Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác.

විනයපිටකෙ

Tạng Luật

පාරාජිකකණ්ඩ-අට්ඨකථා (පඨමො භාගො)

Chú giải Pārājikakaṇḍa (phần đầu tiên)

ගන්ථාරම්භකථා

Lời nói đầu

යො [Pg.1] කප්පකොටීහිපි අප්පමෙය්‍යං;

කාලං කරොන්තො අතිදුක්කරානි;

ඛෙදං ගතො ලොකහිතාය නාථො;

නමො මහාකාරුණිකස්ස තස්ස.

Đấng Lãnh Đạo nào vì lợi ích của thế gian, trong suốt thời gian không thể đo lường được dù tính bằng trăm triệu kiếp, đã thực hiện những việc vô cùng khó làm và đã đi đến sự mệt nhọc; con xin đảnh lễ Đấng Đại Bi ấy.

අසම්බුධං බුද්ධනිසෙවිතං යං;

භවාභවං ගච්ඡති ජීවලොකො;

නමො අවිජ්ජාදිකිලෙසජාල-විද්ධංසිනො ධම්මවරස්ස තස්ස.

Do không giác ngộ Pháp cao thượng nào được Đức Phật thực hành, thế giới chúng sanh phải đi từ kiếp này sang kiếp khác; con xin đảnh lễ Pháp cao thượng ấy, pháp phá tan mạng lưới phiền não bắt đầu bằng vô minh.

ගුණෙහි යො සීලසමාධිපඤ්ඤා-විමුත්තිඤාණප්පභුතීහි යුත්තො;

ඛෙත්තං ජනානං කුසලත්ථිකානං;

තමරියසඞ්ඝං සිරසා නමාමි.

Vị Thánh Tăng nào hợp thành với các đức hạnh bắt đầu bằng giới, định, tuệ, giải thoát, và tri kiến giải thoát, là ruộng phước cho những người mong cầu thiện pháp; con xin cúi đầu đảnh lễ vị Thánh Tăng ấy.

ඉච්චෙවමච්චන්තනමස්සනෙය්‍යං;

නමස්සමානො රතනත්තයං යං;

පුඤ්ඤාභිසන්දං විපුලං අලත්ථං;

තස්සානුභාවෙන හතන්තරායො.

Như vậy, trong khi đảnh lễ Tam Bảo, đối tượng đáng được đảnh lễ một cách tuyệt đối, tôi đã đạt được dòng phước báo rộng lớn nào, nhờ oai lực của dòng phước báo ấy, tôi trở thành người đã diệt trừ các chướng ngại.

යස්මිං [Pg.2] ඨිතෙ සාසනමට්ඨිතස්ස;

පතිට්ඨිතං හොති සුසණ්ඨිතස්ස;

තං වණ්ණයිස්සං විනයං අමිස්සං;

නිස්සාය පුබ්බාචරියානුභාවං.

Khi Luật nào được tồn tại, giáo pháp của Đức Thế Tôn, đấng không đứng trong hai cực đoan và đứng vững trong trung đạo, được thiết lập vững chắc; tôi sẽ giải thích Luật ấy, không pha trộn, nương vào oai lực của các vị cổ sư.

කාමඤ්ච පුබ්බාචරියාසභෙහි;

ඤාණම්බුනිද්ධොතමලාසවෙහි;

විසුද්ධවිජ්ජාපටිසම්භිදෙහි;

සද්ධම්මසංවණ්ණනකොවිදෙහි.

Và quả thật, bởi các bậc cổ sư ưu việt, những vị đã gột sạch các cấu uế và lậu hoặc bằng nước trí tuệ, những vị có minh và tuệ phân tích thanh tịnh, những vị thiện xảo trong việc giải thích Chánh pháp.

සල්ලෙඛියෙ නොසුලභූපමෙහි;

මහාවිහාරස්ස ධජූපමෙහි;

සංවණ්ණිතොයං විනයො නයෙහි;

චිත්තෙහි සම්බුද්ධවරන්වයෙහි.

Những vị không có ví dụ nào dễ tìm thấy trong hạnh thanh lọc, những vị được ví như ngọn cờ của tu viện Mahāvihāra, Luật này đã được giải thích rõ ràng bằng những phương pháp đa dạng, phù hợp với ý muốn của bậc Chánh Đẳng Giác.

සංවණ්ණනා සීහළදීපකෙන;

වාක්‍යෙන එසා පන සඞ්ඛතත්තා;

න කිඤ්චි අත්ථං අභිසම්භුණාති;

දීපන්තරෙ භික්ඛුජනස්ස යස්මා.

Tuy nhiên, vì bản chú giải này được soạn bằng ngôn ngữ của đảo Sīhaḷa, nên nó không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho các vị tỳ khưu ở các hòn đảo khác.

තස්මා ඉමං පාළිනයානුරූපං;

සංවණ්ණනං දානි සමාරභිස්සං;

අජ්ඣෙසනං බුද්ධසිරිව්හයස්ස;

ථෙරස්ස සම්මා සමනුස්සරන්තො.

Do đó, trong khi ghi nhớ đúng đắn lời thỉnh cầu của trưởng lão tên là Buddhasiri, bây giờ tôi sẽ bắt đầu bản chú giải này, phù hợp với phương pháp của Pāli.

සංවණ්ණනං තඤ්ච සමාරභන්තො;

තස්සා මහාඅට්ඨකථං සරීරං;

කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව;

කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු.

Và trong khi bắt đầu bản chú giải ấy, tôi sẽ lấy Mahā-aṭṭhakathā làm phần thân chính, và cũng như vậy từ Mahāpaccarī và các bản chú giải nổi tiếng có tên bắt đầu bằng Kurundī.

විනිච්ඡයො අට්ඨකථාසු වුත්තො;

යො යුත්තමත්ථං අපරිච්චජන්තො;

තතොපි අන්තොගධථෙරවාදං;

සංවණ්ණනං සම්ම සමාරභිස්සං.

Từ quyết định đã được nêu trong các bản chú giải ấy, không từ bỏ ý nghĩa thích hợp, tôi sẽ bắt đầu một cách đúng đắn bản chú giải này, bao gồm cả Theravāda bên trong.

තං [Pg.3] මෙ නිසාමෙන්තු පසන්නචිත්තා;

ථෙරා ච භික්ඛූ නවමජ්ඣිමා ච;

ධම්මප්පදීපස්ස තථාගතස්ස;

සක්කච්ච ධම්මං පතිමානයන්තා.

Mong rằng các vị tỳ khưu trưởng lão, tỳ khưu mới và tỳ khưu trung bình, với tâm hoan hỷ, trong khi tôn kính một cách trân trọng Pháp của Đức Như Lai, người có ngọn đèn Chánh pháp, hãy lắng nghe bản chú giải ấy của tôi.

බුද්ධෙන ධම්මො විනයො ච වුත්තො;

යො තස්ස පුත්තෙහි තථෙව ඤාතො;

සො යෙහි තෙසං මතිමච්චජන්තා;

යස්මා පුරෙ අට්ඨකථා අකංසු.

Vì rằng Pháp và Luật nào đã được Đức Phật thuyết giảng, đã được các vị con của Ngài biết đến đúng như vậy, và các vị (thầy chú giải) trong quá khứ đã làm ra các bản chú giải mà không từ bỏ ý kiến của các vị ấy.

තස්මා හි යං අට්ඨකථාසු වුත්තං;

තං වජ්ජයිත්වාන පමාදලෙඛං;

සබ්බම්පි සික්ඛාසු සගාරවානං;

යස්මා පමාණං ඉධ පණ්ඩිතානං.

Do đó, vì rằng điều gì đã được nói trong các bản chú giải, ngoại trừ những lỗi ghi chép do sơ suất, tất cả đều là tiêu chuẩn cho các bậc hiền trí có lòng tôn kính trong các học giới ở đây.

තතො ච භාසන්තරමෙව හිත්වා;

විත්ථාරමග්ගඤ්ච සමාසයිත්වා;

විනිච්ඡයං සබ්බමසෙසයිත්වා;

තන්තික්කමං කිඤ්චි අවොක්කමිත්වා.

Và từ đó, chỉ loại bỏ ngôn ngữ khác, tóm tắt lại phần giải thích dài dòng, không bỏ sót bất kỳ quyết định nào, và không bỏ qua bất kỳ trình tự nào của bản Pāli.

සුත්තන්තිකානං වචනානමත්ථං;

සුත්තානුරූපං පරිදීපයන්තී;

යස්මා අයං හෙස්සති වණ්ණනාපි;

සක්කච්ච තස්මා අනුසික්ඛිතබ්බාති.

Vì bản chú giải này cũng sẽ làm sáng tỏ ý nghĩa của các lời dạy trong Kinh tạng cho phù hợp với kinh, do đó, nó nên được học tập một cách cẩn trọng.

බාහිරනිදානකථා

Lời tựa bên ngoài

තත්ථ [Pg.4] තං වණ්ණයිස්සං විනයන්ති වුත්තත්තා විනයො තාව වවත්ථපෙතබ්බො. තෙනෙතං වුච්චති – ‘‘විනයො නාම ඉධ සකලං විනයපිටකං අධිප්පෙත’’න්ති. සංවණ්ණනත්ථං පනස්ස අයං මාතිකා –

Trong đó, vì đã nói rằng "tôi sẽ giải thích Luật ấy", trước hết, Luật cần được xác định. Do đó, điều này được nói: "Ở đây, 'Luật' có nghĩa là toàn bộ Tạng Luật". Tuy nhiên, để giải thích nó, đây là đề mục:

වුත්තං යෙන යදා යස්මා, ධාරිතං යෙන චාභතං;

යත්ථප්පතිට්ඨිතචෙතමෙතං වත්වා විධිං තතො.

(Luật này) được nói bởi ai, khi nào, vì sao; và được ghi nhớ bởi ai, được truyền thừa; và được thiết lập ở đâu. Sau khi nói về phương thức này, sau đó.

තෙනාතිආදිපාඨස්ස, අත්ථං නානප්පකාරතො;

දස්සයන්තො කරිස්සාමි, විනයස්සත්ථවණ්ණනන්ති.

Trong khi trình bày ý nghĩa của đoạn văn bắt đầu bằng "tena" theo nhiều cách khác nhau, tôi sẽ làm bản chú giải ý nghĩa của Luật.

තත්ථ වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉදං තාව වචනං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති එවමාදිවචනං සන්ධාය වුත්තං. ඉදඤ්හි බුද්ධස්ස භගවතො අත්තපච්චක්ඛවචනං න හොති, තස්මා වත්තබ්බමෙතං ‘‘ඉදං වචනං කෙන වුත්තං, කදා වුත්තං, කස්මා ච වුත්ත’’න්ති? ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං, තඤ්ච පන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ.

Trong đó, trước hết, lời nói "được nói bởi ai, khi nào, vì sao" được nói liên quan đến lời nói bắt đầu bằng "Vào lúc ấy, Đức Phật, Đức Thế Tôn, đang trú tại Verañjā". Vì đây không phải là lời nói trực tiếp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, do đó, điều này nên được nói: "Lời nói này được nói bởi ai, khi nào, và vì sao?". (Lời nói này) được nói bởi trưởng lão Upāli, và điều đó là vào thời điểm kết tập lần thứ nhất.

පඨමමහාසඞ්ගීතිකථා

Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ nhất

පඨමමහාසඞ්ගීති නාම චෙසා කිඤ්චාපි පඤ්චසතිකසඞ්ගීතික්ඛන්ධකෙ වුත්තා, නිදානකොසල්ලත්ථං පන ඉධාපි ඉමිනා නයෙන වෙදිතබ්බා. ධම්මචක්කප්පවත්තනඤ්හි ආදිං කත්වා යාව සුභද්දපරිබ්බාජකවිනයනා කතබුද්ධකිච්චෙ කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ පච්චූසසමයෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ භගවති ලොකනාථෙ, භගවතො පරිනිබ්බානෙ සන්නිපතිතානං සත්තන්නං භික්ඛුසතසහස්සානං සඞ්ඝත්ථෙරො ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තාහපරිනිබ්බුතෙ භගවති, සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන ‘‘අලං, ආවුසො, මා සොචිත්ථ, මා පරිදෙවිත්ථ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙන; උපද්දුතා ච හොම – ‘ඉදං වො කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති! ඉදානි පන මයං යං ඉච්ඡිස්සාම තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ඡිස්සාම න තං කරිස්සාමා’’ති (චූළව. 437; දී. නි. 2.232) වුත්තවචනමනුස්සරන්තො ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං පාපභික්ඛූ අතීතසත්ථුකං පාවචනන්ති මඤ්ඤමානා [Pg.5] පක්ඛං ලභිත්වා නචිරස්සෙව සද්ධම්මං අන්තරධාපෙය්‍යුං, යාව ච ධම්මවිනයො තිට්ඨති තාව අනතීතසත්ථුකමෙව පාවචනං හොති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

Mặc dù cuộc kết tập lần thứ nhất này đã được nói trong chương Kết tập Năm Trăm Vị, nhưng để thiện xảo về duyên khởi, ở đây cũng nên được biết theo phương pháp này. Quả vậy, khi Đức Thế Tôn, đấng lãnh đạo thế gian, đã hoàn thành Phật sự, bắt đầu từ việc chuyển Pháp luân cho đến việc giáo huấn du sĩ Subhadda, và đã nhập Vô dư y Niết-bàn giới vào lúc rạng đông ngày rằm tháng Vesākha, giữa hai cây sāla song đôi trong rừng sāla của dòng họ Malla tại Upavattana, Kusinārā; bảy ngày sau khi Đức Thế Tôn nhập diệt, trưởng lão Mahākassapa, vị trưởng lão của Tăng đoàn gồm bảy trăm ngàn vị tỳ khưu đã tụ hội lại, trong khi nhớ lại lời nói của Subhadda, người xuất gia lúc về già: "Thôi, chư hiền, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Chúng ta đã được giải thoát tốt đẹp khỏi vị Đại Sa-môn ấy; chúng ta đã bị áp bức: 'Điều này hợp lệ cho các ông, điều này không hợp lệ cho các ông'! Nhưng bây giờ, chúng ta muốn làm gì thì sẽ làm điều đó, không muốn làm gì thì sẽ không làm điều đó," (đã suy nghĩ rằng): "Có trường hợp này, các tỳ khưu ác, nghĩ rằng giáo pháp đã không còn thầy, sau khi có được phe phái, sẽ sớm làm cho Chánh pháp biến mất. Và chừng nào Pháp và Luật còn tồn tại, chừng đó giáo pháp vẫn còn có thầy. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói:"

‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’ති (දී. නි. 2.216).

"Này Ānanda, Pháp và Luật nào đã được ta thuyết giảng và chế định cho các ông, sau khi ta qua đời, Pháp và Luật ấy sẽ là thầy của các ông."

‘‘යංනූනාහං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යං, යථයිදං සාසනං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං.

"Chắc chắn ta nên kết tập Pháp và Luật, để giáo pháp này được trường tồn, tồn tại lâu dài.

යං චාහං භගවතා –

Và vì ta đã được Đức Thế Tôn –

‘ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං, කස්සප, සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති වත්වා චීවරෙ සාධාරණපරිභොගෙන චෙව,

‘Này Kassapa, con có thể mặc y phấn tảo bằng vải gai đã cũ của Như Lai không?’ Sau khi nói như vậy, (Thế Tôn đã ban ân huệ) bằng cách cùng dùng chung y,

‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙ ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙ ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති –

‘Này các Tỳ khưu, khi nào Như Lai muốn, Như Lai ly dục… (lược)… chứng và trú Sơ thiền; này các Tỳ khưu, Kassapa cũng vậy, khi nào muốn, vị ấy ly dục… (lược)… chứng và trú Sơ thiền.’

එවමාදිනා නයෙන නවානුපුබ්බවිහාරඡළභිඤ්ඤාප්පභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ අත්තනා සමසමට්ඨපනෙන ච අනුග්ගහිතො, තස්ස කිමඤ්ඤං ආණණ්‍යං භවිස්සති; නනු මං භගවා රාජා විය සකකවචඉස්සරියානුප්පදානෙන අත්තනො කුලවංසප්පතිට්ඨාපකං පුත්තං ‘සද්ධම්මවංසප්පතිට්ඨාපකො මෙ අයං භවිස්සතී’ති මන්ත්වා ඉමිනා අසාධාරණෙන අනුග්ගහෙන අනුග්ගහෙසී’’ති චින්තයන්තො ධම්මවිනයසඞ්ගායනත්ථං භික්ඛූනං උස්සාහං ජනෙසි. යථාහ –

Ngài đã được Thế Tôn ban ân huệ bằng cách đặt ngài ngang bằng với chính Thế Tôn trong các pháp thượng nhân, gồm chín trú tuần tự và sáu thắng trí, theo phương pháp như đã nói. Còn món nợ nào khác mà ngài phải trả nữa đâu? Chẳng phải Thế Tôn, sau khi suy xét rằng: ‘Vị này sẽ là người kế thừa dòng dõi Chánh pháp của ta,’ đã ban cho ngài ân huệ đặc biệt này, cũng như một vị vua ban cho người con trai kế thừa dòng dõi của mình áo giáp và quyền uy của mình hay sao?’ Suy nghĩ như vậy, ngài đã khơi dậy lòng nhiệt thành của các Tỳ khưu đối với việc kết tập Pháp và Luật. Như có lời rằng:

‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘එකමිදාහං, ආවුසො, සමයං පාවාය කුසිනාරං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහී’’ති (දී. නි. 2.231) සබ්බං සුභද්දකණ්ඩං විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං.

“Khi ấy, Đại đức Mahākassapa nói với các Tỳ khưu rằng: ‘Này chư hiền, có một lần tôi đang đi trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một Tăng chúng đông đảo, khoảng năm trăm vị Tỳ khưu.’” Toàn bộ chương Subhadda nên được hiểu một cách chi tiết.

තතො [Pg.6] පරං ආහ –

Sau đó, ngài nói tiếp:

‘‘හන්ද මයං, ආවුසො, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාම. පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති. පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති; අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති (චූළව. 437).

‘Này chư hiền, chúng ta hãy cùng nhau kết tập Pháp và Luật. Trước khi phi pháp hưng thịnh, và Chánh pháp bị suy tàn; trước khi phi luật hưng thịnh, và Chánh luật bị suy tàn. Trước khi những người nói phi pháp trở nên mạnh thế, và những người nói Chánh pháp trở nên yếu thế; trước khi những người nói phi luật trở nên mạnh thế, và những người nói Chánh luật trở nên yếu thế.’”

භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො භික්ඛූ උච්චිනතූ’’ති. ථෙරො සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනපරියත්තිධරෙ පුථුජ්ජන-සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමි-සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවභික්ඛූ අනෙකසතෙ අනෙකසහස්සෙ ච වජ්ජෙත්වා තිපිටකසබ්බපරියත්තිප්පභෙදධරෙ පටිසම්භිදාප්පත්තෙ මහානුභාවෙ යෙභුය්‍යෙන භගවතා එතදග්ගං ආරොපිතෙ තෙවිජ්ජාදිභෙදෙ ඛීණාසවභික්ඛූයෙව එකූනපඤ්චසතෙ පරිග්ගහෙසි. යෙ සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො එකෙනූනාපඤ්චඅරහන්තසතානි උච්චිනී’’ති (චූළව. 437).

Các Tỳ khưu thưa rằng: “Bạch ngài, nếu vậy, xin Trưởng lão hãy chọn lựa các Tỳ khưu.” Vị Trưởng lão, sau khi loại ra hàng trăm, hàng ngàn vị Tỳ khưu phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và các vị A-la-hán thuần quán, là những vị thông thuộc toàn bộ giáo pháp chín chi của Bậc Đạo Sư, đã chỉ chọn lấy bốn trăm chín mươi chín vị A-la-hán, là những bậc thông thuộc các loại trong toàn bộ Tam tạng, đã chứng đắc Vô ngại giải, có đại thần lực, phần lớn đã được Thế Tôn đặt vào địa vị tối thắng, và có các phẩm chất như Tam minh. Chính về những vị này mà có lời nói rằng: “Khi ấy, Đại đức Mahākassapa đã chọn lựa bốn trăm chín mươi chín vị A-la-hán.”

කිස්ස පන ථෙරො එකෙනූනමකාසීති? ආයස්මතො ආනන්දත්ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං. තෙන හායස්මතා සහාපි විනාපි න සක්කා ධම්මසඞ්ගීති කාතුං, සො හායස්මා සෙක්ඛො සකරණීයො, තස්මා සහාපි න සක්කා; යස්මා පනස්ස කිඤ්චි දසබලදෙසිතං සුත්තගෙය්‍යාදිකං භගවතො අසම්මුඛා පටිග්ගහිතං නාම නත්ථි, තස්මා විනාපි න සක්කා. යදි එවං සෙක්ඛොපි සමානො ධම්මසඞ්ගීතියා බහුකාරත්තා ථෙරෙන උච්චිනිතබ්බො අස්ස. අථ කස්මා න උච්චිනිතොති? පරූපවාදවිවජ්ජනතො. ථෙරො හි ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ අතිවිය විස්සත්ථො අහොසි, තථා හි නං සිරස්මිං පලිතෙසු ජාතෙසුපි ‘‘න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’’ති (සං. නි. 2.154) කුමාරකවාදෙන ඔවදති. සක්‍යකුලප්පසුතො චායං ආයස්මා තථාගතස්ස භාතා චූළපිතුපුත්තො. තත්‍ර හි භික්ඛූ ඡන්දාගමනං විය මඤ්ඤමානා ‘‘බහූ අසෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තෙ භික්ඛූ ඨපෙත්වා ආනන්දං සෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තං ථෙරො උච්චිනී’’ති උපවදෙය්‍යුං, තං පරූපවාදං පරිවජ්ජෙන්තො ‘‘ආනන්දං විනා සඞ්ගීති [Pg.7] න සක්කා කාතුං, භික්ඛූනංයෙව අනුමතියා ගහෙස්සාමී’’ති න උච්චිනි.

Nhưng tại sao Trưởng lão lại chọn thiếu một vị? Để dành một chỗ cho Đại đức Ānanda. Vì việc kết tập Pháp không thể thực hiện được dù có hay không có Đại đức ấy. Vì Đại đức ấy là bậc hữu học, vẫn còn việc phải làm, nên không thể thực hiện (kết tập) cùng với ngài. Nhưng vì không có một lời dạy nào của Bậc Thập Lực, dù là kinh hay kệ, v.v., mà Đại đức ấy đã không tiếp nhận trực tiếp từ kim khẩu của Thế Tôn, nên cũng không thể thực hiện (kết tập) nếu không có ngài. Nếu vậy, dù là bậc hữu học, ngài vẫn nên được Trưởng lão chọn vì vai trò quan trọng của ngài trong việc kết tập Pháp. Vậy tại sao ngài không được chọn? Để tránh sự chỉ trích của người khác. Vì Trưởng lão rất thân thiết với Đại đức Ānanda, đến nỗi ngay cả khi tóc trên đầu ngài đã bạc, Trưởng lão vẫn quở trách ngài bằng cách gọi là ‘chú tiểu’: ‘Chú tiểu này không biết lượng sức mình.’ Hơn nữa, Đại đức này xuất thân từ dòng họ Sakya, là em họ của Như Lai, con của chú. Khi ấy, các Tỳ khưu có thể nghĩ rằng đó là một sự thiên vị, và có thể chỉ trích rằng: ‘Trưởng lão đã bỏ qua nhiều vị Tỳ khưu A-la-hán vô học, đã chứng đắc Vô ngại giải, để chọn Ānanda, một vị hữu học chỉ mới chứng đắc Vô ngại giải.’ Để tránh sự chỉ trích đó của người khác, và nghĩ rằng: ‘Việc kết tập không thể thực hiện nếu không có Ānanda, ta sẽ chọn ngài khi có sự đồng thuận của chính các Tỳ khưu,’ nên Trưởng lão đã không chọn ngài.

අථ සයමෙව භික්ඛූ ආනන්දස්සත්ථාය ථෙරං යාචිංසු. යථාහ –

Khi ấy, chính các Tỳ khưu đã thỉnh cầu Trưởng lão vì lợi ích của Đại đức Ānanda. Như có lời rằng:

‘‘භික්ඛූ ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොචුං – ‘අයං, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො කිඤ්චාපි සෙක්ඛො අභබ්බො ඡන්දා දොසා මොහා භයා අගතිං ගන්තුං, බහු චානෙන භගවතො සන්තිකෙ ධම්මො ච විනයො ච පරියත්තො; තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනතූ’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනී’’ති (චූළව. 437).

“Các Tỳ khưu bạch Đại đức Mahākassapa rằng: ‘Bạch ngài, Đại đức Ānanda này tuy là bậc hữu học, nhưng ngài không thể đi vào tà đạo vì tham, sân, si, hay sợ hãi. Hơn nữa, ngài đã học thuộc nhiều Pháp và Luật từ nơi Thế Tôn. Vì vậy, bạch ngài, xin Trưởng lão hãy chọn cả Đại đức Ānanda.’ Khi ấy, Đại đức Mahākassapa đã chọn cả Đại đức Ānanda.”

එවං භික්ඛූනං අනුමතියා උච්චිනිතෙන තෙනායස්මතා සද්ධිං පඤ්ච ථෙරසතානි අහෙසුං.

Như vậy, cùng với vị Đại đức được chọn lựa với sự đồng thuận của các Tỳ khưu, đã có đủ năm trăm vị Trưởng lão.

අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො මයං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති. අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘රාජගහං ඛො මහාගොචරං පහූතසෙනාසනං, යංනූන මයං රාජගහෙ වස්සං වසන්තා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාම, න අඤ්ඤෙ භික්ඛූ රාජගහෙ වස්සං උපගච්ඡෙය්‍යු’’න්ති. කස්මා පන නෙසං එතදහොසි? ඉදං අම්හාකං ථාවරකම්මං, කොචි විසභාගපුග්ගලො සඞ්ඝමජ්ඣං පවිසිත්වා උක්කොටෙය්‍යාති. අථායස්මා මහාකස්සපො ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන සාවෙසි, තං සඞ්ගීතික්ඛන්ධකෙ වුත්තනයෙනෙව ඤාතබ්බං.

Khi ấy, các vị Trưởng lão Tỳ khưu suy nghĩ rằng: “Chúng ta nên kết tập Pháp và Luật ở đâu?” Rồi các vị Trưởng lão Tỳ khưu lại nghĩ: “Thành Rājagaha có nhiều nơi khất thực và trú xứ dồi dào. Hay là chúng ta hãy an cư mùa mưa tại Rājagaha để kết tập Pháp và Luật, và các Tỳ khưu khác không nên an cư mùa mưa tại Rājagaha.” Nhưng tại sao các ngài lại có suy nghĩ như vậy? (Vì các ngài nghĩ rằng:) “Đây là công việc trọng đại và lâu dài của chúng ta, có thể có kẻ không đồng quan điểm nào đó xen vào giữa Tăng chúng và gây cản trở.” Sau đó, Đại đức Mahākassapa đã thông báo bằng một ñattidutiyakamma (biểu quyết với một lời tuyên ngôn và một lời đề nghị). Việc này nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong chương Saṅgīti.

අථ තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො සත්තසු සාධුකීළනදිවසෙසු සත්තසු ච ධාතුපූජාදිවසෙසු වීතිවත්තෙසු ‘‘අඩ්ඪමාසො අතික්කන්තො, ඉදානි ගිම්හානං දියඩ්ඪො මාසො සෙසො, උපකට්ඨා වස්සූපනායිකා’’ති මන්ත්වා මහාකස්සපත්ථෙරො ‘‘රාජගහං, ආවුසො, ගච්ඡාමා’’ති උපඩ්ඪං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා එකං මග්ගං ගතො. අනුරුද්ධත්ථෙරොපි උපඩ්ඪං ගහෙත්වා එකං මග්ගං ගතො. ආනන්දත්ථෙරො පන භගවතො පත්තචීවරං ගහෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො සාවත්ථිං ගන්ත්වා රාජගහං ගන්තුකාමො යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. ආනන්දත්ථෙරෙන ගතගතට්ඨානෙ මහාපරිදෙවො අහොසි – ‘‘භන්තෙ ආනන්ද, කුහිං සත්ථාරං ඨපෙත්වා ආගතොසී’’ති[Pg.8]. අනුපුබ්බෙන පන සාවත්ථිං අනුප්පත්තෙ ථෙරෙ භගවතො පරිනිබ්බානදිවසෙ විය මහාපරිදෙවො අහොසි.

Bấy giờ, sau khi bảy ngày đại lễ và bảy ngày cúng dường xá-lợi kể từ lúc đức Như Lai nhập Niết-bàn đã trôi qua, trưởng lão Mahākassapa suy nghĩ rằng: “Nửa tháng đã trôi qua, bây giờ mùa nóng còn lại một tháng rưỡi, mùa an cư đã gần kề,” rồi nói rằng: “Này chư hiền, chúng ta hãy đi đến thành Rājagaha.” Ngài dẫn theo một nửa Tăng chúng và đi theo một con đường. Trưởng lão Anuruddha cũng dẫn theo một nửa Tăng chúng và đi theo một con đường khác. Còn trưởng lão Ānanda, sau khi mang y bát của đức Thế Tôn, có Tăng chúng vây quanh, đi đến thành Sāvatthī với ý định đi đến thành Rājagaha, ngài đã khởi hành du hành đến hướng có thành Sāvatthī. Ở mỗi nơi trưởng lão Ānanda đi đến, đều có sự than khóc lớn lao: “Thưa ngài Ānanda, ngài đã để đức Đạo Sư ở đâu mà đến đây?” Rồi tuần tự, khi trưởng lão đến thành Sāvatthī, lại có sự than khóc lớn lao như trong ngày đức Thế Tôn nhập Niết-bàn.

තත්‍ර සුදං ආයස්මා ආනන්දො අනිච්චතාදිපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය තං මහාජනං සඤ්ඤාපෙත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා දසබලෙන වසිතගන්ධකුටියා ද්වාරං විවරිත්වා මඤ්චපීඨං නීහරිත්වා පප්ඵොටෙත්වා ගන්ධකුටිං සම්මජ්ජිත්වා මිලාතමාලාකචවරං ඡඩ්ඩෙත්වා මඤ්චපීඨං අතිහරිත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා භගවතො ඨිතකාලෙ කරණීයං වත්තං සබ්බමකාසි. අථ ථෙරො භගවතො පරිනිබ්බානතො පභුති ඨානනිසජ්ජබහුලත්තා උස්සන්නධාතුකං කායං සමස්සාසෙතුං දුතියදිවසෙ ඛීරවිරෙචනං පිවිත්වා විහාරෙයෙව නිසීදි. යං සන්ධාය සුභෙන මාණවෙන පහිතං මාණවකං එතදවොච –

Tại đấy, tôn giả Ānanda sau khi làm cho đại chúng ấy hiểu rõ bằng bài pháp thoại liên quan đến vô thường v.v..., đã đi vào tu viện Jetavana, mở cửa hương thất nơi đức Thập Lực đã ngự, mang giường ghế ra ngoài, phủi bụi, quét dọn hương thất, vứt bỏ rác là những vòng hoa khô héo, mang giường ghế trở vào rồi đặt lại như cũ, và đã làm tất cả các phận sự cần phải làm như khi đức Thế Tôn còn tại thế. Kế đó, vì kể từ lúc đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, do đi đứng và ngồi nhiều nên thân thể có các thể đại bị rối loạn, để làm cho thân được an ổn, vào ngày thứ hai, trưởng lão đã uống thuốc xổ sữa và ngồi nghỉ ngay tại tu viện. Liên quan đến việc ấy, ngài đã nói điều này với người thanh niên được thanh niên Subha phái đến:

‘‘අකාලො ඛො, මාණවක, අත්ථි මෙ අජ්ජ භෙසජ්ජමත්තා පීතා, අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාමා’’ති (දී. නි. 1.447).

“Này người thanh niên, thật không phải lúc. Hôm nay ta có uống một ít thuốc. Biết đâu ngày mai chúng ta có thể đến.”

දුතියදිවසෙ චෙතකත්ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන ගන්ත්වා සුභෙන මාණවෙන පුට්ඨො දීඝනිකායෙ සුභසුත්තංනාම දසමං සුත්තමභාසි.

Vào ngày thứ hai, sau khi đi cùng với trưởng lão Cetaka là vị thị giả, được thanh niên Subha hỏi, ngài đã thuyết bài kinh thứ mười tên là kinh Subha trong Trường Bộ Kinh.

අථ ථෙරො ජෙතවනවිහාරෙ ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කාරාපෙත්වා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය රාජගහං ගතො. තථා මහාකස්සපත්ථෙරො අනුරුද්ධත්ථෙරො ච සබ්බං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා රාජගහමෙව ගතො.

Bấy giờ, sau khi cho sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát ở tu viện Jetavana, khi mùa an cư đã gần kề, trưởng lão đã đi đến thành Rājagaha. Tương tự, trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Anuruddha cũng đã dẫn toàn thể Tăng chúng đi đến chính thành Rājagaha.

තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ අට්ඨාරස මහාවිහාරා හොන්ති. තෙ සබ්බෙපි ඡඩ්ඩිතපතිතඋක්ලාපා අහෙසුං. භගවතො හි පරිනිබ්බානෙ සබ්බෙ භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විහාරෙ ච පරිවෙණෙ ච ඡඩ්ඩෙත්වා අගමංසු. තත්ථ ථෙරා භගවතො වචනපූජනත්ථං තිත්ථියවාදපරිමොචනත්ථඤ්ච ‘‘පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොමා’’ති චින්තෙසුං. තිත්ථියා හි එවං වදෙය්‍යුං – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා සත්ථරි ඨිතෙයෙව විහාරෙ පටිජග්ගිංසු, පරිනිබ්බුතෙ ඡඩ්ඩෙසු’’න්ති. තෙසං වාදපරිමොචනත්ථඤ්ච චින්තෙසුන්ති වුත්තං හොති. වුත්තම්පි හෙතං –

Vào lúc bấy giờ, ở thành Rājagaha có mười tám ngôi đại tu viện. Tất cả những nơi ấy đều đầy rác rưởi bị vứt bỏ và rơi rụng. Vì rằng, khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tất cả các vị tỳ-khưu đã mang y bát của mình rồi rời bỏ các tu viện và các tịnh xá mà đi. Tại đấy, các vị trưởng lão đã suy nghĩ rằng: “Chúng ta hãy dùng tháng đầu tiên để sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát,” với mục đích là để tôn vinh lời dạy của đức Thế Tôn và để tránh khỏi lời dị nghị của các người ngoại đạo. Vì rằng các người ngoại đạo có thể nói như vầy: “Các đệ tử của sa-môn Gotama chỉ chăm sóc các tu viện khi đức Đạo Sư còn tại thế; khi ngài nhập Niết-bàn thì họ đã vứt bỏ.” Được nói rằng các ngài đã suy nghĩ như vậy cũng là để tránh khỏi lời dị nghị của họ. Và điều này cũng đã được nói đến:

‘‘අථ [Pg.9] ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘භගවතා ඛො, ආවුසො, ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං වණ්ණිතං. හන්ද මයං, ආවුසො, පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොම, මජ්ඣිමං මාසං සන්නිපතිත්වා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිස්සාමා’’ති (චූළව. 438).

“Bấy giờ, các vị trưởng lão tỳ-khưu đã có suy nghĩ này: ‘Này chư hiền, việc sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát đã được đức Thế Tôn tán thán. Này chư hiền, thôi nào, chúng ta hãy dùng tháng đầu tiên để sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát, tháng giữa chúng ta sẽ tụ họp lại để kết tập Pháp và Luật.’”

තෙ දුතියදිවසෙ ගන්ත්වා රාජද්වාරෙ අට්ඨංසු. අජාතසත්තු රාජා ආගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති අත්තනා කත්තබ්බකිච්චං පටිපුච්ඡි. ථෙරා අට්ඨාරස මහාවිහාරපටිසඞ්ඛරණත්ථාය හත්ථකම්මං පටිවෙදෙසුං. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා හත්ථකම්මකාරකෙ මනුස්සෙ අදාසි. ථෙරා පඨමං මාසං සබ්බවිහාරෙ පටිසඞ්ඛරාපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘නිට්ඨිතං, මහාරාජ, විහාරපටිසඞ්ඛරණං. ඉදානි ධම්මවිනයසඞ්ගහං කරොමා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, විස්සත්ථා කරොථ. මය්හං ආණාචක්කං, තුම්හාකං ධම්මචක්කං හොතු. ආණාපෙථ, භන්තෙ, කිං කරොමී’’ති? ‘‘සඞ්ගහං කරොන්තානං භික්ඛූනං සන්නිසජ්ජට්ඨානං, මහාරාජා’’ති. ‘‘කත්ථ කරොමි, භන්තෙ’’ති? ‘‘වෙභාරපබ්බතපස්සෙ සත්තපණ්ණිගුහාද්වාරෙ කාතුං යුත්තං, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො රාජා අජාතසත්තු විස්සකම්මුනා නිම්මිතසදිසං සුවිභත්තභිත්තිත්ථම්භසොපානං නානාවිධමාලාකම්මලතආකම්මවිචිත්තං අභිභවන්තමිව රාජභවනවිභූතිං අවහසන්තමිව දෙවවිමානසිරිං සිරියා නිකෙතමිව එකනිපාතතිත්ථමිව ච දෙවමනුස්සනයනවිහඞ්ගානං ලොකරාමණෙය්‍යකමිව සම්පිණ්ඩිතං දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩං මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා විවිධකුසුමදාම-ඔලම්බක-විනිග්ගලන්තචාරුවිතානං රතනවිචිත්තමණිකොට්ටිමතලමිව ච නං නානාපුප්ඵූපහාරවිචිත්තසුපරිනිට්ඨිතභූමිකම්මං බ්‍රහ්මවිමානසදිසං අලඞ්කරිත්වා තස්මිං මහාමණ්ඩපෙ පඤ්චසතානං භික්ඛූනං අනග්ඝානි පඤ්ච කප්පියපච්චත්ථරණසතානි පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණභාගං නිස්සාය උත්තරාභිමුඛං ථෙරාසනං මණ්ඩපමජ්ඣෙ පුරත්ථාභිමුඛං බුද්ධස්ස භගවතො ආසනාරහං ධම්මාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා දන්තඛචිතං බීජනිඤ්චෙත්ථ ඨපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචාපෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං, භන්තෙ, මම කිච්ච’’න්ති.

Vào ngày thứ hai, các vị ấy đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. Vua Ajātasattu đến, đảnh lễ và hỏi về công việc mình cần phải làm: “Thưa các ngài, các ngài đến đây có việc gì?” Các vị Trưởng lão trình bày về việc sửa chữa mười tám đại tự viện. Vua nói: “Lành thay, thưa các ngài,” rồi cho những người thợ thủ công. Các vị Trưởng lão trong tháng đầu tiên đã cho sửa chữa tất cả các tự viện, rồi thưa với vua: “Thưa Đại vương, việc sửa chữa tự viện đã hoàn tất. Bây giờ chúng con sẽ thực hiện việc kết tập Pháp và Luật.” “Lành thay, thưa các ngài, xin các ngài hãy an tâm thực hiện. Quyền lực của trẫm và Pháp luân của các ngài hãy cùng tồn tại. Xin các ngài hãy chỉ dạy, con phải làm gì?” “Thưa Đại vương, cần có một nơi hội họp cho các vị tỳ-khưu thực hiện việc kết tập.” “Con nên làm ở đâu, thưa các ngài?” “Thưa Đại vương, nên làm ở bên sườn núi Vebhāra, tại cửa hang Sattapaṇṇi.” “Lành thay, thưa các ngài.” Vua Ajātasattu đã cho làm một giảng đường giống như được tạo ra bởi thần Vissakamma, có tường, cột, cầu thang được phân chia rõ ràng, được trang trí lộng lẫy với nhiều loại vòng hoa và dây leo, như thể vượt qua sự huy hoàng của cung điện hoàng gia, như thể chế giễu vẻ đẹp của thiên cung, như thể là nơi ở của sự huy hoàng, và như một bến đỗ duy nhất cho những con chim mắt của chư thiên và loài người, như thể là sự quyến rũ của thế gian được tập hợp lại, có trang trí tinh xảo đáng chiêm ngưỡng; và đã trang trí giảng đường ấy cho giống như cung điện của Phạm thiên, với trần nhà duyên dáng có những tràng hoa đủ loại rủ xuống, và nền nhà được hoàn thiện tốt đẹp, trang hoàng với nhiều loại hoa cúng dường, giống như một sàn nhà được khảm ngọc và đá quý; trong đại giảng đường đó, đã cho trải năm trăm tấm thảm ngồi thích hợp, vô giá, cho năm trăm vị tỳ-khưu; đã cho chuẩn bị một chỗ ngồi cho vị trưởng lão ở phía nam, hướng về phía bắc, và ở giữa giảng đường, một pháp tọa xứng đáng là chỗ ngồi của Đức Phật, Thế Tôn, hướng về phía đông; và đặt ở đó một cây quạt khảm ngà voi, rồi cho báo với Tăng đoàn: “Thưa các ngài, công việc của con đã hoàn tất.”

තස්මිං ඛො පන සමයෙ එකච්චෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං සන්ධාය එවමාහංසු – ‘‘ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකො භික්ඛු විස්සගන්ධං වායන්තො විචරතී’’ති. ථෙරො තං සුත්වා ‘‘ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අඤ්ඤො විස්සගන්ධං වායන්තො [Pg.10] විචරණකභික්ඛු නාම නත්ථි, අද්ධා එතෙ මං සන්ධාය වදන්තී’’ති සංවෙගං ආපජ්ජි. එකච්චෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආහංසු – ‘‘ස්වෙ, ආවුසො, සන්නිපාතො ත්වඤ්ච සෙක්ඛො සකරණීයො, තෙන තෙ න යුත්තං සන්නිපාතං ගන්තුං, අප්පමත්තො හොහී’’ති.

Vào lúc ấy, một số vị tỳ-khưu nhắm đến Tôn giả Ānanda mà nói như vầy: “Trong Tăng đoàn này, có một vị tỳ-khưu đi lại tỏa ra mùi tanh của phàm phu.” Vị Trưởng lão nghe vậy, nghĩ rằng: “Trong Tăng đoàn này, không có vị tỳ-khưu nào khác đi lại tỏa mùi tanh của phàm phu. Chắc chắn họ nói nhắm đến ta,” và ngài cảm thấy chấn động. Một số vị tỳ-khưu nói với Tôn giả Ānanda: “Này hiền giả, ngày mai là ngày hội họp, và ngài vẫn còn là bậc hữu học, vẫn còn việc phải làm. Vì thế, không thích hợp để ngài đến buổi hội họp. Hãy tinh tấn, chớ có lơ là.”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො – ‘‘ස්වෙ සන්නිපාතො, න ඛො පන මෙතං පතිරූපං ය්වාහං සෙක්ඛො සමානො සන්නිපාතං ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති බහුදෙව රත්තිං කායගතායසතියා වීතිනාමෙත්වා රත්තියා පච්චූසසමයං චඞ්කමා ඔරොහිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ‘‘නිපජ්ජිස්සාමී’’ති කායං ආවජ්ජෙසි. ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, අප්පත්තඤ්ච සීසං බිම්බොහනං, එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි. අයඤ්හි ආයස්මා චඞ්කමෙන බහි වීතිනාමෙත්වා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘නනු මං භගවා එතදවොච – ‘කතපුඤ්ඤොසි ත්වං, ආනන්ද, පධානමනුයුඤ්ජ; ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො’ති (දී. නි. 2.207). බුද්ධානඤ්ච කථාදොසො නාම නත්ථි. මම අච්චාරද්ධං වීරියං තෙන මෙ චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තති. හන්දාහං වීරියසමථං යොජෙමී’’ති චඞ්කමා ඔරොහිත්වා පාදධොවනට්ඨානෙ ඨත්වා පාදෙ ධොවිත්වා විහාරං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසීදිත්වා ‘‘ථොකං විස්සමිස්සාමී’’ති කායං මඤ්චකෙ උපනාමෙසි. ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, සීසඤ්ච බිම්බොහනං අසම්පත්තං. එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, චතුඉරියාපථවිරහිතං ථෙරස්ස අරහත්තං අහොසි. තෙන ඉමස්මිං සාසනෙ අනිපන්නො අනිසින්නො අට්ඨිතො අචඞ්කමන්තො ‘‘කො භික්ඛු අරහත්තං පත්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරො’’ති වත්තුං වට්ටති.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda nghĩ: “Ngày mai là ngày hội họp, thật không thích hợp cho ta, vẫn còn là bậc hữu học, lại đi đến buổi hội họp.” Ngài đã trải qua phần lớn đêm với niệm thân, vào lúc rạng đông, ngài bước xuống khỏi nơi kinh hành, đi vào tịnh xá và nghĩ: “Ta sẽ nằm xuống,” rồi nghiêng thân mình. Hai chân đã rời khỏi mặt đất, và đầu chưa chạm đến gối, trong khoảnh khắc ấy, tâm ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Vị Tôn giả này, sau khi trải qua thời gian bên ngoài kinh hành mà không thể chứng đắc pháp đặc biệt, đã suy nghĩ: “Chẳng phải Thế Tôn đã nói với ta điều này sao: ‘Này Ānanda, ngươi đã tạo nhiều công đức, hãy nỗ lực tinh tấn; ngươi sẽ sớm trở thành bậc vô lậu.’ Lời của các vị Phật không bao giờ có lỗi. Sự tinh tấn của ta quá căng thẳng, vì thế tâm ta sanh khởi trạo cử. Vậy thì, ta hãy quân bình sự tinh tấn và định.” Ngài bước xuống khỏi nơi kinh hành, đứng ở chỗ rửa chân, rửa chân xong, đi vào tịnh xá, ngồi trên giường và nghĩ: “Ta sẽ nghỉ một chút,” rồi ngả thân mình trên giường. Hai chân đã rời khỏi mặt đất, và đầu chưa chạm đến gối. Trong khoảnh khắc ấy, tâm ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Vị trưởng lão đã chứng quả A-la-hán ngoài bốn oai nghi. Vì thế, trong giáo pháp này, khi được hỏi: “Vị tỳ-khưu nào đã chứng quả A-la-hán mà không nằm, không ngồi, không đứng, không đi kinh hành?” thì có thể nói rằng đó là “Trưởng lão Ānanda.”

අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ දුතියදිවසෙ කතභත්තකිච්චා පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා ධම්මසභායං සන්නිපතිතා. ආනන්දත්ථෙරො පන අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං ඤාපෙතුකාමො භික්ඛූහි සද්ධිං න ගතො. භික්ඛූ යථාවුඩ්ඪං අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදන්තා ආනන්දත්ථෙරස්ස ආසනං ඨපෙත්වා නිසින්නා. තත්ථ කෙහිචි ‘‘එතමාසනං කස්සා’’ති වුත්තෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරස්සා’’ති. ‘‘ආනන්දො පන කුහිං ගතො’’ති? තස්මිං සමයෙ ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘ඉදානි මය්හං ගමනකාලො’’ති. තතො අත්තනො ආනුභාවං දස්සෙන්තො පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අත්තනො ආසනෙයෙව අත්තානං දස්සෙසි. ආකාසෙනාගන්ත්වා නිසීදීතිපි එකෙ.

Khi ấy, vào ngày thứ hai, các vị tỳ-khưu trưởng lão, sau khi đã thọ thực xong, cất dọn y bát, đã hội họp tại pháp đường. Nhưng Trưởng lão Ānanda, vì muốn cho biết mình đã chứng quả A-la-hán, đã không đi cùng với các vị tỳ-khưu. Các vị tỳ-khưu, trong khi ngồi vào chỗ của mình theo thứ tự hạ lạp, đã chừa lại chỗ ngồi của Trưởng lão Ānanda. Ở đó, khi một vài vị hỏi: “Chỗ ngồi này của ai?” thì được trả lời: “Của Trưởng lão Ānanda.” “Vậy Tôn giả Ānanda đã đi đâu?” Vào lúc ấy, vị trưởng lão nghĩ: “Bây giờ là lúc ta nên đi.” Do đó, để thể hiện thần thông của mình, ngài độn thổ và hiện thân ngay tại chỗ ngồi của mình. Một số vị lại nói rằng ngài đã đến bằng đường không và ngồi xuống.

එවං [Pg.11] නිසින්නෙ තස්මිං ආයස්මන්තෙ මහාකස්සපත්ථෙරො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, කිං පඨමං සඞ්ගායාම, ධම්මං වා විනයං වා’’ති? භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘භන්තෙ මහාකස්සප, විනයො නාම බුද්ධසාසනස්ස ආයු, විනයෙ ඨිතෙ සාසනං ඨිතං හොති; තස්මා පඨමං විනයං සඞ්ගායාමා’’ති,. ‘‘කං ධුරං කත්වා’’ති? ‘‘ආයස්මන්තං උපාලි’’න්ති. ‘‘කිං ආනන්දො නප්පහොතී’’ති? ‘‘නො නප්පහොති; අපි ච ඛො පන සම්මාසම්බුද්ධො ධරමානොයෙව විනයපරියත්තිං නිස්සාය ආයස්මන්තං උපාලිං එතදග්ගෙ ඨපෙසි – ‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’ති (අ. නි. 1.219, 228). තස්මා උපාලිත්ථෙරං පුච්ඡිත්වා විනයං සඞ්ගායාමා’’ති. තතො ථෙරො විනයං පුච්ඡනත්ථාය අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නි. උපාලිත්ථෙරොපි විස්සජ්ජනත්ථාය සම්මන්නි. තත්‍රායං පාළි –

Khi trưởng lão ấy đã ngồi xuống như vậy, trưởng lão Mahākassapa nói với các tỳ khưu rằng: “Này chư hiền, chúng ta nên kết tập điều gì trước, Pháp hay Luật?” Các tỳ khưu thưa rằng: “Kính bạch ngài Mahākassapa, Luật chính là mạng sống của Phật giáo, khi Luật còn tồn tại thì giáo pháp còn tồn tại. Vì vậy, chúng ta hãy kết tập Luật trước.” “Lấy ai làm người dẫn đầu?” “Lấy trưởng lão Upāli.” “Trưởng lão Ānanda không có khả năng sao?” “Không phải là không có khả năng. Hơn nữa, khi đức Chánh Đẳng Giác còn tại thế, Ngài đã đặt trưởng lão Upāli vào vị trí tối thắng về việc thông thuộc Luật tạng rằng: ‘Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người trì Luật, Upāli là bậc tối thắng.’ Vì vậy, chúng ta hãy hỏi trưởng lão Upāli và kết tập Luật.” Sau đó, vị trưởng lão tự mình đề cử chính mình cho việc hỏi về Luật. Trưởng lão Upāli cũng tự mình đề cử chính mình cho việc trả lời. Đây là đoạn Pāli về việc ấy:

‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã trình cho Tăng chúng biết rằng:

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍ය’න්ති.

“Này chư hiền, mong Tăng chúng hãy nghe lời tôi. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, tôi sẽ hỏi trưởng lão Upāli về Luật.”

‘‘ආයස්මාපි උපාලි සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Trưởng lão Upāli cũng đã trình cho Tăng chúng biết rằng:

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති.

“Kính bạch chư tôn đức, mong Tăng chúng hãy nghe lời con. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, khi được trưởng lão Mahākassapa hỏi về Luật, sẽ xin trả lời.”

එවං අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නිත්වා ආයස්මා උපාලි උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි, දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා. තතො ආයස්මා මහාකස්සපො ථෙරාසනෙ නිසීදිත්වා ආයස්මන්තං උපාලිං විනයං පුච්ඡි – ‘‘පඨමං, ආවුසො උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති? ‘‘වෙසාලියං, භන්තෙ’’ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති? ‘‘සුදින්නං කලන්දපුත්තං ආරබ්භා’’ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘මෙථුනධම්මෙ’’ති.

Sau khi tự mình đề cử chính mình như vậy, trưởng lão Upāli đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đắp y lệch một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi trên pháp tọa, tay cầm cây quạt được khảm bằng ngà voi. Sau đó, trưởng lão Mahākassapa ngồi trên ghế dành cho trưởng lão rồi hỏi trưởng lão Upāli về Luật rằng: “Này hiền giả Upāli, điều học pārājika thứ nhất được chế định ở đâu?” “Kính bạch ngài, ở Vesālī.” “Liên quan đến ai?” “Liên quan đến Sudinna, con trai của Kalandaka.” “Về sự việc gì?” “Về việc hành dâm.”

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං උපාලිං පඨමස්ස පාරාජිකස්ස වත්ථුම්පි පුච්ඡි, නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, පඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, අනුපඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, ආපත්තිම්පි පුච්ඡි, අනාපත්තිම්පි පුච්ඡි; යථා ච පඨමස්ස තථා දුතියස්ස තථා තතියස්ස තථා චතුත්ථස්ස පාරාජිකස්ස වත්ථුම්පි පුච්ඡි…පෙ… අනාපත්තිම්පි පුච්ඡි. පුට්ඨො පුට්ඨො උපාලිත්ථෙරො විස්සජ්ජෙසි. තතො [Pg.12] ඉමානි චත්තාරි පාරාජිකානි ‘‘පාරාජිකකණ්ඩං නාම ඉද’’න්ති සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා ඨපෙසුං. තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසානි ‘‘තෙරසක’’න්ති ඨපෙසුං. ද්වෙ සික්ඛාපදානි ‘‘අනියතානී’’ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියපාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ද්වෙනවුති සික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. චත්තාරි සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං.

Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã hỏi trưởng lão Upāli về sự việc, về duyên khởi, về người có liên quan, về điều học được chế định, về điều học được chế định bổ sung, về trường hợp phạm tội, và về trường hợp không phạm tội của điều học pārājika thứ nhất. Và cũng giống như điều thứ nhất, ngài đã hỏi về sự việc... cho đến trường hợp không phạm tội của điều học pārājika thứ hai, thứ ba, và thứ tư. Mỗi khi được hỏi, trưởng lão Upāli đều trả lời. Sau đó, bốn điều học pārājika này đã được các ngài xác định là “Chương Pārājika” rồi đưa vào kết tập. Mười ba điều học saṅghādisesa được xác định là “Chương Mười Ba.” Hai điều học được xác định là “Bất Định.” Ba mươi điều học được xác định là “Ưng Xả Đối Trị.” Chín mươi hai điều học được xác định là “Ưng Đối Trị.” Bốn điều học được xác định là “Ưng Phát Lộ.” Bảy mươi lăm điều học được xác định là “Ưng Học Pháp.” Bảy pháp được xác định là “Dàn Xếp Tranh Cãi.”

එවං මහාවිභඞ්ගං සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා භික්ඛුනීවිභඞ්ගෙ අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාරාජිකකණ්ඩං නාම ඉද’’න්ති ඨපෙසුං. සත්තරස සික්ඛාපදානි ‘‘සත්තරසක’’න්ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියපාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ඡසට්ඨිසතසික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං. එවං භික්ඛුනීවිභඞ්ගං සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා එතෙනෙව උපායෙන ඛන්ධකපරිවාරෙපි ආරොපෙසුං. එවමෙතං සඋභතොවිභඞ්ගඛන්ධකපරිවාරං විනයපිටකං සඞ්ගහමාරූළ්හං සබ්බං මහාකස්සපත්ථෙරො පුච්ඡි, උපාලිත්ථෙරො විස්සජ්ජෙසි. පුච්ඡාවිස්සජ්ජනපරියොසානෙ පඤ්ච අරහන්තසතානි සඞ්ගහං ආරොපිතනයෙනෙව ගණසජ්ඣායමකංසු. විනයසඞ්ගහාවසානෙ උපාලිත්ථෙරො දන්තඛචිතං බීජනිං නික්ඛිපිත්වා ධම්මාසනා ඔරොහිත්වා වුඩ්ඪෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදි.

Sau khi đã đưa Đại Phân Tích vào kết tập như vậy, trong Tỳ Khưu Ni Phân Tích, tám điều học được xác định là “Chương Pārājika.” Mười bảy điều học được xác định là “Chương Mười Bảy.” Ba mươi điều học được xác định là “Ưng Xả Đối Trị.” Một trăm sáu mươi sáu điều học được xác định là “Ưng Đối Trị.” Tám điều học được xác định là “Ưng Phát Lộ.” Bảy mươi lăm điều học được xác định là “Ưng Học Pháp.” Bảy pháp được xác định là “Dàn Xếp Tranh Cãi.” Sau khi đã đưa Tỳ Khưu Ni Phân Tích vào kết tập như vậy, cũng bằng phương pháp ấy, các ngài đã đưa các chương Khandhaka và Parivāra vào kết tập. Như vậy, toàn bộ Luật Tạng này, bao gồm cả hai Phân Tích, các chương Khandhaka và Parivāra, đã được đưa vào kết tập, trưởng lão Mahākassapa đã hỏi, và trưởng lão Upāli đã trả lời. Khi việc hỏi và trả lời kết thúc, năm trăm vị A-la-hán đã cùng nhau trùng tụng theo đúng cách thức đã được đưa vào kết tập. Khi việc kết tập Luật kết thúc, trưởng lão Upāli đặt cây quạt khảm ngà xuống, đi xuống khỏi pháp tọa, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi vào chỗ đã được sắp đặt cho mình.

විනයං සඞ්ගායිත්වා ධම්මං සඞ්ගායිතුකාමො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘ධම්මං සඞ්ගායන්තෙහි කං පුග්ගලං ධුරං කත්වා ධම්මො සඞ්ගායිතබ්බො’’ති? භික්ඛූ ‘‘ආනන්දත්ථෙරං ධුරං කත්වා’’ති ආහංසු.

Sau khi đã kết tập Luật, trưởng lão Mahākassapa, với mong muốn kết tập Pháp, đã hỏi các tỳ khưu rằng: “Khi chúng ta kết tập Pháp, nên lấy vị nào làm người dẫn đầu để kết tập Pháp?” Các tỳ khưu thưa rằng: “Nên lấy trưởng lão Ānanda làm người dẫn đầu.”

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã trình cho Tăng chúng biết rằng:

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති.

“Này chư hiền, mong Tăng chúng hãy nghe lời tôi. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, tôi sẽ hỏi trưởng lão Ānanda về Pháp.”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Khi ấy, trưởng lão Ānanda đã trình cho Tăng chúng biết rằng:

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන ධම්මං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති.

“Kính bạch chư tôn đức, mong Tăng chúng hãy nghe lời con. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, khi được trưởng lão Mahākassapa hỏi về Pháp, sẽ xin trả lời.”

අථ [Pg.13] ඛො ආයස්මා ආනන්දො උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා. අථ මහාකස්සපත්ථෙරො ආනන්දත්ථෙරං ධම්මං පුච්ඡි – ‘‘බ්‍රහ්මජාලං, ආවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති? ‘‘අන්තරා ච, භන්තෙ, රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දං රාජාගාරකෙ අම්බලට්ඨිකාය’’න්ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති? ‘‘සුප්පියඤ්ච පරිබ්බාජකං, බ්‍රහ්මදත්තඤ්ච මාණව’’න්ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘වණ්ණාවණ්ණෙ’’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං බ්‍රහ්මජාලස්ස නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, වත්ථුම්පි පුච්ඡි. ‘‘සාමඤ්ඤඵලං පනාවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති? ‘රාජගහෙ, භන්තෙ, ජීවකම්බවනෙ’’ති. ‘‘කෙන සද්ධි’’න්ති? ‘‘අජාතසත්තුනා වෙදෙහිපුත්තෙන සද්ධි’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං සාමඤ්ඤඵලස්ස නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි. එතෙනෙව උපායෙන පඤ්ච නිකායෙ පුච්ඡි.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda từ chỗ ngồi đứng dậy, vắt y qua một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ-khưu, rồi cầm cây quạt có cán bằng ngà, ngồi trên pháp tọa. Bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa hỏi trưởng lão Ānanda về Pháp: “Này hiền giả Ānanda, kinh Phạm Võng được thuyết ở đâu?” – “Thưa Tôn giả, (kinh ấy được thuyết) tại vườn Ambalaṭṭhikā trong nhà nghỉ của vua, giữa thành Rājagaha và thành Nāḷandā.” – “Nhân ai (mà thuyết)?” – “Nhân du sĩ Suppiya và thanh niên Brahmadatta.” – “Nhân sự việc gì?” – “Nhân việc tán thán và chê bai.” Khi ấy, Tôn giả Mahākassapa đã hỏi Tôn giả Ānanda về nhân duyên, về nhân vật, và về sự việc của kinh Phạm Võng. “Này hiền giả Ānanda, còn kinh Sa-môn Quả được thuyết ở đâu?” – “Thưa Tôn giả, tại Rājagaha, trong vườn xoài của Jīvaka.” – “(Thuyết) cùng với ai?” – “Cùng với vua Ajātasattu, con của hoàng hậu Vedehi.” Khi ấy, Tôn giả Mahākassapa đã hỏi Tôn giả Ānanda về nhân duyên và về nhân vật của kinh Sa-môn Quả. Bằng phương pháp ấy, ngài đã hỏi về năm bộ Nikāya.

පඤ්චනිකායා නාම – දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති. තත්ථ ඛුද්දකනිකායො නාම – චත්තාරො නිකායෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසං බුද්ධවචනං. තත්ථ විනයො ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන විස්සජ්ජිතො, සෙසඛුද්දකනිකායො චත්තාරො ච නිකායා ආනන්දත්ථෙරෙන. තදෙතං සබ්බම්පි බුද්ධවචනං රසවසෙන එකවිධං, ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං, පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං; තථා පිටකවසෙන, නිකායවසෙන පඤ්චවිධං, අඞ්ගවසෙන නවවිධං, ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධන්ති වෙදිතබ්බං.

Năm bộ Nikāya là: Trường Bộ (Dīghanikāya), Trung Bộ (Majjhimanikāya), Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya), Tăng Chi Bộ (Aṅguttaranikāya), và Tiểu Bộ (Khuddakanikāya). Trong đó, Tiểu Bộ là những lời dạy còn lại của Đức Phật sau khi đã xếp riêng bốn bộ kia. Trong đó, Luật (Vinaya) đã được Tôn giả trưởng lão Upāli trả lời, còn phần Tiểu Bộ còn lại và bốn bộ Nikāya kia thì do trưởng lão Ānanda (trả lời). Tất cả những lời dạy này của Đức Phật nên được hiểu như sau: xét về phương diện vị (rasa) thì có một loại; xét về phương diện Pháp và Luật (dhammavinaya) thì có hai loại; xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối thì có ba loại; tương tự, xét về phương diện Tạng (piṭaka) cũng có ba loại; xét về phương diện Bộ (nikāya) thì có năm loại; xét về phương diện Chi (aṅga) thì có chín loại; và xét về phương diện Uẩn Pháp (dhammakkhandha) thì có tám mươi bốn ngàn loại.

කථං රසවසෙන එකවිධං? යඤ්හි භගවතා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිත්වා යාව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සානි දෙවමනුස්සනාගයක්ඛාදයො අනුසාසන්තෙන පච්චවෙක්ඛන්තෙන වා වුත්තං, සබ්බං තං එකරසං විමුත්තිරසමෙව හොති. එවං රසවසෙන එකවිධං.

Thế nào là một loại xét về phương diện vị? Bất cứ điều gì được Đức Thế Tôn nói ra trong khoảng thời gian bốn mươi lăm năm, từ khi Ngài chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác cho đến khi Ngài nhập Vô Dư Y Niết-bàn, trong lúc giáo huấn chư thiên, loài người, loài rồng, dạ-xoa, v.v... hoặc trong lúc quán xét, tất cả những lời dạy ấy đều có cùng một vị, đó là vị giải thoát. Như vậy, xét về phương diện vị thì có một loại.

කථං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං? සබ්බමෙව චෙතං ධම්මො චෙව විනයො චාති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තත්ථ විනයපිටකං විනයො, අවසෙසං බුද්ධවචනං ධම්මො; තෙනෙවාහ – ‘‘යංනූන මයං, ආවුසො, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘අහං [Pg.14] උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍යං, ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති ච එවං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං.

Thế nào là hai loại xét về phương diện Pháp và Luật? Tất cả những lời dạy này đều được gọi là Pháp và Luật. Trong đó, Tạng Luật (Vinayapiṭaka) là Luật, những lời dạy còn lại của Đức Phật là Pháp. Do đó, có lời nói rằng: “Này chư hiền, chúng ta hãy cùng nhau kết tập Pháp và Luật.” và “Tôi sẽ hỏi Upāli về Luật, và hỏi Ānanda về Pháp.” Như vậy, xét về phương diện Pháp và Luật thì có hai loại.

කථං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං? සබ්බමෙව හිදං පඨමබුද්ධවචනං, මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, පච්ඡිමබුද්ධවචනන්ති තිප්පභෙදං හොති. තත්ථ –

Thế nào là ba loại xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối? Tất cả những lời dạy này được chia làm ba loại: lời dạy đầu tiên của Đức Phật, lời dạy ở giữa, và lời dạy cuối cùng của Đức Phật. Trong đó:

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.

“Trải qua vô số kiếp luân hồi, Ta lang thang tìm kiếm mà không gặp, người thợ xây nhà kia. Đau khổ thay, phải tái sanh mãi.”

‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං;

විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා’’ති. (ධ. ප. 153-154);

“Hỡi người thợ xây nhà, ngươi đã bị thấy! Ngươi sẽ không còn xây nhà nữa. Tất cả rui mè của ngươi đã gãy, nóc nhà đã bị phá tan. Tâm đã đạt đến vô vi, đã chứng ngộ sự đoạn tận các ái dục.”

ඉදං පඨමබුද්ධවචනං.

Đây là lời dạy đầu tiên của Đức Phật.

කෙචි ‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා’’ති ඛන්ධකෙ උදානගාථං ආහු. එසා පන පාටිපදදිවසෙ සබ්බඤ්ඤුභාවප්පත්තස්ස සොමනස්සමයඤාණෙන පච්චයාකාරං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පන්නා උදානගාථාති වෙදිතබ්බා.

Một số vị cho rằng bài kệ cảm hứng trong thiên Khandhaka, bắt đầu bằng câu “yadā have pātubhavanti dhammā” (Khi các pháp hiện khởi), là lời dạy đầu tiên của Đức Phật. Tuy nhiên, nên hiểu rằng đây là bài kệ cảm hứng phát sinh vào ngày mồng một (sau đêm thành đạo), khi bậc Toàn Giác đang dùng trí tuệ hân hoan để quán xét về duyên khởi.

යං පන පරිනිබ්බානකාලෙ අභාසි – ‘‘හන්ද දානි, භික්ඛවෙ, ආමන්තයාමි වො, වයධම්මා සඞ්ඛාරා, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථා’’ති (දී. නි. 2.218) ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං.

Còn lời dạy mà Ngài đã nói vào lúc sắp nhập Niết-bàn: “Này các tỳ-khưu, giờ đây Ta nhắn nhủ các con: các pháp hữu vi đều phải chịu biến hoại, hãy tinh tấn không dể duôi mà thành tựu (giới-định-tuệ)” – đây là lời dạy cuối cùng của Đức Phật.

උභින්නමන්තරෙ යං වුත්තං එතං මජ්ඣිමබුද්ධවචනන්ති. එවං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං.

Những gì được nói ra ở giữa hai (lời dạy đầu và cuối) ấy là lời dạy ở giữa của Đức Phật. Như vậy, xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối thì có ba loại.

කථං පිටකවසෙන තිවිධං? සබ්බම්පි හෙතං විනයපිටකං සුත්තන්තපිටකං අභිධම්මපිටකන්ති තිප්පභෙදමෙව හොති. තත්ථ පඨමසඞ්ගීතියං සඞ්ගීතඤ්ච අසඞ්ගීතඤ්ච සබ්බම්පි සමොධානෙත්වා උභයානි පාතිමොක්ඛානි, ද්වෙ විභඞ්ගානි, ද්වාවීසති ඛන්ධකානි, සොළසපරිවාරාති ඉදං විනයපිටකං නාම.

Thế nào là ba loại xét về phương diện Tạng? Tất cả những lời dạy này được chia làm ba loại: Tạng Luật (Vinayapiṭaka), Tạng Kinh (Suttantapiṭaka), và Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhammapiṭaka). Trong đó, tại kỳ kết tập lần thứ nhất, sau khi đã tổng hợp tất cả những gì đã được trùng tụng và chưa được trùng tụng, (phần) bao gồm hai bộ Pātimokkha (của tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni), hai bộ Phân Tích (Vibhaṅga), hai mươi hai thiên (Khandhaka), và mười sáu phẩm Phụ Lục (Parivāra) được gọi là Tạng Luật.

බ්‍රහ්මජාලාදි චතුත්තිංසසුත්තසඞ්ගහො දීඝනිකායො, මූලපරියායසුත්තාදි දියඩ්ඪසතද්වෙසුත්තසඞ්ගහො මජ්ඣිමනිකායො, ඔඝතරණසුත්තාදි සත්තසුත්තසහස්ස සත්තසත ද්වාසට්ඨිසුත්තසඞ්ගහො සංයුත්තනිකායො, චිත්තපරියාදානසුත්තාදි නවසුත්තසහස්ස පඤ්චසත සත්තපඤ්ඤාසසුත්තසඞ්ගහො අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකපාඨ-ධම්මපද-උදාන-ඉතිවුත්තක-සුත්තනිපාත-විමානවත්ථු-පෙතවත්ථු-ථෙරගාථා-ථෙරීගාථා-ජාතකනිද්දෙස-පටිසම්භිදා-අපදාන-බුද්ධවංස-චරියාපිටකවසෙන [Pg.15] පන්නරසප්පභෙදො ඛුද්දකනිකායොති ඉදං සුත්තන්තපිටකං නාම.

Trường Bộ (Dīghanikāya) là bộ sưu tập ba mươi bốn bài kinh bắt đầu từ kinh Phạm Võng; Trung Bộ (Majjhimanikāya) là bộ sưu tập một trăm năm mươi hai bài kinh bắt đầu từ kinh Pháp Môn Căn Bản; Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya) là bộ sưu tập bảy ngàn bảy trăm sáu mươi hai bài kinh bắt đầu từ kinh Vượt Bộc Lưu; Tăng Chi Bộ (Aṅguttaranikāya) là bộ sưu tập chín ngàn năm trăm năm mươi bảy bài kinh bắt đầu từ kinh Tâm Thuần Tịnh; và Tiểu Bộ (Khuddakanikāya) có mười lăm loại khác nhau là: Tiểu Tụng (Khuddakapāṭha), Pháp Cú (Dhammapada), Cảm Hứng Ngữ (Udāna), Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka), Kinh Tập (Suttanipāta), Chuyện Thiên Cung (Vimānavatthu), Chuyện Ngạ Quỷ (Petavatthu), Trưởng Lão Kệ (Theragāthā), Trưởng Lão Ni Kệ (Therīgāthā), Bổn Sanh (Jātaka), Nghĩa Thích (Niddesa), Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga), Thánh Nhân Ký Sự (Apadāna), Phật Sử (Buddhavaṃsa), và Hạnh Tạng (Cariyāpiṭaka). Toàn bộ những phần này được gọi là Tạng Kinh.

ධම්මසඞ්ගහො, විභඞ්ගො, ධාතුකථා, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමකං, පට්ඨානන්ති ඉදං අභිධම්මපිටකං නාම. තත්ථ –

Bộ Pháp Tụ (Dhammasaṅgaṇī), bộ Phân Tích (Vibhaṅga), bộ Chất Ngữ (Dhātukathā), bộ Nhân Chế Định (Puggalapaññatti), bộ Ngữ Tông (Kathāvatthu), bộ Song Đối (Yamaka), và bộ Vị Trí (Paṭṭhāna) – đây được gọi là Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhammapiṭaka). Trong đó:

විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං;

විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො.

Vì có nhiều phương thức đặc biệt đa dạng, và vì nó huấn luyện thân và khẩu, nên (Tạng này) được các bậc hiền triết thông hiểu Luật gọi là ‘Vinaya’ (Luật).

විවිධා හි එත්ථ පඤ්චවිධ පාතිමොක්ඛුද්දෙස පාරාජිකාදි සත්තආපත්තික්ඛන්ධමාතිකා විභඞ්ගාදිප්පභෙදා නයා, විසෙසභූතා ච දළ්හීකම්මසිථිලකරණප්පයොජනා අනුපඤ්ඤත්තිනයා, කායිකවාචසිකඅජ්ඣාචාරනිසෙධනතො චෙස කායං වාචඤ්ච විනෙති, තස්මා විවිධනයත්තා විසෙසනයත්තා කායවාචානඤ්ච විනයනතො ‘‘විනයො’’ති අක්ඛාතො. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

Thật vậy, trong tạng này có nhiều phương pháp khác nhau được phân loại như năm cách tụng đọc Pātimokkha, bảy nhóm tội bắt đầu bằng Pārājika, Mātikā, Vibhaṅga, v.v...; và có những phương pháp đặc biệt là các tùy chế định nhằm mục đích củng cố hoặc nới lỏng (giới điều); và do vì ngăn cấm sự vi phạm thuộc thân và lời, tạng này huấn luyện thân và lời. Do đó, vì có nhiều phương pháp, có những phương pháp đặc biệt, và vì huấn luyện thân và lời, nên được gọi là ‘Vinaya’ (Luật). Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng –

‘‘විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං;

විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො’’ති.

“Do có nhiều phương pháp đa dạng và đặc biệt, và do huấn luyện thân và lời; nên tạng Luật này được các bậc thông hiểu Luật gọi là ‘Luật’.”

ඉතරං පන –

Còn về tạng khác –

අත්ථානං සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථ සූදනතො;

සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාතං.

Do vì chỉ rõ các ý nghĩa, vì được khéo thuyết, vì tuôn chảy và ban cho; vì khéo bảo vệ, và vì tương tự như sợi chỉ, nên được gọi là ‘Sutta’ (Kinh).

තඤ්හි අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙ අත්ථෙ සූචෙති, සුවුත්තා චෙත්ථ අත්ථා වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුලොමෙන වුත්තත්තා. සවති චෙතං අත්ථෙ සස්සමිව ඵලං පසවතීති වුත්තං හොති. සූදති චෙතං ධෙනුවිය ඛීරං, පග්ඝරතීති වුත්තං හොති. සුට්ඨු ච නෙ තායති රක්ඛතීති වුත්තං හොති. සුත්තසභාගඤ්චෙතං, යථා හි තච්ඡකානං සුත්තං පමාණං හොති; එවමෙතම්පි විඤ්ඤූනං. යථා ච සුත්තෙන සඞ්ගහිතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති න විද්ධංසියන්ති; එවමෙතෙන සඞ්ගහිතා අත්ථා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

Thật vậy, tạng này chỉ rõ (sūceti) các ý nghĩa được phân loại như tự lợi, lợi tha, v.v... Và trong đây, các ý nghĩa được gọi là khéo thuyết (suvuttā) vì đã được nói ra tương ứng với khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Và tạng này tuôn chảy (savati) các ý nghĩa, cũng như lúa (sassaṃ) trổ ra (savati) quả (phalaṃ); có nghĩa là nó làm phát sanh. Và tạng này ban cho (sūdati) các ý nghĩa, như con bò cái (dhenu) cho sữa (khīraṃ); có nghĩa là nó tuôn ra. Và nó bảo vệ (tāyati) các ý nghĩa ấy một cách tốt đẹp (suṭṭhu); có nghĩa là nó gìn giữ. Và tạng này tương tự như sợi chỉ (suttasabhāgaṃ). Giống như sợi chỉ (suttaṃ) của người thợ mộc là tiêu chuẩn (pamāṇaṃ), tạng này cũng là tiêu chuẩn cho bậc trí. Và giống như những bông hoa được xâu lại bằng sợi chỉ thì không bị phân tán, không bị hủy hoại, các ý nghĩa được thâu nhiếp bởi tạng này cũng vậy. Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng –

‘‘අත්ථානං සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථ සූදනතො;

සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාත’’න්ති.

“Do vì chỉ rõ các ý nghĩa, vì được khéo thuyết, vì tuôn chảy và ban cho; vì khéo bảo vệ, và vì tương tự như sợi chỉ, nên được gọi là ‘Sutta’ (Kinh).”

ඉතරො [Pg.16] පන –

Còn về tạng kia –

යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා;

වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො.

Bởi vì trong tạng này, các pháp được nói đến là những pháp tăng trưởng, có đặc tính riêng, đáng tôn kính, được phân định, và các pháp cao tột, do đó nó được gọi là ‘Abhidhamma’ (Vi Diệu Pháp).

අයඤ්හි අභිසද්දො වුඩ්ඪිලක්ඛණපූජිතපරිච්ඡින්නාධිකෙසු දිස්සති. තථාහෙස – ‘‘බාළ්හා මෙ ආවුසො දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.389; සං. නි. 5.195) වුඩ්ඪියං ආගතො. ‘‘යා තා රත්තියො අභිඤ්ඤාතා අභිලක්ඛිතා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.49) ලක්ඛණෙ. ‘‘රාජාභිරාජා මනුජින්දො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399; සු. නි. 558) පූජිතෙ. ‘‘පටිබලො විනෙතුං අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ’’තිආදීසු (මහාව. 85) පරිච්ඡින්නෙ. අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්කරවිරහිතෙ ධම්මෙ ච විනයෙ චාති වුත්තං හොති. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදීසු (වි. ව. 75) අධිකෙ.

Thật vậy, tiếp đầu ngữ ‘abhi’ này được thấy trong các ý nghĩa: tăng trưởng, đặc tính, tôn kính, phân định, và cao tột. Chẳng hạn như, trong câu ‘bāḷhā me āvuso dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamantī’ (này chư hiền, các cảm thọ đau đớn của tôi tăng lên chứ không giảm đi), nó mang ý nghĩa tăng trưởng. Trong câu ‘yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā’ (những đêm nào được biết rõ, được ghi nhận), nó mang ý nghĩa đặc tính. Trong câu ‘rājābhirājā manujindo’ (vua của các vua, chúa của loài người), nó mang ý nghĩa tôn kính. Trong câu ‘paṭibalo vinetuṃ abhidhamme abhivinaye’ (có khả năng huấn luyện về Abhidhamma và Abhivinaya), nó mang ý nghĩa phân định. Có nghĩa là, trong Pháp và Luật đã được phân định, không có sự lẫn lộn với nhau. Trong câu ‘abhikkantena vaṇṇenā’ (với vẻ đẹp tuyệt vời), nó mang ý nghĩa cao tột.

එත්ථ ච ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති, මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 160 ආදයො) නයෙන වුඩ්ඪිමන්තොපි ධම්මා වුත්තා. ‘‘රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා’’තිආදිනා නයෙන ආරම්මණාදීහි ලක්ඛණීයත්තා සලක්ඛණාපි. ‘‘සෙක්ඛා ධම්මා, අසෙක්ඛා ධම්මා, ලොකුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා නයෙන පූජිතාපි පූජාරහාති අධිප්පායො. ‘‘ඵස්සො හොති වෙදනා හොතී’’තිආදිනා නයෙන සභාවපරිච්ඡින්නත්තා පරිච්ඡින්නාපි. ‘‘මහග්ගතා ධම්මා, අප්පමාණා ධම්මා, අනුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා නයෙන අධිකාපි ධම්මා වුත්තා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

Và trong tạng này, theo phương pháp trong các câu như ‘vị ấy tu tập con đường để tái sanh vào cõi sắc giới, vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ’, các pháp tăng trưởng cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘đối tượng sắc hoặc đối tượng thanh…’, do được ghi nhận bởi đối tượng v.v..., các pháp có đặc tính riêng cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘các pháp hữu học, các pháp vô học, các pháp siêu thế’, các pháp đáng tôn kính cũng được nói đến; ý muốn nói là các pháp đáng được tôn thờ. Theo phương pháp trong các câu như ‘có xúc, có thọ’, do được phân định bởi tự tánh, các pháp được phân định cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘các pháp quảng đại, các pháp vô lượng, các pháp vô thượng’, các pháp cao tột cũng được nói đến. Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng –

‘‘යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා;

වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො’’ති.

“Bởi vì trong tạng này, các pháp được nói đến là những pháp tăng trưởng, có đặc tính riêng, đáng tôn kính, được phân định, và các pháp cao tột, do đó nó được gọi là ‘Abhidhamma’ (Vi Diệu Pháp).”

යං පනෙත්ථ අවිසිට්ඨං, තං –

Còn về từ ngữ chung cho cả ba tạng ở đây, đó là –

පිටකං පිටකත්ථවිදූ, පරියත්තිබ්භාජනත්ථතො ආහු;

තෙන සමොධානෙත්වා, තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා.

Các bậc thông hiểu ‘Piṭaka’ nói rằng từ này có nghĩa là ‘pháp học’ và ‘vật chứa đựng’. Sau khi kết hợp với từ ấy, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu.

පරියත්තිපි [Pg.17] හි ‘‘මා පිටකසම්පදානෙනා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) පිටකන්ති වුච්චති. ‘‘අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුදාලපිටකං ආදායා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.228; අ. නි. 3.70) යං කිඤ්චි භාජනම්පි. තස්මා පිටකං පිටකත්ථවිදූ, පරියත්තිබ්භාජනත්ථතො ආහු.

Thật vậy, ‘pháp học’ (pariyatti) cũng được gọi là ‘piṭaka’ trong các đoạn như ‘mā piṭakasampadānenā’ (chớ vội chấp nhận chỉ vì thông thạo kinh điển). Và bất cứ vật chứa đựng (bhājana) nào cũng (được gọi là piṭaka) trong các đoạn như ‘atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃ ādāya’ (rồi một người đàn ông có thể đến, mang theo một cái cuốc và một cái giỏ). Do đó, các bậc thông hiểu ‘Piṭaka’ nói rằng từ này có nghĩa là ‘pháp học’ và ‘vật chứa đựng’.

