede pācittiyaṃ, itarasmiṃ tatheva dukkaṭaṃ. Yadi tato ūnaparicchedā honti, antamaso acchimaṇḍalappamāṇāpi, sabbaparicchedesu paricchedagaṇanāya dukkaṭaṃ. Atha ekantarikena vā suttena dīghato vā kappiyaṃ tiriyaṃ akappiyaṃ katvā vītaṃ hoti, phalake phalake dukkaṭaṃ. Kappiyatantavāyenapi akappiyasuttaṃ vāyāpentassa yathā pubbe nissaggiyaṃ, evaṃ dukkaṭaṃ. Teneva kappiyañca akappiyañca suttaṃ vāyāpentassa sace pacchimacīvarappamāṇā ūnakā vā akappiyasuttaparicchedā honti, tesu paricchedagaṇanāya dukkaṭaṃ. Kappiyasuttaparicchedesu anāpatti. Atha ekantarikena vā suttena dīghato vā kappiyaṃ tiriyaṃ akappiyaṃ katvā vītaṃ hoti, phalake phalake dukkaṭaṃ.

មួយវិញទៀត ក្នុងរឿងនេះ គប្បីដឹងនូវការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះថា៖ ជាដំបូង អំបោះដែលភិក្ខុសុំដោយខ្លួនឯង ឈ្មោះថា អកប្បិយៈ អំបោះដែលសេសសល់ ដែលបានមកអំពីញាតិ ឬអ្នកដែលគេបវារណាជាដើម ឈ្មោះថា កប្បិយៈ។ សូម្បីជាងត្បាញដែលមិនមែនជាញាតិ មិនមែនជាអ្នកបវារណា ដែលភិក្ខុបានមកដោយការសុំ ឈ្មោះថា អកប្បិយៈ ជាងត្បាញដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា កប្បិយៈ។ ក្នុងអំបោះនិងជាងត្បាញទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុឱ្យជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈ ត្បាញអំបោះដែលជាអកប្បិយៈ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ តាមន័យដែលពោលមកហើយក្នុងខាងដើម។ ប៉ុន្តែ កាលបើឱ្យជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈនោះឯង ត្បាញអំបោះដែលជាកប្បិយៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ដូចជាអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយក្នុងខាងដើមដែរ។ កាលបើឱ្យជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈនោះឯង ត្បាញអំបោះដែលជាកប្បិយៈផង ជាអកប្បិយៈផង ប្រសិនបើចីវរនោះមានចំណែកចែកដាច់ពីគ្នា ដូចជាទំនប់ស្រែ ដោយចំណែកមួយមានទំហំប៉ុនបច្ឆិមចីវរ ត្បាញដោយអំបោះកប្បិយៈសុទ្ធ ចំណែកមួយទៀតត្បាញដោយអំបោះអកប្បិយៈ ក្នុងចំណែកដែលត្បាញដោយអំបោះអកប្បិយៈ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ក្នុងចំណែកក្រៅពីនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ប្រសិនបើចំណែកទាំងនោះមានទំហំតូចជាងបច្ឆិមចីវរ សូម្បីតែប៉ុនរង្វង់ភ្នែក ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដទៅតាមចំនួនចំណែកក្នុងចំណែកទាំងអស់។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើជាងត្បាញត្បាញដោយអំបោះឆ្លាស់គ្នា ឬដោយដាក់អំបោះកប្បិយៈជាបណ្តោយ ដាក់អំបោះអកប្បិយៈជាទទឹង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗក្តារ។ សូម្បីកាលបើឱ្យជាងត្បាញដែលជាកប្បិយៈ ត្បាញអំបោះដែលជាអកប្បិយៈ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ដូចជាអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយក្នុងខាងដើមដែរ។ កាលបើឱ្យជាងត្បាញដែលជាកប្បិយៈនោះឯង ត្បាញអំបោះដែលជាកប្បិយៈផង ជាអកប្បិយៈផង ប្រសិនបើចំណែកនៃអំបោះអកប្បិយៈទាំងនោះ មានទំហំប៉ុនបច្ឆិមចីវរក្តី តូចជាងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទៅតាមចំនួនចំណែកក្នុងចំណែកទាំងនោះ។ ក្នុងចំណែកនៃអំបោះកប្បិយៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើជាងត្បាញត្បាញដោយអំបោះឆ្លាស់គ្នា ឬដោយដាក់អំបោះកប្បិយៈជាបណ្តោយ ដាក់អំបោះអកប្បិយៈជាទទឹង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗក្តារ។

Yadi pana dve tantavāyā honti, eko kappiyo eko akappiyo, suttañca akappiyaṃ, te ce vārena vinanti, akappiyatantavāyena vīte phalake phalake pācittiyaṃ, ūnatare dukkaṭaṃ. Itarena vīte ubhayattha dukkaṭaṃ. Sace dvepi vemaṃ gahetvā ekato vinanti, phalake phalake pācittiyaṃ. Atha suttaṃ kappiyaṃ, cīvarañca kedārabaddhādīhi saparicchedaṃ, akappiyatantavāyena vīte paricchede paricchede dukkaṭaṃ, itarena vīte anāpatti. Sace dvepi [Pg.304] vemaṃ gahetvā ekato vinanti, phalake phalake dukkaṭaṃ. Atha suttampi kappiyañca akappiyañca, te ce vārena vinanti, akappiyatantavāyena akappiyasuttamayesu pacchimacīvarappamāṇesu paricchedesu vītesu paricchedagaṇanāya pācittiyaṃ. Ūnakataresu kappiyasuttamayesu ca dukkaṭaṃ. Kappiyatantavāyena akappiyasuttamayesu pamāṇayuttesu vā ūnakesu vā dukkaṭameva. Kappiyasuttamayesu anāpatti.

ប្រសិនបើមានជាងត្បាញ ២ នាក់ ម្នាក់ជាកប្បិយៈ ម្នាក់ជាអកប្បិយៈ ហើយអំបោះជាអកប្បិយៈ បើជាងត្បាញទាំងពីរនាក់នោះ ផ្លាស់វេនគ្នាត្បាញ កាលបើជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈត្បាញបានទំហំប៉ុនបច្ឆិមចីវរ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗក្តារ បើបានទំហំតូចជាងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើជាងត្បាញម្នាក់ទៀត (ដែលជាកប្បិយៈ) ត្បាញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទាំងពីរករណី។ ប្រសិនបើជាងត្បាញទាំងពីរនាក់កាន់ត្រល់ជាមួយគ្នាហើយត្បាញរួមគ្នា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយរាល់ៗក្តារ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើអំបោះជាកប្បិយៈ ហើយចីវរមានចំណែកចែកដាច់ពីគ្នា ដូចជាទំនប់ស្រែជាដើម កាលបើជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈត្បាញ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗចំណែក កាលបើជាងត្បាញម្នាក់ទៀត (ដែលជាកប្បិយៈ) ត្បាញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប្រសិនបើជាងត្បាញទាំងពីរនាក់កាន់ត្រល់ជាមួយគ្នាហើយត្បាញរួមគ្នា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗក្តារ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើអំបោះជាកប្បិយៈផង ជាអកប្បិយៈផង ហើយជាងត្បាញទាំងនោះផ្លាស់វេនគ្នាត្បាញ កាលបើជាងត្បាញដែលជាអកប្បិយៈ ត្បាញចំណែកដែលធ្វើដោយអំបោះអកប្បិយៈ មានទំហំប៉ុនបច្ឆិមចីវររួចរាល់ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយទៅតាមចំនួនចំណែក។ ក្នុងចំណែកដែលតូចជាងនោះក្តី និងក្នុងចំណែកដែលធ្វើដោយអំបោះកប្បិយៈក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ កាលបើជាងត្បាញដែលជាកប្បិយៈ ត្បាញចំណែកដែលធ្វើដោយអំបោះអកប្បិយៈ ទោះបីមានទំហំគ្រប់គ្រាន់ក្តី តូចជាងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណែកដែលធ្វើដោយអំបោះកប្បិយៈ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