ඉදානි තෙන සමොධානෙත්වා තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යාති. තෙන එවං දුවිධත්ථෙන පිටකසද්දෙන සහ සමාසං කත්වා විනයො ච සො පිටකඤ්ච පරියත්තිභාවතො තස්ස තස්ස අත්ථස්ස භාජනතො චාති විනයපිටකං, යථාවුත්තෙනෙව නයෙන සුත්තන්තඤ්ච තං පිටකඤ්චාති සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මො ච සො පිටකඤ්චාති අභිධම්මපිටකන්ති එවමෙතෙ තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා.

Bây giờ, câu ‘Sau khi kết hợp với từ ấy, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu’ được giải thích như sau: Sau khi tạo thành một từ ghép với từ ‘piṭaka’ có hai nghĩa như vậy, (ta có): vừa là Vinaya (Luật), vừa là Piṭaka (Tạng) vì nó là pháp học và là vật chứa đựng các ý nghĩa khác nhau, do đó gọi là Vinayapiṭaka (Tạng Luật). Theo cùng phương pháp đã nêu, vừa là Suttanta (Kinh), vừa là Piṭaka, do đó gọi là Suttantapiṭaka (Tạng Kinh). Vừa là Abhidhamma (Vi Diệu Pháp), vừa là Piṭaka, do đó gọi là Abhidhammapiṭaka (Tạng Vi Diệu Pháp). Theo cách này, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu như vậy.

එවං ඤත්වා ච පුනපි තෙස්වෙව පිටකෙසු නානප්පකාරකොසල්ලත්ථං –

Và sau khi đã hiểu như vậy, lại nữa, để được thành thạo về nhiều phương diện khác nhau trong chính các tạng ấy –

දෙසනාසාසනකථා, භෙදං තෙසු යථාරහං;

සික්ඛාපහානගම්භීර, භාවඤ්ච පරිදීපයෙ.

Nên trình bày sự khác biệt về cách thuyết giảng (desanā), giáo huấn (sāsana), và luận giải (kathā) trong các tạng ấy một cách thích hợp; và cả bản chất của học giới (sikkhā), sự đoạn trừ (pahāna), và sự sâu xa (gambhīra).

පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිං චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ.

Cũng nên làm sáng tỏ tất cả những điều này: trong tạng nào, một vị tỳ khưu, tùy theo cách thức nào, đạt được sự phân loại pháp học nào, sự thành tựu nào, và cả sự thất bại nào.

තත්‍රායං පරිදීපනා විභාවනා ච, එතානි හි තීණි පිටකානි යථාක්කමං ආණා වොහාර පරමත්ථදෙසනා යථාපරාධ-යථානුලොම-යථාධම්මසාසනානි, සංවරාසංවරදිට්ඨිවිනිවෙඨනාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති ච වුච්චන්ති.

Sau đây là sự trình bày và làm sáng tỏ. Thật vậy, ba tạng này, theo thứ tự, được gọi là: Thuyết giảng theo mệnh lệnh (āṇādesanā), theo quy ước (vohāradesanā), và theo chân nghĩa (paramatthadesanā); Giáo huấn tùy theo tội phạm (yathāparādhasāsana), tùy theo khuynh hướng (yathānulomasāsana), và tùy theo bản chất các pháp (yathādhammasāsana); và Luận giải về sự phòng hộ và không phòng hộ (saṃvarāsaṃvarakathā), về sự tháo gỡ tà kiến (diṭṭhiviniveṭhanakathā), và về sự phân tích danh và sắc (nāmarūpaparicchedakathā).

එත්ථ හි විනයපිටකං ආණාරහෙන භගවතා ආණාබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා ආණාදෙසනා, සුත්තන්තපිටකං වොහාරකුසලෙන භගවතා වොහාරබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා වොහාරදෙසනා, අභිධම්මපිටකං පරමත්ථකුසලෙන භගවතා පරමත්ථබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා පරමත්ථදෙසනාති වුච්චති.

Thật vậy, trong đó, Tạng Luật được gọi là Thuyết giảng theo mệnh lệnh (āṇādesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng ra mệnh lệnh, thuyết giảng với phần lớn là mệnh lệnh. Tạng Kinh được gọi là Thuyết giảng theo quy ước (vohāradesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc thiện xảo về quy ước, thuyết giảng với phần lớn là quy ước. Tạng Vi Diệu Pháp được gọi là Thuyết giảng theo chân nghĩa (paramatthadesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc thiện xảo về chân nghĩa, thuyết giảng với phần lớn là chân nghĩa.

තථා පඨමං යෙ තෙ පචුරාපරාධා සත්තා තෙ යථාපරාධං එත්ථ සාසිතාති යථාපරාධසාසනං, දුතියං අනෙකජ්ඣාසයානුසයචරියාධිමුත්තිකා සත්තා යථානුලොමං එත්ථ සාසිතාති යථානුලොමසාසනං, තතියං ධම්මපුඤ්ජමත්තෙ ‘‘අහං මමා’’ති සඤ්ඤිනො සත්තා යථාධම්මං එත්ථ සාසිතාති යථාධම්මසාසනන්ති වුච්චති.

Lại nữa, tạng thứ nhất, những chúng sanh nào có nhiều tội lỗi, họ được giáo huấn trong tạng này tùy theo tội lỗi, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy theo tội lỗi (yathāparādhasāsana); tạng thứ hai, những chúng sanh có nhiều khuynh hướng, tùy miên, hành vi, và thiên hướng được giáo huấn trong tạng này một cách tùy thuận, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy thuận (yathānulomasāsana); tạng thứ ba, những chúng sanh có tưởng tri là “ta, của ta” trong khối các pháp thuần túy được giáo huấn trong tạng này tùy theo pháp, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy theo pháp (yathādhammasāsana).

තථා [Pg.18] පඨමං අජ්ඣාචාරපටිපක්ඛභූතො සංවරාසංවරො එත්ථ කථිතොති සංවරාසංවරකථා, දුතියං ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිපටිපක්ඛභූතා දිට්ඨිවිනිවෙඨනා එත්ථ කථිතාති දිට්ඨිවිනිවෙඨනකථා, තතියං රාගාදිපටිපක්ඛභූතො නාමරූපපරිච්ඡෙදො එත්ථ කථිතොති නාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති වුච්චති.

Lại nữa, tạng thứ nhất, sự phòng hộ nhỏ và lớn, là pháp đối trị sự vi phạm, được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự phòng hộ (saṃvarāsaṃvarakathā); tạng thứ hai, sự tháo gỡ tà kiến, là pháp đối trị sáu mươi hai tà kiến, được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự tháo gỡ tà kiến (diṭṭhiviniveṭhanakathā); tạng thứ ba, sự phân định danh sắc, là pháp đối trị tham ái v.v..., được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự phân định danh sắc (nāmarūpaparicchedakathā).

තීසුපි ච චෙතෙසු තිස්සො සික්ඛා, තීණි පහානානි, චතුබ්බිධො ච ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තථා හි – විනයපිටකෙ විසෙසෙන අධිසීලසික්ඛා වුත්තා, සුත්තන්තපිටකෙ අධිචිත්තසික්ඛා, අභිධම්මපිටකෙ අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

Và trong cả ba tạng này, ba học pháp, ba sự đoạn trừ, và bốn phương diện sâu xa cần được hiểu. Thật vậy, trong Tạng Luật, tăng thượng giới học được nói đến một cách đặc biệt; trong Tạng Kinh, tăng thượng tâm học; trong Tạng Vi Diệu Pháp, tăng thượng tuệ học.

විනයපිටකෙ ච වීතික්කමප්පහානං කිලෙසානං, වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්ස. සුත්තන්තපිටකෙ පරියුට්ඨානප්පහානං, පරියුට්ඨානපටිපක්ඛත්තා සමාධිස්ස. අභිධම්මපිටකෙ අනුසයප්පහානං අනුසයපටිපක්ඛත්තා පඤ්ඤාය.

Và trong Tạng Luật là sự đoạn trừ các phiền não qua sự vi phạm, vì giới là pháp đối trị sự vi phạm. Trong Tạng Kinh là sự đoạn trừ (phiền não) qua sự trỗi dậy, vì định là pháp đối trị sự trỗi dậy. Trong Tạng Vi Diệu Pháp là sự đoạn trừ (phiền não) ngấm ngầm, vì tuệ là pháp đối trị phiền não ngấm ngầm.

පඨමෙ ච තදඞ්ගප්පහානං කිලෙසානං, ඉතරෙසු වික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පහානානි. පඨමෙ ච දුච්චරිතසංකිලෙසස්ස පහානං, ඉතරෙසු තණ්හාදිට්ඨිසංකිලෙසානං.

Và trong tạng thứ nhất là sự đoạn trừ các phiền não bằng chi phần tương ứng; trong các tạng còn lại là sự đoạn trừ bằng cách đè nén và sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt. Và trong tạng thứ nhất là sự đoạn trừ phiền não của ác hạnh; trong các tạng còn lại là (sự đoạn trừ) các phiền não của ái và kiến.

එකමෙකස්මිඤ්චෙත්ථ චතුබ්බිධොපි ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තත්ථ ධම්මොති පාළි. අත්ථොති තස්සායෙවත්ථො. දෙසනාති තස්සා මනසාවවත්ථාපිතාය පාළියා දෙසනා. පටිවෙධොති පාළියා පාළිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. තීසුපි චෙතෙසු එතෙ ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධා යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාහා අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. එවං එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො.

Và trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa về pháp, nghĩa, pháp thuyết, và sự thông đạt cũng cần được hiểu. Trong đó, pháp là văn bản Pāli. Nghĩa là nghĩa của chính văn bản đó. Pháp thuyết là sự thuyết giảng văn bản Pāli đã được xác định trong tâm. Sự thông đạt là sự liễu tri như thật về văn bản Pāli và nghĩa của văn bản Pāli. Và trong cả ba tạng này, những pháp, nghĩa, pháp thuyết, và sự thông đạt này, vì đối với những người có trí tuệ kém cỏi thì khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như biển lớn đối với loài thỏ v.v..., cho nên chúng sâu xa. Như vậy, trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa cũng cần được hiểu.

අපරො නයො – ධම්මොති හෙතු. වුත්තං හෙතං – ‘‘හෙතුම්හි ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා’’ති. අත්ථොති හෙතුඵලං. වුත්තං හෙතං – ‘‘හෙතුඵලෙ ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා’’ති. දෙසනාති පඤ්ඤත්ති, යථාධම්මං ධම්මාභිලාපොති අධිප්පායො. පටිවෙධොති අභිසමයො, සො ච ලොකියලොකුත්තරො විසයතො අසම්මොහතො ච අත්ථානුරූපං ධම්මෙසු, ධම්මානුරූපං අත්ථෙසු, පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසු අවබොධො.

Một phương pháp khác: Pháp là nhân. Điều này đã được nói: “Trí tuệ về nhân là Pháp vô ngại giải.” Nghĩa là quả của nhân. Điều này đã được nói: “Trí tuệ về quả của nhân là Nghĩa vô ngại giải.” Pháp thuyết là chế định, ý nghĩa là sự tuyên thuyết các pháp tùy theo pháp. Sự thông đạt là sự chứng ngộ, và sự chứng ngộ đó, là hiệp thế và siêu thế, là sự liễu tri về phương diện đối tượng và không si mê, trong các pháp (nhân) tùy thuận theo nghĩa (quả), trong các nghĩa (quả) tùy thuận theo pháp (nhân), và trong các chế định tùy thuận theo con đường chế định.

ඉදානි යස්මා එතෙසු පිටකෙසු යං යං ධම්මජාතං වා අත්ථජාතං වා, යා චායං යථා යථා ඤාපෙතබ්බො අත්ථො සොතූනං ඤාණස්ස අභිමුඛො හොති, තථා තථා තදත්ථජොතිකා දෙසනා, යො චෙත්ථ [Pg.19] අවිපරීතාවබොධසඞ්ඛාතො පටිවෙධො සබ්බමෙතං අනුපචිතකුසලසම්භාරෙහි දුප්පඤ්ඤෙහි සසාදීහි විය මහාසමුද්දො දුක්ඛොගාහං අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨඤ්ච, තස්මා ගම්භීරං. එවම්පි එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො.

Bây giờ, vì trong các tạng này, bất cứ loại pháp (nhân) nào hay loại nghĩa (quả) nào, và pháp thuyết nào làm sáng tỏ nghĩa đó tùy theo cách mà nghĩa cần được làm cho biết hướng đến trí tuệ của người nghe, và sự thông đạt nào ở đây được gọi là sự liễu tri không sai lạc – tất cả những điều này, đối với những người có trí tuệ kém cỏi, chưa tích lũy các thiện pháp, thì khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như biển lớn đối với loài thỏ v.v..., cho nên chúng sâu xa. Cũng theo cách này, trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa cũng cần được hiểu.

එත්තාවතා ච –

Và với chừng ấy lời:

‘‘දෙසනා-සාසනකථා, භෙදං තෙසු යථාරහං;

සික්ඛාපහානගම්භීරභාවඤ්ච පරිදීපයෙ’’ති.

“Nên làm sáng tỏ sự khác biệt một cách tương ứng giữa chúng về pháp thuyết, giáo huấn, và bài thuyết giảng; và về các học pháp, sự đoạn trừ, và các phương diện sâu xa.”

අයං ගාථා වුත්තත්ථා හොති.

Bài kệ này có ý nghĩa đã được giải thích.

‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිඤ්චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති.

“Cũng nên làm rõ tất cả những điều này: sự khác biệt của pháp học, sự thành tựu và cả sự thất bại mà một vị tỳ khưu đạt được ở đâu và như thế nào.”

එත්ථ පන තීසු පිටකෙසු තිවිධො පරියත්තිභෙදො දට්ඨබ්බො. තිස්සො හි පරියත්තියො – අලගද්දූපමා, නිස්සරණත්ථා, භණ්ඩාගාරිකපරියත්තීති.

Ở đây, trong ba tạng, ba loại khác biệt của pháp học cần được thấy. Thật vậy, có ba pháp học: pháp học ví như con rắn nước, pháp học vì mục đích giải thoát, và pháp học của người giữ kho.

තත්ථ යා දුග්ගහිතා උපාරම්භාදිහෙතු පරියාපුටා, අයං අලගද්දූපමා. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො අලගද්දත්ථිකො අලගද්දගවෙසී අලගද්දපරියෙසනං චරමානො, සො පස්සෙය්‍ය මහන්තං අලගද්දං. තමෙනං භොගෙ වා නඞ්ගුට්ඨෙ වා ගණ්හෙය්‍ය. තස්ස සො අලගද්දො පටිපරිවත්තිත්වා හත්ථෙ වා බාහාය වා අඤ්ඤතරස්මිං වා අඞ්ගපච්චඞ්ගෙ ඩංසෙය්‍ය. සො තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය, මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, අලගද්දස්ස. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා ධම්මං පරියාපුණන්ති සුත්තං…පෙ… වෙදල්ලං. තෙ තං ධම්මං පරියාපුණිත්වා තෙසං ධම්මානං පඤ්ඤාය අත්ථං න උපපරික්ඛන්ති. තෙසං තෙ ධම්මා පඤ්ඤාය අත්ථං අනුපපරික්ඛතං න නිජ්ඣානං ඛමන්ති. තෙ උපාරම්භානිසංසා චෙව ධම්මං පරියාපුණන්ති ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසා ච. යස්ස චත්ථාය ධම්මං පරියාපුණන්ති, තඤ්චස්ස අත්ථං නානුභොන්ති. තෙසං තෙ ධම්මා දුග්ගහිතා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.238).

Trong đó, pháp học nào được học sai lạc, được học vì lý do chỉ trích v.v..., đây là pháp học ví như con rắn nước. Liên quan đến điều này, đã được nói: “Này các tỳ khưu, ví như một người cần rắn nước, tìm kiếm rắn nước, đi lang thang để tìm rắn nước, người ấy có thể thấy một con rắn nước lớn. Người ấy có thể bắt nó ở thân hoặc ở đuôi. Con rắn nước đó, quay lại, có thể cắn người ấy ở tay, ở cánh tay, hoặc ở một trong các chi thể lớn nhỏ nào đó. Do nhân duyên đó, người ấy có thể đi đến cái chết hoặc đau khổ gần chết. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã bắt con rắn nước sai cách. Cũng vậy, này các tỳ khưu, ở đây có những kẻ ngu si học Pháp: Kinh... cho đến Vị tằng hữu pháp. Sau khi học Pháp ấy, họ không thẩm xét ý nghĩa của các pháp ấy bằng trí tuệ. Đối với họ, những người không thẩm xét ý nghĩa bằng trí tuệ, các pháp ấy không dẫn đến sự quán xét thấu đáo. Họ học Pháp chỉ vì lợi ích của việc chỉ trích và vì lợi ích của việc thoát khỏi sự tranh luận. Và họ không trải nghiệm được mục đích mà vì đó họ học Pháp. Đối với họ, các pháp ấy được học sai lạc, dẫn đến bất hạnh và đau khổ trong một thời gian dài. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã học Pháp sai lạc.” (Trung Bộ Kinh 1.238).

යා [Pg.20] පන සුග්ගහිතා සීලක්ඛන්ධාදිපාරිපූරිංයෙව ආකඞ්ඛමානෙන පරියාපුටා න උපාරම්භාදි හෙතු, අයං නිස්සරණත්ථා. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘තෙසං තෙ ධම්මා සුග්ගහිතා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? සුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.239).

Còn pháp học nào được học đúng cách, được học bởi người chỉ mong muốn sự viên mãn của giới uẩn v.v..., không vì lý do chỉ trích v.v..., đây là pháp học vì mục đích giải thoát. Liên quan đến điều này, đã được nói: “Đối với họ, các pháp ấy được học đúng cách, dẫn đến hạnh phúc và an lạc trong một thời gian dài. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã học Pháp đúng cách.” (Trung Bộ Kinh 1.239).

යං පන පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධො පහීනකිලෙසො භාවිතමග්ගො පටිවිද්ධාකුප්පො සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො කෙවලං පවෙණීපාලනත්ථාය වංසානුරක්ඛණත්ථාය පරියාපුණාති, අයං භණ්ඩාගාරිකපඅයත්තීති.

Mặt khác, pháp học nào mà bậc lậu tận, là người đã liễu tri các uẩn, đã đoạn tận các phiền não, đã tu tập đạo, đã chứng ngộ quả vị bất động, đã thực chứng sự diệt tận, học tập chỉ thuần túy vì mục đích bảo tồn truyền thống, vì mục đích bảo vệ dòng dõi (của chư Phật), pháp học này được gọi là pháp học của người giữ kho.

විනයෙ පන සුප්පටිපන්නො භික්ඛු සීලසම්පත්තිං නිස්සාය තිස්සො විජ්ජා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. සුත්තෙ සුප්පටිපන්නො සමාධිසම්පදං නිස්සාය ඡ අභිඤ්ඤා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. අභිධම්මෙ සුප්පටිපන්නො පඤ්ඤාසම්පදං නිස්සාය චතස්සො පටිසම්භිදා පාපුණාති, තාසඤ්ච තත්ථෙව පභෙදවචනතො. එවමෙතෙසු සුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං විජ්ජාත්තයඡළභිඤ්ඤාචතුපටිසම්භිදාභෙදං සම්පත්තිං පාපුණාති.

Mặt khác, vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Luật, nương vào giới thành tựu, đạt đến ba minh, và vì trong tạng ấy, chính ba minh ấy được nói đến một cách chi tiết. Vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Kinh, nương vào định thành tựu, đạt đến sáu thắng trí, và vì trong tạng ấy, chính sáu thắng trí ấy được nói đến một cách chi tiết. Vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Vi Diệu Pháp, nương vào tuệ thành tựu, đạt đến bốn tuệ phân tích, và vì chính trong tạng ấy, bốn tuệ phân tích ấy được nói đến một cách chi tiết. Như vậy, vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong các tạng này, theo thứ tự, đạt đến sự thành tựu này, tức là sự phân chia thành ba minh, sáu thắng trí, và bốn tuệ phân tích.

විනයෙ පන දුප්පටිපන්නො අනුඤ්ඤාතසුඛසම්ඵස්සඅත්ථරණපාවුරණාදිඵස්සසාමඤ්ඤතො පටික්ඛිත්තෙසු උපාදින්නඵස්සාදීසු අනවජ්ජසඤ්ඤී හොති. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා යෙමෙ අන්තරායිකා ධම්මා වුත්තා භගවතා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’’ති (පාචි. 417; ම. නි. 1.234) තතො දුස්සීලභාවං පාපුණාති. සුත්තෙ දුප්පටිපන්නො ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.5) අධිප්පායං අජානන්තො දුග්ගහිතං ගණ්හාති. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අත්තනා දුග්ගහිතෙන අම්හෙ චෙව අබ්භාචික්ඛති, අත්තානඤ්ච ඛනති, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති (පාචි. 417; ම. නි. 1.236) තතො මිච්ඡාදිට්ඨිතං පාපුණාති. අභිධම්මෙ දුප්පටිපන්නො ධම්මචින්තං අතිධාවන්තො අචින්තෙය්‍යානිපි චින්තෙති, තතො චිත්තක්ඛෙපං පාපුණාති. වුත්තං හෙතං – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යානි න චින්තෙතබ්බානි, යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති (අ. නි. 4.77). එවමෙතෙසු දුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං දුස්සීලභාවමිච්ඡාදිට්ඨිතා චිත්තක්ඛෙපභෙදං විපත්තිං පාපුණාතීති.

Mặt khác, vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Luật, do sự tương đồng với xúc chạm của những vật được cho phép như vật trải, vật đắp có xúc chạm dễ chịu, nên đối với những xúc chạm bị cấm đoán như xúc chạm với thân người nữ, vị ấy có tưởng là không có tội. Điều này đã được nói đến: ‘Tôi hiểu giáo pháp do Đức Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Đức Thế Tôn nói là chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, chúng không đủ để gây chướng ngại.’ Do đó, vị ấy đi đến tình trạng ác giới. Vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Kinh, trong những đoạn kinh như ‘Này các tỳ khưu, có bốn hạng người này hiện hữu, có mặt...’, do không hiểu rõ ý nghĩa, vị ấy chấp thủ sai lầm. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: ‘Do sự chấp thủ sai lầm của mình, vị ấy vừa vu khống chúng ta, vừa tự đào bới (cội rễ thiện của) mình, và tạo ra nhiều điều vô phước.’ Do đó, vị ấy đi đến tình trạng tà kiến. Vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Vi Diệu Pháp, do đi quá xa trong việc tư duy về các pháp, vị ấy suy nghĩ cả những điều không nên suy nghĩ, do đó, vị ấy đi đến tình trạng tâm tán loạn. Điều này đã được nói đến: ‘Này các tỳ khưu, có bốn điều không thể nghĩ bàn này không nên suy nghĩ, người nào suy nghĩ về chúng sẽ bị điên cuồng, khổ não.’ Như vậy, vị tỳ khưu thực hành sai trái trong các tạng này, theo thứ tự, đi đến sự thất bại này, tức là sự phân chia thành tình trạng ác giới, tà kiến, và tâm tán loạn.

එත්තාවතා [Pg.21] ච –

Và với chừng ấy –

‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිං චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති.

Sự phân loại pháp học, sự thành tựu, và cả sự thất bại nào, mà vị tỳ khưu đạt đến trong tạng nào, theo cách nào, tất cả những điều ấy cũng nên được làm cho rõ ràng.

අයම්පි ගාථා වුත්තත්ථා හොති. එවං නානප්පකාරතො පිටකානි ඤත්වා තෙසං වසෙනෙතං බුද්ධවචනං තිවිධන්ති ඤාතබ්බං.

Kệ ngôn này cũng có ý nghĩa đã được nói đến. Như vậy, sau khi biết được các tạng theo nhiều phương diện, nên biết rằng lời dạy của đức Phật này là ba loại tùy theo các tạng ấy.

කථං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං? සබ්බමෙව චෙතං දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති පඤ්චප්පභෙදං හොති. තත්ථ කතමො දීඝනිකායො? තිවග්ගසඞ්ගහානි බ්‍රහ්මජාලාදීනි චතුත්තිංස සුත්තානි.

Làm thế nào (lời Phật dạy) có năm loại theo sự phân chia Nikāya? Tất cả lời Phật dạy này có năm loại là: Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng Bộ, Tăng Chi Bộ, và Tiểu Bộ. Trong đó, thế nào là Trường Bộ? (Đó là) ba mươi bốn kinh, bắt đầu bằng kinh Phạm Võng, được gom lại trong ba phẩm.

චතුත්තිංසෙව සුත්තන්තා, තිවග්ගො යස්ස සඞ්ගහො;

එස දීඝනිකායොති, පඨමො අනුලොමිකො.

Bộ nào chỉ có ba mươi bốn kinh, được gom lại trong ba phẩm; bộ ấy là bộ đầu tiên, có tên gọi tương ứng là Trường Bộ.

කස්මා පනෙස දීඝනිකායොති වුච්චති? දීඝප්පමාණානං සුත්තානං සමූහතො නිවාසතො ච, සමූහනිවාසා හි නිකායොති වුච්චන්ති. ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකනිකායම්පි සමනුපස්සාමි එවං චිත්තං; යථයිදං, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා; පොණිකනිකායො, චික්ඛල්ලිකනිකායො’’ති (සං. නි. 3.100) එවමාදීනි චෙත්ථ සාධකානි සාසනතො ච ලොකතො ච. එවං සෙසානම්පි නිකායභාවෙ වචනත්ථො වෙදිතබ්බො.

Nhưng tại sao bộ này được gọi là Trường Bộ? (Vì nó) là tập hợp và nơi trú của các kinh có độ dài. Quả vậy, tập hợp và nơi trú được gọi là `nikāya`. Những ví dụ như: ‘Này các tỳ khưu, Ta không thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng như thế này, này các tỳ khưu, đó là các loài bàng sanh; bộ của Poṇika, bộ của Cikkhallika’ là bằng chứng ở đây, từ trong giáo pháp và từ ngoài đời. Tương tự, ý nghĩa của từ ngữ đối với việc các bộ còn lại được gọi là `nikāya` cũng nên được hiểu như vậy.

කතමො මජ්ඣිමනිකායො? මජ්ඣිමප්පමාණානි පඤ්චදසවග්ගසඞ්ගහානි මූලපරියායසුත්තාදීනි දියඩ්ඪසතං ද්වෙ ච සුත්තානි.

Thế nào là Trung Bộ? (Đó là) một trăm năm mươi hai kinh, bắt đầu bằng kinh Căn Bản Pháp Môn, có độ dài trung bình, được gom lại trong mười lăm phẩm.

දියඩ්ඪසතං සුත්තන්තා, ද්වෙ ච සුත්තානි යත්ථ සො;

නිකායො මජ්ඣිමො පඤ්ච-දසවග්ගපරිග්ගහො.

Bộ nào có một trăm năm mươi hai kinh, được bao gồm trong mười lăm phẩm, bộ ấy là Trung Bộ.

කතමො සංයුත්තනිකායො? දෙවතාසංයුත්තාදිවසෙන ඨිතානි ඔඝතරණාදීනි සත්ත සුත්තසහස්සානි සත්ත ච සුත්තසතානි ද්වාසට්ඨි ච සුත්තානි.

Thế nào là Tương Ưng Bộ? (Đó là) bảy nghìn bảy trăm sáu mươi hai kinh, bắt đầu bằng kinh Vượt Bộc Lưu, được sắp xếp theo các tương ưng như Tương Ưng Chư Thiên v.v.

සත්ත සුත්තසහස්සානි, සත්ත සුත්තසතානි ච;

ද්වාසට්ඨි චෙව සුත්තන්තා, එසො සංයුත්තසඞ්ගහො.

Bảy nghìn kinh, và bảy trăm kinh, và sáu mươi hai kinh, đó là tuyển tập Tương Ưng.

කතමො [Pg.22] අඞ්ගුත්තරනිකායො? එකෙකඅඞ්ගාතිරෙකවසෙන ඨිතානි චිත්තපරියාදානාදීනි නව සුත්තසහස්සානි පඤ්ච සුත්තසතානි සත්තපඤ්ඤාසඤ්ච සුත්තානි.

Thế nào là Tăng Chi Bộ? (Đó là) chín nghìn năm trăm năm mươi bảy kinh, bắt đầu bằng kinh Tâm bị ám ảnh, được sắp xếp theo cách tăng dần từng chi pháp.

නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච;

සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, සඞ්ඛ්‍යා අඞ්ගුත්තරෙ අයං.

Chín nghìn kinh, và năm trăm kinh, (và) năm mươi bảy kinh, đây là số lượng trong Tăng Chi Bộ.

කතමො ඛුද්දකනිකායො? සකලං විනයපිටකං අභිධම්මපිටකං ඛුද්දකපාඨාදයො ච පුබ්බෙ නිදස්සිතා පන්නරසභෙදා ඨපෙත්වා චත්තාරො නිකායෙ අවසෙසං බුද්ධවචනන්ති.

Thế nào là Tiểu Bộ? Toàn bộ tạng Luật, tạng Vi Diệu Pháp, và mười lăm loại (sách) đã được chỉ ra trước đây, bắt đầu bằng Tiểu Tụng, và phần lời Phật dạy còn lại sau khi đã trừ ra bốn bộ kia (chính là Tiểu Bộ).

ඨපෙත්වා චතුරොපෙතෙ, නිකායෙ දීඝආදිකෙ;

තදඤ්ඤං බුද්ධවචනං, නිකායො ඛුද්දකො මතොති.

Trừ ra bốn bộ này, bắt đầu bằng Trường Bộ; lời Phật dạy khác ngoài những bộ đó, được xem là Tiểu Bộ.

එවං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං.

Như vậy, (lời Phật dạy) có năm loại theo sự phân chia Nikāya.

කථං අඞ්ගවසෙන නවවිධං? සබ්බමෙව හිදං සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලන්ති නවප්පභෙදං හොති. තත්ථ උභතොවිභඞ්ගනිද්දෙසඛන්ධකපරිවාරා සුත්තනිපාතෙ මඞ්ගලසුත්ත-රතනසුත්ත-නාලකසුත්ත-තුවට්ටකසුත්තානි අඤ්ඤම්පි ච සුත්තනාමකං තථාගතවචනං සුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බම්පි සගාථකං සුත්තං ගෙය්‍යන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසෙන සංයුත්තකෙ සකලොපි සගාථාවග්ගො, සකලං අභිධම්මපිටකං, නිග්ගාථකං සුත්තං, යඤ්ච අඤ්ඤම්පි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි අසඞ්ගහිතං බුද්ධවචනං තං වෙය්‍යාකරණන්ති වෙදිතබ්බං. ධම්මපදං, ථෙරගාථා, ථෙරීගාථා, සුත්තනිපාතෙ නොසුත්තනාමිකා සුද්ධිකගාථා ච ගාථාති වෙදිතබ්බා. සොමනස්සඤාණමයිකගාථාපටිසංයුත්තා ද්වාසීති සුත්තන්තා උදානන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘වුත්තඤ්හෙතං භගවතා’’තිආදිනයප්පවත්තා දසුත්තරසතසුත්තන්තා ඉතිවුත්තකන්ති වෙදිතබ්බං. අපණ්ණකජාතකාදීනි පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්ච ජාතකසතානි ජාතකන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති (දී. නි. 2.209) -ආදිනයප්පවත්තා සබ්බෙපි අච්ඡරියඅබ්භුතධම්මපටිසංයුත්තා සුත්තන්තා අබ්භුතධම්මන්ති වෙදිතබ්බං. චූළවෙදල්ල-මහාවෙදල්ල-සම්මාදිට්ඨි-සක්කපඤ්හ-සඞ්ඛාරභාජනිය-මහාපුණ්ණමසුත්තාදයො සබ්බෙපි වෙදඤ්ච තුට්ඨිඤ්ච ලද්ධා ලද්ධා පුච්ඡිතසුත්තන්තා වෙදල්ලන්ති වෙදිතබ්බං. එවං අඞ්ගවසෙන නවවිධං.

Làm thế nào (toàn bộ lời Phật dạy) có chín loại theo phương diện chi phần? Quả vậy, toàn bộ lời dạy này có chín loại là: Sutta (Kinh), Geyya (Trùng tụng), Veyyākaraṇa (Ký thuyết), Gāthā (Kệ ngôn), Udāna (Cảm hứng ngữ), Itivuttaka (Bổn sự), Jātaka (Bổn sanh), Abbhutadhamma (Vị tằng hữu pháp), và Vedalla (Phương quảng). Trong đó, cả hai Phân tích (Ubhatovibhaṅga), các phẩm Niddesa, các Khandhaka, và Parivāra; trong Kinh Tập có các kinh Maṅgala, Ratana, Nālaka, Tuvaṭṭaka; và những lời dạy khác của Như Lai có tên là kinh, nên được biết là Sutta. Toàn bộ kinh văn có kệ ngôn nên được biết là Geyya. Đặc biệt, trong Tương Ưng Bộ, toàn bộ phẩm Có Kệ (Sagāthāvagga); toàn bộ tạng Vi Diệu Pháp, kinh văn không có kệ ngôn, và những lời dạy nào khác của đức Phật không được bao gồm trong tám chi phần còn lại, đó nên được biết là Veyyākaraṇa. Kinh Pháp Cú, Trưởng Lão Tăng Kệ, Trưởng Lão Ni Kệ, và trong Kinh Tập, những kệ ngôn thuần túy không có tên kinh, nên được biết là Gāthā. Tám mươi hai bài kinh tương ưng với các kệ ngôn phát sinh từ hỷ và trí nên được biết là Udāna. Một trăm mười bài kinh bắt đầu theo cách “Điều này đã được đức Thế Tôn nói” nên được biết là Itivuttaka. Năm trăm năm mươi câu chuyện Bổn sanh bắt đầu từ Apaṇṇakajātaka nên được biết là Jātaka. Tất cả các bài kinh tương ưng với các pháp kỳ diệu, phi thường, bắt đầu theo cách “Này các Tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này nơi Ānanda” nên được biết là Abbhutadhamma. Tất cả các bài kinh được hỏi sau khi đã đạt được sự hiểu biết và sự hoan hỷ, như Cūḷavedalla, Mahāvedalla, Sammādiṭṭhi, Sakkapañha, Saṅkhārabhājaniya, Mahāpuṇṇama, v.v., nên được biết là Vedalla. Như vậy, theo phương diện chi phần, có chín loại.

කථං [Pg.23] ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං? සබ්බමෙව චෙතං බුද්ධවචනං –

Làm thế nào (toàn bộ lời Phật dạy) có tám mươi bốn ngàn loại theo phương diện pháp uẩn? Toàn bộ lời Phật dạy này –

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති. (ථෙරගා. 1027);

“Tám mươi hai ngàn (pháp uẩn) tôi đã lãnh thọ từ đức Phật, hai ngàn từ các vị Tỳ khưu; tám mươi bốn ngàn pháp uẩn này là những gì tôi đã thông thạo.”

එවං පරිදීපිතධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සප්පභෙදං හොති. තත්ථ එකානුසන්ධිකං සුත්තං එකො ධම්මක්ඛන්ධො. යං අනෙකානුසන්ධිකං තත්ථ අනුසන්ධිවසෙන ධම්මක්ඛන්ධගණනා. ගාථාබන්ධෙසු පඤ්හාපුච්ඡනං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, විස්සජ්ජනං එකො. අභිධම්මෙ එකමෙකං තික-දුක-භාජනං, එකමෙකඤ්ච චිත්තවාරභාජනං, එකො ධම්මක්ඛන්ධො. විනයෙ අත්ථි වත්ථු, අත්ථි මාතිකා, අත්ථි පදභාජනීයං, අත්ථි අන්තරාපත්ති, අත්ථි ආපත්ති, අත්ථි අනාපත්ති, අත්ථි පරිච්ඡෙදො; තත්ථ එකමෙකො කොට්ඨාසො, එකමෙකො ධම්මක්ඛන්ධොති වෙදිතබ්බො. එවං ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං.

Như vậy, theo phương diện pháp uẩn đã được trình bày, có tám mươi bốn ngàn loại. Trong đó, một bài kinh có một mạch văn là một pháp uẩn. Bài kinh nào có nhiều mạch văn, ở đó việc đếm pháp uẩn được thực hiện theo số mạch văn. Trong các phần kệ ngôn, câu hỏi là một pháp uẩn, câu trả lời là một pháp uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, mỗi phần phân tích về tam đề và nhị đề, và mỗi phần phân tích về tâm, là một pháp uẩn. Trong Luật tạng, có phần sự việc, có phần đề mục, có phần phân tích từ ngữ, có phần tội trung gian, có phần phạm tội, có phần không phạm tội, có phần phân chia; ở đó, mỗi phần nên được biết là một pháp uẩn. Như vậy, theo phương diện pháp uẩn, có tám mươi bốn ngàn loại.

එවමෙතං අභෙදතො රසවසෙන එකවිධං, භෙදතො ධම්මවිනයාදිවසෙන දුවිධාදිභෙදං බුද්ධවචනං සඞ්ගායන්තෙන මහාකස්සපප්පමුඛෙන වසීගණෙන ‘‘අයං ධම්මො, අයං විනයො; ඉදං පඨමබුද්ධවචනං, ඉදං මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං; ඉදං විනයපිටකං, ඉදං සුත්තන්තපිටකං, ඉදං අභිධම්මපිටකං; අයං දීඝනිකායො…පෙ… අයං ඛුද්දකනිකායො; ඉමානි සුත්තාදීනි නවඞ්ගානි, ඉමානි චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති ඉමං පභෙදං වවත්ථපෙත්වාව සඞ්ගීතං. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, අඤ්ඤම්පි උද්දානසඞ්ගහ-වග්ගසඞ්ගහපෙය්‍යාලසඞ්ගහ-එකකනිපාත-දුකනිපාතාදිනිපාතසඞ්ගහ-සංයුත්තසඞ්ගහ-පණ්ණාසසඞ්ගහාදිඅනෙකවිධං තීසු පිටකෙසු සන්දිස්සමානං සඞ්ගහප්පභෙදං වවත්ථපෙත්වාඑව සත්තහි මාසෙහි සඞ්ගීතං. සඞ්ගීතිපරියොසානෙ චස්ස – ‘‘ඉදං මහාකස්සපත්ථෙරෙන දසබලස්ස සාසනං පඤ්චවස්සසහස්සපරිමාණං කාලං පවත්තනසමත්ථං කත’’න්ති සඤ්ජාතප්පමොදා සාධුකාරං විය දදමානා අයං මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා අනෙකප්පකාරං කම්පි සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි, අනෙකානි ච අච්ඡරියානි පාතුරහෙසුන්ති අයං පඨමමහාසඞ්ගීතිනාම. යා ලොකෙ –

Như vậy, lời Phật dạy này, một cách không phân biệt, là một loại theo phương diện vị (giải thoát vị); một cách phân biệt, có hai loại trở lên theo phương diện Pháp và Luật, v.v., đã được chúng hội các bậc tự tại, do ngài Đại Ca-diếp dẫn đầu, trùng tụng sau khi đã thiết lập sự phân loại này: “Đây là Pháp, đây là Luật; đây là lời Phật dạy thời kỳ đầu, đây là lời Phật dạy thời kỳ giữa, đây là lời Phật dạy thời kỳ cuối; đây là Tạng Luật, đây là Tạng Kinh, đây là Tạng Vi Diệu Pháp; đây là Trường Bộ... đây là Tiểu Bộ; đây là chín chi phần bắt đầu bằng Kinh, đây là tám mươi bốn ngàn pháp uẩn”. Và không chỉ có bấy nhiêu, mà sau khi đã thiết lập cả những sự phân loại tập hợp khác được thấy trong ba tạng, như tập hợp các đề cương, tập hợp các phẩm, tập hợp các phần tỉnh lược, tập hợp các pháp số như pháp một, pháp hai, v.v., tập hợp các tương ưng, tập hợp năm mươi kinh, và nhiều loại khác, (giáo pháp) đã được trùng tụng trong bảy tháng. Và vào lúc kết thúc cuộc trùng tụng này, như thể đang reo lên lời tán thán “Lành thay!” với niềm hoan hỷ lớn lao khởi sanh (nghĩ rằng) “Giáo pháp này của bậc Thập Lực đã được ngài Đại trưởng lão Ca-diếp làm cho có khả năng tồn tại trong khoảng thời gian năm ngàn năm”, đại địa này đã rung, động, chấn động, và chuyển động mạnh mẽ theo nhiều cách cho đến tận mép nước, và nhiều điều kỳ diệu đã xuất hiện. Đây được gọi là cuộc Đại kết tập lần thứ nhất. Mà trên đời –

සතෙහි පඤ්චහි කතා, තෙන පඤ්චසතාති ච;

ථෙරෙහෙව කතත්තා ච, ථෙරිකාති පවුච්චතීති.

Được thực hiện bởi năm trăm vị, do đó được gọi là (kết tập) của năm trăm vị; và vì được thực hiện chỉ bởi các vị Trưởng lão, nên được gọi là (kết tập) của các Trưởng lão.

ඉමිස්සා [Pg.24] පන පඨමමහාසඞ්ගීතියා පවත්තමානාය විනයං පුච්ඡන්තෙන ආයස්මතා මහාකස්සපෙන ‘‘පඨමං, ආවුසො උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති එවමාදිවචනපරියොසානෙ ‘‘වත්ථුම්පි පුච්ඡි, නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡී’’ති එත්ථ නිදානෙ පුච්ඡිතෙ තං නිදානං ආදිතො පභුති විත්ථාරෙත්වා යෙන ච පඤ්ඤත්තං, යස්මා ච පඤ්ඤත්තං, සබ්බමෙතං කථෙතුකාමෙන ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති සබ්බං වත්තබ්බං. එවමිදං ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං, තඤ්ච පන ‘‘පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්ත’’න්ති වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා ච ‘‘ඉදං වචනං කෙන වුත්තං, කදා වුත්ත’’න්ති එතෙසං පදානං අත්ථො පකාසිතො හොති.

Lại nữa, trong khi cuộc Đại kết tập lần thứ nhất này đang diễn ra, khi ngài Đại Ca-diếp hỏi về Luật, vào cuối những lời nói bắt đầu như “Này hiền giả Upāli, tội bất cộng trụ thứ nhất được chế định ở đâu?”, trong đoạn “đã hỏi về sự việc, đã hỏi về duyên khởi, đã hỏi về người”, khi duyên khởi được hỏi, ngài Trưởng lão Upāli, người muốn trình bày chi tiết duyên khởi đó từ đầu, giải thích ai đã chế định và vì sao đã chế định, đã nói toàn bộ (đoạn) “Vào lúc bấy giờ, đức Phật, đức Thế Tôn, đang trú tại Verañjā”. Như vậy, điều này đã được ngài Trưởng lão Upāli nói, và điều đó nên được biết là “đã được nói vào thời điểm Đại kết tập lần thứ nhất”. Và đến đây, ý nghĩa của các từ “lời này do ai nói, được nói khi nào” đã được làm sáng tỏ.

ඉදානි කස්මා වුත්තන්ති එත්ථ වුච්චතෙ, යස්මා අයමායස්මතා මහාකස්සපත්ථෙරෙන නිදානං පුට්ඨො තස්මානෙන තං නිදානං ආදිතො පභුති විත්ථාරෙතුං වුත්තන්ති. එවමිදං ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වදන්තෙනාපි ඉමිනා කාරණෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා ච වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉමෙසං මාතිකාපදානං අත්ථො පකාසිතො හොති.

Bây giờ, đối với câu hỏi: “Tại sao được nói đến?” thì được trả lời rằng: Bởi vì vị này (trưởng lão Upāli) đã được trưởng lão Mahākassapa hỏi về phần duyên khởi, do đó vị này đã nói ra để trình bày chi tiết phần duyên khởi ấy từ lúc ban đầu. Như vậy, cần phải được hiểu rằng, dù trưởng lão Upāli đã nói điều này trong thời điểm kết tập vĩ đại lần thứ nhất, cũng là do nguyên nhân này mà đã được nói ra. Và đến chừng ấy, ý nghĩa của các mẫu đề này là “được nói bởi ai, khi nào, vì sao” đã được trình bày rõ.

ඉදානි ධාරිතං යෙන චාභතං, යත්ථප්පතිට්ඨිතං චෙතමෙතං වත්වා විධිං තතොති එතෙසං අත්ථප්පකාසනත්ථං ඉදං වුච්චති. තං පනෙතං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති එවමාදිවචනපටිමණ්ඩිතනිදානං විනයපිටකං කෙන ධාරිතං, කෙනාභතං, කත්ථ පතිට්ඨිතන්ති? වුච්චතෙ – ආදිතො තාව ඉදං භගවතො සම්මුඛා ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන ධාරිතං, තස්ස සම්මුඛතො අපරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ ඡළභිඤ්ඤාදිභෙදෙහි අනෙකෙහි භික්ඛුසහස්සෙහි පරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ මහාකස්සපප්පමුඛෙහි ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි. කෙනාභතන්ති? ජම්බුදීපෙ තාව උපාලිත්ථෙරමාදිං කත්වා ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතං. තත්‍රායං ආචරියපරම්පරා –

Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa của các câu này: “được ghi nhớ bởi ai và được truyền thừa, được thiết lập ở đâu, sau khi nói điều này, phương thức từ đó,” điều này được nói đến. Tạng Luật này, có phần duyên khởi được trang hoàng bằng những lời nói bắt đầu bằng: “Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Đấng Thế Tôn, đang trú ở Verañjā,” đã được ai ghi nhớ, được ai truyền thừa, và được thiết lập ở đâu? Được trả lời rằng: Trước hết, tạng này đã được trưởng lão Upāli ghi nhớ từ kim khẩu của Đấng Thế Tôn. Từ kim khẩu của vị ấy, khi Như Lai chưa nhập vô dư Niết-bàn, đã được nhiều ngàn vị tỳ khưu với các loại năng lực như sáu thắng trí ghi nhớ; sau khi Như Lai đã nhập vô dư Niết-bàn, đã được các vị trưởng lão kết tập Pháp, đứng đầu là ngài Mahākassapa, ghi nhớ. Về câu hỏi: “Được truyền thừa bởi ai?” Trước hết, ở cõi Diêm-phù-đề, bắt đầu từ trưởng lão Upāli, đã được truyền thừa qua dòng truyền thừa của các vị thầy cho đến kỳ kết tập lần thứ ba. Ở đó, đây là dòng truyền thừa của các vị thầy:

උපාලි දාසකො චෙව, සොණකො සිග්ගවො තථා;

තිස්සො මොග්ගලිපුත්තො ච, පඤ්චෙතෙ විජිතාවිනො.

Upāli và cả Dāsaka, Soṇaka, Siggava cũng vậy; và Tissa Moggaliputta, năm vị này là những bậc chiến thắng.

පරම්පරාය විනයං, දීපෙ ජම්බුසිරිව්හයෙ;

අච්ඡිජ්ජමානමානෙසුං, තතියො යාව සඞ්ගහො.

Các vị ấy đã mang Tạng Luật một cách không gián đoạn, theo dòng truyền thừa, ở hòn đảo có tên là Jambu, cho đến kỳ kết tập lần thứ ba.

ආයස්මා [Pg.25] හි උපාලි ඉමං විනයවංසං විනයතන්තිං විනයපවෙණිං භගවතො

Quả vậy, trưởng lão Upāli, sau khi đã học thuộc dòng dõi Tạng Luật này, truyền thống Tạng Luật này, sự kế thừa Tạng Luật này từ kim khẩu của Đấng Thế Tôn,

සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා බහූනං භික්ඛූනං හදයෙ පතිට්ඨාපෙසි. තස්ස හායස්මතො සන්තිකෙ විනයවංසං උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තෙසු පුග්ගලෙසු පුථුජ්ජන-සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමිනො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙකං අහොසි. දාසකත්ථෙරොපි තස්සෙව සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සො උපාලිත්ථෙරස්ස සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා තථෙව විනයං වාචෙසි. තස්සාපි ආයස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජනාදයො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙව අහොසි. සොණකත්ථෙරොපි දාසකත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සොපි අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා තථෙව විනයං වාචෙසි. තස්සාපි ආයස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජනාදයො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙව අහොසි. සිග්ගවත්ථෙරොපි සොණකත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සොපි අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ විනයං උග්ගහෙත්වා අරහන්තසහස්සස්ස ධුරග්ගාහො අහොසි. තස්ස පනායස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජන-සොතාපන්නසකදාගාමි-අනාගාමිනොපි ඛීණාසවාපි එත්තකානි සතානීති වා එත්තකානි සහස්සානීති වා අපරිච්ඡින්නා අහෙසුං. තදා කිර ජම්බුදීපෙ අතිමහාභික්ඛුසමුදායො අහොසි. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස පන ආනුභාවො තතියසඞ්ගීතියං පාකටො භවිස්සති. එවමිදං විනයපිටකං ජම්බුදීපෙ තාව ඉමාය ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතන්ති වෙදිතබ්බං.

đã làm cho nó được thiết lập trong tâm của nhiều vị tỳ khưu. Quả vậy, trong số những người đã học thuộc dòng dõi Tạng Luật từ nơi trưởng lão ấy và đã đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật, các vị phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm đã vượt ngoài số đếm, và có một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Dāsaka cũng là đệ tử cùng thầy của vị ấy; vị đó, sau khi đã học thuộc từ kim khẩu của trưởng lão Upāli, đã dạy lại Tạng Luật đúng như vậy. Từ nơi trưởng lão ấy cũng vậy, những vị phàm phu và các bậc khác đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật đã vượt ngoài số đếm, và có đúng một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Soṇaka cũng là đệ tử cùng thầy của trưởng lão Dāsaka; vị đó cũng vậy, sau khi đã học thuộc từ kim khẩu của thầy tế độ của mình là trưởng lão Dāsaka, đã dạy lại Tạng Luật đúng như vậy. Từ nơi trưởng lão ấy cũng vậy, những vị phàm phu và các bậc khác đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật đã vượt ngoài số đếm, và có đúng một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Siggava cũng là đệ tử cùng thầy của trưởng lão Soṇaka; vị đó cũng vậy, sau khi đã học thuộc Tạng Luật từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Soṇaka, đã trở thành người đứng đầu trong việc học hỏi của một ngàn vị A-la-hán. Còn từ nơi trưởng lão ấy, những người đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật, cả các vị phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và cả những vị đã đoạn tận các lậu hoặc, đều không thể xác định được là “bấy nhiêu trăm” hay “bấy nhiêu ngàn”. Tương truyền rằng vào lúc bấy giờ, ở cõi Diêm-phù-đề, có một cộng đồng tỳ khưu vô cùng lớn. Còn về oai lực của trưởng lão Moggaliputtatissa sẽ trở nên rõ ràng trong kỳ kết tập lần thứ ba. Như vậy, cần phải được hiểu rằng: Tạng Luật này, trước hết ở cõi Diêm-phù-đề, đã được truyền thừa bởi dòng truyền thừa của các vị thầy này cho đến kỳ kết tập lần thứ ba.

පඨමමහාසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා.

Câu chuyện về kỳ kết tập vĩ đại lần thứ nhất đã kết thúc.

දුතියසඞ්ගීතිකථා

Câu chuyện về kỳ kết tập lần thứ hai

දුතියසඞ්ගීතිවිජානනත්ථං පන අයමනුක්කමො වෙදිතබ්බො. යදා හි –

Và để biết về kỳ kết tập lần thứ hai, trình tự này cần được hiểu rõ. Quả vậy, khi –

සඞ්ගායිත්වාන සද්ධම්මං, ජොතයිත්වා ච සබ්බධි;

යාව ජීවිතපරියන්තං, ඨත්වා පඤ්චසතාපි තෙ.

Sau khi đã kết tập Chánh pháp, và làm cho nó tỏa sáng khắp nơi; sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ, năm trăm vị ấy.

ඛීණාසවා [Pg.26] ජුතීමන්තො, ථෙරා කස්සපආදයො;

ඛීණස්නෙහපදීපාව, නිබ්බායිංසු අනාලයා.

Các vị trưởng lão ấy, đứng đầu là ngài Kassapa, những bậc đã đoạn tận các lậu hoặc, những bậc có hào quang, đã nhập Niết-bàn, không còn luyến ái, giống như những ngọn đèn đã cạn dầu.

අථානුක්කමෙන ගච්ඡන්තෙසු රත්තින්දිවෙසු වස්සසතපරිනිබ්බුතෙ භගවති වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං ‘‘කප්පති සිඞ්ගීලොණකප්පො, කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො, කප්පති ගාමන්තරකප්පො, කප්පති ආවාසකප්පො, කප්පති අනුමතිකප්පො, කප්පති ආචිණ්ණකප්පො, කප්පති අමථිතකප්පො, කප්පති ජළොගිං පාතුං, කප්පති අදසකං නිසීදනං, කප්පති ජාතරූපරජත’’න්ති ඉමානි දස වත්ථූනි දීපෙසුං. තෙසං සුසුනාගපුත්තො කාළාසොකො නාම රාජා පක්ඛො අහොසි.

Sau đó, khi ngày và đêm trôi qua tuần tự, một trăm năm sau khi Đấng Thế Tôn nhập vô dư Niết-bàn, các vị tỳ khưu Vajjiputtaka ở Vesālī đã tuyên bố mười điều này tại Vesālī: “Phép ‘siṅgīloṇa’ là hợp lệ, phép ‘dvaṅgula’ là hợp lệ, phép ‘gāmantara’ là hợp lệ, phép ‘āvāsa’ là hợp lệ, phép ‘anumati’ là hợp lệ, phép ‘āciṇṇa’ là hợp lệ, phép ‘amathita’ là hợp lệ, việc uống ‘jaḷogi’ là hợp lệ, tọa cụ không có viền là hợp lệ, vàng và bạc là hợp lệ.” Vị vua tên là Kālāsoka, con trai của Susunāga, đã trở thành người ủng hộ họ.

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වජ්ජීසු චාරිකං චරමානො ‘‘වෙසාලිකා කිර වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං දස වත්ථූනි දීපෙන්තී’’ති සුත්වා ‘‘න ඛො පනෙතං පතිරූපං ය්වාහං දසබලස්ස සාසනවිපත්තිං සුත්වා අප්පොස්සුක්කො භවෙය්‍යං. හන්දාහං අධම්මවාදිනො නිග්ගහෙත්වා ධම්මං දීපෙමී’’ති චින්තෙන්තො යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්‍ර සුදං ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං.

Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, trong khi đang du hành ở xứ Vajjī, đã nghe rằng: “Tương truyền rằng các vị tỳ khưu Vajjiputtaka ở Vesālī đang tuyên bố mười điều.” Sau khi nghe vậy, ngài suy nghĩ: “Thật không thích hợp khi ta, sau khi nghe về sự suy đồi trong giáo pháp của Đấng Thập Lực, lại trở nên không nhiệt tâm. Thôi nào, ta sẽ khiển trách những người theo tà pháp và làm sáng tỏ Chánh pháp.” Trong khi suy nghĩ như vậy, ngài đã đi đến nơi có thành Vesālī. Tại đó, ở Vesālī, trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, đang trú tại giảng đường có mái nhọn trong khu rừng Lớn.

තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ තදහුපොසථෙ කංසපාතිං උදකෙන පූරෙත්වා මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඨපෙත්වා ආගතාගතෙ වෙසාලිකෙ උපාසකෙ එවං වදන්ති – ‘‘දෙථාවුසො, සඞ්ඝස්ස කහාපණම්පි අඩ්ඪම්පි පාදම්පි මාසකරූපම්පි, භවිස්සති සඞ්ඝස්ස පරික්ඛාරෙන කරණීය’’න්ති සබ්බං තාව වත්තබ්බං, යාව ‘‘ඉමාය පන විනයසඞ්ගීතියා සත්ත භික්ඛුසතානි අනූනානි අනධිකානි අහෙසුං, තස්මා අයං දුතියසඞ්ගීති සත්තසතිකාති වුච්චතී’’ති.

Vào lúc bấy giờ, các tỳ khưu Vajjīputtaka ở Vesālī, vào ngày uposatha đó, đã đổ đầy nước vào một cái bát bằng đồng rồi đặt ở giữa Tăng chúng và nói với các cận sự nam ở Vesālī đã đến như vầy: – ‘Này các hiền hữu, hãy dâng cúng cho Tăng chúng một kahāpaṇa, hoặc nửa kahāpaṇa, hoặc một phần tư, hoặc một māsaka. Tăng chúng sẽ có việc cần làm với các vật dụng.’ Toàn bộ (câu chuyện) nên được kể lại cho đến đoạn: ‘Trong cuộc kết tập luật này đã có bảy trăm vị tỳ khưu, không thiếu không thừa. Vì thế, cuộc kết tập lần thứ hai này được gọi là Sattasatikā (cuộc kết tập của bảy trăm vị).’

එවං තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ද්වාදස භික්ඛුසතසහස්සානි සන්නිපතිංසු ආයස්මතා යසෙන සමුස්සාහිතා. තෙසං මජ්ඣෙ ආයස්මතා රෙවතෙන පුට්ඨෙන සබ්බකාමිත්ථෙරෙන විනයං විස්සජ්ජෙන්තෙන තානි දස වත්ථූනි විනිච්ඡිතානි, අධිකරණං වූපසමිතං. අථ ථෙරා ‘‘පුන ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිස්සාමා’’ති තිපිටකධරෙ පත්තපටිසම්භිදෙ සත්තසතෙ භික්ඛූ උච්චිනිත්වා වෙසාලියං [Pg.27] වාලිකාරාමෙ සන්නිපතිත්වා මහාකස්සපත්ථෙරෙන සඞ්ගායිතසදිසමෙව සබ්බං සාසනමලං සොධෙත්වා පුන පිටකවසෙන නිකායවසෙන අඞ්ගවසෙන ධම්මක්ඛන්ධවසෙන ච සබ්බං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිංසු. අයං සඞ්ගීති අට්ඨහි මාසෙහි නිට්ඨිතා. යා ලොකෙ –

Như vậy, trong cuộc hội họp đó, một triệu hai trăm ngàn vị tỳ khưu đã tụ họp, được trưởng lão Yasa khuyến khích. Ở giữa các vị ấy, trưởng lão Sabbakāmī, khi được trưởng lão Revata hỏi, đã trả lời về luật, mười điều ấy đã được phán quyết, và sự tranh cãi đã được dập tắt. Sau đó, các trưởng lão (nghĩ rằng): ‘Chúng ta sẽ kết tập lại Pháp và Luật,’ rồi chọn ra bảy trăm vị tỳ khưu thông thuộc Tam Tạng, đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, tụ họp tại tu viện Vālikārāma ở Vesālī. Giống như cách đã được kết tập bởi trưởng lão Mahākassapa, các ngài đã thanh lọc tất cả những cấu uế của giáo pháp, rồi một lần nữa kết tập toàn bộ Pháp và Luật theo cách phân loại tạng, bộ, phần, và uẩn pháp. Cuộc kết tập này đã hoàn tất trong tám tháng. Mà ở trên đời –

සතෙහි සත්තහි කතා, තෙන සත්තසතාති ච;

පුබ්බෙ කතං උපාදාය, දුතියාති ච වුච්චතීති.

Được thực hiện bởi bảy trăm vị, vì thế được gọi là Sattasatā; và dựa vào cuộc kết tập đã được thực hiện trước đây, nên được gọi là lần thứ hai.

සා පනායං –

Và cuộc kết tập này –

යෙහි ථෙරෙහි සඞ්ගීතා, සඞ්ගීති තෙසු විස්සුතා;

සබ්බකාමී ච සාළ්හො ච, රෙවතො ඛුජ්ජසොභිතො.

Cuộc kết tập được thực hiện bởi các trưởng lão, trong số đó những vị nổi danh là: Trưởng lão Sabbakāmī, Sāḷha, Revata, Khujjasobhita.

යසො ච සාණසම්භූතො, එතෙ සද්ධිවිහාරිකා;

ථෙරා ආනන්දථෙරස්ස, දිට්ඨපුබ්බා තථාගතං.

Yasa và Sāṇasambhūta, những trưởng lão này là đệ tử cùng ở của trưởng lão Ānanda, và đã từng diện kiến Như Lai.

සුමනො වාසභගාමී ච, ඤෙය්‍යා සද්ධිවිහාරිකා;

ද්වෙ ඉමෙ අනුරුද්ධස්ස, දිට්ඨපුබ්බා තථාගතං.

Sumana và Vāsabhagāmī, hai vị này nên được biết là đệ tử cùng ở của trưởng lão Anuruddha, và đã từng diện kiến Như Lai.

දුතියො පන සඞ්ගීතො, යෙහි ථෙරෙහි සඞ්ගහො;

සබ්බෙපි පන්නභාරා තෙ, කතකිච්චා අනාසවාති.

Còn cuộc kết tập lần thứ hai được thực hiện bởi các trưởng lão nào, thì tất cả các vị ấy đều đã đặt gánh nặng xuống, đã làm xong việc cần làm, là bậc vô lậu.

අයං දුතියසඞ්ගීති.

Đây là cuộc kết tập lần thứ hai.

එවමිමං දුතියසඞ්ගීතිං සඞ්ගායිත්වා ථෙරා ‘‘උප්පජ්ජිස්සති නු ඛො අනාගතෙපි සාසනස්ස එවරූපං අබ්බුද’’න්ති ඔලොකයමානා ඉමං අද්දසංසු – ‘‘ඉතො වස්සසතස්ස උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ පාටලිපුත්තෙ ධම්මාසොකො නාම රාජා උප්පජ්ජිත්වා සකලජම්බුදීපෙ රජ්ජං කාරෙස්සති. සො බුද්ධසාසනෙ පසීදිත්වා මහන්තං ලාභසක්කාරං පවත්තයිස්සති. තතො තිත්ථියා ලාභසක්කාරං පත්ථයමානා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සකං සකං දිට්ඨිං පරිදීපෙස්සන්ති. එවං සාසනෙ මහන්තං අබ්බුදං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘කින්නු ඛො මයං එතස්මිං අබ්බුදෙ උප්පන්නෙ සම්මුඛා භවිස්සාම, න භවිස්සාමා’’ති. අථ තෙ සබ්බෙව තදා අත්තනො අසම්මුඛභාවං ඤත්වා ‘‘කො නු ඛො තං අධිකරණං වූපසමෙතුං සමත්ථො භවිස්සතී’’ති සකලං මනුස්සලොකං ඡකාමාවචරදෙවලොකඤ්ච ඔලොකෙන්තා න කඤ්චි දිස්වා බ්‍රහ්මලොකෙ තිස්සං නාම මහාබ්‍රහ්මානං අද්දසංසු [Pg.28] පරිත්තායුකං උපරිබ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා භාවිතමග්ගං. දිස්වාන නෙසං එතදහොසි – ‘‘සචෙ මයං එතස්ස බ්‍රහ්මුනො මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තනත්ථාය උස්සාහං කරෙය්‍යාම, අද්ධා එස මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙස්සති. තතො ච මන්තෙහි පලොභිතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සති. සො එවං පබ්බජිත්වා සකලං බුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා අධිගතපටිසම්භිදො හුත්වා තිත්ථියෙ මද්දිත්වා තං අධිකරණං විනිච්ඡිත්වා සාසනං පග්ගණ්හිස්සතී’’ති.

Sau khi đã kết tập cuộc kết tập lần thứ hai này như vậy, các trưởng lão, trong khi nhìn về tương lai (tự hỏi): ‘Liệu một tai họa như vậy có khởi lên cho giáo pháp trong tương lai không?’ đã thấy điều này: ‘Sau một trăm năm kể từ đây, vào năm thứ mười tám, tại Pāṭaliputta, một vị vua tên là Dhammāsoka sẽ xuất hiện và trị vì toàn cõi Jambudīpa. Vị ấy, có đức tin nơi Phật giáo, sẽ làm phát sinh lợi lộc và cúng dường to lớn. Do đó, các ngoại đạo, mong muốn lợi lộc và cúng dường, sẽ xuất gia trong giáo pháp và tuyên thuyết tà kiến của riêng mình. Như vậy, một tai họa lớn sẽ khởi lên trong giáo pháp.’ Bấy giờ, các ngài đã suy nghĩ thế này: ‘Khi tai họa ấy khởi lên, liệu chúng ta có còn tại thế hay không?’ Bấy giờ, tất cả các vị ấy, biết rằng mình sẽ không còn tại thế, (liền suy nghĩ): ‘Ai sẽ có khả năng dập tắt sự tranh cãi ấy?’ Trong khi nhìn khắp cõi người và sáu cõi trời dục giới, các ngài không thấy một ai, rồi đã thấy một vị đại Phạm thiên tên là Tissa ở cõi Phạm thiên, có tuổi thọ ngắn và đã tu tập đạo lộ để sanh lên cõi Phạm thiên cao hơn. Sau khi thấy vậy, các ngài đã suy nghĩ thế này: ‘Nếu chúng ta nỗ lực để vị Phạm thiên này tái sanh vào cõi người, chắc chắn vị này sẽ tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali. Và từ đó, được dụ dỗ bởi các câu thần chú, sẽ từ bỏ gia đình và xuất gia. Vị ấy, sau khi xuất gia như vậy, sẽ học thuộc toàn bộ lời Phật dạy, trở thành người đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, sẽ nhiếp phục các ngoại đạo, phán quyết sự tranh cãi ấy và xiển dương giáo pháp.’

තෙ බ්‍රහ්මලොකං ගන්ත්වා තිස්සං මහාබ්‍රහ්මානං එතදවොචුං – ‘‘ඉතො වස්සසතස්ස උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ සාසනෙ මහන්තං අබ්බුදං උප්පජ්ජිස්සති. මයඤ්ච සකලං මනුස්සලොකං ඡකාමාවචරදෙවලොකඤ්ච ඔලොකයමානා කඤ්චි සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථං අදිස්වා බ්‍රහ්මලොකං විචිනන්තා භවන්තමෙව අද්දසාම. සාධු, සප්පුරිස, මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දසබලස්ස සාසනං පග්ගණ්හිතුං පටිඤ්ඤං දෙහී’’ති.

Các ngài đi đến cõi Phạm thiên và đã nói điều này với đại Phạm thiên Tissa: ‘Sau một trăm năm kể từ đây, vào năm thứ mười tám, một tai họa lớn sẽ khởi lên trong giáo pháp. Và chúng tôi, trong khi nhìn khắp cõi người và sáu cõi trời dục giới, đã không thấy ai có khả năng xiển dương giáo pháp, và trong khi tìm kiếm ở cõi Phạm thiên, đã chỉ thấy chính ngài. Lành thay, bậc thiện nhân, xin hãy tái sanh vào cõi người và hứa khả sẽ xiển dương giáo pháp của Bậc Thập Lực.’

එවං වුත්තෙ මහාබ්‍රහ්මා, ‘‘අහං කිර සාසනෙ උප්පන්නං අබ්බුදං සොධෙත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථො භවිස්සාමී’’ති හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො හුත්වා, ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා පටිඤ්ඤං අදාසි. ථෙරා බ්‍රහ්මලොකෙ තං කරණීයං තීරෙත්වා පුන පච්චාගමිංසු.

Khi được nói như vậy, vị đại Phạm thiên (nghĩ rằng): ‘Ta quả thật sẽ có khả năng thanh lọc tai họa đã khởi lên trong giáo pháp và xiển dương giáo pháp,’ rồi trở nên hoan hỷ, phấn khởi, và vô cùng vui mừng, đã nhận lời: ‘Lành thay,’ và đã hứa khả. Các trưởng lão, sau khi hoàn thành công việc đó ở cõi Phạm thiên, đã trở lại.

තෙන ඛො පන සමයෙන සිග්ගවත්ථෙරො ච චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරො ච ද්වෙපි නවකා හොන්ති දහරභික්ඛූ තිපිටකධරා පත්තපටිසම්භිදා ඛීණාසවා, තෙ තං අධිකරණං න සම්පාපුණිංසු. ථෙරා ‘‘තුම්හෙ, ආවුසො, අම්හාකං ඉමස්මිං අධිකරණෙ නො සහායකා අහුවත්ථ, තෙන වො ඉදං දණ්ඩකම්මං හොතු – ‘තිස්සො නාම බ්‍රහ්මා මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිස්සති, තං තුම්හාකං එකො නීහරිත්වා පබ්බාජෙතු, එකො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාපෙතූ’’’ති වත්වා සබ්බෙපි යාවතායුකං ඨත්වා –

Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Siggava và trưởng lão Caṇḍavajji, cả hai đều là tỳ khưu trẻ, tuổi hạ còn ít, thông thuộc Tam Tạng, đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, là bậc lậu tận. Các vị ấy đã không tham dự vào việc giải quyết sự tranh cãi đó. Các trưởng lão nói: ‘Này các hiền hữu, các vị đã không phải là người trợ giúp chúng tôi trong sự tranh cãi này, vì thế, đây là hình phạt dành cho các vị: ‘Vị Phạm thiên tên Tissa sẽ tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali, một người trong các vị hãy đưa vị ấy đi xuất gia, một người hãy dạy cho vị ấy lời Phật dạy.’’ Sau khi nói vậy, tất cả các vị, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ –

සබ්බකාමිප්පභුතයො, තෙපි ථෙරා මහිද්ධිකා;

අග්ගික්ඛන්ධාව ලොකම්හි, ජලිත්වා පරිනිබ්බුතා.

Các trưởng lão ấy, đứng đầu là trưởng lão Sabbakāmī, những bậc có đại thần lực, đã tỏa sáng trên thế gian như những khối lửa lớn, rồi nhập Niết-bàn.

දුතියං සඞ්ගහං කත්වා, විසොධෙත්වාන සාසනං;

අනාගතෙපි කත්වාන, හෙතුං සද්ධම්මසුද්ධියා.

Sau khi thực hiện cuộc kết tập lần thứ hai, thanh lọc giáo pháp, và cũng đã tạo ra nhân duyên cho sự trong sạch của Chánh pháp trong tương lai.

ඛීණාසවා [Pg.29] වසිප්පත්ථා, පභින්නපටිසම්භිදා;

අනිච්චතාවසං ථෙරා, තෙපි නාම උපාගතා.

Ngay cả các vị Trưởng lão đã tận trừ lậu hoặc, đã đạt đến quyền năng, đã chứng đắc các tuệ phân tích, cũng đã đi đến dưới quyền của vô thường.

එවං අනිච්චතං ජම්මිං, ඤත්වා දුරභිසම්භවං;

තං පත්තුං වායමෙ ධීරො, යං නිච්චං අමතං පදන්ති.

Sau khi biết như vậy về tánh vô thường thấp hèn, khó vượt qua, bậc trí nên cố gắng để đạt đến trạng thái thường hằng, bất tử ấy.

එත්තාවතා සබ්බාකාරෙන දුතියසඞ්ගීතිවණ්ණනා නිට්ඨිතා හොති.

Đến đây, phần giải thích về cuộc kết tập lần thứ hai được xem là hoàn tất về mọi phương diện.

දුතියසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා

Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ hai đã kết thúc.

තතියසඞ්ගීතිකථා

Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ ba

තිස්සොපි ඛො මහාබ්‍රහ්මා බ්‍රහ්මලොකතො චවිත්වා මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. සිග්ගවත්ථෙරොපි තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණතො පභුති සත්ත වස්සානි බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහං පිණ්ඩාය පාවිසි. එකදිවසම්පි උළුඞ්කමත්තං වා යාගුං කටච්ඡුමත්තං වා භත්තං නාලත්ථ. සත්තන්නං පන වස්සානං අච්චයෙන එකදිවසං ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වචනමත්තං අලත්ථ. තංදිවසමෙව බ්‍රාහ්මණොපි බහිද්ධා කිඤ්චි කරණීයං කත්වා ආගච්ඡන්තො පටිපථෙ ථෙරං දිස්වා, ‘‘භො පබ්බජිත, අම්හාකං ගෙහං අගමිත්ථා’’ති ආහ. ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, අගමිම්හා’’ති. ‘‘අපි කිඤ්චි ලභිත්ථා’’ති? ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, ලභිම්හා’’ති. සො ගෙහං ගන්ත්වා පුච්ඡි – ‘‘තස්ස පබ්බජිතස්ස කිඤ්චි අදත්ථා’’ති? ‘‘න කිඤ්චි අදම්හා’’ති. බ්‍රාහ්මණො දුතියදිවසෙ ඝරද්වාරෙයෙව නිසීදි ‘‘අජ්ජ පබ්බජිතං මුසාවාදෙන නිග්ගහෙස්සාමී’’ති. ථෙරො දුතියදිවසෙ බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො. බ්‍රාහ්මණො ථෙරං දිස්වාව එවමාහ – ‘‘තුම්හෙ හිය්‍යො අම්හාකං ගෙහෙ කිඤ්චි අලද්ධායෙව ‘ලභිම්හා’ති අවොචුත්ථ. වට්ටති නු ඛො තුම්හාකං මුසාවාදො’’ති! ථෙරො ආහ – ‘‘මයං, බ්‍රාහ්මණ, තුම්හාකං ගෙහෙ සත්ත වස්සානි ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තම්පි අලභිත්වා හිය්‍යො ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තං ලභිම්හ; අථෙතං පටිසන්ථාරං උපාදාය එවමවොචුම්හා’’ති.

Vị Đại Phạm thiên tên Tissa, sau khi mệnh chung từ cõi Phạm thiên, đã tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali. Trưởng lão Siggava, kể từ ngày vị ấy tái sanh, đã đi vào nhà của người bà-la-môn để khất thực suốt bảy năm. Không một ngày nào ngài nhận được cháo dù chỉ bằng một cái gáo hay cơm dù chỉ bằng một cái muỗng. Tuy nhiên, sau bảy năm, vào một ngày nọ, ngài chỉ nhận được lời nói: 'Xin mời ngài đi qua, thưa ngài'. Chính vào ngày hôm đó, người bà-la-môn sau khi làm một vài việc bên ngoài, đang trên đường trở về, trông thấy vị trưởng lão trên đường và hỏi: 'Này vị xuất gia, ngài có đến nhà chúng tôi không?'. 'Vâng, thưa bà-la-môn, chúng tôi đã đến'. 'Ngài có nhận được gì không?'. 'Vâng, thưa bà-la-môn, chúng tôi đã nhận được'. Ông ta về nhà và hỏi: 'Mọi người có cho vị xuất gia kia thứ gì không?'. 'Chúng tôi không cho gì cả'. Vào ngày thứ hai, người bà-la-môn ngồi ngay tại cửa nhà (với ý nghĩ): 'Hôm nay ta sẽ bắt lỗi vị xuất gia này về lời nói dối'. Vào ngày thứ hai, vị trưởng lão đã đến cửa nhà của người bà-la-môn. Vừa thấy vị trưởng lão, người bà-la-môn liền nói như vầy: 'Hôm qua, ngài đã không nhận được gì ở nhà chúng tôi mà lại nói 'tôi đã nhận được'. Này, có phải việc nói dối là được phép đối với các ngài chăng?'. Vị trưởng lão nói: 'Này bà-la-môn, trong bảy năm, chúng tôi đã không nhận được ngay cả lời nói 'xin mời ngài đi qua' tại nhà của ông, nhưng hôm qua chúng tôi đã nhận được lời nói 'xin mời ngài đi qua'; do đó, dựa vào sự tiếp đãi bằng lời nói này mà chúng tôi đã nói như vậy.'

බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පටිසන්ථාරමත්තම්පි ලභිත්වා ‘ලභිම්හා’ති පසංසන්ති, අඤ්ඤං කිඤ්චි ඛාදනීයං භොජනීයං ලභිත්වා කස්මා න පසංසන්තී’’ති පසීදිත්වා අත්තනො අත්ථාය පටියාදිතභත්තතො කටච්ඡුමත්තං භික්ඛං තදුපියඤ්ච බ්‍යඤ්ජනං දාපෙත්වා ‘‘ඉමං භික්ඛං සබ්බකාලං තුම්හෙ ලභිස්සථා’’ති ආහ[Pg.30]. සො පුනදිවසතො පභුති උපසඞ්කමන්තස්ස ථෙරස්ස උපසමං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසීදිත්වා ථෙරං නිච්චකාලං අත්තනො ඝරෙ භත්තවිස්සග්ගකරණත්ථාය යාචි. ථෙරො අධිවාසෙත්වා දිවසෙ දිවසෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගච්ඡන්තො ථොකං ථොකං බුද්ධවචනං කථෙත්වා ගච්ඡති. සොපි ඛො මාණවකො සොළසවස්සුද්දෙසිකොයෙව තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ අහොසි. බ්‍රහ්මලොකතො ආගතසුද්ධසත්තස්ස ආසනෙ වා සයනෙ වා අඤ්ඤො කොචි නිසජ්ජිතා වා නිපජ්ජිතා වා නත්ථි. සො යදා ආචරියඝරං ගච්ඡති, තදාස්ස මඤ්චපීඨං සෙතෙන වත්ථෙන පටිච්ඡාදෙත්වා ලග්ගෙත්වා ඨපෙන්ති. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සමයො දානි මාණවකං පබ්බාජෙතුං, චිරඤ්ච මෙ ඉධාගච්ඡන්තස්ස, න ච කාචි මාණවකෙන සද්ධිං කථා උප්පජ්ජති. හන්ද දානි ඉමිනා උපායෙන පල්ලඞ්කං නිස්සාය උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ගෙහං ගන්ත්වා යථා තස්මිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා මාණවකස්ස පල්ලඞ්කං අඤ්ඤං න කිඤ්චි ආසනං දිස්සති තථා අධිට්ඨාසි. බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහජනො ථෙරං දිස්වා අඤ්ඤං කිඤ්චි ආසනං අපස්සන්තො මාණවකස්ස පල්ලඞ්කං අත්ථරිත්වා ථෙරස්ස අදාසි. නිසීදි ථෙරො පල්ලඞ්කෙ. මාණවකොපි ඛො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ආචරියඝරා ආගම්ම ථෙරං අත්තනො පල්ලඞ්කෙ නිසින්නං දිස්වා කුපිතො අනත්තමනො ‘‘කො මම පල්ලඞ්කං සමණස්ස පඤ්ඤපෙසී’’ති ආහ.

Người bà-la-môn suy nghĩ: 'Những vị này chỉ nhận được một lời chào hỏi mà đã tán thán rằng 'chúng tôi đã nhận được', nếu nhận được các vật thực khác để ăn, để dùng, tại sao họ lại không tán thán chứ?'. Do nghĩ vậy, ông ta phát sanh tín tâm và từ phần cơm đã được chuẩn bị cho mình, ông đã cho người dâng cúng một muỗng vật thực cùng với thức ăn tương xứng và nói: 'Xin ngài hãy nhận phần vật thực này luôn luôn'. Kể từ ngày hôm sau, ông ta thấy được sự thanh tịnh của vị trưởng lão đến gần, nên càng phát sanh tín tâm hơn nữa và đã thỉnh cầu vị trưởng lão luôn luôn thực hiện việc thọ thực tại nhà mình. Vị trưởng lão đã nhận lời, và mỗi ngày sau khi làm xong việc thọ thực, lúc ra về, ngài nói một ít Phật ngôn rồi đi. Vị thanh niên ấy, khi chỉ mới khoảng mười sáu tuổi, đã thông suốt ba bộ Vệ-đà. Không có ai khác ngồi hay nằm trên ghế hoặc giường của một chúng sanh thanh tịnh đến từ cõi Phạm thiên. Khi cậu ta đi đến nhà thầy dạy, người ta che giường ghế của cậu bằng một tấm vải trắng, niêm phong lại và cất giữ. Vị trưởng lão suy nghĩ: 'Nay đã đến lúc cho vị thanh niên này xuất gia. Ta đã đến đây một thời gian dài rồi, mà chưa có cuộc nói chuyện nào khởi lên với cậu thanh niên. Thôi được, bây giờ, bằng phương tiện này, nương vào chiếc giường, một cuộc nói chuyện sẽ khởi lên'. (Nghĩ vậy), ngài đến nhà và chú nguyện sao cho trong nhà ấy, ngoài chiếc giường của cậu thanh niên ra, không một chỗ ngồi nào khác có thể được nhìn thấy. Người nhà của bà-la-môn thấy vị trưởng lão, không tìm thấy chỗ ngồi nào khác, đã trải giường của cậu thanh niên và dâng cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão ngồi xuống trên chiếc giường. Ngay lúc đó, cậu thanh niên từ nhà thầy dạy trở về, thấy vị trưởng lão đang ngồi trên giường của mình, liền nổi giận, không vui và nói: 'Ai đã trải giường của ta cho vị sa-môn này?'

ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා වූපසන්තෙ මාණවකස්ස චණ්ඩික්කභාවෙ එවමාහ – ‘‘කිං පන ත්වං, මාණවක, කිඤ්චි මන්තං ජානාසී’’ති? මාණවකො ‘‘භො පබ්බජිත, මයි දානි මන්තෙ අජානන්තෙ අඤ්ඤෙ කෙ ජානිස්සන්තී’’ති වත්වා, ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘තුම්හෙ පන මන්තං ජානාථා’’ති? ‘‘පුච්ඡ, මාණවක, පුච්ඡිත්වා සක්කා ජානිතු’’න්ති. අථ ඛො මාණවකො තීසු වෙදෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු ඉතිහාසපඤ්චමෙසු යානි යානි ගණ්ඨිට්ඨානානි, යෙසං යෙසං නයං නෙව අත්තනා පස්සති නාපිස්ස ආචරියො අද්දස, තෙසු තෙසු ථෙරං පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘පකතියාපි තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ, ඉදානි පන පටිසම්භිදාප්පත්තො, තෙනස්ස නත්ථි තෙසං පඤ්හානං විස්සජ්ජනෙ භාරො’’ති තාවදෙව තෙ පඤ්හෙ විස්සජ්ජෙත්වා මාණවකං ආහ – ‘‘මාණවක, අහං තයා බහුං පුච්ඡිතො; අහම්පි දානි තං එකං පඤ්හං පුච්ඡාමි, බ්‍යාකරිස්සසි මෙ’’ති? ‘‘ආම, භො පබ්බජිත, පුච්ඡ බ්‍යාකරිස්සාමී’’ති. ථෙරො චිත්තයමකෙ ඉමං පඤ්හං පුච්ඡි –

Sau khi làm xong việc thọ thực, khi sự tức giận của cậu thanh niên đã lắng dịu, vị trưởng lão nói như vầy: 'Này thanh niên, con có biết câu thần chú nào không?'. Cậu thanh niên nói: 'Này vị xuất gia, nếu bây giờ tôi mà không biết các thần chú, thì còn ai khác sẽ biết nữa chứ?', rồi hỏi lại vị trưởng lão: 'Còn ngài, ngài có biết thần chú không?'. 'Hãy hỏi đi, này thanh niên, sau khi hỏi thì có thể biết được'. Khi ấy, cậu thanh niên đã hỏi vị trưởng lão về những điểm khúc mắc trong ba bộ Vệ-đà, cùng với các sách Nighaṇḍu, Keṭubha, các sách phân loại văn tự, và Itihāsa là thứ năm, những điểm mà chính cậu không thấy được ý nghĩa và cả thầy của cậu cũng không thấy được. Vị trưởng lão, vốn đã thông suốt ba bộ Vệ-đà, và bây giờ lại đắc các tuệ phân tích, do đó đối với ngài không có gánh nặng nào trong việc giải đáp những câu hỏi ấy. (Vì vậy), ngài đã giải đáp những câu hỏi đó ngay lập tức và nói với cậu thanh niên: 'Này thanh niên, con đã hỏi ta rất nhiều; bây giờ ta cũng hỏi con một câu, con sẽ giải đáp cho ta chứ?'. 'Vâng, thưa vị xuất gia, xin ngài cứ hỏi, con sẽ giải đáp'. Vị trưởng lão đã hỏi câu hỏi này trong phẩm Song Đối về Tâm (Cittayamaka):

‘‘යස්ස [Pg.31] චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣති තස්ස චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති නුප්පජ්ජිස්සති; යස්ස වා පන චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති නුප්පජ්ජිස්සති තස්ස චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣතී’’ති?

'Đối với người nào tâm đang sanh khởi, không đang diệt, phải chăng tâm của người ấy sẽ diệt, sẽ không sanh khởi? Hay là, đối với người nào tâm sẽ diệt, sẽ không sanh khởi, phải chăng tâm của người ấy đang sanh khởi, không đang diệt?'

මාණවො උද්ධං වා අධො වා හරිතුං අසක්කොන්තො ‘‘කිං නාම, භො පබ්බජිත, ඉද’’න්ති ආහ. ‘‘බුද්ධමන්තො නාමායං, මාණවා’’ති. ‘‘සක්කා පනායං, භො, මය්හම්පි දාතු’’න්ති. ‘‘සක්කා මාණව, අම්හෙහි ගහිතපබ්බජ්ජං ගණ්හන්තස්ස දාතු’’න්ති. තතො මාණවො මාතාපිතරො උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘අයං පබ්බජිතො බුද්ධමන්තං නාම ජානාති, න ච අත්තනො සන්තිකෙ අපබ්බජිතස්ස දෙති, අහං එතස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා මන්තං උග්ගණ්හිස්සාමී’’ති.

Chàng thanh niên không thể đọc xuôi hay đọc ngược được, bèn hỏi: 'Thưa ngài xuất gia, đây là thần chú gì vậy?' 'Này thanh niên, đây gọi là Phật chú.' 'Thưa ngài, có thể ban cho con được không?' 'Này thanh niên, có thể ban cho người nào chịu nhận sự xuất gia mà chúng tôi đã thọ nhận.' Sau đó, chàng thanh niên đến gặp cha mẹ và nói: 'Vị xuất gia này biết một thần chú tên là Phật chú, nhưng ngài không ban cho người không xuất gia ở gần ngài. Con sẽ xuất gia ở gần ngài để học thần chú ấy.'

අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘පබ්බජිත්වාපි නො පුත්තො මන්තෙ ගණ්හතු, ගහෙත්වා පුනාගමිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානා ‘‘උග්ගණ්හ, පුත්තා’’ති අනුජානිංසු. ථෙරො දාරකං පබ්බාජෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං තාව ආචික්ඛි. සො තත්ථ පරිකම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සාමණෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, අභබ්බො දානි සාසනතො නිවත්තිතුං. සචෙ පනස්සාහං කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා කථෙය්‍යං, අරහත්තං පාපුණෙය්‍ය, අප්පොස්සුක්කො භවෙය්‍ය බුද්ධවචනං ගහෙතුං, සමයො දානි නං චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස සන්තිකං පෙසෙතු’’න්ති. තතො ආහ – ‘‘එහි ත්වං, සාමණෙර, ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හ. මම වචනෙන තඤ්ච ආරොග්‍යං පුච්ඡ; එවඤ්ච වදෙහි – ‘උපජ්ඣායො මං, භන්තෙ, තුම්හාකං සන්තිකං පහිණී’ති. ‘කො නාම තෙ උපජ්ඣායො’ති ච වුත්තෙ ‘සිග්ගවත්ථෙරො නාම, භන්තෙ’ති වදෙය්‍යාසි. ‘අහං කො නාමා’ති වුත්තෙ එවං වදෙය්‍යාසි – ‘මම උපජ්ඣායො, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’’ති.

Bấy giờ, cha mẹ của cậu bé nghĩ rằng: 'Dù có xuất gia, con trai chúng ta hãy cứ học các thần chú, học xong nó sẽ trở về,' nên đã cho phép: 'Con hãy học đi, con trai.' Vị trưởng lão cho cậu bé xuất gia và trước tiên dạy về đề mục tam thập nhị thân tướng. Vị ấy trong khi thực hành sơ khởi về đề mục ấy, không bao lâu đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bấy giờ, vị trưởng lão suy nghĩ: 'Vị sa-di đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, nay không còn có thể thối chuyển khỏi giáo pháp. Tuy nhiên, nếu ta dạy thêm đề mục thiền cho vị ấy, vị ấy có thể chứng đắc A-la-hán, và có thể sẽ không còn nỗ lực học hỏi Phật ngôn. Nay đã đến lúc gửi vị ấy đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji.' Sau đó, ngài nói: 'Này sa-di, con hãy đến đây. Con hãy đến chỗ vị trưởng lão để học hỏi Phật ngôn. Nhân danh ta, hãy hỏi thăm sức khỏe của ngài; và hãy thưa như vầy: ‘Bạch ngài, bổn sư của con đã gửi con đến chỗ ngài.’ Và khi được hỏi: ‘Bổn sư của con tên là gì?’, con hãy thưa: ‘Bạch ngài, tên là trưởng lão Siggava.’ Khi được hỏi: ‘Ta tên là gì?’, con hãy thưa như vầy: ‘Bạch ngài, bổn sư của con biết tên của ngài.’”

‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තිස්සො සාමණෙරො ථෙරං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අනුපුබ්බෙන චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. ථෙරො සාමණෙරං පුච්ඡි – ‘‘කුතො ආගතොසී’’ති? ‘‘උපජ්ඣායො මං, භන්තෙ, තුම්හාකං සන්තිකං පහිණී’’ති. ‘‘කො නාම තෙ උපජ්ඣායො’’ති? ‘‘සිග්ගවත්ථෙරො නාම, භන්තෙ’’ති. ‘‘අහං කො නාමා’’ති? ‘‘මම උපජ්ඣායො, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’ති. ‘‘පත්තචීවරං දානි පටිසාමෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සාමණෙරො පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා පුනදිවසෙ පරිවෙණං සම්මජ්ජිත්වා උදකදන්තපොනං උපට්ඨාපෙසි. ථෙරො තස්ස සම්මජ්ජිතට්ඨානං පුන සම්මජ්ජි[Pg.32]. තං උදකං ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤං උදකං ආහරි. තඤ්ච දන්තකට්ඨං අපනෙත්වා අඤ්ඤං දන්තකට්ඨං ගණ්හි. එවං සත්ත දිවසානි කත්වා සත්තමෙ දිවසෙ පුන පුච්ඡි. සාමණෙරො පුනපි පුබ්බෙ කථිතසදිසමෙව කථෙසි. ථෙරො ‘‘සො වතායං බ්‍රාහ්මණො’’ති සඤ්ජානිත්වා ‘‘කිමත්ථං ආගතොසී’’ති ආහ. ‘‘බුද්ධවචනං උග්ගණ්හත්ථාය, භන්තෙ’’ති. ථෙරො ‘‘උග්ගණ්හ දානි, සාමණෙරා’’ති වත්වා පුන දිවසතො පභුති බුද්ධවචනං පට්ඨපෙසි. තිස්සො සාමණෙරොව හුත්වා, ඨපෙත්වා විනයපිටකං සබ්බං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හි සද්ධිං අට්ඨකථාය. උපසම්පන්නකාලෙ පන අවස්සිකොව සමානො තිපිටකධරො අහොසි. ආචරියුපජ්ඣායා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස හත්ථෙ සකලං බුද්ධවචනං පතිට්ඨාපෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා පරිනිබ්බායිංසු. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරොපි අපරෙන සමයෙන කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තප්පත්තො බහූනං ධම්මවිනයං වාචෙසි.

‘Bạch ngài, xin vâng.’ Sa-di Tissa đảnh lễ vị trưởng lão, đi nhiễu quanh ngài rồi tuần tự đi đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji, đảnh lễ rồi đứng một bên. Vị trưởng lão hỏi vị sa-di: ‘Con từ đâu đến?’ ‘Bạch ngài, bổn sư của con đã gửi con đến chỗ ngài.’ ‘Bổn sư của con tên là gì?’ ‘Bạch ngài, tên là trưởng lão Siggava.’ ‘Ta tên là gì?’ ‘Bạch ngài, bổn sư của con biết tên của ngài.’ ‘Vậy bây giờ con hãy cất y bát đi.’ ‘Bạch ngài, xin vâng.’ Vị sa-di cất y bát, ngày hôm sau quét dọn tịnh xá, dâng nước và tăm xỉa răng. Vị trưởng lão lại quét dọn nơi mà vị ấy đã quét. Ngài đổ nước ấy đi và mang nước khác đến. Ngài cũng bỏ tăm xỉa răng ấy đi và lấy tăm xỉa răng khác. Ngài làm như vậy trong bảy ngày, đến ngày thứ bảy lại hỏi. Vị sa-di lại trả lời giống hệt như đã nói trước đây. Vị trưởng lão nhận ra: ‘Ồ, đây chính là cậu Bà-la-môn ấy,’ rồi hỏi: ‘Con đến đây để làm gì?’ ‘Bạch ngài, con đến để học hỏi Phật ngôn.’ Vị trưởng lão nói: ‘Này sa-di, vậy bây giờ con hãy học đi,’ rồi từ ngày hôm sau bắt đầu dạy Phật ngôn. Tissa, ngay khi còn là sa-di, ngoại trừ Luật tạng, đã học tất cả Phật ngôn cùng với Chú giải. Đến khi thọ cụ túc giới, dù chưa đủ hạ lạp, ngài đã trở thành một vị Tam tạng. Các vị thầy và bổn sư, sau khi trao truyền toàn bộ Phật ngôn vào tay trưởng lão Moggaliputtatissa, đã sống cho đến hết tuổi thọ rồi nhập Niết-bàn. Trưởng lão Moggaliputtatissa về sau cũng tu tập đề mục thiền, chứng quả A-la-hán và đã dạy Pháp và Luật cho nhiều vị.

තෙන ඛො පන සමයෙන බින්දුසාරස්ස රඤ්ඤො එකසතපුත්තා අහෙසුං. තෙ සබ්බෙ අසොකො අත්තනා සද්ධිං එකමාතිකං තිස්සකුමාරං ඨපෙත්වා ඝාතෙසි. ඝාතෙන්තො ච චත්තාරි වස්සානි අනභිසිත්තොව රජ්ජං කාරෙත්වා චතුන්නං වස්සානං අච්චයෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ සකලජම්බුදීපෙ එකරජ්ජාභිසෙකං පාපුණි. අභිසෙකානුභාවෙන චස්ස ඉමා රාජිද්ධියො ආගතා – මහාපථවියා හෙට්ඨා යොජනප්පමාණෙ ආණා පවත්තති; තථා උපරි ආකාසෙ අනොතත්තදහතො අට්ඨහි කාජෙහි සොළස පානීයඝටෙ දිවසෙ දිවසෙ දෙවතා ආහරන්ති, යතො සාසනෙ උප්පන්නසද්ධො හුත්වා අට්ඨ ඝටෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි, ද්වෙ ඝටෙ සට්ඨිමත්තානං තිපිටකධරභික්ඛූනං, ද්වෙ ඝටෙ අග්ගමහෙසියා අසන්ධිමිත්තාය, චත්තාරො ඝටෙ අත්තනා පරිභුඤ්ජි; දෙවතාඑව හිමවන්තෙ නාගලතාදන්තකට්ඨං නාම අත්ථි සිනිද්ධං මුදුකං රසවන්තං තං දිවසෙ දිවසෙ ආහරන්ති, යෙන රඤ්ඤො ච මහෙසියා ච සොළසන්නඤ්ච නාටකිත්ථිසහස්සානං සට්ඨිමත්තානඤ්ච භික්ඛුසහස්සානං දෙවසිකං දන්තපොනකිච්චං නිප්පජ්ජති. දෙවසිකමෙව චස්ස දෙවතා අගදාමලකං අගදහරීතකං සුවණ්ණවණ්ණඤ්ච ගන්ධරසසම්පන්නං අම්බපක්කං ආහරන්ති. තථා ඡද්දන්තදහතො පඤ්චවණ්ණනිවාසනපාවුරණං පීතකවණ්ණහත්ථපුච්ඡනපටකං දිබ්බඤ්ච පානකං ආහරන්ති. දෙවසිකමෙව පනස්ස න්හානගන්ධං [Pg.33] අනුවිලෙපනගන්ධං පාරුපනත්ථාය අසුත්තමයිකං සුමනපුප්ඵපටං මහාරහඤ්ච අඤ්ජනං නාගභවනතො නාගරාජානො ආහරන්ති. ඡද්දන්තදහෙව උට්ඨිතස්ස සාලිනො නව වාහසහස්සානි දිවසෙ දිවසෙ සුකා ආහරන්ති. මූසිකා නිත්ථුසකණෙ කරොන්ති, එකොපි ඛණ්ඩතණ්ඩුලො න හොති, රඤ්ඤො සබ්බට්ඨානෙසු අයමෙව තණ්ඩුලො පරිභොගං ගච්ඡති. මධුමක්ඛිකා මධුං කරොන්ති. කම්මාරසාලාසු අච්ඡා කූටං පහරන්ති. කරවීකසකුණා ආගන්ත්වා මධුරස්සරං විකූජන්තා රඤ්ඤො බලිකම්මං කරොන්ති.

Vào lúc bấy giờ, vua Bindusāra có một trăm lẻ một người con trai. Hoàng tử Asoka đã giết tất cả những người con ấy, chỉ trừ hoàng tử Tissa là người em cùng mẹ với mình. Sau khi giết họ, vua đã trị vì trong bốn năm mà không làm lễ đăng quang, và sau khi bốn năm trôi qua, vào năm thứ hai trăm mười tám kể từ khi Như Lai nhập Niết-bàn, vua đã đạt được lễ đăng quang độc nhất trên toàn cõi Jambudīpa. Do oai lực của lễ đăng quang, những thần lực hoàng gia này đã đến với vua: dưới lòng đất, mệnh lệnh của vua có hiệu lực trong phạm vi một do-tuần; cũng như vậy ở trên không trung. Từ hồ Anotatta, chư thiên mỗi ngày mang đến mười sáu bình nước uống bằng tám đòn gánh; từ đó, do có tín tâm phát sanh trong giáo pháp, vua đã dâng tám bình cho Tăng chúng, hai bình cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng, hai bình cho hoàng hậu Asandhimittā, và tự mình dùng bốn bình. Chính chư thiên mỗi ngày mang đến từ Hy-mã-lạp sơn một loại tăm xỉa răng tên là Nāgalatā, mềm mại, mịn màng, và có hương vị; nhờ đó, việc làm sạch răng hàng ngày của đức vua, hoàng hậu, mười sáu ngàn vũ nữ, và sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu được hoàn tất. Và mỗi ngày, chư thiên cũng mang đến cho vua quả amla và quả haritaki làm thuốc, và quả xoài chín có màu vàng óng, đầy đủ hương vị. Tương tự, từ hồ Chaddanta, họ mang đến y phục nội và ngoại năm màu, khăn lau tay màu vàng, và thức uống cõi trời. Hơn nữa, mỗi ngày, các long vương từ long cung mang đến cho vua nước thơm để tắm, nước hoa để thoa, tấm vải hoa lài không dệt bằng chỉ để khoác, và thuốc vẽ mắt quý giá. Mỗi ngày, các con vẹt mang đến chín ngàn vāha lúa sāli mọc ở hồ Chaddanta. Chuột làm cho không còn trấu và tấm, không có một hạt gạo gãy nào; loại gạo này được dùng ở mọi nơi trong cung vua. Ong làm ra mật. Gấu trong các lò rèn đập búa. Chim karavīka đến, hót lên những âm thanh ngọt ngào, làm phận sự cống nạp cho vua.

ඉමාහි ඉද්ධීහි සමන්නාගතො රාජා එකදිවසං සුවණ්ණසඞ්ඛලිකබන්ධනං පෙසෙත්වා චතුන්නං බුද්ධානං අධිගතරූපදස්සනං කප්පායුකං කාළං නාම නාගරාජානං ආනයිත්වා සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අනෙකසතවණ්ණෙහි ජලජ ථලජපුප්ඵෙහි සුවණ්ණපුප්ඵෙහි ච පූජං කත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතෙහි සොළසහි නාටකිත්ථිසහස්සෙහි සමන්තතො පරික්ඛිපිත්වා ‘‘අනන්තඤාණස්ස තාව මෙ සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස රූපං ඉමෙසං අක්ඛීනං ආපාථං කරොහී’’ති වත්වා තෙන නිම්මිතං සකලසරීරවිප්පකිණ්ණපුඤ්ඤප්පභාවනිබ්බත්තාසීතානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසස්සිරීකතාය විකසිතකමලුප්පලපුණ්ඩරීකපටිමණ්ඩිතමිව සලිලතලං තාරාගණරස්මිජාලවිසදවිප්ඵුරිතසොභාසමුජ්ජලිතමිව ගගනතලං නීලපීතලොහිතාදිභෙදවිචිත්‍රවණ්ණරංසිවිනද්ධබ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිතාය සඤ්චාප්පභානුරාගඉන්දධනුවිජ්ජුලතාපරික්ඛිත්තමිව කනකගිරිසිඛරං නානාවිරාගවිමලකෙතුමාලාසමුජ්ජලිතචාරුමත්ථකසොභං නයනරසායතනමිව බ්‍රහ්මදෙවමනුජනාගයක්ඛගණානං බුද්ධරූපං පස්සන්තො සත්ත දිවසානි අක්ඛිපූජං නාම අකාසි.

Vị vua sở hữu những thần lực này, một hôm, sai người mang xiềng vàng đi mời long vương tên là Kāḷa, người sống trọn một kiếp và đã được thấy hình tướng của bốn vị Phật, đến rồi cho ngự trên một chiếc ngai quý giá dưới lọng trắng. Sau khi cúng dường bằng trăm loại hoa thủy sinh và hoa trên cạn, cùng với hoa bằng vàng, và được bao quanh bởi mười sáu ngàn vũ nữ trang điểm đủ mọi trang sức, vua nói rằng: ‘Xin hãy hiện ra trước mắt tôi hình tướng của bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có trí tuệ vô biên, bậc Chuyển Luân Vương của Chánh pháp cao thượng.’ Rồi trong khi chiêm ngưỡng hình ảnh Đức Phật do vị ấy hóa hiện – một hình ảnh lộng lẫy với ba mươi hai tướng đại nhân được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ, sinh ra từ năng lực của phước báu tỏa khắp toàn thân, giống như mặt nước được trang điểm bởi những đóa sen hồng, sen xanh, sen trắng nở rộ; giống như bầu trời rực rỡ bởi vẻ đẹp tỏa sáng của mạng lưới tia sáng trong trẻo từ các vì sao; duyên dáng với vòng hào quang một tầm lan tỏa, được dệt nên bởi những tia sáng nhiều màu sắc khác nhau như xanh, vàng, đỏ, giống như đỉnh núi vàng được bao quanh bởi cầu vồng và những tia chớp rực rỡ trong ánh hoàng hôn; có vẻ đẹp của đỉnh đầu duyên dáng, rực rỡ bởi những tia sáng ketumālā trong sạch, không tỳ vết, với nhiều màu sắc khác nhau; và như một liều thuốc bổ cho mắt của các chúng Phạm thiên, chư thiên, loài người, rồng và dạ-xoa – vua đã thực hiện một sự cúng dường gọi là cúng dường bằng mắt trong suốt bảy ngày.

රාජා කිර අභිසෙකං පාපුණිත්වා තීණියෙව සංවච්ඡරානි බාහිරකපාසණ්ඩං පරිග්ගණ්හි. චතුත්ථෙ සංවච්ඡරෙ බුද්ධසාසනෙ පසීදි. තස්ස කිර පිතා බින්දුසාරො බ්‍රාහ්මණභත්තො අහොසි, සො බ්‍රාහ්මණානඤ්ච බ්‍රාහ්මණජාතියපාසණ්ඩානඤ්ච පණ්ඩරඞ්ගපරිබ්බාජකාදීනං සට්ඨිසහස්සමත්තානං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි. අසොකොපි පිතරා පවත්තිතං දානං අත්තනො අන්තෙපුරෙ තථෙව දදමානො එකදිවසං සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො තෙ උපසමපරිබාහිරෙන ආචාරෙන භුඤ්ජමානෙ අසංයතින්ද්‍රියෙ අවිනීතඉරියාපථෙ දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘ඊදිසං දානං උපපරික්ඛිත්වා යුත්තට්ඨානෙ දාතුං වට්ටතී’’ති. එවං චින්තෙත්වා අමච්චෙ ආහ – ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, අත්තනො අත්තනො සාධුසම්මතෙ [Pg.34] සමණබ්‍රාහ්මණෙ අන්තෙපුරං අතිහරථ, දානං දස්සාමා’’ති. අමච්චා ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො පටිස්සුණිත්වා තෙ තෙ පණ්ඩරඞ්ගපරිබ්බාජකාජීවකනිගණ්ඨාදයො ආනෙත්වා ‘‘ඉමෙ, මහාරාජ, අම්හාකං අරහන්තො’’ති ආහංසු.

Nghe nói, sau khi đăng quang, đức vua đã theo ngoại đạo chỉ trong ba năm. Vào năm thứ tư, vua có tín tâm nơi Phật giáo. Nghe nói, phụ thân của vua là Bindusāra, là người sùng bái Bà-la-môn; vị ấy đã thiết lập vật thực cúng dường thường xuyên cho khoảng sáu mươi ngàn người, gồm các Bà-la-môn và các ngoại đạo thuộc dòng dõi Bà-la-môn như các du sĩ Paṇḍaraṅga. Vua Asoka cũng vậy, trong khi vẫn tiếp tục cúng dường như vậy trong cung của mình theo sự khởi xướng của phụ thân, một hôm, đứng ở cửa sổ sư tử, thấy họ đang ăn với thái độ thiếu sự thanh tịnh, không thu thúc các căn, và có oai nghi không được rèn luyện, vua suy nghĩ: ‘Nên xem xét sự bố thí như thế này và cúng dường vào nơi thích hợp.’ Suy nghĩ như vậy, vua nói với các vị đại thần: ‘Này các khanh, hãy đi mời các vị sa-môn, bà-la-môn mà mỗi người trong các khanh cho là bậc thiện nhân vào cung, chúng ta sẽ cúng dường.’ Các vị đại thần vâng lời vua: ‘Tâu bệ hạ, hay lắm,’ rồi mời các vị như du sĩ Paṇḍaraṅga, Ājīvaka, Nigaṇṭha đến và tâu rằng: ‘Tâu đại vương, đây là các bậc A-la-hán của chúng thần.’

අථ රාජා අන්තෙපුරෙ උච්චාවචානි ආසනානි පඤ්ඤපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡන්තූ’’ති වත්වා ආගතාගතෙ ආහ – ‘‘අත්තනො අත්තනො පතිරූපෙ ආසනෙ නිසීදථා’’ති. තෙසු එකච්චෙ භද්දපීඨකෙසු, එකච්චෙ ඵලකපීඨකෙසු නිසීදිංසු. තෙ දිස්වා රාජා ‘‘නත්ථි නෙසං අන්තො සාරො’’ති ඤත්වා තෙසං අනුරූපං ඛාදනීයං භොජනීයං දත්වා උය්‍යොජෙසි.

Bấy giờ, đức vua cho sắp đặt các chỗ ngồi cao thấp khác nhau trong cung, rồi nói: ‘Xin mời vào,’ và nói với từng người đến: ‘Xin hãy ngồi vào chỗ thích hợp với mình.’ Trong số họ, một số ngồi trên những chiếc ghế tốt, một số ngồi trên những chiếc ghế bằng ván. Thấy vậy, đức vua biết rằng: ‘Bên trong những người này không có cốt lõi,’ rồi sau khi cúng dường họ thức ăn cứng và thức ăn mềm tương xứng, vua đã cho họ ra về.

එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එකදිවසං රාජා සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො අද්දස නිග්‍රොධසාමණෙරං රාජඞ්ගණෙන ගච්ඡන්තං දන්තං ගුත්තං සන්තින්ද්‍රියං ඉරියාපථසම්පන්නං. කො පනායං නිග්‍රොධො නාම? බින්දුසාරරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තස්ස සුමනරාජකුමාරස්ස පුත්තො.

Khi thời gian trôi qua như vậy, một hôm, đức vua đang đứng ở cửa sổ sư tử đã trông thấy sa-di Nigrodha đang đi ngang qua sân rồng, (vị ấy) được điều phục, được phòng hộ, có các căn tịch tịnh, có oai nghi tề chỉnh. Vị tên Nigrodha này là ai vậy? (Vị ấy là) con trai của vương tử Sumana, trưởng tử của vua Bindusāra.

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා –

Về việc ấy, đây là câu chuyện tuần tự –

බින්දුසාරරඤ්ඤො කිර දුබ්බලකාලෙයෙව අසොකකුමාරො අත්තනා ලද්ධං උජ්ජෙනීරජ්ජං පහාය ආගන්ත්වා සබ්බනගරං අත්තනො හත්ථගතං කත්වා සුමනරාජකුමාරං අග්ගහෙසි. තංදිවසමෙව සුමනස්ස රාජකුමාරස්ස සුමනා නාම දෙවී පරිපුණ්ණගබ්භා අහොසි. සා අඤ්ඤාතකවෙසෙන නික්ඛමිත්වා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරං චණ්ඩාලගාමං සන්ධාය ගච්ඡන්තී ජෙට්ඨකචණ්ඩාලස්ස ගෙහතො අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ‘‘ඉතො එහි, සුමනෙ’’ති වදන්තියා සද්දං සුත්වා තස්සා සමීපං ගතා. දෙවතා අත්තනො ආනුභාවෙන එකං සාලං නිම්මිනිත්වා ‘‘එත්ථ වසාහී’’ති අදාසි. සා තං සාලං පාවිසි. ගතදිවසෙයෙව ච පුත්තං විජායි. සා තස්ස නිග්‍රොධදෙවතාය පරිග්ගහිතත්තා ‘‘නිග්‍රොධො’’ ත්වෙව නාමං අකාසි. ජෙට්ඨකචණ්ඩාලො දිට්ඨදිවසතො පභුති තං අත්තනො සාමිධීතරං විය මඤ්ඤමානො නිබද්ධවත්තං පට්ඨපෙසි. රාජධීතා තත්ථ සත්ත වස්සානි වසි. නිග්‍රොධකුමාරොපි සත්තවස්සිකො ජාතො. තදා මහාවරුණත්ථෙරො නාම එකො අරහා දාරකස්ස හෙතුසම්පදං දිස්වා රක්ඛිත්වා තත්ථ විහරමානො ‘‘සත්තවස්සිකො දානි දාරකො, කාලො නං පබ්බාජෙතු’’න්ති [Pg.35] චින්තෙත්වා රාජධීතාය ආරොචාපෙත්වා නිග්‍රොධකුමාරං පබ්බාජෙසි. කුමාරො ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. සො එකදිවසං පාතොව සරීරං ජග්ගිත්වා ආචරියුපජ්ඣායවත්තං කත්වා පත්තචීවරමාදාය ‘‘මාතුඋපාසිකාය ගෙහද්වාරං ගච්ඡාමී’’ති නික්ඛමි. මාතුනිවාසනට්ඨානඤ්චස්ස දක්ඛිණද්වාරෙන නගරං පවිසිත්වා නගරමජ්ඣෙන ගන්ත්වා පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ගන්තබ්බං හොති.

Tương truyền, ngay khi vua Bindusāra lâm bệnh, vương tử Asoka đã từ bỏ vương quốc Ujjenī mà mình đã nhận được, trở về, thâu tóm toàn bộ thành phố vào tay mình rồi bắt giữ vương tử Sumana. Ngay trong ngày hôm ấy, chánh phi của vương tử Sumana tên là Sumanā đang mang thai tròn tháng. Nàng cải trang thành người lạ ra đi, trong khi đang hướng đến một ngôi làng của hạng Chiên-đà-la ở không xa, nàng nghe tiếng của vị thiên nữ ngự tại một cây đa ở không xa nhà của người trưởng làng Chiên-đà-la đang nói: “Sumanā, hãy lại đây,” rồi đi đến gần vị ấy. Vị thiên nữ dùng oai lực của mình hóa hiện một căn nhà và trao cho nàng rằng: “Hãy ở tại đây.” Nàng đã đi vào căn nhà ấy. Và ngay trong ngày đến, nàng đã hạ sanh một người con trai. Vì được vị thiên nữ cây đa bảo hộ, nàng đã đặt tên cho con là “Nigrodha”. Người trưởng làng Chiên-đà-la, từ ngày trông thấy, đã xem nàng như con gái của chủ mình và đã thiết lập phận sự thường xuyên. Công chúa đã sống ở đó bảy năm. Vương tử Nigrodha cũng đã được bảy tuổi. Khi ấy, một vị A-la-hán tên là trưởng lão Mahāvaruṇa, trong khi đang trú tại đó, đã thấy được sự đầy đủ về nhân duyên của đứa trẻ và đã bảo hộ cậu. Vị ấy suy nghĩ rằng: “Nay đứa trẻ đã bảy tuổi, đã đến lúc cho nó xuất gia,” rồi cho báo tin đến công chúa và đã cho vương tử Nigrodha xuất gia. Vương tử đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến tóc. Một hôm, vị ấy vào lúc sáng sớm, sau khi làm vệ sinh thân thể, làm phận sự đối với thầy tế độ và thầy yết-ma, đã mang y bát và ra đi với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến cửa nhà của mẹ là nữ cận sự.” Và nơi ở của mẹ vị ấy phải đi vào thành phố qua cửa phía nam, đi xuyên qua giữa thành phố, rồi ra khỏi bằng cửa phía đông.

තෙන ච සමයෙන අසොකො ධම්මරාජා පාචීනදිසාභිමුඛො සීහපඤ්ජරෙ චඞ්කමති. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව නිග්‍රොධො රාජඞ්ගණං සම්පාපුණි සන්තින්ද්‍රියො සන්තමානසො යුගමත්තං පෙක්ඛමානො. තෙන වුත්තං – ‘‘එකදිවසං රාජා සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො අද්දස නිග්‍රොධසාමණෙරං රාජඞ්ගණෙන ගච්ඡන්තං දන්තං ගුත්තං සන්තින්ද්‍රියං ඉරියාපථසම්පන්න’’න්ති. දිස්වා පනස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ජනො සබ්බොපි වික්ඛිත්තචිත්තො භන්තමිගප්පටිභාගො. අයං පන දාරකො අවික්ඛිත්තචිත්තො අතිවිය චස්ස ආලොකිතවිලොකිතං සමිඤ්ජනපසාරණඤ්ච සොභති. අද්ධා එතස්ස අබ්භන්තරෙ ලොකුත්තරධම්මො භවිස්සතී’’ති රඤ්ඤො සහ දස්සනෙනෙව සාමණෙරෙ චිත්තං පසීදි, පෙමං සණ්ඨහි. කස්මා? පුබ්බෙ හි කිර පුඤ්ඤකරණකාලෙ එස රඤ්ඤො ජෙට්ඨභාතා වාණිජකො අහොසි. වුත්තම්පි හෙතං –

Và vào lúc ấy, Pháp vương Asoka đang đi kinh hành ở cửa sổ sư tử, mặt hướng về phương đông. Ngay lúc đó, sa-di Nigrodha, với các căn tịch tịnh, tâm ý an tịnh, mắt nhìn xuống một tầm ách, đã đi đến sân rồng. Vì thế, đã được nói rằng: “Một hôm, đức vua đang đứng ở cửa sổ sư tử đã trông thấy sa-di Nigrodha đang đi ngang qua sân rồng, (vị ấy) được điều phục, được phòng hộ, có các căn tịch tịnh, có oai nghi tề chỉnh.” Và sau khi trông thấy, vua đã có ý nghĩ này: “Tất cả những người này tâm đều tán loạn, giống như con nai đang hoảng sợ. Còn đứa trẻ này thì tâm không tán loạn, và cách nhìn tới, nhìn lui, cách co vào, duỗi ra của nó thật vô cùng đẹp đẽ. Chắc chắn bên trong đứa trẻ này phải có pháp siêu thế.” Ngay khi vừa trông thấy, tâm của đức vua đã trở nên tịnh tín nơi vị sa-di, và lòng thương mến đã phát sanh. Vì sao vậy? Tương truyền, vì trong một tiền kiếp, vào lúc làm phước, vị này đã là người anh cả của đức vua, một người buôn bán. Điều này cũng đã được nói đến:

‘‘පුබ්බෙ ව සන්නිවාසෙන, පච්චුප්පන්නහිතෙන වා;

එවං තං ජායතෙ පෙමං, උප්පලං ව යථොදකෙ’’ති. (ජා. 1.2.174);

“Do đã từng chung sống trong quá khứ, hoặc do sự giúp đỡ trong hiện tại; lòng thương mến ấy sanh khởi như vậy, giống như hoa sen sanh trong nước.”

අථ රාජා සඤ්ජාතපෙමො සබහුමානො ‘‘එතං සාමණෙරං පක්කොසථා’’ති අමච්චෙ පෙසෙසි. ‘‘තෙ අතිචිරායන්තී’’ති පුන ද්වෙ තයො පෙසෙසි – ‘‘තුරිතං ආගච්ඡතූ’’ති. සාමණෙරො අත්තනො පකතියා එව අගමාසි. රාජා පතිරූපමාසනං ඤත්වා ‘‘නිසීදථා’’ති ආහ. සො ඉතො චිතො ච විලොකෙත්වා ‘‘නත්ථි දානි අඤ්ඤෙ භික්ඛූ’’ති සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තං රාජපල්ලඞ්කං උපසඞ්කමිත්වා පත්තග්ගහණත්ථාය රඤ්ඤො ආකාරං දස්සෙසි. රාජා තං පල්ලඞ්කසමීපං උපගච්ඡන්තංයෙව දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අජ්ජෙව දානි අයං සාමණෙරො ඉමස්ස ගෙහස්ස සාමිකො භවිස්සතී’’ති සාමණෙරො රඤ්ඤො හත්ථෙ පත්තං දත්වා පල්ලඞ්කං අභිරුහිත්වා නිසීදි. රාජා අත්තනො අත්ථාය සම්පාදිතං සබ්බං යාගුඛජ්ජකභත්තවිකතිං [Pg.36] උපනාමෙසි. සාමණෙරො අත්තනො යාපනීයමත්තකමෙව සම්පටිච්ඡි. භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා ආහ – ‘‘සත්ථාරා තුම්හාකං දින්නොවාදං ජානාථා’’ති? ‘‘ජානාමි, මහාරාජ, එකදෙසෙනා’’ති. ‘‘තාත, මය්හම්පි නං කථෙහී’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජා’’ති රඤ්ඤො අනුරූපං ධම්මපදෙ අප්පමාදවග්ගං අනුමොදනත්ථාය අභාසි.

Bấy giờ, đức vua, với lòng thương mến và sự kính trọng sâu sắc đã phát sanh, đã phái các vị quan đi và nói: “Hãy mời vị sa-di ấy lại đây.” Nghĩ rằng “Họ chậm trễ quá,” vua lại phái thêm hai, ba người nữa đi, nói rằng: “Hãy mau đến đây.” Vị sa-di vẫn đi theo phong thái tự nhiên của mình. Đức vua, biết được chỗ ngồi thích hợp, đã nói: “Xin mời ngài ngồi.” Vị ấy nhìn qua nhìn lại, biết rằng “nay không có vị tỳ-khưu nào khác,” rồi tiến đến ngai vàng có lọng trắng được dựng lên, và ra dấu cho đức vua để nhận lấy bát. Đức vua, ngay khi thấy vị ấy tiến đến gần ngai vàng, đã suy nghĩ: “Ngay hôm nay, vị sa-di này sẽ trở thành người chủ của ngôi nhà này.” Vị sa-di trao bát vào tay đức vua, bước lên ngai vàng và ngồi xuống. Đức vua đã dâng cúng tất cả các loại cháo, vật thực cứng, và cơm đã được chuẩn bị cho chính mình. Vị sa-di chỉ nhận lấy vừa đủ để duy trì sinh mạng. Khi việc thọ thực đã xong, đức vua hỏi: “Ngài có biết lời giáo huấn mà bậc Đạo Sư đã ban cho các ngài không?” “Tâu đại vương, tôi biết một phần.” “Thưa ngài, xin hãy nói điều đó cho tôi nghe nữa.” “Lành thay, tâu đại vương,” vị sa-di đã thuyết phẩm Không Dễ Dãi trong Kinh Pháp Cú, một bài pháp thích hợp với đức vua, để tùy hỷ phước báu.

රාජා පන ‘‘අප්පමාදො අමතපදං, පමාදො මච්චුනො පද’’න්ති සුත්වාව ‘‘අඤ්ඤාතං, තාත, පරියොසාපෙහී’’ති ආහ. අනුමොදනාවසානෙ ච ‘‘අට්ඨ තෙ, තාත, ධුවභත්තානි දම්මී’’ති ආහ. සාමණෙරො ආහ – ‘‘එතානි අහං උපජ්ඣායස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, උපජ්ඣායො නාමා’’ති? ‘‘වජ්ජාවජ්ජං දිස්වා චොදෙතා සාරෙතා ච, මහාරාජා’’ති. ‘‘අඤ්ඤානිපි තෙ, තාත, අට්ඨ දම්මී’’ති. ‘‘එතානි ආචරියස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, ආචරියො නාමා’’ති? ‘‘ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛිතබ්බකධම්මෙසු පතිට්ඨාපෙතා, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, තාත, අඤ්ඤානිපි තෙ අට්ඨ දම්මී’’ති. ‘‘එතානිපි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, භික්ඛුසඞ්ඝො නාමා’’ති? ‘‘යං නිස්සාය, මහාරාජ, අම්හාකං ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච මම ච පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා චා’’ති. රාජා භිය්‍යොසො මත්තාය තුට්ඨචිත්තො ආහ – ‘‘අඤ්ඤානිපි තෙ, තාත, අට්ඨ දම්මී’’ති. සාමණෙරො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ ද්වත්තිංස භික්ඛූ ගහෙත්වා රාජන්තෙපුරං පවිසිත්වා භත්තකිච්චමකාසි. රාජා ‘‘අඤ්ඤෙපි ද්වත්තිංස භික්ඛූ තුම්හෙහි සද්ධිං ස්වෙ භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති එතෙනෙව උපායෙන දිවසෙ දිවසෙ වඩ්ඪාපෙන්තො සට්ඨිසහස්සානං බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකාදීනං භත්තං උපච්ඡින්දිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ සට්ඨිසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි නිග්‍රොධත්ථෙරෙ ගතෙනෙව පසාදෙන. නිග්‍රොධත්ථෙරොපි රාජානං සපරිසං තීසු සරණෙසු පඤ්චසු ච සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා බුද්ධසාසනෙ පොථුජ්ජනිකෙන පසාදෙන අචලප්පසාදං කත්වා පතිට්ඨාපෙසි. පුන රාජා අසොකාරාමං නාම මහාවිහාරං කාරෙත්වා සට්ඨිසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි. සකලජම්බුදීපෙ චතුරාසීතියා නගරසහස්සෙසු චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි කාරාපෙසි චතුරාසීතිසහස්සචෙතියපටිමණ්ඩිතානි ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන.

Vua thì, vừa nghe xong câu "Không phóng dật là con đường bất tử, phóng dật là con đường của tử thần" liền nói: "Này con, ta đã hiểu rồi, con hãy kết thúc đi." Và vào lúc cuối bài tùy hỷ, vua nói: "Này con, ta cúng dường cho con tám phần vật thực thường xuyên." Vị Sa-di nói: "Tâu Đại vương, những phần này con xin dâng lên thầy tế độ của con." "Này con, vị gọi là thầy tế độ là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là vị thấy được điều có lỗi và không có lỗi, rồi khiển trách và nhắc nhở." "Này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." "Tâu Đại vương, những phần này con xin dâng lên thầy giáo thọ của con." "Này con, vị gọi là thầy giáo thọ là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là vị làm cho an trú trong các pháp cần phải học trong giáo pháp này." "Lành thay, này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." "Tâu Đại vương, những phần này con cũng xin dâng lên Tăng chúng." "Này con, vị gọi là Tăng chúng là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là đoàn thể mà nhờ nương vào đó, sự xuất gia và sự thọ cụ túc giới của các vị thầy tế độ, thầy giáo thọ của chúng con và của chính con được thành tựu." Vua với tâm hoan hỷ vượt bậc đã nói: "Này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." Vị Sa-di nói "Lành thay" rồi nhận lấy, vào ngày hôm sau, vị ấy dẫn theo ba mươi hai vị tỳ-khưu đi vào hoàng cung và đã làm phận sự về vật thực. Vua nói: "Vào ngày mai, mong rằng thêm ba mươi hai vị tỳ-khưu khác nữa cùng với các ngài hãy nhận vật thực." Bằng phương cách ấy, nhà vua đã tăng thêm mỗi ngày, đã cắt đi phần vật thực của sáu mươi ngàn vị Bà-la-môn, du sĩ, v.v... và đã thiết lập vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu trong hoàng cung, chỉ vì lòng tịnh tín đã phát sanh đối với trưởng lão Nigrodha. Trưởng lão Nigrodha cũng đã làm cho nhà vua cùng với đoàn tùy tùng được an trú trong tam quy và ngũ giới, và đã làm cho (nhà vua) có được niềm tin bất động trong giáo pháp của Đức Phật, (vượt lên) trên niềm tin của hàng phàm phu, rồi làm cho an trú (trong đó). Lại nữa, nhà vua đã cho xây dựng một ngôi đại tự viện tên là Asokārāma và đã thiết lập vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu. (Nhà vua) đã cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện tại tám mươi bốn ngàn thành phố trên toàn cõi Diêm-phù-đề, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn bảo tháp, một cách đúng pháp, chứ không phải phi pháp.

එකදිවසං කිර රාජා අසොකාරාමෙ මහාදානං දත්වා සට්ඨිසහස්සභික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසජ්ජ සඞ්ඝං චතූහි පච්චයෙහි පවාරෙත්වා ඉමං පඤ්හං පුච්ඡි [Pg.37] – ‘‘භන්තෙ, භගවතා දෙසිතධම්මො නාම කිත්තකො හොතී’’ති? ‘‘අඞ්ගතො, මහාරාජ, නවඞ්ගානි, ඛන්ධතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති. රාජා ධම්මෙ පසීදිත්වා ‘‘එකෙකං ධම්මක්ඛන්ධං එකෙකවිහාරෙන පූජෙස්සාමී’’ති එකදිවසමෙව ඡන්නවුතිකොටිධනං විසජ්ජෙත්වා අමච්චෙ ආණාපෙසි – ‘‘එථ, භණෙ, එකමෙකස්මිං නගරෙ එකමෙකං විහාරං කාරාපෙන්තා චතුරාසීතියා නගරසහස්සෙසු චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි කාරාපෙථා’’ති. සයඤ්ච අසොකාරාමෙ අසොකමහාවිහාරත්ථාය කම්මං පට්ඨපෙසි. සඞ්ඝො ඉන්දගුත්තත්ථෙරං නාම මහිද්ධිකං මහානුභාවං ඛීණාසවං නවකම්මාධිට්ඨායකං අදාසි. ථෙරො යං යං න නිට්ඨාති තං තං අත්තනො ආනුභාවෙන නිට්ඨාපෙසි. එවම්පි තීහි සංවච්ඡරෙහි විහාරකම්මං නිට්ඨාපෙසි. එකදිවසමෙව සබ්බනගරෙහි පණ්ණානි ආගමිංසු.

Nghe nói, vào một ngày nọ, nhà vua sau khi đã thực hiện một cuộc đại bố thí tại tu viện Asokārāma, ngồi giữa Tăng chúng gồm sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu, đã thỉnh mời Tăng chúng với tứ vật dụng, rồi hỏi câu hỏi này: "Bạch chư Tôn giả, giáo pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng có số lượng là bao nhiêu?" (Các vị tỳ-khưu trả lời): "Tâu Đại vương, về phương diện chi phần thì có chín chi phần, về phương diện uẩn thì có tám mươi bốn ngàn pháp uẩn." Vua tịnh tín nơi giáo pháp, (nghĩ rằng): "Ta sẽ cúng dường mỗi một pháp uẩn bằng một ngôi tự viện," chỉ trong một ngày, đã chi ra chín mươi sáu ức tài sản và ra lệnh cho các vị quan đại thần: "Này các khanh, hãy đến đây. Trong khi cho xây dựng mỗi một ngôi tự viện tại mỗi một thành phố, các khanh hãy cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện tại tám mươi bốn ngàn thành phố." Và chính nhà vua cũng đã bắt đầu công việc (xây dựng) tại tu viện Asokārāma vì (mục đích xây dựng) ngôi đại tự viện Asoka. Tăng chúng đã giao phó (công việc) cho vị trưởng lão tên là Indagutta, một vị có đại thần lực, đại oai lực, một bậc lậu tận, làm người giám sát công trình mới. Vị trưởng lão, bất cứ công việc nào không hoàn thành, ngài đã dùng oai lực của mình để làm cho hoàn thành. Mặc dù vậy, ngài đã làm cho công việc xây dựng tự viện được hoàn tất trong ba năm. Chỉ trong một ngày, thư từ tất cả các thành phố đã được gửi đến.

අමච්චා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘නිට්ඨිතානි, දෙව, චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානී’’ති. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘ඉතො සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන විහාරමහො භවිස්සති. සබ්බෙ අට්ඨ සීලඞ්ගානි සමාදියිත්වා අන්තොනගරෙ ච බහිනගරෙ ච විහාරමහං පටියාදෙන්තූ’’ති. තතො සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතාය අනෙකසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යාය චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය පරිවුතො දෙවලොකෙ අමරවතියා රාජධානියා සිරිතො අධිකතරසස්සිරීකං විය නගරං කාතුකාමෙන උස්සාහජාතෙන මහාජනෙන අලඞ්කතපටියත්තං නගරං අනුවිචරන්තො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ අට්ඨාසි.

Các vị quan đại thần đã tâu lên vua: "Tâu bệ hạ, tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện đã được hoàn tất." Vua đã cho loan trống trong thành: "Kể từ hôm nay, sau bảy ngày nữa, sẽ có lễ khánh thành tự viện. Tất cả mọi người hãy thọ trì bát quan trai giới và hãy chuẩn bị cho lễ khánh thành tự viện cả trong và ngoài thành." Sau đó, bảy ngày trôi qua, nhà vua được vây quanh bởi bốn binh chủng với số lượng nhiều trăm ngàn, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, trong khi đi tuần du khắp thành phố, nơi đã được trang hoàng và chuẩn bị bởi đám đông dân chúng nhiệt thành, những người có mong muốn làm cho thành phố trở nên huy hoàng hơn cả vẻ huy hoàng của kinh thành Amaravatī ở cõi trời, đã đi đến tự viện và đã đứng giữa Tăng chúng.

තස්මිඤ්ච ඛණෙ සන්නිපතිතා අසීති භික්ඛුකොටියො අහෙසුං, භික්ඛුනීනඤ්ච ඡන්නවුතිසතසහස්සානි. තත්ථ ඛීණාසවභික්ඛූයෙව සතසහස්සසඞ්ඛ්‍යා අහෙසුං. තෙසං එතදහොසි – ‘‘සචෙ රාජා අත්තනො අධිකාරං අනවසෙසං පස්සෙය්‍ය අතිවිය බුද්ධසාසනෙ පසීදෙය්‍යා’’ති. තතො ලොකවිවරණං නාම පාටිහාරියං අකංසු. රාජා අසොකාරාමෙ ඨිතොව චතුද්දිසා අනුවිලොකෙන්තො සමන්තතො සමුද්දපරියන්තං ජම්බුදීපං පස්සති චතුරාසීතිඤ්ච විහාරසහස්සානි උළාරාය විහාරමහපූජාය විරොචමානානි. සො තං විභූතිං පස්සමානො උළාරෙන පීතිපාමොජ්ජෙන සමන්නාගතො ‘‘අත්ථි පන අඤ්ඤස්සපි කස්සචි එවරූපං පීතිපාමොජ්ජං උප්පන්නපුබ්බ’’න්ති චින්තෙන්තො භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං ලොකනාථස්ස දසබලස්ස සාසනෙ කො මහාපරිච්චාගං පරිච්චජි. කස්ස [Pg.38] පරිච්චාගො මහන්තොති? භික්ඛුසඞ්ඝො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස භාරං අකාසි. ථෙරො ආහ – ‘‘මහාරාජ, දසබලස්ස සාසනෙ පච්චයදායකො නාම තයා සදිසො ධරමානෙපි තථාගතෙ න කොචි අහොසි, තවෙව පරිච්චාගො මහා’’ති. රාජා ථෙරස්ස වචනං සුත්වා උළාරෙන පීතිපාමොජ්ජෙන නිරන්තරං ඵුට්ඨසරීරො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘නත්ථි කිර මයා සදිසො පච්චයදායකො, මය්හං කිර පරිච්චාගො මහා, අහං කිර දෙය්‍යධම්මෙන සාසනං පග්ගණ්හාමි. කිං පනාහං එවං සති සාසනස්ස දායාදො හොමි, න හොමී’’ති. තතො භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘භවාමි නු ඛො අහං, භන්තෙ, සාසනස්ස දායාදො’’ති?

Và vào lúc ấy, có tám mươi koṭi vị tỳ khưu và chín mươi sáu trăm ngàn vị tỳ khưu ni đã hội họp. Trong số ấy, chỉ riêng các vị tỳ khưu A-la-hán đã có số lượng là một trăm ngàn. Các vị ấy đã có ý nghĩ này: “Nếu đức vua thấy được việc làm phi thường của mình một cách không sót, ngài sẽ vô cùng hoan hỷ trong Phật giáo.” Do đó, các vị ấy đã thực hiện thần thông gọi là ‘khai mở thế gian’. Đức vua, đang đứng trong tu viện Asoka, nhìn quanh bốn phương, thấy được cõi Diêm-phù-đề cho đến tận bờ đại dương ở khắp xung quanh, và tám mươi bốn ngàn ngôi tu viện đang rực rỡ với lễ cúng dường tu viện vĩ đại. Vị ấy, khi thấy sự huy hoàng đó, tràn đầy hỷ lạc to lớn, suy nghĩ rằng: “Liệu có ai khác đã từng có được niềm hỷ lạc như thế này trước đây không?” rồi hỏi chư Tăng: “Bạch chư đại đức, trong giáo pháp của đức Thế Tôn, bậc Thập Lực, vị Lãnh Đạo Thế Gian của chúng con, ai đã thực hiện sự bố thí vĩ đại? Sự bố thí của ai là lớn lao nhất?” Chư Tăng đã giao trách nhiệm cho trưởng lão Moggaliputtatissa. Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, trong giáo pháp của bậc Thập Lực, không có người thí chủ nào cúng dường vật dụng tương tự như ngài, ngay cả khi đức Như Lai còn tại thế cũng không có ai. Sự bố thí của ngài quả là vĩ đại.” Đức vua nghe lời của vị trưởng lão, toàn thân thấm nhuần hỷ lạc to lớn không gián đoạn, đã suy nghĩ: “Hình như không có người thí chủ nào cúng dường vật dụng giống như ta, hình như sự bố thí của ta là vĩ đại, hình như ta đang hộ trì giáo pháp bằng các vật phẩm đáng cúng dường. Vậy thì, ta có phải là người thừa kế của giáo pháp hay không?” Do đó, ngài đã hỏi chư Tăng: “Bạch chư đại đức, con có phải là người thừa kế của giáo pháp không?”

තතො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො රඤ්ඤො ඉදං වචනං සුත්වා රාජපුත්තස්ස මහින්දස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං සම්පස්සමානො ‘‘සචෙ අයං කුමාරො පබ්බජිස්සති සාසනස්ස අතිවිය වුඩ්ඪි භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා රාජානං එතදවොච – ‘‘න ඛො, මහාරාජ, එත්තාවතා සාසනස්ස දායාදො හොති; අපිච ඛො පච්චයදායකොති වා උපට්ඨාකොති වා සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යොපි හි, මහාරාජ, පථවිතො යාව බ්‍රහ්මලොකපරිමාණං පච්චයරාසිං දදෙය්‍ය සොපි ‘සාසනෙ දායාදො’ති සඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡතී’’ති. ‘‘අථ කථං චරහි, භන්තෙ, සාසනස්ස දායාදො හොතී’’ති? ‘‘යො හි කොචි, මහාරාජ, අඩ්ඪො වා දලිද්දො වා අත්තනො ඔරසං පුත්තං පබ්බාජෙති – අයං වුච්චති, මහාරාජ, දායාදො සාසනස්සා’’ති.

Do đó, trưởng lão Moggaliputtatissa, sau khi nghe lời này của đức vua, thấy rõ sự đầy đủ về duyên lành của hoàng tử Mahinda, đã suy nghĩ rằng: “Nếu vị hoàng tử này xuất gia, giáo pháp sẽ được phát triển vô cùng,” rồi nói với đức vua điều này: “Tâu đại vương, chỉ với chừng ấy thì chưa phải là người thừa kế của giáo pháp; mà chỉ được kể là người cúng dường vật dụng hay là người hộ độ. Thật vậy, tâu đại vương, cho dù có người nào bố thí một khối vật dụng lớn từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên, người ấy cũng không được kể là ‘người thừa kế trong giáo pháp’.” “Vậy thì, bạch đại đức, làm thế nào để trở thành người thừa kế của giáo pháp?” “Thật vậy, tâu đại vương, bất cứ ai, dù giàu hay nghèo, cho con trai ruột của mình xuất gia – người này, tâu đại vương, được gọi là người thừa kế của giáo pháp.”

එවං වුත්තෙ අසොකො රාජා ‘‘අහං කිර එවරූපං පරිච්චාගං කත්වාපි නෙව සාසනස්ස දායාදභාවං පත්තො’’ති සාසනෙ දායාදභාවං පත්ථයමානො ඉතො චිතො ච විලොකෙත්වා අද්දස මහින්දකුමාරං අවිදූරෙ ඨිතං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘කිඤ්චාපි අහං ඉමං කුමාරං තිස්සකුමාරස්ස පබ්බජිතකාලතො පභුති ඔපරජ්ජෙ ඨපෙතුකාමො, අථ ඛො ඔපරජ්ජතොපි පබ්බජ්ජාව උත්තමා’’ති. තතො කුමාරං ආහ – ‘‘සක්ඛසි ත්වං, තාත, පබ්බජිතු’’න්ති? කුමාරො පකතියාපි තිස්සකුමාරස්ස පබ්බජිතකාලතො පභුති පබ්බජිතුකාමොව රඤ්ඤො වචනං සුත්වා අතිවිය පාමොජ්ජජාතො හුත්වා ආහ – ‘‘පබ්බජාමි, දෙව, මං පබ්බාජෙත්වා තුම්හෙ සාසනදායාදා හොථා’’ති.

Khi được nói như vậy, vua Asoka, mong muốn địa vị người thừa kế trong giáo pháp, nghĩ rằng: “Ta, dù đã thực hiện sự bố thí như vậy, vẫn chưa đạt được địa vị người thừa kế của giáo pháp,” rồi nhìn qua nhìn lại và thấy hoàng tử Mahinda đang đứng gần đó. Sau khi thấy, ngài đã có ý nghĩ này: “Mặc dù ta muốn đặt hoàng tử này vào ngôi vị thái tử kể từ khi hoàng tử Tissa xuất gia, nhưng việc xuất gia còn cao quý hơn cả ngôi vị thái tử.” Do đó, ngài nói với hoàng tử: “Này con, con có thể xuất gia không?” Vị hoàng tử, vốn đã muốn xuất gia kể từ khi hoàng tử Tissa xuất gia, sau khi nghe lời của đức vua, đã vô cùng hoan hỷ và nói: “Tâu phụ hoàng, con sẽ xuất gia. Xin phụ hoàng hãy cho con xuất gia để ngài trở thành người thừa kế của giáo pháp.”

තෙන ච සමයෙන රාජධීතා සඞ්ඝමිත්තාපි තස්මිංයෙව ඨානෙ ඨිතා හොති. තස්සා ච සාමිකො අග්ගිබ්‍රහ්මා නාම කුමාරො යුවරාජෙන තිස්සකුමාරෙන [Pg.39] සද්ධිං පබ්බජිතො හොති. රාජා තං දිස්වා ආහ – ‘‘ත්වම්පි, අම්ම, පබ්බජිතුං සක්ඛසී’’ති? ‘‘සාධු, තාත, සක්කොමී’’ති. රාජා පුත්තානං මනං ලභිත්වා පහට්ඨචිත්තො භික්ඛුසඞ්ඝං එතදවොච – ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ දාරකෙ පබ්බාජෙත්වා මං සාසනෙ දායාදං කරොථා’’ති. සඞ්ඝො රඤ්ඤො වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා කුමාරං මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන උපජ්ඣායෙන මහාදෙවත්ථෙරෙන ච ආචරියෙන පබ්බාජෙසි. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරෙන ආචරියෙන උපසම්පාදෙසි. තදා කිර කුමාරො පරිපුණ්ණවීසතිවස්සොව හොති. සො තස්මිංයෙව උපසම්පදසීමමණ්ඩලෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සඞ්ඝමිත්තායපි රාජධීතාය ආචරියා ආයුපාලිත්ථෙරී නාම, උපජ්ඣායා පන ධම්මපාලිත්ථෙරී නාම අහොසි. තදා සඞ්ඝමිත්තා අට්ඨාරසවස්සා හොති. තං පබ්බජිතමත්තං තස්මිංයෙව සීමමණ්ඩලෙ සික්ඛාය පතිට්ඨාපෙසුං. උභින්නං පබ්බජිතකාලෙ රාජා ඡබ්බස්සාභිසෙකො හොති.

Và vào lúc ấy, công chúa Saṅghamittā cũng đang đứng ở chính nơi đó. Phu quân của nàng, hoàng tử tên là Aggibrahmā, đã xuất gia cùng với thái tử Tissa. Đức vua thấy nàng và nói: “Này con, con cũng có thể xuất gia không?” “Lành thay, thưa phụ hoàng, con có thể.” Đức vua, được sự đồng thuận của các con, với tâm hoan hỷ, đã nói với chư Tăng điều này: “Bạch chư đại đức, xin hãy cho những đứa trẻ này xuất gia và làm cho con trở thành người thừa kế trong giáo pháp.” Chư Tăng, sau khi chấp nhận lời của đức vua, đã cho vị hoàng tử xuất gia với trưởng lão Moggaliputtatissa làm thầy tế độ và trưởng lão Mahādeva làm thầy yết-ma. Ngài đã được thọ cụ túc giới với trưởng lão Majjhantika làm thầy yết-ma. Khi ấy, nghe nói vị hoàng tử vừa tròn hai mươi tuổi. Vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích ngay tại giới đàn cụ túc giới đó. Đối với công chúa Saṅghamittā, thầy yết-ma là ni trưởng Āyupālī, còn thầy tế độ là ni trưởng Dhammapālī. Khi ấy, Saṅghamittā mười tám tuổi. Ngay khi vừa xuất gia, họ đã cho nàng an trú trong học giới ngay tại giới đàn đó. Vào lúc cả hai xuất gia, đức vua đã đăng quang được sáu năm.

අථ මහින්දත්ථෙරො උපසම්පන්නකාලතො පභුති අත්තනො උපජ්ඣායස්සෙව සන්තිකෙ ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච පරියාපුණන්තො ද්වෙපි සඞ්ගීතියො ආරූළ්හං තිපිටකසඞ්ගහිතං සාට්ඨකථං සබ්බං ථෙරවාදං තිණ්ණං වස්සානං අබ්භන්තරෙ උග්ගහෙත්වා අත්තනො උපජ්ඣායස්ස අන්තෙවාසිකානං සහස්සමත්තානං භික්ඛූනං පාමොක්ඛො අහොසි. තදා අසොකො ධම්මරාජා නවවස්සාභිසෙකො හොති. රඤ්ඤො පන අට්ඨවස්සාභිසෙකකාලෙයෙව කොන්තපුත්තතිස්සත්ථෙරො බ්‍යාධිපටිකම්මත්ථං භික්ඛාචාරවත්තෙන ආහිණ්ඩන්තො පසතමත්තං සප්පිං අලභිත්වා බ්‍යාධිබලෙන පරික්ඛීණායුසඞ්ඛාරො භික්ඛුසඞ්ඝං අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායි. රාජා තං පවත්තිං සුත්වා ථෙරස්ස සක්කාරං කත්වා ‘‘මයි නාම රජ්ජං කාරෙන්තෙ එවං භික්ඛූනං පච්චයා දුල්ලභා’’ති නගරස්ස චතූසු ද්වාරෙසු පොක්ඛරණියො කාරාපෙත්වා භෙසජ්ජස්ස පූරාපෙත්වා දාපෙසි.

Bấy giờ, Trưởng lão Mahinda, kể từ khi thọ cụ túc giới, trong khi học hỏi Pháp và Luật ở gần thầy tế độ của mình, đã học thuộc lòng toàn bộ giáo lý Thượng Tọa Bộ cùng với chú giải, đã được đưa vào cả hai kỳ kết tập và được thâu tóm trong Tam Tạng, trong vòng ba năm, và đã trở thành vị đứng đầu trong số khoảng một ngàn vị tỳ-khưu đệ tử của thầy tế độ mình. Khi ấy, Pháp vương Asoka đã đăng quang được chín năm. Nhưng vào lúc đức vua đăng quang được tám năm, Trưởng lão Koṇṭaputtatissa, vì mục đích chữa bệnh, trong khi đi khất thực, đã không nhận được một lượng bơ lỏng chỉ bằng một vốc tay, do sức mạnh của bệnh tật nên mạng hành đã cạn kiệt, sau khi đã khuyên dạy Tăng chúng với sự không dể duôi, đã ngồi kiết-già trên không trung, nhập vào hỏa giới và đã viên tịch. Đức vua nghe được tin ấy, đã thực hiện sự cúng dường cho vị trưởng lão và nghĩ rằng: “Khi ta đang trị vì vương quốc mà các vật dụng cho chư tỳ-khưu lại khó tìm đến thế sao?”, rồi cho làm các hồ nước tại bốn cổng thành của kinh đô, cho đổ đầy dược phẩm và cho bố thí.

තෙන කිර සමයෙන පාටලිපුත්තස්ස චතූසු ද්වාරෙසු චත්තාරි සතසහස්සානි, සභායං සතසහස්සන්ති දිවසෙ දිවසෙ පඤ්චසතසහස්සානි රඤ්ඤො උප්පජ්ජන්ති. තතො රාජා නිග්‍රොධත්ථෙරස්ස දෙවසිකං සතසහස්සං විසජ්ජෙසි. බුද්ධස්ස චෙතියෙ ගන්ධමාලාදීහි පූජනත්ථාය සතසහස්සං. ධම්මස්ස [Pg.40] සතසහස්සං, තං ධම්මධරානං බහුස්සුතානං චතුපච්චයත්ථාය උපනීයති. සඞ්ඝස්ස සතසහස්සං, චතූසු ද්වාරෙසු භෙසජ්ජත්ථාය සතසහස්සං. එවං සාසනෙ උළාරො ලාභසක්කාරො නිබ්බත්ති.

Nghe nói vào thời ấy, mỗi ngày có năm trăm ngàn (tiền thuế) phát sanh cho đức vua: bốn trăm ngàn từ bốn cổng thành của Pāṭaliputta và một trăm ngàn từ tòa thị chính. Từ đó, đức vua đã cúng dường một trăm ngàn mỗi ngày cho Trưởng lão Nigrodha. Một trăm ngàn cho việc cúng dường hương hoa v.v. tại bảo tháp của Đức Phật. Một trăm ngàn cho Pháp, số tiền đó được dâng cúng cho bốn món vật dụng của các vị thông thuộc Pháp, đa văn. Một trăm ngàn cho Tăng, và một trăm ngàn cho dược phẩm tại bốn cổng thành. Như vậy, lợi lộc và cúng dường to lớn đã phát sanh trong giáo pháp.

තිත්ථියා පරිහීනලාභසක්කාරා අන්තමසො ඝාසච්ඡාදනම්පි අලභන්තා ලාභසක්කාරං පත්ථයමානා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සකානි සකානි දිට්ඨිගතානි ‘‘අයං ධම්මො, අයං විනයො’’ති දීපෙන්ති. පබ්බජ්ජං අලභමානාපි සයමෙව මුණ්ඩෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා විහාරෙසු විචරන්තා උපොසථම්පි පවාරණම්පි සඞ්ඝකම්මම්පි ගණකම්මම්පි පවිසන්ති. භික්ඛූ තෙහි සද්ධිං උපොසථං න කරොන්ති. තදා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො ‘‘උප්පන්නං දානි ඉදං අධිකරණං, තං නචිරස්සෙව කක්ඛළං භවිස්සති. න ඛො පනෙතං සක්කා ඉමෙසං මජ්ඣෙ වසන්තෙන වූපසමෙතු’’න්ති මහින්දත්ථෙරස්ස ගණං නීය්‍යාතෙත්වා අත්තනා ඵාසුවිහාරෙන විහරිතුකාමො අහොගඞ්ගපබ්බතං අගමාසි. තෙපි ඛො තිත්ථියා භික්ඛුසඞ්ඝෙන ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන නිග්ගය්හමානාපි ධම්මවිනයානුලොමාය පටිපත්තියා අසණ්ඨහන්තා අනෙකරූපං සාසනස්ස අබ්බුදඤ්ච මලඤ්ච කණ්ටකඤ්ච සමුට්ඨාපෙසුං. කෙචි අග්ගිං පරිචරන්ති, කෙචි පඤ්චාතපෙන තාපෙන්ති, කෙචි ආදිච්චං අනුපරිවත්තන්ති, කෙචි ‘‘ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච වොභින්දිස්සාමා’’ති පග්ගණ්හිංසු. තදා භික්ඛුසඞ්ඝො න තෙහි සද්ධිං උපොසථං වා පවාරණං වා අකාසි. අසොකාරාමෙ සත්තවස්සානි උපොසථො උපච්ඡිජ්ජි. රඤ්ඤොපි එතමත්ථං ආරොචෙසුං. රාජා එකං අමච්චං ආණාපෙසි – ‘‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’’ති. අමච්චො රාජානං පටිපුච්ඡිතුං අවිසහන්තො අඤ්ඤෙ අමච්චෙ උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘රාජා මං ‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’ති පහිණි. කථං නු ඛො අධිකරණං වූපසම්මතී’’ති? තෙ ආහංසු – ‘‘මයං එවං සල්ලක්ඛෙම – ‘යථා නාම පච්චන්තං වූපසමෙන්තා චොරෙ ඝාතෙන්ති, එවමෙව යෙ උපොසථං න කරොන්ති, තෙ මාරෙතුකාමො රාජා භවිස්සතී’’’ති. අථ සො අමච්චො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘අහං රඤ්ඤා ‘උපොසථං කාරාපෙහී’ති පෙසිතො. කරොථ දානි, භන්තෙ, උපොසථ’’න්ති. භික්ඛූ ‘‘න මයං තිත්ථියෙහි සද්ධිං උපොසථං කරොමා’’ති ආහංසු. අථ අමච්චො ථෙරාසනතො පට්ඨාය අසිනා සීසානි පාතෙතුං ආරද්ධො.

Các ngoại đạo bị suy giảm lợi lộc và cúng dường, đến nỗi không nhận được cả thức ăn và y phục, vì mong muốn lợi lộc và cúng dường nên đã xuất gia trong giáo pháp và tuyên bố các tà kiến của riêng mình rằng: “Đây là Pháp, đây là Luật”. Dù không được xuất gia, họ cũng tự mình cạo đầu, đắp y cà-sa, đi lại trong các tu viện và tham gia vào lễ Bố-tát, lễ Tự tứ, Tăng sự, và nhóm sự. Các tỳ-khưu không làm lễ Bố-tát cùng với họ. Bấy giờ, Trưởng lão Moggaliputtatissa nghĩ rằng: “Sự tranh tụng này nay đã phát sanh, chẳng bao lâu nó sẽ trở nên gay gắt. Thật không thể nào dập tắt nó khi còn sống giữa những người này”, rồi giao phó lại nhóm đệ tử cho Trưởng lão Mahinda, tự mình muốn sống an ổn nên đã đi đến núi Ahogaṅga. Cả những ngoại đạo ấy, dù bị Tăng chúng khiển trách bằng Pháp, bằng Luật, bằng lời dạy của Bậc Đạo Sư, vẫn không đứng vững trong sự thực hành thuận theo Pháp và Luật, đã làm phát sanh nhiều loại ung nhọt, vết nhơ, và gai góc cho giáo pháp. Một số thờ lửa, một số tự hành khổ bằng năm loại nhiệt, một số đi theo mặt trời, một số đề cao tà kiến của mình rằng: “Chúng ta sẽ phá hoại Pháp và Luật của các ông”. Bấy giờ, Tăng chúng đã không làm lễ Bố-tát hay Tự tứ cùng với họ. Tại tu viện Asokārāma, lễ Bố-tát đã bị gián đoạn trong bảy năm. Họ cũng đã tâu việc này lên đức vua. Đức vua đã ra lệnh cho một vị đại thần: “Hãy đến tu viện, dập tắt sự tranh tụng và cho làm lễ Bố-tát”. Vị đại thần không dám hỏi lại đức vua, đã đến gặp các vị đại thần khác và nói: “Đức vua sai tôi ‘Hãy đến tu viện, dập tắt sự tranh tụng và cho làm lễ Bố-tát’. Làm thế nào để dập tắt sự tranh tụng?”. Họ nói: “Chúng tôi cho rằng: ‘Giống như những người dẹp yên biên địa thì giết giặc cướp, cũng vậy, đức vua có lẽ muốn giết những ai không làm lễ Bố-tát’”. Bấy giờ, vị đại thần ấy đến tu viện, triệu tập Tăng chúng và nói: “Tôi được đức vua phái đến với lệnh ‘Hãy cho làm lễ Bố-tát’. Kính bạch quý ngài, bây giờ xin hãy làm lễ Bố-tát”. Các tỳ-khưu nói: “Chúng tôi không làm lễ Bố-tát cùng với các ngoại đạo”. Bấy giờ, vị đại thần bắt đầu dùng gươm chém đầu các vị tỳ-khưu kể từ ghế của vị trưởng lão.

අද්දසා [Pg.41] ඛො තිස්සත්ථෙරො තං අමච්චං තථා විප්පටිපන්නං. තිස්සත්ථෙරො නාම න යො වා සො වා, රඤ්ඤො එකමාතිකො භාතා තිස්සකුමාරො නාම, තං කිර රාජා පත්තාභිසෙකො ඔපරජ්ජෙ ඨපෙසි. සො එකදිවසං වනචාරං ගතො අද්දස මහන්තං මිගසඞ්ඝං චිත්තකීළාය කීළන්තං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ තාව තිණභක්ඛා මිගා එවං කීළන්ති, ඉමෙ පන සමණා රාජකුලෙ පණීතානි භොජනානි භුඤ්ජිත්වා මුදුකාසු සෙය්‍යාසු සයමානා කිං නාම කීළිතං න කීළිස්සන්තී’’ති! සො තතො ආගන්ත්වා ඉමං අත්තනො විතක්කං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘අට්ඨානෙ කුක්කුච්චායිතං කුමාරෙන! හන්ද, නං එවං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති එකදිවසං කෙනචි කාරණෙන කුද්ධො විය හුත්වා ‘‘එහි සත්තදිවසෙන රජ්ජං සම්පටිච්ඡ, තතො තං ඝාතෙස්සාමී’’ති මරණභයෙන තජ්ජෙත්වා තමත්ථං සඤ්ඤාපෙසි. සො කිර කුමාරො ‘‘සත්තමෙ මං දිවසෙ මාරෙස්සතී’’ති න චිත්තරූපං න්හායි, න භුඤ්ජි, න සුපි, අතිවිය ලූඛසරීරො අහොසි. තතො නං රාජා පුච්ඡි – ‘‘කිස්ස ත්වං එවරූපො ජාතො’’ති? ‘‘මරණභයෙන, දෙවා’’ති. ‘‘අරෙ, ත්වං නාම පරිච්ඡින්නමරණං සම්පස්සමානො විස්සත්ථො න කීළසි? භික්ඛූ අස්සාසපස්සාසනිබද්ධං මරණං පෙක්ඛමානා කථං කීළිස්සන්තී’’ති! තතො පභුති කුමාරො සාසනෙ පසීදි.

Trưởng lão Tissa đã thấy vị đại thần ấy hành xử sai trái như vậy. Trưởng lão Tissa không phải là người tầm thường, ngài là em trai cùng mẹ với đức vua, tên là vương tử Tissa. Nghe nói, đức vua sau khi đăng quang đã phong cho vị ấy làm phó vương. Một hôm, vị ấy đi dạo trong rừng và thấy một đàn nai lớn đang vui đùa một cách thích thú. Sau khi thấy vậy, vị ấy suy nghĩ rằng: “Những con nai ăn cỏ này còn vui đùa như thế, huống hồ các vị sa-môn này, sau khi dùng các vật thực hảo hạng trong hoàng cung, nằm trên những giường nệm êm ái, làm sao lại không vui đùa cho được chứ!”. Vị ấy từ đó trở về, đã trình bày suy nghĩ này của mình lên đức vua. Đức vua nghĩ: “Vương tử đã hối hận không đúng chỗ! Thôi, ta sẽ làm cho nó hiểu ra”. Một hôm, vì một lý do nào đó, ngài giả vờ nổi giận và nói: “Hãy đến đây, ngươi hãy nhận lấy vương quốc trong bảy ngày, sau đó ta sẽ giết ngươi”. Ngài đã dọa bằng nỗi sợ chết để làm cho vị ấy hiểu ra vấn đề. Nghe nói, vương tử ấy nghĩ: “Vào ngày thứ bảy, ngài sẽ giết ta”, nên đã không tắm, không ăn, không ngủ một cách thoải mái, thân thể trở nên vô cùng tiều tụy. Sau đó, đức vua hỏi vị ấy: “Tại sao ngươi lại trở nên như thế này?”. “Tâu thiên tử, vì sợ chết”. “Này, ngươi thấy cái chết đã được định trước mà còn không thể vui đùa thoải mái sao? Các vị tỳ-khưu, trong khi quán xét cái chết gắn liền với từng hơi thở ra vào, làm sao có thể vui đùa được chứ!”. Kể từ đó, vương tử đã có đức tin trong giáo pháp.

සො පුන එකදිවසං මිගවං නික්ඛමිත්වා අරඤ්ඤෙ අනුවිචරමානො අද්දස යොනකමහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං අඤ්ඤතරෙන හත්ථිනාගෙන සාලසාඛං ගහෙත්වා බීජියමානං නිසින්නං. දිස්වා පාමොජ්ජජාතො චින්තෙසි – ‘‘කදා නු ඛො අහම්පි අයං මහාථෙරො විය පබ්බජෙය්‍යං! සියා නු ඛො සො දිවසො’’ති. ථෙරො තස්සාසයං විදිත්වා තස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසෙ උප්පතිත්වා අසොකාරාමෙ පොක්ඛරණියා උදකතලෙ ඨත්වා චීවරඤ්ච උත්තරාසඞ්ගඤ්ච ආකාසෙ ලග්ගෙත්වා න්හායිතුං ආරද්ධො.

Lại một hôm khác, vị ấy đi săn, trong khi đi dạo trong rừng, đã thấy trưởng lão Yonaka Mahādhammarakkhita đang ngồi, được một con voi đực cầm một cành sala để quạt. Thấy vậy, lòng tràn đầy hân hoan, vị ấy suy nghĩ: “Khi nào ta mới được xuất gia như vị đại trưởng lão này nhỉ! Ngày ấy liệu có đến không?”. Vị trưởng lão, biết được ý nghĩ của vị ấy, ngay trong khi vị ấy đang nhìn, đã bay lên không trung, đến đứng trên mặt nước của hồ sen trong tu viện Asokārāma, treo y và thượng y trên không trung, rồi bắt đầu tắm.

කුමාරො ථෙරස්සානුභාවං දිස්වා අතිවිය පසන්නො ‘‘අජ්ජෙව පබ්බජිස්සාමී’’ති නිවත්තිත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘පබ්බජිස්සාමහං, දෙවා’’ති. රාජා අනෙකප්පකාරං යාචිත්වාපි තං නිවත්තෙතුං අසක්කොන්තො අසොකාරාමගමනීයමග්ගං අලඞ්කාරාපෙත්වා කුමාරං ඡණවෙසං ගාහාපෙත්වා අලඞ්කතාය සෙනාය පරිවාරාපෙත්වා විහාරං නෙසි. ‘‘යුවරාජා කිර පබ්බජිස්සතී’’ති සුත්වා බහූ භික්ඛූ පත්තචීවරානි පටියාදෙසුං. කුමාරො පධානඝරං [Pg.42] ගන්ත්වා මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජි සද්ධිං පුරිසසතසහස්සෙන. කුමාරස්ස පන අනුපබ්බජිතානං ගණනපරිච්ඡෙදො නත්ථි. කුමාරො රඤ්ඤො චතුවස්සාභිසෙකකාලෙ පබ්බජිතො. අථඤ්ඤොපි රඤ්ඤො භාගිනෙය්‍යො සඞ්ඝමිත්තාය සාමිකො අග්ගිබ්‍රහ්මා නාම කුමාරො අත්ථි. සඞ්ඝමිත්තා තං පටිච්ච එකමෙව පුත්තං විජායි. සොපි ‘‘යුවරාජා පබ්බජිතො’’ති සුත්වා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘අහම්පි, දෙව, පබ්බජිස්සාමී’’ති යාචි. ‘‘පබ්බජ, තාතා’’ති ච රඤ්ඤා අනුඤ්ඤාතො තංදිවසමෙව පබ්බජි.

Vương tử thấy được thần thông của vị trưởng lão, vô cùng hoan hỷ, nghĩ rằng: “Hôm nay ta sẽ xuất gia”, liền quay về tâu với đức vua: “Tâu thiên tử, con sẽ xuất gia”. Đức vua dù đã van xin bằng nhiều cách nhưng không thể làm vị ấy thay đổi ý định, nên đã cho trang hoàng con đường dẫn đến tu viện Asokārāma, cho vương tử mặc lễ phục, cho đoàn quân được trang hoàng hộ tống và đưa đến tu viện. Nghe tin: “Phó vương sắp xuất gia”, nhiều vị tỳ-khưu đã chuẩn bị sẵn y bát. Vương tử đi đến thiền đường và xuất gia với chính trưởng lão Mahādhammarakkhita cùng với một trăm ngàn người. Số người xuất gia theo vương tử thì không thể đếm xuể. Vương tử xuất gia vào năm thứ tư sau khi đức vua đăng quang. Lại nữa, có một người cháu của đức vua, là phu quân của công chúa Saṅghamittā, tên là vương tử Aggibrahmā. Công chúa Saṅghamittā nhờ duyên với vị ấy đã sinh được một người con trai duy nhất. Vị ấy cũng nghe tin “Phó vương đã xuất gia”, liền đến gặp đức vua và xin rằng: “Tâu thiên tử, con cũng sẽ xuất gia”. Được đức vua cho phép: “Hãy xuất gia đi, con yêu”, vị ấy đã xuất gia ngay trong ngày hôm đó.

එවං අනුපබ්බජිතො, උළාරවිභවෙන ඛත්තියජනෙන;

රඤ්ඤො කනිට්ඨභාතා, තිස්සත්ථෙරොති විඤ්ඤෙය්‍යො.

Như vậy, người em trai của đức vua, được những người thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ với tài sản lớn lao xuất gia theo, nên được biết là trưởng lão Tissa.