Atha ekantarikena vā suttena dīghato vā akappiyaṃ tiriyaṃ kappiyaṃ katvā vinanti, ubhopi vā te vemaṃ gahetvā ekato vinanti, aparicchede cīvare phalake phalake dukkaṭaṃ, saparicchede paricchedavasena dukkaṭānīti. Ayaṃ pana attho mahāaṭṭhakathāyaṃ apākaṭo, mahāpaccariyādīsu pākaṭo. Idha sabbākāreneva pākaṭo.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើជាងត្បាញទាំងនោះត្បាញដោយអំបោះឆ្លាស់គ្នា ឬដោយដាក់អំបោះអកប្បិយៈជាបណ្តោយ ដាក់អំបោះកប្បិយៈជាទទឹង ឬមួយជាងត្បាញទាំងពីរនាក់នោះកាន់ត្រល់ជាមួយគ្នាហើយត្បាញរួមគ្នា ក្នុងចីវរដែលមិនមានចំណែកចែកដាច់ពីគ្នា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដរាល់ៗក្តារ ក្នុងចីវរដែលមានចំណែកចែកដាច់ពីគ្នា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដទៅតាមចំនួនចំណែក។ ប៉ុន្តែសេចក្តីនេះ មិនច្បាស់លាស់ក្នុងមហាអដ្ឋកថាទេ តែច្បាស់លាស់ក្នុងមហាបច្ចរីជាដើម។ ក្នុងអដ្ឋកថានេះ សេចក្តីច្បាស់លាស់ដោយគ្រប់ប្រការតែម្តង។

Sace suttampi kappiyaṃ, tantavāyopi kappiyo ñātakappavārito vā mūlena vā payojito, vāyāpanapaccayā anāpatti. Dasāhātikkamanapaccayā pana āpattiṃ rakkhantena vikappanupagappamāṇamatte vīte tante ṭhitaṃyeva adhiṭṭhātabbaṃ. Dasāhātikkamena niṭṭhāpiyamānañhi nissaggiyaṃ bhaveyyāti. Ñātakādīhi tantaṃ āropetvā ‘‘tumhākaṃ, bhante, idaṃ cīvaraṃ gaṇheyyāthā’’ti niyyātitepi eseva nayo.

ប្រសិនបើអំបោះក៏ជាកប្បិយៈ ជាងត្បាញក៏ជាកប្បិយៈ គឺសូម្បីជាញាតិ ឬជាអ្នកបវារណា ឬជាអ្នកដែលភិក្ខុជួលដោយថ្លៃឈ្នួល ព្រោះហេតុតែការឱ្យគេត្បាញ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខកាលនឹងការពារអាបត្តិព្រោះការកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ កាលបើជាងត្បាញត្បាញបានទំហំល្មមវិកប្បនាបានហើយ គប្បីអធិដ្ឋានចីវរដែលនៅនឹងក្តារត្បាញនោះឯង។ ព្រោះថា ចីវរដែលគេធ្វើឱ្យសម្រេចដោយកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ នឹងទៅជាអាបត្តិនិស្សគ្គិយ។ សូម្បីក្នុងចីវរដែលពួកញាតិជាដើម ដាក់ឡើងលើក្តារត្បាញហើយប្រគល់ឱ្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចីវរនេះចុះ» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

Sace tantavāyo evaṃ payojito vā sayaṃ dātukāmo vā hutvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumhākaṃ cīvaraṃ asukadivase nāma vāyitvā ṭhapessāmī’’ti vadati, bhikkhu ca tena paricchinnadivasato dasāhaṃ atikkāmeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

ប្រសិនបើជាងត្បាញដែលភិក្ខុជួលយ៉ាងនេះក្តី ឬជាងត្បាញដែលចង់ប្រគេនដោយខ្លួនឯងក្តី ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំនឹងត្បាញចីវរទុកថ្វាយលោកម្ចាស់ក្នុងថ្ងៃឯណោះ» ហើយភិក្ខុបណ្តោយឱ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលជាងត្បាញបានកំណត់ទុកនោះទៅ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។

Sace pana tantavāyo ‘‘ahaṃ tumhākaṃ cīvaraṃ vāyitvā sāsanaṃ pesessāmī’’ti vatvā tatheva karoti, tena pesitabhikkhu pana tassa bhikkhuno na āroceti, añño disvā vā sutvā vā ‘‘tumhākaṃ, bhante, cīvaraṃ niṭṭhita’’nti āroceti, etassa ārocanaṃ na pamāṇaṃ. Yadā pana tena pesitoyeva āroceti, tassa vacanaṃ sutadivasato paṭṭhāya dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើជាងត្បាញពោលថា «ខ្ញុំនឹងត្បាញចីវរថ្វាយលោកម្ចាស់ រួចហើយនឹងផ្ញើសារទៅថ្វាយ» ហើយក៏ធ្វើការយ៉ាងនោះមែន តែភិក្ខុដែលជាងត្បាញនោះចាត់ឱ្យមកប្រាប់ មិនបានប្រាប់ដល់ភិក្ខុម្ចាស់ចីវរនោះឡើយ ចំណែកភិក្ខុដទៃឃើញក្តី ឮក្តី ហើយមកប្រាប់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចីវររបស់លោកម្ចាស់សម្រេចហើយ» ការប្រាប់របស់ភិក្ខុដទៃនោះ មិនទាន់យកជាប្រមាណឡើយ។ លុះត្រាតែភិក្ខុដែលជាងត្បាញចាត់ឱ្យមកនោះឯង មកប្រាប់ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានឮពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះទៅ បើភិក្ខុម្ចាស់ចីវរបណ្តោយឱ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។

Sace tantavāyo ‘‘ahaṃ tumhākaṃ cīvaraṃ vāyitvā kassaci hatthe pahiṇissāmī’’ti vatvā tatheva karoti, cīvaraṃ gahetvā gatabhikkhu pana attano pariveṇe ṭhapetvā tassa na āroceti, añño koci bhaṇati [Pg.305] ‘‘api, bhante, adhunā ābhataṃ cīvaraṃ sundara’’nti? ‘‘Kuhiṃ, āvuso, cīvara’’nti? ‘‘Itthannāmassa hatthe pesita’’nti. Etassapi vacanaṃ na pamāṇaṃ. Yadā pana so bhikkhu cīvaraṃ deti, laddhadivasato paṭṭhāya dasāhaṃ atikkāmayato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Sace pana vāyāpanamūlaṃ adinnaṃ hoti, yāva kākaṇikamattampi avasiṭṭhaṃ, tāva rakkhati.

ប្រសិនបើជាងត្បាញពោលថា «ខ្ញុំនឹងត្បាញចីវររបស់លោកម្ចាស់ រួចផ្ញើទៅក្នុងដៃរបស់នរណាម្នាក់» ហើយក៏ធ្វើដូច្នោះមែន ចំណែកភិក្ខុដែលកាន់យកចីវរទៅនោះ ទុកចីវរនោះក្នុងបរិវេណរបស់ខ្លួន ហើយមិនប្រាប់ដល់ភិក្ខុម្ចាស់ចីវរនោះឡើយ កាលបើភិក្ខុដទៃណាមួយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចីវរដែលគេនាំមកថ្មីៗនេះ ល្អដែរឬទេ?» ភិក្ខុម្ចាស់ចីវរសួរថា «ម្នាលអាវុសោ ចីវរនៅឯណា?» ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «គេផ្ញើមកក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុឈ្មោះនេះហើយ»។ សូម្បីតែពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏មិនជាប្រមាណឡើយ។ លុះកាលណាភិក្ខុនោះប្រគល់ចីវរឲ្យ រាប់ចាប់ពីថ្ងៃដែលបានទទួល ប្រសិនបើទុកឲ្យកន្លងហួស ១០ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើថ្លៃឈ្នួលត្បាញមិនទាន់បានប្រគល់ឲ្យ សូម្បីតែនៅសល់ត្រឹមតែមួយកាកណិក ដរាបនោះ ភិក្ខុនោះនៅតែរក្សាទុកបាន (មិនទាន់រាប់ថ្ងៃកន្លងឡើយ)។

640. Anāpatti cīvaraṃ sibbetunti cīvarasibbanatthāya suttaṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Āyogetiādīsupi nimittatthe bhummavacanaṃ, āyogādinimittaṃ viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Sesamettha uttānatthamevāti.