සො තං අමච්චං තථා විප්පටිපන්නං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘න රාජා ථෙරෙ මාරාපෙතුං පහිණෙය්‍ය; අද්ධා ඉමස්සෙවෙතං අමච්චස්ස දුග්ගහිතං භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා සයං තස්ස ආසන්නෙ ආසනෙ නිසීදි. සො ථෙරං සඤ්ජානිත්වා සත්ථං නිපාතෙතුං අවිසහන්තො ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘අහං, දෙව, උපොසථං කාතුං අනිච්ඡන්තානං එත්තකානං නාම භික්ඛූනං සීසානි පාතෙසිං; අථ අය්‍යස්ස තිස්සත්ථෙරස්ස පටිපාටි සම්පත්තා, කින්ති කරොමී’’ති? රාජා සුත්වාව – ‘‘අරෙ! කිං පන, ත්වං, මයා භික්ඛූ ඝාතෙතුං පෙසිතො’’ති තාවදෙව සරීරෙ උප්පන්නදාහො හුත්වා විහාරං ගන්ත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘අයං, භන්තෙ, අමච්චො මයා අනාණත්තොව එවං අකාසි, කස්ස නු ඛො ඉමිනා පාපෙන භවිතබ්බ’’න්ති? එකච්චෙ ථෙරා, ‘‘අයං තව වචනෙන අකාසි, තුය්හෙතං පාප’’න්ති ආහංසු. එකච්චෙ ‘‘උභින්නම්පි වො එතං පාප’’න්ති ආහංසු. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, අත්ථි චිත්තං ‘අයං ගන්ත්වා භික්ඛූ ඝාතෙතූ’’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, කුසලාධිප්පායො අහං පෙසෙසිං – ‘සමග්ගො භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථං කරොතූ’’’ති. ‘‘සචෙ ත්වං කුසලාධිප්පායො, නත්ථි තුය්හං පාපං, අමච්චස්සෙවෙතං පාප’’න්ති. රාජා ද්වෙළ්හකජාතො ආහ – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කොචි භික්ඛු මමෙතං ද්වෙළ්හකං ඡින්දිත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථො’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො නාම, සො තෙ ඉමං ද්වෙළ්හකං ඡින්දිත්වා සාසනං පග්ගණ්හිතුං සමත්ථො’’ති. රාජා තදහෙව චත්තාරො ධම්මකථිකෙ එකෙකභික්ඛුසහස්සපරිවාරෙ, චත්තාරො ච අමච්චෙ එකෙකපුරිසසහස්සපරිවාරෙ ‘‘ථෙරං ගණ්හිත්වා ආගච්ඡථා’’ති පෙසෙසි. තෙ ගන්ත්වා ‘‘රාජා පක්කොසතී’’ති ආහංසු. ථෙරො නාගච්ඡි[Pg.43]. දුතියම්පි ඛො රාජා අට්ඨ ධම්මකථිකෙ, අට්ඨ ච අමච්චෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙයෙව පෙසෙසි – ‘‘‘රාජා, භන්තෙ, පක්කොසතී’ති වත්වා ගණ්හිත්වාව ආගච්ඡථා’’ති. තෙ තථෙව ආහංසු. දුතියම්පි ථෙරො නාගච්ඡි. රාජා ථෙරෙ පුච්ඡි – ‘‘අහං, භන්තෙ, ද්වික්ඛත්තුං පහිණිං; කස්මා ථෙරො නාගච්ඡතී’’ති? ‘‘‘රාජා පක්කොසතී’ති වුත්තත්තා, මහාරාජ, නාගච්ඡති. එවං පන වුත්තෙ ආගච්ඡෙය්‍ය ‘සාසනං, භන්තෙ, ඔසීදති, අම්හාකං සාසනං පග්ගහත්ථාය සහායකා හොථා’’’ති. අථ රාජා තථා වත්වා සොළස ධම්මකථිකෙ, සොළස ච අමච්චෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙ පෙසෙසි. භික්ඛූ ච පටිපුච්ඡි – ‘‘මහල්ලකො නු ඛො, භන්තෙ, ථෙරො දහරො නු ඛො’’ති? ‘‘මහල්ලකො, මහාරාජා’’ති. ‘‘වය්හං වා සිවිකං වා අභිරුහිස්සති, භන්තෙ’’ති? ‘‘නාභිරුහිස්සති, මහාරාජා’’ති. ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ථෙරො වසතී’’ති? ‘‘උපරි ගඞ්ගාය, මහාරාජා’’ති. රාජා ආහ – ‘‘තෙන හි, භණෙ, නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධිත්වා තත්ථෙව ථෙරං නිසීදාපෙත්වා ද්වීසුපි තීරෙසු ආරක්ඛං සංවිධාය ථෙරං ආනෙථා’’ති. භික්ඛූ ච අමච්චා ච ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා රඤ්ඤො සාසනං ආරොචෙසුං.

Vị trưởng lão Tissa ấy, khi thấy vị quan đại thần kia đang hành xử sai quấy như vậy, bèn suy nghĩ: “Đức vua chắc chắn sẽ không phái người đến để giết các vị trưởng lão; chắc chắn đây là việc làm sai trái của chính vị quan đại thần này.” Nghĩ vậy, ngài bèn đi đến và tự mình ngồi xuống trên một chiếc ghế gần chỗ của vị quan ấy. Vị quan ấy nhận ra ngài trưởng lão, không dám hạ vũ khí xuống (đầu ngài), bèn đi đến tâu vua rằng: “Tâu Thiên tử, hạ thần đã chém đầu của ngần ấy vị tỳ-khưu không muốn thực hành lễ Uposatha; bây giờ đã đến lượt của ngài Tissatthera, hạ thần phải làm thế nào?” Vừa nghe xong, đức vua liền nói: “Này! Có phải ta đã phái ngươi đi giết các vị tỳ-khưu chăng?” Ngay lúc ấy, một cảm giác nóng bỏng phát sinh trong người, nhà vua bèn đi đến tu viện và hỏi các vị tỳ-khưu trưởng lão: “Kính bạch quý ngài, vị quan đại thần này đã làm như vậy mà không có lệnh của trẫm, vậy ai phải chịu trách nhiệm về tội ác này?” Một số vị trưởng lão nói: “Vị này đã làm theo lời của ngài, đó là tội của ngài.” Một số khác nói: “Đó là tội của cả hai vị.” Lại có một số vị nói như vầy: “Tâu Đại vương, ngài có khởi tâm nghĩ rằng ‘người này hãy đi giết các vị tỳ-khưu’ không?” “Kính bạch quý ngài, không có. Trẫm đã phái đi với thiện ý rằng: ‘Mong rằng Tăng chúng hòa hợp cùng nhau thực hành lễ Uposatha.’” “Nếu ngài có thiện ý, ngài không có tội, đó chỉ là tội của vị quan đại thần mà thôi.” Đức vua sinh lòng hoài nghi, bèn hỏi: “Kính bạch quý ngài, có vị tỳ-khưu nào có thể đoạn trừ sự hoài nghi này của trẫm và xiển dương giáo pháp không?” “Tâu Đại vương, có ngài Moggaliputtatissatthera, ngài ấy có thể đoạn trừ sự hoài nghi này của ngài và xiển dương giáo pháp.” Ngay trong ngày hôm ấy, đức vua phái bốn vị pháp sư, mỗi vị có một ngàn tỳ-khưu đi theo, và bốn vị quan đại thần, mỗi vị có một ngàn người đi theo, với lời nhắn: “Hãy đi thỉnh ngài trưởng lão đến đây.” Họ đi đến và thưa: “Đức vua cho triệu ngài.” Ngài trưởng lão không đến. Lần thứ hai, đức vua lại phái tám vị pháp sư và tám vị quan đại thần, mỗi vị đều có một ngàn người đi theo, với lời nhắn: “Hãy thưa rằng ‘Kính bạch ngài, đức vua cho triệu ngài’ rồi thỉnh ngài đến đây.” Họ cũng thưa như vậy. Lần thứ hai, ngài trưởng lão cũng không đến. Đức vua hỏi các vị trưởng lão: “Kính bạch quý ngài, trẫm đã phái người đi hai lần, tại sao ngài trưởng lão không đến?” “Tâu Đại vương, vì họ thưa rằng ‘Đức vua cho triệu ngài’ nên ngài không đến. Nhưng nếu thưa như vầy thì ngài sẽ đến: ‘Kính bạch ngài, giáo pháp đang suy vi, xin ngài hãy là người trợ giúp chúng con để xiển dương giáo pháp.’” Bấy giờ, đức vua nói như vậy rồi phái mười sáu vị pháp sư và mười sáu vị quan đại thần, mỗi vị có một ngàn người đi theo. Nhà vua cũng hỏi các vị tỳ-khưu: “Kính bạch quý ngài, ngài trưởng lão già hay trẻ?” “Tâu Đại vương, ngài đã già.” “Kính bạch quý ngài, ngài có chịu đi xe hay kiệu không?” “Tâu Đại vương, ngài sẽ không đi.” “Kính bạch quý ngài, ngài trưởng lão trú ở đâu?” “Tâu Đại vương, ngài trú ở thượng nguồn sông Hằng.” Đức vua nói: “Nếu vậy, các khanh hãy kết bè bằng thuyền, để ngài trưởng lão ngồi trên đó, bố trí lính canh ở hai bên bờ sông, rồi đưa ngài đến đây.” Các vị tỳ-khưu và các quan đại thần bèn đi đến chỗ ngài trưởng lão và trình lại lời nhắn của đức vua.

ථෙරො සුත්වා ‘‘යං ඛො අහං මූලතො පට්ඨාය සාසනං පග්ගණ්හිස්සාමීති පබ්බජිතොම්හි. අයං දානි මෙ සො කාලො අනුප්පත්තො’’ති චම්මඛණ්ඩං ගණ්හිත්වාව උට්ඨහි. අථ ‘‘ථෙරො ස්වෙ පාටලිපුත්තං සම්පාපුණිස්සතී’’ති රත්තිභාගෙ රාජා සුපිනං අද්දස. එවරූපො සුපිනො අහොසි – ‘‘සබ්බසෙතො හත්ථිනාගො ආගන්ත්වා රාජානං සීසතො පට්ඨාය පරාමසිත්වා දක්ඛිණහත්ථෙ අග්ගහෙසී’’ති. පුනදිවසෙ රාජා සුපිනජ්ඣායකෙ පුච්ඡි – ‘‘මයා එවරූපො සුපිනො දිට්ඨො, කිං මෙ භවිස්සතී’’ති? එකො තං, ‘‘මහාරාජ, සමණනාගො දක්ඛිණහත්ථෙ ගණ්හිස්සතී’’ති. අථ රාජා තාවදෙව ‘‘ථෙරො ආගතො’’ති සුත්වා ගඞ්ගාතීරං ගන්ත්වා නදිං ඔතරිත්වා අබ්භුග්ගච්ඡන්තො ජාණුමත්තෙ උදකෙ ථෙරං සම්පාපුණිත්වා ථෙරස්ස නාවාතො ඔතරන්තස්ස හත්ථං අදාසි. ථෙරො රාජානං දක්ඛිණහත්ථෙ අග්ගහෙසි. තං දිස්වා අසිග්ගාහා ‘‘ථෙරස්ස සීසං පාතෙස්සාමා’’ති කොසතො අසිං අබ්බාහිංසු. කස්මා? එතං කිර චාරිත්තං රාජකුලෙසු – ‘‘යො රාජානං හත්ථෙ ගණ්හති තස්ස අසිනා සීසං පාතෙතබ්බ’’න්ති. රාජා ඡායංයෙව දිස්වා ආහ – ‘‘පුබ්බෙපි අහං භික්ඛූසු විරද්ධකාරණා අස්සාදං න වින්දාමි, මා ඛො ථෙරෙ විරජ්ඣිත්ථා’’ති. ථෙරො පන කස්මා රාජානං හත්ථෙ [Pg.44] අග්ගහෙසීති? යස්මා රඤ්ඤා පඤ්හං පුච්ඡනත්ථාය පක්කොසාපිතො තස්මා ‘‘අන්තෙවාසිකො මෙ අය’’න්ති අග්ගහෙසි.

Ngài trưởng lão nghe xong, bèn suy nghĩ: “Ta đã xuất gia từ ban đầu với ý định xiển dương giáo pháp. Nay thời điểm ấy đã đến với ta.” Nghĩ vậy, ngài liền cầm lấy một tấm da và đứng dậy. Bấy giờ, vào ban đêm trước ngày ngài trưởng lão sẽ đến thành Pāṭaliputta, đức vua nằm mộng. Giấc mộng ấy như sau: “Một con voi chúa toàn thân màu trắng đến, vuốt ve đức vua từ đầu xuống, rồi nắm lấy tay phải của ngài.” Ngày hôm sau, đức vua hỏi các nhà giải mộng: “Trẫm đã thấy một giấc mộng như vậy, điều gì sẽ xảy đến với trẫm?” Họ đáp: “Tâu Đại vương, một vị sa-môn vĩ đại sẽ nắm lấy tay phải của ngài.” Bấy giờ, ngay khi nghe tin “Ngài trưởng lão đã đến,” đức vua liền đi đến bờ sông Hằng, lội xuống sông, và đi ra đón ngài. Khi nước ngập đến đầu gối, nhà vua đến gần ngài trưởng lão và đưa tay ra cho ngài khi ngài bước xuống từ bè thuyền. Ngài trưởng lão bèn nắm lấy tay phải của đức vua. Thấy vậy, các thị vệ mang gươm bèn rút gươm ra khỏi vỏ, định rằng: “Chúng ta sẽ chém đầu ngài trưởng lão.” Tại sao? Vì nghe nói trong hoàng tộc có tục lệ rằng: “Kẻ nào nắm tay vua, đầu của kẻ ấy phải bị chém bằng gươm.” Đức vua vừa thấy bóng gươm loé lên liền nói: “Trước đây ta đã không có được sự an vui vì đã phạm lỗi với các vị tỳ-khưu, các ngươi chớ phạm lỗi với ngài trưởng lão.” Nhưng tại sao ngài trưởng lão lại nắm tay đức vua? Vì ngài được vua cho mời đến để hỏi một vấn đề, nên ngài xem vua như là một đệ tử của mình, do đó ngài đã nắm tay.

රාජා ථෙරං අත්තනො උය්‍යානං නෙත්වා බාහිරතො තික්ඛත්තුං පරිවාරාපෙත්වා ආරක්ඛං ඨපෙත්වා සයමෙව ථෙරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා ථෙරස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා ‘‘පටිබලො නු ඛො ථෙරො මම කඞ්ඛං ඡින්දිත්වා උප්පන්නං අධිකරණං වූපසමෙත්වා සාසනං පග්ගණ්හිතු’’න්ති වීමංසනත්ථාය ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං පාටිහාරියං දට්ඨුකාමො’’ති ආහ. ‘‘කතරං පාටිහාරියං දට්ඨුකාමොසි, මහාරාජා’’ති? ‘‘පථවීකම්පනං, භන්තෙ’’ති. ‘‘සකලපථවීකම්පනං දට්ඨුකාමොසි, මහාරාජ, පදෙසපථවීකම්පන’’න්ති? ‘‘කතරං පනෙත්ථ, භන්තෙ, දුක්කර’’න්ති? ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, කංසපාතියා උදකපුණ්ණාය සබ්බං උදකං කම්පෙතුං දුක්කරං; උදාහු උපඩ්ඪ’’න්ති? ‘‘උපඩ්ඪං, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පදෙසපථවීකම්පනං දුක්කර’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, පදෙසපථවීකම්පනං පස්සිස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සමන්තතො යොජනෙ පුරත්ථිමාය දිසාය එකෙන චක්කෙන සීමං අක්කමිත්වා රථො තිට්ඨතු; දක්ඛිණාය දිසාය ද්වීහි පාදෙහි සීමං අක්කමිත්වා අස්සො තිට්ඨතු; පච්ඡිමාය දිසාය එකෙන පාදෙන සීමං අක්කමිත්වා පුරිසො තිට්ඨතු; උත්තරාය දිසාය උපඩ්ඪභාගෙන සීමං අක්කමිත්වා එකා උදකපාති තිට්ඨතූ’’ති. රාජා තථා කාරාපෙසි. ථෙරො අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය ‘‘රාජා පස්සතූ’’ති යොජනප්පමාණපථවීචලනං අධිට්ඨහි. පුරත්ථිමාය දිසාය රථස්ස අන්තොසීමාය ඨිතො පාදොව චලි, ඉතරො න චලි. එවං දක්ඛිණපච්ඡිමදිසාසු අස්සපුරිසානං අන්තොසීමාය ඨිතපාදායෙව චලිංසු, උපඩ්ඪුපඩ්ඪං සරීරඤ්ච. උත්තරදිසාය උදකපාතියාපි අන්තොසීමාය ඨිතං උපඩ්ඪභාගගතමෙව උදකං චලි, අවසෙසං නිච්චලමහොසීති. රාජා තං පාටිහාරියං දිස්වා ‘‘සක්ඛති දානි ථෙරො සාසනං පග්ගණ්හිතු’’න්ති නිට්ඨං ගන්ත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි – ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං අමච්චං ‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’ති පහිණිං, සො විහාරං ගන්ත්වා එත්තකෙ භික්ඛූ ජීවිතා වොරොපෙසි, එතං පාපං කස්ස හොතී’’ති?

Vua đưa trưởng lão đến ngự uyển của mình, cho vây quanh ba vòng ở bên ngoài, cho đặt lính canh gác, rồi chính tự mình rửa chân cho trưởng lão, thoa dầu, và ngồi xuống gần ngài. Để thẩm tra xem: “Liệu trưởng lão có khả năng đoạn trừ mối nghi ngờ của ta, dẹp yên sự tranh tụng đã phát sanh, và xiển dương giáo pháp chăng?”, vua nói: “Bạch ngài, con muốn xem một thần thông.” “Tâu đại vương, ngài muốn xem thần thông nào?” “Bạch ngài, chấn động địa cầu.” “Tâu đại vương, ngài muốn xem chấn động toàn bộ địa cầu hay chấn động một phần?” “Bạch ngài, trong hai điều này, điều nào khó làm hơn?” “Tâu đại vương, trong một cái bát đồng đầy nước, làm cho toàn bộ nước rung động là khó, hay làm cho một nửa rung động là khó?” “Bạch ngài, một nửa.” “Cũng vậy, tâu đại vương, làm chấn động một phần địa cầu là khó hơn.” “Nếu vậy, bạch ngài, con sẽ xem chấn động một phần địa cầu.” “Nếu vậy, tâu đại vương, trong phạm vi một do-tuần xung quanh, về phía đông, hãy để một cỗ xe đứng với một bánh xe đè lên ranh giới; về phía nam, hãy để một con ngựa đứng với hai chân đè lên ranh giới; về phía tây, hãy để một người đàn ông đứng với một chân đè lên ranh giới; về phía bắc, hãy để một bát nước đứng với một nửa phần đè lên ranh giới.” Vua cho làm như vậy. Trưởng lão nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của thần thông, sau khi xuất khỏi thiền ấy, ngài chú nguyện làm rung chuyển mặt đất trong phạm vi một do-tuần, với ý nghĩ “Mong rằng đức vua sẽ thấy.” Về phía đông, chỉ có bánh xe của cỗ xe đứng bên trong ranh giới là rung chuyển, phần còn lại không rung chuyển. Tương tự, ở phía nam và phía tây, chỉ những bàn chân của ngựa và người đứng bên trong ranh giới là rung chuyển, và một nửa thân mình của họ cũng vậy. Về phía bắc, đối với bát nước, chỉ có nửa phần nước ở bên trong ranh giới là rung chuyển, phần còn lại không hề lay động. Vua thấy thần thông ấy, đi đến kết luận “Bây giờ trưởng lão có thể xiển dương giáo pháp,” rồi hỏi về sự hối hận của mình: “Bạch ngài, con đã phái một vị đại thần đi với lệnh ‘Hãy đến tu viện, dẹp yên sự tranh tụng và cho cử hành lễ Bố-tát.’ Vị ấy đến tu viện và đã giết chết ngần ấy vị tỳ-khưu. Tội lỗi ấy thuộc về ai?”

‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, අත්ථි චිත්තං ‘අයං විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛූ ඝාතෙතූ’’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘සචෙ තෙ, මහාරාජ, නත්ථි එවරූපං චිත්තං, නත්ථි තුය්හං පාප’’න්ති. අථ ථෙරො රාජානං එතමත්ථං ඉමිනා සුත්තෙන සඤ්ඤාපෙසි [Pg.45] – ‘‘චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි. චෙතයිත්වා කම්මං කරොති – කායෙන වාචාය මනසා’’ති (අ. නි. 6.63).

“Tâu đại vương, vậy ngài có tâm nghĩ rằng ‘Người này đến tu viện hãy giết các vị tỳ-khưu’ không?” “Bạch ngài, không có.” “Tâu đại vương, nếu ngài không có tâm như vậy, ngài không có tội.” Khi ấy, trưởng lão làm cho vua hiểu rõ ý nghĩa này bằng kinh sau đây: “Này các tỳ-khưu, Như Lai nói rằng tác ý chính là nghiệp. Sau khi có tác ý, người ta tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý.”

තමෙවත්ථං පරිදීපෙතුං තිත්තිරජාතකං (ජා. 1.4.75) ආහරි – ‘‘අතීතෙ, මහාරාජ, දීපකතිත්තිරො තාපසං පුච්ඡි –

Để làm sáng tỏ chính ý nghĩa ấy, ngài đã dẫn ra chuyện tiền thân Tittira: “Tâu đại vương, trong quá khứ, chim đa đa Dīpaka đã hỏi vị ẩn sĩ rằng:”

‘ඤාතකො නො නිසින්නොති, බහු ආගච්ඡතී ජනො;

පටිච්ච කම්මං ඵුසති, තස්මිං මෙ සඞ්කතෙ මනො’ති.

“‘Vì nghĩ rằng ‘bà con của chúng ta đang ở đó’, nên nhiều chúng sanh đã đến. Duyên vào con, (người thợ săn) đã phạm vào nghiệp (sát sanh), về việc đó, tâm con nghi ngờ.’”

තාපසො ආහ – ‘අත්ථි පන තෙ චිත්තං මම සද්දෙන ච රූපදස්සනෙන ච ආගන්ත්වා එතෙ පක්ඛිනො බජ්ඣන්තු වා හඤ්ඤන්තු වා’ති? ‘නත්ථි, භන්තෙ’ති තිත්තිරො ආහ. තතො නං තාපසො සඤ්ඤාපෙසි – ‘සචෙ තෙ නත්ථි චිත්තං, නත්ථි පාපං; චෙතයන්තමෙව හි පාපං ඵුසති, නාචෙතයන්තං.

Vị ẩn sĩ nói: “Vậy ngươi có tâm nghĩ rằng ‘Do tiếng hót và hình dáng của ta, mong rằng những con chim này đến đây sẽ bị trói hoặc bị giết’ không?” Chim đa đa nói: “Bạch ngài, không có.” Khi ấy, vị ẩn sĩ làm cho nó hiểu: “Nếu ngươi không có tâm ấy, thì không có tội; vì tội lỗi chỉ chạm đến người có tác ý, không chạm đến người không có tác ý.”

‘න පටිච්ච කම්මං ඵුසති, මනො චෙ නප්පදුස්සති;

අප්පොස්සුක්කස්ස භද්‍රස්ස, න පාපමුපලිම්පතී’’’ති.

“‘Nghiệp (do người khác làm) không chạm đến, nếu tâm không bị ô nhiễm; đối với người thiện lành, không nỗ lực (trong việc ác), tội lỗi không thể làm vấy bẩn.’”

එවං ථෙරො රාජානං සඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථෙව රාජුය්‍යානෙ සත්ත දිවසානි වසන්තො රාජානං සමයං උග්ගණ්හාපෙසි. රාජා සත්තමෙ දිවසෙ අසොකාරාමෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා සාණිපාකාරං පරික්ඛිපාපෙත්වා සාණිපාකාරන්තරෙ නිසින්නො එකලද්ධිකෙ එකලද්ධිකෙ භික්ඛූ එකතො එකතො කාරාපෙත්වා එකමෙකං භික්ඛුසමූහං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිංවාදී සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? තතොසස්සතවාදිනො ‘‘සස්සතවාදී’’ති ආහංසු. එකච්චසස්සතිකා…පෙ… අන්තානන්තිකා… අමරාවික්ඛෙපිකා… අධිච්චසමුප්පන්නිකා… සඤ්ඤීවාදා… අසඤ්ඤීවාදා… නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා … උච්ඡෙදවාදා… දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදා ‘‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදී’’ති ආහංසු. රාජා පඨමමෙව සමයස්ස උග්ගහිතත්තා ‘‘නයිමෙ භික්ඛූ, අඤ්ඤතිත්ථියා ඉමෙ’’ති ඤත්වා තෙසං සෙතකානි වත්ථානි දත්වා උප්පබ්බාජෙසි. තෙ සබ්බෙපි සට්ඨිසහස්සා අහෙසුං.

Như vậy, sau khi làm cho vua hiểu rõ, trưởng lão đã ở lại trong ngự uyển ấy bảy ngày và dạy cho vua về giáo lý. Vào ngày thứ bảy, vua cho triệu tập Tăng chúng tại tu viện Asokārāma, cho dựng một bức màn vải bao quanh, rồi ngồi bên trong bức màn, cho tập hợp các vị tỳ-khưu có cùng quan điểm lại với nhau, cho gọi từng nhóm tỳ-khưu đến và hỏi: “Đức Chánh Đẳng Giác có chủ thuyết gì?” Khi ấy, những người theo thường kiến nói: “Ngài là người theo thường kiến.” Những người theo nhất phần thường kiến... những người theo hữu biên vô biên kiến... những người theo ngụy biện... những người theo ngẫu nhiên sanh... những người theo tưởng hữu tưởng... những người theo tưởng vô tưởng... những người theo phi tưởng phi phi tưởng... những người theo đoạn kiến... những người theo hiện tại Niết-bàn kiến nói: “Ngài là người theo hiện tại Niết-bàn kiến.” Vua, vì đã học giáo lý từ trước, nên biết rằng: “Đây không phải là các tỳ-khưu, đây là những người ngoại đạo,” rồi cho họ y phục trắng và bắt họ hoàn tục. Tất cả họ có sáu mươi ngàn người.

අථඤ්ඤෙ භික්ඛූ පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිංවාදී, භන්තෙ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? ‘‘විභජ්ජවාදී, මහාරාජා’’ති. එවං වුත්තෙ රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘විභජ්ජවාදී, භන්තෙ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. තතො රාජා ‘‘සුද්ධං දානි, භන්තෙ, සාසනං; කරොතු භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථ’’න්ති ආරක්ඛං දත්වා නගරං පාවිසි.

Sau đó, vua cho gọi các vị tỳ-khưu khác đến và hỏi: “Bạch các ngài, Đức Chánh Đẳng Giác có chủ thuyết gì?” “Tâu đại vương, Ngài là người theo Phân tích giáo.” Khi được nói như vậy, vua hỏi trưởng lão: “Bạch ngài, Đức Chánh Đẳng Giác là người theo Phân tích giáo phải không?” “Vâng, tâu đại vương.” Khi ấy, vua nói: “Bạch ngài, nay giáo pháp đã trong sạch; mong Tăng chúng hãy làm lễ Bố-tát,” rồi cho lính canh gác và đi vào thành.

සමග්ගො [Pg.46] සඞ්ඝො සන්නිපතිත්වා උපොසථං අකාසි. තස්මිං සන්නිපාතෙ සට්ඨි භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං. තස්මිං සමාගමෙ මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො පරප්පවාදං මද්දමානො කථාවත්ථුප්පකරණං අභාසි. තතො සට්ඨිසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යෙසු භික්ඛූසු උච්චිනිත්වා තිපිටකපරියත්තිධරානං පභින්නපටිසම්භිදානං තෙවිජ්ජාදිභෙදානං භික්ඛූනං සහස්සමෙකං ගහෙත්වා යථා මහාකස්සපත්ථෙරො ච කාකණ්ඩකපුත්තො යසත්ථෙරො ච ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිංසු; එවමෙව ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායන්තො සබ්බං සාසනමලං විසොධෙත්වා තතියසඞ්ගීතිං අකාසි. සඞ්ගීතිපරියොසානෙ අනෙකප්පකාරං පථවී අකම්පිත්ථ. අයං සඞ්ගීති නවහි මාසෙහි නිට්ඨිතා. යා ලොකෙ –

Tăng chúng hòa hợp đã tụ họp và làm lễ Bố-tát. Trong buổi tụ họp ấy, đã có sáu mươi trăm ngàn (sáu triệu) vị tỳ khưu. Trong cuộc hội họp ấy, trưởng lão Moggaliputtatissa, trong khi dẹp tan các tà thuyết của ngoại đạo, đã thuyết bộ Kathāvatthu. Sau đó, từ trong số các vị tỳ khưu có số lượng sáu mươi trăm ngàn, ngài đã tuyển chọn và lấy ra một ngàn vị tỳ khưu thông thuộc Tam Tạng Pariyatti, đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích, có các loại (thành tựu) như Tam Minh v.v... Giống như trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, đã kết tập Pháp và Luật; cũng như thế ấy, trong khi kết tập Pháp và Luật, sau khi thanh lọc tất cả cấu uế của giáo pháp, ngài đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ ba. Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, quả đất đã rung chuyển nhiều cách. Cuộc kết tập này đã được hoàn tất trong chín tháng. Mà ở trên đời –

කතා භික්ඛුසහස්සෙන, තස්මා සහස්සිකාති ච;

පුරිමා ද්වෙ උපාදාය, තතියාති ච වුච්චතීති.

(Cuộc kết tập) được thực hiện bởi một ngàn vị tỳ khưu, vì thế cũng được gọi là Sahassikā (Ngàn Vị); và dựa vào hai lần trước, cũng được gọi là lần thứ ba.

අයං තතියසඞ්ගීති.

Đây là cuộc kết tập lần thứ ba.

එත්තාවතා ච ‘‘කෙනාභත’’න්ති එතස්ස පඤ්හස්ස විස්සජ්ජනත්ථං යං අවොචුම්හ – ‘‘ජම්බුදීපෙ තාව උපාලිත්ථෙරමාදිං කත්වා ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතං. තත්‍රායං ආචරියපරම්පරා –

Và với chừng ấy lời, để giải đáp cho câu hỏi "được mang đến bởi ai?", điều mà chúng tôi đã nói là: "Trước hết, tại cõi Diêm-phù-đề, (Tạng Luật) đã được mang đến bởi dòng truyền thừa các vị thầy, bắt đầu với trưởng lão Upāli, cho đến cuộc kết tập lần thứ ba. Ở đó, đây là dòng truyền thừa các vị thầy:

‘‘උපාලි දාසකො චෙව, සොණකො සිග්ගවො තථා;

තිස්සො මොග්ගලිපුත්තො ච, පඤ්චෙතෙ විජිතාවිනො.

"Upāli và Dāsaka, Soṇaka và Siggava cũng vậy; Tissa Moggaliputta, năm vị này là những bậc chiến thắng.

‘‘පරම්පරාය විනයං, දීපෙ ජම්බුසිරිව්හයෙ;

අච්ඡිජ්ජමානමානෙසුං, තතියො යාව සඞ්ගහො’’ති.

"Các ngài đã mang Tạng Luật không gián đoạn theo dòng truyền thừa tại hòn đảo tên là Jambusiri (Diêm-phù-đề), cho đến cuộc kết tập lần thứ ba."

තස්සත්ථො පකාසිතොව හොති.

Ý nghĩa của điều đó đã được làm cho sáng tỏ.

තතියසඞ්ගහතො පන උද්ධං ඉමං දීපං මහින්දාදීහි ආභතං. මහින්දතො උග්ගහෙත්වා කඤ්චි කාලං අරිට්ඨත්ථෙරාදීහි ආභතං. තතො යාවජ්ජතනා තෙසංයෙව අන්තෙවාසිකපරම්පරභූතාය ආචරියපරම්පරාය ආභතන්ති වෙදිතබ්බං. යථාහු පොරාණා –

Tuy nhiên, sau cuộc kết tập lần thứ ba, (Tạng Luật) đã được mang đến hòn đảo này bởi các vị như trưởng lão Mahinda. Sau khi học từ trưởng lão Mahinda, trong một thời gian, (Tạng Luật) đã được mang đến bởi các vị như trưởng lão Ariṭṭha. Sau đó, cho đến ngày nay, nên được hiểu là (Tạng Luật) đã được mang đến bởi dòng truyền thừa các vị thầy, vốn là dòng truyền thừa các vị đệ tử của chính các ngài ấy. Như các bậc cổ nhân đã nói:

‘‘තතො මහින්දො ඉට්ටියො, උත්තියො සම්බලො තථා;

භද්දනාමො ච පණ්ඩිතො.

"Sau đó là Mahinda, Iṭṭiya, Uttiya, Sambala, và bậc trí tuệ Bhaddanāma.

‘‘එතෙ නාගා මහාපඤ්ඤා, ජම්බුදීපා ඉධාගතා;

විනයං තෙ වාචයිංසු, පිටකං තම්බපණ්ණියා.

"Những bậc Long Tượng, những bậc đại trí tuệ này, đã đến đây từ cõi Diêm-phù-đề. Các ngài ấy đã cho tụng đọc Tạng Luật tại đảo Tambapaṇṇi.

‘‘නිකායෙ [Pg.47] පඤ්ච වාචෙසුං, සත්ත චෙව පකරණෙ;

තතො අරිට්ඨො මෙධාවී, තිස්සදත්තො ච පණ්ඩිතො.

"Các ngài đã cho tụng đọc năm bộ Nikāya và cả bảy bộ luận. Sau đó là Ariṭṭha bậc trí tuệ, và Tissadatta bậc hiền trí.

‘‘විසාරදො කාළසුමනො, ථෙරො ච දීඝනාමකො;

දීඝසුමනො ච පණ්ඩිතො.

"Kāḷasumana bậc vô úy, và trưởng lão tên Dīgha; Dīghasumana bậc hiền trí.

‘‘පුනදෙව කාළසුමනො, නාගත්ථෙරො ච බුද්ධරක්ඛිතො;

තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, දෙවත්ථෙරො ච පණ්ඩිතො.

"Lại nữa là Kāḷasumana, trưởng lão Nāga và Buddharakkhita; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, và trưởng lão Deva bậc hiền trí.

‘‘පුනදෙව සුමනො මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො;

බහුස්සුතො චූළනාගො, ගජොව දුප්පධංසියො.

"Lại nữa là Sumana bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; Cūḷanāga bậc đa văn, khó lay chuyển như voi chúa.

‘‘ධම්මපාලිතනාමො ච, රොහණෙ සාධුපූජිතො;

තස්ස සිස්සො මහාපඤ්ඤො, ඛෙමනාමො තිපෙටකො.

"Và vị tên là Dhammapālita, được các bậc thiện sĩ tôn kính ở Rohaṇa; đệ tử của ngài là Khemā, bậc đại trí tuệ, thông thuộc Tam Tạng.

‘‘දීපෙ තාරකරාජාව, පඤ්ඤාය අතිරොචථ;

උපතිස්සො ච මෙධාවී, ඵුස්සදෙවො මහාකථී.

"(Vị ấy) đã tỏa sáng rực rỡ trên hòn đảo bằng trí tuệ như vua của các vì sao. Và Upatissa bậc trí tuệ, Phussadeva bậc đại thuyết pháp.

‘‘පුනදෙව සුමනො මෙධාවී, පුප්ඵනාමො බහුස්සුතො;

මහාකථී මහාසිවො, පිටකෙ සබ්බත්ථ කොවිදො.

"Lại nữa là Sumana bậc trí tuệ, vị tên Puppha bậc đa văn; Mahāsiva bậc đại thuyết pháp, thông suốt Tam Tạng ở mọi nơi.

‘‘පුනදෙව උපාලි මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො;

මහානාගො මහාපඤ්ඤො, සද්ධම්මවංසකොවිදො.

"Lại nữa là Upāli bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; Mahānāga bậc đại trí tuệ, thông suốt dòng dõi của Chánh pháp.

‘‘පුනදෙව අභයො මෙධාවී, පිටකෙ සබ්බත්ථ කොවිදො;

තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො.

"Lại nữa là Abhaya bậc trí tuệ, thông suốt Tam Tạng ở mọi nơi; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật.

‘‘තස්ස සිස්සො මහාපඤ්ඤො, පුප්ඵනාමො බහුස්සුතො;

සාසනං අනුරක්ඛන්තො, ජම්බුදීපෙ පතිට්ඨිතො.

"Đệ tử của ngài là bậc đại trí tuệ, bậc đa văn, tên là Puppha; trong khi hộ trì giáo pháp, ngài đã an trú tại cõi Diêm-phù-đề.

‘‘චූළාභයො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො;

තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, සද්ධම්මවංසකොවිදො.

"Và Cūḷābhaya bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, thông suốt dòng dõi của Chánh pháp.

‘‘චූළදෙවො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො;

සිවත්ථෙරො ච මෙධාවී, විනයෙ සබ්බත්ථ කොවිදො.

"Và Cūḷadeva bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; trưởng lão Siva bậc trí tuệ, thông suốt Luật ở mọi nơi.

‘‘එතෙ නාගා මහාපඤ්ඤා, විනයඤ්ඤූ මග්ගකොවිදා;

විනයං දීපෙ පකාසෙසුං, පිටකං තම්බපණ්ණියා’’ති.

"Những bậc Long Tượng, những bậc đại trí tuệ này, những vị am tường Luật, những vị thông thạo con đường, đã làm sáng tỏ Tạng Luật trên đảo Tambapaṇṇi."

තත්‍රායං [Pg.48] අනුපුබ්බිකථා – මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො කිර ඉමං තතියධම්මසඞ්ගීතිං කත්වා එවං චින්තෙසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අනාගතෙ සාසනං සුප්පතිට්ඨිතං භවෙය්‍යා’’ති? අථස්ස උපපරික්ඛතො එතදහොසි – ‘‘පච්චන්තිමෙසු ඛො ජනපදෙසු සුප්පතිට්ඨිතං භවිස්සතී’’ති. සො තෙසං තෙසං භික්ඛූනං භාරං කත්වා තෙ තෙ භික්ඛූ තත්ථ තත්ථ පෙසෙසි. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරං කස්මීරගන්ධාරරට්ඨං පෙසෙසි – ‘‘ත්වං එතං රට්ඨං ගන්ත්වා එත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙහී’’ති. මහාදෙවත්ථෙරං තථෙව වත්වා මහිංසකමණ්ඩලං පෙසෙසි. රක්ඛිතත්ථෙරං වනවාසිං. යොනකධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං අපරන්තකං. මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං මහාරට්ඨං. මහාරක්ඛිතත්ථෙරං යොනකලොකං. මජ්ඣිමත්ථෙරං හිමවන්තදෙසභාගං. සොණත්ථෙරඤ්ච උත්තරත්ථෙරඤ්ච සුවණ්ණභූමිං. අත්තනො සද්ධිවිහාරිකං මහින්දත්ථෙරං ඉට්ටියත්ථෙරෙන උත්තියත්ථෙරෙන සම්බලත්ථෙරෙන භද්දසාලත්ථෙරෙන ච සද්ධිං තම්බපණ්ණිදීපං පෙසෙසි – ‘‘තුම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං ගන්ත්වා එත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙථා’’ති. සබ්බෙපි තං තං දිසාභාගං ගච්ඡන්තා අත්තපඤ්චමා අගමංසු ‘‘පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පඤ්චවග්ගො ගණො අලං උපසම්පදකම්මායා’’ති මඤ්ඤමානා.

Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, trưởng lão Moggaliputtatissa sau khi thực hiện cuộc kết tập Pháp lần thứ ba này đã suy nghĩ như vầy: "Trong tương lai, giáo pháp sẽ được thiết lập vững chắc ở nơi đâu?". Khi ngài đang quán xét, ý nghĩ này đã khởi lên: "Sẽ được thiết lập vững chắc ở các xứ biên địa". Vị ấy đã giao phó trách nhiệm cho các vị tỳ khưu này khác và đã phái các vị tỳ khưu ấy đến các nơi này khác. Ngài đã phái trưởng lão Majjhantika đến xứ Kasmīra-Gandhāra (với lời dặn): "Ông hãy đi đến xứ ấy và thiết lập giáo pháp ở đó". Ngài đã nói như vậy và phái trưởng lão Mahādeva đến vùng Mahiṃsaka. (Ngài phái) trưởng lão Rakkhita đến Vanavāsi. (Ngài phái) trưởng lão Yonakadhammarakkhita đến Aparantaka. (Ngài phái) trưởng lão Mahādhammarakkhita đến Mahāraṭṭha. (Ngài phái) trưởng lão Mahārakkhita đến xứ Yona. (Ngài phái) trưởng lão Majjhima đến vùng Hy-mã-lạp sơn. (Ngài phái) trưởng lão Soṇa và trưởng lão Uttara đến Suvaṇṇabhūmi. Ngài đã phái trưởng lão Mahinda, vị đệ tử cùng ở của mình, cùng với trưởng lão Iṭṭiya, trưởng lão Uttiya, trưởng lão Sambala, và trưởng lão Bhaddasāla đến đảo Tambapaṇṇi (với lời dặn): "Các ông hãy đi đến đảo Tambapaṇṇi và thiết lập giáo pháp ở đó". Tất cả các vị, trong khi đi đến các phương hướng ấy, đã đi với nhóm năm người, tự mình là người thứ năm, vì nghĩ rằng: "Ở các xứ biên địa, một nhóm năm vị là đủ cho lễ Tu-bạt-sâm-bàn".

තෙන ඛො පන සමයෙන කස්මීරගන්ධාරරට්ඨෙ සස්සපාකසමයෙ අරවාළො නාම නාගරාජා කරකවස්සං නාම වස්සාපෙත්වා සස්සං හරාපෙත්වා මහාසමුද්දං පාපෙති. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො පන පාටලිපුත්තතො වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා හිමවති අරවාළදහස්ස උපරි ඔතරිත්වා අරවාළදහපිට්ඨියං චඞ්කමතිපි තිට්ඨතිපි නිසීදතිපි සෙය්‍යම්පි කප්පෙති. නාගමාණවකා තං දිස්වා අරවාළස්ස නාගරාජස්ස ආරොචෙසුං – ‘‘මහාරාජ, එකො ඡින්නභින්නපටධරො භණ්ඩු කාසාවවසනො අම්හාකං උදකං දූසෙතී’’ති. නාගරාජා තාවදෙව කොධාභිභූතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං දිස්වා මක්ඛං අසහමානො අන්තලික්ඛෙ අනෙකානි භිංසනකානි නිම්මිනි. තතො තතො භුසා වාතා වායන්ති, රුක්ඛා ඡිජ්ජන්ති, පබ්බතකූටානි පතන්ති, මෙඝා ගජ්ජන්ති, විජ්ජුලතා නිච්ඡරන්ති, අසනියො ඵලන්ති, භින්නං විය ගගනතලං උදකං පග්ඝරති. භයානකරූපා නාගකුමාරා සන්නිපතන්ති. සයම්පි ධූමායති, පජ්ජලති, පහරණවුට්ඨියො විස්සජ්ජෙති. ‘‘කො අයං මුණ්ඩකො ඡින්නභින්නපටධරො’’තිආදීහි ඵරුසවචනෙහි ථෙරං සන්තජ්ජෙසි. ‘‘එථ ගණ්හථ හනථ [Pg.49] නිද්ධමථ ඉමං සමණ’’න්ති නාගබලං ආණාපෙසි. ථෙරො සබ්බං තං භිංසනකං අත්තනො ඉද්ධිබලෙන පටිබාහිත්වා නාගරාජානං ආහ –

Vào lúc bấy giờ, tại xứ Kasmīra-Gandhāra, vào mùa lúa chín, có một long vương tên là Aravāḷa đã cho mưa một trận mưa đá, khiến mùa màng bị cuốn trôi ra đại dương. Bấy giờ, trưởng lão Majjhantika từ thành Pāṭaliputta bay lên hư không, đáp xuống bên trên hồ Aravāḷa ở Hy-mã-lạp-sơn, rồi ngài đi kinh hành, đứng, ngồi, và nằm trên mặt hồ Aravāḷa. Các thanh niên long tộc thấy vậy liền tâu báo lên long vương Aravāḷa rằng: 'Tâu đại vương, có một người đầu trọc, mặc y phục rách nát, khoác áo cà-sa đang làm ô uế nước của chúng ta.' Long vương ngay lập tức bị sân hận chế ngự, đi ra, thấy vị trưởng lão, không thể chịu đựng được sự xúc phạm, liền hóa hiện nhiều cảnh tượng khủng khiếp trên không trung. Từ khắp nơi, những cơn gió mạnh thổi đến, cây cối bị gãy đổ, các đỉnh núi sụp đổ, mây sấm gầm rống, tia chớp lóe lên, sấm sét đánh xuống, nước từ bầu trời tuôn chảy như thể vỡ tung. Các long tử có hình thù đáng sợ tụ tập lại. Chính long vương cũng phun khói, phun lửa, và phóng ra những trận mưa vũ khí. Ngài đã hăm dọa vị trưởng lão bằng những lời lẽ thô ác như: 'Gã đầu trọc mặc đồ rách nát này là ai?' Ngài ra lệnh cho đội quân long tộc: 'Hãy đến, bắt lấy, đánh đập, đuổi tên sa-môn này đi!' Vị trưởng lão dùng thần lực của mình ngăn chặn tất cả những cảnh tượng khủng khiếp ấy và nói với long vương rằng:

‘‘සදෙවකොපි චෙ ලොකො, ආගන්ත්වා තාසයෙය්‍ය මං;

න මෙ පටිබලො අස්ස, ජනෙතුං භයභෙරවං.

Dẫu cho toàn thế giới cùng với chư thiên, đến đây để hăm dọa ta; Cũng không có khả năng, làm phát sinh nơi ta sự kinh hãi, khiếp sợ.

‘‘සචෙපි ත්වං මහිං සබ්බං, සසමුද්දං සපබ්බතං;

උක්ඛිපිත්වා මහානාග, ඛිපෙය්‍යාසි මමූපරි.

Này đại long vương, dẫu cho ngươi có nhấc bổng, toàn thể mặt đất này, cùng với biển cả và núi non, rồi ném lên trên ta.

‘‘නෙව මෙ සක්කුණෙය්‍යාසි, ජනෙතුං භයභෙරවං;

අඤ්ඤදත්ථු තවෙවස්ස, විඝාතො උරගාධිපා’’ති.

Ngươi cũng không thể nào, làm phát sinh nơi ta sự kinh hãi, khiếp sợ; Này vua loài rắn, thật ra chỉ có sự mệt nhọc cho chính ngươi mà thôi.

එවං වුත්තෙ නාගරාජා විහතානුභාවො නිප්ඵලවායාමො දුක්ඛී දුම්මනො අහොසි. තං ථෙරො තඞ්ඛණානුරූපාය ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා තීසු සරණෙසු පඤ්චසු ච සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි සද්ධිං චතුරාසීතියා නාගසහස්සෙහි. අඤ්ඤෙපි බහූ හිමවන්තවාසිනො යක්ඛා ච ගන්ධබ්බා ච කුම්භණ්ඩා ච ථෙරස්ස ධම්මකථං සුත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහිංසු. පඤ්චකොපි යක්ඛො සද්ධිං භරියාය යක්ඛිනියා පඤ්චහි ච පුත්තසතෙහි පඨමෙ ඵලෙ පතිට්ඨිතො. අථායස්මා මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො සබ්බෙපි නාගයක්ඛරක්ඛසෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ –

Khi được nói như vậy, long vương bị mất hết uy lực, nỗ lực trở nên vô ích, thân khổ tâm ưu. Vị trưởng lão đã dùng một bài pháp thoại phù hợp với khoảnh khắc đó để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho hăng hái, và làm cho hoan hỷ, rồi an lập long vương cùng với tám mươi bốn ngàn long tộc trong tam quy và ngũ giới. Nhiều vị khác trú ở Hy-mã-lạp-sơn như dạ-xoa, càn-thát-bà, và cưu-bàn-trà sau khi nghe pháp thoại của vị trưởng lão cũng đã an trú trong tam quy và ngũ giới. Dạ-xoa Pañcaka cùng với vợ là nữ dạ-xoa và năm trăm người con trai đã chứng đắc Sơ quả. Bấy giờ, trưởng lão Majjhantika gọi tất cả long tộc, dạ-xoa, và la-sát lại và nói như vầy:

‘‘මා දානි කොධං ජනයිත්ථ, ඉතො උද්ධං යථා පුරෙ;

සස්සඝාතඤ්ච මා කත්ථ, සුඛකාමා හි පාණිනො;

කරොථ මෙත්තං සත්තෙසු, වසන්තු මනුජා සුඛ’’න්ති.

Từ nay chớ có phát sinh sân hận, từ đây về sau như trước kia; Cũng chớ có phá hoại mùa màng, vì chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc; Hãy khởi tâm từ đối với các chúng sanh, mong cho loài người được sống an lạc.

තෙ සබ්බෙපි ‘‘සාධු භන්තෙ’’ති ථෙරස්ස පටිස්සුණිත්වා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජිංසු. තංදිවසමෙව ච නාගරාජස්ස පූජාසමයො හොති. අථ නාගරාජා අත්තනො රතනමයං පල්ලඞ්කං ආහරාපෙත්වා ථෙරස්ස පඤ්ඤපෙසි. නිසීදි ථෙරො පල්ලඞ්කෙ. නාගරාජාපි ථෙරං බීජයමානො සමීපෙ අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ කස්මීරගන්ධාරරට්ඨවාසිනො ආගන්ත්වා ථෙරං දිස්වා ‘‘අම්හාකං නාගරාජතොපි ථෙරො මහිද්ධිකතරො’’ති ථෙරමෙව වන්දිත්වා නිසින්නා. ථෙරො තෙසං ආසීවිසොපමසුත්තං කථෙසි[Pg.50]. සුත්තපරියොසානෙ අසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි, කුලසතසහස්සං පබ්බජි. තතො පභුති ච කස්මීරගන්ධාරා යාවජ්ජතනා කාසාවපජ්ජොතා ඉසිවාතපටිවාතා එව.

Tất cả chúng đều vâng lời vị trưởng lão rằng: 'Lành thay, bạch ngài,' và đã thực hành theo lời chỉ dạy. Cũng chính vào ngày hôm đó là dịp lễ cúng dường cho long vương. Bấy giờ, long vương cho mang đến chiếc ngai báu bằng ngọc của mình và dọn sẵn cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão ngồi trên ngai. Long vương cũng quạt hầu vị trưởng lão và đứng gần bên. Vào lúc đó, dân chúng xứ Kasmīra-Gandhāra đến, thấy vị trưởng lão và nghĩ rằng: 'Vị trưởng lão này còn có thần lực vĩ đại hơn cả long vương của chúng ta,' nên họ chỉ đảnh lễ vị trưởng lão rồi ngồi xuống. Vị trưởng lão thuyết cho họ nghe kinh Ví Dụ Rắn Độc (Āsīvisopamasutta). Khi bài kinh kết thúc, tám mươi ngàn chúng sanh đã chứng ngộ chơn pháp, một trăm ngàn gia tộc đã xuất gia. Và kể từ đó cho đến ngày nay, xứ Kasmīra-Gandhāra vẫn rực rỡ ánh vàng của y cà-sa và chỉ có làn gió từ các vị ẩn sĩ thổi qua lại.

ගන්ත්වා කස්මීරගන්ධාරං, ඉසි මජ්ඣන්තිකො තදා;

දුට්ඨං නාගං පසාදෙත්වා, මොචෙසි බන්ධනා බහූති.

Khi ấy, ẩn sĩ Majjhantika, đến xứ Kasmīra-Gandhāra; Đã làm cho con rồng hung dữ trở nên tín thành, và giải thoát nhiều chúng sanh khỏi sự trói buộc.

මහාදෙවත්ථෙරොපි මහිංසකමණ්ඩලං ගන්ත්වා දෙවදූතසුත්තං කථෙසි. සුත්තපරියොසානෙ චත්තාලීස පාණසහස්සානි ධම්මචක්ඛුං පටිලභිංසු, චත්තාලීසංයෙව පාණසහස්සානි පබ්බජිංසු.

Trưởng lão Mahādeva cũng đã đến vùng Mahiṃsaka và thuyết kinh Thiên Sứ (Devadūtasutta). Khi bài kinh kết thúc, bốn mươi ngàn chúng sanh đã đắc được pháp nhãn, và cũng chính bốn mươi ngàn chúng sanh ấy đã xuất gia.

ගන්ත්වාන රට්ඨං මහිංසං, මහාදෙවො මහිද්ධිකො;

චොදෙත්වා දෙවදූතෙහි, මොචෙසි බන්ධනා බහූති.

Ngài Mahādeva, bậc đại thần lực, đến xứ Mahiṃsa; Đã sách tấn bằng (bài kinh về) các vị thiên sứ, và giải thoát nhiều chúng sanh khỏi sự trói buộc.

රක්ඛිතත්ථෙරො පන වනවාසිං ගන්ත්වා ආකාසෙ ඨත්වා අනමතග්ගපරියායකථාය වනවාසිකෙ පසාදෙසි. කථාපරියොසානෙ පනස්ස සට්ඨිසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. සත්තතිසහස්සමත්තා පබ්බජිංසු, පඤ්චවිහාරසතානි පතිට්ඨහිංසු. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි.

Còn trưởng lão Rakkhita, sau khi đến xứ Vanavāsī, đã đứng trên hư không và thuyết bài pháp thoại về Vòng Luân Hồi Vô Thỉ (Anamataggapariyāya), làm cho dân chúng xứ Vanavāsī tín thành. Khi bài pháp thoại của ngài kết thúc, sáu mươi ngàn người đã chứng ngộ chơn pháp. Khoảng bảy mươi ngàn người đã xuất gia, và năm trăm ngôi tịnh xá đã được thành lập. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó.

ගන්ත්වාන රක්ඛිතත්ථෙරො, වනවාසිං මහිද්ධිකො;

අන්තලික්ඛෙ ඨිතො තත්ථ, දෙසෙසි අනමතග්ගියන්ති.

Trưởng lão Rakkhita, bậc đại thần lực, đến xứ Vanavāsī; Đứng trên không trung, ngài đã thuyết giảng bài kinh Anamatagga ở nơi đó.

යොනකධම්මරක්ඛිතත්ථෙරොපි අපරන්තකං ගන්ත්වා අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තකථාය අපරන්තකෙ පසාදෙත්වා සත්තති පාණසහස්සානි ධම්මාමතං පායෙසි. ඛත්තියකුලතො එව පුරිසසහස්සානි පබ්බජිංසු, සමධිකානි ච ඡ ඉත්ථිසහස්සානි. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි.

Trưởng lão Yonaka Dhammarakkhita cũng đã đến xứ Aparantaka, dùng bài pháp thoại về kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopamasutta) làm cho dân chúng xứ Aparantaka tín thành, và đã cho bảy mươi ngàn chúng sanh uống vị cam lồ của chánh pháp. Chỉ riêng từ dòng dõi Sát-đế-lỵ, một ngàn người nam và hơn sáu ngàn người nữ đã xuất gia. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó.

අපරන්තං විගාහිත්වා, යොනකො ධම්මරක්ඛිතො;

අග්ගික්ඛන්ධොපමෙනෙත්ථ, පසාදෙසි ජනෙ බහූති.

Ngài Dhammarakkhita người Yonaka, đi vào xứ Aparanta; Bằng kinh Ví Dụ Khối Lửa, ngài đã làm cho nhiều người ở nơi đây tín thành.

මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරො පන මහාරට්ඨං ගන්ත්වා මහානාරදකස්සපජාතකකථාය මහාරට්ඨකෙ පසාදෙත්වා චතුරාසීති පාණසහස්සානි මග්ගඵලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. තෙරසසහස්සානි පබ්බජිංසු. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි.

Còn trưởng lão Mahādhammarakkhita, sau khi đến xứ Mahāraṭṭha, đã dùng bài pháp thoại về Bổn Sanh Mahānāradakassapa làm cho dân chúng xứ Mahāraṭṭha tín thành, và đã an lập tám mươi bốn ngàn chúng sanh trong đạo và quả. Mười ba ngàn người đã xuất gia. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó.

මහාරට්ඨං ඉසි ගන්ත්වා, සො මහාධම්මරක්ඛිතො;

ජාතකං කථයිත්වාන, පසාදෙසි මහාජනන්ති.

Vị ẩn sĩ Mahādhammarakkhita ấy, sau khi đi đến xứ Mahāraṭṭha, đã thuyết bài kinh Bổn Sanh và làm cho đại chúng phát sinh tín tâm.

මහාරක්ඛිතත්ථෙරොපි [Pg.51] යොනකරට්ඨං ගන්ත්වා කාළකාරාමසුත්තන්තකථාය යොනකලොකං පසාදෙත්වා සත්තතිසහස්සාධිකස්ස පාණසතසහස්සස්ස මග්ගඵලාලඞ්කාරං අදාසි. සන්තිකෙ චස්ස දසසහස්සානි පබ්බජිංසු. එවං සොපි තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි.

Cả trưởng lão Mahārakkhita, sau khi đi đến xứ Yona, đã làm cho dân chúng xứ Yona phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Kāḷakārāma và đã ban cho sự trang sức là Đạo và Quả đến một trăm bảy mươi ngàn chúng sanh. Và mười ngàn người đã xuất gia nơi vị ấy. Như vậy, vị ấy cũng đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy.

යොනරට්ඨං තදා ගන්ත්වා, සො මහාරක්ඛිතො ඉසි;

කාළකාරාමසුත්තෙන තෙ පසාදෙසි යොනකෙති.

Khi ấy, vị ẩn sĩ Mahārakkhita, sau khi đi đến xứ Yona, đã làm cho những người dân Yona ấy phát sinh tín tâm bằng kinh Kāḷakārāma.

මජ්ඣිමත්ථෙරො පන කස්සපගොත්තත්ථෙරෙන අළකදෙවත්ථෙරෙන දුන්දුභිස්සරත්ථෙරෙන මහාදෙවත්ථෙරෙන ච සද්ධිං හිමවන්තදෙසභාගං ගන්ත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තකථාය තං දෙසං පසාදෙත්වා අසීතිපාණකොටියො මග්ගඵලරතනානි පටිලාභෙසි. පඤ්චපි ච ථෙරා පඤ්ච රට්ඨානි පසාදෙසුං. එකමෙකස්ස සන්තිකෙ සතසහස්සමත්තා පබ්බජිංසු. එවං තෙ තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසුං.

Còn trưởng lão Majjhima, cùng với trưởng lão Kassapagotta, trưởng lão Aḷakadeva, trưởng lão Dundubhissara, và trưởng lão Mahādeva, sau khi đi đến vùng Hy-mã-lạp sơn, đã làm cho xứ ấy phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Chuyển Pháp Luân, và đã làm cho tám mươi ức chúng sanh đắc được các báu vật là Đạo và Quả. Cả năm vị trưởng lão đã làm cho năm xứ sở phát sinh tín tâm. Nơi mỗi vị, khoảng một trăm ngàn người đã xuất gia. Như vậy, các vị ấy đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy.

ගන්ත්වාන මජ්ඣිමත්ථෙරො, හිමවන්තං පසාදයි;

යක්ඛසෙනං පකාසෙන්තො, ධම්මචක්කපවත්තනන්ති.

Trưởng lão Majjhima, sau khi đi đến Hy-mã-lạp sơn, trong khi tuyên thuyết kinh Chuyển Pháp Luân, đã làm cho đạo quân dạ-xoa phát sinh tín tâm.

සොණත්ථෙරොපි සද්ධිං උත්තරත්ථෙරෙන සුවණ්ණභූමිං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන තත්ථ එකා රක්ඛසී සමුද්දතො නික්ඛමිත්වා රාජකුලෙ ජාතෙ ජාතෙ දාරකෙ ඛාදති. තංදිවසමෙව ච රාජකුලෙ එකො දාරකො ජාතො හොති. මනුස්සා ථෙරං දිස්වා ‘‘රක්ඛසානං සහායකො එසො’’ති මඤ්ඤමානා ආවුධානි ගහෙත්වා ථෙරං පහරිතුකාමා ආගච්ඡන්ති. ථෙරො ‘‘කිං තුම්හෙ ආවුධහත්ථා ආගච්ඡථා’’ති ආහ. තෙ ආහංසු – ‘‘රාජකුලෙ ජාතෙ ජාතෙ දාරකෙ රක්ඛසා ඛාදන්ති, තෙසං තුම්හෙ සහායකා’’ති. ථෙරො ‘‘න මයං රක්ඛසානං සහායකා, සමණා නාම මයං විරතා පාණාතිපාතා…පෙ… විරතා මජ්ජපානා එකභත්තිකා සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා’’ති ආහ. තස්මිංයෙව ච ඛණෙ සා රක්ඛසී සපරිවාරා සමුද්දතො නික්ඛමි ‘‘රාජකුලෙ දාරකො ජාතො තං ඛාදිස්සාමී’’ති. මනුස්සා තං දිස්වා ‘‘එසා, භන්තෙ, රක්ඛසී ආගච්ඡතී’’ති භීතා විරවිංසු. ථෙරො රක්ඛසෙහි දිගුණෙ අත්තභාවෙ නිම්මිනිත්වා තෙහි අත්තභාවෙහි තං රක්ඛසිං සපරිසං මජ්ඣෙ කත්වා උභොසු පස්සෙසු පරික්ඛිපි[Pg.52]. තස්සා සපරිසාය එතදහොසි – ‘‘අද්ධා ඉමෙහි ඉදං ඨානං ලද්ධං භවිස්සති. මයං පන ඉමෙසං භක්ඛා භවිස්සාමා’’ති. සබ්බෙ රක්ඛසා භීතා වෙගසා පලායිංසු. ථෙරොපි තෙ යාව අදස්සනං තාව පලාපෙත්වා දීපස්ස සමන්තතො රක්ඛං ඨපෙසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ සන්නිපතිතං මහාජනකායං බ්‍රහ්මජාලසුත්තන්තකථාය පසාදෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. සට්ඨිසහස්සානං පනෙත්ථ ධම්මාභිසමයො අහොසි. කුලදාරකානං අඩ්ඪුඩ්ඪානි සහස්සානි පබ්බජිංසු, කුලධීතානං දියඩ්ඪසහස්සං. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. තතො පභුති රාජකුලෙ ජාතදාරකානං සොණුත්තරනාමමෙව කරොන්ති.

Cả trưởng lão Soṇa cùng với trưởng lão Uttara đã đi đến Suvaṇṇabhūmi. Và vào lúc ấy, ở nơi đó có một nữ dạ-xoa từ biển đi lên và ăn thịt những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc. Cũng chính vào ngày hôm ấy, một đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc. Dân chúng thấy vị trưởng lão, nghĩ rằng: “Người này là bạn của bọn dạ-xoa,” rồi cầm lấy vũ khí, tiến đến với ý muốn tấn công vị trưởng lão. Vị trưởng lão hỏi: “Tại sao các người tay cầm vũ khí mà đến đây?” Họ đáp: “Bọn dạ-xoa ăn thịt những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc, và các ông là bạn của chúng.” Vị trưởng lão nói: “Chúng tôi không phải là bạn của bọn dạ-xoa, chúng tôi là những vị sa-môn, những người từ bỏ sát sanh... từ bỏ uống rượu, ăn một bữa, có giới hạnh, có thiện pháp.” Và cũng chính vào khoảnh khắc ấy, nữ dạ-xoa kia cùng với đoàn tùy tùng từ biển đi lên, (nghĩ rằng): “Một đứa trẻ đã được sinh ra trong hoàng tộc, ta sẽ ăn thịt nó.” Dân chúng thấy nó, sợ hãi la lên: “Bạch ngài, nữ dạ-xoa kia đang đến!” Vị trưởng lão hóa hiện ra những thân hình gấp đôi số lượng dạ-xoa, và với những thân hình ấy, ngài đặt nữ dạ-xoa kia cùng đoàn tùy tùng vào giữa rồi bao vây cả hai phía. Nữ dạ-xoa kia cùng đoàn tùy tùng khởi lên ý nghĩ này: “Chắc chắn nơi này đã bị những người này chiếm lấy. Còn chúng ta sẽ trở thành thức ăn của họ.” Tất cả bọn dạ-xoa sợ hãi, nhanh chóng bỏ chạy. Vị trưởng lão cũng đuổi chúng chạy cho đến khi không còn nhìn thấy, rồi thiết lập sự bảo vệ xung quanh hòn đảo. Và vào lúc ấy, ngài đã làm cho đại chúng đang tụ tập phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Phạm Võng, và an lập họ trong Tam Quy và Ngũ Giới. Ở đó, sáu mươi ngàn người đã chứng ngộ Pháp. Ba ngàn năm trăm thiện nam tử và một ngàn năm trăm thiện nữ nhân đã xuất gia. Như vậy, vị ấy đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy. Kể từ đó, những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc đều được đặt tên là Soṇuttara.

සුවණ්ණභූමිං ගන්ත්වාන, සොණුත්තරා මහිද්ධිකා;

පිසාචෙ නිද්ධමෙත්වාන, බ්‍රහ්මජාලං අදෙසිසුන්ති.

Các vị Soṇa và Uttara, những bậc có đại thần lực, sau khi đi đến Suvaṇṇabhūmi, đã xua đuổi loài ma quỷ và thuyết kinh Phạm Võng.

මහින්දත්ථෙරො පන ‘‘තම්බපණ්ණිදීපං ගන්ත්වා සාසනං පතිට්ඨාපෙහී’’ති උපජ්ඣායෙන ච භික්ඛුසඞ්ඝෙන ච අජ්ඣිට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘කාලො නු ඛො මෙ තම්බපණ්ණිදීපං ගන්තුං නො’’ති. අථස්ස වීමංසතො ‘‘න තාව කාලො’’ති අහොසි. කිං පනස්ස දිස්වා එතදහොසි? මුටසිවරඤ්ඤො මහල්ලකභාවං. තතො චින්තෙසි – ‘‘අයං රාජා මහල්ලකො, න සක්කා ඉමං ගණ්හිත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං. ඉදානි පනස්ස පුත්තො දෙවානංපියතිස්සො රජ්ජං කාරෙස්සති. තං ගණ්හිත්වා සක්කා භවිස්සති සාසනං පග්ගහෙතුං. හන්ද යාව සො සමයො ආගච්ඡති, තාව ඤාතකෙ ඔලොකෙම. පුන දානි මයං ඉමං ජනපදං ආගච්ඡෙය්‍යාම වා න වා’’ති. සො එවං චින්තෙත්වා උපජ්ඣායඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා අසොකාරාමතො නික්ඛම්ම තෙහි ඉට්ටියාදීහි චතූහි ථෙරෙහි සඞ්ඝමිත්තාය පුත්තෙන සුමනසාමණෙරෙන භණ්ඩුකෙන ච උපාසකෙන සද්ධිං රාජගහනගරපරිවත්තකෙන දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ චාරිකං චරමානො ඤාතකෙ ඔලොකෙන්තො ඡ මාසෙ අතික්කාමෙසි. අථානුපුබ්බෙන මාතු නිවෙසනට්ඨානං වෙදිසනගරං නාම සම්පත්තො. අසොකො කිර කුමාරකාලෙ ජනපදං ලභිත්වා උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො වෙදිසනගරං පත්වා වෙදිසසෙට්ඨිස්ස ධීතරං අග්ගහෙසි. සා තංදිවසමෙව ගබ්භං ගණ්හිත්වා උජ්ජෙනියං මහින්දකුමාරං විජායි. කුමාරස්ස [Pg.53] චුද්දසවස්සකාලෙ රාජා අභිසෙකං පාපුණි. සා තස්ස මාතා තෙන සමයෙන ඤාතිඝරෙ වසති. තෙන වුත්තං – ‘‘අථානුපුබ්බෙන මාතු නිවෙසනට්ඨානං වෙටිසනගරං නාම සම්පත්තො’’ති.

Còn trưởng lão Mahinda, được vị thầy tế độ và Tăng chúng thỉnh cầu: “Hãy đi đến đảo Tambapaṇṇi và thiết lập giáo pháp,” đã suy nghĩ: “Có phải đã đến lúc ta đi đến đảo Tambapaṇṇi hay chưa?” Khi ngài xem xét, ngài thấy rằng: “Vẫn chưa đến lúc.” Thấy điều gì mà ngài nghĩ như vậy? (Ngài thấy) sự già yếu của vua Muṭasiva. Sau đó ngài suy nghĩ: “Vị vua này đã già, không thể nương vào ngài để xiển dương giáo pháp. Giờ đây, con trai của ngài là Devānaṃpiyatissa sẽ trị vì vương quốc. Nương vào vị vua ấy thì có thể xiển dương giáo pháp. Thôi nào, trong khi chờ đợi thời điểm ấy đến, chúng ta hãy đi thăm viếng quyến thuộc. Sau này, chúng ta có thể trở lại xứ này hoặc không.” Suy nghĩ như vậy, ngài đảnh lễ vị thầy tế độ và Tăng chúng, rồi rời khỏi tu viện Asokārāma. Cùng với bốn vị trưởng lão Iṭṭiya và các vị khác, sa-di Sumana là con trai của ni trưởng Saṅghamittā, và cận sự nam Bhaṇḍuka, ngài du hành qua xứ Dakkhiṇāgiri theo con đường vòng quanh thành Rājagaha, thăm viếng quyến thuộc và trải qua sáu tháng. Sau đó, ngài tuần tự đi đến nơi ở của mẹ mình, thành phố tên là Vedisa. Tương truyền rằng, vua Asoka khi còn là hoàng tử, đã nhận được một xứ sở và trong khi đi đến Ujjenī, ngài đã đến thành Vedisa và cưới con gái của một vị trưởng giả ở Vedisa. Bà đã thụ thai ngay trong ngày hôm đó và sinh hạ hoàng tử Mahinda ở Ujjenī. Khi hoàng tử được mười bốn tuổi, nhà vua đã làm lễ đăng quang. Vào lúc ấy, mẹ của ngài đang sống trong nhà của quyến thuộc. Do đó, có lời nói rằng: “Sau đó, ngài tuần tự đi đến nơi ở của mẹ mình, thành phố tên là Vedisa.”

සම්පත්තඤ්ච පන ථෙරං දිස්වා ථෙරමාතා දෙවී පාදෙසු සිරසා වන්දිත්වා භික්ඛං දත්වා ථෙරං අත්තනා කතං වෙදිසගිරිමහාවිහාරං නාම ආරොපෙසි. ථෙරො තස්මිං විහාරෙ නිසින්නො චින්තෙසි – ‘‘අම්හාකං ඉධ කත්තබ්බකිච්චං නිට්ඨිතං, සමයො නු ඛො ඉදානි ලඞ්කාදීපං ගන්තු’’න්ති. තතො චින්තෙසි – ‘‘අනුභවතු තාව මෙ පිතරා පෙසිතං අභිසෙකං දෙවානංපියතිස්සො, රතනත්තයගුණඤ්ච සුණාතු, ඡණත්ථඤ්ච නගරතො නික්ඛමිත්වා මිස්සකපබ්බතං අභිරුහතු, තදා තං තත්ථ දක්ඛිස්සාමා’’ති. අථාපරං එකමාසං තත්ථෙව වාසං කප්පෙසි. මාසාතික්කමෙන ච ජෙට්ඨමූලමාසපුණ්ණමායං උපොසථදිවසෙ සන්නිපතිතා සබ්බෙපි – ‘‘කාලො නු ඛො අම්හාකං තම්බපණ්ණිදීපං ගමනාය, උදාහු නො’’ති මන්තයිංසු. තෙනාහු පොරාණා –

Lại nữa, thấy vị trưởng lão đã đến, hoàng hậu là thân mẫu của ngài đã dùng đầu đảnh lễ dưới chân, dâng vật thực, rồi đưa ngài lên ngôi đại tự viện tên là Vedisagirimahāvihāra do chính mình xây dựng. Vị trưởng lão, trong khi ngồi tại tự viện ấy, đã suy nghĩ: “Phận sự phải làm của chúng ta ở đây đã hoàn tất, nay có lẽ đã đến lúc đi đến đảo Laṅkā chăng?” Sau đó, ngài suy nghĩ: “Trước tiên, mong rằng vua Devānaṃpiyatisso hãy thọ nhận lễ quán đảnh do phụ thân của ta gửi đến, và mong rằng vua hãy lắng nghe về ân đức Tam Bảo, và vì mục đích lễ hội, mong rằng vua hãy ra khỏi thành và đi lên núi Missaka. Khi ấy, chúng ta sẽ gặp nhà vua ở đó.” Rồi ngài đã an trú ở chính nơi ấy thêm một tháng nữa. Và sau khi một tháng trôi qua, vào ngày Uposatha, ngày rằm tháng Jeṭṭhamūla, tất cả các vị đã tụ hội lại bàn luận: “Có lẽ đã đến lúc chúng ta đi đến đảo Tambapaṇṇi, hay là chưa?” Vì thế, các bậc cổ nhân đã nói:

‘‘මහින්දො නාම නාමෙන, සඞ්ඝත්ථෙරො තදා අහු;

ඉට්ටියො උත්තියො ථෙරො, භද්දසාලො ච සම්බලො.

“Khi ấy, có vị Tăng trưởng lão tên là Mahinda; các vị trưởng lão Iṭṭiya, Uttiya, và Bhaddasāla, cùng Sambala.”

‘‘සාමණෙරො ච සුමනො, ඡළභිඤ්ඤො මහිද්ධිකො;

භණ්ඩුකො සත්තමො තෙසං, දිට්ඨසච්චො උපාසකො;

ඉති හෙතෙ මහානාගා, මන්තයිංසු රහොගතා’’ති.

“Và vị sa-di Sumana, người có sáu thắng trí và đại thần lực; vị thứ bảy trong số họ là cận sự nam Bhaṇḍuka, người đã thấy chân lý. Như vậy, những bậc đại nhân này đã đến nơi vắng vẻ và bàn luận với nhau.”

තදා සක්කො දෙවානමින්දො මහින්දත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘කාලඞ්කතො, භන්තෙ, මුටසිවරාජා; ඉදානි දෙවානංපියතිස්සමහාරාජා රජ්ජං කාරෙති. සම්මාසම්බුද්ධෙන ච තුම්හෙ බ්‍යාකතා – ‘අනාගතෙ මහින්දො නාම භික්ඛු තම්බපණ්ණිදීපං පසාදෙස්සතී’ති. තස්මාතිහ වො, භන්තෙ, කාලො දීපවරං ගමනාය; අහම්පි වො සහායො භවිස්සාමී’’ති. කස්මා පන සක්කො එවමාහ? භගවා කිරස්ස බොධිමූලෙයෙව බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙත්වා අනාගතෙ ඉමස්ස දීපස්ස සම්පත්තිං දිස්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි – ‘‘තදා ත්වම්පි සහායො භවෙය්‍යාසී’’ති ච ආණාපෙසි. තස්මා එවමාහ. ථෙරො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තසත්තමො වෙටිසකපබ්බතා වෙහාසං උප්පතිත්වා අනුරාධපුරස්ස පුරත්ථිමදිසාය මිස්සකපබ්බතෙ පතිට්ඨහි. යං පනෙතරහි ‘‘චෙතියපබ්බතො’’තිපි සඤ්ජානන්ති. තෙනාහු පොරාණා –

Khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, đã đến gần trưởng lão Mahinda và nói điều này: “Bạch ngài, vua Muṭasiva đã băng hà; nay, đại vương Devānaṃpiyatissa đang trị vì vương quốc. Và ngài đã được Đức Chánh Đẳng Giác thọ ký: ‘Trong tương lai, một vị tỳ-khưu tên là Mahinda sẽ làm cho đảo Tambapaṇṇi được tịnh tín.’ Vì vậy, bạch ngài, đây là lúc để các ngài đi đến hòn đảo cao quý; con cũng sẽ là người đồng hành của các ngài.” Nhưng tại sao Sakka lại nói như vậy? Tương truyền, Đức Thế Tôn, ngay tại cội Bồ-đề, đã dùng Phật nhãn quán xét thế gian, thấy được sự thịnh vượng của hòn đảo này trong tương lai, và đã tuyên bố về vấn đề này, và cũng đã ra lệnh: “Khi ấy, ngươi cũng hãy là người đồng hành.” Vì vậy, ông đã nói như vậy. Vị trưởng lão, sau khi chấp nhận lời của ông, cùng với sáu vị khác, đã bay lên không trung từ núi Veṭisaka và hạ xuống tại núi Missaka, ở phía đông của thành Anurādhapura. Ngọn núi mà ngày nay người ta cũng biết đến với tên gọi là Cetiyapabbata. Vì thế, các bậc cổ nhân đã nói:

‘‘වෙටිසගිරිම්හි [Pg.54] රාජගහෙ, වසිත්වා තිංසරත්තියො;

කාලොව ගමනස්සාති, ගච්ඡාම දීපමුත්තමං.

“Tại Veṭisagiri ở Rājagaha, sau khi đã ở lại ba mươi đêm, (các ngài nghĩ rằng:) ‘Đã đến lúc phải đi,’ (và nói:) ‘Chúng ta hãy đi đến hòn đảo cao quý nhất.’”

‘‘පළීනා ජම්බුදීපා තෙ, හංසරාජාව අම්බරෙ;

එවමුප්පතිතා ථෙරා, නිපතිංසු නගුත්තමෙ.

“Các vị ấy đã bay đi từ Jambudīpa, giống như vua thiên nga trên bầu trời; các vị trưởng lão đã bay lên như vậy, đã hạ xuống trên ngọn núi cao quý nhất.”

‘‘පුරතො පුරසෙට්ඨස්ස, පබ්බතෙ මෙඝසන්නිභෙ;

පතිංසු සීලකූටම්හි, හංසාව නගමුද්ධනී’’ති.

“Ở phía trước của thành phố tốt đẹp nhất, trên ngọn núi trông giống như đám mây, các ngài đã hạ xuống trên đỉnh Sīlakūṭa, giống như những con thiên nga trên đỉnh núi.”

එවං ඉට්ටියාදීහි සද්ධිං ආගන්ත්වා පතිට්ඨහන්තො ච ආයස්මා මහින්දත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි ඡත්තිංසතිමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ පතිට්ඨහීති වෙදිතබ්බො. අජාතසත්තුස්ස හි අට්ඨමෙ වස්සෙ සම්මාසම්බුද්ධො පරිනිබ්බායි. තස්මිංයෙව වස්සෙ සීහකුමාරස්ස පුත්තො තම්බපණ්ණිදීපස්ස ආදිරාජා විජයකුමාරො ඉමං දීපමාගන්ත්වා මනුස්සාවාසං අකාසි. ජම්බුදීපෙ උදයභද්දස්ස චුද්දසමෙ වස්සෙ ඉධ විජයො කාලමකාසි. උදයභද්දස්ස පඤ්චදසමෙ වස්සෙ පණ්ඩුවාසුදෙවො නාම ඉමස්මිං දීපෙ රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ නාගදාසකරඤ්ඤො වීසතිමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුවාසුදෙවො කාලමකාසි. තස්මිංයෙව ච වස්සෙ අභයො නාම රාජකුමාරො ඉමස්මිං දීපෙ රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ සුසුනාගරඤ්ඤො සත්තරසමෙ වස්සෙ ඉධ අභයරඤ්ඤො වීසතිවස්සානි පරිපූරිංසු. අථ අභයස්ස වීසතිමෙ වස්සෙ පණ්ඩුකාභයො නාම දාමරිකො රජ්ජං අග්ගහෙසි. තත්ථ කාළාසොකස්ස සොළසමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුකස්ස සත්තරසවස්සානි පරිපූරිංසු. තානි හෙට්ඨා එකෙන වස්සෙන සහ අට්ඨාරස හොන්ති. තත්ථ චන්දගුත්තස්ස චුද්දසමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුකාභයො කාලමකාසි. මුටසිවරාජා රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ අසොකධම්මරාජස්ස සත්තරසමෙ වස්සෙ ඉධ මුටසිවරාජා කාලමකාසි. දෙවානම්පියතිස්සො රජ්ජං පාපුණි. පරිනිබ්බුතෙ ච සම්මාසම්බුද්ධෙ අජාතසත්තු චතුවීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙසි. උදයභද්දො සොළස, අනුරුද්ධො ච මුණ්ඩො ච අට්ඨ, නාගදාසකො චතුවීසති, සුසුනාගො අට්ඨාරස, තස්සෙව පුත්තො කාළාසොකො අට්ඨවීසති, තතො තස්ස පුත්තකා දස භාතුකරාජානො ද්වෙවීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙසුං. තෙසං පච්ඡතො නව නන්දා ද්වෙවීසතිමෙව, චන්දගුත්තො චතුවීසති, බින්දුසාරො අට්ඨවීසති[Pg.55]. තස්සාවසානෙ අසොකො රජ්ජං පාපුණි. තස්ස පුරෙ අභිසෙකා චත්තාරි අභිසෙකතො අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ මහින්දත්ථෙරො පතිට්ඨිතො. එවමෙතෙන රාජවංසානුසාරෙන වෙදිතබ්බමෙතං – ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි ඡත්තිංසතිමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ පතිට්ඨහී’’ති.

Cần phải được hiểu rằng, trưởng lão Mahinda, sau khi đến cùng với các vị Iṭṭiya và những vị khác, đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này vào năm thứ hai trăm ba mươi sáu sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna. Thật vậy, Đức Chánh Đẳng Giác đã nhập Parinibbāna vào năm thứ tám của vua Ajātasattu. Chính trong năm đó, hoàng tử Vijaya, con của hoàng tử Sīha, vị vua đầu tiên của đảo Tambapaṇṇi, đã đến hòn đảo này và thiết lập nơi ở cho con người. Vào năm thứ mười bốn của vua Udayabhadda ở Jambudīpa, vua Vijaya ở đây đã băng hà. Vào năm thứ mười lăm của vua Udayabhadda, một vị vua tên là Paṇḍuvāsudeva đã lên ngôi trên hòn đảo này. Vào năm thứ hai mươi của vua Nāgadāsaka ở đó, vua Paṇḍuvāsudeva ở đây đã băng hà. Và chính trong năm đó, một hoàng tử tên là Abhaya đã lên ngôi trên hòn đảo này. Vào năm thứ mười bảy của vua Susunāga ở đó, hai mươi năm trị vì của vua Abhaya ở đây đã hoàn tất. Sau đó, vào năm thứ hai mươi của vua Abhaya, một người nổi loạn tên là Paṇḍukābhaya đã chiếm lấy vương quốc. Vào năm thứ mười sáu của vua Kāḷāsoka ở đó, mười bảy năm trị vì của vua Paṇḍuka ở đây đã hoàn tất. Cùng với một năm trước đó, tổng cộng là mười tám năm. Vào năm thứ mười bốn của vua Candagutta ở đó, vua Paṇḍukābhaya ở đây đã băng hà. Vua Muṭasiva đã lên ngôi. Vào năm thứ mười bảy của vua Asokadhammarāja ở đó, vua Muṭasiva ở đây đã băng hà. Vua Devānampiyatisso đã lên ngôi. Và sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna, vua Ajātasattu đã trị vì hai mươi bốn năm. Udayabhadda mười sáu năm, Anuruddha và Muṇḍa tám năm, Nāgadāsaka hai mươi bốn năm, Susunāga mười tám năm, con trai của ông là Kāḷāsoka hai mươi tám năm, sau đó mười người con trai của ông, là mười anh em vua, đã trị vì hai mươi hai năm. Sau họ, chín vị vua Nanda cũng trị vì hai mươi hai năm, Candagutta hai mươi bốn năm, Bindusāra hai mươi tám năm. Sau khi ông qua đời, Asoka đã lên ngôi. Trước lễ quán đảnh của ông có bốn năm, và vào năm thứ mười tám sau lễ quán đảnh, trưởng lão Mahinda đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này. Như vậy, theo dòng dõi hoàng tộc này, cần phải hiểu rằng: “Ngài đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này vào năm thứ hai trăm ba mươi sáu sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna.”

තස්මිඤ්ච දිවසෙ තම්බපණ්ණිදීපෙ ජෙට්ඨමූලනක්ඛත්තං නාම හොති. රාජා නක්ඛත්තං ඝොසාපෙත්වා ‘‘ඡණං කරොථා’’ති අමච්චෙ ච ආණාපෙත්වා චත්තාලීසපුරිසසහස්සපරිවාරො නගරම්හා නික්ඛමිත්වා යෙන මිස්සකපබ්බතො තෙන පායාසි මිගවං කීළිතුකාමො. අථ තස්මිං පබ්බතෙ අධිවත්ථා එකා දෙවතා ‘‘රඤ්ඤො ථෙරෙ දස්සෙස්සාමී’’ති රොහිතමිගරූපං ගහෙත්වා අවිදූරෙ තිණපණ්ණානි ඛාදමානා විය චරති. රාජා තං දිස්වා ‘‘අයුත්තං දානි පමත්තං විජ්ඣිතු’’න්ති ජියං ඵොටෙසි. මිගො අම්බත්ථලමග්ගං ගහෙත්වා පලායිතුං ආරභි. රාජා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධන්තො අම්බත්ථලමෙව අභිරුහි. මිගොපි ථෙරානං අවිදූරෙ අන්තරධායි. මහින්දත්ථෙරො රාජානං අවිදූරෙ ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘මමංයෙව රාජා පස්සතු, මා ඉතරෙ’’ති අධිට්ඨහිත්වා ‘‘තිස්ස, තිස්ස, ඉතො එහී’’ති ආහ. රාජා සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමස්මිං දීපෙ ජාතො මං ‘තිස්සා’ති නාමං ගහෙත්වා ආලපිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. අයං පන ඡින්නභින්නපටධරො භණ්ඩු කාසාවවසනො මං නාමෙන ආලපති, කො නු ඛො අයං භවිස්සති මනුස්සො වා අමනුස්සො වා’’ති? ථෙරො ආහ –

Và vào ngày ấy, tại đảo Tambapaṇṇi có một lễ hội tên là Jeṭṭhamūlanakkhatta. Đức vua cho loan báo về lễ hội và ra lệnh cho các vị đại thần rằng: “Hãy tổ chức lễ hội.” Rồi cùng với đoàn tùy tùng bốn mươi ngàn người, ngài đi ra khỏi thành, hướng đến núi Missaka với ý muốn đi săn. Bấy giờ, một vị thiên nữ ngự trên ngọn núi ấy, nghĩ rằng: “Ta sẽ chỉ cho đức vua thấy các vị trưởng lão,” liền hóa thành hình một con nai vàng, đi lại gần đó như đang ăn cỏ lá. Đức vua trông thấy con nai, nghĩ rằng: “Không nên bắn nó khi nó đang lơ đễnh,” bèn bật dây cung. Con nai theo đường Ambattthala bắt đầu chạy trốn. Đức vua đuổi theo sát gót, cũng leo lên Ambattthala. Con nai cũng biến mất ở nơi không xa các vị trưởng lão. Trưởng lão Mahinda thấy đức vua đang đến gần, bèn chú nguyện rằng: “Mong rằng đức vua chỉ thấy một mình ta, đừng thấy những người khác,” rồi gọi: “Tissa, Tissa, hãy lại đây.” Đức vua nghe thấy, suy nghĩ: “Trên hòn đảo này, không có ai sinh ra ở đây mà có thể gọi ta bằng tên ‘Tissa’. Nhưng người này, mặc y phục rách rưới, đầu cạo trọc, khoác y cà-sa, lại gọi ta bằng tên. Người này là ai, là người hay phi nhân?” Vị trưởng lão nói:

‘‘සමණා මයං මහාරාජ, ධම්මරාජස්ස සාවකා;

තවෙව අනුකම්පාය, ජම්බුදීපා ඉධාගතා’’ති.

“Tâu Đại vương, chúng tôi là Sa-môn, là đệ tử của Đức Pháp Vương. Chính vì lòng bi mẫn đối với ngài mà chúng tôi từ cõi Jambudīpa đến đây.”

තෙන ච සමයෙන දෙවානම්පියතිස්සමහාරාජා ච අසොකධම්මරාජා ච අදිට්ඨසහායකා හොන්ති. දෙවානම්පියතිස්සමහාරාජස්ස ච පුඤ්ඤානුභාවෙන ඡාතපබ්බතපාදෙ එකම්හි වෙළුගුම්බෙ තිස්සො වෙළුයට්ඨියො රථයට්ඨිප්පමාණා උප්පජ්ජිංසු – එකා ලතායට්ඨි නාම, එකා පුප්ඵයට්ඨි නාම, එකා සකුණයට්ඨි නාම. තාසු ලතායට්ඨි රජතවණ්ණා හොති, තං අලඞ්කරිත්වා උප්පන්නලතා කඤ්චනවණ්ණා ඛායති. පුප්ඵයට්ඨියං පන නීලපීතලොහිතොදාතකාළවණ්ණානි පුප්ඵානි සුවිභත්තවණ්ටපත්තකිඤ්ජක්ඛානි හුත්වා ඛායන්ති. සකුණයට්ඨියං හංසකුක්කුටජීවජීවකාදයො සකුණා නානප්පකාරානි ච චතුප්පදානි සජීවානි විය ඛායන්ති. වුත්තම්පි චෙතං දීපවංසෙ –

Và vào thời ấy, Đại vương Devānampiyatissa và Pháp vương Asoka là những người bạn chưa từng gặp mặt. Do oai lực phước báu của Đại vương Devānampiyatissa, tại chân núi Chāta, trong một bụi tre, đã sinh ra ba cây gậy tre có kích thước bằng cán cờ xe – một cây tên là gậy dây leo (latāyaṭṭhi), một cây tên là gậy hoa (pupphayaṭṭhi), và một cây tên là gậy chim (sakuṇayaṭṭhi). Trong số đó, cây gậy dây leo có màu bạc; những dây leo mọc lên trang trí cho nó hiện ra có màu vàng. Còn trên cây gậy hoa, những bông hoa màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen hiện ra với cuống, lá, và nhụy được phân chia rõ ràng. Trên cây gậy chim, các loài chim như ngỗng, gà, chim jīvajīvaka, và các loài thú bốn chân khác nhau hiện ra như đang sống. Điều này cũng đã được nói trong sách Dīpavaṃse:

‘‘ඡාතපබ්බතපාදම්හි[Pg.56], වෙළුයට්ඨී තයො අහු;

සෙතා රජතයට්ඨීව, ලතා කඤ්චනසන්නිභා.

“Tại chân núi Chāta, có ba cây gậy tre; cây màu trắng giống như gậy bạc, cây dây leo có màu sắc tựa như vàng.”

‘‘නීලාදි යාදිසං පුප්ඵං, පුප්ඵයට්ඨිම්හි තාදිසං;

සකුණා සකුණයට්ඨිම්හි, සරූපෙනෙව සණ්ඨිතා’’ති.

“Bất cứ loại hoa nào như màu xanh v.v... (có trên đời), thì trên cây gậy hoa cũng có loại hoa như vậy. Trên cây gậy chim, các loài chim hiện ra với hình dạng thật của chúng.”

සමුද්දතොපිස්ස මුත්තාමණිවෙළුරියාදි අනෙකවිහිතං රතනං උප්පජ්ජි. තම්බපණ්ණියං පන අට්ඨ මුත්තා උප්පජ්ජිංසු – හයමුත්තා, ගජමුත්තා, රථමුත්තා, ආමලකමුත්තා, වලයමුත්තා, අඞ්ගුලිවෙඨකමුත්තා, කකුධඵලමුත්තා, පාකතිකමුත්තාති. සො තා ච යට්ඨියො තා ච මුත්තා අඤ්ඤඤ්ච බහුං රතනං අසොකස්ස ධම්මරඤ්ඤො පණ්ණාකාරත්ථාය පෙසෙසි. අසොකො පසීදිත්වා තස්ස පඤ්ච රාජකකුධභණ්ඩානි පහිණි – ඡත්තං, චාමරං, ඛග්ගං, මොළිං, රතනපාදුකං, අඤ්ඤඤ්ච අභිසෙකත්ථාය බහුවිධං පණ්ණාකාරං; සෙය්‍යථිදං – සඞ්ඛං, ගඞ්ගොදකං, වඩ්ඪමානං, වටංසකං, භිඞ්ගාරං, නන්දියාවට්ටං, සිවිකං, කඤ්ඤං, කටච්ඡුං, අධොවිමං දුස්සයුගං, හත්ථපුඤ්ඡනං, හරිචන්දනං, අරුණවණ්ණමත්තිකං, අඤ්ජනං, හරීතකං, ආමලකන්ති. වුත්තම්පි චෙතං දීපවංසෙ –

Từ biển cả, nhiều loại bảo vật khác nhau như ngọc trai, ngọc báu, ngọc lưu ly v.v... cũng đã sinh ra cho vị vua ấy. Hơn nữa, tại Tambapaṇṇi, tám loại ngọc trai đã xuất hiện: ngọc trai hình ngựa, ngọc trai hình voi, ngọc trai hình xe, ngọc trai hình quả amla, ngọc trai hình vòng, ngọc trai hình nhẫn, ngọc trai hình quả kakudha, và ngọc trai thông thường. Vị vua ấy đã gửi những cây gậy đó, những viên ngọc trai đó, và nhiều bảo vật khác đến cho Pháp vương Asoka để làm tặng phẩm. Vua Asoka hoan hỷ, đã gửi lại cho vị vua ấy năm món vương bảo: lọng, phất trần, gươm, vương miện, và đôi hài báu, cùng nhiều tặng phẩm khác để làm lễ quán đảnh; đó là: ốc tù và, nước sông Hằng, bột vaḍḍhamāna, hoa tai, bình vàng, chén nandiyāvaṭṭa, kiệu, thiếu nữ, muỗng, một cặp y không cần giặt, khăn lau tay, gỗ chiên-đàn vàng, đất sét màu rạng đông, thuốc vẽ mắt, quả harītaka, và quả āmalaka. Điều này cũng đã được nói trong sách Dīpavaṃse:

‘‘වාලබීජනිමුණ්හීසං, ඡත්තං ඛග්ගඤ්ච පාදුකං;

වෙඨනං සාරපාමඞ්ගං, භිඞ්ගාරං නන්දිවට්ටකං.

“(Vua Asoka đã gửi) phất trần, khăn đội đầu, lọng, gươm, và đôi hài; khăn vành, chuỗi ngọc quý, bình vàng, chén nandivaṭṭaka.”

‘‘සිවිකං සඞ්ඛං වටංසඤ්ච, අධොවිමං වත්ථකොටිකං;

සොවණ්ණපාතිං කටච්ඡුං, මහග්ඝං හත්ථපුඤ්ඡනං.

“Kiệu, ốc tù và, và hoa tai, cặp y không cần giặt; chén vàng, muỗng, khăn lau tay quý giá.”

‘‘අනොතත්තොදකං කඤ්ඤං, උත්තමං හරිචන්දනං;

අරුණවණ්ණමත්තිකං, අඤ්ජනං නාගමාහටං.

“Nước hồ Anotatta, thiếu nữ, gỗ chiên-đàn vàng hảo hạng; đất sét màu rạng đông, thuốc vẽ mắt do loài rồng mang đến.”

‘‘හරීතකං ආමලකං, මහග්ඝං අමතොසධං;

සට්ඨිවාහසතං සාලිං, සුගන්ධං සුවකාහටං;

පුඤ්ඤකම්මාභිනිබ්බත්තං, පාහෙසි අසොකව්හයො’’ති.

“Quả harītaka, quả āmalaka, thuốc trường sinh quý giá; sáu ngàn vāha lúa sāli thơm ngát do vẹt mang đến; (những món) do phước nghiệp tạo thành, vua tên Asoka đã gửi đi.”

න කෙවලඤ්චෙතං ආමිසපණ්ණාකාරං, ඉමං කිර ධම්මපණ්ණාකාරම්පි පෙසෙසි –

Không chỉ gửi tặng phẩm vật chất này, mà nghe nói ngài còn gửi cả tặng phẩm Pháp này nữa:

‘‘අහං බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච, සඞ්ඝඤ්ච සරණං ගතො;

උපාසකත්තං දෙසෙසිං, සක්‍යපුත්තස්ස සාසනෙ.

“Ta đã quy y Phật, Pháp, và Tăng; đã tuyên bố là cận sự nam trong giáo pháp của con trai dòng Sakya.”

‘‘ඉමෙසු [Pg.57] තීසු වත්ථූසු, උත්තමෙ ජිනසාසනෙ;

ත්වම්පි චිත්තං පසාදෙහි, සද්ධා සරණමුපෙහී’’ති.

“Trong ba ngôi báu này, trong giáo pháp cao thượng của bậc Chiến Thắng; bạn cũng hãy làm cho tâm tịnh tín, với đức tin hãy đến quy y.”

ස්වායං රාජා තං දිවසං අසොකරඤ්ඤා පෙසිතෙන අභිසෙකෙන එකමාසාභිසිත්තො හොති.

Vị vua ấy, vào ngày đó, đã được một tháng kể từ khi được quán đảnh với lễ vật quán đảnh do vua Asoka gửi đến.

විසාඛපුණ්ණමායං හිස්ස අභිසෙකමකංසු. සො අචිරස්සුතං – තං සාසනප්පවත්තිං අනුස්සරමානො තං ථෙරස්ස ‘‘සමණා මයං මහාරාජ ධම්මරාජස්ස සාවකා’’ති වචනං සුත්වා ‘‘අය්‍යා නු ඛො ආගතා’’ති තාවදෙව ආවුධං නික්ඛිපිත්වා එකමන්තං නිසීදි සම්මොදනීයං කථං කථයමානො. යථාහ –

Quả thật, họ đã làm lễ quán đảnh cho vị vua ấy vào ngày rằm tháng Visākha. Vị vua ấy, trong khi đang nhớ lại tin tức về giáo pháp mà mình vừa nghe không lâu, khi nghe lời của vị trưởng lão nói rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi là Sa-môn, là đệ tử của Đức Pháp Vương,” liền nghĩ: “Phải chăng các bậc tôn quý đã đến?” và ngay lập tức đặt vũ khí xuống, ngồi sang một bên, nói lời chào hỏi thân mật. Như có lời rằng:

‘‘ආවුධං නික්ඛිපිත්වාන, එකමන්තං උපාවිසි;

නිසජ්ජ රාජා සම්මොදි, බහුං අත්ථූපසඤ්හිත’’න්ති.

“Đặt vũ khí xuống, (vua) ngồi sang một bên. Sau khi ngồi, đức vua đã nói nhiều lời chào hỏi thân mật, có lợi ích.”

සම්මොදනීයකථඤ්ච කුරුමානෙයෙව තස්මිං තානිපි චත්තාලීසපුරිසසහස්සානි ආගන්ත්වා සම්පරිවාරෙසුං. තදා ථෙරො ඉතරෙපි ඡ ජනෙ දස්සෙසි. රාජා දිස්වා ‘‘ඉමෙ කදා ආගතා’’ති ආහ. ‘‘මයා සද්ධිංයෙව, මහාරාජා’’ති. ‘‘ඉදානි පන ජම්බුදීපෙ අඤ්ඤෙපි එවරූපා සමණා සන්තී’’ති? ‘‘සන්ති, මහාරාජ; එතරහි ජම්බුදීපො කාසාවපජ්ජොතො ඉසිවාතපටිවාතො. තස්මිං –

Trong khi đức vua đang nói lời chào hỏi thân hữu, bốn mươi ngàn người kia cũng đã đến và vây quanh. Bấy giờ, trưởng lão chỉ cho thấy sáu vị khác. Nhà vua thấy vậy, hỏi rằng: “Những vị này đến khi nào vậy?” – “Thưa đại vương, cùng đến với bần tăng.” – “Vậy hiện nay ở cõi Diêm-phù-đề có những vị sa-môn như thế này nữa không?” – “Có, thưa đại vương. Hiện nay cõi Diêm-phù-đề rực sáng màu y vàng, gió thổi từ các vị ẩn sĩ. Tại đó –

‘‘තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, චෙතොපරියායකොවිදා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, බහූ බුද්ධස්ස සාවකාති.

“Các vị đệ tử của Đức Phật, là những bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc, thành tựu tam minh, đạt được thần thông, và thông thạo về tha tâm trí, thì có rất nhiều.”

‘‘භන්තෙ, කෙන ආගතත්ථා’’ති? ‘‘නෙව, මහාරාජ, උදකෙන න ථලෙනා’’ති. ‘‘රාජා ආකාසෙන ආගතා’’ති අඤ්ඤාසි. ථෙරො ‘‘අත්ථි නු ඛො රඤ්ඤො පඤ්ඤාවෙයත්තිය’’න්ති වීමංසනත්ථාය ආසන්නං අම්බරුක්ඛං ආරබ්භ පඤ්හං පුච්ඡි – ‘‘කිං නාමො අයං, මහාරාජ, රුක්ඛො’’ති? ‘‘අම්බරුක්ඛො නාම, භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉමං පන, මහාරාජ, අම්බං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො අම්බො අත්ථි, නත්ථී’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, අඤ්ඤෙපි බහූ අම්බරුක්ඛා’’ති. ‘‘ඉමඤ්ච අම්බං තෙ ච අම්බෙ මුඤ්චිත්වා අත්ථි නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤෙ රුක්ඛා’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, තෙ පන න අම්බරුක්ඛා’’ති. ‘‘අඤ්ඤෙ අම්බෙ ච අනම්බෙ ච මුඤ්චිත්වා අත්ථි පන අඤ්ඤො රුක්ඛො’’ති? ‘‘අයමෙව, භන්තෙ, අම්බරුක්ඛො’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජ, පණ්ඩිතොසි. අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, ඤාතකා’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, බහූ ජනා’’ති. ‘‘තෙ මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤෙ කෙචි අඤ්ඤාතකාපි අත්ථි, මහාරාජා’’ති? ‘‘අඤ්ඤාතකා, භන්තෙ, ඤාතකෙහි බහුතරා’’ති. ‘‘තව ඤාතකෙ ච අඤ්ඤාතකෙ ච මුඤ්චිත්වා අත්ථඤ්ඤො කොචි, මහාරාජා’’ති[Pg.58]? ‘‘අහමෙව, අඤ්ඤාතකො’’ති. අථ ථෙරො ‘‘පණ්ඩිතො රාජා සක්ඛිස්සති ධම්මං අඤ්ඤාතු’’න්ති චූළහත්ථිපදොපමසුත්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ රාජා තීසු සරණෙසු පතිට්ඨහි සද්ධිං චත්තාලීසාය පාණසහස්සෙහි.

“Bạch ngài, quý ngài đến bằng đường nào?” – “Thưa đại vương, không phải bằng đường thủy, cũng không phải bằng đường bộ.” Nhà vua hiểu rằng: “Các ngài đến bằng đường không.” Để thử xem trí tuệ của nhà vua có sắc bén hay không, trưởng lão đã hỏi một câu hỏi liên quan đến cây xoài gần đó: “Thưa đại vương, cây này tên là gì?” – “Bạch ngài, tên là cây xoài.” – “Thưa đại vương, ngoài cây xoài này ra, có cây xoài nào khác không, hay là không có?” – “Bạch ngài, có nhiều cây xoài khác nữa.” – “Thưa đại vương, ngoài cây xoài này và những cây xoài kia, có những cây nào khác không?” – “Bạch ngài, có, nhưng chúng không phải là cây xoài.” – “Ngoài những cây xoài và những cây không phải xoài, có cây nào khác không?” – “Bạch ngài, chính là cây xoài này.” – “Lành thay, đại vương, ngài thật là bậc trí. Thưa đại vương, ngài có bà con thân thuộc không?” – “Bạch ngài, có rất nhiều người.” – “Thưa đại vương, ngoài những người đó ra, có những người nào khác không phải là bà con thân thuộc không?” – “Bạch ngài, những người không phải bà con thân thuộc thì nhiều hơn bà con thân thuộc.” – “Thưa đại vương, ngoài bà con thân thuộc và những người không phải bà con thân thuộc của ngài, có ai khác nữa không?” – “Bạch ngài, chính là tôi.” Bấy giờ, trưởng lão nghĩ rằng: “Nhà vua là bậc trí, có thể hiểu được giáo pháp,” rồi ngài thuyết bài kinh Cūḷahatthipadopama. Khi bài pháp kết thúc, nhà vua cùng với bốn mươi ngàn người đã an trú trong tam quy.

තං ඛණඤ්ඤෙව ච රඤ්ඤො භත්තං ආහරියිත්ථ. රාජා ච සුත්තන්තං සුණන්තො එව අඤ්ඤාසි – ‘‘න ඉමෙසං ඉමස්මිං කාලෙ භොජනං කප්පතී’’ති. ‘‘අපුච්ඡිත්වා පන භුඤ්ජිතුං අයුත්ත’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘භුඤ්ජිස්සථ, භන්තෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘න, මහාරාජ, අම්හාකං ඉමස්මිං කාලෙ භොජනං කප්පතී’’ති. ‘‘කස්මිං කාලෙ, භන්තෙ, කප්පතී’’ති? ‘‘අරුණුග්ගමනතො පට්ඨාය යාව මජ්ඣන්හිකසමයා, මහාරාජා’’ති. ‘‘ගච්ඡාම, භන්තෙ, නගර’’න්ති? ‘‘අලං, මහාරාජ, ඉධෙව වසිස්සාමා’’ති. ‘‘සචෙ, භන්තෙ, තුම්හෙ වසථ, අයං දාරකො ආගච්ඡතූ’’ති. ‘‘මහාරාජ, අයං දාරකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො ඉදානි පබ්බජිස්සතී’’ති. රාජා ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, ස්වෙ රථං පෙසෙස්සාමි; තං අභිරුහිත්වා ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි.

Ngay lúc ấy, bữa ăn của nhà vua được dọn đến. Trong khi đang nghe kinh, nhà vua biết rằng: “Vào giờ này, các vị này không được phép dùng bữa.” Nhưng nghĩ rằng: “Không hỏi han thì không phải phép,” nên vua hỏi: “Bạch ngài, quý ngài có dùng bữa không?” – “Thưa đại vương, vào giờ này chúng tôi không được phép dùng bữa.” – “Bạch ngài, vào giờ nào thì được phép?” – “Thưa đại vương, từ lúc rạng đông cho đến giữa trưa.” – “Bạch ngài, chúng ta hãy vào thành.” – “Thôi đủ rồi, đại vương, chúng tôi sẽ ở lại đây.” – “Bạch ngài, nếu quý ngài ở lại, xin cho chú bé này đi theo.” – “Thưa đại vương, chú bé này đã chứng quả, đã hiểu rõ giáo pháp, và đang mong cầu xuất gia, sẽ xuất gia ngay bây giờ.” Nhà vua nói: “Bạch ngài, nếu vậy, ngày mai con sẽ cho xe đến; xin quý ngài lên xe và đến,” rồi đảnh lễ và ra về.

ථෙරො අචිරපක්කන්තස්ස රඤ්ඤො සුමනසාමණෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, සුමන, ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසෙහී’’ති. ‘‘භන්තෙ, කිත්තකං ඨානං සාවෙන්තො ඝොසෙමී’’ති? ‘‘සකලං තම්බපණ්ණිදීප’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සාමණෙරො අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය අධිට්ඨහිත්වා සමාහිතෙන චිත්තෙන සකලං තම්බපණ්ණිදීපං සාවෙන්තො තික්ඛත්තුං ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසෙසි. රාජා තං සද්දං සුත්වා ථෙරානං සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘කිං, භන්තෙ, අත්ථි කොචි උපද්දවො’’ති. ‘‘නත්ථම්හාකං කොචි උපද්දවො, ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසාපයිම්හ බුද්ධවචනං කථෙතුකාමම්හා’’ති. තඤ්ච පන සාමණෙරස්ස සද්දං සුත්වා භුම්මා දෙවතා සද්දමනුස්සාවෙසුං. එතෙනුපායෙන යාව බ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡි. තෙන සද්දෙන මහා දෙවතාසන්නිපාතො අහොසි. ථෙරො මහන්තං දෙවතාසන්නිපාතං දිස්වා සමචිත්තසුත්තන්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං දෙවතානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. බහූ නාගා ච සුපණ්ණා ච සරණෙසු පතිට්ඨහිංසු. යාදිසොව සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඉමං සුත්තන්තං කථයතො දෙවතාසන්නිපාතො අහොසි, තාදිසො මහින්දත්ථෙරස්සාපි ජාතො. අථ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන රාජා ථෙරානං [Pg.59] රථං පෙසෙසි. සාරථී රථං එකමන්තෙ ඨපෙත්වා ථෙරානං ආරොචෙසි – ‘‘ආගතො, භන්තෙ, රථො; අභිරුහථ ගච්ඡිස්සාමා’’ති. ථෙරා ‘‘න මයං රථං අභිරුහාම; ගච්ඡ ත්වං, පච්ඡා මයං ආගච්ඡිස්සාමා’’ති වත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා අනුරාධපුරස්ස පුරත්ථිමදිසායං පඨමකචෙතියට්ඨානෙ ඔතරිංසු. තඤ්හි චෙතියං ථෙරෙහි පඨමං ඔතිණ්ණට්ඨානෙ කතත්තායෙව ‘‘පඨමකචෙතිය’’න්ති වුච්චති.

Khi nhà vua vừa đi khỏi không lâu, trưởng lão gọi sa-di Sumana: “Này Sumana, con hãy đến đây và loan báo thời nghe pháp.” – “Bạch ngài, con phải loan báo cho nơi nào nghe, rộng đến đâu?” – “Toàn đảo Tambapaṇṇi.” – “Xin vâng, bạch ngài.” Sa-di nhập thiền thứ tư, là nền tảng của các thắng trí, xuất thiền, phát nguyện, rồi với tâm định tĩnh, ngài làm cho toàn đảo Tambapaṇṇi đều nghe, và loan báo thời nghe pháp ba lần. Nhà vua nghe tiếng ấy, liền phái người đến chỗ các trưởng lão hỏi: “Bạch ngài, có tai họa gì không?” – “Chúng tôi không có tai họa gì, chúng tôi cho loan báo thời nghe pháp vì muốn thuyết giảng lời Phật dạy.” Nghe tiếng của vị sa-di, các vị địa thần đã truyền âm thanh đi tiếp. Bằng cách ấy, âm thanh vang lên đến cõi Phạm thiên. Nhờ âm thanh đó, một đại hội chư thiên đã diễn ra. Trưởng lão thấy đại hội chư thiên đông đảo, liền thuyết bài kinh Samacitta. Khi bài pháp kết thúc, vô số chư thiên đã chứng ngộ giáo pháp. Nhiều vị rồng và kim sí điểu cũng đã an trú trong tam quy. Đại hội chư thiên cũng đông đảo như khi trưởng lão Sāriputta thuyết bài kinh này. Sau khi đêm ấy trôi qua, nhà vua cho xe đến đón các trưởng lão. Người đánh xe để xe ở một bên và thưa với các trưởng lão: “Bạch ngài, xe đã đến; xin quý ngài lên xe, chúng ta sẽ đi.” Các trưởng lão nói: “Chúng tôi không lên xe; ngươi cứ đi trước, chúng tôi sẽ đến sau.” Nói xong, các ngài bay lên không trung và đáp xuống tại địa điểm của ngôi bảo tháp Paṭhamaka ở phía đông thành Anurādhapura. Ngôi bảo tháp ấy được gọi là “Paṭhamakacetiya” chính vì nó được xây dựng tại nơi các trưởng lão đáp xuống lần đầu tiên.

රාජාපි සාරථිං පෙසෙත්වා ‘‘අන්තොනිවෙසනෙ මණ්ඩපං පටියාදෙථා’’ති අමච්චෙ ආණාපෙසි. තාවදෙව සබ්බෙ හට්ඨතුට්ඨා අතිවිය පාසාදිකං මණ්ඩපං පටියාදෙසුං. පුන රාජා චින්තෙසි – ‘‘හිය්‍යො ථෙරො සීලක්ඛන්ධං කථයමානො ‘උච්චාසයනමහාසයනං න කප්පතී’ති ආහ; ‘නිසීදිස්සන්ති නු ඛො අය්‍යා ආසනෙසු, න නිසීදිස්සන්තී’’’ති? තස්සෙවං චින්තයන්තස්සෙව සො සාරථි නගරද්වාරං සම්පත්තො. තතො අද්දස ථෙරෙ පඨමතරං ආගන්ත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපන්තෙ. දිස්වා අතිවිය පසන්නචිත්තො හුත්වා ආගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘ආගතා, දෙව, ථෙරා’’ති. රාජා ‘‘රථං ආරූළ්හා’’ති පුච්ඡි. ‘‘න ආරූළ්හා, දෙව, අපි ච මම පච්ඡතො නික්ඛමිත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා පාචීනද්වාරෙ ඨිතා’’ති. රාජා ‘‘රථම්පි නාභිරූහිංසූ’’ති සුත්වා ‘‘න දානි අය්‍යා උච්චාසයනමහාසයනං සාදියිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘තෙන හි, භණෙ, ථෙරානං භූමත්ථරණසඞ්ඛෙපෙන ආසනානි පඤ්ඤපෙථා’’ති වත්වා පටිපථං අගමාසි. අමච්චා පථවියං තට්ටිකං පඤ්ඤපෙත්වා උපරි කොජවකාදීනි චිත්තත්ථරණානි පඤ්ඤපෙසුං. උප්පාතපාඨකා දිස්වා ‘‘ගහිතා දානි ඉමෙහි පථවී, ඉමෙ තම්බපණ්ණිදීපස්ස සාමිකා භවිස්සන්තී’’ති බ්‍යාකරිංසු. රාජාපි ගන්ත්වා ථෙරෙ වන්දිත්වා මහින්දත්ථෙරස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා මහතියා පූජාය ච සක්කාරෙන ච ථෙරෙ නගරං පවෙසෙත්වා අන්තොනිවෙසනං පවෙසෙසි. ථෙරො ආසනපඤ්ඤත්තිං දිස්වා ‘‘අම්හාකං සාසනං සකලලඞ්කාදීපෙ පථවී විය පත්ථටං නිච්චලඤ්ච හුත්වා පතිට්ඨහිස්සතී’’ති චින්තෙන්තො නිසීදි. රාජා ථෙරෙ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා ‘‘අනුළාදෙවීපමුඛානි පඤ්ච ඉත්ථිසතානි ථෙරානං අභිවාදනං පූජාසක්කාරඤ්ච කරොන්තූ’’ති පක්කොසාපෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ථෙරො භත්තකිච්චාවසානෙ රඤ්ඤො සපරිජනස්ස ධම්මරතනවස්සං වස්සෙන්තො පෙතවත්ථුං [Pg.60] විමානවත්ථුං සච්චසංයුත්තඤ්ච කථෙසි. තං ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා තානි පඤ්චපි ඉත්ථිසතානි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡාකංසු.

Vua cũng sai người đánh xe đi và ra lệnh cho các vị đại thần rằng: "Hãy sửa soạn một lễ đài trong nội cung." Ngay lúc ấy, tất cả đều hoan hỷ vui mừng, sửa soạn một lễ đài vô cùng trang nghiêm. Rồi vua lại suy nghĩ: "Hôm qua, khi thuyết về uẩn giới, trưởng lão đã nói: 'Không được phép dùng giường ghế cao sang.' Không biết các bậc tôn quý có ngồi trên các sàng tọa không, hay là sẽ không ngồi?" Trong khi vua đang suy nghĩ như vậy, người đánh xe kia đã đến cổng thành. Từ đó, ông thấy các vị trưởng lão đã đến trước, đang thắt dây lưng và đắp y. Thấy vậy, tâm vô cùng hoan hỷ, ông trở về tâu với vua: "Tâu bệ hạ, các vị trưởng lão đã đến." Vua hỏi: "Các ngài có đi xe không?" "Tâu bệ hạ, các ngài không đi xe, mà lại xuất phát sau thần nhưng đã đến trước và đang đứng ở cổng phía đông." Vua nghe rằng "Các ngài cũng không đi xe," liền suy nghĩ: "Vậy thì bây giờ các bậc tôn quý sẽ không chấp nhận giường ghế cao sang," rồi nói: "Này các khanh, nếu vậy, hãy sửa soạn chỗ ngồi cho các vị trưởng lão bằng cách trải thảm trên mặt đất," rồi vua đi ra đón. Các vị đại thần trải chiếu thô trên mặt đất, rồi trải các loại thảm đẹp như thảm len lên trên. Các nhà tiên tri thấy vậy liền tiên đoán rằng: "Bây giờ, mặt đất đã được các vị này chiếm hữu, các vị này sẽ trở thành những người chủ của đảo Tambapaṇṇi." Vua cũng đi đến, đảnh lễ các vị trưởng lão, nhận lấy bình bát từ tay trưởng lão Mahinda, rồi với sự cúng dường và tôn kính trọng thể, vua đưa các vị trưởng lão vào thành, rồi vào nội cung. Trưởng lão thấy cách sắp đặt chỗ ngồi, liền suy nghĩ: "Giáo pháp của chúng ta sẽ được thiết lập, lan rộng và vững chắc như mặt đất trên toàn đảo Laṅkā," rồi ngài ngồi xuống. Vua tự tay dâng cúng các vị trưởng lão các món ăn cứng và món ăn mềm thượng vị cho đến khi các ngài hài lòng và tỏ ý đã đủ, rồi cho gọi năm trăm cung nữ do hoàng hậu Anuḷā dẫn đầu đến và nói: "Hãy đảnh lễ, cúng dường và tôn kính các vị trưởng lão," sau đó vua ngồi xuống một bên. Sau khi thọ thực xong, trưởng lão đã ban một cơn mưa pháp bảo cho vua và tùy tùng, thuyết về Ngạ Quỷ Sự, Thiên Cung Sự và Tương Ưng Thánh Đế. Nghe bài pháp thoại ấy của trưởng lão, năm trăm vị cung nữ ấy cũng đã chứng đắc quả Dự Lưu.

යෙපි තෙ මනුස්සා පුරිමදිවසෙ මිස්සකපබ්බතෙ ථෙරෙ අද්දසංසු, තෙ තෙසු තෙසු ඨානෙසු ථෙරානං ගුණෙ කථෙන්ති. තෙසං සුත්වා මහාජනකායො රාජඞ්ගණෙ සන්නිපතිත්වා මහාසද්දං අකාසි. රාජා ‘‘කිං එසො සද්දො’’ති පුච්ඡි. ‘‘නාගරා, දෙව, ‘ථෙරෙ දට්ඨුං න ලභාමා’ති විරවන්තී’’ති. රාජා ‘‘සචෙ ඉධ පවිසිස්සන්ති, ඔකාසො න භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, හත්ථිසාලං පටිජග්ගිත්වා වාලුකං ආකිරිත්වා පඤ්චවණ්ණානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා චෙලවිතානං බන්ධිත්වා මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානෙ ථෙරානං ආසනානි පඤ්ඤපෙථා’’ති ආහ. අමච්චා තථා අකංසු. ථෙරො තත්ථ ගන්ත්වා නිසීදිත්වා දෙවදූතසුත්තන්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ පාණසහස්සං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො ‘‘හත්ථිසාලා අතිසම්බාධා’’ති දක්ඛිණද්වාරෙ නන්දනවනුය්‍යානෙ ආසනං පඤ්ඤපෙසුං. ථෙරො තත්ථ නිසීදිත්වා ආසීවිසොපමසුත්තං කථෙසි. තම්පි සුත්වා පාණසහස්සං සොතාපත්තිඵලං පටිලභි.

Những người đã diện kiến các vị trưởng lão trên núi Missaka vào ngày hôm trước, họ cũng đi nói về các đức hạnh của các vị trưởng lão ở khắp mọi nơi. Nghe lời họ, một đám đông dân chúng tụ tập tại sân vua và gây nên tiếng ồn lớn. Vua hỏi: "Tiếng ồn gì vậy?" "Tâu bệ hạ, dân chúng trong thành đang than khóc rằng: 'Chúng tôi không được diện kiến các vị trưởng lão.'" Vua suy nghĩ: "Nếu họ vào đây, sẽ không có đủ chỗ," rồi nói: "Này các khanh, hãy đi dọn dẹp chuồng voi, rải cát, rắc hoa năm màu, giăng lọng vải, và sửa soạn chỗ ngồi cho các vị trưởng lão tại nơi voi báu đứng." Các vị đại thần đã làm như vậy. Trưởng lão đến đó, ngồi xuống và thuyết kinh Thiên Sứ. Khi bài pháp thoại kết thúc, một ngàn chúng sanh đã an trú trong quả Dự Lưu. Sau đó, vì "chuồng voi quá chật hẹp," họ đã sửa soạn chỗ ngồi tại vườn Nandanavana ở cổng phía nam. Trưởng lão ngồi đó và thuyết kinh Ví Dụ Rắn Độc. Nghe kinh ấy, một ngàn chúng sanh cũng đã đắc quả Dự Lưu.

එවං ආගතදිවසතො දුතියදිවසෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. ථෙරස්ස නන්දනවනෙ ආගතාගතාහි කුලිත්ථීහි කුලසුණ්හාහි කුලකුමාරීහි සද්ධිං සම්මොදමානස්සෙව සායන්හසමයො ජාතො. ථෙරො කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ගච්ඡාම දානි මිස්සකපබ්බත’’න්ති උට්ඨහි. අමච්චා – ‘‘කත්ථ, භන්තෙ, ගච්ඡථා’’ති? ‘‘අම්හාකං නිවාසනට්ඨාන’’න්ති. තෙ රඤ්ඤො සංවිදිතං කත්වා රාජානුමතෙන ආහංසු – ‘‘අකාලො, භන්තෙ, ඉදානි තත්ථ ගන්තුං; ඉදමෙව නන්දනවනුය්‍යානං අය්‍යානං ආවාසට්ඨානං හොතූ’’ති. ‘‘අලං, ගච්ඡාමා’’ති. පුන රඤ්ඤො වචනෙනාහංසු – ‘‘රාජා, භන්තෙ, ආහ – ‘එතං මෙඝවනං නාම උය්‍යානං මම පිතු සන්තකං නගරතො නාතිදූරං නාච්චාසන්නං ගමනාගමනසම්පන්නං, එත්ථ ථෙරා වාසං කප්පෙන්තූ’’’ති. වසිංසු ථෙරා මෙඝවනෙ උය්‍යානෙ.

Như vậy, vào ngày thứ hai kể từ ngày đến, hai ngàn năm trăm chúng sanh đã thấu hiểu giáo pháp. Trong khi trưởng lão đang hoan hỷ đàm đạo tại vườn Nandanavana với các thiện nữ, các nàng dâu, và các thiếu nữ thuộc các gia đình danh giá lần lượt đến, thì trời đã về chiều. Trưởng lão nhận thấy thời gian, liền đứng dậy và nói: "Bây giờ chúng ta hãy đi đến núi Missaka." Các vị đại thần hỏi: "Bạch ngài, ngài đi đâu vậy?" "Chúng tôi đi về nơi ở của chúng tôi." Họ tâu lại với vua, và được vua đồng ý, họ thưa rằng: "Bạch ngài, bây giờ không phải là lúc để đi đến đó; xin vườn Nandanavana này hãy là nơi ở của các bậc tôn quý." "Thôi đủ rồi, chúng tôi đi." Một lần nữa, họ lại thưa theo lời vua: "Bạch ngài, vua có lời rằng: 'Khu vườn tên là Meghavana này là tài sản của phụ hoàng ta, không quá xa cũng không quá gần thành phố, đường đi lối lại thuận tiện, xin các vị trưởng lão hãy an trú tại đây.'" Các vị trưởng lão đã an trú tại vườn Meghavana.

රාජාපි ඛො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන ථෙරස්ස සමීපං ගන්ත්වා සුඛසයිතභාවං පුච්ඡිත්වා ‘‘කප්පති, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරාමො’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘කප්පති, මහාරාජා’’ති වත්වා ඉමං සුත්තං ආහරි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරාම’’න්ති. රාජා තුට්ඨො සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ගහෙත්වා ථෙරස්ස හත්ථෙ උදකං පාතෙත්වා මහාමෙඝවනුය්‍යානං අදාසි. සහ [Pg.61] උදකපාතෙන පථවී කම්පි. අයං මහාවිහාරෙ පඨමො පථවීකම්පො අහොසි. රාජා භීතො ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පතී’’ති? ‘‘මා භායි, මහාරාජ, ඉමස්මිං දීපෙ දසබලස්ස සාසනං පතිට්ඨහිස්සති; ඉදඤ්ච පඨමං විහාරට්ඨානං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. රාජා භිය්‍යොසොමත්තාය පසීදි. ථෙරො පුනදිවසෙපි රාජගෙහෙයෙව භුඤ්ජිත්වා නන්දනවනෙ අනමතග්ගියානි කථෙසි. පුනදිවසෙ අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තං කථෙසි. එතෙනෙවුපායෙන සත්ත දිවසානි කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ අඩ්ඪනවමානං පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. තතො පට්ඨාය ච නන්දනවනං සාසනස්ස ජොතිපාතුභාවට්ඨානන්ති කත්වා ‘‘ජොතිවන’’න්ති නාමං ලභි. සත්තමෙ පන දිවසෙ ථෙරා අන්තෙපුරෙ රඤ්ඤො අප්පමාදසුත්තං කථයිත්වා චෙතියගිරිමෙව අගමංසු.

Đức vua cũng vậy, sau khi đêm ấy trôi qua, đã đi đến gần vị trưởng lão, hỏi thăm về việc ngài đã nghỉ ngơi an lạc chưa rồi hỏi rằng: “Bạch ngài, một ngôi tịnh xá có thích hợp cho chư Tăng không ạ?” Vị trưởng lão sau khi nói: “Thưa đại vương, thích hợp,” đã dẫn ra bài kinh này: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép (dùng) tịnh xá.” Đức vua hoan hỷ, cầm lấy bình nước bằng vàng, rưới nước lên tay vị trưởng lão rồi dâng cúng khu vườn Mahāmeghavana. Cùng với lúc dòng nước rơi xuống, mặt đất đã rung chuyển. Đây là lần rung chuyển mặt đất đầu tiên tại Mahāvihāra. Đức vua hoảng sợ, hỏi vị trưởng lão rằng: “Bạch ngài, tại sao mặt đất rung chuyển?” “Đại vương, đừng sợ hãi. Giáo pháp của Bậc Thập Lực sẽ được thiết lập trên hòn đảo này; và nơi đây sẽ trở thành địa điểm tu viện đầu tiên. Đây là điềm báo trước cho điều đó.” Đức vua càng thêm tịnh tín. Vào ngày hôm sau nữa, vị trưởng lão sau khi dùng bữa tại hoàng cung đã thuyết các bài pháp liên quan đến Vô Thủy tại vườn Nandana. Ngày hôm sau, ngài thuyết kinh Dụ Dụ Ngọn Lửa Lớn. Ngài đã thuyết pháp trong bảy ngày bằng cách này. Vào cuối buổi thuyết pháp, tám ngàn rưỡi chúng sanh đã chứng đắc pháp. Và kể từ đó, vì vườn Nandana là nơi ánh sáng giáo pháp xuất hiện nên đã được đặt tên là “Jotivana.” Tuy nhiên, vào ngày thứ bảy, các vị trưởng lão sau khi thuyết kinh Bất Phóng Dật cho đức vua trong nội cung đã trở về núi Cetiyagiri.

අථ ඛො රාජා අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘ථෙරො, අම්හෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන ඔවදති; ගච්ඡෙය්‍ය නු ඛො’’ති? අමච්චා ‘‘තුම්හෙහි, දෙව, ථෙරො අයාචිතො සයමෙව ආගතො; තස්මා තස්ස අනාපුච්ඡාව ගමනම්පි භවෙය්‍යා’’ති ආහංසු. තතො රාජා රථං අභිරුහිත්වා ද්වෙ ච දෙවියො ආරොපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි මහඤ්චරාජානුභාවෙන. ගන්ත්වා දෙවියො එකමන්තං අපක්කමාපෙත්වා සයමෙව ථෙරානං සමීපං උපසඞ්කමන්තො අතිවිය කිලන්තරූපො හුත්වා උපසඞ්කමි. තතො නං ථෙරො ආහ – ‘‘කස්මා ත්වං, මහාරාජ, එවං කිලමමානො ආගතො’’ති? ‘‘‘තුම්හෙ මම ගාළ්හං ඔවාදං දත්වා ඉදානි ගන්තුකාමා නු ඛො’ති ජානනත්ථං, භන්තෙ’’ති. ‘‘න මයං, මහාරාජ, ගන්තුකාමා; අපිච වස්සූපනායිකකාලො නාමායං මහාරාජ, තත්‍ර සමණෙන වස්සූපනායිකට්ඨානං ඤාතුං වට්ටතී’’ති. තංදිවසමෙව අරිට්ඨො නාම අමච්චො පඤ්චපණ්ණාසාය ජෙට්ඨකනිට්ඨභාතුකෙහි සද්ධිං රඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො ආහ – ‘‘ඉච්ඡාමහං, දෙව, ථෙරානං සන්තිකෙ පබ්බජිතු’’න්ති. ‘‘සාධු, භණෙ, පබ්බජස්සූ’’ති රාජා අනුජානිත්වා ථෙරං සම්පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො තදහෙව පබ්බාජෙසි. සබ්බෙ ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණිංසු.

Khi ấy, đức vua hỏi các vị cận thần rằng: “Vị trưởng lão đã giáo huấn chúng ta một cách nghiêm khắc; phải chăng ngài muốn ra đi?” Các vị cận thần thưa rằng: “Tâu thiên tử, vị trưởng lão đã tự mình đến đây mà không được các ngài thỉnh mời; vì vậy, việc ngài ra đi mà không cần hỏi ý cũng có thể xảy ra.” Sau đó, đức vua lên xe ngựa, cho hai vị hoàng hậu cùng lên, rồi với uy lực hoàng gia to lớn, ngài đã đi đến núi Cetiyagiri. Đến nơi, sau khi cho các vị hoàng hậu lui ra một bên, trong khi một mình đi đến gần các vị trưởng lão, ngài đã đến với dáng vẻ vô cùng mệt mỏi. Khi ấy, vị trưởng lão nói với ngài rằng: “Đại vương, tại sao ngài lại đến đây trong sự mệt mỏi như vậy?” “Bạch các ngài, con đến đây để biết rằng, sau khi đã ban cho con lời giáo huấn nghiêm khắc, phải chăng bây giờ các ngài muốn ra đi?” “Đại vương, chúng tôi không có ý định ra đi; tuy nhiên, thưa đại vương, đây được gọi là thời điểm nhập hạ, vào lúc ấy, một vị sa-môn cần phải biết nơi an cư mùa mưa.” Chính vào ngày hôm đó, một vị cận thần tên là Ariṭṭha, cùng với năm mươi lăm người anh em (cả lớn và nhỏ), đang đứng gần đức vua, đã thưa rằng: “Tâu thiên tử, con muốn được xuất gia nơi các vị trưởng lão.” Đức vua sau khi cho phép: “Này khanh, tốt lắm, hãy xuất gia đi,” đã giao phó (vị ấy) cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão đã cho xuất gia ngay trong ngày hôm đó. Tất cả các vị ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong.

රාජාපි ඛො තඞ්ඛණෙයෙව කණ්ටකෙන චෙතියඞ්ගණං පරික්ඛිපිත්වා ද්වාසට්ඨියා ලෙණෙසු කම්මං පට්ඨපෙත්වා නගරමෙව අගමාසි. තෙපි ථෙරා දසභාතිකසමාකුලං රාජකුලං පසාදෙත්වා මහාජනං ඔවදමානා චෙතියගිරිම්හි වස්සං වසිංසු. තදාපි චෙතියගිරිම්හි පඨමං වස්සං උපගතා ද්වාසට්ඨි [Pg.62] අරහන්තො අහෙසුං. අථායස්මා මහාමහින්දො වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා කත්තිකපුණ්ණමායං උපොසථදිවසෙ රාජානං එතදවොච – ‘‘මහාරාජ, අම්හෙහි චිරදිට්ඨො සම්මාසම්බුද්ධො, අනාථවාසං වසිම්හ, ඉච්ඡාම මයං ජම්බුදීපං ගන්තු’’න්ති. රාජා ආහ – ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහාමි, අයඤ්ච මහාජනො තුම්හෙ නිස්සාය තීසු සරණෙසු පතිට්ඨිතො, කස්මා තුම්හෙ උක්කණ්ඨිතත්ථා’’ති? ‘‘චිරදිට්ඨො නො, මහාරාජ, සම්මාසම්බුද්ධො, අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මකරණට්ඨානං නත්ථි, තෙනම්හ උක්කණ්ඨිතා’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, තුම්හෙ අවොචුත්ථ – ‘පරිනිබ්බුතො සම්මාසම්බුද්ධො’’’ති. ‘‘කිඤ්චාපි, මහාරාජ, පරිනිබ්බුතො; අථ ඛ්වස්ස සරීරධාතුයො තිට්ඨන්තී’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ, ථූපපතිට්ඨානං තුම්හෙ ආකඞ්ඛථාති. කරොමි, භන්තෙ, ථූපං, භූමිභාගං දානි විචිනාථ; අපිච, භන්තෙ, ධාතුයො කුතො ලච්ඡාමා’’ති? ‘‘සුමනෙන සද්ධිං මන්තෙහි, මහාරාජා’’ති.

Đức vua cũng vậy, ngay lúc đó, sau khi cho rào sân tháp bằng gai và cho bắt đầu công việc tại sáu mươi hai hang động, đã trở về kinh thành. Các vị trưởng lão ấy cũng vậy, sau khi làm cho hoàng tộc, gồm mười anh em, có đức tin, trong khi giáo huấn quần chúng, đã an cư mùa mưa tại núi Cetiyagiri. Khi ấy, cũng có sáu mươi hai vị A-la-hán đã nhập hạ mùa mưa đầu tiên tại núi Cetiyagiri. Khi ấy, trưởng lão Mahinda, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Tự tứ, vào ngày Bố-tát của ngày rằm tháng Kattika, đã nói với đức vua điều này: “Đại vương, đã lâu rồi chúng tôi không được thấy Bậc Chánh Đẳng Giác, chúng tôi đang sống như không có nơi nương tựa, chúng tôi muốn đi đến Jambudīpa.” Đức vua nói: “Bạch các ngài, con đang hộ độ các ngài với bốn món vật dụng, và quần chúng này, nhờ có các ngài, đã an trú trong Tam quy. Tại sao các ngài lại cảm thấy buồn chán?” “Đại vương, đã lâu rồi chúng tôi không được thấy Bậc Chánh Đẳng Giác, không có nơi để thực hiện việc đảnh lễ, đứng dậy chào đón, chắp tay, và các hành vi tôn kính khác. Vì lý do đó mà chúng tôi buồn chán.” “Bạch các ngài, chẳng phải các ngài đã nói rằng ‘Bậc Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết-bàn’ sao?” “Đại vương, mặc dù ngài đã nhập Niết-bàn, nhưng xá-lợi thân thể của ngài vẫn còn tồn tại.” “Bạch các ngài, con đã hiểu. Các ngài mong muốn xây dựng một bảo tháp. Bạch các ngài, con sẽ xây dựng bảo tháp. Bây giờ, xin các ngài hãy chọn một địa điểm. Nhưng, bạch các ngài, chúng con sẽ lấy xá-lợi từ đâu?” “Đại vương, hãy bàn bạc với sa-di Sumana.”

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා සුමනං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘කුතො දානි, භන්තෙ, ධාතුයො ලච්ඡාමා’’ති? සුමනො ආහ – ‘‘අප්පොස්සුක්කො ත්වං, මහාරාජ, වීථියො සොධාපෙත්වා ධජපටාකපුණ්ණඝටාදීහි අලඞ්කාරාපෙත්වා සපරිජනො උපොසථං සමාදියිත්වා සබ්බතාළාවචරෙ උපට්ඨාපෙත්වා මඞ්ගලහත්ථිං සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කාරාපෙත්වා උපරි චස්ස සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා සායන්හසමයෙ මහානාගවනුය්‍යානාභිමුඛො යාහි. අද්ධා තස්මිං ඨානෙ ධාතුයො ලච්ඡසී’’ති. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. ථෙරා චෙතියගිරිමෙව අගමංසු. තත්‍රායස්මා මහින්දත්ථෙරො සුමනසාමණෙරං ආහ – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, සාමණෙර, ජම්බුදීපෙ තව අය්‍යකං අසොකං ධම්මරාජානං උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන එවං වදෙහි – ‘සහායො වො, මහාරාජ, දෙවානම්පියතිස්සො බුද්ධසාසනෙ පසන්නො ථූපං පතිට්ඨාපෙතුකාමො, තුම්හාකං කිර හත්ථෙ ධාතු අත්ථි තං මෙ දෙථා’ති. තං ගහෙත්වා සක්කං දෙවරාජානං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙහි – ‘තුම්හාකං කිර, මහාරාජ, හත්ථෙ ද්වෙ ධාතුයො අත්ථි – දක්ඛිණදාඨා ච දක්ඛිණක්ඛකඤ්ච; තතො තුම්හෙ දක්ඛිණදාඨං පූජෙථ, දක්ඛිණක්ඛකං පන මය්හං දෙථා’ති. එවඤ්ච නං වදෙහි – ‘කස්මා ත්වං, මහාරාජ, අම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං පහිණිත්වා පමජ්ජසී’’’ති?

“Lành thay, thưa ngài.” Nhà vua đến gần ngài Sumana và hỏi: “Thưa ngài, bây giờ chúng con sẽ nhận được xá-lợi từ đâu?” Ngài Sumana đáp: “Tâu đại vương, ngài chớ lo lắng, hãy cho dọn dẹp các con đường, trang hoàng bằng cờ, phướn, bình nước đầy và những thứ tương tự, cùng với đoàn tùy tùng thọ trì ngày trai giới, cho tập hợp tất cả các nhạc công, cho trang hoàng con voi báu với tất cả đồ trang sức, và cho dựng một chiếc lọng trắng bên trên nó, rồi vào buổi chiều hãy đi về hướng vườn Mahānāgavana. Chắc chắn ngài sẽ nhận được xá-lợi ở nơi ấy.” Nhà vua chấp thuận: “Lành thay.” Các vị trưởng lão đã đi đến núi Cetiyagiri. Tại đó, trưởng lão Mahinda nói với sa-di Sumana: “Này sa-di, con hãy đi đến cõi Diêm-phù-đề, đến gặp ông của con là vua Dhammāsoka, và nhân danh ta nói như sau: ‘Tâu đại vương, bạn của ngài là Devanampiyatissa, có đức tin trong Phật giáo, muốn xây dựng một bảo tháp. Nghe nói ngài có xá-lợi, xin hãy trao cho tôi.’ Sau khi nhận được, con hãy đến gặp vua trời Sakka và nói như sau: ‘Tâu đại vương, nghe nói ngài có hai xá-lợi: răng nanh bên phải và xương đòn bên phải. Trong hai thứ đó, ngài hãy thờ cúng răng nanh bên phải, còn xương đòn bên phải xin hãy trao cho tôi.’ Và cũng hãy nói với vị ấy như vầy: ‘Tâu đại vương, tại sao ngài, sau khi đã gửi chúng tôi đến đảo Tambapaṇṇi, lại lơ là như vậy?’”

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සුමනො ථෙරස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තාවදෙව පත්තචීවරමාදාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පාටලිපුත්තද්වාරෙ ඔරුය්හ රඤ්ඤො [Pg.63] සන්තිකං ගන්ත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. රාජා තුට්ඨො සාමණෙරස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ගන්ධෙහි උබ්බට්ටෙත්වා වරමුත්තසදිසානං ධාතූනං පූරෙත්වා අදාසි. සො තං ගහෙත්වා සක්කං දෙවරාජානං උපසඞ්කමි. සක්කො දෙවරාජා සාමණෙරං දිස්වාව ‘‘කිං, භන්තෙ සුමන, ආහිණ්ඩසී’’ති ආහ. ‘‘ත්වං, මහාරාජ, අම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං පෙසෙත්වා කස්මා පමජ්ජසී’’ති? ‘‘නප්පමජ්ජාමි, භන්තෙ, වදෙහි – ‘කිං කරොමී’’’ති? ‘‘තුම්හාකං කිර හත්ථෙ ද්වෙ ධාතුයො අත්ථි – දක්ඛිණදාඨා ච දක්ඛිණක්ඛකඤ්ච; තතො තුම්හෙ දක්ඛිණදාඨං පූජෙථ, දක්ඛිණක්ඛකං පන මය්හං දෙථා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සක්කො දෙවානමින්දො යොජනප්පමාණං මණිථූපං උග්ඝාටෙත්වා දක්ඛිණක්ඛකධාතුං නීහරිත්වා සුමනස්ස අදාසි. සො තං ගහෙත්වා චෙතියගිරිම්හියෙව පතිට්ඨාසි.

“Lành thay, thưa ngài.” Sa-di Sumana vâng lời trưởng lão, ngay lập tức lấy y bát, bay lên không trung, đáp xuống tại cổng thành Pāṭaliputta, đến gần nhà vua và trình bày sự việc. Nhà vua hoan hỷ, lấy bát từ tay sa-di, xoa ướp với hương liệu, và đổ đầy những xá-lợi giống như những viên ngọc trai quý giá rồi trao lại. Vị ấy nhận lấy rồi đi đến vua trời Sakka. Vua trời Sakka vừa thấy vị sa-di liền nói: “Thưa ngài Sumana, ngài đi đâu vậy?” (Sumana đáp:) “Tâu đại vương, ngài đã gửi chúng tôi đến đảo Tambapaṇṇi, tại sao lại lơ là?” (Sakka đáp:) “Thưa ngài, tôi không lơ là. Xin hãy cho biết, tôi phải làm gì?” (Sumana nói:) “Nghe nói ngài có hai xá-lợi: răng nanh bên phải và xương đòn bên phải. Trong hai thứ đó, ngài hãy thờ cúng răng nanh bên phải, còn xương đòn bên phải xin hãy trao cho tôi.” “Lành thay, thưa ngài.” Vua Sakka, chúa của chư thiên, mở bảo tháp bằng ngọc cao một do-tuần, lấy ra xá-lợi xương đòn bên phải và trao cho ngài Sumana. Vị ấy nhận lấy rồi trở về đứng tại núi Cetiyagiri.

අථ ඛො මහින්දපමුඛා සබ්බෙපි තෙ මහානාගා අසොකධම්මරාජෙන දින්නධාතුයො චෙතියගිරිම්හියෙව පතිට්ඨාපෙත්වා දක්ඛිණක්ඛකං ආදාය වඩ්ඪමානකච්ඡායාය මහානාගවනුය්‍යානමගමංසු. රාජාපි ඛො සුමනෙන වුත්තප්පකාරං පූජාසක්කාරං කත්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතො සයං මඞ්ගලහත්ථිමත්ථකෙ සෙතච්ඡත්තං ධාරයමානො මහානාගවනං සම්පාපුණි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ අයං සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධාතු, ඡත්තං අපනමතු, මඞ්ගලහත්ථී ජණ්ණුකෙහි භූමියං පතිට්ඨහතු, ධාතුචඞ්කොටකං මය්හං මත්ථකෙ පතිට්ඨාතූ’’ති. සහ රඤ්ඤො චිත්තුප්පාදෙන ඡත්තං අපනමි, හත්ථී ජණ්ණුකෙහි පතිට්ඨහි, ධාතුචඞ්කොටකං රඤ්ඤො මත්ථකෙ පතිට්ඨහි. රාජා අමතෙනෙව අභිසිත්තගත්තො විය පරමෙන පීතිපාමොජ්ජෙන සමන්නාගතො හුත්වා පුච්ඡි – ‘‘ධාතුං, භන්තෙ, කිං කරොමා’’ති? ‘‘හත්ථිකුම්භම්හියෙව තාව, මහාරාජ, ඨපෙහී’’ති. රාජා ධාතුචඞ්කොටකං ගහෙත්වා හත්ථිකුම්භෙ ඨපෙසි. පමුදිතො නාගො කොඤ්චනාදං නදි. මහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා පොක්ඛරවස්සං වස්සි. උදකපරියන්තං කත්වා මහාභූමිචාලො අහොසි. ‘‘පච්චන්තෙපි නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධාතු පතිට්ඨහිස්සතී’’ති දෙවමනුස්සා පමොදිංසු. එවං ඉද්ධානුභාවසිරියා දෙවමනුස්සානං පීතිං ජනයන්තො –

Khi ấy, tất cả các vị long tượng do ngài Mahinda dẫn đầu, sau khi an vị các xá-lợi do vua Dhammāsoka ban tặng tại núi Cetiyagiri, đã mang theo xá-lợi xương đòn bên phải và đi đến vườn Mahānāgavana vào lúc bóng ngả về chiều. Nhà vua cũng vậy, sau khi thực hiện các nghi lễ cúng dường theo cách ngài Sumana đã chỉ dạy, ngự trên lưng voi báu, tự mình cầm lọng trắng trên đầu con voi báu, đã đến vườn Mahānāgavana. Khi ấy, vua khởi lên ý nghĩ này: “Nếu đây thực là xá-lợi của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, mong rằng chiếc lọng trắng này hãy hạ xuống, con voi báu hãy quỳ gối trên mặt đất, và hộp đựng xá-lợi hãy an vị trên đầu của ta.” Ngay khi tâm niệm của vua vừa khởi lên, chiếc lọng đã hạ xuống, con voi quỳ gối, và hộp đựng xá-lợi an vị trên đầu vua. Nhà vua, như thể toàn thân được tắm gội bằng nước cam lồ, tràn đầy hỷ lạc tột cùng, bèn hỏi: “Thưa các ngài, chúng con phải làm gì với xá-lợi?” (Các trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, trước hết hãy đặt trên u đầu của voi.” Nhà vua lấy hộp xá-lợi và đặt trên u đầu của voi. Con voi hoan hỷ, rống lên tiếng rống của chim sếu. Một đám mây lớn nổi lên và trút xuống một trận mưa sen. Sau khi nước đã rút đi, một trận động đất lớn đã xảy ra. Chư thiên và loài người hoan hỷ (nghĩ rằng): “Vậy là xá-lợi của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác sẽ được an vị ngay cả ở vùng biên địa!” Như vậy, với sự huy hoàng của thần thông và oai lực, làm phát sinh niềm hỷ lạc cho chư thiên và loài người –

පුණ්ණමායං මහාවීරො, චාතුමාසිනියා ඉධ;

ආගන්ත්වා දෙවලොකම්හා, හත්ථිකුම්භෙ පතිට්ඨිතොති.

Vào ngày rằm của tháng thứ tư mùa an cư, bậc Đại Hùng, đã từ cõi trời đến đây, an vị trên u đầu của voi.

අථස්ස සො හත්ථිනාගො අනෙකතාළාවචරපරිවාරිතො අතිවිය උළාරෙන පූජාසක්කාරෙන සක්කරියමානො පච්ඡිමදිසාභිමුඛොව හුත්වා, අපසක්කන්තො [Pg.64] යාව නගරස්ස පුරත්ථිමද්වාරං තාව ගන්ත්වා පුරත්ථිමෙන ද්වාරෙන නගරං පවිසිත්වා සකලනාගරෙන උළාරාය පූජාය කරීයමානාය දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ථූපාරාමස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ මහෙජවත්ථු නාම කිර අත්ථි, තත්ථ ගන්ත්වා පුන ථූපාරාමාභිමුඛොයෙව පටිනිවත්ති. තෙන ච සමයෙන ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානං හොති.

Khi ấy, con voi chúa đó, được vây quanh bởi nhiều nhạc công, được tôn kính với sự cúng dường và danh dự vô cùng cao quý, mặt hướng về phía tây, đi giật lùi cho đến cổng phía đông của thành phố, rồi đi vào thành phố qua cổng phía đông. Trong khi toàn thể dân chúng thành phố đang thực hiện lễ cúng dường trọng thể, nó đi ra bằng cổng phía nam. Nghe nói có một nơi tên là Mahejavatthu ở phía tây của Thūpārāma. Sau khi đến đó, nó lại quay mặt về phía Thūpārāma. Và vào thời điểm đó, tại Thūpārāma có địa điểm của tháp thờ vật dụng của ba vị Chánh Đẳng Chánh Giác trong quá khứ.

අතීතෙ කිර අයං දීපො ඔජදීපො නාම අහොසි, රාජා අභයො නාම, නගරං අභයපුරං නාම, චෙතියපබ්බතො දෙවකූටපබ්බතො නාම, ථූපාරාමො පටියාරාමො නාම. තෙන ඛො පන සමයෙන කකුසන්ධො භගවා ලොකෙ උප්පන්නො හොති. තස්ස සාවකො මහාදෙවො නාම ථෙරො භික්ඛුසහස්සෙන සද්ධිං දෙවකූටෙ පතිට්ඨාසි, මහින්දත්ථෙරො විය චෙතියපබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඔජදීපෙ සත්තා පජ්ජරකෙන අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කකුසන්ධො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනමාපජ්ජන්තෙ. දිස්වා චත්තාලීසාය භික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො අගමාසි. තස්සානුභාවෙන තාවදෙව පජ්ජරකො වූපසන්තො. රොගෙ වූපසන්තෙ භගවා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා ධමකරණං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා පටියාරාමෙ චෙතියං අකංසු. මහාදෙවො දීපං අනුසාසන්තො විහාසි.

Tương truyền, trong quá khứ, hòn đảo này tên là Ojadīpa, vị vua tên là Abhaya, thành phố tên là Abhayapura, núi Cetiya tên là núi Devakūṭa, Thūpārāma tên là Paṭiyārāma. Vào lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn Kakusandha đã xuất hiện ở đời. Vị đệ tử của ngài là trưởng lão Mahādeva cùng với một ngàn vị tỳ-khưu đã an trú tại Devakūṭa, giống như trưởng lão Mahinda ở núi Cetiya. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Oja, chúng sanh gặp phải tai ương hoạn nạn bởi bệnh dịch hạch. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Kakusandha đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi bốn mươi ngàn vị tỳ-khưu đã ngự đến. Nhờ oai lực của ngài, ngay lúc đó bệnh dịch hạch đã được dập tắt. Khi bệnh tật đã được dập tắt, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi ban cho cái lọc nước đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp tại Paṭiyārāma. Trưởng lão Mahādeva đã an trú, giáo huấn hòn đảo.

කොණාගමනස්ස පන භගවතො කාලෙ අයං දීපො වරදීපො නාම අහොසි, රාජා සමෙණ්ඩී නාම, නගරං වඩ්ඪමානං නාම, පබ්බතො සුවණ්ණකූටො නාම. තෙන ඛො පන සමයෙන වරදීපෙ දුබ්බුට්ඨිකා හොති දුබ්භික්ඛං දුස්සස්සං. සත්තා ඡාතකරොගෙන අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කොණාගමනො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ. දිස්වා තිංසභික්ඛුසහස්සපරිවුතො අගමාසි. බුද්ධානුභාවෙන දෙවො සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡි. සුභික්ඛං අහොසි. භගවා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා භික්ඛුසහස්සපරිවාරං මහාසුමනං නාම ථෙරං දීපෙ ඨපෙත්වා කායබන්ධනං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා චෙතියං අකංසු.

Còn vào thời của Đức Thế Tôn Koṇāgamana, hòn đảo này tên là Varadīpa, vị vua tên là Sameṇḍī, thành phố tên là Vaḍḍhamāna, ngọn núi tên là Suvaṇṇakūṭa. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Vara xảy ra hạn hán, nạn đói, và mất mùa. Chúng sanh gặp phải tai ương hoạn nạn bởi bệnh đói khát. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Koṇāgamana đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi ba mươi ngàn vị tỳ-khưu đã ngự đến. Nhờ oai lực của Đức Phật, trời đã mưa xuống những dòng nước đúng lúc. Đã có sự sung túc. Đức Thế Tôn đã thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi để lại trên đảo vị trưởng lão tên là Mahāsumana có một ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả và ban cho dây thắt lưng đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp.

කස්සපස්ස පන භගවතො කාලෙ අයං දීපො මණ්ඩදීපො නාම අහොසි, රාජා ජයන්තො නාම, නගරං විසාලං නාම, පබ්බතො සුභකූටො නාම[Pg.65]. තෙන ඛො පන සමයෙන මණ්ඩදීපෙ මහාවිවාදො හොති. බහූ සත්තා කලහවිග්ගහජාතා අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කස්සපො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ. දිස්වා වීසතිභික්ඛුසහස්සපරිවුතො ආගන්ත්වා විවාදං වූපසමෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා භික්ඛුසහස්සපරිවාරං සබ්බනන්දං නාම ථෙරං දීපෙ පතිට්ඨාපෙත්වා උදකසාටකං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා චෙතියං අකංසු. එවං ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං බුද්ධානං චෙතියානි පතිට්ඨහිංසු. තානි සාසනන්තරධානෙන නස්සන්ති, ඨානමත්තං අවසිස්සති. තස්මා වුත්තං – ‘‘තෙන ච සමයෙන ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානං හොතී’’ති. තදෙතං විනට්ඨෙසු චෙතියෙසු දෙවතානුභාවෙන කණ්ටකසමාකිණ්ණසාඛෙහි නානාගච්ඡෙහි පරිවුතං තිට්ඨති – ‘‘මා නං කොචි උච්ඡිට්ඨාසුචිමලකචවරෙහි පදූසෙසී’’ති.

Còn vào thời của Đức Thế Tôn Kassapa, hòn đảo này tên là Maṇḍadīpa, vị vua tên là Jayanta, thành phố tên là Visāla, ngọn núi tên là Subhakūṭa. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Maṇḍa có cuộc chiến tranh lớn. Nhiều chúng sanh sanh ra cãi vã và xung đột, gặp phải tai ương hoạn nạn. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Kassapa đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi hai mươi ngàn vị tỳ-khưu đã đến, dẹp tan cuộc chiến và thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi thiết lập trên đảo vị trưởng lão tên là Sabbananda có một ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả và ban cho y tắm mưa đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp. Như vậy, tại Thūpārāma, các bảo tháp của ba vị Phật quá khứ đã được xây dựng. Những bảo tháp ấy bị hủy hoại do sự biến mất của giáo pháp, chỉ còn lại nền móng. Vì vậy, đã được nói rằng: ‘Vào lúc bấy giờ, tại Thūpārāma đã có nền móng của các bảo tháp vật dụng của ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ.’ Khi các bảo tháp đã bị hủy hoại, nơi ấy nhờ oai lực của chư thiên được bao bọc bởi nhiều loại bụi cây có cành đầy gai mà tồn tại, với ý rằng: ‘Mong rằng không ai làm ô uế nơi ấy bằng đồ ăn thừa, đồ bất tịnh, rác rưởi, và phế thải.’

අථ ඛ්වස්ස හත්ථිනො පුරතො පුරතො ගන්ත්වා රාජපුරිසා සබ්බගච්ඡෙ ඡින්දිත්වා භූමිං සොධෙත්වා තං හත්ථතලසදිසං අකංසු. හත්ථිනාගො ගන්ත්වා තං ඨානං පුරතො කත්වා තස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ බොධිරුක්ඛට්ඨානෙ අට්ඨාසි. අථස්ස මත්ථකතො ධාතුං ඔරොපෙතුං ආරභිංසු. නාගො ඔරොපෙතුං න දෙති. රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, නාගො ධාතුං ඔරොපෙතුං න දෙතී’’ති? ‘‘ආරූළ්හං, මහාරාජ, ඔරොපෙතුං න වට්ටතී’’ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ අභයවාපියා උදකං ඡින්නං හොති. සමන්තා භූමි ඵලිතා හොති, සුඋද්ධරා මත්තිකාපිණ්ඩා. තතො මහාජනො සීඝං සීඝං මත්තිකං ආහරිත්වා හත්ථිකුම්භප්පමාණං වත්ථුමකාසි. තාවදෙව ච ථූපකරණත්ථං ඉට්ඨකා කාතුං ආරභිංසු. න යාව ඉට්ඨකා පරිනිට්ඨන්ති තාව හත්ථිනාගො කතිපාහං දිවා බොධිරුක්ඛට්ඨානෙ හත්ථිසාලායං තිට්ඨති, රත්තිං ථූපපතිට්ඨානභූමිං පරියායති. අථ වත්ථුං චිනාපෙත්වා රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කීදිසො, භන්තෙ, ථූපො කාතබ්බො’’ති? ‘‘වීහිරාසිසදිසො, මහාරාජා’’ති.

Khi ấy, các quan quân của vua đi trước con voi ấy, chặt hết các bụi cây, dọn sạch mặt đất, và làm cho nơi đó bằng phẳng như lòng bàn tay. Con voi chúa đi đến, đối diện với nơi đó, và đứng lại ở phía tây, tại nơi cây bồ-đề. Khi ấy, họ bắt đầu hạ xá-lợi từ trên đầu của nó xuống. Con voi không cho phép hạ xuống. Vua hỏi trưởng lão: ‘Bạch ngài, tại sao con voi không cho phép hạ xá-lợi xuống?’ ‘Tâu đại vương, không thích hợp để hạ xuống vật đã được đặt lên cao.’ Vào lúc đó, nước trong hồ Abhaya đã cạn. Mặt đất xung quanh bị nứt nẻ, các tảng đất sét dễ dàng được đào lên. Do đó, dân chúng nhanh chóng mang đất sét đến và làm một nền móng cao bằng đầu voi. Ngay lúc đó, họ bắt đầu làm gạch để xây bảo tháp. Chừng nào gạch chưa làm xong, trong vài ngày, con voi chúa ban ngày đứng ở nơi cây bồ-đề, trong chuồng voi, ban đêm nó đi vòng quanh theo chiều kim đồng hồ khu đất nền bảo tháp. Sau đó, sau khi cho xây nền móng, vua hỏi trưởng lão: ‘Bạch ngài, nên làm bảo tháp hình dạng như thế nào?’ ‘Tâu đại vương, giống như một đống lúa.’

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා ජඞ්ඝප්පමාණං ථූපං චිනාපෙත්වා ධාතුඔරොපනත්ථාය මහාසක්කාරං කාරෙසි. සකලනගරඤ්ච ජනපදො ච ධාතුමහදස්සනත්ථං සන්නිපති. සන්නිපතිතෙ ච පන තස්මිං මහාජනකායෙ දසබලස්ස [Pg.66] ධාතු හත්ථිකුම්භතො සත්තතාලප්පමාණං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං දස්සෙසි. තෙහි තෙහි ධාතුප්පදෙසෙහි ඡන්නං වණ්ණානං උදකධාරා ච අග්ගික්ඛන්ධා ච පවත්තන්ති, සාවත්ථියං කණ්ඩම්බමූලෙ භගවතා දස්සිතපාටිහාරියසදිසමෙව පාටිහාරියං අහොසි. තඤ්ච ඛො නෙව ථෙරානුභාවෙන, න දෙවතානුභාවෙන; අපිච ඛො බුද්ධානුභාවෙනෙව. භගවා කිර ධරමානොව අධිට්ඨාසි – ‘‘මයි පරිනිබ්බුතෙ තම්බපණ්ණිදීපෙ අනුරාධපුරස්ස දක්ඛිණදිසාභාගෙ පුරිමකානං තිණ්ණං බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානෙ මම දක්ඛිණක්ඛකධාතු පතිට්ඨානදිවසෙ යමකපාටිහාරියං හොතූ’’ති.

“Lành thay, thưa ngài.” Vua cho xây tháp cao đến ngang ống chân rồi thực hiện việc cúng dường trọng thể để tôn trí xá-lợi. Toàn thể kinh thành và toàn thể xứ sở đã tụ hội để chiêm bái lễ hội xá-lợi. Và khi đại chúng ấy đã tụ hội, xá-lợi của bậc Thập Lực đã bay vọt lên hư không từ trán voi một khoảng bằng bảy cây thốt nốt và đã thể hiện song thông thần biến. Từ các phần khác nhau của xá-lợi ấy, các dòng nước và các khối lửa của sáu màu sắc đã phát ra. Thần biến đã xảy ra tương tự như thần biến được đức Thế Tôn thể hiện ở gốc cây xoài Kaṇḍamba tại Sāvatthī. Và điều ấy không phải do oai lực của trưởng lão, không phải do oai lực của chư thiên, mà thật ra là do oai lực của đức Phật. Được biết, chính đức Thế Tôn khi còn tại thế đã chú nguyện rằng: “Sau khi ta viên tịch, vào ngày tôn trí xá-lợi xương đòn bên phải của ta tại nơi có bảo tháp vật dụng của ba vị Phật quá khứ ở phía nam của thành Anurādhapura trong đảo Tambapaṇṇi, nguyện cho song thông thần biến được xảy ra.”

‘‘එවං අචින්තියා බුද්ධා, බුද්ධධම්මා අචින්තියා;

අචින්තියෙ පසන්නානං, විපාකො හොති අචින්තියො’’ති. (අප. ථෙර 1.1.82);

“Như vậy, các đức Phật là bất khả tư nghì, các pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người có niềm tin vào điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì.”

සම්මාසම්බුද්ධො කිර ඉමං දීපං ධරමානකාලෙපි තික්ඛත්තුං ආගමාසි. පඨමං – යක්ඛදමනත්ථං එකකොව ආගන්ත්වා යක්ඛෙ දමෙත්වා ‘‘මයි පරිනිබ්බුතෙ ඉමස්මිං දීපෙ සාසනං පතිට්ඨහිස්සතී’’ති තම්බපණ්ණිදීපෙ රක්ඛං කරොන්තො තික්ඛත්තුං දීපං ආවිජ්ජි. දුතියං – මාතුලභාගිනෙය්‍යානං නාගරාජූනං දමනත්ථාය එකකොව ආගන්ත්වා තෙ දමෙත්වා අගමාසි. තතියං – පඤ්චභික්ඛුසතපරිවාරො ආගන්ත්වා මහාචෙතියට්ඨානෙ ච ථූපාරාමචෙතියට්ඨානෙ ච මහාබොධිපතිට්ඨිතට්ඨානෙ ච මහියඞ්ගණචෙතියට්ඨානෙ ච මුතියඞ්ගණචෙතියට්ඨානෙ ච දීඝවාපිචෙතියට්ඨානෙ ච කල්‍යාණියචෙතියට්ඨානෙ ච නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. ඉදමස්ස චතුත්ථං ධාතුසරීරෙන ආගමනං.

Được biết, bậc Chánh Đẳng Giác đã đến hòn đảo này ba lần ngay cả khi còn tại thế. Lần đầu tiên, ngài đã đến một mình để nhiếp phục các dạ-xoa, đã nhiếp phục các dạ-xoa, và trong khi hộ trì đảo Tambapaṇṇi với ý nghĩ rằng: “Sau khi ta viên tịch, giáo pháp sẽ được thiết lập ở hòn đảo này,” ngài đã đi quanh hòn đảo ba lần. Lần thứ hai, ngài đã đến một mình để nhiếp phục các long vương là cậu và cháu, đã nhiếp phục chúng rồi ra đi. Lần thứ ba, ngài đã đến cùng với đoàn tùy tùng năm trăm vị tỳ-khưu và đã ngồi nhập diệt thọ tưởng định ở nơi có Đại Tháp, ở nơi có bảo tháp Thūpārāma, ở nơi thiết trí cây Bồ-đề Vĩ đại, ở nơi có bảo tháp Mahiyaṅgaṇa, ở nơi có bảo tháp Mutiyaṅgaṇa, ở nơi có bảo tháp Dīghavāpi, và ở nơi có bảo tháp Kalyāṇiya. Đây là lần đến thứ tư của ngài bằng thân xá-lợi.

ධාතුසරීරතො ච පනස්ස නික්ඛන්තඋදකඵුසිතෙහි සකලතම්බපණ්ණිතලෙ න කොචි අඵුට්ඨොකාසො නාම අහොසි. එවමස්ස තං ධාතුසරීරං උදකඵුසිතෙහි තම්බපණ්ණිතලස්ස පරිළාහං වූපසමෙත්වා මහාජනස්ස පාටිහාරියං දස්සෙත්වා ඔතරිත්වා රඤ්ඤො මත්ථකෙ පතිට්ඨාසි. රාජා සඵලං මනුස්සපටිලාභං මඤ්ඤමානො මහන්තං සක්කාරං කරිත්වා ධාතුං පතිට්ඨාපෙසි. සහ ධාතුපතිට්ඨාපනෙන මහාභූමිචාලො අහොසි. තස්මිඤ්ච පන ධාතුපාටිහාරියෙ චිත්තං පසාදෙත්වා රඤ්ඤො භාතා අභයො නාම රාජකුමාරො පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං පබ්බජි. චෙතරට්ඨගාමතො පඤ්ච දාරකසතානි පබ්බජිංසු, තථා ද්වාරමණ්ඩලාදීහි ගාමකෙහි නික්ඛමිත්වා පඤ්චපඤ්ච [Pg.67] දාරකසතානි සබ්බානිපි අන්තොනගරතො ච බහිනගරතො ච පබ්බජිතානි තිංසභික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං. නිට්ඨිතෙ පන ථූපස්මිං රාජා ච රාජභාතිකා ච දෙවියො ච දෙවනාගයක්ඛානම්පි විම්හයකරං පච්චෙකං පච්චෙකං පූජං අකංසු. නිට්ඨිතාය පන ධාතුපූජාය පතිට්ඨිතෙ ධාතුවරෙ මහින්දත්ථෙරො මෙඝවනුය්‍යානමෙව ගන්ත්වා වාසං කප්පෙසි.