៦៤០. ពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ក្នុងការដេរចីវរ» មានសេចក្តីថា មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកសូមអំបោះដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការដេរចីវរ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «ក្នុងវត្ថុសម្រាប់ចង» ជាដើម វិភត្តិទី ៧ ប្រើក្នុងអត្ថនៃហេតុ (និមិត្តត្ថ) ពោលគឺមានន័យថា មិនត្រូវអាបត្តិដល់ភិក្ខុអ្នកសូមដោយហេតុមានវត្ថុសម្រាប់ចងជាដើម។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

(សិក្ខាបទនេះ) មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយា, មិនរួចផុតដោយសញ្ញា, ជាអចិត្តកៈ, មានទោសខាងបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្មនិងវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសូត្រវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

7. Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā

៧. ការអធិប្បាយមហាបេសការសិក្ខាបទ

641. Tena samayenāti mahāpesakārasikkhāpadaṃ. Tattha suttaṃ dhārayitvāti suttaṃ tuletvā palaparicchedaṃ katvā. Appitanti ghanaṃ. Suvītanti suṭṭhu vītaṃ, sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā vītaṃ. Suppavāyitanti suṭṭhu pavāyitaṃ sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā tante pasāritaṃ. Suvilekhitanti lekhaniyā suṭṭhu vilikhitaṃ. Suvitacchitanti kocchena suṭṭhu vitacchitaṃ, suniddhotanti attho. Paṭibaddhanti vekallaṃ. Tanteti tante dīghato pasāraṇeyeva upanetvāti attho.

៦៤១. ពាក្យថា «Tena samayena» គឺមហាបេសការសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «suttaṃ dhārayitvā» គឺថ្លឹងអំបោះកំណត់ជាផលៈ (កំណត់ទម្ងន់)។ ពាក្យថា «appitaṃ» គឺក្រាស់ (ណែន)។ ពាក្យថា «suvītaṃ» គឺត្បាញយ៉ាងល្អ គឺធ្វើឲ្យស្មើគ្នាសព្វកន្លែងហើយត្បាញ។ ពាក្យថា «suppavāyitaṃ» គឺលាតសន្ធឹងយ៉ាងល្អ គឺធ្វើឲ្យស្មើគ្នាសព្វកន្លែងហើយលាតសន្ធឹងលើកីត្បាញ។ ពាក្យថា «suvilekhitaṃ» គឺឆ្កឹះយ៉ាងល្អដោយឈើឆ្កឹះ។ ពាក្យថា «suvitacchitanti» គឺសិតយ៉ាងល្អដោយក្រាស មានន័យថា លាងជម្រះយ៉ាងស្អាត (កម្ចាត់កម្ទេចកំទីឲ្យស្អាត)។ ពាក្យថា «paṭibaddhaṃ» គឺសេចក្តីខ្វះខាត (វិកលភាព)។ ពាក្យថា «tante» មានន័យថា នាំចូលទៅក្នុងការពន្លូតតាមបណ្តោយលើកីត្បាញនោះឯង។

642. Tatra ce so bhikkhūti yatra gāme vā nigame vā te tantavāyā tatra. Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhaṃ kappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya. Pāḷiyaṃ pana yenākārena vikappaṃ āpanno hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘idaṃ kho, āvuso’’tiādi vuttaṃ.

៦៤២. ពាក្យថា «tatra ce so bhikkhū» គឺក្នុងភូមិ ឬនិគមណា ដែលមានពួកជាងត្បាញទាំងនោះ ក្នុងទីនោះ។ ពាក្យថា «vikappaṃ āpajjeyya» គឺដល់នូវការចាត់ចែងដ៏វិសេស គឺការចាត់ចែងបន្ថែមឲ្យលើសពីដើម។ ចំណែកក្នុងបាលី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «idaṃ kho āvuso» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញពីអាការៈដែលភិក្ខុនោះដល់នូវការចាត់ចែងបន្ថែមនោះ។

Dhammampi bhaṇatīti dhammakathampi katheti, ‘‘tassa vacanena āyataṃ vā vitthataṃ vā appitaṃ vā’’ti suttavaḍḍhanaākārameva dasseti.

ពាក្យថា «dhammampi bhaṇati» គឺសម្តែងធម៌កថាផងដែរ, ពាក្យថា «tassa vacanena āyataṃ vā vitthataṃ vā appitaṃ vā» (ដោយពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះ ឲ្យវែងក្តី ឲ្យទូលាយក្តី ឲ្យណែនក្តី) នេះទ្រង់បង្ហាញតែអាការៈនៃការបង្កើនអំបោះប៉ុណ្ណោះ។

Pubbe [Pg.306] appavāritoti cīvarasāmikehi pubbe appavārito hutvā. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ពាក្យថា «pubbe appavārito» គឺមិនត្រូវបានម្ចាស់ចីវរទាំងឡាយបវារណាទុកជាមុន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Chasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ,

(សិក្ខាបទនេះ) មានសមុដ្ឋាន ៦, ជាកិរិយា, មិនរួចផុតដោយសញ្ញា, ជាអចិត្តកៈ, មានទោសខាងបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្មនិងវចីកម្ម,

Ticittaṃ, tivedananti.

មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយមហាបេសការសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

8. Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā

៨. ការអធិប្បាយអច្ចេកចីវរសិក្ខាបទ

646-9. Tena samayenāti accekacīvarasikkhāpadaṃ. Tattha dasāhānāgatanti dasa ahāni dasāhaṃ, tena dasāhena anāgatā dasāhānāgatā, dasāhena asampattāti attho, taṃ dasāhānāgataṃ, accantasaṃyogavasena bhummatthe upayogavacanaṃ, tenevassa padabhājane ‘‘dasāhānāgatāyā’’ti vuttaṃ. Pavāraṇāyāti idaṃ pana yā sā dasāhānāgatāti vuttā, taṃ sarūpato dassetuṃ asammohatthaṃ anupayogavacanaṃ.

៦៤៦-៩. ពាក្យថា «Tena samayena» គឺអច្ចេកចីវរសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «dasāhānāgataṃ» គឺថ្ងៃ ១០ ថ្ងៃ ហៅថា ទសាហៈ, ថ្ងៃដែលមិនទាន់មកដល់ក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃនោះ ឈ្មោះថា ទសាហានាគតៈ មានន័យថា មិនទាន់មកដល់ក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃ, ពាក្យថា «dasāhānāgataṃ» នោះ ជាឧបយោគវិភត្តិ (ទុតិយាវិភត្តិ) ក្នុងអត្ថនៃភុម្មវិភត្តិ (សត្តមីវិភត្តិ) ដោយអំណាចនៃអច្ចន្តសំយោគ (ការទាក់ទងគ្នាមិនដាច់) ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងបទភាជនី ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «dasāhānāgatāya»។ ចំណែកពាក្យថា «pavāraṇāya» នេះ គឺដើម្បីបង្ហាញរូបពិតនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកៈដែលមិនទាន់មកដល់ក្នុងរវាង ១០ ថ្ងៃនោះ ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេង ទើបប្រើប្រាស់វិភត្តិផ្សេងពីឧបយោគវិភត្តិ។

Kattikatemāsikapuṇṇamanti paṭhamakattikatemāsikapuṇṇamaṃ. Idhāpi paṭhamapadassa anupayogattā purimanayeneva bhummatthe upayogavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘‘yato paṭṭhāya paṭhamamahāpavāraṇā dasāhānāgatā’ti vuccati, sacepi tāni divasāni accantameva bhikkhuno accekacīvaraṃ uppajjeyya, ‘accekaṃ ida’nti jānamānena bhikkhunā sabbampi paṭiggahetabba’’nti. Tena pavāraṇāmāsassa juṇhapakkhapañcamito paṭhāya uppannassa cīvarassa nidhānakālo dassito hoti. Kāmañcesa ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’nti imināva siddho, atthuppattivasena pana apubbaṃ viya atthaṃ dassetvā sikkhāpadaṃ ṭhapitaṃ.