Và bởi những giọt nước phát ra từ thân xá-lợi của ngài, không có nơi nào trên toàn thể bề mặt đảo Tambapaṇṇi là không được chạm đến. Như vậy, thân xá-lợi ấy của ngài, sau khi đã làm dịu đi sự nóng bức của bề mặt đảo Tambapaṇṇi bằng những giọt nước, sau khi đã thể hiện thần biến cho đại chúng, đã hạ xuống và an vị trên đầu của đức vua. Đức vua, trong khi nghĩ rằng việc được làm người là có kết quả, đã thực hiện việc cúng dường trọng thể rồi tôn trí xá-lợi. Cùng với việc tôn trí xá-lợi, một trận động đất lớn đã xảy ra. Và sau khi đã làm cho tâm tịnh tín trong thần biến xá-lợi ấy, người em của đức vua là vương tử tên Abhaya đã xuất gia cùng với một ngàn người nam. Từ làng Cetaraṭṭha, năm trăm cậu bé đã xuất gia. Tương tự, sau khi đi ra từ các ngôi làng nhỏ như Dvāramaṇḍala, năm trăm cậu bé ở mỗi nơi đã xuất gia. Tất cả những người đã xuất gia từ bên trong và bên ngoài kinh thành là ba mươi ngàn vị tỳ-khưu. Và khi bảo tháp đã hoàn tất, đức vua, các em trai của vua, và các hoàng hậu đã thực hiện việc cúng dường riêng biệt, mỗi người một cách, điều gây kinh ngạc ngay cả đối với chư thiên, long vương, và dạ-xoa. Và khi việc cúng dường xá-lợi đã kết thúc, khi xá-lợi cao quý đã được tôn trí, trưởng lão Mahinda đã đi đến chính khu vườn Meghavana và trú ngụ.

තස්මිං ඛො පන සමයෙ අනුළා දෙවී පබ්බජිතුකාමා හුත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා ථෙරං එතදවොච – ‘‘අනුළා, භන්තෙ, දෙවී පබ්බජිතුකාමා, පබ්බාජෙථ න’’න්ති. ‘‘න, මහාරාජ, අම්හාකං මාතුගාමං පබ්බාජෙතුං කප්පති. පාටලිපුත්තෙ පන මය්හං භගිනී සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරී නාම අත්ථි, තං පක්කොසාපෙහි. ඉමස්මිඤ්ච පන, මහාරාජ, දීපෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං බොධි පතිට්ඨාසි. අම්හාකම්පි භගවතො සරසරංසිජාලවිස්සජ්ජනකෙන බොධිනා ඉධ පතිට්ඨාතබ්බං, තස්මා තථා සාසනං පහිණෙය්‍යාසි යථා සඞ්ඝමිත්තා බොධිං ගහෙත්වා ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

Và vào lúc bấy giờ, hoàng hậu Anulā có ý muốn xuất gia nên đã trình báo với đức vua. Đức vua sau khi nghe lời của bà đã nói với trưởng lão điều này: “Thưa ngài, hoàng hậu Anulā có ý muốn xuất gia, xin ngài hãy cho bà ấy xuất gia.” “Thưa đại vương, chúng tôi không được phép cho người nữ xuất gia. Tuy nhiên, ở Pāṭaliputta có người em gái của tôi tên là trưởng lão ni Saṅghamittā, hãy cho mời vị ấy đến. Và thưa đại vương, ở hòn đảo này, cây bồ-đề của ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ đã được thiết trí. Cây bồ-đề của đức Thế Tôn của chúng ta, là cây tỏa ra mạng lưới các tia sáng tinh túy, cũng nên được thiết trí ở đây. Do đó, hãy gửi quốc thư theo cách mà Saṅghamittā sẽ mang cây bồ-đề đến.”

‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා ථෙරස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙන්තො අරිට්ඨං නාම අත්තනො භාගිනෙය්‍යං ආහ – ‘‘සක්ඛිස්සසි ත්වං, තාත, පාටලිපුත්තං ගන්ත්වා මහාබොධිනා සද්ධිං අය්‍යං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං ආනෙතු’’න්ති? ‘‘සක්ඛිස්සාමි, දෙව, සචෙ මෙ පබ්බජ්ජං අනුජානිස්සසී’’ති. ‘‘ගච්ඡ, තාත, ථෙරිං ආනෙත්වා පබ්බජාහී’’ති. සො රඤ්ඤො ච ථෙරස්ස ච සාසනං ගහෙත්වා ථෙරස්ස අධිට්ඨානවසෙන එකදිවසෙනෙව ජම්බුකොලපට්ටනං ගන්ත්වා නාවං අභිරුහිත්වා සමුද්දං අතික්කමිත්වා පාටලිපුත්තමෙව අගමාසි. අනුළාපි ඛො දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං දස සීලානි සමාදියිත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා නගරස්ස එකදෙසෙ උපස්සයං කාරාපෙත්වා නිවාසං කප්පෙසි. අරිට්ඨොපි තංදිවසමෙව රඤ්ඤො සාසනං අප්පෙසි, එවඤ්ච අවොච – ‘‘පුත්තො තෙ, දෙව, මහින්දත්ථෙරො එවමාහ – ‘සහායකස්ස කිර තෙ දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී පබ්බජිතුකාමා, තං පබ්බාජෙතුං අය්‍යං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං පහිණථ, අය්‍යායෙව ච සද්ධිං මහාබොධි’’’න්ති. ථෙරස්ස සාසනං ආරොචෙත්වා සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘අය්‍යෙ, තුම්හාකං භාතා මහින්දත්ථෙරො මං තුම්හාකං සන්තිකං පෙසෙසි, දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී [Pg.68] පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි, පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං පබ්බජිතුකාමා, තං කිර ආගන්ත්වා පබ්බාජෙථා’’ති. සා තාවදෙව තුරිතතුරිතා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘මහාරාජ, මය්හං භාතා මහින්දත්ථෙරො එවං පහිණි, ‘රඤ්ඤො කිර භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං පබ්බජිතුකාමා මය්හං ආගමනං උදික්ඛති’. ගච්ඡාමහං, මහාරාජ, තම්බපණ්ණිදීප’’න්ති.

Vua nói: “Lành thay, thưa ngài,” rồi chấp nhận lời của trưởng lão, đang khi bàn bạc cùng các vị đại thần, ngài nói với người cháu gọi bằng cậu tên là Ariṭṭha: “Này con, con có thể đi đến Pāṭaliputta và cùng với cây Đại Bồ-đề rước trưởng lão ni Saṅghamittā về không?” “Tâu thiên tử, con có thể, nếu ngài cho phép con xuất gia.” “Này con, hãy đi, sau khi rước trưởng lão ni về thì hãy xuất gia.” Vị ấy nhận lấy thông điệp của đức vua và của trưởng lão, nhờ năng lực chú nguyện của trưởng lão, đã đi đến cảng Jambukola chỉ trong một ngày, lên thuyền, vượt biển, và đã đến thẳng thành Pāṭaliputta. Còn hoàng hậu Anuḷā, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, đã thọ trì mười giới, mặc y cà-sa, đã cho xây một trú xứ ở một nơi trong thành và đã ở đó. Ariṭṭha cũng đã dâng quốc thư lên vua ngay trong ngày hôm đó, và đã tâu như vầy: “Tâu thiên tử, con trai của ngài, trưởng lão Mahinda, đã nói như vầy: ‘Nghe nói, hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua Devānampiyatissa, bạn của ngài, có ý muốn xuất gia. Xin hãy phái trưởng lão ni Saṅghamittā đến để cho vị ấy xuất gia, và cùng với trưởng lão ni, (xin hãy phái) cây Đại Bồ-đề.’” Sau khi trình bày thông điệp của trưởng lão, (Ariṭṭha) đến gặp trưởng lão ni Saṅghamittā và nói như vầy: “Thưa ngài, anh của ngài, trưởng lão Mahinda, đã phái con đến gặp ngài. Hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua Devānampiyatissa, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, có ý muốn xuất gia. Nghe nói, xin ngài hãy đến và cho vị ấy xuất gia.” Vị ni ấy ngay lập tức vội vã đến gặp đức vua và nói như vầy: “Tâu đại vương, anh của con, trưởng lão Mahinda, đã gửi lời nhắn như vầy: ‘Nghe nói, hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, có ý muốn xuất gia và đang trông chờ con đến.’ Tâu đại vương, con sẽ đi đến đảo Tambapaṇṇi.”

රාජා ආහ – ‘‘අම්ම, පුත්තොපි මෙ මහින්දත්ථෙරො නත්තා ච මෙ සුමනසාමණෙරො මං ඡින්නහත්ථං විය කරොන්තා තම්බපණ්ණිදීපං ගතා. තස්ස මය්හං තෙපි අපස්සන්තස්ස උප්පන්නො සොකො තව මුඛං පස්සන්තස්ස වූපසම්මති! අලං, අම්ම, මා ත්වං අගමාසී’’ති. ‘‘භාරියං මෙ, මහාරාජ, භාතු වචනං; අනුළාපි ඛත්තියා ඉත්ථිසහස්සපරිවුතා පබ්බජ්ජාපුරෙක්ඛාරා මං පටිමානෙති; ගච්ඡාමහං, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, අම්ම, මහාබොධිං ගහෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති. කුතො රඤ්ඤො මහාබොධි? රාජා කිර තතො පුබ්බෙ එව ධාතුග්ගහණත්ථාය අනාගතෙ සුමනෙ ලඞ්කාදීපං මහාබොධිං පෙසෙතුකාමො, ‘‘කථං නු ඛො අසත්ථඝාතාරහං මහාබොධිං පෙසෙස්සාමී’’ති උපායං අපස්සන්තො මහාදෙවං නාම අමච්චං පුච්ඡි. සො ආහ – ‘‘සන්ති, දෙව, බහූ පණ්ඩිතා භික්ඛූ’’ති. තං සුත්වා රාජා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං පටියාදෙත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ සඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘ගන්තබ්බං නු ඛො, භන්තෙ, භගවතො මහාබොධිනා ලඞ්කාදීපං නො’’ති? සඞ්ඝො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස භාරං අකාසි.

Vua nói: “Này con gái, con trai ta là trưởng lão Mahinda và cháu ta là sa-di Sumana đã đi đến đảo Tambapaṇṇi, làm cho ta như người bị chặt tay. Nỗi sầu muộn của ta, người không được thấy chúng, đã được nguôi ngoai khi nhìn thấy mặt con! Thôi đi, con gái, con đừng đi.” “Tâu đại vương, lời của anh con rất quan trọng; công chúa Anuḷā, với một ngàn nữ nhân vây quanh, đang hướng đến việc xuất gia và đang mong đợi con; tâu đại vương, con sẽ đi.” “Vậy thì, này con gái, hãy mang cây Đại Bồ-đề và đi đi.” Vua lấy cây Đại Bồ-đề từ đâu? Nghe nói, trước đó, khi Sumana chưa đến để thỉnh xá-lợi, đức vua đã có ý muốn gửi cây Đại Bồ-đề đến đảo Laṅkā, (ngài tự hỏi): “Làm sao ta có thể gửi cây Đại Bồ-đề, vốn không nên bị dao cắt?” và không thấy phương cách nào, ngài đã hỏi một vị đại thần tên là Mahādeva. Vị ấy nói: “Tâu thiên tử, có nhiều vị tỳ-khưu uyên bác.” Nghe vậy, vua cho chuẩn bị vật thực cho chư Tăng, và sau khi thọ thực xong, đã hỏi chư Tăng: “Thưa các ngài, cây Đại Bồ-đề của Đức Thế Tôn có nên đi đến đảo Laṅkā hay không?” Chư Tăng đã giao trách nhiệm cho trưởng lão Moggaliputtatissa.

ථෙරො ‘‘ගන්තබ්බං, මහාරාජ, මහාබොධිනා ලඞ්කාදීප’’න්ති වත්වා භගවතො පඤ්ච මහාඅධිට්ඨානානි කථෙසි. කතමානි පඤ්ච? භගවා කිර මහාපරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නො ලඞ්කාදීපෙ මහාබොධිපතිට්ඨාපනත්ථාය ‘‘අසොකමහාරාජා මහාබොධිග්ගහණත්ථං ගමිස්සති, තදා මහාබොධිස්ස දක්ඛිණසාඛා සයමෙව ඡිජ්ජිත්වා සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨාතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදමෙකමධිට්ඨානං.

Trưởng lão nói: “Tâu đại vương, cây Đại Bồ-đề nên đi đến đảo Laṅkā,” và đã kể về năm đại nguyện của Đức Thế Tôn. Năm điều đó là gì? Nghe nói, Đức Thế Tôn, khi đang nằm trên giường đại bát-niết-bàn, vì mục đích thiết lập cây Đại Bồ-đề ở đảo Laṅkā, đã chú nguyện rằng: “Đại vương Asoka sẽ đi để lấy cây Đại Bồ-đề, khi ấy, mong rằng nhánh phía nam của cây Đại Bồ-đề sẽ tự tách ra và được an vị trong một cái chậu bằng vàng.” – Đây là lời chú nguyện thứ nhất.

තත්ථ පතිට්ඨානකාලෙ ච ‘‘මහාබොධි හිමවලාහකගබ්භං පවිසිත්වා පතිට්ඨාතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං දුතියමධිට්ඨානං.

Và vào lúc an vị ở đó, ngài đã chú nguyện: “Mong rằng cây Đại Bồ-đề sẽ đi vào trong một đám mây tuyết và được an vị.” – Đây là lời chú nguyện thứ hai.

‘‘සත්තමෙ [Pg.69] දිවසෙ හිමවලාහකගබ්භතො ඔරුය්හ සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨහන්තො පත්තෙහි ච ඵලෙහි ච ඡබ්බණ්ණරංසියො මුඤ්චතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං තතියමධිට්ඨානං.

Ngài đã chú nguyện: “Vào ngày thứ bảy, sau khi đi xuống từ trong đám mây tuyết, trong khi an vị vào chậu vàng, mong rằng (cây) sẽ phát ra những tia sáng sáu màu từ lá và quả.” – Đây là lời chú nguyện thứ ba.

‘‘ථූපාරාමෙ දක්ඛිණක්ඛකධාතු චෙතියම්හි පතිට්ඨානදිවසෙ යමකපාටිහාරියං කරොතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං චතුත්ථං අධිට්ඨානං.

Ngài đã chú nguyện: “Vào ngày an vị xá-lợi xương đòn bên phải trong bảo tháp ở Thūpārāma, mong rằng song thông thần biến sẽ được thực hiện.” – Đây là lời chú nguyện thứ tư.

ලඞ්කාදීපම්හියෙව මෙ දොණමත්තා ධාතුයො මහාචෙතියම්හි පතිට්ඨානකාලෙ බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං කරොන්තූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං පඤ්චමං අධිට්ඨානන්ති.

Ngài đã chú nguyện: “Chính tại đảo Laṅkā, các xá-lợi của ta với số lượng một doṇa, vào lúc được an vị trong Đại Tháp, mong rằng (các xá-lợi) sẽ hiện thành hình tướng của Đức Phật, bay lên không trung và thực hiện song thông thần biến.” – Đây là lời chú nguyện thứ năm.

රාජා ඉමානි පඤ්ච මහාඅධිට්ඨානානි සුත්වා පසන්නචිත්තො පාටලිපුත්තතො යාව මහාබොධි තාව මග්ගං පටිජග්ගාපෙත්වා සුවණ්ණකටාහත්ථාය බහුං සුවණ්ණං නීහරාපෙසි. තාවදෙව ච රඤ්ඤො චිත්තං ඤත්වා විස්සකම්මදෙවපුත්තො කම්මාරවණ්ණං නිම්මිනිත්වා පුරතො අට්ඨාසි. රාජා තං දිස්වා ‘‘තාත, ඉමං සුවණ්ණං ගහෙත්වා කටාහං කරොහී’’ති ආහ. ‘‘පමාණං, දෙව, ජානාථා’’ති? ‘‘ත්වමෙව, තාත, ඤත්වා කරොහී’’ති. ‘‘සාධු, දෙව, කරිස්සාමී’’ති සුවණ්ණං ගහෙත්වා අත්තනො ආනුභාවෙන හත්ථෙන පරිමජ්ජිත්වා සුවණ්ණකටාහං නිම්මිනි නවහත්ථපරික්ඛෙපං පඤ්චහත්ථුබ්බෙධං තිහත්ථවික්ඛම්භං අට්ඨඞ්ගුලබහලං හත්ථිසොණ්ඩප්පමාණමුඛවට්ටිං. අථ රාජා සත්තයොජනායාමාය තියොජනවිත්ථාරාය මහතියා සෙනාය පාටලිපුත්තතො නික්ඛමිත්වා අරියසඞ්ඝමාදාය මහාබොධිසමීපං අගමාසි. සෙනා සමුස්සිතධජපටාකං නානාරතනවිචිත්තං අනෙකාලඞ්කාරපඅමණ්ඩිතං නානාවිධකුසුමසමාකිණ්ණං අනෙකතූරියසඞ්ඝුට්ඨං මහාබොධිං පරික්ඛිපි. රාජා සහස්සමත්තෙ ගණපාමොක්ඛෙ මහාථෙරෙ ගහෙත්වා සකලජම්බුදීපෙ පත්තාභිසෙකානං රාජූනං සහස්සෙන අත්තානඤ්ච මහාබොධිඤ්ච පරිවාරාපෙත්වා මහාබොධිමූලෙ ඨත්වා මහාබොධිං උල්ලොකෙසි. මහාබොධිස්ස ඛන්ධඤ්ච දක්ඛිණමහාසාඛාය චතුහත්ථප්පමාණප්පදෙසඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං අදස්සනං අගමාසි.

Vua sau khi nghe năm lời đại nguyện này, tâm sanh tịnh tín, đã cho sửa sang con đường từ Pāṭaliputta cho đến cây Đại Bồ-đề, và cho mang ra nhiều vàng để làm một cái chậu vàng. Ngay lúc ấy, thiên tử Vissakamma biết được tâm của vua, liền hóa thành hình dạng một người thợ kim hoàn và đứng ở phía trước. Vua thấy người ấy, bèn nói: "Này khanh, hãy nhận lấy số vàng này và làm một cái chậu." (Người ấy thưa:) "Tâu đại vương, xin ngài cho biết kích thước?" (Vua phán:) "Này khanh, chính khanh hãy tự biết mà làm." (Người ấy thưa:) "Lành thay, tâu đại vương, hạ thần sẽ làm." rồi nhận lấy vàng, dùng oai lực của mình, lấy tay xoa nắn, hóa hiện ra một cái chậu vàng có chu vi chín hắc-thủ, cao năm hắc-thủ, rộng ba hắc-thủ, dày tám ngón tay, và có vành miệng tròn cỡ vòi voi. Bấy giờ, đức vua cùng với đạo binh hùng hậu dài bảy do-tuần, rộng ba do-tuần, xuất phát từ Pāṭaliputta, cùng với Thánh chúng Tăng-già đi đến gần cây Đại Bồ-đề. Đạo binh với cờ phướn được dựng lên, rực rỡ với nhiều loại bảo vật, được trang hoàng với vô số đồ trang sức, rải đầy các loại hoa, vang lừng tiếng của vô số nhạc cụ, đã vây quanh cây Đại Bồ-đề. Vua cùng với khoảng một ngàn vị Đại Trưởng lão đứng đầu các giáo đoàn, và cho một ngàn vị vua đã làm lễ quán đảnh trên toàn cõi Jambudīpa vây quanh chính mình và cây Đại Bồ-đề, rồi đứng tại gốc cây Đại Bồ-đề ngước nhìn lên. Ngoại trừ thân cây Đại Bồ-đề và một khoảng chừng bốn hắc-thủ của cành lớn phía nam, phần còn lại đã trở nên không thể thấy được.

රාජා තං පාටිහාරියං දිස්වා උප්පන්නපීතිපාමොජ්ජො ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉමං පාටිහාරියං දිස්වා තුට්ඨො මහාබොධිං සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන පූජෙමී’’ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වත්වා අභිසෙකං අදාසි. තතො පුප්ඵගන්ධාදීහි පූජෙත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා අට්ඨසු ඨානෙසු වන්දිත්වා උට්ඨාය අඤ්ජලිං පග්ගය්හ [Pg.70] ඨත්වා සච්චවචනකිරියාය බොධිං ගණ්හිතුකාමො භූමිතො යාව මහාබොධිස්ස දක්ඛිණසාඛා තාව උච්චං කත්වා ඨපිතස්ස සබ්බරතනමයපීඨස්ස උපරි සුවණ්ණකටාහං ඨපාපෙත්වා රතනපීඨං ආරුය්හ සුවණ්ණතුලිකං ගහෙත්වා මනොසිලාය ලෙඛං කත්වා ‘‘යදි මහාබොධිනා ලඞ්කාදීපෙ පතිට්ඨාතබ්බං, යදි චාහං බුද්ධසාසනෙ නිබ්බෙමතිකො භවෙය්‍යං, මහාබොධි සයමෙව ඉමස්මිං සුවණ්ණකටාහෙ ඔරුය්හ පතිට්ඨාතූ’’ති සච්චවචනකිරියමකාසි. සහ සච්චකිරියාය බොධිසාඛා මනොසිලාය පරිච්ඡින්නට්ඨානෙ ඡිජ්ජිත්වා ගන්ධකලලපූරස්ස සුවණ්ණකටාහස්ස උපරි අට්ඨාසි. තස්ස උබ්බෙධෙන දසහත්ථො ඛන්ධො හොති චතුහත්ථා පඤ්ච මහාසාඛා පඤ්චහියෙව ඵලෙහි පටිමණ්ඩිතා, ඛුද්දකසාඛානං පන සහස්සං. අථ රාජා මූලලෙඛාය උපරි තිවඞ්ගුලප්පදෙසෙ අඤ්ඤං ලෙඛං පරිච්ඡින්දි. තතො තාවදෙව පුප්ඵුළකා හුත්වා දස මහාමූලානි නික්ඛමිංසු. පුන උපරූපරි තිවඞ්ගුලෙ තිවඞ්ගුලෙ අඤ්ඤා නව ලෙඛා පරිච්ඡින්දි. තාහිපි දස දස පුප්ඵුළකා හුත්වා නවුති මූලානි නික්ඛමිංසු. පඨමකා දස මහාමූලා චතුරඞ්ගුලමත්තං නික්ඛන්තා. ඉතරෙපි ගවක්ඛජාලසදිසං අනුසිබ්බන්තා නික්ඛන්තා. එත්තකං පාටිහාරියං රාජා රතනපීඨමත්ථකෙ ඨිතොයෙව දිස්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ මහානාදං නදි. අනෙකානි භික්ඛුසහස්සානි සාධුකාරමකංසු. සකලරාජසෙනා උන්නාදිනී අහොසි. චෙලුක්ඛෙපසතසහස්සානි පවත්තයිංසු. භූමට්ඨකදෙවෙ ආදිං කත්වා යාව බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා තාව සාධුකාරං පවත්තයිංසු. රඤ්ඤො ඉමං පාටිහාරියං පස්සන්තස්ස පීතියා නිරන්තරං ඵුටසරීරස්ස අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතස්සෙව මහාබොධි මූලසතෙන සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨාසි. දස මහාමූලානි සුවණ්ණකටාහතලං ආහච්ච අට්ඨංසු. අවසෙසානි නවුති ඛුද්දකමූලානි අනුපුබ්බෙන වඩ්ඪනකානි හුත්වා ගන්ධකලලෙ ඔරුය්හ ඨිතානි.

Vua thấy phép lạ ấy, hỷ lạc và hân hoan khởi sanh, bèn bạch với chúng Tăng rằng: "Bạch chư Đại đức, con thấy phép lạ này, lòng rất hoan hỷ, xin cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền toàn cõi Jambudīpa," rồi đã làm lễ quán đảnh. Sau đó, sau khi cúng dường bằng hoa, hương và các vật phẩm khác, đi nhiễu bên phải ba lần, đảnh lễ tại tám nơi, vua đứng dậy, chắp tay, và với mong muốn thỉnh lấy nhánh Bồ-đề bằng cách thực hiện lời chân thật, vua đã cho đặt cái chậu vàng lên trên một cái bệ toàn bằng bảo vật được dựng cao từ mặt đất cho đến cành phía nam của cây Đại Bồ-đề. Rồi vua leo lên bệ báu, cầm lấy cây cọ vàng, dùng hùng hoàng vẽ một đường và thực hiện lời chân thật rằng: "Nếu cây Đại Bồ-đề này sẽ được an vị tại đảo Laṅkā, và nếu con không có sự nghi ngờ trong Phật pháp, thì mong rằng chính nhánh Đại Bồ-đề này hãy tự tách ra và an vị trong chậu vàng này." Cùng lúc với việc thực hiện lời chân thật, nhánh Bồ-đề đã tự tách ra tại nơi được đánh dấu bằng hùng hoàng và đứng ở trên chậu vàng chứa đầy bùn thơm. Thân của nhánh Bồ-đề ấy cao mười hắc-thủ, có năm cành lớn, mỗi cành dài bốn hắc-thủ, được trang điểm bởi đúng năm quả; còn các cành nhỏ thì có một ngàn. Bấy giờ, vua lại vạch một đường khác ở phía trên đường vạch ban đầu, cách khoảng ba ngón tay. Ngay lập tức từ đó, các mấu nổi lên và mười cái rễ lớn đã mọc ra. Lại nữa, ở phía trên, cứ mỗi khoảng ba ngón tay, vua vạch thêm chín đường khác. Từ những đường vạch ấy, các mấu cũng nổi lên, mỗi nơi mười cái, và chín mươi cái rễ đã mọc ra. Mười cái rễ lớn ban đầu đã mọc ra dài khoảng bốn ngón tay. Những cái rễ khác cũng mọc ra, đan vào nhau như mạng lưới cửa sổ. Vua, trong khi vẫn đang đứng trên đỉnh bệ báu, thấy được phép lạ dường ấy, liền chắp tay lên và thốt lên tiếng reo lớn. Nhiều ngàn vị Tỳ-khưu đã đồng thanh hô "Lành thay". Toàn thể đạo binh của vua đã vang lên tiếng reo hò. Trăm ngàn mảnh vải đã được tung lên. Bắt đầu từ các vị Địa Cư Thiên cho đến các vị Phạm Thiên, tất cả đều vang lên tiếng "Lành thay". Trong khi đức vua đang nhìn thấy phép lạ này, với hỷ lạc thấm nhuần khắp thân không gián đoạn, và vẫn đang đứng chắp tay, thì cây Đại Bồ-đề với một trăm cái rễ đã an vị trong chậu vàng. Mười cái rễ lớn đã chạm đến đáy chậu vàng và đứng lại. Chín mươi cái rễ nhỏ còn lại tuần tự phát triển, cắm xuống và đứng yên trong lớp bùn thơm.

එවං සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතමත්තෙ මහාබොධිම්හි මහාපථවී චලි. ආකාසෙ දෙවදුන්දුභියො ඵලිංසු. පබ්බතානං නච්චෙහි දෙවානං සාධුකාරෙහි යක්ඛානං හිඞ්කාරෙහි අසුරානං ථුතිජප්පෙහි බ්‍රහ්මානං අප්ඵොටනෙහි මෙඝානං ගජ්ජිතෙහි චතුප්පදානං රවෙහි පක්ඛීනං රුතෙහි සබ්බතාළාවචරානං [Pg.71] සකසකපටිභානෙහි පථවීතලතො යාව බ්‍රහ්මලොකා තාව එකකොලාහලං එකනින්නාදං අහොසි. පඤ්චසු සාඛාසු ඵලතො ඵලතො ඡබ්බණ්ණරංසියො නික්ඛමිත්වා සකලචක්කවාළං රතනගොපානසීවිනද්ධං විය කුරුමානා යාව බ්‍රහ්මලොකා අබ්භුග්ගච්ඡිංසු. තං ඛණතො ච පන පභුති සත්ත දිවසානි මහාබොධි හිමවලාහකගබ්භං පවිසිත්වා අට්ඨාසි. න කොචි මහාබොධිං පස්සති. රාජා රතනපීඨතො ඔරුය්හ සත්ත දිවසානි මහාබොධිපූජං කාරෙසි. සත්තමෙ දිවසෙ සබ්බදිසාහි හිමා ච ඡබ්බණ්ණරංසියො ච ආවත්තිත්වා මහාබොධිමෙව පවිසිංසු. විගතහිමවලාහකෙ විප්පසන්නෙ චක්කවාළගබ්භෙ මහාබොධි පරිපුණ්ණඛන්ධසාඛාපසාඛො පඤ්චඵලපටිමණ්ඩිතො සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතොව පඤ්ඤායිත්ථ. රාජා මහාබොධිං දිස්වා තෙහි පාටිහාරියෙහි සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජො ‘‘සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන තරුණමහාබොධිං පූජෙස්සාමී’’ති අභිසෙකං දත්වා සත්ත දිවසානි මහාබොධිට්ඨානෙයෙව අට්ඨාසි.

Như vậy, khi cây Đại Bồ-đề vừa được an vị trong chậu vàng, đại địa đã rung động. Trên không trung, trống trời vang rền. Với điệu vũ của các ngọn núi, với tiếng tán dương của chư thiên, với tiếng hò reo của dạ-xoa, với tiếng ca ngợi của a-tu-la, với tiếng vỗ tay của phạm thiên, với tiếng sấm của mây, với tiếng rống của loài bốn chân, với tiếng hót của loài chim, với âm thanh tự phát của tất cả các loại nhạc cụ, từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên đã trở thành một tiếng huyên náo, một tiếng vang dội đồng loạt. Từ mỗi trái trên năm cành, sáu loại hào quang phóng ra, dường như đang kết lại toàn thể thế giới bằng những rui mè bằng báu vật, bay vút lên đến cõi Phạm thiên. Và kể từ khoảnh khắc ấy, trong bảy ngày, cây Đại Bồ-đề đã đi vào trong lòng đám mây sương mù và đứng yên ở đó. Không một ai thấy được cây Đại Bồ-đề. Đức vua xuống khỏi ngai báu và đã cho cúng dường cây Đại Bồ-đề trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sương mù và sáu loại hào quang từ mọi phương đã quay trở lại và đi vào chính cây Đại Bồ-đề. Khi trong lòng thế giới đã tan mây sương mù và trở nên trong sáng, cây Đại Bồ-đề, với thân, cành, và nhánh đầy đủ, được trang hoàng bởi năm quả, đã hiện rõ ra là đang được an vị trong chậu vàng. Đức vua thấy cây Đại Bồ-đề, do những điềm lạ ấy, sanh tâm hoan hỷ và vui mừng, (nghĩ rằng): “Ta sẽ cúng dường cây Đại Bồ-đề non trẻ này bằng vương quyền toàn cõi Diêm-phù-đề,” đã làm lễ quán đảnh và ở lại chính nơi cây Đại Bồ-đề trong bảy ngày.

මහාබොධි පුබ්බකත්තිකපවාරණාදිවසෙ සායන්හසමයෙ පඨමං සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨහි. තතො හිමගබ්භසත්තාහං අභිසෙකසත්තාහඤ්ච වීතිනාමෙත්වා කාළපක්ඛස්ස උපොසථදිවසෙ රාජා එකදිවසෙනෙව පාටලිපුත්තං පවිසිත්වා කත්තිකජුණ්හපක්ඛස්ස පාටිපදදිවසෙ මහාබොධිං පාචීනමහාසාලමූලෙ ඨපෙසි. සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතදිවසතො සත්තරසමෙ දිවසෙ මහාබොධිස්ස අභිනවඞ්කුරා පාතුරහෙසුං. තෙ දිස්වාපි පසන්නො රාජා පුන මහාබොධිං රජ්ජෙන පූජෙන්තො සකලජම්බුදීපාභිසෙකමදාසි. තදා සුමනසාමණෙරො කත්තිකපුණ්ණමදිවසෙ ධාතුග්ගහණත්ථං ගතො මහාබොධිස්ස කත්තිකඡණපූජං අද්දස. එවං මහාබොධිමණ්ඩතො ආනෙත්වා පාටලිපුත්තෙ ඨපිතං මහාබොධිං සන්ධාය ආහ – ‘‘තෙන හි, අම්ම, මහාබොධිං ගහෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති. සා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි.

Cây Đại Bồ-đề vào buổi chiều ngày lễ Pavāraṇā tháng Kattika đầu tiên đã được an vị trong chậu vàng. Sau đó, trải qua bảy ngày trong lòng mây sương mù và bảy ngày làm lễ quán đảnh, vào ngày Uposatha của hạ tuần, đức vua chỉ trong một ngày đã vào thành Pāṭaliputta và vào ngày mồng một của thượng tuần tháng Kattika, đã đặt cây Đại Bồ-đề dưới gốc cây sāla lớn ở phía đông. Vào ngày thứ mười bảy kể từ ngày được an vị trong chậu vàng, những chồi non mới của cây Đại Bồ-đề đã xuất hiện. Đức vua thấy những chồi ấy cũng lấy làm hoan hỷ, lại cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền và đã ban lễ quán đảnh toàn cõi Diêm-phù-đề. Khi ấy, sa-di Sumana vào ngày rằm tháng Kattika đi để thỉnh xá-lợi, đã thấy lễ hội cúng dường cây Đại Bồ-đề vào tháng Kattika. Như vậy, liên quan đến cây Đại Bồ-đề được mang từ Bồ-đề Đạo Tràng và đặt tại Pāṭaliputta, ngài đã nói: “Này hiền muội, vậy thì hãy mang cây Đại Bồ-đề đi.” Vị ấy đã nhận lời: “Lành thay.”

රාජා මහාබොධිරක්ඛණත්ථාය අට්ඨාරස දෙවතාකුලානි, අට්ඨ අමච්චකුලානි, අට්ඨ බ්‍රාහ්මණකුලානි, අට්ඨ කුටුම්බියකුලානි, අට්ඨ ගොපකකුලානි, අට්ඨ තරච්ඡකුලානි, අට්ඨ ච කාලිඞ්ගකුලානි දත්වා උදකසිඤ්චනත්ථාය ච අට්ඨ සුවණ්ණඝටෙ, අට්ඨ ච රජතඝටෙ දත්වා ඉමිනා පරිවාරෙන මහාබොධිං [Pg.72] ගඞ්ගාය නාවං ආරොපෙත්වා සයම්පි නගරතො නික්ඛමිත්වා විජ්ඣාටවිං සමතික්කම්ම අනුපුබ්බෙන සත්තහි දිවසෙහි තාමලිත්තිං අනුප්පත්තො. අන්තරාමග්ගෙ දෙවනාගමනුස්සා උළාරං මහාබොධිපූජං අකංසු. රාජාපි සමුද්දතීරෙ සත්ත දිවසානි මහාබොධිං ඨපෙත්වා සකලජම්බුදීපමහාරජ්ජං අදාසි. ඉදමස්ස තතියං ජම්බුදීපරජ්ජසම්පදානං හොති.

Đức vua, để bảo vệ cây Đại Bồ-đề, đã ban tặng mười tám gia tộc thiên thần, tám gia tộc đại thần, tám gia tộc Bà-la-môn, tám gia tộc trưởng giả, tám gia tộc Gopaka, tám gia tộc Taraccha, và tám gia tộc Kāliṅga; và để tưới nước, đã ban tặng tám bình vàng và tám bình bạc. Cùng với đoàn tùy tùng này, ngài đã đưa cây Đại Bồ-đề lên thuyền trên sông Gaṅgā, chính mình cũng ra khỏi thành, vượt qua khu rừng Vijjhā, và tuần tự trong bảy ngày đã đến Tāmalitti. Dọc đường, chư thiên, long vương, và loài người đã thực hiện lễ cúng dường cây Đại Bồ-đề một cách trọng thể. Đức vua cũng đã đặt cây Đại Bồ-đề tại bờ biển trong bảy ngày và đã cúng dường vương quyền của đại đế toàn cõi Diêm-phù-đề. Đây là lần thứ ba ngài cúng dường vương quyền cõi Diêm-phù-đề.

එවං මහාරජ්ජෙන පූජෙත්වා මාගසිරමාසස්ස පඨමපාටිපදදිවසෙ අසොකො ධම්මරාජා මහාබොධිං උක්ඛිපිත්වා ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ නාවායං පතිට්ඨාපෙත්වා සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිම්පි සපරිවාරං නාවං ආරොපෙත්වා අරිට්ඨං අමච්චං එතදවොච – ‘‘අහං, තාත, මහාබොධිං තික්ඛත්තුං සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන පූජෙත්වා ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ මම සහායකස්ස පෙසෙසිං, සොපි එවමෙව මහාබොධිං පූජෙතූ’’ති. එවං සහායකස්ස සාසනං දත්වා ‘‘ගච්ඡති වතරෙ, දසබලස්ස සරසරංසිජාලං විමුඤ්චන්තො මහාබොධිරුක්ඛො’’ති වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අස්සූනි පවත්තයමානො අට්ඨාසි. සාපි ඛො මහාබොධිසමාරූළ්හා නාවා පස්සතො පස්සතො මහාරාජස්ස මහාසමුද්දතලං පක්ඛන්තා. මහාසමුද්දෙපි සමන්තා යොජනං වීචියො වූපසන්තා; පඤ්ච වණ්ණානි පදුමානි පුප්ඵිතානි; අන්තලික්ඛෙ දිබ්බානි තූරියානි පවජ්ජිංසු; ආකාසෙ ජලජථලජරුක්ඛාදිසන්නිස්සිතාහි දෙවතාහි පවත්තිතා අතිවිය උළාරා පූජා අහොසි. සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරීපි සුපණ්ණරූපෙන මහාසමුද්දෙ නාගකුලානි සන්තාසෙසි. තෙ ච උත්‍රස්තරූපා නාගා ආගන්ත්වා තං විභූතිං පස්සිත්වා ථෙරිං යාචිත්වා මහාබොධිං නාගභවනං අතිහරිත්වා සත්ත දිවසානි නාගරජ්ජෙන පූජෙත්වා පුන නාවායං පතිට්ඨාපෙසුං. තංදිවසමෙව නාවා ජම්බුකොලපට්ටනං අගමාසි. අසොකමහාරාජාපි මහාබොධිවියොගදුක්ඛිතො කන්දිත්වා රොදිත්වා යාව දස්සනවිසයං ඔලොකෙත්වා පටිනිවත්ති.

Sau khi cúng dường bằng vương quyền của đại đế như vậy, vào ngày mồng một tháng Māgasira, Pháp vương Asoka đã nâng cây Đại Bồ-đề lên, lội xuống nước sâu đến cổ và an vị cây trên thuyền; ngài cũng đã đưa cả Trưởng lão ni Saṅghamittā cùng đoàn tùy tùng lên thuyền và nói với đại thần Ariṭṭha điều này: “Này khanh, ta đã ba lần cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền toàn cõi Diêm-phù-đề, đã lội xuống nước sâu đến cổ và gửi đến cho người bạn của ta. Mong rằng vị ấy cũng sẽ cúng dường cây Đại Bồ-đề như vậy.” Sau khi gửi thông điệp cho người bạn như vậy, ngài đã đảnh lễ và nói: “Ôi, cây Đại Bồ-đề, vật tỏa ra mạng lưới hào quang tinh túy của bậc Thập Lực, đang ra đi!”, rồi chắp tay, ngài đứng đó trong khi nước mắt tuôn rơi. Chiếc thuyền ấy, có cây Đại Bồ-đề ngự trên, đã lướt vào mặt đại dương trong khi đức vua vẫn đang nhìn theo. Trên đại dương, trong phạm vi một do-tuần xung quanh, sóng biển đã lặng yên; những đóa sen năm màu đã nở rộ; trên không trung, nhạc trời đã trỗi lên; trên bầu trời, một lễ cúng dường vô cùng trọng thể đã được thực hiện bởi các vị trời ngự trên cây cối dưới nước và trên cạn. Trưởng lão ni Saṅghamittā cũng đã hóa thành hình dạng chim supaṇṇa để dọa các loài rồng trên đại dương. Những con rồng ấy, với vẻ kinh hãi, đã đến và thấy sự huy hoàng đó, đã thỉnh cầu vị Trưởng lão ni, rồi mang cây Đại Bồ-đề đến long cung, cúng dường bằng vương quyền của loài rồng trong bảy ngày, rồi lại an vị cây trên thuyền. Ngay trong ngày đó, chiếc thuyền đã đến cảng Jambukola. Đại đế Asoka cũng đau khổ vì phải chia lìa cây Đại Bồ-đề, đã than khóc và nức nở, đã nhìn theo cho đến khi khuất tầm mắt rồi mới quay trở về.

දෙවානම්පියතිස්සො මහාරාජාපි ඛො සුමනසාමණෙරස්ස වචනෙන මාගසිරමාසස්ස පඨමපාටිපදදිවසතො පභුති උත්තරද්වාරතො පට්ඨාය යාව ජම්බුකොලපට්ටනං තාව මග්ගං සොධාපෙත්වා අලඞ්කාරාපෙත්වා නගරතො නික්ඛමනදිවසෙ උත්තරද්වාරසමීපෙ සමුද්දසාලවත්ථුස්මිං ඨිතොයෙව තාය විභූතියා මහාසමුද්දෙ ආගච්ඡන්තංයෙව මහාබොධිං ථෙරස්ස [Pg.73] ආනුභාවෙන දිස්වා තුට්ඨමානසො නික්ඛමිත්වා සබ්බං මග්ගං පඤ්චවණ්ණෙහි පුප්ඵෙහි ඔකිරාපෙන්තො අන්තරන්තරෙ පුප්ඵඅග්ඝියානි ඨපෙන්තො එකාහෙනෙව ජම්බුකොලපට්ටනං ගන්ත්වා සබ්බතාළාවචරපරිවුතො පුප්ඵධූමගන්ධවාසාදීහි පූජයමානො ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ ‘‘ආගතො වතරෙ, දසබලස්ස සරසරංසිජාලවිස්සජ්ජනකො මහාබොධිරුක්ඛො’’ති පසන්නචිත්තො මහාබොධිං උක්ඛිපිත්වා උත්තමඞ්ගෙ සිරස්මිං පතිට්ඨාපෙත්වා මහාබොධිං පරිවාරෙත්වා ආගතෙහි සොළසහි ජාතිසම්පන්නකුලෙහි සද්ධිං සමුද්දතො පච්චුත්තරිත්වා සමුද්දතීරෙ මහාබොධිං ඨපෙත්වා තීණි දිවසානි සකලතම්බපණ්ණිදීපරජ්ජෙන පූජෙසි, සොළසන්නං ජාතිසම්පන්නකුලානං රජ්ජං විචාරෙසි. අථ චතුත්ථෙ දිවසෙ මහාබොධිං ආදාය උළාරං පූජං කුරුමානො අනුපුබ්බෙන අනුරාධපුරං සම්පත්තො. අනුරාධපුරෙපි මහාසක්කාරං කත්වා චාතුද්දසීදිවසෙ වඩ්ඪමානකච්ඡායාය මහාබොධිං උත්තරද්වාරෙන පවෙසෙත්වා නගරමජ්ඣෙන අතිහරන්තො දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා දක්ඛිණද්වාරතො පඤ්චධනුසතිකෙ ඨානෙ යත්ථ අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධො නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි, පුරිමකා ච තයො සම්මාසම්බුද්ධා සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසීදිංසු, යත්ථ කකුසන්ධස්ස භගවතො මහාසිරීසබොධි, කොනාගමනස්ස භගවතො උදුම්බරබොධි, කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස ච නිග්‍රොධබොධි පතිට්ඨාසි, තස්මිං මහාමෙඝවනුය්‍යානස්ස තිලකභූතෙ සුමනසාමණෙරස්ස වචනෙන පඨමමෙව කතභූමිපරිකම්මෙ රාජවත්ථුද්වාරකොට්ඨකට්ඨානෙ මහාබොධිං පතිට්ඨාපෙසි.

Đại vương Devānampiyatissa, theo lời của sa-di Sumana, kể từ ngày mồng một tháng Māgasira, đã cho dọn dẹp và trang hoàng con đường từ cửa bắc cho đến cảng Jambukola. Vào ngày khởi hành từ thành phố, khi đang đứng tại địa điểm Samuddasālavatthu gần cửa bắc, với sự huy hoàng ấy, nhờ oai lực của trưởng lão, nhà vua đã nhìn thấy cây đại bồ-đề đang đến trên biển cả. Với tâm hoan hỷ, ngài đã đi ra, cho rải hoa năm màu khắp con đường, cho đặt các tháp hoa ở khoảng giữa, và đã đi đến cảng Jambukola chỉ trong một ngày. Được bao quanh bởi tất cả các nhạc công, đang cúng dường bằng hoa, hương, trầm, v.v., nhà vua đã lội xuống nước sâu đến cổ, với tâm trong sạch (nghĩ rằng): "Ôi, cây đại bồ-đề, vật tỏa ra mạng lưới hào quang tinh túy của bậc Thập Lực, đã đến rồi!". Ngài đã nâng cây đại bồ-đề lên và đặt trên đầu, bộ phận cao quý nhất. Cùng với mười sáu gia tộc cao quý đã đến tháp tùng cây đại bồ-đề, ngài đã lên bờ từ biển, đặt cây đại bồ-đề trên bờ biển và đã cúng dường bằng toàn bộ vương quốc Tambapaṇṇi trong ba ngày, và đã trao quyền cai trị vương quốc cho mười sáu gia tộc cao quý. Rồi vào ngày thứ tư, ngài đã rước cây đại bồ-đề và thực hiện lễ cúng dường trọng thể, tuần tự đến thành Anurādhapura. Tại Anurādhapura, ngài cũng đã thực hiện lễ cúng dường lớn, và vào ngày thứ mười bốn, vào lúc bóng ngả về chiều, ngài đã đưa cây đại bồ-đề vào qua cửa bắc, rước đi qua giữa thành phố, rồi đi ra qua cửa nam. Tại một nơi cách cửa nam năm trăm cung, nơi mà đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta đã nhập diệt thọ tưởng định và ngự tọa, và ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ cũng đã nhập định và ngự tọa; nơi cây bồ-đề Sirīsa của đức Thế Tôn Kakusandha, cây bồ-đề Udumbara của đức Thế Tôn Konāgamana, và cây bồ-đề Nigrodha của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa đã được an vị; tại nơi ấy, vốn là điểm son của khu vườn Mahāmeghavana, nơi mà mặt bằng đã được chuẩn bị từ trước theo lời của sa-di Sumana, tại vị trí cổng vào của khu vườn hoàng gia, nhà vua đã cho an vị cây đại bồ-đề.

කථං? තානි කිර බොධිං පරිවාරෙත්වා ආගතානි සොළස ජාතිසම්පන්නකුලානි රාජවෙසං ගණ්හිංසු. රාජා දොවාරිකවෙසං ගණ්හි. සොළස කුලානි මහාබොධිං ගහෙත්වා ඔරොපයිංසු. මහාබොධි තෙසං හත්ථතො මුත්තසමනන්තරමෙව අසීතිහත්ථප්පමාණං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඡබ්බණ්ණරංසියො මුඤ්චි. රංසියො සකලදීපං පත්ථරිත්වා උපරි බ්‍රහ්මලොකං ආහච්ච අට්ඨංසු. මහාබොධිපාටිහාරියං දිස්වා සඤ්ජාතප්පසාදානි දසපුරිසසහස්සානි අනුපුබ්බවිපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා පබ්බජිංසු. යාව සූරියත්ථඞ්ගමා මහාබොධි අන්තලික්ඛෙ අට්ඨාසි. අත්ථඞ්ගමිතෙ පන සූරියෙ රොහිණිනක්ඛත්තෙන පථවියං පතිට්ඨාසි. සහ බොධිපතිට්ඨානා උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී අකම්පි. පතිට්ඨහිත්වා ච පන මහාබොධි සත්ත දිවසානි හිමගබ්භෙ සන්නිසීදි. ලොකස්ස අදස්සනං අගමාසි. සත්තමෙ [Pg.74] දිවසෙ විගතවලාහකං නභං අහොසි. ඡබ්බණ්ණරංසියො ජලන්තා විප්ඵුරන්තා නිච්ඡරිංසු. මහාබොධිස්ස ඛන්ධො ච සාඛායො ච පත්තානි ච පඤ්ච ඵලානි ච දස්සිංසු. මහින්දත්ථෙරො ච සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරී ච රාජා ච සපරිවාරා මහාබොධිට්ඨානමෙව අගමංසු. යෙභුය්‍යෙන ච සබ්බෙ දීපවාසිනො සන්නිපතිංසු. තෙසං පස්සන්තානංයෙව උත්තරසාඛතො එකං ඵලං පච්චිත්වා සාඛතො මුච්චි. ථෙරො හත්ථං උපනාමෙසි. ඵලං ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨාසි. තං ථෙරො ‘‘රොපය, මහාරාජා’’ති රඤ්ඤො අදාසි. රාජා ගහෙත්වා සුවණ්ණකටාහෙ මධුරපංසුං ආකිරිත්වා ගන්ධකලලං පූරෙත්වා රොපෙත්වා මහාබොධිආසන්නට්ඨානෙ ඨපෙසි. සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව චතුහත්ථප්පමාණා අට්ඨ තරුණබොධිරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. රාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා අට්ඨ තරුණබොධිරුක්ඛෙ සෙතච්ඡත්තෙන පූජෙත්වා අභිසෙකං අදාසි. තතො එකං බොධිරුක්ඛං ආගමනකාලෙ මහාබොධිනා පඨමපතිට්ඨිතොකාසෙ ජම්බුකොලපට්ටනෙ රොපයිංසු, එකං තවක්කබ්‍රාහ්මණස්ස ගාමද්වාරෙ, එකං ථූපාරාමෙ, එකං ඉස්සරනිම්මානවිහාරෙ, එකං පඨමචෙතියට්ඨානෙ, එකං චෙතියපබ්බතෙ, එකං රොහණජනපදම්හි කාජරගාමෙ, එකං රොහණජනපදම්හියෙව චන්දනගාමෙ. ඉතරෙසං චතුන්නං ඵලානං බීජෙහි ජාතෙ ද්වත්තිංස බොධිතරුණෙ යොජනියආරාමෙසු පතිට්ඨාපෙසුං.

Như thế nào? Mười sáu gia tộc cao quý đã đến tháp tùng cây bồ-đề đã mặc y phục của vua. Nhà vua mặc y phục của người gác cổng. Mười sáu gia tộc đã cầm cây đại bồ-đề và hạ xuống. Ngay khi vừa rời khỏi tay của họ, cây đại bồ-đề đã bay vút lên không trung cao tám mươi hắc tay và phóng ra sáu loại hào quang. Hào quang lan tỏa khắp hòn đảo, đã chạm đến cõi trời Phạm thiên ở trên cao và dừng lại. Thấy được phép lạ của cây đại bồ-đề, mười ngàn người nam có tín tâm phát sinh mãnh liệt đã thiết lập tuệ quán tuần tự, đạt đến quả A-la-hán và xuất gia. Cây đại bồ-đề đã đứng trên không trung cho đến khi mặt trời lặn. Nhưng khi mặt trời đã lặn, cây đã an vị trên mặt đất cùng với sao Rohiṇī. Cùng với việc an vị cây bồ-đề, đại địa đã rung chuyển đến tận cùng là nước. Và sau khi đã an vị, cây đại bồ-đề đã ngự trong một đám mây tuyết trong bảy ngày, đã trở nên vô hình đối với thế gian. Vào ngày thứ bảy, bầu trời trở nên quang đãng. Sáu loại hào quang rực rỡ, lan tỏa đã phát ra. Thân cây, cành, lá và năm quả của cây đại bồ-đề đã hiện ra. Trưởng lão Mahinda, trưởng lão ni Saṅghamittā, nhà vua và đoàn tùy tùng đã đi đến chính nơi cây đại bồ-đề được an vị. Và phần lớn tất cả cư dân trên đảo đã tụ tập lại. Ngay khi họ đang nhìn, một quả từ cành phía bắc đã chín và rụng khỏi cành. Trưởng lão đưa tay ra. Quả ấy đã nằm trong tay của trưởng lão. Trưởng lão đã trao quả ấy cho nhà vua và nói: "Tâu đại vương, hãy trồng nó". Nhà vua nhận lấy, cho đất mịn ngọt vào một cái chậu vàng, đổ đầy bùn thơm, trồng nó và đặt ở một nơi gần cây đại bồ-đề. Ngay khi mọi người đang nhìn, tám cây bồ-đề non cao bốn hắc tay đã mọc lên. Nhà vua thấy điều kỳ diệu ấy, đã cúng dường tám cây bồ-đề non bằng lọng trắng và làm lễ quán đảnh. Từ đó, họ đã trồng một cây bồ-đề tại cảng Jambukola, nơi cây đại bồ-đề đã được an vị lần đầu khi đến; một cây ở cổng làng của bà-la-môn Tavakka; một cây ở Thūpārāma; một cây ở tu viện Issaranimmāna; một cây ở nơi bảo tháp đầu tiên; một cây ở núi Cetiyapabbata; một cây ở làng Kājaragāma trong quận Rohaṇa; và một cây ở làng Candanagāma cũng trong quận Rohaṇa. Họ đã cho an vị ba mươi hai cây bồ-đề non mọc lên từ hạt của bốn quả còn lại trong các tu viện trong vòng một do-tuần.

එවං පුත්තනත්තුපරම්පරාය සමන්තා දීපවාසීනං හිතාය සුඛාය පතිට්ඨිතෙ දසබලස්ස ධම්මධජභූතෙ මහාබොධිම්හි අනුළා දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහීති මාතුගාමසහස්සෙන සද්ධිං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සපරිවාරා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අරිට්ඨොපි ඛො රඤ්ඤො භාගිනෙය්‍යො පඤ්චහි පුරිසසතෙහි සද්ධිං ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සපරිවාරො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Như vậy, khi cây đại bồ-đề, vốn là ngọn cờ chánh pháp của bậc Thập Lực, đã được an vị vì lợi ích và hạnh phúc của các cư dân trên đảo khắp nơi, qua các thế hệ con cháu, hoàng hậu Anuḷā cùng với một ngàn người nữ, gồm năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, đã xuất gia với trưởng lão ni Saṅghamittā, và không bao lâu sau, cùng với đoàn tùy tùng, đã chứng đắc quả A-la-hán. Và Ariṭṭha, cháu của nhà vua, cùng với năm trăm người nam, đã xuất gia với trưởng lão, và không bao lâu sau, cùng với đoàn tùy tùng, đã chứng đắc quả A-la-hán.

අථෙකදිවසං රාජා මහාබොධිං වන්දිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං ථූපාරාමං ගච්ඡති. තස්ස ලොහපාසාදට්ඨානං සම්පත්තස්ස පුරිසා පුප්ඵානි අභිහරිංසු. රාජා ථෙරස්ස පුප්ඵානි අදාසි. ථෙරො පුප්ඵෙහි ලොහපාසාදට්ඨානං පූජෙසි. පුප්ඵෙසු භූමියං පතිතමත්තෙසු මහාභූමිචාලො අහොසි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, භූමි චලිතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ සඞ්ඝස්ස අනාගතෙ උපොසථාගාරං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති.

Rồi một ngày kia, đức vua sau khi đảnh lễ cây đại bồ-đề đã cùng với trưởng lão đi đến Thūpārāma. Khi ngài đến địa điểm (xây) Lohapāsāda, các thị vệ đã dâng hoa lên. Đức vua đã dâng hoa cho trưởng lão. Trưởng lão đã dùng hoa cúng dường địa điểm (xây) Lohapāsāda. Ngay khi những đóa hoa vừa rơi xuống đất, một trận động đất lớn đã xảy ra. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một trai đường (uposathāgāra) cho chư Tăng, đây là điềm báo trước cho việc ấy.”

රාජා [Pg.75] පුන ථෙරෙන සද්ධිං ගච්ඡන්තො අම්බඞ්ගණට්ඨානං පත්තො. තත්ථස්ස වණ්ණගන්ධසම්පන්නං අතිමධුරරසං එකං අම්බපක්කං ආහරීයිත්ථ. රාජා තං ථෙරස්ස පරිභොගත්ථාය අදාසි. ථෙරො තත්ථෙව පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘ඉදං එත්ථෙව රොපෙථා’’ති ආහ. රාජා තං අම්බට්ඨිං ගහෙත්වා තත්ථෙව රොපෙත්වා උදකං ආසිඤ්චි. සහ අම්බබීජරොපනෙන පථවී අකම්පි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉමස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ සඞ්ඝස්ස අනාගතෙ ‘අම්බඞ්ගණං’ නාම සන්නිපාතට්ඨානං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති.

Đức vua lại cùng trưởng lão đi tiếp và đến địa điểm Ambaṅgaṇa. Tại đó, một quả xoài chín có sắc và hương vẹn toàn, vị ngọt tuyệt vời đã được dâng lên cho ngài. Đức vua đã dâng quả xoài ấy cho trưởng lão để ngài dùng. Trưởng lão sau khi dùng ngay tại đó đã nói: “Hãy trồng hạt này ngay tại đây.” Đức vua cầm lấy hạt xoài ấy, trồng ngay tại đó rồi tưới nước. Cùng lúc với việc trồng hạt xoài, mặt đất đã rung chuyển. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một nơi hội họp cho chư Tăng tên là ‘Ambaṅgaṇa’, đây là điềm báo trước cho việc ấy.”

රාජා තත්ථ අට්ඨ පුප්ඵමුට්ඨියො ඔකිරිත්වා වන්දිත්වා පුන ථෙරෙන සද්ධිං ගච්ඡන්තො මහාචෙතියට්ඨානං පත්තො. තත්ථස්ස පුරිසා චම්පකපුප්ඵානි අභිහරිංසු. තානි රාජා ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරො මහාචෙතියට්ඨානං පුප්ඵෙහි පූජෙත්වා වන්දි. තාවදෙව මහාපථවී සඞ්කම්පි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉමස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ අනාගතෙ බුද්ධස්ස භගවතො අසදිසො මහාථූපො භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. ‘‘අහමෙව කරොමි, භන්තෙ’’ති. ‘‘අලං, මහාරාජ, තුම්හාකං අඤ්ඤං බහුකම්මං අත්ථි, තුම්හාකං පන නත්තා දුට්ඨගාමණී අභයො නාම කාරෙස්සතී’’ති. අථ රාජා ‘‘සචෙ, භන්තෙ, මය්හං නත්තා කරිස්සති, කතංයෙව මයා’’ති ද්වාදසහත්ථං පාසාණත්ථම්භං ආහරාපෙත්වා ‘‘දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො නත්තා දුට්ඨගාමණී අභයො නාම ඉමස්මිං පදෙසෙ ථූපං කරොතූ’’ති අක්ඛරානි ලිඛාපෙත්වා පතිට්ඨාපෙත්වා වන්දිත්වා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘පතිට්ඨිතං නු ඛො, භන්තෙ, තම්බපණ්ණිදීපෙ සාසන’’න්ති? ‘‘පතිට්ඨිතං, මහාරාජ, සාසනං; මූලානි පනස්ස න තාව ඔතරන්තී’’ති. ‘‘කදා පන, භන්තෙ මූලානි ඔතිණ්ණානි නාම භවිස්සන්තී’’ති? ‘‘යදා, මහාරාජ, තම්බපණ්ණිදීපකානං මාතාපිතූනං තම්බපණ්ණිදීපෙ ජාතො දාරකො තම්බපණ්ණිදීපෙ පබ්බජිත්වා තම්බපණ්ණිදීපම්හියෙව විනයං උග්ගහෙත්වා තම්බපණ්ණිදීපෙ වාචෙස්සති, තදා සාසනස්ස මූලානි ඔතිණ්ණානි නාම භවිස්සන්තී’’ති. ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, එදිසො භික්ඛූ’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, මහාඅරිට්ඨො භික්ඛු පටිබලො එතස්මිං කම්මෙ’’ති. ‘‘මයා එත්ථ, භන්තෙ, කිං කත්තබ්බ’’න්ති? ‘‘මණ්ඩපං, මහාරාජ, කාතුං වට්ටතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා මෙඝවණ්ණාභයස්ස අමච්චස්ස පරිවෙණට්ඨානෙ මහාසඞ්ගීතිකාලෙ අජාතසත්තුමහාරාජෙන කතමණ්ඩපප්පකාරං රාජානුභාවෙන මණ්ඩපං කාරෙත්වා සබ්බතාළාවචරෙ සකසකසිප්පෙසු පයොජෙත්වා ‘‘සාසනස්ස මූලානි ඔතරන්තානි [Pg.76] පස්සිස්සාමී’’ති අනෙකපුරිසසහස්සපරිවුතො ථූපාරාමං අනුප්පත්තො.

Tại đó, đức vua sau khi rải tám nắm hoa và đảnh lễ, lại cùng trưởng lão đi tiếp và đến địa điểm (xây) Đại Tháp. Tại đó, các thị vệ đã dâng hoa sứ (campaka) lên cho ngài. Đức vua đã dâng những đóa hoa ấy cho trưởng lão. Trưởng lão đã dùng hoa cúng dường địa điểm (xây) Đại Tháp rồi đảnh lễ. Ngay lúc ấy, đại địa đã rung chuyển mạnh. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một đại tháp vô song của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đây là điềm báo trước cho việc ấy.” (Đức vua nói:) “Bạch ngài, chính con sẽ làm.” (Trưởng lão đáp:) “Thôi nào, đại vương, ngài còn nhiều việc khác phải làm. Cháu của ngài tên là Duṭṭhagāmaṇī Abhaya sẽ cho xây dựng (đại tháp).” Bấy giờ, đức vua nói: “Bạch ngài, nếu cháu của con sẽ làm, thì cũng như chính con đã làm vậy.” rồi cho người mang đến một cột đá cao mười hai hắc-tay, cho khắc dòng chữ: “Cháu của vua Devānampiyatissa tên là Duṭṭhagāmaṇī Abhaya sẽ xây dựng một bảo tháp tại nơi này,” rồi cho dựng lên, đảnh lễ, và hỏi trưởng lão: “Bạch ngài, giáo pháp đã được thiết lập trên đảo Tambapaṇṇi chưa?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, giáo pháp đã được thiết lập, nhưng gốc rễ của giáo pháp vẫn chưa ăn sâu.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, vậy khi nào gốc rễ mới được xem là đã ăn sâu?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, khi nào một người con trai sinh ra trên đảo Tambapaṇṇi, có cha mẹ là người Tambapaṇṇi, xuất gia trên đảo Tambapaṇṇi, học thuộc Luật tạng ngay trên đảo Tambapaṇṇi, và giảng dạy (Luật tạng) trên đảo Tambapaṇṇi, khi ấy gốc rễ của giáo pháp mới được xem là đã ăn sâu.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, có vị tỳ-khưu nào như vậy không?” (Trưởng lão đáp:) “Có, tâu đại vương, tỳ-khưu Mahāariṭṭha có đủ khả năng cho công việc này.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, con phải làm gì trong việc này?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, nên cho dựng một đại giảng đường (maṇḍapa).” “Lành thay, bạch ngài.” Đức vua đã dùng vương lực của mình cho dựng một đại giảng đường tại khuôn viên của vị đại thần Meghavaṇṇābhaya, theo kiểu đại giảng đường mà vua Ajātasattu đã cho dựng vào thời điểm kết tập Tam tạng lần thứ nhất, giao cho tất cả các nghệ nhân thực hiện theo chuyên môn của họ, rồi với ý nghĩ: “Ta sẽ chứng kiến gốc rễ của giáo pháp ăn sâu,” ngài cùng với đoàn tùy tùng gồm nhiều ngàn người đã đến Thūpārāma.

තෙන ඛො පන සමයෙන ථූපාරාමෙ අට්ඨසට්ඨි භික්ඛුසහස්සානි සන්නිපතිංසු. මහාමහින්දත්ථෙරස්ස ආසනං දක්ඛිණාභිමුඛං පඤ්ඤත්තං හොති. මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස ධම්මාසනං උත්තරාභිමුඛං පඤ්ඤත්තං හොති. අථ ඛො මහාඅරිට්ඨත්ථෙරො මහින්දත්ථෙරෙන අජ්ඣිට්ඨො අත්තනො අනුරූපෙන පත්තානුක්කමෙන ධම්මාසනෙ නිසීදි. මහින්දත්ථෙරපමුඛා අට්ඨසට්ඨි මහාථෙරා ධම්මාසනං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. රඤ්ඤොපි කනිට්ඨභාතා මත්තාභයත්ථෙරො නාම ‘‘ධුරග්ගාහො හුත්වා විනයං උග්ගණ්හිස්සාමී’’ති පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස ධම්මාසනමෙව පරිවාරෙත්වා නිසීදි. අවසෙසාපි භික්ඛූ සරාජිකා ච පරිසා අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිංසු.

Vào lúc bấy giờ, sáu mươi tám ngàn vị tỳ-khưu đã hội họp tại Thūpārāma. Tọa sàng của trưởng lão Mahāmahindatthera được sắp đặt hướng về phía nam. Pháp tòa của trưởng lão Mahāariṭṭhatthera được sắp đặt hướng về phía bắc. Bấy giờ, trưởng lão Mahāariṭṭhatthera, được trưởng lão Mahindatthera thỉnh mời, đã an tọa trên pháp tòa theo thứ tự và sự xứng hợp của mình. Sáu mươi tám vị đại trưởng lão, với trưởng lão Mahindatthera dẫn đầu, đã ngồi vây quanh pháp tòa. Em trai của đức vua, trưởng lão Mattābhaya, với ý nghĩ: “Ta sẽ đảm nhận vai trò chính và học thuộc Luật tạng,” đã cùng với năm trăm vị tỳ-khưu ngồi vây quanh chính pháp tòa của trưởng lão Mahāariṭṭhatthera. Các vị tỳ-khưu còn lại và hội chúng cùng với đức vua cũng đã ngồi vào chỗ đã được sắp đặt cho mỗi người.

අථායස්මා මහාඅරිට්ඨත්ථෙරො තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙති විනයනිදානං අභාසි. භාසිතෙ ච පනායස්මතා අරිට්ඨත්ථෙරෙන විනයනිදානෙ ආකාසං මහාවිරවං රවි. අකාලවිජ්ජුලතා නිච්ඡරිංසු. දෙවතා සාධුකාරං අදංසු. මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා සඞ්කම්පි. එවං අනෙකෙසු පාටිහාරියෙසු වත්තමානෙසු ආයස්මා අරිට්ඨත්ථෙරො මහාමහින්දපමුඛෙහි අට්ඨසට්ඨියා පච්චෙකගණීහි ඛීණාසවමහාථෙරෙහි තදඤ්ඤෙහි ච අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො පඨමකත්තිකපවාරණාදිවසෙ ථූපාරාමවිහාරමජ්ඣෙ සත්ථු කරුණාගුණදීපකං භගවතො අනුසිට්ඨිකරානං කායකම්මවචීකම්මවිප්ඵන්දිතවිනයනං විනයපිටකං පකාසෙසි. පකාසෙත්වා ච යාවතායුකං තිට්ඨමානො බහූනං වාචෙත්වා බහූනං හදයෙ පතිට්ඨාපෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තෙපි ඛො මහාමහින්දප්පමුඛා තස්මිං සමාගමෙ –

Sau đó, Trưởng lão Đại Ariṭṭha đã đọc tụng phần Duyên khởi của Luật tạng, bắt đầu bằng câu: "Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Thế Tôn, trú tại Verañjā, dưới gốc cây Nḷerupucimanda". Và rồi, khi Trưởng lão Ariṭṭha đã đọc tụng xong phần Duyên khởi của Luật tạng, hư không vang lên tiếng lớn. Những tia chớp trái mùa lóe lên. Chư thiên tán thán "lành thay". Đại địa rung chuyển đến tận mép nước. Khi nhiều điềm lành như vậy đang diễn ra, Trưởng lão Ariṭṭha, được vây quanh bởi sáu mươi tám vị Đại Trưởng lão Lậu tận, là những vị đứng đầu các nhóm riêng biệt, dẫn đầu là Đại Trưởng lão Mahinda, và bởi sáu mươi tám ngàn vị tỳ khưu khác ngoài các vị ấy, vào ngày Pavāraṇā đầu tiên của tháng Kattika, ở giữa tu viện Thūpārāma, đã làm sáng tỏ Luật tạng, là tạng kinh làm sáng tỏ đức bi mẫn của Bậc Đạo Sư, là phương pháp điều phục sự dao động của thân nghiệp và khẩu nghiệp của những người thực hành theo lời giáo huấn của Đức Thế Tôn. Và sau khi đã làm sáng tỏ, ngài đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã dạy cho nhiều người, đã thiết lập (Luật tạng) trong tâm của nhiều người, và đã nhập Vô dư y Niết-bàn giới. Và trong cuộc hội họp ấy, các vị ấy, dẫn đầu là Đại Trưởng lão Mahinda...

‘‘අට්ඨසට්ඨි මහාථෙරා, ධුරග්ගාහා සමාගතා;

පච්චෙකගණිනො සබ්බෙ, ධම්මරාජස්ස සාවකා.

“Sáu mươi tám vị Đại Trưởng lão, những vị gánh vác trọng trách, đã hội họp; tất cả là những vị đứng đầu các nhóm riêng biệt, là đệ tử của Đức Pháp Vương.”

‘‘ඛීණාසවා වසිප්පත්තා, තෙවිජ්ජා ඉද්ධිකොවිදා;

උත්තමත්ථමභිඤ්ඤාය, අනුසාසිංසු රාජිනො.

“Các vị đã tận trừ lậu hoặc, đã đạt đến các pháp tự tại, có tam minh, thông thạo thần thông; sau khi đã chứng ngộ mục đích tối thượng bằng thắng trí, các vị ấy đã giáo huấn nhà vua.”

‘‘ආලොකං දස්සයිත්වාන, ඔභාසෙත්වා මහිං ඉමං;

ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධාව, නිබ්බායිංසු මහෙසයො’’.

“Sau khi đã chỉ ra ánh sáng, sau khi đã làm cho trái đất này tỏa sáng, sau khi đã bừng sáng như những khối lửa, các bậc Đại sĩ đã nhập Niết-bàn.”

තෙසං [Pg.77] පරිනිබ්බානතො අපරභාගෙ අඤ්ඤෙපි තෙසං ථෙරානං අන්තෙවාසිකා තිස්සදත්තකාළසුමන-දීඝසුමනාදයො ච මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස අන්තෙවාසිකා, අන්තෙවාසිකානං අන්තෙවාසිකා චාති එවං පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරා ආචරියපරම්පරා ඉමං විනයපිටකං යාවජ්ජතනා ආනෙසුං. තෙන වුත්තං –

Về sau, kể từ khi các vị trưởng lão ấy nhập Niết-bàn, cũng có các vị khác là đệ tử gần gũi của các vị trưởng lão ấy như Tissadatta, Kāḷasumana, Dīghasumana, v.v., và các đệ tử gần gũi của Đại Trưởng lão Ariṭṭha, và các đệ tử của các đệ tử gần gũi. Như vậy, dòng truyền thừa các vị thầy theo cách đã được nói ở trước đã mang Luật tạng này đến cho đến ngày nay. Do đó, đã được nói rằng –

‘‘තතියසඞ්ගහතො පන උද්ධං ඉමං දීපං මහින්දාදීහි ආභතං, මහින්දතො උග්ගහෙත්වා කඤ්චි කාලං අරිට්ඨත්ථෙරාදීහි ආභතං, තතො යාවජ්ජතනා තෙසංයෙව අන්තෙවාසිකපරම්පරභූතාය ආචරියපරම්පරාය ආභත’’න්ති.

“Tuy nhiên, sau cuộc kết tập lần thứ ba, (Luật tạng) đã được các vị như Mahinda mang đến hòn đảo này; sau khi đã học từ ngài Mahinda, trong một thời gian, (Luật tạng) đã được các vị như Trưởng lão Ariṭṭha mang đi; từ đó cho đến ngày nay, (Luật tạng) đã được mang đi bởi dòng truyền thừa các vị thầy, chính là dòng truyền thừa các đệ tử của các vị ấy.”

කත්ථ පතිට්ඨිතන්ති? යෙසං පාළිතො ච අත්ථතො ච අනූනං වත්තති, මණිඝටෙ පක්ඛිත්තතෙලමිව ඊසකම්පි න පග්ඝරති, එවරූපෙසු අධිමත්තසති-ගති-ධිති-මන්තෙසු ලජ්ජීසු කුක්කුච්චකෙසු සික්ඛාකාමෙසු පුග්ගලෙසු පතිට්ඨිතන්ති වෙදිතබ්බං. තස්මා විනයපතිට්ඨාපනත්ථං විනයපරියත්තියා ආනිසංසං සල්ලක්ඛෙත්වා සික්ඛාකාමෙන භික්ඛුනා විනයො පරියාපුණිතබ්බො.

(Luật tạng) được thiết lập ở đâu? Nên biết rằng (Luật tạng) được thiết lập nơi những người mà (Luật tạng) tồn tại không thiếu sót cả về Pāli lẫn về ý nghĩa, giống như dầu được đổ vào bình ngọc không rò rỉ dù chỉ một chút; (được thiết lập) nơi những người như vậy, những người có niệm, tuệ, và tinh tấn vượt trội, những người có lòng hổ thẹn, những người có lòng áy náy, những người mong muốn học tập. Do đó, vì mục đích thiết lập Luật tạng, sau khi nhận thấy quả báu của việc học thuộc Luật tạng, một vị tỳ khưu mong muốn học tập nên học thuộc Luật tạng.

තත්‍රායං විනයපරියත්තියා ආනිසංසො – විනයපරියත්තිකුසලො හි පුග්ගලො සාසනෙ පටිලද්ධසද්ධානං කුලපුත්තානං මාතාපිතුට්ඨානියො හොති, තදායත්තා හි නෙසං පබ්බජ්ජා උපසම්පදා වත්තානුවත්තපටිපත්ති ආචාරගොචරකුසලතා. අපි චස්ස විනයපරියත්තිං නිස්සාය අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො; කුක්කුච්චපකතානං භික්ඛූනං පටිසරණං හොති; විසාරදො සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරති; පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති; සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොති. තෙනාහ භගවා – ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා විනයධරෙ පුග්ගලෙ; අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො…පෙ… සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති (පරි. 325).

Trong đó, đây là quả báu của việc học thuộc Luật tạng: Quả vậy, người thông thạo việc học thuộc Luật tạng ở vị trí như cha mẹ đối với các thiện nam tử đã có được đức tin trong giáo pháp; quả vậy, việc xuất gia, thọ cụ túc giới, việc thực hành các bổn phận lớn nhỏ, sự khéo léo trong oai nghi và cảnh giới của họ đều phụ thuộc vào vị ấy. Hơn nữa, nhờ vào việc học thuộc Luật tạng, giới uẩn của chính vị ấy được khéo bảo vệ, được khéo gìn giữ; vị ấy là nơi nương tựa cho các tỳ khưu bị lòng áy náy giày vò; vị ấy nói năng giữa Tăng chúng một cách không sợ hãi; vị ấy chế ngự kẻ đối nghịch một cách đúng pháp, khiến họ bị khuất phục hoàn toàn; vị ấy là người thực hành vì sự tồn tại của Chánh pháp. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Này các tỳ khưu, có năm quả báu này nơi người trì Luật: giới uẩn của chính vị ấy được khéo bảo vệ, được khéo gìn giữ... cho đến... vị ấy là người thực hành vì sự tồn tại của Chánh pháp.”

යෙ චාපි සංවරමූලකා කුසලා ධම්මා වුත්තා භගවතා, විනයධරො පුග්ගලො තෙසං දායාදො; විනයමූලකත්තා තෙසං ධම්මානං. වුත්තම්පි හෙතං භගවතා – ‘‘විනයො සංවරත්ථාය, සංවරො අවිප්පටිසාරත්ථාය, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය, පාමොජ්ජං පීතත්ථාය, පීති පස්සද්ධත්ථාය, පස්සද්ධි සුඛත්ථාය, සුඛං සමාධත්ථාය, සමාධි යථාභූතඤාණදස්සනත්ථාය, යථාභූතඤාණදස්සනං නිබ්බිදත්ථාය, නිබ්බිදා විරාගත්ථාය, විරාගො විමුත්තත්ථාය[Pg.78], විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනත්ථාය, විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය. එතදත්ථා කථා, එතදත්ථා මන්තනා, එතදත්ථා උපනිසා, එතදත්ථං සොතාවධානං – යදිදං අනුපාදාචිත්තස්ස විමොක්ඛො’’ති (පරි. 366). තස්මා විනයපරියත්තියා ආයොගො කරණීයොති.

Và những pháp thiện nào có sự thu thúc làm gốc rễ đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, người trì Luật là người thừa tự của các pháp ấy; vì các pháp ấy có Luật làm gốc rễ. Điều này cũng đã được Đức Thế Tôn nói: “Luật là để thu thúc, sự thu thúc là để không hối hận, sự không hối hận là để có hân hoan, sự hân hoan là để có hỷ, hỷ là để có khinh an, khinh an là để có lạc, lạc là để có định, định là để có tri kiến như thật, tri kiến như thật là để có nhàm chán, nhàm chán là để có ly tham, ly tham là để có giải thoát, giải thoát là để có tri kiến giải thoát, tri kiến giải thoát là để có Vô thủ trước Niết-bàn. Cuộc nói chuyện là vì mục đích này, cuộc bàn luận là vì mục đích này, cận y là vì mục đích này, sự lắng nghe là vì mục đích này – đó là sự giải thoát của tâm không còn chấp thủ.” Do đó, nên nỗ lực trong việc học thuộc Luật tạng.

එත්තාවතා ච යා සා විනයසංවණ්ණනත්ථං මාතිකා ඨපිතා තත්ථ –

Và với chừng ấy lời, trong đề mục đã được thiết lập vì mục đích chú giải Luật tạng –

‘‘වුත්තං යෙන යදා යස්මා, ධාරිතං යෙන චාභතං;

යත්ථප්පතිට්ඨිතං චෙතමෙතං, වත්වා විධිං තතො’’ති.

“Được nói bởi ai, khi nào, do đâu, được gìn giữ và mang đi bởi ai; và được thiết lập ở đâu, sau khi nói điều này, phương pháp từ đó (sẽ được trình bày).”

ඉමිස්සා තාව ගාථාය අත්ථො පකාසිතො විනයස්ස ච බාහිරනිදානවණ්ණනා යථාධිප්පායං සංවණ්ණිතා හොතීති.

Trước hết, ý nghĩa của bài kệ này đã được làm sáng tỏ, và phần chú giải Duyên khởi bên ngoài của Luật tạng đã được chú giải theo ý định.

තතියසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා.

Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ ba đã kết thúc.

බාහිරනිදානකථා නිට්ඨිතා.

Câu chuyện về Duyên khởi bên ngoài đã kết thúc.

වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා

Chú giải phẩm Verañja

1. ඉදානි [Pg.79]

1. Bây giờ

‘‘තෙනාතිආදිපාඨස්ස, අත්ථං නානප්පකාරතො;

දස්සයන්තො කරිස්සාමි, විනයස්සත්ථවණ්ණන’’න්ති.

“Trong khi trình bày ý nghĩa của đoạn văn bắt đầu bằng 'Tena' theo nhiều cách khác nhau, tôi sẽ thực hiện việc chú giải ý nghĩa của Luật tạng.”

වුත්තත්තා තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාතිආදීනං අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාමි. සෙය්‍යථිදං – තෙනාති අනියමනිද්දෙසවචනං. තස්ස සරූපෙන අවුත්තෙනපි අපරභාගෙ අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො කාතබ්බො. අපරභාගෙ හි විනයපඤ්ඤත්තියාචනහෙතුභූතො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පරිවිතක්කො සිද්ධො. තස්මා යෙන සමයෙන සො පරිවිතක්කො උදපාදි, තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතීති එවමෙත්ථ සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අයඤ්හි සබ්බස්මිම්පි විනයෙ යුත්ති, යදිදං යත්ථ යත්ථ ‘‘තෙනා’’ති වුච්චති තත්ථ තත්ථ පුබ්බෙ වා පච්ඡා වා අත්ථතො සිද්ධෙන ‘‘යෙනා’’ති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො කාතබ්බොති.

Như sau đây: ‘Tena’ là từ chỉ định không xác định. Đối với từ ấy, mặc dù không được nói đến bằng chính hình thức của nó, nhưng ở phần sau, cần phải có sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’, là từ đã được xác lập về mặt ý nghĩa. Thật vậy, ở phần sau, sự suy tư của trưởng lão Sāriputta, vốn là nguyên nhân của việc thỉnh cầu chế định Giới luật, đã được xác lập. Do đó, cần phải hiểu mối liên hệ ở đây như sau: vào lúc nào sự suy tư ấy khởi lên, thì vào lúc ấy đức Phật, đức Thế Tôn trú tại Verañjā. Thật vậy, đây là phương pháp hợp lý trong toàn bộ tạng Luật, đó là: ở bất cứ chỗ nào nói là ‘tena’, thì ở những chỗ đó, cần phải có sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’, là từ đã được xác lập về mặt ý nghĩa, hoặc ở trước hoặc ở sau.

තත්‍රිදං මුඛමත්තනිදස්සනං – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි, යෙන සුදින්නො මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි; යස්මා පටිසෙවි, තස්මා පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති වුත්තං හොති. එවං තාව පුබ්බෙ අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො යුජ්ජති. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති, යෙන සමයෙන ධනියො කුම්භකාරපුත්තො රඤ්ඤො දාරූනි අදින්නං ආදියීති එවං පච්ඡා අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො යුජ්ජතීති වුත්තො තෙනාති වචනස්ස අත්ථො. සමයෙනාති එත්ථ පන සමයසද්දො තාව –

Ở đây, đây là sự trình bày sơ lược: ‘Này các Tỳ khưu, vì lý do này, Ta sẽ chế định học giới cho các Tỳ khưu, lý do mà Sudinna đã thực hành dâm pháp; bởi vì đã thực hành, do đó Ta sẽ chế định,’ có nghĩa là như vậy. Như vậy, trước hết, sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’ đã được xác lập về mặt ý nghĩa ở trước là hợp lý. ‘Vào lúc ấy, đức Phật, đức Thế Tôn trú tại Rājagaha, là lúc mà Dhaniya, con trai người thợ gốm, đã lấy gỗ của vua mà không được cho,’ như vậy sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’ đã được xác lập về mặt ý nghĩa ở sau là hợp lý. Ý nghĩa của từ ‘tena’ đã được nói. Còn trong từ ‘samayena’, trước hết, từ ‘samaya’...

සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතු-දිට්ඨිසු;

පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති.

(Từ samaya) được thấy trong (nghĩa) sự hội đủ duyên, khoảnh khắc, thời gian, sự tụ hội, nguyên nhân và tà kiến; trong sự chứng đắc, sự từ bỏ, và trong sự thấu triệt.

තථා හිස්ස – ‘‘අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති (දී. නි. 1.447) එවමාදීසු සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’ති (අ. නි. 8.29) එවමාදීසු ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො [Pg.80] පරිළාහසමයො’’ති (පාචි. 358) එවමාදීසු කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්ති එවමාදීසු සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ, භද්දාලි, අප්පටිවිද්ධො අහොසි – ‘භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති – භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථුසාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති අයම්පි ඛො තෙ, භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’ති (ම. නි. 2.135) එවමාදීසු හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’ති (ම. නි. 2.260) එවමාදීසු දිට්ඨි.

Thật vậy, đối với từ này: trong các đoạn như ‘có lẽ ngày mai chúng ta sẽ đến, sau khi xem xét thời gian và sự hội đủ duyên,’ nó có nghĩa là sự hội đủ duyên. Trong các đoạn như ‘Này các Tỳ khưu, chỉ có một khoảnh khắc và cơ hội này để sống đời phạm hạnh,’ nó có nghĩa là khoảnh khắc. Trong các đoạn như ‘thời nóng, thời oi bức,’ nó có nghĩa là thời gian. Trong các đoạn như ‘có một đại hội trong khu rừng,’ nó có nghĩa là sự tụ hội. Trong các đoạn như ‘Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt cả nguyên nhân này: “Đức Thế Tôn đang trú tại Sāvatthī, và đức Thế Tôn cũng sẽ biết về ta rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu học trong giáo pháp của bậc Đạo sư.’” Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt cả nguyên nhân này,’ nó có nghĩa là nguyên nhân. Trong các đoạn như ‘Vào lúc ấy, du sĩ Uggahamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, đang cư ngụ tại vườn của hoàng hậu Mallikā, ở Ekasālaka, nơi có hàng cây tinduka, một nơi tranh luận các tà kiến,’ nó có nghĩa là tà kiến.

‘‘දිට්ඨෙ ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. (සං. නි. 1.129);

‘Lợi ích nào trong hiện tại, và lợi ích nào trong đời sau; do chứng đắc (cả hai) lợi ích, người trí được gọi là bậc hiền trí.’

එවමාදීසු පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති (ම. නි. 1.28) එවමාදීසු පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’ති (පටි. ම. 2.8) එවමාදීසු පටිවෙධො අත්ථො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තස්මා යෙන කාලෙන ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස විනයපඤ්ඤත්තියාචනහෙතුභූතො පරිවිතක්කො උදපාදි, තෙන කාලෙනාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Trong các đoạn như trên, nó có nghĩa là sự chứng đắc. Trong các đoạn như ‘do từ bỏ hoàn toàn ngã mạn, vị ấy đã chấm dứt khổ đau,’ nó có nghĩa là sự từ bỏ. Trong các đoạn như ‘Ý nghĩa của khổ là bức bách, là hữu vi, là thiêu đốt, là biến hoại, là đối tượng cần được thấu triệt,’ nó có nghĩa là sự thấu triệt. Nhưng ở đây, nó có nghĩa là thời gian. Do đó, cần phải hiểu ý nghĩa ở đây như sau: vào thời gian nào sự suy tư của trưởng lão Sāriputta, vốn là nguyên nhân của việc thỉnh cầu chế định Giới luật, đã khởi lên, thì vào thời gian ấy.

එත්ථාහ – ‘‘අථ කස්මා යථා සුත්තන්තෙ ‘එකං සමය’න්ති උපයොගවචනෙන නිද්දෙසො කතො, අභිධම්මෙ ච ‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’න්ති භුම්මවචනෙන, තථා අකත්වා ඉධ ‘තෙන සමයෙනා’ති කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො’’ති? තත්ථ තථා, ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. කථං? සුත්තන්තෙ තාව අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා බ්‍රහ්මජාලාදීනි සුත්තන්තානි දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි; තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ උපයොගනිද්දෙසො කතො. අභිධම්මෙ ච අධිකරණත්ථො භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණඤ්හි කාලත්ථො සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛියති. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො. ඉධ පන හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො [Pg.81] හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි; තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතොති වෙදිතබ්බො. හොති චෙත්ථ –

Ở đây, có người hỏi: ‘Vậy tại sao, không làm giống như trong Tạng Kinh, nơi sự chỉ định được thực hiện bằng biến cách chỉ đối tượng (biến cách 2) là ‘ekaṃ samayaṃ’, và trong Tạng Vi Diệu Pháp bằng biến cách chỉ nơi chốn (biến cách 7) là ‘yasmiṃ samaye’, mà ở đây (trong Tạng Luật) sự chỉ định lại được thực hiện bằng biến cách chỉ công cụ (biến cách 3) là ‘tena samayena’?’ (Trả lời:) Bởi vì ở đó (Tạng Kinh, Vi Diệu Pháp) ý nghĩa có thể có theo cách đó, còn ở đây (Tạng Luật) ý nghĩa có thể có theo cách khác. Như thế nào? Trước hết, trong Tạng Kinh, có thể có ý nghĩa liên tục không gián đoạn. Thật vậy, vào thời gian đức Thế Tôn thuyết các kinh như Brahmajāla, Ngài đã an trú liên tục trong tâm bi; do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ đối tượng đã được thực hiện ở đó. Còn trong Tạng Vi Diệu Pháp, có thể có ý nghĩa nền tảng và ý nghĩa dấu hiệu của sự kiện này do sự kiện kia. Thật vậy, ‘samaya’ với nghĩa là thời gian và sự tụ hội là nền tảng cho các pháp như xúc... đã được nói đến ở đó, và sự hiện hữu của các pháp ấy được đánh dấu bởi sự hiện hữu của ‘samaya’ được gọi là khoảnh khắc, sự hội đủ duyên, và nguyên nhân. Do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ nơi chốn đã được thực hiện ở đó. Còn ở đây (trong Tạng Luật), có thể có ý nghĩa nguyên nhân và ý nghĩa công cụ. Thật vậy, thời điểm chế định học giới ấy là điều khó biết ngay cả với các vị như Sāriputta; đức Thế Tôn đã an trú ở nhiều nơi, trong khi chờ đợi nguyên nhân chế định học giới, và Ngài đã chế định các học giới bằng thời điểm ấy, vốn là nguyên nhân và công cụ; do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ công cụ đã được thực hiện ở đây. Cần phải hiểu như vậy. Và có câu kệ ở đây:

‘‘උපයොගෙන භුම්මෙන, තං තං අත්ථමපෙක්ඛිය;

අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, කරණෙනෙව සො ඉධා’’ති.

‘Tùy thuộc vào ý nghĩa này hay ý nghĩa kia, ở nơi khác, từ ‘samaya’ được nói đến bằng biến cách chỉ đối tượng và biến cách chỉ nơi chốn; còn ở đây, từ ấy được nói đến chỉ bằng biến cách chỉ công cụ.’

පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘එකං සමය’න්ති වා ‘යස්මිං සමයෙ’ති වා ‘තෙන සමයෙනා’ති වා අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙව අත්ථො’’ති. තස්මා තෙසං ලද්ධියා ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වුත්තෙපි ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Tuy nhiên, các vị cổ sư giải thích rằng: ‘ekaṃ samayaṃ’ hay ‘yasmiṃ samaye’ hay ‘tena samayena’, đây chỉ là sự khác biệt về cách nói, ở tất cả mọi nơi ý nghĩa chỉ là biến cách chỉ nơi chốn (tức là, ‘vào lúc ấy’). Do đó, theo học thuyết của các vị ấy, ngay cả khi nói ‘tena samayena’, cũng cần phải hiểu ý nghĩa là ‘tasmiṃ samaye’.

බුද්ධො භගවාති ඉමෙසං පදානං පරතො අත්ථං වණ්ණයිස්සාම. වෙරඤ්ජායං විහරතීති එත්ථ පන වෙරඤ්ජාති අඤ්ඤතරස්ස නගරස්සෙතං අධිවචනං, තස්සං වෙරඤ්ජායං; සමීපත්ථෙ භුම්මවචනං. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගීපරිදීපනමෙතං, ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජාසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං, තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරතිච්චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා ‘‘විහරතී’’ති වුච්චති.

Ý nghĩa của các từ ‘Buddho bhagavā’ này, chúng tôi sẽ giải thích ở phần sau. Còn ở đây, trong câu ‘Verañjāyaṃ viharati’, ‘Verañjā’ là tên gọi của một thành phố nào đó. (Trú) tại Verañjā ấy; (đây là) biến cách địa điểm (bhummavacana) mang ý nghĩa ở gần (samīpatthe). Từ ‘viharati’ (an trú) này, một cách tổng quát, là sự trình bày về việc thành tựu một trong các cách an trú: an trú bằng oai nghi, an trú cõi trời, an trú cõi Phạm thiên, và an trú bậc Thánh. Tuy nhiên, ở đây (trong câu này), đó là sự trình bày về sự hợp thành với một oai nghi nào đó trong các oai nghi được phân loại là đứng, đi, ngồi, nằm. Do đó, Đức Thế Tôn dù đang đứng, đang đi, đang ngồi, hay đang nằm cũng cần được hiểu là đang ‘an trú’. Thật vậy, vị ấy sau khi đã cắt đứt sự mỏi mệt của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã duy trì, làm cho tự thân không bị ngã đổ. Vì thế, được gọi là ‘an trú’.

නළෙරුපුචිමන්දමූලෙති එත්ථ නළෙරු නාම යක්ඛො, පුචිමන්දොති නිම්බරුක්ඛො, මූලන්ති සමීපං. අයඤ්හි මූලසද්දො ‘‘මූලානි උද්ධරෙය්‍ය අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපී’’ති (අ. නි. 4.195) -ආදීසු මූලමූලෙ දිස්සති. ‘‘ලොභො අකුසලමූල’’න්ති (දී. නි. 3.305) -ආදීසු අසාධාරණහෙතුම්හි. ‘‘යාව මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ ඡායා ඵරති, නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති, එත්තාවතා රුක්ඛමූල’’න්තිආදීසු සමීපෙ. ඉධ පන සමීපෙ අධිප්පෙතො, තස්මා නළෙරුයක්ඛෙන අධිග්ගහිතස්ස පුචිමන්දස්ස සමීපෙති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සො කිර පුචිමන්දො රමණීයො පාසාදිකො අනෙකෙසං රුක්ඛානං ආධිපච්චං විය කුරුමානො තස්ස නගරස්ස අවිදූරෙ ගමනාගමනසම්පන්නෙ ඨානෙ අහොසි. අථ [Pg.82] භගවා වෙරඤ්ජං ගන්ත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ විහරන්තො තස්ස රුක්ඛස්ස සමීපෙ හෙට්ඨාභාගෙ විහාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති.

Ở đây, trong câu ‘Naḷerupucimandamūle’, ‘Naḷeru’ là tên của một dạ-xoa, ‘pucimanda’ là cây neem, ‘mūla’ là ở gần. Thật vậy, từ ‘mūla’ này được thấy với nghĩa là rễ cây (mūlamūla) trong các câu như: ‘nên nhổ lên các rễ cây, cho đến cả những rễ chỉ bằng cọng cỏ hương bài (usīra)’; với nghĩa là nguyên nhân không chung (asādhāraṇahetu) trong các câu như: ‘Tham là gốc rễ của bất thiện’; và với nghĩa là ở gần (samīpa) trong các câu như: ‘Bóng cây lan tỏa đến đâu vào giữa trưa, hoặc lá cây rơi xuống nơi lặng gió, chừng ấy được gọi là gốc cây’. Tuy nhiên, ở đây, nó được chủ ý với nghĩa là ‘ở gần’. Do đó, ý nghĩa ở đây cần được hiểu là: ‘ở gần cây neem được chiếm giữ bởi dạ-xoa Naḷeru’. Cây neem ấy, nghe nói, khả ái, làm cho tâm tịnh tín, giống như đang làm chủ các cây khác, ở không xa thành phố ấy, tại một nơi thuận tiện cho việc đi lại. Khi ấy, Đức Thế Tôn sau khi đã đi đến Verañjā, trong khi đang an trú tại một nơi thích hợp, đã an trú ở gần, tại phần dưới của cây ấy. Do đó, đã được nói rằng: ‘(Ngài) an trú tại Verañjā, dưới gốc cây neem của (dạ-xoa) Naḷeru’.

තත්ථ සියා යදි තාව භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති, ‘‘නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති න වත්තබ්බං, අථ තත්ථ විහරති, ‘‘වෙරඤ්ජාය’’න්ති න වත්තබ්බං, න හි සක්කා උභයත්ථ තෙනෙව සමයෙන අපුබ්බං අචරිමං විහරිතුන්ති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං, නනු අවොචුම්හ ‘‘සමීපත්ථෙ භුම්මවචන’’න්ති. තස්මා යථා ගඞ්ගායමුනාදීනං සමීපෙ ගොයූථානි චරන්තානි ‘‘ගඞ්ගාය චරන්ති, යමුනාය චරන්තී’’ති වුච්චන්ති; එවමිධාපි යදිදං වෙරඤ්ජාය සමීපෙ නළෙරුපුචිමන්දමූලං තත්ථ විහරන්තො වුච්චති ‘‘වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනත්ථං හිස්ස වෙරඤ්ජාවචනං. පබ්බජිතානුරූපනිවාසනට්ඨානනිදස්සනත්ථං නළෙරුපුචිමන්දමූලවචනං.

Ở đó, có thể có (sự nghi ngờ) như sau: Nếu Đức Thế Tôn an trú tại Verañjā, thì không nên nói ‘dưới gốc cây neem của Naḷeru’. Còn nếu Ngài an trú ở nơi đó (gốc cây), thì không nên nói ‘tại Verañjā’. Chẳng phải là không thể an trú ở cả hai nơi cùng một lúc, không trước không sau hay sao? – Điều này không nên được hiểu như vậy. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng ‘(đây là) biến cách địa điểm mang ý nghĩa ở gần’ hay sao? Do đó, giống như các đàn bò đi lại gần sông Gaṅgā, Yamunā, v.v. được gọi là ‘chúng đi lại ở sông Gaṅgā, chúng đi lại ở sông Yamunā’; cũng vậy, ở đây, khi Đức Thế Tôn đang an trú tại nơi gốc cây neem của Naḷeru này ở gần Verañjā, Ngài được gọi là ‘(Ngài) an trú tại Verañjā, dưới gốc cây neem của Naḷeru’. Thật vậy, việc đề cập đến Verañjā là để chỉ rõ ngôi làng khất thực của Ngài. Việc đề cập đến gốc cây neem của Naḷeru là để chỉ rõ nơi cư ngụ thích hợp cho bậc xuất gia.

තත්ථ වෙරඤ්ජාකිත්තනෙන ආයස්මා උපාලිත්ථෙරො භගවතො ගහට්ඨානුග්ගහකරණං දස්සෙති, නළෙරුපුචිමන්දමූලකිත්තනෙන පබ්බජිතානුග්ගහකරණං, තථා පුරිමෙන පච්චයග්ගහණතො අත්තකිලමථානුයොගවිවජ්ජනං, පච්ඡිමෙන වත්ථුකාමප්පහානතො කාමසුඛල්ලිකානුයොගවිවජ්ජනුපායදස්සනං; පුරිමෙන ච ධම්මදෙසනාභියොගං, පච්ඡිමෙන විවෙකාධිමුත්තිං; පුරිමෙන කරුණාය උපගමනං, පච්ඡිමෙන පඤ්ඤාය අපගමනං; පුරිමෙන සත්තානං හිතසුඛනිප්ඵාදනාධිමුත්තතං, පච්ඡිමෙන පරහිතසුඛකරණෙ නිරුපලෙපනං; පුරිමෙන ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගනිමිත්තං ඵාසුවිහාරං, පච්ඡිමෙන උත්තරිමනුස්සධම්මානුයොගනිමිත්තං; පුරිමෙන මනුස්සානං උපකාරබහුලතං, පච්ඡිමෙන දෙවතානං; පුරිමෙන ලොකෙ ජාතස්ස ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවං, පච්ඡිමෙන ලොකෙන අනුපලිත්තතං; පුරිමෙන ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.170) වචනතො යදත්ථං භගවා උප්පන්නො තදත්ථපරිනිප්ඵාදනං, පච්ඡිමෙන යත්ථ උප්පන්නො තදනුරූපවිහාරං. භගවා හි පඨමං ලුම්බිනීවනෙ, දුතියං බොධිමණ්ඩෙති ලොකියලොකුත්තරාය උප්පත්තියා වනෙයෙව උප්පන්නො, තෙනස්ස වනෙයෙව විහාරං දස්සෙතීති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා.

Ở đó, bằng việc kể về Verañjā, Trưởng lão Upāli chỉ ra sự tế độ hàng tại gia của Đức Thế Tôn; bằng việc kể về gốc cây neem của Naḷeru, ngài chỉ ra sự tế độ hàng xuất gia. Tương tự, bằng vế trước (Verañjā), do việc thọ nhận các vật dụng, ngài chỉ ra sự từ bỏ khổ hạnh ép xác; bằng vế sau (gốc cây), do việc từ bỏ dục vọng đối với các đối tượng, ngài chỉ ra phương pháp từ bỏ sự đam mê dục lạc. Và bằng vế trước, ngài chỉ ra sự chuyên tâm thuyết pháp; bằng vế sau, sự hướng tâm đến độc cư. Bằng vế trước, sự đến gần (chúng sanh) bằng lòng bi mẫn; bằng vế sau, sự rời xa (phiền não) bằng trí tuệ. Bằng vế trước, sự hướng tâm đến việc thành tựu lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh; bằng vế sau, sự không bị ô nhiễm (bởi tham ái) trong khi thực hiện lợi ích và hạnh phúc cho người khác. Bằng vế trước, sự an trú thoải mái có nguyên nhân từ việc không từ bỏ hạnh phúc hợp pháp; bằng vế sau, (sự an trú thoải mái) có nguyên nhân từ việc chuyên tâm vào các pháp siêu nhân. Bằng vế trước, sự có nhiều ân huệ đối với loài người; bằng vế sau, đối với chư thiên. Bằng vế trước, việc đã sanh ra trong đời và lớn lên trong đời; bằng vế sau, sự không bị ô nhiễm bởi đời. Bằng vế trước, theo như lời dạy: ‘Này các Tỳ khưu, có một người khi sanh ra trong đời, sanh ra vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Một người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,’ ngài chỉ ra sự hoàn thành mục đích mà vì đó Đức Thế Tôn đã xuất hiện; bằng vế sau, ngài chỉ ra sự an trú tương xứng với nơi Ngài đã xuất hiện. Thật vậy, Đức Thế Tôn lần đầu tiên đã sanh ra tại vườn Lumbinī, lần thứ hai (sanh ra) tại cội Bồ-đề; do sự sanh ra thuộc thế gian và siêu thế, Ngài đã sanh ra trong rừng. Do đó, (vế sau) chỉ ra sự an trú của Ngài trong rừng. Theo phương pháp như vậy, v.v., sự kết hợp ý nghĩa ở đây cần được hiểu.

මහතා [Pg.83] භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධින්ති එත්ථ මහතාති ගුණමහත්තෙනපි මහතා; සඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙනපි, සො හි භික්ඛුසඞ්ඝො ගුණෙහිපි මහා අහොසි, යස්මා යො තත්ථ පච්ඡිමකො සො සොතාපන්නො; සඞ්ඛ්‍යායපි මහා පඤ්චසතසඞ්ඛ්‍යත්තා. භික්ඛූනං සඞ්ඝෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන; දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසඞ්ඛාතසඞ්ඝාතෙන සමණගණෙනාති අත්ථො. සද්ධින්ති එකතො. පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහීති පඤ්ච මත්තා එතෙසන්ති පඤ්චමත්තානි. මත්තාති පමාණං වුච්චති. තස්මා යථා ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ’’ති වුත්තෙ භොජනෙ මත්තං ජානාති, පමාණං ජානාතීති අත්ථො හොති; එවමිධාපි තෙසං භික්ඛුසතානං පඤ්ච මත්තා පඤ්චප්පමාණන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. භික්ඛූනං සතානි භික්ඛුසතානි, තෙහි පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි. එතෙන යං වුත්තං – ‘‘මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධි’’න්ති, එත්ථ තස්ස මහතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සඞ්ඛ්‍යාමහත්තං දස්සිතං හොති. පරතො පනස්ස ‘‘නිරබ්බුදො හි, සාරිපුත්ත භික්ඛුසඞ්ඝො නිරාදීනවො අපගතකාළකො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො. ඉමෙසඤ්හි, සාරිපුත්ත, පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං යො පච්ඡිමකො සො සොතාපන්නො’’ති වචනෙන ගුණමහත්තං ආවිභවිස්සති.

Trong câu ‘mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ’ (cùng với đại chúng tỳ khưu), từ ‘mahatā’ (vĩ đại) có nghĩa là vĩ đại cả về phẩm hạnh lẫn vĩ đại về số lượng. Quả vậy, chúng tỳ khưu ấy vĩ đại về phẩm hạnh, bởi vì vị nào thấp nhất trong chúng ấy là bậc Dự Lưu; và cũng vĩ đại về số lượng, do có số lượng là năm trăm vị. ‘Bhikkhusaṅghena’ (với chúng tỳ khưu) là với chúng của các tỳ khưu; nghĩa là với đoàn thể sa-môn được kết hợp lại gọi là sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh. ‘Saddhiṃ’ là cùng nhau. Trong câu ‘pañcamattehi bhikkhusatehīti’ (với năm trăm vị tỳ khưu), ‘pañcamattāni’ có nghĩa là ‘năm là số lượng của các vị này.’ ‘Mattā’ được gọi là số lượng. Do đó, cũng như khi nói ‘bhojane mattaññū’ (người biết mức độ trong vật thực), có nghĩa là ‘biết mức độ trong vật thực,’ tức là ‘biết số lượng;’ cũng vậy ở đây, cần hiểu nghĩa là ‘năm là số lượng của các trăm vị tỳ khưu ấy,’ tức là ‘có số lượng là năm.’ ‘Bhikkhusatāni’ là trăm vị tỳ khưu, ‘tehi pañcamattehi bhikkhusatehi’ là với năm trăm vị tỳ khưu ấy. Bằng câu này, điều đã được nói là – ‘mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ’ (cùng với đại chúng tỳ khưu), ở đây sự vĩ đại về số lượng của đại chúng tỳ khưu ấy đã được chỉ ra. Về sau, sự vĩ đại về phẩm hạnh của chúng ấy sẽ trở nên rõ ràng qua lời nói: ‘Này Sāriputta, quả vậy, chúng tỳ khưu này không có u bướu, không có khuyết điểm, đã loại bỏ vết đen, trong sạch, an trú trong cốt lõi. Này Sāriputta, quả vậy, trong năm trăm vị tỳ khưu này, vị nào thấp nhất là bậc Dự Lưu.’

අස්සොසි ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති අස්සොසීති සුණි උපලභි, සොතද්වාරසම්පත්තවචනනිග්ඝොසානුසාරෙන අඤ්ඤාසි. ඛොති පදපූරණමත්තෙ අවධාරණත්ථෙ වා නිපාතො. තත්ථ අවධාරණත්ථෙන අස්සොසි එව, නාස්ස කොචි සවනන්තරායො අහොසීති අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. පදපූරණෙන පන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාමත්තමෙව. වෙරඤ්ජායං ජාතො, වෙරඤ්ජායං භවො, වෙරඤ්ජා වා අස්ස නිවාසොති වෙරඤ්ජො. මාතාපිතූහි කතනාමවසෙන පනායං ‘‘උදයො’’ති වුච්චති. බ්‍රහ්මං අණතීති බ්‍රාහ්මණො, මන්තෙ සජ්ඣායතීති අත්ථො. ඉදමෙව හි ජාතිබ්‍රාහ්මණානං නිරුත්තිවචනං. අරියා පන බාහිතපාපත්තා ‘‘බ්‍රාහ්මණා’’ති වුච්චන්ති.

Trong câu ‘assosi kho verañjo brāhmaṇo’ (Bà-la-môn Verañja đã nghe), ‘assosi’ có nghĩa là đã nghe, đã tiếp nhận, đã biết theo âm thanh của lời nói đến tai. ‘Kho’ là một tiểu từ chỉ để điền vào chỗ trống hoặc có nghĩa nhấn mạnh. Trong đó, với nghĩa nhấn mạnh, cần hiểu ý nghĩa là ‘chắc chắn đã nghe, không có chướng ngại nào cho việc nghe của ông ấy.’ Còn với nghĩa điền vào chỗ trống, nó chỉ đơn thuần làm cho câu văn trôi chảy. ‘Verañjo’ có nghĩa là người sinh ra ở Verañjā, người xuất thân từ Verañjā, hoặc người có nơi ở là Verañjā. Tuy nhiên, do tên cha mẹ đặt, vị này được gọi là Udaya. ‘Brāhmaṇo’ là người đọc tụng Phạm thư, nghĩa là người trì tụng các câu thần chú. Quả vậy, đây chính là từ nguyên của những người là Bà-la-môn do dòng dõi. Còn các bậc Thánh, do đã loại trừ các điều ác, được gọi là ‘Bà-la-môn.’

ඉදානි යමත්ථං වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො අස්සොසි, තං පකාසෙන්තො සමණො ඛලු භො ගොතමොතිආදිමාහ. තත්ථ සමිතපාපත්තා සමණොති වෙදිතබ්බො. වුත්තං හෙතං – ‘‘බාහිතපාපොති බ්‍රාහ්මණො (ධ. ප. 388), සමිතපාපත්තා [Pg.84] සමණොති වුච්චතී’’ති (ධ. ප. 265). භගවා ච අනුත්තරෙන අරියමග්ගෙන සමිතපාපො, තෙනස්ස යථාභුච්චගුණාධිගතමෙතං නාමං යදිදං සමණොති. ඛලූති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො. භොති බ්‍රාහ්මණජාතිකානං ජාතිසමුදාගතං ආලපනමත්තං. වුත්තම්පි හෙතං –

Bây giờ, để làm rõ điều mà Bà-la-môn Verañja đã nghe, ngài (chú giải sư) nói câu bắt đầu bằng ‘samaṇo khalu bho gotamo.’ Trong đó, cần hiểu rằng ‘samaṇo’ (sa-môn) là do đã làm lắng dịu các điều ác. Quả vậy, điều này đã được nói: ‘Người đã loại trừ các điều ác là Bà-la-môn, do đã làm lắng dịu các điều ác nên được gọi là sa-môn.’ Và Đức Thế Tôn đã làm lắng dịu các điều ác bằng Thánh đạo vô thượng, do đó, danh xưng ‘sa-môn’ này của Ngài là danh xưng có được do phẩm hạnh chân thật. ‘Khalu’ là một tiểu từ có nghĩa là ‘nghe đồn.’ ‘Bho’ chỉ là một cách xưng hô theo dòng dõi của những người thuộc giai cấp Bà-la-môn. Điều này cũng đã được nói:

‘‘භොවාදී නාමසො හොති, සචෙ හොති සකිඤ්චනො’’ති. (ධ. ප. 396; සු. නි. 625). ගොතමොති භගවන්තං ගොත්තවසෙන පරිකිත්තෙති, තස්මා ‘‘සමණො ඛලු භො ගොතමො’’ති එත්ථ සමණො කිර භො ගොතමගොත්තොති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. සක්‍යපුත්තොති ඉදං පන භගවතො උච්චාකුලපරිදීපනං. සක්‍යකුලා පබ්බජිතොති සද්ධාපබ්බජිතභාවපරිදීපනං, කෙනචි පාරිජුඤ්ඤෙන අනභිභූතො අපරික්ඛීණංයෙව, තං කුලං පහාය සද්ධාය පබ්බජිතොති වුත්තං හොති. තතො පරං වුත්තත්ථමෙව. තං ඛො පනාති ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ උපයොගවචනං, තස්ස ඛො පන භොතො ගොතමස්සාති අත්ථො. කල්‍යාණොති කල්‍යාණගුණසමන්නාගතො; සෙට්ඨොති වුත්තං හොති. කිත්තිසද්දොති කිත්ති එව, ථුතිඝොසො වා.

‘Nếu người nào còn có chướng ngại, người ấy có tên là người hay nói “bho”.’ Với từ ‘gotamo,’ ông ấy ca ngợi Đức Thế Tôn theo dòng họ. Do đó, trong câu ‘samaṇo khalu bho gotamo,’ cần hiểu nghĩa là: ‘Thưa ngài, nghe đồn có vị sa-môn thuộc dòng họ Gotama.’ Còn từ ‘sakyaputto’ (người con của dòng họ Sakya) này là để chỉ rõ dòng dõi cao quý của Đức Thế Tôn. Câu ‘sakyakulā pabbajito’ (xuất gia từ dòng họ Sakya) là để chỉ rõ việc xuất gia bằng đức tin; điều này có nghĩa là: Ngài đã xuất gia bằng đức tin, từ bỏ dòng họ ấy khi nó vẫn chưa suy tàn, không bị bất kỳ sự suy thoái nào chi phối. Phần sau đó có ý nghĩa như đã nói. Cụm từ ‘taṃ kho pana’ là một cách dùng ở đối cách trong ý nghĩa mô tả bản chất, nghĩa là ‘của ngài Gotama ấy.’ ‘Kalyāṇo’ (tốt đẹp) là người có những phẩm hạnh tốt đẹp; có nghĩa là cao thượng. ‘Kittisaddo’ (tiếng tăm) chính là danh tiếng, hoặc là tiếng vang của lời tán thán.

ඉතිපි සො භගවාතිආදීසු පන අයං තාව යොජනා – සො භගවා ඉතිපි අරහං, ඉතිපි සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… ඉතිපි භගවාති ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනාති වුත්තං හොති.

Còn trong các câu bắt đầu bằng ‘itipi so bhagavā,’ trước hết đây là cách kết hợp câu: Đức Thế Tôn ấy, ‘itipi’ (vì lý do này) là bậc A-la-hán, ‘itipi’ là bậc Chánh Đẳng Giác... ‘itipi’ là bậc Thế Tôn. Điều này có nghĩa là: ‘vì lý do này và vì lý do này.’

ඉදානි විනයධරානං සුත්තන්තනයකොසල්ලත්ථං විනයසංවණ්ණනාරම්භෙ බුද්ධගුණපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය චිත්තසම්පහංසනත්ථඤ්ච එතෙසං පදානං විත්ථාරනයෙන වණ්ණනං කරිස්සාමි. තස්මා යං වුත්තං – ‘‘සො භගවා ඉතිපි අරහ’’න්තිආදි; තත්ථ ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි තාව කාරණෙහි සො භගවා අරහන්ති වෙදිතබ්බො. ආරකා හි සො සබ්බකිලෙසෙහි සුවිදූරවිදූරෙ ඨිතො, මග්ගෙන සවාසනානං කිලෙසානං විද්ධංසිතත්තාති ආරකත්තා අරහං; තෙ චානෙන කිලෙසාරයො මග්ගෙන හතාති අරීනං හතත්තාපි අරහං. යඤ්චෙතං අවිජ්ජාභවතණ්හාමයනාභිපුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරාරං ජරාමරණනෙමි ආසවසමුදයමයෙන අක්ඛෙන විජ්ඣිත්වා තිභවරථෙ සමායොජිතං අනාදිකාලප්පවත්තං සංසාරචක්කං, තස්සානෙන බොධිමණ්ඩෙ [Pg.85] වීරියපාදෙහි සීලපථවියං පතිට්ඨාය සද්ධාහත්ථෙන කම්මක්ඛයකරං ඤාණඵරසුං ගහෙත්වා සබ්බෙ අරා හතාති අරානං හතත්තාපි අරහං.

Bây giờ, vì lợi ích cho sự thông thạo phương pháp Kinh tạng của các vị trì Luật, và để làm cho tâm hoan hỷ bằng một bài pháp thoại liên quan đến các ân đức của Đức Phật khi bắt đầu chú giải Luật tạng, tôi sẽ giải thích các từ này một cách chi tiết. Do đó, điều đã được nói là – ‘so bhagavā itipi arahaṃ’ (Đức Thế Tôn ấy, vì lý do này, là bậc A-la-hán), v.v... Trong đó, trước hết, cần hiểu rằng Đức Thế Tôn ấy là bậc ‘arahaṃ’ (A-la-hán) vì những lý do sau: vì Ngài ở xa (phiền não) (ārakattā), vì đã tiêu diệt các kẻ thù (phiền não) và các căm xe (của bánh xe luân hồi) (arīnaṃ arānañca hatattā), vì xứng đáng nhận các vật dụng (paccayādīnaṃ arahattā), và vì không có nơi kín đáo để làm điều ác (pāpakaraṇe rahābhāvā). Quả vậy, Ngài ở xa, ở rất xa tất cả các phiền não, vì đã phá hủy các phiền não cùng với các tập khí của chúng bằng đạo lộ; do đó, Ngài là bậc A-la-hán vì ở xa. Và những kẻ thù phiền não ấy đã bị Ngài tiêu diệt bằng đạo lộ; do đó, Ngài cũng là bậc A-la-hán vì đã tiêu diệt các kẻ thù. Và bánh xe luân hồi này, vốn đã vận hành từ vô thỉ, được lắp vào cỗ xe ba cõi, được xuyên qua bởi trục xe là nguyên nhân của các lậu hoặc, có cái đùm xe làm bằng vô minh, hữu và ái, có các căm xe là các hành động như phước hành, và có vành xe là già và chết; tại Bồ-đề đoàn, đứng trên mặt đất giới hạnh bằng đôi chân tinh tấn, Ngài đã dùng bàn tay đức tin cầm lấy chiếc búa trí tuệ có thể chấm dứt nghiệp, và đã phá hủy tất cả các căm xe của bánh xe ấy; do đó, Ngài cũng là bậc A-la-hán vì đã phá hủy các căm xe.

අථ වා සංසාරචක්කන්ති අනමතග්ගසංසාරවට්ටං වුච්චති, තස්ස ච අවිජ්ජා නාභි, මූලත්තා; ජරාමරණං නෙමි, පරියොසානත්තා; සෙසා දස ධම්මා අරා, අවිජ්ජාමූලකත්තා ජරාමරණපරියන්තත්තා ච. තත්ථ දුක්ඛාදීසු අඤ්ඤාණං අවිජ්ජා, කාමභවෙ ච අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. රූපභවෙ අවිජ්ජා රූපභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. අරූපභවෙ අවිජ්ජා අරූපභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. කාමභවෙ සඞ්ඛාරා කාමභවෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස පච්චයා හොන්ති. එස නයො ඉතරෙසු. කාමභවෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං කාමභවෙ නාමරූපස්ස පච්චයො හොති, තථා රූපභවෙ. අරූපභවෙ නාමස්සෙව පච්චයො හොති. කාමභවෙ නාමරූපං කාමභවෙ සළායතනස්ස පච්චයො හොති. රූපභවෙ නාමරූපං රූපභවෙ තිණ්ණං ආයතනානං පච්චයො හොති. අරූපභවෙ නාමං අරූපභවෙ එකස්සායතනස්ස පච්චයො හොති. කාමභවෙ සළායතනං කාමභවෙ ඡබ්බිධස්ස ඵස්සස්ස පච්චයො හොති. රූපභවෙ තීණි ආයතනානි රූපභවෙ තිණ්ණං ඵස්සානං; අරූපභවෙ එකමායතනං අරූපභවෙ එකස්ස ඵස්සස්ස පච්චයො හොති. කාමභවෙ ඡ ඵස්සා කාමභවෙ ඡන්නං වෙදනානං පච්චයා හොන්ති. රූපභවෙ තයො තත්ථෙව තිස්සන්නං; අරූපභවෙ එකො තත්ථෙව එකිස්සා වෙදනාය පච්චයො හොති. කාමභවෙ ඡ වෙදනා කාමභවෙ ඡන්නං තණ්හාකායානං පච්චයා හොන්ති. රූපභවෙ තිස්සො තත්ථෙව තිණ්ණං; අරූපභවෙ එකා වෙදනා අරූපභවෙ එකස්ස තණ්හාකායස්ස පච්චයො හොති. තත්ථ තත්ථ සා සා තණ්හා තස්ස තස්ස උපාදානස්ස පච්චයො; උපාදානාදයො භවාදීනං.

Hoặc là, vòng luân hồi vô thủy được gọi là bánh xe luân hồi. Và trong đó, vô minh là cái trục, vì là gốc rễ; già-chết là cái niềng, vì là điểm kết thúc; mười pháp còn lại là các căm xe, vì có vô minh làm gốc và già-chết làm điểm cuối. Trong đó, sự không biết về khổ v.v... là vô minh. Và trong cõi Dục, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Vô Sắc. Trong cõi Dục, các hành là duyên cho thức tái sanh trong cõi Dục. Phương pháp này cũng áp dụng cho các cõi khác. Trong cõi Dục, thức tái sanh là duyên cho danh-sắc trong cõi Dục, tương tự trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, (thức) chỉ là duyên cho danh. Trong cõi Dục, danh-sắc là duyên cho sáu xứ trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, danh-sắc là duyên cho ba xứ trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, danh là duyên cho một xứ trong cõi Vô Sắc. Trong cõi Dục, sáu xứ là duyên cho sáu loại xúc trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba xứ là duyên cho ba loại xúc; trong cõi Vô Sắc, một xứ là duyên cho một loại xúc. Trong cõi Dục, sáu loại xúc là duyên cho sáu loại thọ trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba (loại xúc) ngay tại đó là duyên cho ba (loại thọ); trong cõi Vô Sắc, một (loại xúc) ngay tại đó là duyên cho một loại thọ. Trong cõi Dục, sáu loại thọ là duyên cho sáu thân ái trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba (loại thọ) ngay tại đó là duyên cho ba (thân ái); trong cõi Vô Sắc, một loại thọ là duyên cho một thân ái trong cõi Vô Sắc. Ở mỗi nơi, ái tương ứng là duyên cho thủ tương ứng; thủ v.v... là duyên cho hữu v.v...

කථං? ඉධෙකච්චො ‘‘කාමෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති කාමුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය මනසා දුච්චරිතං චරති; දුච්චරිතපාරිපූරියා අපායෙ උපපජ්ජති. තත්ථස්ස උපපත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවො, කම්මනිබ්බත්තා ඛන්ධා උපපත්තිභවො, ඛන්ධානං නිබ්බත්ති ජාති, පරිපාකො ජරා, භෙදො මරණං.

Như thế nào? Ở đây, một người nào đó, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ các dục’, do duyên là dục thủ, thực hành ác hạnh qua thân, qua lời, qua ý; do sự viên mãn của ác hạnh, người ấy sanh vào cõi khổ. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự tái sanh của người ấy được gọi là nghiệp hữu, các uẩn được sanh ra do nghiệp được gọi là sanh hữu, sự phát sanh của các uẩn là sanh, sự chín muồi là già, sự tan rã là chết.

අපරො [Pg.86] ‘‘සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති තථෙව සුචරිතං චරති; සුචරිතපාරිපූරියා සග්ගෙ උපපජ්ජති. තත්ථස්ස උපපත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවොති සො එව නයො.

Một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi trời’, cũng như vậy thực hành thiện hạnh; do sự viên mãn của thiện hạnh, người ấy sanh vào cõi trời. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự tái sanh của người ấy được gọi là nghiệp hữu, phương pháp cũng y như vậy.

අපරො පන ‘‘බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති කාමුපාදානපච්චයා එව මෙත්තං භාවෙති, කරුණං… මුදිතං… උපෙක්ඛං භාවෙති, භාවනාපාරිපූරියා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තති. තත්ථස්ස නිබ්බත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවොති සොයෙව නයො.

Lại nữa, một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi Phạm thiên’, chính do duyên là dục thủ, tu tập tâm từ, tâm bi... tâm hỷ... tâm xả; do sự viên mãn của sự tu tập, người ấy sanh vào cõi Phạm thiên. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của người ấy được gọi là nghiệp hữu, phương pháp cũng y như vậy.

අපරො ‘‘අරූපවභසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති තථෙව ආකාසානඤ්චායතනාදිසමාපත්තියො භාවෙති, භාවනාපාරිපූරියා තත්ථ නිබ්බත්තති. තත්ථස්ස නිබ්බත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවො, කම්මනිබ්බත්තා ඛන්ධා උපපත්තිභවො, ඛන්ධානං නිබ්බත්ති ජාති, පරිපාකො ජරා, භෙදො මරණන්ති. එස නයො සෙසුපාදානමූලිකාසුපි යොජනාසු.

Một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi Vô Sắc’, cũng như vậy, tu tập các thiền chứng như Không Vô Biên Xứ v.v...; do sự viên mãn của sự tu tập, người ấy sanh vào cõi ấy. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của người ấy được gọi là nghiệp hữu, các uẩn được sanh ra do nghiệp được gọi là sanh hữu, sự phát sanh của các uẩn là sanh, sự chín muồi là già, sự tan rã là chết. Phương pháp này cũng áp dụng trong các trường hợp có các loại thủ còn lại làm gốc.

එවං ‘‘අයං අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණං; අතීතම්පි අද්ධානං, අනාගතම්පි අද්ධානං; අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති එතෙන නයෙන සබ්බපදානි විත්ථාරෙතබ්බානි. තත්ථ අවිජ්ජා සඞ්ඛාරා එකො සඞ්ඛෙපො, විඤ්ඤාණ-නාමරූප-සළායතන-ඵස්ස-වෙදනා එකො, තණ්හුපාදානභවා එකො, ජාති-ජරා-මරණං එකො. පුරිමසඞ්ඛෙපො චෙත්ථ අතීතො අද්ධා, ද්වෙ මජ්ඣිමා පච්චුප්පන්නො, ජාතිජරාමරණං අනාගතො. අවිජ්ජාසඞ්ඛාරග්ගහණෙන චෙත්ථ තණ්හුපාදානභවා ගහිතාව හොන්තීති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා අතීතෙ කම්මවට්ටං; විඤ්ඤාණාදයො පඤ්ච ධම්මා එතරහි විපාකවට්ටං. තණ්හුපාදානභවග්ගහණෙන අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා ගහිතාව හොන්තීති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා එතරහි කම්මවට්ටං; ජාතිජරාමරණාපදෙසෙන විඤ්ඤාණාදීනං නිද්දිට්ඨත්තා ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ආයතිං විපාකවට්ටං. තෙ ආකාරතො වීසතිවිධා හොන්ති. සඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානඤ්චෙත්ථ අන්තරා එකො සන්ධි, වෙදනාතණ්හානමන්තරා එකො, භවජාතීනමන්තරා එකො. ඉති භගවා එවං චතුසඞ්ඛෙපං, තියද්ධං, වීසතාකාරං, තිසන්ධිං පටිච්චසමුප්පාදං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති අඤ්ඤාති පටිවිජ්ඣති. තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති – ‘‘පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති. ඉමිනා ධම්මට්ඨිතිඤාණෙන භගවා තෙ ධම්මෙ යථාභූතං ඤත්වා තෙසු [Pg.87] නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො වුත්තප්පකාරස්ස ඉමස්ස සංසාරචක්කස්ස අරෙ හනි විහනි විද්ධංසෙසි. එවම්පි අරානං හතත්තා අරහං.

Như vầy: ‘Vô minh này là nhân, các hành là quả sanh từ nhân; cả hai pháp này đều là quả sanh từ nhân’, trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí. Cũng trong thời quá khứ, cũng trong thời vị lai: ‘Vô minh là nhân, các hành là quả sanh từ nhân; cả hai pháp này đều là quả sanh từ nhân’, trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí. Theo phương pháp này, tất cả các chi phần nên được giải thích chi tiết. Trong đó, vô minh và hành là một nhóm tóm tắt; thức, danh-sắc, sáu xứ, xúc, thọ là một nhóm; ái, thủ, hữu là một nhóm; sanh, già-chết là một nhóm. Và trong đây, nhóm tóm tắt đầu tiên là thời quá khứ, hai nhóm giữa là thời hiện tại, sanh, già-chết là thời vị lai. Và ở đây, khi đề cập đến vô minh và hành, thì ái, thủ, hữu cũng đã được bao gồm; do đó, năm pháp này trong quá khứ là nghiệp luân. Năm pháp bắt đầu bằng thức hiện nay là quả luân. Khi đề cập đến ái, thủ, hữu, thì vô minh và hành cũng đã được bao gồm; do đó, năm pháp này hiện nay là nghiệp luân. Do việc chỉ ra sanh, già-chết cũng là chỉ ra các pháp bắt đầu bằng thức, nên năm pháp này trong tương lai là quả luân. Chúng có hai mươi phương diện. Và ở đây, giữa hành và thức có một mối nối, giữa thọ và ái có một mối nối, giữa hữu và sanh có một mối nối. Như vậy, Đức Thế Tôn biết, thấy, liễu tri, thâm nhập Lý Duyên Khởi với bốn nhóm tóm tắt, ba thời, hai mươi phương diện, ba mối nối, theo tất cả các phương diện. Sự biết ấy, theo nghĩa là biết, là trí (ñāṇa); theo nghĩa là biết rõ, là tuệ (paññā). Do đó, được nói rằng: ‘Trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí’. Với Pháp trụ trí này, Đức Thế Tôn, sau khi biết các pháp ấy như thật, đã nhàm chán, ly tham, giải thoát khỏi chúng, và đã phá hủy, hủy diệt, tiêu diệt các căm xe của bánh xe luân hồi có các phương diện đã được nói đến này. Cũng như vậy, do đã phá hủy các căm xe, Ngài là A-la-hán.

අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යත්තා ච චීවරාදිපච්චයෙ අරහති පූජාවිසෙසඤ්ච; තෙනෙව ච උප්පන්නෙ තථාගතෙ යෙ කෙචි මහෙසක්ඛා දෙවමනුස්සා න තෙ අඤ්ඤත්ථ පූජං කරොන්ති. තථා හි බ්‍රහ්මා සහම්පති සිනෙරුමත්තෙන රතනදාමෙන තථාගතං පූජෙසි, යථාබලඤ්ච අඤ්ඤෙපි දෙවා මනුස්සා ච බිම්බිසාරකොසලරාජාදයො. පරිනිබ්බුතම්පි ච භගවන්තං උද්දිස්ස ඡන්නවුතිකොටිධනං විසජ්ජෙත්වා අසොකමහාරාජා සකලජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි පතිට්ඨාපෙසි. කො පන වාදො අඤ්ඤෙසං පූජාවිසෙසානන්ති! එවං පච්චයාදීනං අරහත්තාපි අරහං. යථා ච ලොකෙ කෙචි පණ්ඩිතමානිනො බාලා අසිලොකභයෙන රහො පාපං කරොන්ති; එවමෙස න කදාචි කරොතීති පාපකරණෙ රහාභාවතොපි අරහං. හොති චෙත්ථ –

Và do là bậc tối thượng đáng được cúng dường, Ngài xứng đáng thọ nhận các vật dụng như y phục v.v... và các sự cúng dường đặc biệt; và chính vì thế, khi Như Lai xuất hiện, bất cứ chư thiên và loài người nào có đại thần lực, họ không cúng dường ở nơi nào khác. Thật vậy, Phạm thiên Sahampati đã cúng dường Như Lai bằng một tràng hoa báu lớn bằng núi Sineru, và các vị trời khác cùng loài người như vua Bimbisāra, vua Kosala v.v... cũng đã cúng dường tùy theo khả năng của mình. Và ngay cả khi Đức Thế Tôn đã nhập Parinibbāna, đại vương Asoka đã từ bỏ tài sản chín mươi sáu koṭi, cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tịnh xá trên khắp cõi Jambudīpa. Huống nữa là nói gì đến các sự cúng dường đặc biệt khác! Như vậy, do xứng đáng thọ nhận các vật dụng v.v... nên Ngài là A-la-hán. Và cũng như trong thế gian, có những kẻ ngu si tự cho mình là bậc trí, vì sợ tai tiếng xấu mà lén lút làm điều ác; cũng vậy, vị này không bao giờ làm điều ác, nên do không có nơi kín đáo để làm điều ác, Ngài là A-la-hán. Và ở đây có câu kệ rằng:

‘‘ආරකත්තා හතත්තා ච, කිලෙසාරීන සො මුනි;

හතසංසාරචක්කාරො, පච්චයාදීන චාරහො;

න රහො කරොති පාපානි, අරහං තෙන වුච්චතී’’ති.

“Do đã xa lìa, và đã diệt trừ các kẻ thù phiền não, bậc Mâu-ni ấy; Do đã phá hủy các căm xe của bánh xe luân hồi, và xứng đáng thọ nhận các vật dụng v.v...; Do không lén lút làm các điều ác, vì thế Ngài được gọi là A-la-hán.”

සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධො. තථා හෙස සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො, අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ අභිඤ්ඤෙය්‍යතො බුද්ධො, පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යතො, පහාතබ්බෙ ධම්මෙ පහාතබ්බතො, සච්ඡිකාතබ්බෙ ධම්මෙ සච්ඡිකාතබ්බතො, භාවෙතබ්බෙ ධම්මෙ භාවෙතබ්බතො. තෙනෙව චාහ –

Lại nữa, do đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp, nên Ngài là Sammāsambuddha (Chánh Đẳng Chánh Giác). Thật vậy, vị này đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp: Ngài đã giác ngộ các pháp cần được thắng tri đúng như là pháp cần được thắng tri, đã giác ngộ các pháp cần được liễu tri đúng như là pháp cần được liễu tri, các pháp cần được đoạn tận đúng như là pháp cần được đoạn tận, các pháp cần được chứng ngộ đúng như là pháp cần được chứng ngộ, các pháp cần được tu tập đúng như là pháp cần được tu tập. Chính vì thế Ngài đã nói:

‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං;

පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. (ම. නි. 2.399;

සු. නි. 563);

“Pháp cần thắng tri, Ta đã thắng tri, Pháp cần tu tập, Ta cũng đã tu tập; Pháp cần đoạn tận, Ta đã đoạn tận, Này Bà-la-môn, vì thế Ta là Phật.”

අපිච චක්ඛු දුක්ඛසච්චං, තස්ස මූලකාරණභාවෙන තංසමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හා සමුදයසච්චං, උභින්නමප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පටිපදා මග්ගසච්චන්ති එවං එකෙකපදුද්ධාරෙනාපි සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො. එස නයො සොත-ඝාන-ජිව්හා-කායමනෙසුපි. එතෙනෙව නයෙන රූපාදීනි ඡ ආයතනානි, චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදයො ඡ විඤ්ඤාණකායා, චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො ඡ ඵස්සා, චක්ඛුසම්ඵස්සජාදයො ඡ වෙදනා, රූපසඤ්ඤාදයො ඡ සඤ්ඤා, රූපසඤ්චෙතනාදයො ඡ චෙතනා, රූපතණ්හාදයො ඡ [Pg.88] තණ්හාකායා, රූපවිතක්කාදයො ඡ විතක්කා, රූපවිචාරාදයො ඡ විචාරා, රූපක්ඛන්ධාදයො පඤ්චක්ඛන්ධා, දස කසිණානි, දස අනුස්සතියො, උද්ධුමාතකසඤ්ඤාදිවසෙන දස සඤ්ඤා, කෙසාදයො ද්වත්තිංසාකාරා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, කාමභවාදයො නව භවා, පඨමාදීනි චත්තාරි ඣානානි, මෙත්තාභාවනාදයො චතස්සො අප්පමඤ්ඤා, චතස්සො අරූපසමාපත්තියො, පටිලොමතො ජරාමරණාදීනි, අනුලොමතො අවිජ්ජාදීනි පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගානි ච යොජෙතබ්බානි.

Hơn nữa, con mắt là khổ đế, do là nguyên nhân gốc rễ của nó, ái trong đời trước đã làm phát sinh ra nó là tập đế, sự không hiện hữu của cả hai là diệt đế, con đường trí tuệ liễu tri sự diệt tận là đạo đế. Như vậy, ngay cả bằng cách nêu lên từng thuật ngữ một, Ngài cũng đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp. Phương pháp này cũng áp dụng cho tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Theo cùng phương pháp này, cần phải áp dụng cho: sáu xứ bắt đầu bằng sắc, sáu thân thức bắt đầu bằng nhãn thức, sáu xúc bắt đầu bằng nhãn xúc, sáu thọ bắt đầu bằng nhãn xúc sanh, sáu tưởng bắt đầu bằng sắc tưởng, sáu tư bắt đầu bằng sắc tư, sáu thân ái bắt đầu bằng sắc ái, sáu tầm bắt đầu bằng sắc tầm, sáu tứ bắt đầu bằng sắc tứ, năm uẩn bắt đầu bằng sắc uẩn, mười đề mục kasiṇa, mười đề mục tùy niệm, mười tưởng qua tử thi sình trương v.v..., ba mươi hai thể trược bắt đầu bằng tóc, mười hai xứ, mười tám giới, chín hữu bắt đầu bằng dục hữu, bốn thiền bắt đầu bằng sơ thiền, bốn vô lượng tâm bắt đầu bằng tu tập tâm từ, bốn thiền vô sắc, các chi phần duyên khởi theo chiều nghịch bắt đầu bằng già-chết, và theo chiều thuận bắt đầu bằng vô minh.

තත්‍රායං එකපදයොජනා – ‘‘ජරාමරණං දුක්ඛසච්චං, ජාති සමුදයසච්චං, උභින්නම්පි නිස්සරණං නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පටිපදා මග්ගසච්ච’’න්ති. එවං එකෙකපදුද්ධාරෙන සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො අනුබුද්ධො පටිවිද්ධො. තෙන වුත්තං – සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධොති.

Trong đó, đây là cách áp dụng cho một thuật ngữ: “Già-chết là khổ đế, sanh là tập đế, sự giải thoát khỏi cả hai là diệt đế, con đường trí tuệ liễu tri sự diệt tận là đạo đế.” Như vậy, bằng cách nêu lên từng thuật ngữ một, Ngài đã tự mình chánh đẳng chánh giác, đã tùy giác, đã thông suốt tất cả các pháp. Do đó, đã có lời nói rằng: “Lại nữa, do đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp, nên Ngài là Sammāsambuddha.”

විජ්ජාහි පන චරණෙන ච සම්පන්නත්තා විජ්ජාචරණසම්පන්නො; තත්ථ විජ්ජාති තිස්සොපි විජ්ජා, අට්ඨපි විජ්ජා. තිස්සො විජ්ජා භයභෙරවසුත්තෙ (ම. නි. 1.34 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා, අට්ඨ විජ්ජා අම්බට්ඨසුත්තෙ (දී. නි. 1.278 ආදයො). තත්‍ර හි විපස්සනාඤාණෙන මනොමයිද්ධියා ච සහ ඡ අභිඤ්ඤා පරිග්ගහෙත්වා අට්ඨ විජ්ජා වුත්තා. චරණන්ති සීලසංවරො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ජාගරියානුයොගො, සත්ත සද්ධම්මා, චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානීති ඉමෙ පන්නරස ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඉමෙයෙව හි පන්නරස ධම්මා, යස්මා එතෙහි චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං තස්මා, චරණන්ති වුත්තා. යථාහ – ‘‘ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො සීලවා හොතී’’ති (ම. නි. 2.24) විත්ථාරො. භගවා ඉමාහි විජ්ජාහි ඉමිනා ච චරණෙන සමන්නාගතො, තෙන වුච්චති විජ්ජාචරණසම්පන්නොති. තත්ථ විජ්ජාසම්පදා භගවතො සබ්බඤ්ඤුතං පූරෙත්වා ඨිතා, චරණසම්පදා මහාකාරුණිකතං. සො සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බසත්තානං අත්ථානත්ථං ඤත්වා මහාකාරුණිකතාය අනත්ථං පරිවජ්ජෙත්වා අත්ථෙ නියොජෙති, යථා තං විජ්ජාචරණසම්පන්නො. තෙනස්ස සාවකා සුප්පටිපන්නා හොන්ති නො දුප්පටිපන්නා, විජ්ජාචරණවිපන්නානඤ්හි සාවකා අත්තන්තපාදයො විය.

Lại nữa, do đã đầy đủ minh và hạnh, nên Ngài là Vijjācaraṇasampanna (Minh Hạnh Túc). Trong đó, “minh” là ba minh và cũng là tám minh. Ba minh cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Bhayabherava, tám minh trong kinh Ambaṭṭha. Vì ở đó, tám minh được nói đến bằng cách gộp sáu thắng trí cùng với tuệ quán và thần thông do ý tạo thành. “Hạnh” cần được hiểu là mười lăm pháp này: sự phòng hộ trong giới, sự hộ trì các căn, sự tiết độ trong ăn uống, sự chuyên tâm cảnh giác, bảy diệu pháp, và bốn thiền sắc giới. Thật vậy, mười lăm pháp này được gọi là “hạnh” vì nhờ chúng mà bậc Thánh đệ tử đi đến, đạt đến cảnh giới bất tử. Như có lời dạy: “Này Mahānāma, ở đây, bậc Thánh đệ tử có giới hạnh...” (phần chi tiết). Đức Thế Tôn đã đầy đủ các minh này và hạnh này, do đó Ngài được gọi là Vijjācaraṇasampanna. Trong đó, sự đầy đủ về minh đã hoàn thiện quả vị Nhất thiết trí của Đức Thế Tôn, sự đầy đủ về hạnh đã hoàn thiện lòng đại bi của Ngài. Ngài nhờ Nhất thiết trí mà biết được điều lợi ích và bất lợi cho tất cả chúng sanh, nhờ lòng đại bi mà giúp họ tránh xa điều bất lợi và hướng đến điều lợi ích, đúng như một bậc Minh Hạnh Túc. Do đó, các đệ tử của Ngài là những người thực hành tốt đẹp, không phải là những người thực hành sai lạc. Vì rằng các đệ tử của những người thiếu sót về minh và hạnh là những người thực hành sai lạc, giống như những người theo hạnh khổ hạnh ép xác v.v...

සොභනගමනත්තා, සුන්දරං ඨානං ගතත්තා, සම්මාගතත්තා, සම්මා ච ගදත්තා සුගතො. ගමනම්පි හි ගතන්ති වුච්චති, තඤ්ච භගවතො සොභනං පරිසුද්ධමනවජ්ජං[Pg.89]. කිං පන තන්ති? අරියමග්ගො. තෙන හෙස ගමනෙන ඛෙමං දිසං අසජ්ජමානො ගතොති සොභනගමනත්තා සුගතො. සුන්දරං චෙස ඨානං ගතො අමතං නිබ්බානන්ති සුන්දරං ඨානං ගතත්තාපි සුගතො. සම්මා ච ගතො තෙන තෙන මග්ගෙන පහීනෙ කිලෙසෙ පුන අපච්චාගච්ඡන්තො. වුත්තඤ්චෙතං – ‘‘සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො…පෙ… අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො’’ති (මහානි. 38). සම්මා වා ආගතො දීපඞ්කරපාදමූලතො පභුති යාව බොධිමණ්ඩො තාව සමතිංසපාරමිපූරිතාය සම්මාපටිපත්තියා සබ්බලොකස්ස හිතසුඛමෙව කරොන්තො සස්සතං උච්ඡෙදං කාමසුඛං අත්තකිලමථන්ති ඉමෙ ච අන්තෙ අනුපගච්ඡන්තො ආගතොති සම්මාගතත්තාපි සුගතො. සම්මා චෙස ගදති, යුත්තට්ඨානෙ යුත්තමෙව වාචං භාසතීති සම්මා ගදත්තාපි සුගතො.

Do có sự đi tốt đẹp, do đã đi đến nơi tốt đẹp, do đã đi một cách chánh đáng, và do nói lời chánh đáng nên gọi là Sugata (Thiện Thệ). Thật vậy, sự đi cũng được gọi là 'gata', và sự đi ấy của Đức Thế Tôn là tốt đẹp, hoàn toàn trong sạch, không có lỗi lầm. Nhưng sự đi ấy là gì? Là Thánh đạo. Vị ấy đã đi đến phương xứ an ổn bằng sự đi (Thánh đạo) ấy mà không bị dính mắc, vì vậy do có sự đi tốt đẹp nên gọi là Sugata. Và vị ấy đã đi đến nơi tốt đẹp là bất tử, là Níp-bàn, nên cũng do đã đi đến nơi tốt đẹp mà gọi là Sugata. Và đã đi một cách chánh đáng, không quay trở lại các phiền não đã được đoạn trừ bằng đạo lộ này hay đạo lộ kia. Điều này đã được nói: “Những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo Tu-đà-hoàn, vị ấy không quay lại, không trở lại, không tái hồi đến các phiền não ấy, nên gọi là Sugata… cho đến… những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo A-la-hán, vị ấy không quay lại, không trở lại, không tái hồi đến các phiền não ấy, nên gọi là Sugata” (Mahāni. 38). Hoặc đã đến một cách chánh đáng, từ dưới chân đức Phật Dīpaṅkara cho đến Bồ-đề đoàn, bằng chánh hạnh để viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, chỉ làm lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian, và không đi đến hai cực đoan là thường kiến, đoạn kiến, lạc thú trong dục lạc, và khổ hạnh ép xác, nên cũng do đã đến một cách chánh đáng mà gọi là Sugata. Và vị ấy nói lời chánh đáng, chỉ nói lời thích hợp ở nơi thích hợp, nên cũng do nói lời chánh đáng mà gọi là Sugata.

තත්‍රිදං සාධකසුත්තං – ‘‘යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණාය. යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණායා’’ති (ම. නි. 2.86). එවං සම්මා ගදත්තාපි සුගතොති වෙදිතබ්බො.

Ở đây, đây là kinh làm bằng chứng: “Lời nói nào Như Lai biết là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy cũng không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, Như Lai không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy cũng không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, Như Lai cũng không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, liên hệ đến lợi ích, nhưng lời nói ấy không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, trong trường hợp đó, Như Lai biết thời để tuyên thuyết lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, nhưng lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, Như Lai không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, Như Lai cũng không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, trong trường hợp đó, Như Lai biết thời để tuyên thuyết lời nói ấy” (Ma. ni. 2.86). Như vậy, cần phải hiểu rằng cũng do nói lời chánh đáng nên gọi là Sugata.

සබ්බථා විදිතලොකත්තා පන ලොකවිදූ. සො හි භගවා සභාවතො සමුදයතො නිරොධතො නිරොධූපායතොති සබ්බථා ලොකං අවෙදි අඤ්ඤාසි පටිවිජ්ඣි. යථාහ – ‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස [Pg.90] අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමි; න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං.

Lại nữa, do đã biết thế gian về mọi phương diện nên gọi là Lokavidū (Thế Gian Giải). Thật vậy, Đức Thế Tôn ấy đã biết, đã hiểu, đã thâm nhập thế gian về mọi phương diện: về tự tánh (khổ đế), về sự tập khởi (tập đế), về sự đoạn diệt (diệt đế), và về phương pháp đưa đến sự đoạn diệt (đạo đế). Như Ngài đã nói: “Này hiền giả, nơi nào không có sanh, không có già, không có chết, không có tử, không có tái sanh, Ta không tuyên bố rằng có thể biết, thấy, hay đạt đến tận cùng của thế gian ấy bằng cách đi; và này hiền giả, Ta không tuyên bố rằng có thể chấm dứt khổ đau mà không đạt đến tận cùng của thế gian. Tuy nhiên, này hiền giả, chính trong tấm thân dài một tầm này, có tưởng và có tâm, Ta tuyên bố về thế gian, sự tập khởi của thế gian, sự đoạn diệt của thế gian, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thế gian.”

‘‘ගමනෙන න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං;

න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං.

“Không bao giờ có thể đạt đến, tận cùng thế gian bằng cách đi; và khi chưa đạt đến tận cùng thế gian, không có sự giải thoát khỏi khổ đau.”

‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො;

ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො;

ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා;

නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. (අ. නි. 4.45;

සං. නි. 1.107);

“Do đó, bậc trí tuệ, người biết thế gian, đã đến tận cùng thế gian, đã sống đời phạm hạnh; bậc đã làm lắng dịu (phiền não), sau khi biết được tận cùng của thế gian, không còn mong cầu thế gian này hay thế gian khác.” (a. ni. 4.45; saṃ. ni. 1.107);

අපිච තයො ලොකා – සඞ්ඛාරලොකො, සත්තලොකො, ඔකාසලොකොති; තත්ථ ‘‘එකො ලොකො – සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (පටි. ම. 1.112) ආගතට්ඨානෙ සඞ්ඛාරලොකො වෙදිතබ්බො. ‘‘සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා’’ති (දී. නි. 1.421) ආගතට්ඨානෙ සත්තලොකො.

Lại nữa, có ba thế gian: thế gian các pháp hữu vi (saṅkhāraloka), thế gian chúng sanh (sattaloka), và thế gian cõi nơi chốn (okāsaloka); trong đó, ở chỗ có nói “một thế gian – tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực” (paṭi. ma. 1.112), nên hiểu là thế gian các pháp hữu vi. Ở chỗ có nói “thế gian là thường hằng hay thế gian là không thường hằng” (dī. ni. 1.421), nên hiểu là thế gian chúng sanh.

‘‘යාවතා චන්දිමසූරියා, පරිහරන්ති දිසා භන්ති විරොචනා;

තාව සහස්සධා ලොකො, එත්ථ තෙ වත්තතී වසො’’ති. (ම. නි. 1.503) –

“Chừng nào mặt trăng và mặt trời còn xoay vần, chiếu sáng rực rỡ các phương; chừng đó là một ngàn thế giới, ở đây quyền lực của ông được thi thố.” (ma. ni. 1.503) –

ආගතට්ඨානෙ ඔකාසලොකො, තම්පි භගවා සබ්බථා අවෙදි. තථා හිස්ස – ‘‘එකො ලොකො – සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. ද්වෙ ලොකා – නාමඤ්ච රූපඤ්ච. තයො ලොකා – තිස්සො වෙදනා. චත්තාරො ලොකා – චත්තාරො ආහාරා. පඤ්ච ලොකා – පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. ඡ ලොකා – ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි. සත්ත ලොකා සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. අට්ඨ ලොකා – අට්ඨ ලොකධම්මා. නව ලොකා – නව සත්තාවාසා. දස ලොකා – දසායතනානි. ද්වාදස ලොකා – ද්වාදසායතනානි. අට්ඨාරස ලොකා – අට්ඨාරස ධාතුයො’’ති (පටි. ම. 1.112). අයං සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතො.

Ở chỗ có nói (như trên), nên hiểu là thế gian cõi nơi chốn, và Đức Thế Tôn cũng đã biết (ba thế gian) ấy về mọi phương diện. Thật vậy, đối với Ngài: “Một thế gian – tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực. Hai thế gian – danh và sắc. Ba thế gian – ba loại thọ. Bốn thế gian – bốn loại vật thực. Năm thế gian – năm thủ uẩn. Sáu thế gian – sáu nội xứ. Bảy thế gian – bảy thức trú. Tám thế gian – tám pháp thế gian. Chín thế gian – chín chúng sanh trú. Mười thế gian – mười xứ. Mười hai thế gian – mười hai xứ. Mười tám thế gian – mười tám giới” (paṭi. ma. 1.112). Thế gian các pháp hữu vi này cũng đã được biết về mọi phương diện.

යස්මා [Pg.91] පනෙස සබ්බෙසම්පි සත්තානං ආසයං ජානාති, අනුසයං ජානාති, චරිතං ජානාති, අධිමුත්තිං ජානාති, අප්පරජක්ඛෙ මහාරජක්ඛෙ තික්ඛින්ද්‍රියෙ මුදින්ද්‍රියෙ ස්වාකාරෙ ද්වාකාරෙ සුවිඤ්ඤාපයෙ දුවිඤ්ඤාපයෙ භබ්බෙ අභබ්බෙ සත්තෙ ජානාති, තස්මාස්ස සත්තලොකොපි සබ්බථා විදිතො. යථා ච සත්තලොකො එවං ඔකාසලොකොපි. තථා හෙස එකං චක්කවාළං ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනානං ද්වාදස සතසහස්සානි තීණි සහස්සානි චත්තාරි සතානි පඤ්ඤාසඤ්ච යොජනානි. පරික්ඛෙපතො –

Lại nữa, vì vị ấy biết được tâm tánh, tùy miên, hạnh kiểm, khuynh hướng của tất cả chúng sanh, biết được chúng sanh ít bụi trong mắt, nhiều bụi trong mắt, căn tánh bén nhạy, căn tánh chậm lụt, có bản tánh tốt, có bản tánh xấu, dễ được giác ngộ, khó được giác ngộ, có khả năng (giác ngộ), không có khả năng (giác ngộ), do đó, thế gian chúng sanh cũng đã được Ngài biết về mọi phương diện. Và như thế gian chúng sanh, thế gian cõi nơi chốn cũng vậy. Thật vậy, vị ấy (biết rằng) một thế giới luân chuyển có chiều dài và chiều rộng là một triệu hai trăm lẻ ba ngàn bốn trăm năm mươi do-tuần. Về chu vi –

සබ්බං සතසහස්සානි, ඡත්තිංස පරිමණ්ඩලං;

දසඤ්චෙව සහස්සානි, අඩ්ඪුඩ්ඪානි සතානි ච.

“Toàn bộ chu vi là ba triệu sáu trăm ngàn, và mười ngàn, và ba trăm năm mươi (do-tuần).”

තත්ථ –

Ở đó –

දුවෙ සතසහස්සානි, චත්තාරි නහුතානි ච;

එත්තකං බහලත්තෙන, සඞ්ඛාතායං වසුන්ධරා.

Quả đất này được biết có bề dày là hai trăm ngàn và bốn mươi ngàn (do-tuần).

තස්සා එව සන්ධාරකං –

Vật nâng đỡ chính quả đất ấy là –

චත්තාරි සතසහස්සානි, අට්ඨෙව නහුතානි ච;

එත්තකං බහලත්තෙන, ජලං වාතෙ පතිට්ඨිතං.

Nước, với bề dày là bốn trăm ngàn và tám mươi ngàn (do-tuần), được an lập trên gió.

තස්සාපි සන්ධාරකො –

Vật nâng đỡ nước ấy là –

නවසතසහස්සානි, මාලුතො නභමුග්ගතො;

සට්ඨි චෙව සහස්සානි, එසා ලොකස්ස සණ්ඨිති.

Gió vươn lên hư không chín trăm ngàn và sáu mươi ngàn (do-tuần). Đây là sự cấu thành của thế giới.

එවං සණ්ඨිතෙ චෙත්ථ යොජනානං –

Và khi đã được cấu thành như vậy, trong thế giới này, (số) do-tuần là –

චතුරාසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ;

අච්චුග්ගතො තාවදෙව, සිනෙරුපබ්බතුත්තමො.

Núi Sineru, ngọn núi tối thượng, chìm sâu trong đại dương tám mươi bốn ngàn (do-tuần), và cũng cao lên chừng ấy.

තතො උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙන, පමාණෙන යථාක්කමං;

අජ්ඣොගාළ්හුග්ගතා දිබ්බා, නානාරතනචිත්තිතා.

Từ đó, theo thứ tự, (các ngọn núi) chìm xuống và trồi lên với kích thước bằng một nửa (ngọn trước), là những ngọn núi của chư thiên, được trang hoàng bằng nhiều loại bảo vật khác nhau.

යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො;

නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො ගිරී බ්‍රහා.

Yugandhara, Īsadhara, Karavīka, Sudassana, Nemindhara, Vinataka, Assakaṇṇa, (là những) ngọn núi hùng vĩ.

එතෙ සත්ත මහාසෙලා, සිනෙරුස්ස සමන්තතො;

මහාරාජානමාවාසා, දෙවයක්ඛනිසෙවිතා.

Bảy ngọn núi lớn này, ở xung quanh núi Sineru, là nơi ở của các vị Đại Vương, được chư thiên và dạ-xoa viếng thăm.

යොජනානං [Pg.92] සතානුච්චො, හිමවා පඤ්ච පබ්බතො;

යොජනානං සහස්සානි, තීණි ආයතවිත්ථතො;

චතුරාසීතිසහස්සෙහි, කූටෙහි පටිමණ්ඩිතො.

Núi Himavā cao năm trăm do-tuần, dài và rộng ba ngàn do-tuần, được trang hoàng với tám mươi bốn ngàn đỉnh núi.

තිපඤ්චයොජනක්ඛන්ධ, පරික්ඛෙපා නගව්හයා;

පඤ්ඤාස යොජනක්ඛන්ධ, සාඛායාමා සමන්තතො.

(Cây Jambu) tên là Naga có chu vi thân cây mười lăm do-tuần, thân và cành dài năm mươi do-tuần tứ phía.

සතයොජනවිත්ථිණ්ණා, තාවදෙව ච උග්ගතා;

ජම්බූ යස්සානුභාවෙන, ජම්බුදීපො පකාසිතො.

(Tán cây) rộng một trăm do-tuần và cũng cao chừng ấy. Nhờ oai lực của cây Jambu (Phả) này mà châu Jambudīpa (Diêm-phù-đề) được biết đến.

ද්වෙ අසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ;

අච්චුග්ගතො තාවදෙව, චක්කවාළසිලුච්චයො;

පරික්ඛිපිත්වා තං සබ්බං, ලොකධාතුමයං ඨිතො.

Dãy núi đá Cakkavāḷa (Thiết-vi) chìm sâu trong đại dương tám mươi hai ngàn (do-tuần) và cũng cao lên chừng ấy. Nó đứng bao quanh toàn bộ thế giới giới đó.

තත්ථ චන්දමණ්ඩලං එකූනපඤ්ඤාසයොජනං, සූරියමණ්ඩලං පඤ්ඤාසයොජනං, තාවතිංසභවනං දසසහස්සයොජනං; තථා අසුරභවනං, අවීචිමහානිරයො, ජම්බුදීපො ච. අපරගොයානං සත්තසහස්සයොජනං; තථා පුබ්බවිදෙහො. උත්තරකුරු අට්ඨසහස්සයොජනො, එකමෙකො චෙත්ථ මහාදීපො පඤ්චසතපඤ්චසතපරිත්තදීපපරිවාරො; තං සබ්බම්පි එකං චක්කවාළං, එකා ලොකධාතු, තදන්තරෙසු ලොකන්තරිකනිරයා. එවං අනන්තානි චක්කවාළානි අනන්තා ලොකධාතුයො භගවා අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදි, අඤ්ඤාසි, පටිවිජ්ඣි. එවමස්ස ඔකාසලොකොපි සබ්බථා විදිතො. එවම්පි සබ්බථා විදිතලොකත්තා ලොකවිදූ.

Trong đó, nguyệt luân rộng bốn mươi chín do-tuần, nhật luân rộng năm mươi do-tuần, cõi trời Tāvatiṃsa (Đao-lợi) rộng mười ngàn do-tuần; cõi a-tu-la, đại địa ngục Avīci (Vô-gián), và châu Jambudīpa (Diêm-phù-đề) cũng vậy. Châu Aparagoyāna (Tây-ngưu-hóa) rộng bảy ngàn do-tuần; châu Pubbavideha (Đông-thắng-thần) cũng vậy. Châu Uttarakuru (Bắc-câu-lô) rộng tám ngàn do-tuần, và ở đây mỗi đại châu có năm trăm tiểu châu bao quanh; tất cả những thứ đó là một Cakkavāḷa (chuyển-luân-hệ), một thế giới giới, và trong khoảng không giữa chúng là các địa ngục Lokantarika (Thiết-vi). Như vậy, Đức Thế Tôn với Phật trí vô biên đã biết, đã hiểu, đã thâm nhập vô số Cakkavāḷa, vô số thế giới giới. Như thế, đối với Ngài, thế giới không gian (okāsaloka) cũng được biết đến một cách toàn diện. Cũng như vậy, vì đã biết thế giới một cách toàn diện, Ngài là Lokavidū (Thế Gian Giải).

අත්තනො පන ගුණෙහි විසිට්ඨතරස්ස කස්සචි අභාවා නත්ථි එතස්ස උත්තරොති අනුත්තරො. තථා හෙස සීලගුණෙනාපි සබ්බං ලොකමභිභවති, සමාධි…පෙ… පඤ්ඤා… විමුත්ති… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනාපි, සීලගුණෙනාපි අසමො අසමසමො අප්පටිමො අප්පටිභාගො අප්පටිපුග්ගලො…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනාපි. යථාහ – ‘‘න ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අත්තනා සීලසම්පන්නතර’’න්ති විත්ථාරො.

Lại nữa, vì không có bất kỳ ai vượt trội hơn mình về các đức hạnh, nên ‘không có ai cao hơn vị này’, do đó Ngài là Anuttaro (Vô Thượng Sĩ). Thật vậy, vị này vượt qua tất cả thế gian bằng đức hạnh về giới, ... định ... tuệ ... giải thoát ... giải thoát tri kiến; bằng đức hạnh về giới, Ngài là bậc không ai sánh bằng (asamo), bậc ngang bằng với những vị không ai sánh bằng (asamasamo), bậc không có đối thủ (appaṭimo), bậc không có phần tương đương (appaṭibhāgo), bậc không có người đối nghịch (appaṭipuggalo) ... cho đến đức hạnh về giải thoát tri kiến. Như có lời dạy: ‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một ai ... trong thế giới cùng với chư thiên, ma vương ... cùng với trời và người, mà lại có giới hạnh viên mãn hơn chính Ta’... (cần được giải rộng).

එවං [Pg.93] අග්ගප්පසාදසුත්තාදීනි (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) ‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථී’’තිආදිකා ගාථායො (ම. නි. 1.285; මහාව. 11) ච විත්ථාරෙතබ්බා.

Tương tự, các kinh như Aggappasādasutta và các bài kệ bắt đầu bằng câu ‘Ta không có thầy’ (na me ācariyo atthi) cũng nên được giải rộng.

පුරිසදම්මෙ සාරෙතීති පුරිසදම්මසාරථි, දමෙති විනෙතීති වුත්තං හොති. තත්ථ පුරිසදම්මාති අදන්තා දමෙතුං යුත්තා තිරච්ඡානපුරිසාපි මනුස්සපුරිසාපි අමනුස්සපුරිසාපි. තථා හි භගවතා තිරච්ඡානපුරිසාපි අපලාළො නාගරාජා, චූළොදරො, මහොදරො, අග්ගිසිඛො, ධූමසිඛො, ධනපාලකො හත්ථීති එවමාදයො දමිතා, නිබ්බිසා කතා, සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපිතා. මනුස්සපුරිසාපි සච්චකනිගණ්ඨපුත්ත-අම්බට්ඨමාණව-පොක්ඛරසාති-සොණදණ්ඩකූටදන්තාදයො. අමනුස්සපුරිසාපි ආළවක-සූචිලොම-ඛරලොම-යක්ඛ-සක්කදෙවරාජාදයො දමිතා විනීතා විචිත්‍රෙහි විනයනූපායෙහි. ‘‘අහං ඛො, කෙසි, පුරිසදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමී’’ති (අ. නි. 4.111) ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං විත්ථාරෙතබ්බං. අථ වා විසුද්ධසීලාදීනං පඨමජ්ඣානාදීනි සොතාපන්නාදීනඤ්ච උත්තරිමග්ගපටිපදං ආචික්ඛන්තො දන්තෙපි දමෙතියෙව.

Ngài dẫn dắt những người cần được điều phục, nên gọi là Purisadammasārathi (Đấng Điều Ngự Trượng Phu). Điều này có nghĩa là Ngài nhiếp phục và giáo huấn. Ở đây, ‘những người cần được điều phục’ (purisadamma) là những chúng sanh chưa được thuần hóa nhưng thích hợp để được điều phục, bao gồm cả các chúng sanh giống đực thuộc loài bàng sanh, loài người và loài phi nhân. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài bàng sanh như long vương Apalāḷa, Cūḷodara, Mahodara, Aggisikha, Dhūmasikho, voi Dhanapālaka, v.v..., làm cho chúng trở nên vô hại, và an lập chúng trong quy y và giới hạnh. Ngài cũng đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài người như du sĩ ngoại đạo Saccaka, thanh niên Ambaṭṭha, các Bà-la-môn Pokkharasāti, Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, v.v... Ngài cũng đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài phi nhân như dạ-xoa Āḷavaka, Sūciloma, Kharaloma, thiên chủ Sakka, v.v..., giáo huấn họ bằng nhiều phương pháp đa dạng. Kinh này cũng nên được giải rộng ở đây: ‘Này Kesi, Ta huấn luyện người cần điều phục bằng cả phương pháp ôn hòa, cương quyết, và cả ôn hòa lẫn cương quyết.’ Hoặc nữa, khi giảng dạy về các tầng thiền định bắt đầu từ sơ thiền cho những người có giới hạnh thanh tịnh, và về con đường dẫn đến các đạo quả cao hơn cho các bậc Thánh từ Tu-đà-hoàn trở lên, Ngài thực sự vẫn tiếp tục điều phục ngay cả những người đã được điều phục một phần.