ពាក្យថា «kattikatemāsikapuṇṇamaṃ» គឺថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកៈជាទីបំផុតនៃត្រីមាសទីមួយ (គឺថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអស្សុជ)។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ដោយសារបទមុន (dasāhānāgataṃ) មិនមែនជាឧបយោគវិភត្តិពិតប្រាកដ (គឺប្រើជាវិសេសនៈ) ទើបជាឧបយោគវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃភុម្មវិភត្តិដោយន័យមុននោះឯង។ សេចក្តីនេះមានន័យថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃណាទៅ ដែលហៅថា មិនទាន់ដល់ ១០ ថ្ងៃមុនថ្ងៃមហាបវារណាទីមួយ ប្រសិនបើសូម្បីក្នុងថ្ងៃទាំងឡាយនោះជាប្រចាំ អច្ចេកចីវរកើតឡើងដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុអ្នកដឹងថា "នេះជាអច្ចេកចីវរ" គប្បីទទួលយកចីវរទាំងអស់នោះបាន»។ ដោយពាក្យនោះ កាលជាទីទុកដាក់ចីវរដែលកើតឡើង ចាប់តាំងពីថ្ងៃ ៥ កើត ខែបវារណា (ខែអស្សុជ) ត្រូវបានបង្ហាញហើយ។ ពិតណាស់ សេចក្តីនេះសម្រេចហើយដោយសិក្ខាបទថា «ភិក្ខុគប្បីទ្រទ្រង់អតិរេកចីវរយ៉ាងយូរត្រឹម ១០ ថ្ងៃ» ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានបញ្ញត្តិសិក្ខាបទនេះទុក ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីហាក់ដូចជាថ្មី។

Accekacīvaranti accāyikacīvaraṃ vuccati, tassa pana accāyikabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘senāya vā gantukāmo hotī’’tiādi vuttaṃ. Tattha saddhāti iminā saddhāmattakameva dassitaṃ. Pasādoti iminā suppasannā balavasaddhā. Etaṃ accekacīvaraṃ nāmāti etaṃ imehi kāraṇehi dātukāmena dūtaṃ vā pesetvā sayaṃ vā āgantvā ‘‘vassāvāsikaṃ dassāmī’’ti evaṃ ārocitaṃ cīvaraṃ accekacīvaraṃ nāma hotī. Chaṭṭhito paṭṭhāya [Pg.307] pana uppannaṃ anaccekacīvarampi paccuddharitvā ṭhapitacīvarampi etaṃ parihāraṃ labhatiyeva.

ពាក្យថា «accekacīvaraṃ» គឺលោកហៅថា ចីវរប្រញាប់ប្រញាល់ (អច្ចាយិកចីវរ) ដើម្បីបង្ហាញពីភាពប្រញាប់ប្រញាល់នៃចីវរនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យថា «senāya vā gantukāmo hoti» (ចង់ទៅកាន់កងទ័ព) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «saddhā» ទ្រង់បង្ហាញត្រឹមតែសទ្ធាធម្មតា។ ពាក្យថា «pasādo» ទ្រង់បង្ហាញសទ្ធាដ៏ខ្លាំងក្លាដែលជ្រះថ្លាខ្លាំង។ ពាក្យថា «etaṃ accekacīvaraṃ nāma» គឺចីវរដែលទាយកអ្នកចង់ប្រគល់ឲ្យដោយហេតុទាំងនេះ បានបញ្ជូនអ្នកនាំសារទៅក្តី ឬមកដោយខ្លួនឯងក្តី ហើយជម្រាបថា «ខ្ញុំនឹងប្រគល់សំពត់វស្សាវាសិកៈ» ចីវរដែលបានជម្រាបយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អច្ចេកចីវរ។ ចំណែកចីវរដែលមិនមែនជាអច្ចេកចីវរ (អនច្ចេកចីវរ) ដែលកើតឡើងចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ៦ (រោច ខែអស្សុជ) ទៅក្តី ចីវរដែលភិក្ខុដកថយទុកក្តី ក៏រមែងបាននូវការរក្សាទុកនេះដូចគ្នា។

Saññāṇaṃ katvā nikkhipitabbanti kiñci nimittaṃ katvā ṭhapetabbaṃ. Kasmā etaṃ vuttaṃ? Yadi hi taṃ pure pavāraṇāya vibhajanti. Yena gahitaṃ, tena chinnavassena na bhavitabbaṃ. Sace pana hoti, taṃ cīvaraṃ saṅghikameva hoti. Tato sallakkhetvā sukhaṃ dātuṃ bhavissatīti.

ពាក្យថា «saññāṇaṃ katvā nikkhipitabbaṃ» គឺគប្បីធ្វើគ្រឿងសម្គាល់ណាមួយហើយទុកដាក់។ ហេតុអ្វីបានជាពាក្យនេះត្រូវបានពោលទុក? ព្រោះថា ប្រសិនបើគេចែកចីវរនោះមុនថ្ងៃបវារណា ភិក្ខុណាដែលបានទទួលចីវរនោះ មិនគប្បីជាភិក្ខុអ្នកដាច់វស្សាឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះជាអ្នកដាច់វស្សា ចីវរនោះរមែងជាជារបស់សង្ឃ (សង្ឃិកៈ) តែម៉្យាង។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើបានកត់សម្គាល់ទុកហើយ នឹងងាយស្រួលក្នុងការប្រគល់ត្រឡប់ទៅវិញ។

650. Accekacīvare accekacīvarasaññīti evamādi vibhajitvā gahitameva sandhāya vuttaṃ. Sace pana avibhattaṃ hoti, saṅghassa vā bhaṇḍāgāre, cīvarasamayātikkamepi anāpatti. Iti atirekacīvarassa dasāhaṃ parihāro. Akatassa vassikasāṭikacīvarassa anatthate kathine pañca māsā, vasse ukkaḍḍhite cha māsā, atthate kathine apare cattāro māsā. Hemantassa pacchime divase mūlacīvarādhiṭṭhānavasena aparopi eko māsoti ekādasa māsā parihāro. Satiyā paccāsāya mūlacīvarassa eko māso, accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā, tato paraṃ ekadivasampi parihāro natthīti veditabbaṃ.

៦៥០. ពាក្យជាដើមថា «ក្នុងអច្ចេកចីវរ មានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអច្ចេកចីវរ» នេះ ព្រះអង្គពោលសំដៅយកតែចីវរដែលគេបានចែក និងបានកាន់យកហើយប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើចីវរនោះមិនទាន់បានចែក ហើយទុកនៅក្នុងឃ្លាំងរបស់សង្ឃ ទោះបីកន្លងហួសកាលចីវរក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ការរក្សាទុកអតិរេកចីវរមាន ១០ ថ្ងៃ យ៉ាងនេះ។ ចំណែកសំពត់វស្សាវាសិកាចីវរដែលមិនទាន់បានធ្វើ (ដេរលាប) កាលបើកឋិនមិនទាន់បានក្រាល មានរយៈពេលរក្សាទុក ៥ ខែ, កាលបើមានការលើកវស្សាឡើង (មានអធិកមាស) មានរយៈពេល ៦ ខែ, កាលបើកឋិនបានក្រាលហើយ មានរយៈពេល ៤ ខែផ្សេងទៀត។ ក្នុងថ្ងៃចុងក្រោយនៃហេមន្តរដូវ (ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន) ដោយអំណាចនៃការអធិដ្ឋានចីវរដើម មានរយៈពេល ១ ខែទៀត រួមជា ១១ ខែ ជាកាលរក្សាទុក។ កាលបើមានសេចក្តីសង្ឃឹម ចីវរដើមមានរយៈពេលរក្សាទុក ១ ខែ, ចំណែកអច្ចេកចីវរ កាលបើកឋិនមិនទាន់បានក្រាល មានរយៈពេលរក្សាទុក ១ ខែ បន្ថែម ១១ ថ្ងៃ, កាលបើកឋិនបានក្រាលហើយ មានរយៈពេលរក្សាទុក ៥ ខែ បន្ថែម ១១ ថ្ងៃ, ហួសពីនោះទៅ សូម្បីតែមួយថ្ងៃក៏គ្មានការរក្សាទុកឡើយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

Anaccekacīvareti accekacīvarasadise aññasmiṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.

ពាក្យថា «anaccekacīvare» គឺក្នុងចីវរដទៃដែលមានសភាពដូចជាអច្ចេកចីវរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – akiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

(សិក្ខាបទនេះ) មានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសិក្ខាបទ គឺមិនមែនជាកិរិយា, មិនរួចផុតដោយសញ្ញា, ជាអចិត្តកៈ, មានទោសខាងបញ្ញត្តិ, ជាកាយកម្មនិងវចីកម្ម, មានចិត្ត ៣, មានវេទនា ៣។

Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយអច្ចេកចីវរសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

9. Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā

៩. ការអធិប្បាយសាសង្កសិក្ខាបទ

652. Tena samayenāti sāsaṅkasikkhāpadaṃ. Tattha vutthavassā āraññakesūti te pubbepi araññeyeva vihariṃsu. Dubbalacīvarattā pana paccayavasena gāmantasenāsane vassaṃ vasitvā niṭṭhitacīvarā hutvā ‘‘idāni nippalibodhā samaṇadhammaṃ karissāmā’’ti āraññakesu senāsanesu [Pg.308] viharanti. Kattikacorakāti kattikamāse corā. Paripātentīti upaddavanti, tattha tattha ādhāvitvā uttāsenti palāpenti. Antaraghare nikkhipitunti antogāme nikkhipituṃ. Bhagavā yasmā paccayā nāma dhammena samena dullabhā, sallekhavā hi bhikkhu mātarampi viññāpetuṃ na sakkoti. Tasmā cīvaraguttatthaṃ antaraghare nikkhipituṃ anujānāti. Bhikkhūnaṃ pana anurūpattā araññavāsaṃ na paṭikkhipi.

៦៥២. ពាក្យថា «Tena samayena» គឺសាសង្កសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា «vutthavassā āraññakesu» គឺភិក្ខុទាំងនោះ សូម្បីពីមុនក៏ធ្លាប់គង់នៅក្នុងព្រៃស្រាប់ហើយ ប៉ុន្តែដោយសារមានចីវរទ្រុឌទ្រោម ទើបគង់នៅចាំវស្សាក្នុងសេនាសនៈជិតស្រុក ដើម្បីបានបច្ច័យ (ចីវរបច្ច័យ) លុះមានចីវរធ្វើរួចរាល់ហើយ ក៏គិតថា «ឥឡូវនេះ យើងគ្មានកង្វល់ហើយ នឹងធ្វើសមណធម៌» ទើបត្រឡប់ទៅគង់នៅក្នុងសេនាសនៈព្រៃវិញ។ ពាក្យថា «kattikacorakā» គឺពួកចោរដែលប្លន់ក្នុងខែកត្តិកៈ។ ពាក្យថា «paripātenti» គឺបៀតបៀន គឺរត់មកក្នុងទីនោះៗ ធ្វើឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយតក់ស្លុត និងរត់ភៀសខ្លួនទៅ។ ពាក្យថា «antaraghare nikkhipituṃ» គឺដើម្បីទុកដាក់ក្នុងភូមិ។ ព្រោះថា បច្ច័យទាំងឡាយដែលបានមកដោយធម៌ដោយស្មើ រមែងបានដោយកម្រ ពិតណាស់ ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីសរសើរការខាត់កិលេស (សល្លេខបុគ្គល) សូម្បីតែមាតារបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចសូមបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីការពារចីវរ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យទុកដាក់ចីវរក្នុងផ្ទះខាងក្នុង (ក្នុងភូមិ) បាន។ ប៉ុន្តែព្រោះការនៅក្នុងព្រៃសមគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអង្គទើបមិនទ្រង់ហាមឃាត់ការនៅក្នុងព្រៃឡើយ។

653. Upavassaṃ kho panāti ettha upavassanti upavassa; upavasitvāti vuttaṃ hoti. Upasampajjantiādīsu viya hi ettha anunāsiko daṭṭhabbo. Vassaṃ upagantvā vasitvā cāti attho. Imassa ca padassa ‘‘tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto’’ti iminā sambandho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Vassaṃ upagantvā vasitvā ca tato paraṃ pacchimakattikapuṇṇamapariyosānakālaṃ yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni; tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto ākaṅkhamāno tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipeyyāti. Yasmā pana yo vassaṃ upagantvā yāva paṭhamakattikapuṇṇamaṃ vasati, so vuṭṭhavassānaṃ abbhantaro hoti, tasmā idaṃ atigahanaṃ byañjanavicāraṇaṃ akatvā padabhājane kevalaṃ cīvaranikkhepārahaṃ puggalaṃ dassetuṃ ‘‘vuṭṭhavassāna’’nti vuttaṃ. Tassāpi ‘‘bhikkhu senāsanesu viharanto’’ti iminā sambandho. Ayañhi ettha attho ‘‘vuṭṭhavassānaṃ bhikkhu senāsanesu viharanto’’ti evarūpānaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare yo koci bhikkhūti vuttaṃ hoti.

៦៥៣. ពាក្យថា «upavassaṃ kho pana» ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «upavassaṃ» គឺ «upavassa» មានន័យថា «upavasitvā» (នៅចាំវស្សាហើយ)។ ពិតណាស់ គប្បីយល់ឃើញអនុនាសិកៈ (និគ្គហិត) ក្នុងទីនេះ ដូចជាក្នុងពាក្យថា «upasampajjanti» ជាដើម។ សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់វស្សាហើយនៅចាំវស្សាហើយ។ បទនេះមានការទាក់ទងជាមួយបទថា «tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto»។ សេចក្តីនេះមានន័យថា «ភិក្ខុចូលទៅកាន់វស្សាហើយនៅចាំវស្សាហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក រហូតដល់កាលជាទីបំផុតនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកៈក្រោយ (ខែកត្តិកៈពិត) កាលគង់នៅក្នុងសេនាសនៈព្រៃទាំងឡាយណាដែលគេសន្មតថាគួររង្កៀស មានភ័យចំពោះមុខ ភិក្ខុកាលគង់នៅក្នុងសេនាសនៈមានសភាពដូច្នោះ ប្រសិនបើប្រាថ្ន គប្បីទុកដាក់ចីវរណាមួយក្នុងចំណោមត្រៃចីវរក្នុងផ្ទះខាងក្នុងបាន»។ ប៉ុន្តែព្រោះភិក្ខុណាចូលកាន់វស្សាហើយនៅរហូតដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកៈទីមួយ (ខែអស្សុជ) ភិក្ខុនោះរមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សាហើយ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទភាជនី ដើម្បីបង្ហាញបុគ្គលដែលគួរទុកដាក់ចីវរតែម៉្យាង ដោយមិនបាច់ធ្វើការវិនិច្ឆ័យព្យញ្ជនៈដ៏សែនស្មុគស្មាញនេះឡើយ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «vuṭṭhavassānaṃ»។ សូម្បីតែបទនោះ ក៏មានការទាក់ទងជាមួយបទថា «bhikkhu senāsanesu viharanto» នេះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុក្នុងចំណោមភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សាហើយ កាលគង់នៅក្នុងសេនាសនៈទាំងឡាយ» គឺសំដៅយកភិក្ខុណាមួយក្នុងចំណោមភិក្ខុមានសភាពដូច្នោះ។

Araññalakkhaṇaṃ adinnādānavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ. Ayaṃ pana viseso – sace vihāro parikkhitto hoti, parikkhittassa gāmassa indakhīlato aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato paṭṭhāya yāva vihāraparikkhepā minitabbaṃ. Sace vihāro aparikkhitto hoti, yaṃ sabbapaṭhamaṃ senāsanaṃ vā bhattasālā vā dhuvasannipātaṭṭhānaṃ vā bodhivā cetiyaṃ vā dūre cepi senāsanato hoti, taṃ paricchedaṃ katvā minitabbaṃ. Sacepi āsanne gāmo hoti, vihāre ṭhitehi gharamānusakānaṃ saddo sūyati, pabbatanadīādīhi pana antaritattā na sakkā ujuṃ gantuṃ, yo cassa pakatimaggo hoti, sacepi nāvāya sañcaritabbo, tena maggena gāmato [Pg.309] pañcadhanusatikaṃ gahetabbaṃ. Yo āsannagāmassa aṅgasampādanatthaṃ tato tato maggaṃ pidahati, ayaṃ ‘‘dhutaṅgacoro’’ti veditabbo.

លក្ខណៈនៃព្រៃ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងអធិប្បាយអទិន្នាទានសិក្ខាបទ។ ប៉ុន្តែនេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺប្រសិនបើវត្តមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ គប្បីវាស់វែងចាប់តាំងពីសសរគោល (ឥន្ទខីល) នៃភូមិដែលមានរបងព័ទ្ធ ឬចាប់តាំងពីកន្លែងដែលគួរព័ទ្ធរបងនៃភូមិដែលគ្មានរបងព័ទ្ធ រហូតដល់របងវត្ត។ ប្រសិនបើវត្តគ្មានរបងព័ទ្ធជុំវិញទេ សេនាសនៈក្តី រោងភត្តក្តី ទីប្រជុំជាប្រចាំក្តី ដើមពោធិក្តី ចេតិយក្តី ណាដែលនៅមុនគេបង្អស់ ទោះបីជានៅឆ្ងាយពីសេនាសនៈក្តី គប្បីកំណត់យកវត្ថុនោះហើយវាស់វែង។ ទោះបីជាមានភូមិនៅជិត ដែលភិក្ខុទាំងឡាយនៅក្នុងវត្ត អាចឮសំឡេងមនុស្សនៅក្នុងផ្ទះបាន ប៉ុន្តែដោយសារមានភ្នំ ឬទន្លេជាដើមខណ្ឌរាំង ទើបមិនអាចដើរទៅត្រង់ៗបាន ហើយផ្លូវដើរធម្មតារបស់ភូមិនោះ ទោះបីជាត្រូវធ្វើដំណើរដោយទូកក្តី ក៏គប្បីវាស់វែងតាមផ្លូវនោះ ឲ្យបានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ ពីភូមិ។ ភិក្ខុណាដែលបិទផ្លូវពីទីនោះៗ ដើម្បីឲ្យគ្រប់លក្ខណៈនៃភូមិនៅជិត (ដើម្បីឲ្យវត្តរបស់ខ្លួនទៅជាវត្តព្រៃ) ភិក្ខុនេះ គប្បីជ្រាបថាជា «ចោរធុតង្គ»។

Sāsaṅkasammatānīti ‘‘sāsaṅkānī’’ti sammatāni; evaṃ saññātānīti attho. Padabhājane pana yena kāraṇena tāni sāsaṅkasammatāni, taṃ dassetuṃ ‘‘ārāme ārāmūpacāre’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា Sāsaṅkasammatāni សេចក្តីថា សេនាសនៈដែលគេសន្មតថា «ជាទីគួររង្កៀស» គឺដឹងគ្នាយ៉ាងនេះ។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងពាក្យថា “ārāme ārāmūpacāre” (ក្នុងអារាម ឬក្នុងឧបចារនៃអារាម) ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញហេតុដែលនាំឲ្យសេនាសនៈទាំងនោះ ត្រូវបានសន្មតថាជាទីគួររង្កៀស។

Saha paṭibhayena sappaṭibhayāni, sannihitabalavabhayānīti attho. Padabhājane pana yena kāraṇena tāni sappaṭibhayāni; taṃ dassetuṃ ‘‘ārāme ārāmūpacāre’’tiādi vuttaṃ.

ពាក្យថា Sappaṭibhayāni សេចក្តីថា សេនាសនៈដែលប្រកបដោយភ័យ គឺមានភ័យដ៏ខ្លាំងក្លានៅជិតខាង។ ចំណែកក្នុងបទភាជនី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងពាក្យថា “ārāme ārāmūpacāre” ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញហេតុដែលនាំឲ្យសេនាសនៈទាំងនោះ ជាទីប្រកបដោយភ័យខ្លាច។

Samantā gocaragāme nikkhipeyyāti āraññakassa senāsanassa samantā sabbadisābhāgesu attanā abhirucite gocaragāme satiyā aṅgasampattiyā nikkhipeyya.

ពាក្យថា Samantā gocaragāme nikkhipeyya សេចក្តីថា ភិក្ខុអាចទុក (ត្រៃចីវរ) ក្នុងគោចរគាមដែលខ្លួនពេញចិត្ត ក្នុងទិសទាំងពួងជុំវិញសេនាសនៈព្រៃបាន កាលបើមានការបរិបូណ៌ដោយអង្គ។

Tatrāyaṃ aṅgasampatti – purimikāya upagantvā mahāpavāraṇāya pavārito hoti, idamekaṃ aṅgaṃ. Sace pacchimikāya vā upagato hoti chinnavasso vā, nikkhipituṃ na labhati. Kattikamāsoyeva hoti, idaṃ dutiyaṃ aṅgaṃ. Kattikamāsato paraṃ na labhati, pañcadhanusatikaṃ pacchimameva pamāṇayuttaṃ senāsanaṃ hoti, idaṃ tatiyaṃ aṅgaṃ. Ūnappamāṇe vā gāvutato atirekappamāṇe vā na labhati, yatra hi piṇḍāya caritvā puna vihāraṃ bhattavelāyaṃ sakkā āgantuṃ, tadeva idha adhippetaṃ. Nimantito pana addhayojanampi yojanampi gantvā vasituṃ pacceti, idamappamāṇaṃ. Sāsaṅkasappaṭibhayameva hoti, idaṃ catutthaṃ aṅgaṃ. Anāsaṅkaappaṭibhaye hi aṅgayuttepi senāsane vasanto nikkhipituṃ na labhatīti.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាការបរិបូណ៌ដោយអង្គ៖ ភិក្ខុបានចូលចាំវស្សាដើម ហើយបានបវារណាដោយមហាបវារណា នេះជាអង្គទី ១។ ប្រសិនបើភិក្ខុចូលចាំវស្សាក្រោយ ឬជាអ្នកដាច់វស្សា មិនបានការអនុញ្ញាតឲ្យទុក (ត្រៃចីវរ) ឡើយ។ ត្រូវតែជាខែកត្តិក នេះជាអង្គទី ២។ ហួសពីខែកត្តិកទៅ មិនបានការអនុញ្ញាតឡើយ។ សេនាសនៈត្រូវតែមានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូជាយ៉ាងតិច ដែលជាខ្នាតកំណត់ដ៏សមគួរ នេះជាអង្គទី ៣។ ប្រសិនបើសេនាសនៈមានចម្ងាយតិចជាងខ្នាតកំណត់នោះ ឬឆ្ងាយហួសពី ១ គាវុត ក៏មិនបានការអនុញ្ញាតឡើយ ព្រោះថាសេនាសនៈណាដែលភិក្ខុត្រឡប់មកដល់វិហារវិញទាន់ពេលឆាន់ចង្ហាន់ ក្រោយពីត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាត សេនាសនៈនោះឯងដែលសំដៅយកក្នុងសិក្ខាបទនេះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលគេនិមន្ត ហើយធ្វើដំណើរទៅអស់កន្លះយោជន៍ ឬមួយយោជន៍ ស្នាក់នៅហើយត្រឡប់មកវិញ នេះមិនយកជាប្រមាណឡើយ។ សេនាសនៈនោះត្រូវតែជាទីគួររង្កៀស និងប្រកបដោយភ័យខ្លាច នេះជាអង្គទី ៤។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលបើនៅក្នុងសេនាសនៈដែលមិនគួររង្កៀស និងមិនប្រកបដោយភ័យខ្លាច ទោះបីជាបរិបូណ៌ដោយអង្គដទៃទៀត ក៏មិនបានការអនុញ្ញាតឲ្យទុក (ត្រៃចីវរ) ឡើយ នេះជាការបរិបូណ៌ដោយអង្គ។

Aññatra bhikkhusammutiyāti yā udositasikkhāpade kosambakasammuti (pārā. 475) anuññātā tassā sammutiyā aññatra; sace sā laddhā hoti, chārattātirekampi vippavasituṃ vaṭṭati.

ពាក្យថា Aññatra bhikkhusammutiyā សេចក្តីថា វៀរលែងតែសម្មតិរបស់ភិក្ខុ គឺវៀរលែងតែសម្មតិដែលហៅថា កោសម្ពកសម្មតិ ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតទុកក្នុងឧទោសិតសិក្ខាបទ។ ប្រសិនបើភិក្ខុបានសម្មតិនោះហើយ ទោះបីនៅប្រាសចាកចីវរហួសពី ៦ រាត្រី ក៏គួរ។

Puna gāmasīmaṃ okkamitvāti sace gocaragāmato puratthimāya disāya senāsanaṃ; ayañca pacchimadisaṃ gato hoti, senāsanaṃ āgantvā sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ asakkontena gāmasīmampi okkamitvā [Pg.310] sabhāyaṃ vā yattha katthaci vā vasitvā cīvarappavattiṃ ñatvā pakkamituṃ vaṭṭatīti attho. Evaṃ asakkontena tattheva ṭhitena paccuddharitabbaṃ, atirekacīvaraṭṭhāne ṭhassatīti. Sesaṃ uttānameva.

ពាក្យថា Puna gāmasīmaṃ okkamitvā ក្នុងសេចក្តីនេះមានន័យថា ប្រសិនបើសេនាសនៈស្ថិតនៅទិសខាងកើតនៃគោចរគាម ហើយភិក្ខុនេះបានទៅកាន់ទិសខាងលិច កាលបើភិក្ខុមិនអាចត្រឡប់មកកាន់សេនាសនៈដើម្បីឲ្យអរុណរះឡើងជាគម្រប់ ៧ ថ្ងៃបានទេ ភិក្ខុនោះចុះកាន់គាមសីមា ហើយស្នាក់នៅក្នុងសាលាប្រជុំក្តី ឬក្នុងទីណាមួយក្តី ដឹងព័ត៌មានអំពីចីវរហើយ ទើបគួរចៀសចេញទៅ។ ចំពោះភិក្ខុដែលមិនអាចធ្វើបានយ៉ាងនេះ ត្រូវឈរនៅក្នុងទីនោះឯង ហើយធ្វើការបច្ចុទ្ធរណ៍ (ដកចីវរ) ដោយគិតថា «ចីវរនេះនឹងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាអតិរេកចីវរ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Kathinasamuṭṭhānaṃ – kāyavācato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, akiriyā, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋានដូចកឋិនសមុដ្ឋាន គឺកើតអំពីកាយនិងវាចា ១ កើតអំពីកាយ វាចានិងចិត្ត ១ ជាអកិរិយា មិនមានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាអចិត្តកៈ មានទោសត្រឹមតែបញ្ញត្តិ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានចិត្ត ៣ មានវេទនា ៣។

Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយសាសង្កសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

10. Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā

១០. ការអធិប្បាយបរិណតសិក្ខាបទ

657. Tena samayenāti pariṇatasikkhāpadaṃ. Tattha pūgassāti samūhassa; dhammagaṇassāti attho. Paṭiyattanti paṭiyāditaṃ. Bahū saṅghassa bhattāti saṅghassa bahūni bhattāni anekāni lābhamukhāni; na saṅghassa kenaci parihānīti dīpenti. Oṇojethāti detha. Kiṃ panevaṃ vattuṃ vaṭṭatīti kasmā na vaṭṭati? Ayañhi abhihaṭabhikkhā abhiharitvā ekasmiṃ okāse saṅghassatthāya paṭiyattā abhihaṭapaṭiyatte ca uddissa ṭhapitabhāge ca payuttavācā nāma natthi.

៦៥៧. ពាក្យថា Tena samayena គឺបរិណតសិក្ខាបទ។ ក្នុងសិក្ខាបទនោះ ពាក្យថា Pūgassa សេចក្តីថា នៃក្រុមជន ឬនៃក្រុមមនុស្សអ្នកមានធម៌។ ពាក្យថា Paṭiyattaṃ សេចក្តីថា ដែលគេចាត់ចែងទុកហើយ។ ពាក្យថា Bahū saṅghassa bhattā សេចក្តីថា ភត្តទាំងឡាយរបស់សង្ឃមានច្រើន គឺផ្លូវបានលាភរបស់សង្ឃមានច្រើនយ៉ាង មិនមែនសង្ឃត្រូវសាបសូន្យចាកលាភណាមួយឡើយ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តី។ ពាក្យថា Oṇojetha សេចក្តីថា ចូរប្រគេនចុះ។ ចុះការនិយាយយ៉ាងនេះ គួរដែរឬទេ? ហេតុអ្វីក៏មិនគួរ? ព្រោះថា ភិក្ខានេះជាភិក្ខាដែលគេនាំមកប្រគេន គឺគេនាំមកចាត់ចែងទុកក្នុងទីមួយសម្រាប់សង្ឃ ហើយក្នុងបច្ច័យបួនដែលគេនាំមកចាត់ចែងទុកក្តី ក្នុងចំណែកដែលគេបម្រុងទុកចំពោះខ្លួនក្តី មិនមានពាក្យដែលទាក់ទងនឹងវិញ្ញត្តិ (ការសុំ) ឡើយ។

658. Saṅghikanti saṅghassa santakaṃ. So hi saṅghassa pariṇatattā hatthaṃ anārūḷhopi ekena pariyāyena saṅghassa santako hoti, padabhājane pana ‘‘saṅghikaṃ nāma saṅghassa dinnaṃ hoti pariccatta’’nti evaṃ atthuddhāravasena nippariyāyatova saṅghikaṃ dassitaṃ. Lābhanti paṭilabhitabbavatthuṃ āha. Tenevassa niddese ‘‘cīvarampī’’tiādi vuttaṃ. Pariṇatanti saṅghassa ninnaṃ saṅghassa poṇaṃ saṅghassa pabbhāraṃ hutvā ṭhitaṃ. Yena pana kāraṇena so pariṇato hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘dassāma karissāmāti vācā bhinnā hotī’’ti padabhājanaṃ vuttaṃ.

៦៥៨. ពាក្យថា Saṅghikaṃ សេចក្តីថា ជារបស់សង្ឃ។ ព្រោះថាលាភនោះ កាលបើគេបង្អោនទៅចំពោះសង្ឃហើយ ទោះបីមិនទាន់ធ្លាក់ដល់ដៃសង្ឃ ក៏រាប់ជារបស់សង្ឃដោយបរិយាយមួយដែរ ប៉ុន្តែក្នុងបទភាជនី ទ្រង់សម្តែងពាក្យថា “saṅghikaṃ nāma saṅghassa dinnaṃ hoti pariccattaṃ” (ដែលហៅថា ជារបស់សង្ឃ គឺរបស់ដែលគេប្រគេនហើយ លះបង់ហើយដល់សង្ឃ) នេះជាការបង្ហាញរបស់សង្ឃដោយត្រង់ មិនមែនដោយបរិយាយ តាមរយៈការដកស្រង់សេចក្តី។ ពាក្យថា Lābhaṃ សំដៅយកវត្ថុដែលគួរបាន។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងនិទ្ទេសនៃពាក្យនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យថា “cīvarampi” (ទោះបីចីវរ) ជាដើម។ ពាក្យថា Pariṇataṃ សេចក្តីថា លាភដែលបង្អោនទៅ ផ្អៀងទៅ ឈោលទៅរកសង្ឃ។ ចំណែកហេតុដែលនាំឲ្យលាភនោះឈ្មោះថា បង្អោនទៅហើយ ទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងបទភាជនីថា “dassāma karissāmāti vācā bhinnā hoti” (វាចាថា យើងនឹងប្រគេន យើងនឹងធ្វើ គឺបែកចេញហើយ) ដើម្បីបង្ហាញហេតុនោះ។

659. Payoge [Pg.311] dukkaṭanti pariṇatalābhassa attano pariṇāmanapayoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena tasmiṃ hatthaṃ ārūḷhe nissaggiyaṃ. Sace pana saṅghassa dinnaṃ hoti, taṃ gahetuṃ na vaṭṭati, saṅghasseva dātabbaṃ. Yopi ārāmikehi saddhiṃ ekato khādati, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Pariṇataṃ pana sahadhammikānaṃ vā gihīnaṃ vā antamaso mātusantakampi ‘‘idaṃ mayhaṃ dehī’’ti saṅghassa pariṇatabhāvaṃ ñatvā attano pariṇāmetvā gaṇhantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. ‘‘Imassa bhikkhuno dehī’’ti evaṃ aññassa pariṇāmentassa suddhikapācittiyaṃ. Ekaṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā attano, ekaṃ aññassa pariṇāmeti, nissaggiyaṃ pācittiyañceva suddhikapācittiyañca. Eseva nayo bahūsu. Vuttampi cetaṃ –

៦៥៩. ពាក្យថា Payoge dukkaṭaṃ សេចក្តីថា ក្នុងប្រយោគដែលបង្អោនលាភដែលគេបង្អោនទៅរកសង្ឃហើយ មកចំពោះខ្លួន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ កាលបើបានលាភនោះមកដល់ដៃ ត្រូវអាបត្តិនីសគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើលាភនោះ គេបានប្រគេនដល់សង្ឃរួចហើយ ភិក្ខុមិនគួរកាន់យកឡើយ ត្រូវតែប្រគល់ជូនសង្ឃវិញ។ ទោះបីភិក្ខុណាឆាន់រួមគ្នាជាមួយពួកអារាមិកៈ ក៏ត្រូវឲ្យគេវាយតម្លៃរបស់នោះ ហើយសងវិញ។ ភិក្ខុដឹងថាលាភដែលគេបង្អោនទៅរកសង្ឃហើយ ទោះបីជារបស់មាតាខ្លួនក៏ដោយ ហើយបង្អោនមកចំពោះខ្លួនដោយពោលថា «ចូរប្រគេនរបស់នេះដល់ខ្ញុំ» ត្រូវអាបត្តិនីសគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើបង្អោនទៅឲ្យភិក្ខុដទៃដោយពោលថា «ចូរប្រគេនដល់ភិក្ខុនេះ» ត្រូវអាបត្តិសុទ្ធិកបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើបង្អោនបាត្រមួយ ឬចីវរមួយមកចំពោះខ្លួន និងបង្អោនបាត្រមួយ ឬចីវរមួយទៅឲ្យភិក្ខុដទៃ ត្រូវទាំងអាបត្តិនីសគ្គិយបាចិត្តិយ និងអាបត្តិសុទ្ធិកបាចិត្តិយ។ ក្នុងវត្ថុច្រើន មានបាត្រ និងចីវរច្រើនជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលទុកថា៖

‘‘Nissaggiyena āpattiṃ, suddhikena pācittiyaṃ;

Āpajjeyya ekato;

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 480);

«ភិក្ខុគប្បីត្រូវអាបត្តិដោយនីសគ្គិយផង ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយសុទ្ធិការៈផង ក្នុងពេលជាមួយគ្នា នេះជាប្រស្នាដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតទុកហើយ។»

Ayañhi pariṇāmanaṃ sandhāya vutto. Yopi vassikasāṭikasamaye mātugharepi saṅghassa pariṇataṃ vassikasāṭikaṃ ñatvā attano pariṇāmeti, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Parassa pariṇāmeti, suddhikapācittiyaṃ. Manussā ‘‘saṅghabhattaṃ karissāmā’’ti sappitelādīni āharanti, gilāno cepi bhikkhu saṅghassa pariṇatabhāvaṃ ñatvā kiñci yācati, nissaggiyaṃ pācittiyameva. Sace pana so ‘‘tumhākaṃ sappiādīni ābhaṭāni atthī’’ti pucchitvā ‘‘āma, atthī’’ti vutte ‘‘mayhampi dethā’’ti vadati, vaṭṭati. Athāpi naṃ kukkuccāyantaṃ upāsakā vadanti – ‘‘saṅghopi amhehi dinnameva labhati; gaṇhatha, bhante’’ti evampi vaṭṭati.

ព្រោះថា ប្រស្នានេះ លោកពោលសំដៅលើការបង្អោនលាភ។ ទោះបីភិក្ខុណាដឹងថា សំពត់សាដកសម្រាប់ងូតទឹកភ្លៀងដែលគេបង្អោនទៅរកសង្ឃ ទោះបីនៅក្នុងផ្ទះមាតាខ្លួនក្នុងសម័យធ្វើសំពត់ងូតទឹកភ្លៀង ហើយបង្អោនមកចំពោះខ្លួន ត្រូវអាបត្តិនីសគ្គិយបាចិត្តិយ។ ប្រសិនបើបង្អោនទៅឲ្យភិក្ខុដទៃ ត្រូវអាបត្តិសុទ្ធិកបាចិត្តិយ។ ពួកមនុស្សនាំគ្នាដឹងថា «យើងនឹងធ្វើភត្តប្រគេនសង្ឃ» ហើយនាំយកទឹកដោះថ្លា ប្រេង ជាដើមមក ប្រសិនបើភិក្ខុឈឺដឹងថារបស់នោះគេបង្អោនទៅរកសង្ឃហើយ ហើយសុំរបស់ណាមួយ ត្រូវអាបត្តិនីសគ្គិយបាចិត្តិយពិតប្រាកដ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះសួរថា «ទឹកដោះថ្លាជាដើមដែលអ្នករាល់គ្នានាំមក មានដែរឬទេ?» កាលបើគេឆ្លើយថា «ករុណា មាន» ហើយភិក្ខុពោលថា «ចូរប្រគេនដល់ខ្ញុំខ្លះផង» យ៉ាងនេះ គួរ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើឧបាសកទាំងឡាយពោលទៅកាន់ភិក្ខុដែលសង្ស័យនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ទោះបីសង្ឃ ក៏គង់បានរបស់ដែលយើងខ្ញុំប្រគេនហើយនេះឯង សូមលោកម្ចាស់ទទួលចុះ» យ៉ាងនេះ ក៏គួរដែរ។

660. Saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassāti ekasmiṃ vihāre saṅghassa pariṇataṃ aññaṃ vihāraṃ uddisitvā ‘‘asukasmiṃ nāma mahāvihāre saṅghassa dethā’’ti pariṇāmeti.

៦៦០. ពាក្យថា Saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa សេចក្តីថា ភិក្ខុបង្អោនលាភដែលគេបង្អោនទៅរកសង្ឃក្នុងវិហារមួយ ទៅកាន់វិហារមួយទៀត ដោយពោលថា «ចូរប្រគេនដល់សង្ឃក្នុងមហាវិហារឈ្មោះឯណោះវិញចុះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Cetiyassa vāti ‘‘kiṃ saṅghassa dinnena, cetiyassapūjaṃ karothā’’ti evaṃ cetiyassa vā pariṇāmeti.

ពាក្យថា Cetiyassa vā សេចក្តីថា ភិក្ខុបង្អោនទៅរកចេតិយដោយពោលយ៉ាងនេះថា «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរបស់ដែលប្រគេនដល់សង្ឃ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើការបូជាចំពោះចេតិយវិញចុះ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

Cetiyassa [Pg.312] pariṇatanti ettha niyametvā aññacetiyassatthāya ropitamālāvacchato aññacetiyamhi pupphampi āropetuṃ na vaṭṭati. Ekassa cetiyassa pana chattaṃ vā paṭākaṃ vā āropetvā ṭhitaṃ disvā sesaṃ aññassa cetiyassa dāpetuṃ vaṭṭati.

ក្នុងពាក្យថា Cetiyassa pariṇataṃ នេះ មានសេចក្តីថា ផ្កាដែលកើតអំពីដើមផ្កាដែលគេដាំបម្រុងទុកចំពោះចេតិយមួយដោយកំណត់ច្បាស់លាស់ហើយ ភិក្ខុមិនគួរយកទៅបូជាសូម្បីតែផ្កាមួយទងចំពោះចេតិយមួយទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើឃើញគេលើកឆត្រក្តី ទង់ក្តី ថ្វាយចំពោះចេតិយមួយរួចហើយ ភិក្ខុគួរឲ្យគេប្រគេនរបស់ដែលសេសសល់ចំពោះចេតិយដទៃទៀតបាន។

Puggalassa pariṇatanti antamaso sunakhassāpi pariṇataṃ ‘‘imassa sunakhassa mā dehi, etassa dehī’’ti evaṃ aññapuggalassa pariṇāmeti, dukkaṭaṃ. Sace pana dāyakā ‘‘mayaṃ saṅghassa bhattaṃ dātukāmā, cetiyassa pūjaṃ kātukāmā, ekassa bhikkhuno parikkhāraṃ dātukāmā, tumhākaṃ ruciyā dassāma; bhaṇatha, kattha demā’’ti vadanti. Evaṃ vutte tena bhikkhunā ‘‘yattha icchatha, tattha dethā’’ti vattabbā. Sace pana kevalaṃ ‘‘kattha demā’’ti pucchanti, pāḷiyaṃ āgatanayeneva vattabbaṃ. Sesamettha uttānatthameva.

ពាក្យថា Puggalassa pariṇataṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុបង្អោនអាហារដែលគេបង្អោនទៅឲ្យបុគ្គលដទៃ សូម្បីតែសត្វសុនខ ដោយពោលយ៉ាងនេះថា «កុំប្រគល់ឲ្យសុនខនេះឡើយ ចូរប្រគល់ឲ្យសុនខនោះវិញ» ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប្រសិនបើទាយកទាំងឡាយពោលថា «យើងខ្ញុំចង់ប្រគេនភត្តដល់សង្ឃ ចង់ធ្វើការបូជាចំពោះចេតិយ ចង់ប្រគេនបរិក្ខារដល់ភិក្ខុមួយរូប យើងខ្ញុំនឹងប្រគេនតាមសេចក្តីពេញចិត្តរបស់លោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់មកចុះ តើយើងខ្ញុំគួរប្រគេនក្នុងទីណា?» កាលបើគេពោលយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះគួរប្រាប់ថា «អ្នករាល់គ្នាចង់ប្រគេនក្នុងទីណា ចូរប្រគេនក្នុងទីនោះចុះ»។ ប្រសិនបើគេសួរតែម្យ៉ាងថា «តើយើងខ្ញុំគួរប្រគេនក្នុងទីណា?» ភិក្ខុគប្បីប្រាប់តាមន័យដែលមកក្នុងព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសិក្ខាបទនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammavacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.

សិក្ខាបទនេះមានសមុដ្ឋាន ៣ គឺកើតអំពីកាយនិងចិត្ត ១ កើតអំពីវាចានិងចិត្ត ១ កើតអំពីកាយ វាចានិងចិត្ត ១ ជាកិរិយា មានសញ្ញាវិមោក្ខ ជាសចិត្តកៈ មានទោសជាលោកវជ្ជៈ ជាកាយកម្ម វចីកម្ម មានអកុសលចិត្ត មានវេទនា ៣។

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយបរិណតសិក្ខាបទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Niṭṭhito pattavaggo tatiyo.

បត្តវគ្គ ទី ៣ ចប់ហើយ។

Nissaggiyavaṇṇanā niṭṭhitā.

ការអធិប្បាយនីសគ្គិយកណ្ឌ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

អដ្ឋកថាបារាជិកកណ្ឌ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។