අථ වා අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථීති එකමෙවිදං අත්ථපදං. භගවා හි තථා පුරිසදම්මෙ සාරෙති, යථා එකපල්ලඞ්කෙනෙව නිසින්නා අට්ඨ දිසා අසජ්ජමානා ධාවන්ති. තස්මා ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථී’’ති වුච්චති. ‘‘හත්ථිදමකෙන, භික්ඛවෙ, හත්ථිදම්මො සාරිතො එකංයෙව දිසං ධාවතී’’ති ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං (ම. නි. 3.312) විත්ථාරෙතබ්බං.

Hoặc, ‘Anuttaro Purisadammasārathi’ (Đấng Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu) là một cụm từ duy nhất. Vì Đức Thế Tôn dẫn dắt những người cần được điều phục theo cách mà họ, trong khi ngồi kiết-già, có thể đi đến tám phương (tức tám bậc thiền chứng) mà không bị vướng mắc. Do đó, Ngài được gọi là ‘Anuttaro Purisadammasārathi’. Kinh này cũng nên được giải rộng ở đây: ‘Này các Tỳ khưu, một con voi cần được huấn luyện, khi được người nài voi dẫn dắt, nó chỉ chạy về một hướng duy nhất’.

දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි යථාරහං අනුසාසතීති සත්ථා. අපිච සත්ථා වියාති සත්ථා, භගවා සත්ථවාහො. ‘‘යථා සත්ථවාහො සත්ථෙ කන්තාරං තාරෙති, චොරකන්තාරං තාරෙති, වාළකන්තාරං තාරෙති, දුබ්භික්ඛකන්තාරං තාරෙති, නිරුදකකන්තාරං තාරෙති, උත්තාරෙති නිත්තාරෙති පතාරෙති ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙති; එවමෙව භගවා සත්ථා සත්ථවාහො සත්තෙ කන්තාරං තාරෙති ජාතිකන්තාරං තාරෙතී’’තිආදිනා (මහානි. 190) නිද්දෙසනයෙනපෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Ngài giáo huấn tùy theo năng lực của chúng sanh về những lợi ích trong hiện tại, trong đời sau, và lợi ích tối hậu (Niết-bàn), nên Ngài là Satthā (Bậc Thầy). Hơn nữa, Ngài giống như một người dẫn đường cho đoàn thương buôn, nên Ngài là Satthā; Đức Thế Tôn là người dẫn đường (satthavāho). Ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp của kinh Đại Phân Tích (Mahāniddesa): ‘Giống như người dẫn đường giúp đoàn thương buôn vượt qua vùng hoang địa, vượt qua vùng hoang địa có trộm cướp, vượt qua vùng hoang địa có thú dữ, vượt qua vùng hoang địa đói kém, vượt qua vùng hoang địa không có nước, giúp họ vượt qua, đưa qua, dẫn qua, và đưa đến vùng đất an toàn; cũng vậy, Đức Thế Tôn, Bậc Thầy, người dẫn đường, giúp chúng sanh vượt qua vùng hoang địa, giúp họ vượt qua vùng hoang địa của sự sanh...’

දෙවමනුස්සානන්ති [Pg.94] දඑවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙනෙතං වුත්තං, භබ්බපුග්ගලපරිච්ඡෙදවසෙන ච. භගවා පන තිරච්ඡානගතානම්පි අනුසාසනිප්පදානෙන සත්ථායෙව. තෙපි හි භගවතො ධම්මසවනෙන උපනිස්සයසම්පත්තිං පත්වා තාය එව උපනිස්සයසම්පත්තියා දුතියෙ තතියෙ වා අත්තභාවෙ මග්ගඵලභාගිනො හොන්ති. මණ්ඩූකදෙවපුත්තාදයො චෙත්ථ නිදස්සනං. භගවති කිර ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ චම්පානගරවාසීනං ධම්මං දෙසයමානෙ එකො මණ්ඩූකො භගවතො සරෙ නිමිත්තං අග්ගහෙසි. තං එකො වච්ඡපාලකො දණ්ඩමොලුබ්භ තිට්ඨන්තො තස්ස සීසෙ සන්නිරුම්භිත්වා අට්ඨාසි. සො තාවදෙව කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. සුත්තප්පබුද්ධො විය ච තත්ථ අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතං අත්තානං දිස්වා ‘‘අරෙ, අහම්පි නාම ඉධ නිබ්බත්තොස්මි! කිං නු ඛො කම්මං අකාසි’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො නාඤ්ඤං කිඤ්චි අද්දස, අඤ්ඤත්‍ර භගවතො සරෙ නිමිත්තග්ගාහා. සො තආවදෙව සහ විමානෙන ආගන්ත්වා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දි. භගවා ජානන්තොව පුච්ඡි –

Devamanussānaṃ (Bậc Thầy của chư Thiên và loài người): Điều này được nói theo phương diện phân định các chúng sanh cao quý là chư Thiên và loài người, và theo phương diện phân định các cá nhân có khả năng chứng ngộ. Hơn nữa, Đức Thế Tôn cũng chính là bậc Thầy của cả loài bàng sanh do Ngài ban cho lời giáo huấn. Vì rằng, chính các chúng sanh ấy, do nghe Pháp của Đức Thế Tôn, đã đạt được sự đầy đủ về cận y duyên, và chính nhờ sự đầy đủ về cận y duyên ấy mà trong kiếp sống thứ hai hoặc thứ ba, chúng trở thành người có phần trong Đạo và Quả. Vị trời con Maṇḍūka (Ếch) là một ví dụ ở đây. Tương truyền, trong khi Đức Thế Tôn đang thuyết Pháp cho dân chúng thành Campā bên bờ hồ Gaggarā, có một con ếch đã nắm bắt tướng trong âm thanh của Đức Thế Tôn. Một người chăn bò đang đứng chống gậy đã vô tình đứng đè lên đầu nó. Con ếch ấy chết ngay lúc đó và tái sanh vào một thiên cung bằng vàng rộng mười hai do-tuần ở cõi trời Ba Mươi Ba. Và tại đó, giống như người vừa ngủ dậy, thấy mình được đoàn thiên nữ hầu hạ, vị ấy suy xét rằng: 'Ồ, ta cũng đã được sanh về đây! Ta đã làm nghiệp gì nhỉ?' Vị ấy không thấy nghiệp nào khác, ngoại trừ việc nắm bắt tướng trong âm thanh của Đức Thế Tôn. Vị ấy liền cùng với thiên cung đến, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dù đã biết nhưng vẫn hỏi:

‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං;

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති.

‘Ai đang đảnh lễ chân Ta, tỏa sáng với thần lực và danh tiếng, với dung sắc tuyệt hảo, chiếu sáng khắp mọi phương?’

‘‘මණ්ඩූකොහං පුරෙ ආසිං, උදකෙ වාරිගොචරො;

තව ධම්මං සුණන්තස්ස, අවධි වච්ඡපාලකො’’ති. (වි. ව. 857-858);

‘Kiếp trước con là một con ếch, sống trong nước, lấy nước làm nơi kiếm ăn. Trong khi đang nghe Pháp của Ngài, một người chăn bò đã giết con.’

භගවා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. දෙවපුත්තොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සිතං කත්වා පක්කාමීති.

Đức Thế Tôn đã thuyết Pháp cho vị ấy. Khi kết thúc bài Pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chân lý. Vị trời con cũng an trú trong quả Dự Lưu, mỉm cười rồi ra về.

යං පන කිඤ්චි අත්ථි ඤෙය්‍යං නාම, තස්ස සබ්බස්ස බුද්ධත්තා විමොක්ඛන්තිකඤාණවසෙන බුද්ධො. යස්මා වා චත්තාරි සච්චානි අත්තනාපි බුජ්ඣි, අඤ්ඤෙපි සත්තෙ බොධෙසි; තස්මා එවමාදීහිපි කාරණෙහි බුද්ධො. ඉමස්ස චත්ථස්ස විඤ්ඤාපනත්ථං ‘‘බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො’’ති එවං පවත්තො සබ්බොපි නිද්දෙසනයො (මහානි. 192) පටිසම්භිදානයො (පටි. ම. 1.162) වා විත්ථාරෙතබ්බො.

Lại nữa, vì Ngài đã giác ngộ tất cả những gì được gọi là pháp đáng biết, bằng tuệ giác nơi cuối cùng của sự giải thoát, nên Ngài là bậc Giác Ngộ (Buddho). Hoặc vì Ngài đã tự mình giác ngộ bốn chân lý và cũng làm cho các chúng sanh khác giác ngộ, nên vì những lý do như vậy, Ngài là bậc Giác Ngộ. Để làm rõ ý nghĩa này, toàn bộ phương pháp giải thích trong Niddesa hoặc Paṭisambhidāmagga, diễn ra như sau: ‘Là Buddho vì đã giác ngộ các chân lý, là Buddho vì làm cho chúng sanh giác ngộ,’ cần được trình bày chi tiết.

භගවාති ඉදං පනස්ස ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමගරුගාරවාධිවචනං. තෙනාහු පොරාණා –

Còn danh hiệu ‘Bhagavā’ này của Ngài là một tên gọi biểu thị sự tôn kính đối với bậc tối thượng giữa các chúng sanh, đặc biệt do các đức hạnh. Do đó, các bậc cổ nhân đã nói:

‘‘භගවාති [Pg.95] වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං;

ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

‘Lời ‘Bhagavā’ là cao quý, lời ‘Bhagavā’ là tối thượng. Ngài là bậc đáng kính, có đầy đủ sự tôn trọng, do đó Ngài được gọi là Bhagavā.’

චතුබ්බිධඤ්හි නාමං – ආවත්ථිකං, ලිඞ්ගිකං, නෙමිත්තිකං, අධිච්චසමුප්පන්නන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නං නාම ලොකියවොහාරෙන ‘‘යදිච්ඡක’’න්ති වුත්තං හොති. තත්ථ ‘‘වච්ඡො දම්මො බලිබද්දො’’ති එවමාදි ආවත්ථිකං. ‘‘දණ්ඩී ඡත්තී සිඛී කරී’’ති එවමාදි ලිඞ්ගිකං. ‘‘තෙවිජ්ජො ඡළභිඤ්ඤො’’ති එවමාදි නෙමිත්තිකං. ‘‘සිරිවඩ්ඪකො ධනවඩ්ඪකො’’ති එවමාදි වචනත්ථමනපෙක්ඛිත්වා පවත්තං අධිච්චසමුප්පන්නං. ඉදං පන භගවාති නාමං නෙමිත්තිකං, න මහාමායාය න සුද්ධොදනමහාරාජෙන න අසීතියා ඤාතිසහස්සෙහි කතං, න සක්කසන්තුසිතාදීහි දෙවතාවිසෙසෙහි. වුත්තඤ්හෙතං ධම්මසෙනාපතිනා – ‘‘භගවාති නෙතං නාමං මාතරා කතං…පෙ… විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකාපඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවා’’ති (මහානි. 84).

Thật vậy, có bốn loại danh xưng: danh xưng theo giai đoạn (āvatthika), danh xưng theo đặc điểm (liṅgika), danh xưng theo nguyên nhân (nemittika), và danh xưng ngẫu nhiên (adhiccasamuppanna). Danh xưng ngẫu nhiên, theo cách nói thế gian, được gọi là ‘tùy ý’. Trong đó, các tên gọi như ‘bê con,’ ‘bò tơ,’ ‘bò đực’ là danh xưng theo giai đoạn. Các tên gọi như ‘người cầm gậy,’ ‘người che dù,’ ‘con công (có mào),’ ‘con voi (có vòi)’ là danh xưng theo đặc điểm. Các tên gọi như ‘bậc Tam Minh,’ ‘bậc Lục Thông’ là danh xưng theo nguyên nhân. Các tên gọi như ‘Sirivaḍḍhaka,’ ‘Dhanavaḍḍhaka’ là danh xưng ngẫu nhiên, được đặt ra mà không cần xem xét ý nghĩa của từ. Còn danh hiệu ‘Bhagavā’ này là một danh xưng theo nguyên nhân, không phải do hoàng hậu Mahāmāyā, vua Suddhodana, tám mươi ngàn quyến thuộc, hay các vị trời đặc biệt như Sakka, Santusita đặt cho. Điều này đã được vị Tướng quân Chánh pháp nói: ‘Danh hiệu Bhagavā này không phải do mẹ đặt... Đây là một sự chế định có thật, xuất hiện vào lúc cuối cùng của sự giải thoát của các Đức Phật, các Đức Thế Tôn, cùng với sự chứng đắc Nhất thiết trí tuệ tại cội Bồ-đề, đó là danh hiệu Bhagavā.’

යංගුණනෙමිත්තිකඤ්චෙතං නාමං, තෙසං ගුණානං පකාසනත්ථං ඉමං ගාථං වදන්ති –

Và để làm sáng tỏ những đức hạnh là nguyên nhân của danh hiệu này, các ngài đọc bài kệ sau:

‘‘භගී භජී භාගී විභත්තවා ඉති;

අකාසි භග්ගන්ති ගරූති භාග්‍යවා;

බහූහි ඤායෙහි සුභාවිතත්තනො;

භවන්තගො සො භගවාති වුච්චතී’’ති.

‘Ngài có sáu hồng danh (bhagī), Ngài thường lui tới các pháp (bhajī), Ngài có phần trong các pháp (bhāgī), và Ngài đã phân tích (vibhattavā); Ngài đã bẻ gãy (phiền não) (akāsi bhaggaṃ), Ngài là bậc đáng kính (garu), Ngài là bậc có phước báu (bhāgyavā); Ngài có tự thân được khéo tu tập bằng nhiều phương pháp; Ngài đã đi đến tận cùng các cõi hữu (bhavantago), do đó Ngài được gọi là Bhagavā.’

නිද්දෙසෙ වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ තෙසං තෙසං පදානමත්ථො දට්ඨබ්බො.

Ở đây, ý nghĩa của từng từ ngữ ấy cần được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói trong bộ Niddesa.

අයං පන අපරො නයො –

Còn đây là một phương pháp khác:

‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා;

භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති.

‘Ngài là bậc có phước báu (bhāgyavā), bậc đã bẻ gãy phiền não (bhaggavā), bậc có đầy đủ các hồng danh (yutto bhagehi), và bậc đã phân tích các pháp (vibhattavā); Ngài đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi hữu (vantagamano bhavesu), do đó Ngài là Bhagavā.’

තත්ථ වණ්ණාගමො වණ්ණවිපරියයොති එතං නිරුත්තිලක්ඛණං ගහෙත්වා සද්දනයෙන වා පිසොදරාදිපක්ඛෙපලක්ඛණං ගහෙත්වා යස්මා ලොකියලොකුත්තරසුඛාභිනිබ්බත්තකං දානසීලාදිපාරප්පත්තං භාග්‍යමස්ස අත්ථි, තස්මා ‘‘භාග්‍යවා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුච්චතීති ඤාතබ්බං. යස්මා පන ලොභ-දොස-මොහ-විපරීතමනසිකාර-අහිරිකානොත්තප්ප-කොධූපනාහ-මක්ඛ-පළාසඉස්සා-මච්ඡරිය-මායාසාඨෙය්‍ය-ථම්භ-සාරම්භ-මානාතිමාන-මද-පමාද-තණ්හාවිජ්ජා [Pg.96] තිවිධාකුසලමූල-දුච්චරිත-සංකිලෙස-මල-විසමසඤ්ඤා-විතක්ක-පපඤ්ච-චතුබ්බිධවිපරියෙසආසව-ගන්ථ-ඔඝ-යොගාගති-තණ්හුප්පාදුපාදාන-පඤ්චචෙතොඛීල-විනිබන්ධ-නීවරණාභිනන්දනඡවිවාදමූල-තණ්හාකාය-සත්තානුසය-අට්ඨමිච්ඡත්ත-නවතණ්හාමූලක-දසාකුසලකම දිට්ඨිගත-අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙද-සබ්බදරථ-පරිළාහ-කිලෙසසතසහස්සානි, සඞ්ඛෙපතො වා පඤ්ච කිලෙස-අභිසඞ්ඛාරඛන්ධමච්චු-දෙවපුත්ත-මාරෙ අභඤ්ජි, තස්මා භග්ගත්තා එතෙසං පරිස්සයානං භග්ගවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති. ආහ චෙත්ථ –

Trong đó, cần phải hiểu rằng, theo các đặc điểm ngữ nguyên học như ‘thêm âm,’ ‘đảo âm,’ hoặc theo phương pháp ngữ pháp như đặc điểm xếp vào nhóm Pisodara, vì Ngài có phước báu đã đạt đến sự viên mãn qua bố thí, trì giới v.v., là nhân sanh ra hạnh phúc thế gian và siêu thế, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhāgyavā’ thì lại được nói là ‘bhagavā’. Lại nữa, vì Ngài đã bẻ gãy hàng trăm ngàn phiền não như tham, sân, si, tác ý sai lầm, không hổ thẹn, không ghê sợ, phẫn nộ, oán hận, gièm pha, não hại, ganh tỵ, bỏn xẻn, xảo trá, gian manh, ngoan cố, tranh cạnh, ngã mạn, quá mạn, say đắm, phóng dật, ái, vô minh, ba bất thiện căn, ác hạnh, nhiễm ô, cấu uế, nhận thức sai lầm, tầm, hý luận, bốn điên đảo, lậu hoặc, triền phược, bộc lưu, ách, thủ, năm triền cái, năm tâm trói buộc, năm cái che lấp, sự hoan hỷ, sáu gốc rễ tranh cãi, sáu thân ái, bảy tùy miên, tám tà tánh, chín gốc rễ ái, mười bất thiện nghiệp đạo, sáu mươi hai tà kiến, một trăm lẻ tám loại hành tướng của ái, và tất cả các phiền não gây nóng nảy, thiêu đốt; hoặc nói tóm lại, Ngài đã bẻ gãy năm loại ma là phiền não ma, hành ma, uẩn ma, tử ma, và thiên tử ma, do đó, vì đã bẻ gãy những hiểm nguy này, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhaggavā’ thì lại được nói là ‘bhagavā’. Về điều này, có lời nói rằng:

‘‘භග්ගරාගො භග්ගදොසො, භග්ගමොහො අනාසවො;

භග්ගාස්ස පාපකා ධම්මා, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

“Vị ấy đã bẻ gãy tham ái, bẻ gãy sân hận, bẻ gãy si mê, không còn lậu hoặc; các pháp ác của vị ấy đã được bẻ gãy, do đó được gọi là Bhagavā.”

භාග්‍යවන්තතාය චස්ස සතපුඤ්ඤජලක්ඛණධරස්ස රූපකායසම්පත්තිදීපිතා හොති, භග්ගදොසතාය ධම්මකායසම්පත්ති. තථා ලොකියපරික්ඛකානං බහුමතභාවො, ගහට්ඨපබ්බජිතෙහි අභිගමනීයතා, අභිගතානඤ්ච නෙසං කායචිත්තදුක්ඛාපනයනෙ පටිබලභාවො, ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරිතා, ලොකියලොකුත්තරසුඛෙහි ච සම්පයොජනසමත්ථතා දීපිතා හොති.

Và do đức tính là bậc có sự may mắn (bhāgyavantatā), sự thành tựu về sắc thân của vị ấy, người mang các tướng tốt sanh từ trăm công đức, được chỉ rõ; do đức tính đã bẻ gãy sân hận (bhaggadosatā), sự thành tựu về pháp thân được chỉ rõ. Tương tự như vậy, việc được các bậc hiền trí thế gian tôn kính, việc được hàng tại gia và xuất gia tìm đến, khả năng loại trừ khổ thân và khổ tâm cho những người đã tìm đến, sự giúp đỡ bằng cách ban tặng vật thí và pháp thí, và khả năng làm cho chúng sanh được kết hợp với hạnh phúc thế gian và siêu thế cũng được chỉ rõ.

යස්මා ච ලොකෙ ඉස්සරිය-ධම්ම-යස-සිරී-කාම-පයත්තෙසු ඡසු ධම්මෙසු භගසද්දො වත්තති, පරමඤ්චස්ස සකචිත්තෙ ඉස්සරියං, අණිමා ලඝිමාදිකං වා ලොකියසම්මතං සබ්බාකාරපරිපූරං අත්ථි තථා ලොකුත්තරො ධම්මො ලොකත්තයබ්‍යාපකො යථාභුච්චගුණාධිගතො අතිවිය පරිසුද්ධො යසො, රූපකායදස්සනබ්‍යාවටජනනයනප්පසාදජනනසමත්ථා සබ්බාකාරපරිපූරා සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගසිරී, යං යං එතෙන ඉච්ඡිතං පත්ථිතං අත්තහිතං පරහිතං වා, තස්ස තස්ස තථෙව අභිනිප්ඵන්නත්තා ඉච්ඡිතිච්ඡි, තත්ථ නිප්ඵත්තිසඤ්ඤිතො කාමො, සබ්බලොකගරුභාවප්පත්තිහෙතුභූතො සම්මාවායාමසඞ්ඛාතො පයත්තො ච අත්ථි; තස්මා ඉමෙහි භගෙහි යුත්තත්තාපි භගා අස්ස සන්තීති ඉමිනා අත්ථෙන භගවාති වුච්චති.

Và bởi vì trong thế gian, từ 'bhaga' được dùng cho sáu pháp là: quyền tối thượng (issariya), Pháp (dhamma), danh tiếng (yasa), vẻ huy hoàng (sirī), ý muốn (kāma), và sự nỗ lực (payatta). Và nơi vị ấy có: quyền tối thượng tuyệt đối trong tâm của mình, hoặc quyền năng thế gian được công nhận như aṇimā, laghimā, v.v... hoàn hảo về mọi phương diện; tương tự, có Pháp siêu thế; có danh tiếng vô cùng trong sạch, lan khắp ba cõi, đạt được nhờ các đức tính chân thật; có vẻ huy hoàng của tất cả các chi phần lớn nhỏ, hoàn hảo về mọi phương diện, có khả năng làm phát sanh sự trong sáng nơi mắt của những người bận tâm chiêm ngưỡng sắc thân; có ý muốn (kāma) được biết đến là sự thành tựu của mọi điều mong muốn, bởi vì bất cứ điều gì vị ấy mong muốn, ước nguyện, dù là lợi ích cho mình hay cho người khác, đều được thành tựu đúng như vậy; và có sự nỗ lực (payatta) được gọi là chánh tinh tấn, là nguyên nhân đạt đến trạng thái được toàn thế gian tôn kính. Do đó, vì vị ấy có liên quan đến những 'bhaga' (phước đức) này, nên cũng được gọi là Bhagavā theo ý nghĩa 'vị ấy có các phước đức (bhagā assa santi)'.

යස්මා පන කුසලාදීහි භෙදෙහි සබ්බධම්මෙ, ඛන්ධායතන-ධාතුසච්ච-ඉන්ද්‍රියපටිච්චසමුප්පාදාදීහි වා කුසලාදිධම්මෙ, පීළන-සඞ්ඛත-සන්තාපවිපරිණාමට්ඨෙන වා දුක්ඛමරියසච්චං, ආයූහන-නිදාන-සංයොග-පලිබොධට්ඨෙන සමුදයං, නිස්සරණවිවෙකාසඞ්ඛත-අමතට්ඨෙන [Pg.97] නිරොධං, නිය්‍යාන-හෙතු-දස්සනාධිපතෙය්‍යට්ඨෙන මග්ගං විභත්තවා, විභජිත්වා විවරිත්වා දෙසිතවාති වුත්තං හොති. තස්මා විභත්තවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති.

Lại nữa, bởi vì vị ấy đã phân tích (vibhattavā) tất cả các pháp theo các loại như thiện, v.v...; hoặc (đã phân tích) các pháp thiện, v.v... theo các loại như uẩn, xứ, giới, đế, quyền, duyên khởi, v.v...; hoặc (đã phân tích) Khổ thánh đế theo nghĩa là bức bách, hữu vi, thiêu đốt, biến hoại; Tập đế theo nghĩa là vun bồi, nguyên nhân, trói buộc, chướng ngại; Diệt đế theo nghĩa là xuất ly, viễn ly, vô vi, bất tử; Đạo đế theo nghĩa là đưa ra, nhân, thấy, chủ đạo; và sau khi phân tích và giải thích, vị ấy đã thuyết giảng, điều này được nói đến. Do đó, đáng lẽ phải nói là 'Vibhattavā' (Bậc Phân Tích), nhưng lại được gọi là Bhagavā.

යස්මා ච එස දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙ කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙ සුඤ්ඤතප්පණිහිතානිමිත්තවිමොක්ඛෙ අඤ්ඤෙ ච ලොකියලොකුත්තරෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ භජි සෙවි බහුලමකාසි, තස්මා භත්තවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති.

Và bởi vì vị ấy đã thực hành, đã thường xuyên thực hành, đã thực hành một cách dồi dào các trú xứ của chư thiên, của Phạm thiên, và của bậc thánh; sự viễn ly của thân, của tâm, và của cơ sở sanh y; các giải thoát không, vô nguyện, và vô tướng; và các pháp thượng nhân khác thuộc thế gian và siêu thế. Do đó, đáng lẽ phải nói là 'Bhattavā' (Bậc Thực Hành), nhưng lại được gọi là Bhagavā.

යස්මා පන තීසු භවෙසු තණ්හාසඞ්ඛාතං ගමනමනෙන වන්තං, තස්මා භවෙසු වන්තගමනොති වත්තබ්බෙ භවසද්දතො භකාරං, ගමනසද්දතො ගකාරං, වන්තසද්දතො වකාරඤ්ච දීඝං කත්වා ආදාය භගවාති වුච්චති. යථා ලොකෙ ‘‘මෙහනස්ස ඛස්ස මාලා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘මෙඛලා’’ති වුච්චති.

Lại nữa, bởi vì vị ấy đã từ bỏ (vantaṃ) sự đi đến (gamanaṃ) được gọi là ái dục trong ba cõi (bhavesu), do đó, đáng lẽ phải nói là 'bhavesu vantagamano' (bậc đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi), nhưng lại được gọi là Bhagavā bằng cách lấy âm 'bha' từ chữ 'bhava', âm 'ga' từ chữ 'gamana', và âm 'va' từ chữ 'vanta' và kéo dài nó. Giống như trong thế gian, đáng lẽ phải nói là 'mehanassa khassa mālā', nhưng lại được nói là 'mekhalā'.

සො ඉමං ලොකන්ති සො භගවා ඉමං ලොකං. ඉදානි වත්තබ්බං නිදස්සෙති. සදෙවකන්ති සහ දෙවෙහි සදෙවකං; එවං සහ මාරෙන සමාරකං; සහ බ්‍රහ්මුනා සබ්‍රහ්මකං; සහ සමණබ්‍රාහ්මණෙහි සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං; පජාතත්තා පජා, තං පජං; සහ දෙවමනුස්සෙහි සදෙවමනුස්සං. තත්ථ සදෙවකවචනෙන පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං වෙදිතබ්බං, සමාරකවචනෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං, සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං, සස්සමණබ්‍රාහ්මණීවචනෙන සාසනස්ස පච්චත්ථිකපච්චාමිත්තසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං, සමිතපාප-බාහිතපාප-සමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණඤ්ච, පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං, සදෙවමනුස්සවචනෙන සම්මුතිදෙවඅවසෙසමනුස්සග්ගහණං. එවමෙත්ථ තීහි පදෙහි ඔකාසලොකො, ද්වීහි පජාවසෙන සත්තලොකො ගහිතොති වෙදිතබ්බො.

Cụm từ 'Vị ấy, thế giới này' (So imaṃ lokaṃ) có nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, thế giới này. (Câu này) chỉ ra điều sắp được nói đến. 'Cùng với chư thiên' (Sadevakaṃ) nghĩa là cùng với (saha) chư thiên (devehi). Tương tự, 'cùng với Ma vương' (samārakaṃ) là cùng với (saha) Ma vương (mārena); 'cùng với Phạm thiên' (sabrahmakaṃ) là cùng với (saha) Phạm thiên (brahmunā); 'cùng với Sa-môn, Bà-la-môn' (sassamaṇabrāhmaṇiṃ) là cùng với (saha) Sa-môn và Bà-la-môn (samaṇabrāhmaṇehi); 'chúng sanh' (pajā) là vì được sanh ra (pajātattā), (câu này chỉ) chúng sanh ấy; 'cùng với chư thiên và loài người' (sadevamanussaṃ) là cùng với (saha) chư thiên và loài người (devamanussehi). Trong đó, cần hiểu rằng: qua từ 'sadevakaṃ', năm cõi trời Dục giới được bao hàm; qua từ 'samārakaṃ', cõi trời Dục giới thứ sáu được bao hàm; qua từ 'sabrahmakaṃ', các cõi Phạm thiên bắt đầu từ Phạm Chúng thiên được bao hàm; qua từ 'sassamaṇabrāhmaṇiṃ', các Sa-môn và Bà-la-môn là kẻ thù, đối nghịch với giáo pháp, và cả các Sa-môn đã dẹp yên ác pháp, các Bà-la-môn đã loại trừ ác pháp được bao hàm; qua từ 'pajā', thế giới chúng sanh được bao hàm; qua từ 'sadevamanussaṃ', các vị vua (chư thiên theo quy ước) và những người còn lại được bao hàm. Như vậy, ở đây cần hiểu rằng qua ba cụm từ (đầu), thế giới không gian (okāsaloka) được bao hàm, và qua hai cụm từ (sau), thế giới chúng sanh (sattaloka) được bao hàm theo nghĩa chúng sanh (pajā).

අපරො නයො – සදෙවකග්ගහණෙන අරූපාවචරදෙවලොකො ගහිතො, සමාරකග්ගහණෙන ඡකාමාවචරදෙවලොකා, සබ්‍රහ්මකග්ගහණෙන රූපීබ්‍රහ්මලොකො, සස්සමණබ්‍රාහ්මණාදිග්ගහණෙන චතුපරිසවසෙන සම්මුතිදෙවෙහි වා සහ මනුස්සලොකො, අවසෙසසබ්බසත්තලොකො වා.

Một cách giải thích khác: Qua việc bao hàm 'sadevakaṃ', thế giới chư thiên Vô sắc giới được kể đến; qua việc bao hàm 'samārakaṃ', sáu cõi trời Dục giới được kể đến; qua việc bao hàm 'sabrahmakaṃ', thế giới Phạm thiên Sắc giới được kể đến; qua việc bao hàm 'sassamaṇabrāhmaṇādi' (cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, v.v...), thế giới loài người theo bốn chúng, hoặc cùng với các vị vua (chư thiên theo quy ước), hoặc toàn bộ thế giới chúng sanh còn lại được kể đến.

අපිචෙත්ථ [Pg.98] සදෙවකවචනෙන උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදතො සබ්බස්සාපි ලොකස්ස සච්ඡිකතභාවං සාධෙන්තො තස්ස භගවතො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො. තතො යෙසං සියා – ‘‘මාරො මහානුභාවො ඡකාමාවචරිස්සරො වසවත්තී; කිං සොපි එතෙන සච්ඡිකතො’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සමාරකන්ති අබ්භුග්ගතො. යෙසං පන සියා – ‘‘බ්‍රහ්මා මහානුභාවො එකඞ්ගුලියා එකස්මිං චක්කවාළසහස්සෙ ආලොකං ඵරති, ද්වීහි…පෙ… දසහි අඞ්ගුලීහි දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු ආලොකං ඵරති, අනුත්තරඤ්ච ඣානසමාපත්තිසුඛං පටිසංවෙදෙති, කිං සොපි සච්ඡිකතො’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සබ්‍රහ්මකන්ති අබ්භුග්ගතො. තතො යෙසං සියා – ‘‘පුථූසමණබ්‍රාහ්මණා සාසනපච්චත්ථිකා, කිං තෙපි සච්ඡිකතා’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජන්ති අබ්භුග්ගතො. එවං උක්කට්ඨුක්කට්ඨානං සච්ඡිකතභාවං පකාසෙත්වා අථ සම්මුතිදෙවෙ අවසෙසමනුස්සෙ ච උපාදාය උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන සෙසසත්තලොකස්ස සච්ඡිකතභාවං පකාසෙන්තො සදෙවමනුස්සන්ති අබ්භුග්ගතො. අයමෙත්ථානුසන්ධික්කමො.

Hơn nữa, ở đây, qua từ 'sadevakaṃ', danh tiếng của Đức Thế Tôn đã vang lên, chứng tỏ rằng Ngài đã chứng ngộ toàn bộ thế giới bằng cách xác định phần cao nhất. Sau đó, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Ma vương có đại thần lực, là chúa tể của sáu cõi trời Dục giới, có quyền tự tại; liệu vị ấy có được Ngài chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'samārakaṃ'. Lại nữa, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Phạm thiên có đại thần lực, với một ngón tay có thể tỏa ánh sáng khắp một ngàn thế giới, với hai ngón tay... vân vân... với mười ngón tay có thể tỏa ánh sáng khắp mười ngàn thế giới, và cảm nhận được lạc thú thiền định vô thượng; liệu vị ấy có được chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sabrahmakaṃ'. Sau đó, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Có nhiều Sa-môn và Bà-la-môn chống đối giáo pháp; liệu họ có được chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ'. Như vậy, sau khi tuyên bố sự chứng ngộ đối với những chúng sanh cao quý nhất, Ngài bao gồm cả các vị vua (chư thiên theo quy ước) và những người còn lại, và để tuyên bố sự chứng ngộ đối với phần còn lại của thế giới chúng sanh bằng cách xác định phần cao nhất, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sadevamanussaṃ'. Đây là trình tự kết nối ở đây.

සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙතීති එත්ථ පන සයන්ති සාමං, අපරනෙය්‍යො හුත්වා; අභිඤ්ඤාති අභිඤ්ඤාය, අධිකෙන ඤාණෙන ඤත්වාති අත්ථො. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා, එතෙන අනුමානාදිපටික්ඛෙපො කතො හොති. පවෙදෙතීති බොධෙති ඤාපෙති පකාසෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරියොසානකල්‍යාණන්ති සො භගවා සත්තෙසු කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච හිත්වාපි අනුත්තරං විවෙකසුඛං ධම්මං දෙසෙති. තඤ්ච ඛො අප්පං වා බහුං වා දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව දෙසෙති.

Lại nữa, trong câu "Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti" (Tự mình chứng ngộ với thắng trí rồi tuyên thuyết), `sayan` nghĩa là tự mình, không do người khác chỉ dạy; `abhiññā` nghĩa là với thắng trí, tức là biết với trí tuệ siêu việt. `Sacchikatvā` nghĩa là sau khi đã làm cho hiển nhiên, trực tiếp chứng ngộ; do từ này, sự bác bỏ (các phương pháp nhận thức như) suy luận v.v... được thực hiện. `Pavedeti` nghĩa là làm cho biết, làm cho hiểu, làm cho sáng tỏ. (Trong câu) "Ngài thuyết pháp toàn thiện ở phần đầu... toàn thiện ở phần cuối", Đức Thế Tôn ấy, do lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã từ bỏ cả lạc thú viễn ly vô thượng để thuyết Pháp. Và khi thuyết giảng pháp ấy, dù ít hay nhiều, Ngài đều thuyết giảng theo cách toàn thiện ở phần đầu v.v...

කථං? එකගාථාපි හි සමන්තභද්‍රකත්තා ධම්මස්ස පඨමපාදෙන ආදිකල්‍යාණා, දුතියතතියපාදෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණා, පච්ඡිමපාදෙන පරියොසානකල්‍යාණා. එකානුසන්ධිකං සුත්තං නිදානෙන ආදිකල්‍යාණං, නිගමනෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙන මජ්ඣෙකල්‍යාණං. නානානුසන්ධිකං සුත්තං පඨමානුසන්ධිනා ආදිකල්‍යාණං, පච්ඡිමෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණං. සකලොපි සාසනධම්මො අත්තනො අත්ථභූතෙන සීලෙන ආදිකල්‍යාණො, සමථවිපස්සනාමග්ගඵලෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, නිබ්බානෙන පරියොසානකල්‍යාණො. සීලසමාධීහි වා ආදිකල්‍යාණො, විපස්සනාමග්ගෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො[Pg.99]. බුද්ධසුබොධිතාය වා ආදිකල්‍යාණො, ධම්මසුධම්මතාය මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සඞ්ඝසුප්පටිපත්තියා පරියොසානකල්‍යාණො. තං සුත්වා තථත්තාය පටිපන්නෙන අධිගන්තබ්බාය අභිසම්බොධියා වා ආදිකල්‍යාණො, පච්චෙකබොධියා මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සාවකබොධියා පරියොසානකල්‍යාණො. සුය්‍යමානො චෙස නීවරණවික්ඛම්භනතො සවනෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති ආදිකල්‍යාණො, පටිපජ්ජියමානො සමථවිපස්සනාසුඛාවහනතො පටිපත්තියාපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති මජ්ඣෙකල්‍යාණො, තථා පටිපන්නො ච පටිපත්තිඵලෙ නිට්ඨිතෙ තාදිභාවාවහනතො පටිපත්තිඵලෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති පරියොසානකල්‍යාණො. නාථප්පභවත්තා ච පභවසුද්ධියා ආදිකල්‍යාණො, අත්ථසුද්ධියා මජ්ඣෙකල්‍යාණො, කිච්චසුද්ධියා පරියොසානකල්‍යාණො. තස්මා එසො භගවා අප්පං වා බහුං වා දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව දෙසෙතීති වෙදිතබ්බො.

Như thế nào? Thật vậy, ngay cả một bài kệ, do tính chất tốt đẹp trọn vẹn của giáo pháp, cũng toàn thiện ở phần đầu với câu đầu, toàn thiện ở phần giữa với câu thứ hai và thứ ba, toàn thiện ở phần cuối với câu cuối cùng. Một bài kinh có một mạch văn thì toàn thiện ở phần đầu với phần duyên khởi, toàn thiện ở phần cuối với phần kết luận, và toàn thiện ở phần giữa với phần còn lại. Một bài kinh có nhiều mạch văn thì toàn thiện ở phần đầu với mạch văn đầu tiên, toàn thiện ở phần cuối với mạch văn cuối cùng, và toàn thiện ở phần giữa với các mạch văn còn lại. Toàn bộ giáo pháp cũng toàn thiện ở phần đầu với giới, vốn là ý nghĩa của nó; toàn thiện ở phần giữa với chỉ, quán, đạo và quả; và toàn thiện ở phần cuối với Niết-bàn. Hoặc, toàn thiện ở phần đầu với giới và định; toàn thiện ở phần giữa với quán và đạo; toàn thiện ở phần cuối với quả và Niết-bàn. Hoặc, toàn thiện ở phần đầu do sự giác ngộ viên mãn của Đức Phật; toàn thiện ở phần giữa do tính chất tốt đẹp của Pháp; toàn thiện ở phần cuối do sự thực hành tốt đẹp của Tăng. Hoặc, (pháp ấy) toàn thiện ở phần đầu đối với sự Chánh Đẳng Giác cần được chứng ngộ bởi người đã thực hành để đạt được trạng thái như vậy sau khi nghe pháp ấy; toàn thiện ở phần giữa đối với sự Độc Giác; toàn thiện ở phần cuối đối với sự Thinh Văn Giác. Và pháp này, khi được lắng nghe, do chế ngự được các triền cái, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua việc nghe, vì vậy là toàn thiện ở phần đầu. Khi được thực hành, do mang lại sự an lạc của chỉ và quán, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua việc thực hành, vì vậy là toàn thiện ở phần giữa. Và khi đã thực hành như vậy, lúc quả của sự thực hành đã thành tựu, do mang lại trạng thái bất động, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua quả của sự thực hành, vì vậy là toàn thiện ở phần cuối. Và do có Đấng Bảo Hộ là nguồn gốc, nên toàn thiện ở phần đầu nhờ sự thanh tịnh của nguồn gốc; toàn thiện ở phần giữa nhờ sự thanh tịnh của ý nghĩa; toàn thiện ở phần cuối nhờ sự thanh tịnh của phận sự. Do đó, cần phải hiểu rằng Đức Thế Tôn ấy, khi thuyết giảng dù ít hay nhiều, đều thuyết giảng theo cách toàn thiện ở phần đầu v.v...

සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති එවමාදීසු පන යස්මා ඉමං ධම්මං දෙසෙන්තො සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, නානානයෙහි දීපෙති; තඤ්ච යථානුරූපං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. සඞ්කාසනපකාසන-විවරණ-විභජන-උත්තානීකරණ-පඤ්ඤත්ති-අත්ථපදසමායොගතො සාත්ථං, අක්ඛරපද-බ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථගම්භීරතා-පටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථං, ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාවිසයතො සාත්ථං, ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාවිසයතො සබ්‍යඤ්ජනං. පණ්ඩිතවෙදනීයතො පරික්ඛකජනප්පසාදකන්ති සාත්ථං, සද්ධෙය්‍යතො ලොකියජනප්පසාදකන්ති සබ්‍යඤ්ජනං. ගම්භීරාධිප්පායතො සාත්ථං, උත්තානපදතො සබ්‍යඤ්ජනං. උපනෙතබ්බස්ස අභාවතො සකලපරිපුණ්ණභාවෙන කෙවලපරිපුණ්ණං; අපනෙතබ්බස්ස අභාවතො නිද්දොසභාවෙන පරිසුද්ධං; සික්ඛත්තයපරිග්ගහිතත්තා බ්‍රහ්මභූතෙහි සෙට්ඨෙහි චරිතබ්බතො තෙසඤ්ච චරියභාවතො බ්‍රහ්මචරියං. තස්මා ‘‘සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතී’’ති වුච්චති.

Lại nữa, trong các câu như "sātthaṃ sabyañjanaṃ" (có ý nghĩa, có văn tự), bởi vì khi thuyết giảng pháp này, Ngài làm sáng tỏ phạm hạnh trong giáo pháp và phạm hạnh trong đạo lộ, và trình bày bằng nhiều phương pháp khác nhau; và phạm hạnh ấy, một cách tương xứng, được gọi là `sātthaṃ` (có ý nghĩa) do sự đầy đủ về ý nghĩa, và `sabyañjanaṃ` (có văn tự) do sự đầy đủ về văn tự. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do sự kết hợp đúng đắn của các từ ngữ có ý nghĩa: tóm tắt, làm sáng tỏ, giải thích, phân tích, làm cho rõ ràng, và định nghĩa; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do sự đầy đủ về chữ cái, từ, văn tự, hình thức, ngữ nguyên, và chỉ dẫn. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do sự sâu xa về ý nghĩa và sự sâu xa về chứng ngộ; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do sự sâu xa về pháp và sự sâu xa về thuyết giảng. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` vì là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải và Biện tài vô ngại giải; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` vì là đối tượng của Pháp vô ngại giải và Từ vô ngại giải. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` vì làm cho những người có trí tuệ, những người biết xem xét, phát sinh niềm tịnh tín, do (pháp ấy) có thể được thấu hiểu bởi bậc hiền trí; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` vì làm cho những người thế gian phát sinh niềm tịnh tín, do (pháp ấy) đáng tin cậy. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do có chủ đích sâu xa; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do có từ ngữ rõ ràng. (Pháp) được gọi là `kevalaparipuṇṇaṃ` (viên mãn, trọn vẹn) do tính chất hoàn toàn đầy đủ, vì không có gì cần phải thêm vào; (pháp) được gọi là `parisuddhaṃ` (thanh tịnh) do tính chất không có lỗi lầm, vì không có gì cần phải loại bỏ; (pháp) được gọi là `brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) vì được bao hàm bởi tam học, vì cần được thực hành bởi các bậc cao quý, các bậc Phạm thiên (tức là chư Phật, Độc Giác Phật, và Thinh Văn A-la-hán), và vì là sự thực hành của các vị ấy. Do đó, được nói rằng: "Ngài tuyên thuyết phạm hạnh... có ý nghĩa, có văn tự."

අපිච යස්මා සනිදානං සඋප්පත්තිකඤ්ච දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණං දෙසෙති, වෙනෙය්‍යානං අනුරූපතො අත්ථස්ස අවිපරීතතාය ච හෙතුදාහරණයුත්තතො ච මජ්ඣෙකල්‍යාණං, සොතූනං සද්ධාපටිලාභෙන නිගමනෙන [Pg.100] ච පරියොසානකල්‍යාණං දෙසෙති. එවං දෙසෙන්තො ච බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තඤ්ච පටිපත්තියා අධිගමබ්‍යත්තිතො සාත්ථං, පරියත්තියා ආගමබ්‍යත්තිතො සබ්‍යඤ්ජනං, සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධයුත්තතො කෙවලපරිපුණ්ණං, නිරුපක්කිලෙසතො නිත්ථරණත්ථාය පවත්තිතො ලොකාමිසනිරපෙක්ඛතො ච පරිසුද්ධං, සෙට්ඨට්ඨෙන බ්‍රහ්මභූතානං බුද්ධ-පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවකානං චරියතො ‘‘බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති වුච්චති. තස්මාපි ‘‘සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතී’’ති වුච්චති.

Hơn nữa, bởi vì khi thuyết giảng, Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần đầu cùng với duyên khởi và nguyên do; Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần giữa một cách phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa, do tính chất không sai lạc của ý nghĩa, và do sự kết hợp với nguyên nhân và ví dụ; Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần cuối bằng việc giúp người nghe đạt được niềm tin và bằng phần kết luận. Và khi thuyết giảng như vậy, Ngài làm sáng tỏ phạm hạnh. Và phạm hạnh ấy, được gọi là `sātthaṃ` (có ý nghĩa) do sự thực hành và sự biểu hiện của chứng đắc; được gọi là `sabyañjanaṃ` (có văn tự) do sự học hỏi và sự biểu hiện của truyền thống (thánh điển); được gọi là `kevalaparipuṇṇaṃ` (viên mãn, trọn vẹn) do sự kết hợp với năm pháp uẩn gồm giới v.v...; được gọi là `parisuddhaṃ` (thanh tịnh) do không có phiền não, do được tiến hành với mục đích giải thoát, và do không màng đến lợi lộc thế gian; được gọi là `brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) do sự thực hành của các bậc Phạm thiên, tức là chư Phật, Độc Giác Phật, và Thinh Văn của Phật, theo ý nghĩa là cao quý. Do đó cũng được nói rằng: "Ngài thuyết pháp toàn thiện ở phần đầu... Ngài tuyên thuyết phạm hạnh."

සාධු ඛො පනාති සුන්දරං ඛො පන අත්ථාවහං සුඛාවහන්ති වුත්තං හොති. තථාරූපානං අරහතන්ති යථාරූපො සො භව ගොතමො, එවරූපානං යථාභුච්චගුණාධිගමෙන ලොකෙ අරහන්තොති ලද්ධසද්දානං අරහතං. දස්සනං හොතීති පසාදසොම්මානි අක්ඛීනි උම්මීලිත්වා ‘‘දස්සනමත්තම්පි සාධු හොතී’’ති එවං අජ්ඣාසයං කත්වා අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති.

(Câu) "Sādhu kho pana" (Thật là tốt đẹp thay) có nghĩa là: "Thật là tuyệt vời, mang lại lợi ích, mang lại hạnh phúc." (Trong câu) "Tathārūpānaṃ arahataṃ" (đối với các bậc A-la-hán như vậy), (nghĩa là) Tôn giả Gotama có những phẩm chất như thế nào, thì (đây là nói về) các bậc A-la-hán có những phẩm chất như vậy, những vị đã có được niềm tin trong thế gian rằng (các ngài) là bậc A-la-hán do đã chứng đắc các phẩm chất chân thật. (Câu) "dassanaṃ hoti" (có sự diện kiến) (có nghĩa là) sau khi đã khởi lên ý hướng như vầy: "Chỉ cần được nhìn thấy thôi cũng đã là tốt đẹp rồi", (nghĩ vậy rồi) mở to đôi mắt trong sáng và dịu hiền, (nên có câu) "Rồi bà-la-môn Verañja đi đến chỗ Đức Thế Tôn".

2. යෙනාති භුම්මත්ථෙ කරණවචනං. තස්මා යත්ථ භගවා තත්ථ උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යෙන වා කාරණෙන භගවා දෙවමනුස්සෙහි උපසඞ්කමිතබ්බො, තෙන කාරණෙන උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. කෙන ච කාරණෙන භගවා උපසඞ්කමිතබ්බො? නානප්පකාරගුණවිසෙසාධිගමාධිප්පායෙන, සාදුඵලූපභොගාධිප්පායෙන දිජගණෙහි නිච්චඵලිතමහාරුක්ඛො විය. උපසඞ්කමීති ච ගතොති වුත්තං හොති. උපසඞ්කමිත්වාති උපසඞ්කමනපරියොසානදීපනං. අථ වා එවං ගතො තතො ආසන්නතරං ඨානං භගවතො සමීපසඞ්ඛාතං ගන්ත්වාතිපි වුත්තං හොති.

2. Trong câu `Yena`, đây là công cụ cách (karaṇavacanaṃ) theo nghĩa vị trí cách (bhummatthe). Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Nơi nào có đức Thế Tôn, (vị ấy) đã đi đến nơi ấy’. Hoặc, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Vì lý do nào mà đức Thế Tôn là bậc đáng được chư thiên và nhân loại đi đến, vì lý do ấy (vị ấy) đã đi đến’. Và vì lý do nào đức Thế Tôn là bậc đáng được đi đến? (Vì) với ý muốn chứng đắc các phẩm chất đặc biệt nhiều loại khác nhau, cũng giống như đàn chim (đi đến) cây đại thọ luôn sai quả với ý muốn hưởng dụng những trái ngọt ngon. Và (từ) `upasaṅkami` có nghĩa là ‘đã đi’. (Từ) `Upasaṅkamitvā` chỉ sự kết thúc của việc đi đến. Hoặc là, cũng có nghĩa là: ‘Sau khi đã đi như vậy, từ nơi đó lại đi đến một nơi gần hơn, được gọi là vùng lân cận của đức Thế Tôn’.

භගවතා සද්ධිං සම්මොදීති යථා ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තො භගවා තෙන, එවං සොපි භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදො අහොසි, සීතොදකං විය උණ්හොදකෙන සම්මොදිතං එකීභාවං අගමාසි. යාය ච ‘‘කච්චි, භො, ගොතම, ඛමනීයං; කච්චි යාපනීයං, කච්චි භොතො ගොතමස්ස, ච සාවකානඤ්ච අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරො’’තිආදිකාය කථාය සම්මොදි, තං පීතිපාමොජ්ජසඞ්ඛාතං සම්මොදං ජනනතො සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො ච සම්මොදනීයං. අත්ථබ්‍යඤ්ජනමධුරතාය සුචිරම්පි කාලං සාරෙතුං නිරන්තරං පවත්තෙතුං අරහරූපතො සරිතබ්බභාවතො ච සාරණීයං, සුය්‍යමානසුඛතො වා සම්මොදනීයං, අනුස්සරියමානසුඛතො [Pg.101] සාරණීයං. තථා බ්‍යඤ්ජනපරිසුද්ධතාය සම්මොදනීයං, අත්ථපරිසුද්ධතාය සාරණීයන්ති. එවං අනෙකෙහි පරියායෙහි සම්මොදනීයං සාරණීයං කථං වීතිසාරෙත්වා පරියොසාපෙත්වා නිට්ඨාපෙත්වා යෙනත්ථෙන ආගතො තං පුච්ඡිතුකාමො එකමන්තං නිසීදි.

Câu `Bhagavatā saddhiṃ sammodī` (đã cùng đức Thế Tôn hàn huyên) có nghĩa là: Giống như đức Thế Tôn, trong khi hỏi về những điều như là sự kham nhẫn, đã (hàn huyên) với vị ấy, cũng vậy, vị ấy cũng đã có sự hoan hỷ tương đồng với đức Thế Tôn, đã đạt đến sự hòa hợp thành một thể thống nhất như nước lạnh được hòa với nước nóng. Và vị ấy đã hàn huyên bằng những lời lẽ nào, bắt đầu bằng: ‘Thưa Tôn giả Gotama, ngài có được kham nhẫn chăng? Ngài có được an ổn chăng? Thưa Tôn giả Gotama, ngài và các vị đệ tử có được ít bệnh, ít não, thân thể nhẹ nhàng, khỏe mạnh và an trú thoải mái chăng?’, (lời lẽ) ấy được gọi là `sammodanīya` (đáng hoan hỷ) vì nó làm phát sinh sự hoan hỷ được gọi là hỷ và duyệt, và vì nó thích hợp để hoan hỷ. (Lời lẽ ấy) được gọi là `sāraṇīya` (đáng ghi nhớ) vì sự ngọt ngào của ý nghĩa và văn tự, vì có hình thức thích hợp để ghi nhớ và tiếp nối không gián đoạn trong một thời gian dài, và vì bản chất đáng được ghi nhớ. Hoặc, (lời lẽ ấy) là `sammodanīya` vì đem lại sự an lạc khi được nghe, là `sāraṇīya` vì đem lại sự an lạc khi được tưởng nhớ. Tương tự, (lời lẽ ấy) là `sammodanīya` vì sự trong sáng của văn tự, là `sāraṇīya` vì sự trong sáng của ý nghĩa. Sau khi đã kết thúc, hoàn tất, chấm dứt câu chuyện đáng hoan hỷ, đáng ghi nhớ theo nhiều phương diện như vậy, vì muốn hỏi về mục đích mà mình đã đến, (vị ấy) đã ngồi xuống một bên.

එකමන්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො ‘‘විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්තී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.70) විය. තස්මා යථා නිසින්නො එකමන්තං නිසින්නො හොති තථා නිසීදීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. භුම්මත්ථෙ වා එතං උපයොගවචනං. නිසීදීති උපාවිසි. පණ්ඩිතා හි පුරිසා ගරුට්ඨානියං උපසඞ්කමිත්වා ආසනකුසලතාය එකමන්තං නිසීදන්ති. අයඤ්ච තෙසං අඤ්ඤතරො, තස්මා එකමන්තං නිසීදි.

(Từ) `Ekamantaṃ` là một trạng từ trung tính (bhāvanapuṃsakaniddeso), giống như trong các câu như `visamaṃ candimasūriyā parivattantī`. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Vị ấy đã ngồi theo cách mà một người ngồi là ngồi một cách hợp lẽ’. Hoặc, đây là đối cách (upayogavacanaṃ) được dùng theo nghĩa vị trí cách (bhummatthe). `Nisīdi` có nghĩa là đã ngồi gần. Vì rằng những người có trí, sau khi đến gần một bậc đáng kính, do sự khéo léo trong việc chọn chỗ ngồi, họ ngồi xuống một bên. Và vị này là một trong số họ, do đó, (vị ấy) đã ngồi xuống một bên.

කථං නිසින්නො පන එකමන්තං නිසින්නො හොතීති? ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා. සෙය්‍යථිදං – අතිදූරං, අච්චාසන්නං, උපරිවාතං, උන්නතප්පදෙසං, අතිසම්මුඛං, අතිපච්ඡාති. අතිදූරෙ නිසින්නො හි සචෙ කථෙතුකාමො හොති උච්චාසද්දෙන කථෙතබ්බං හොති. අච්චාසන්නෙ නිසින්නො සඞ්ඝට්ටනං කරොති. උපරිවාතෙ නිසින්නො සරීරගන්ධෙන බාධති. උන්නතප්පදෙසෙ නිසින්නො අගාරවං පකාසෙති. අතිසම්මුඛා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති, චක්ඛුනා චක්ඛුං ආහච්ච දට්ඨබ්බං හොති. අතිපච්ඡා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති ගීවං පසාරෙත්වා දට්ඨබ්බං හොති. තස්මා අයම්පි එතෙ ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා නිසීදි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’ති.

Nhưng thế nào là một người ngồi được gọi là ‘ngồi một bên’? (Là) sau khi đã tránh sáu lỗi của việc ngồi. Chúng là: quá xa, quá gần, ở đầu hướng gió, ở nơi quá cao, ở ngay phía trước, và ở ngay phía sau. Vì rằng người ngồi quá xa, nếu muốn nói chuyện, sẽ phải nói bằng giọng lớn. Người ngồi quá gần sẽ gây ra sự va chạm. Người ngồi ở đầu hướng gió sẽ làm phiền bởi mùi cơ thể. Người ngồi ở nơi quá cao thể hiện sự bất kính. Người ngồi ngay phía trước, nếu muốn nhìn, sẽ phải nhìn bằng cách mắt đối mắt. Người ngồi ngay phía sau, nếu muốn nhìn, sẽ phải vươn cổ để nhìn. Do đó, vị này cũng đã ngồi xuống sau khi tránh sáu lỗi của việc ngồi này. Vì thế, đã được nói rằng: ‘đã ngồi xuống một bên’.

එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොචාති එතන්ති ඉදානි වත්තබ්බමත්ථං දස්සෙති. දකාරො පදසන්ධිකරො. අවොචාති අභාසි. සුතං මෙතන්ති සුතං මෙ එතං, එතං මයා සුතන්ති ඉදානි වත්තබ්බමත්ථං දස්සෙති. භො ගොතමාති භගවන්තං ගොත්තෙන ආලපති.

Trong câu `Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca`, (từ) `etaṃ` chỉ ra ý nghĩa sắp được nói đến. Phụ âm `da` có tác dụng nối âm. `Avoca` có nghĩa là ‘đã nói’. (Trong câu) `Sutaṃ me taṃ` có nghĩa là `sutaṃ me etaṃ` (điều này đã được tôi nghe), `etaṃ mayā sutaṃ` (điều này tôi đã nghe), nó chỉ ra ý nghĩa sắp được nói đến. (Câu) `Bho gotama` là gọi đức Thế Tôn bằng tên dòng họ.

ඉදානි යං තෙන සුතං – තං දස්සෙන්තො න සමණො ගොතමොති එවමාදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – බ්‍රාහ්මණෙති ජාතිබ්‍රාහ්මණෙ. ජිණ්ණෙති ජජ්ජරීභූතෙ ජරාය ඛණ්ඩිච්චාදිභාවං ආපාදිතෙ. වුඩ්ඪෙති අඞ්ගපච්චඞ්ගානං වුඩ්ඪිමරියාදප්පත්තෙ. මහල්ලකෙති ජාතිමහල්ලකතාය සමන්නාගතෙ, චිරකාලප්පසුතෙති වුත්තං හොති. අද්ධගතෙති අද්ධානං ගතෙ[Pg.102], ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ අතීතෙති අධිප්පායො. වයො අනුප්පත්තෙති පච්ඡිමවයං සම්පත්තෙ, පච්ඡිමවයො නාම වස්සසතස්ස පච්ඡිමො තතියභාගො.

Bây giờ, để trình bày điều mà vị ấy đã nghe, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng `na samaṇo gotamo`. Sau đây là phần giải thích các từ không rõ nghĩa: `brāhmaṇe` có nghĩa là các vị bà-la-môn do sanh. `Jiṇṇe` (già yếu) có nghĩa là đã trở nên suy tàn, đã bị tuổi già làm cho đến tình trạng răng rụng, v.v. `Vuḍḍhe` (trưởng lão) có nghĩa là đã đạt đến giới hạn tăng trưởng của các chi lớn và nhỏ. `Mahallake` (cao niên) có nghĩa là đã có được sự lớn lao về mặt sinh trưởng, tức là đã được sinh ra từ lâu. `Addhagate` (đã đi hết đường đời) có nghĩa là đã đi một quãng đường dài; ý muốn nói là đã trải qua hai hoặc ba triều vua. `Vayo anuppatte` (đã đến tuổi) có nghĩa là đã đạt đến giai đoạn cuối của cuộc đời; giai đoạn cuối của cuộc đời là một phần ba cuối cùng của một trăm năm.

අපිච – ජිණ්ණෙති පොරාණෙ, චිරකාලප්පවත්තකුලන්වයෙති වුත්තං හොති. වුඩ්ඪෙති සීලාචාරාදිගුණවුඩ්ඪියුත්තෙ. මහල්ලකෙති විභවමහත්තතාය සමන්නාගතෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ. අද්ධගතෙති මග්ගප්පටිපන්නෙ, බ්‍රාහ්මණානං වතචරියාදිමරියාදං අවීතික්කම්ම චරමානෙ. වයොඅනුප්පත්තෙති ජාතිවුඩ්ඪභාවං අන්තිමවයං අනුප්පත්තෙති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

Hơn nữa: `jiṇṇe` có nghĩa là cổ xưa, tức là thuộc dòng dõi đã tồn tại từ lâu đời. `Vuḍḍhe` có nghĩa là người có sự tăng trưởng về các phẩm chất như giới hạnh và tư cách. `Mahallake` có nghĩa là người có được sự lớn mạnh về tài sản, có nhiều của cải, nhiều tài sản. `Addhagate` có nghĩa là người đã đi vào con đường, đang thực hành mà không vượt qua giới hạn của các bổn phận và hạnh kiểm của bà-la-môn. `Vayoanuppatte` có nghĩa là đã đạt đến tuổi cuối cùng, là bậc trưởng thượng do sanh. Ở đây, nên hiểu sự liên kết ý nghĩa như vậy.

ඉදානි අභිවාදෙතීති එවමාදීනි ‘‘න සමණො ගොතමො’’ති එත්ථ වුත්තනකාරෙන යොජෙත්වා එවමත්ථතො වෙදිතබ්බානි – ‘‘න වන්දති වා, නාසනා වුට්ඨහති වා, නාපි ‘ඉධ භොන්තො නිසීදන්තූ’ති එවං ආසනෙන වා උපනිමන්තෙතී’’ති. එත්ථ හි වා සද්දො විභාවනෙ නාම අත්ථෙ, ‘‘රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’තිආදීසු විය. එවං වත්වා අථ අත්තනො අභිවාදනාදීනි අකරොන්තං භගවන්තං දිස්වා ආහ – ‘‘තයිදං භො ගොතම තථෙවා’’ති. යං තං මයා සුතං – තං තථෙව, තං සවනඤ්ච මෙ දස්සනඤ්ච සංසන්දති සමෙති, අත්ථතො එකීභාවං ගච්ඡති. ‘‘න හි භවං ගොතමො…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’’ති එවං අත්තනා සුතං දිට්ඨෙන නිගමෙත්වා නින්දන්තො ආහ – ‘‘තයිදං භො ගොතම න සම්පන්නමෙවා’’ති තං අභිවාදනාදීනං අකරණං න යුත්තමෙව.

Bây giờ, những (từ) bắt đầu là abhivādeti (đảnh lễ) ở đây trong câu ‘sa-môn Gotama không’ nên được hiểu về mặt ý nghĩa như vầy bằng cách kết hợp với chữ ‘na’ đã được nói đến: ‘(Ngài) không đảnh lễ, hoặc không đứng dậy khỏi chỗ ngồi, hoặc cũng không mời bằng chỗ ngồi rằng: ‘Xin quý vị hãy ngồi ở đây.’’ Quả vậy, ở đây từ vā có nghĩa là sự làm rõ, giống như trong các câu bắt đầu là ‘sắc là thường hay vô thường.’ Sau khi nói như vậy, rồi thấy đức Thế Tôn không thực hiện các (hành vi) như là đảnh lễ đối với mình, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài Gotama, điều ấy đúng là như vậy.’ Điều mà tôi đã nghe được – điều ấy đúng là như vậy, điều nghe được và điều thấy được của tôi ăn khớp với nhau, tương hợp với nhau, trở thành một về mặt ý nghĩa. Sau khi kết luận điều mình đã nghe với điều đã thấy như vầy: ‘Quả vậy, ngài Gotama không … mời bằng chỗ ngồi,’ trong lúc khiển trách, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài Gotama, điều này quả thật không phải phép,’ (nghĩa là) việc không thực hiện các (hành vi) như là đảnh lễ ấy quả thật không thích hợp.

අථස්ස භගවා අත්තුක්කංසනපරවම්භනදොසං අනුපගම්ම කරුණාසීතලහදයෙන තං අඤ්ඤාණං විධමිත්වා යුත්තභාවං දස්සෙතුකාමො ආහ – ‘‘නාහං තං බ්‍රාහ්මණ …පෙ… මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’’ති. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – ‘‘අහං, බ්‍රාහ්මණ, අප්පටිහතෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙන්තොපි තං පුග්ගලං එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ න පස්සාමි, යමහං අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අනච්ඡරියං වා එතං, ය්වාහං අජ්ජ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො එවරූපං නිපච්චකාරාරහං පුග්ගලං න පස්සාමි. අපිච ඛො යදාපාහං සම්පතිජාතොව උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා සකලං දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙසිං; තදාපි එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ තං පුග්ගලං න පස්සාමි, යමහං [Pg.103] අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අථ ඛො මං සොළසකප්පසහස්සායුකො ඛීණාසවමහාබ්‍රහ්මාපි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ත්වං ලොකෙ මහාපුරිසො, ත්වං සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගො ච ජෙට්ඨො ච සෙට්ඨො ච, නත්ථි තයා උත්තරිතරො’’ති සඤ්ජාතසොමනස්සො පතිනාමෙසි; තදාපි චාහං අත්තනා උත්තරිතරං අපස්සන්තො ආසභිං වාචං නිච්ඡාරෙසිං – ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්සා’’ති. එවං සම්පතිජාතස්සපි මය්හං අභිවාදනාදිරහො පුග්ගලො නත්ථි, ස්වාහං ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො කං අභිවාදෙය්‍යං වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. තස්මා ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, මා තථාගතෙ එවරූපං නිපච්චකාරං පත්ථයිත්ථ. යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අභිවාදෙය්‍ය වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍ය, මුද්ධාපි තස්ස පුග්ගලස්ස රත්තිපරියොසානෙ පරිපාකසිථිලබන්ධනං වණ්ටා පවුත්තතාලඵලමිව ගීවතො පච්ඡිජ්ජිත්වා සහසාව භූමියං විපතෙය්‍යාති.

Bấy giờ, đức Thế Tôn, không vướng vào lỗi lầm tự tán dương và chê bai người khác, với tâm mát lạnh do lòng bi mẫn, vì muốn xua tan sự vô minh ấy và chỉ ra điều thích hợp, đã nói: ‘Này Bà-la-môn, Ta không … đầu của vị ấy cũng sẽ vỡ tung.’ Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: ‘Này Bà-la-môn, Ta, dù nhìn với nhãn quan toàn giác không bị ngăn che, cũng không thấy trong thế gian này với các loại chúng sanh gồm cả chư thiên một người nào mà Ta nên đảnh lễ, hoặc đứng dậy chào đón, hoặc mời bằng chỗ ngồi. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, rằng Ta, người hôm nay đã đạt đến toàn giác, lại không thấy một người nào như vậy đáng được cung kính. Hơn nữa, khi Ta vừa mới đản sanh, đi bảy bước về phương bắc và nhìn khắp toàn thể mười ngàn thế giới; ngay cả khi ấy, Ta cũng không thấy trong thế gian này với các loại chúng sanh gồm cả chư thiên một người nào mà Ta nên đảnh lễ, hoặc đứng dậy chào đón, hoặc mời bằng chỗ ngồi. Trái lại, vị Đại Phạm Thiên lậu tận, có tuổi thọ mười sáu ngàn đại kiếp, cũng đã chắp tay và hoan hỷ tôn vinh Ta rằng: ‘Ngài là bậc đại nhân trong thế gian, Ngài là bậc tối thượng, bậc tối trưởng, và bậc tối thắng của thế gian cùng với chư thiên, không có ai ưu việt hơn Ngài;’ và ngay cả khi ấy, Ta, vì không thấy ai ưu việt hơn mình, đã thốt lên lời nói như sư tử hống: ‘Ta là bậc tối thượng trong thế gian, Ta là bậc tối trưởng trong thế gian, Ta là bậc tối thắng trong thế gian.’ Như vậy, ngay cả đối với Ta vừa mới đản sanh cũng không có người nào đáng được đảnh lễ v.v..., Ta đây, bây giờ đã đạt đến toàn giác, thì nên đảnh lễ ai, … hoặc mời bằng chỗ ngồi? Vì thế, này Bà-la-môn, ông chớ mong đợi sự cung kính như vậy nơi Như Lai. Quả vậy, này Bà-la-môn, nếu Như Lai đảnh lễ, … hoặc mời bằng chỗ ngồi một người nào, thì đầu của người ấy, vào cuối đêm, cũng sẽ lìa khỏi cổ và rơi xuống đất một cách đột ngột, giống như quả thốt nốt chín muồi có cuống lỏng lẻo rơi khỏi cành.’

3. එවං වුත්තෙපි බ්‍රාහ්මණො දුප්පඤ්ඤතාය තථාගතස්ස ලොකෙ ජෙට්ඨභාවං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං තං වචනං අසහමානො ආහ – ‘‘අරසරූපො භවං ගොතමො’’ති. අයං කිරස්ස අධිප්පායො – යං ලොකෙ අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මං ‘‘සාමග්ගිරසො’’ති වුච්චති, තං භොතො ගොතමස්ස නත්ථි, තස්මා අරසරූපො භවං ගොතමො, අරසජාතිකො අරසසභාවොති. අථස්ස භගවා චිත්තමුදුභාවජනනත්ථං උජුවිපච්චනීකභාවං පරිහරන්තො අඤ්ඤථා තස්ස වචනස්සත්ථං අත්තනි සන්දස්සෙන්තො ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස බ්‍රාහ්මණ පරියායො’’තිආදිමාහ.

3. Dù đã được nói như vậy, vị Bà-la-môn do trí tuệ kém cỏi, không nhận thấy được địa vị tối trưởng của Như Lai trong thế gian, chỉ đơn thuần không thể chấp nhận lời nói ấy, đã nói: ‘Ngài Gotama là người vô vị.’ Ý định của vị ấy dường như là thế này: Việc đảnh lễ, đứng dậy chào đón, chắp tay, hành vi kính trọng ở trong đời được gọi là ‘hương vị của sự hòa hợp,’ điều đó ngài Gotama không có, do đó ngài Gotama là người vô vị, thuộc loại vô vị, có bản chất vô vị. Bấy giờ, đức Thế Tôn, nhằm làm cho tâm của vị ấy trở nên mềm mại, trong khi tránh sự đối kháng trực tiếp, trong khi chỉ ra ý nghĩa của lời nói ấy theo một cách khác nơi chính mình, đã nói những lời bắt đầu là: ‘Này Bà-la-môn, quả thật có lý do này.’

තත්ථ පරියායොති කාරණං; අයඤ්හි පරියායසද්දො දෙසනා-වාර-කාරණෙසු වත්තති. ‘‘මධුපිණ්ඩිකපරියායොත්වෙව නං ධාරෙහී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.205) හි එස දෙසනායං වත්තති. ‘‘කස්ස නු ඛො, ආනන්ද, අජ්ජ පරියායො භික්ඛුනියො ඔවදිතු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 3.398) වාරෙ. ‘‘සාධු, භන්තෙ, භගවා අඤ්ඤං පරියායං ආචික්ඛතු, යථායං භික්ඛුසඞ්ඝො අඤ්ඤාය සණ්ඨහෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 164) කාරණෙ. ස්වායමිධ කාරණෙ වත්තති. තස්මා එත්ථ එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එතං කාරණං; යෙන කාරණෙන මං ‘‘අරසරූපො [Pg.104] භවං ගොතමො’’ති වදමානො පුග්ගලො සම්මා වදෙය්‍ය, අවිතථවාදීති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡෙය්‍ය. කතමො පන සොති? යෙ තෙ බ්‍රාහ්මණ රූපරසා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බරසා තෙ තථාගතස්ස පහීනාති. කිං වුත්තං හොති? යෙ තෙ ජාතිවසෙන වා උපපත්තිවසෙන වා සෙට්ඨසම්මතානම්පි පුථුජ්ජනානං රූපාරම්මණාදීනි අස්සාදෙන්තානං අභිනන්දන්තානං රජ්ජන්තානං උප්පජ්ජන්ති කාමසුඛස්සාදසඞ්ඛාතා රූපරසසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බරසා, යෙ ඉමං ලොකං ගීවාය බන්ධිත්වා විය ආවිඤ්ඡන්ති, වත්ථාරම්මණාදිසාමග්ගියඤ්ච උප්පන්නත්තා සාමග්ගිරසාති වුච්චන්ති, තෙ සබ්බෙපි තථාගතස්ස පහීනාති. මය්හං පහීනාති වත්තබ්බෙපි මමාකාරෙන අත්තානං අනුක්ඛිපන්තො ධම්මං දෙසෙති. දෙසනාවිලාසො වා එස භගවතො.

Ở đây, pariyāya có nghĩa là lý do; quả vậy, từ pariyāya này được dùng trong các nghĩa: bài thuyết giảng, phiên lượt, và lý do. Quả vậy, trong các câu bắt đầu là ‘Hãy ghi nhớ nó là bài thuyết giảng Madhupiṇḍika,’ từ này được dùng với nghĩa là bài thuyết giảng. Trong các câu bắt đầu là ‘Thưa ngài Ānanda, hôm nay đến phiên ai giáo giới các vị tỳ-khưu-ni,’ (nó được dùng) với nghĩa là phiên lượt. Trong các câu bắt đầu là ‘Bạch Thế Tôn, mong thay, Thế Tôn hãy chỉ dạy một lý do khác, để Tăng chúng này có thể đứng vững trong thắng trí,’ (nó được dùng) với nghĩa là lý do. Từ này ở đây được dùng với nghĩa là lý do. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: Này Bà-la-môn, quả thật có lý do đó; do lý do ấy mà một người khi nói về Ta rằng ‘ngài Gotama là người vô vị’ sẽ nói một cách đúng đắn, sẽ được xem là người nói lời chân thật. Và đó là gì? Này Bà-la-môn, những vị liên quan đến sắc… những vị liên quan đến xúc, những thứ ấy đã được Như Lai từ bỏ. Điều gì đã được nói ra? Những vị liên quan đến sắc, thanh, hương, vị, xúc được gọi là sự thưởng thức khoái lạc của dục trần, vốn sanh khởi nơi các phàm phu, ngay cả những người được xem là cao quý do dòng dõi hay do sự tái sanh, khi họ nếm trải, vui thích, và tham đắm các đối tượng như sắc v.v...; những vị ấy lôi kéo thế gian này như thể trói vào cổ; và chúng được gọi là ‘hương vị của sự hòa hợp’ vì chúng sanh khởi trong sự hòa hợp của căn, trần, v.v...; tất cả những thứ ấy đã được Như Lai từ bỏ. Mặc dù có thể nói là ‘đã được Ta từ bỏ,’ Ngài thuyết giảng Chánh pháp mà không đề cao bản thân bằng cách nói ‘của tôi.’ Hoặc đây là vẻ đẹp trong cách thuyết giảng của đức Thế Tôn.

තත්ථ පහීනාති චිත්තසන්තානතො විගතා ජහිතා වා. එතස්මිං පනත්ථෙ කරණෙ සාමිවචනං දට්ඨබ්බං. අරියමග්ගසත්ථෙන උච්ඡින්නං තණ්හාවිජ්ජාමයං මූලමෙතෙසන්ති උච්ඡින්නමූලා. තාලවත්ථු විය නෙසං වත්ථු කතන්ති තාලාවත්ථුකතා. යථා හි තාලරුක්ඛං සමූලං උද්ධරිත්වා තස්ස වත්ථුමත්තෙ තස්මිං පදෙසෙ කතෙ න පුන තස්ස තාලස්ස උප්පත්ති පඤ්ඤායති; එවං අරියමග්ගසත්ථෙන සමූලෙ රූපාදිරසෙ උද්ධරිත්වා තෙසං පුබ්බෙ උප්පන්නපුබ්බභාවෙන වත්ථුමත්තෙ චිත්තසන්තානෙ කතෙ සබ්බෙපි තෙ ‘‘තාලාවත්ථුකතා’’ති වුච්චන්ති. අවිරූළ්හිධම්මත්තා වා මත්ථකච්ඡින්නතාලො විය කතාති තාලාවත්ථුකතා. යස්මා පන එවං තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා හොන්ති, යථා නෙසං පච්ඡාභාවො න හොති, තථා කතා හොන්ති; තස්මා ආහ – ‘‘අනභාවංකතා’’ති. අයඤ්හෙත්ථ පදච්ඡෙදො – අනුඅභාවං කතා අනභාවංකතාති. ‘‘අනභාවං ගතා’’තිපි පාඨො, තස්ස අනුඅභාවං ගතාති අත්ථො. තත්ථ පදච්ඡෙදො අනුඅභාවං ගතා අනභාවං ගතාති, යථා අනුඅච්ඡරියා අනච්ඡරියාති. ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති අනාගතෙ අනුප්පජ්ජනකසභාවා. යෙ හි අභාවං ගතා, තෙ පුන කථං උප්පජ්ජිස්සන්ති? තෙනාහ – ‘‘අනභාවං ගතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා’’ති.

Ở đây, (được đoạn trừ) có nghĩa là đã lìa khỏi, hay đã từ bỏ khỏi dòng tương tục của tâm. Hơn nữa, trong ý nghĩa này, nên hiểu sở hữu cách được dùng với nghĩa công cụ cách. (Có gốc rễ đã bị chặt đứt) là những pháp có gốc rễ là tham ái và vô minh đã bị chặt đứt bằng thanh gươm Thánh đạo. (Được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt) là những pháp có nền tảng đã được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt. Ví như khi cây thốt nốt đã được nhổ lên tận gốc rễ và nơi chốn ấy chỉ còn là nền đất của nó, thì sự sanh khởi của cây thốt nốt ấy không còn được nhận thấy nữa; tương tự như vậy, khi các vị của sắc v.v... đã được nhổ lên tận gốc rễ bằng thanh gươm Thánh đạo và dòng tương tục của tâm chỉ còn là nền đất do sự kiện chúng đã từng sanh khởi trước đây, thì tất cả các pháp ấy được gọi là ‘được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt’. Hoặc, (được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt) là được làm cho giống như cây thốt nốt bị chặt ngọn, do có đặc tính không tăng trưởng. Hơn nữa, vì đã được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt như vậy, chúng được làm cho không còn hiện hữu trong tương lai, tức là chúng được làm cho theo cách mà sự hiện hữu về sau của chúng không còn nữa; do đó, Ngài nói: ‘được làm cho không còn hiện hữu trong tương lai’. Và ở đây, sự phân chia từ là: anu-abhāvaṃ katā thành anabhāvaṃkatā. Cũng có dị bản là ‘anabhāvaṃ gatā’, nghĩa là đã đi đến chỗ không còn hiện hữu trong tương lai. Ở đó, sự phân chia từ là anu-abhāvaṃ gatā thành anabhāvaṃ gatā, giống như anu-acchariyā thành anacchariyā. (Có pháp không sanh khởi trong tương lai) có nghĩa là có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Vì những gì đã đi đến chỗ không còn hiện hữu, làm sao chúng có thể sanh khởi trở lại? Do đó, Ngài nói: ‘đã đi đến chỗ không còn hiện hữu trong tương lai, có pháp không sanh khởi trong tương lai’.

අයං ඛො බ්‍රාහ්මණ පරියායොති ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, කාරණං යෙන මං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය ‘‘අරසරූපො සමණො ගොතමො’’ති. නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසීති යඤ්ච ඛො ත්වං සන්ධාය වදෙසි, සො පරියායො න හොති. කස්මා පන භගවා එවමාහ? නනු එවං වුත්තෙ [Pg.105] යො බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො සාමග්ගිරසො තස්ස අත්තනි විජ්ජමානතා අනුඤ්ඤාතා හොතීති. වුච්චතෙ, න හොති. යො හි තං සාමග්ගිරසං කාතුං භබ්බො හුත්වා න කරොති, සො තදභාවෙන අරසරූපොති වත්තබ්බො භවෙය්‍ය. භගවා පන අභබ්බොව එතං කාතුං, තෙනස්ස කරණෙ අභබ්බතං පකාසෙන්තො ආහ – ‘‘නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති. යං පරියායං සන්ධාය ත්වං මං ‘‘අරසරූපො’’ති වදෙසි, සො අම්හෙසු නෙව වත්තබ්බොති.

‘Này Bà-la-môn, đây chính là lý do’ có nghĩa là: Này Bà-la-môn, đây chính là nguyên nhân mà do đó một người nói đúng sự thật có thể nói về ta rằng: ‘Sa-môn Gotama là người không có hương vị’. ‘Nhưng không phải là điều mà ngươi nhắm đến để nói’ có nghĩa là: Và lý do mà ngươi nhắm đến để nói thì không phải vậy. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại nói như vậy? Chẳng phải khi nói như vậy là đã thừa nhận sự tồn tại nơi chính mình về cái vị hòa hợp mà vị Bà-la-môn đã nói đến sao? Xin thưa, không phải vậy. Vì rằng, người nào có khả năng tạo ra vị hòa hợp ấy mà không làm, người ấy do sự không có vị ấy có thể được gọi là ‘người không có hương vị’. Nhưng Đức Thế Tôn vốn không có khả năng để làm việc ấy, do đó để tuyên bố sự không có khả năng trong việc làm ấy, Ngài đã nói: ‘Nhưng không phải là điều mà ngươi nhắm đến để nói’. Lý do mà ngươi nhắm đến để gọi ta là ‘người không có hương vị’, lý do ấy không thể được nói đến đối với chúng ta.

4. එවං බ්‍රාහ්මණො අත්තනා අධිප්පෙතං අරසරූපතං ආරොපෙතුං අසක්කොන්තො අථාපරං නිබ්භොගො භවං ගොතමොතිආදිමාහ. සබ්බපරියායෙසු චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව යොජනක්කමං විදිත්වා සන්ධාය භාසිතමත්තං එවං වෙදිතබ්බං. බ්‍රාහ්මණො තමෙව වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනකම්මාදිං ලොකෙ සාමග්ගිපරිභොගොති මඤ්ඤමානො තදභාවෙන භගවන්තං නිබ්භොගොති ආහ. භගවා පන ය්වායං රූපාදීසු සත්තානං ඡන්දරාගපරිභොගො තදභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති.

4. Như vậy, vị Bà-la-môn không thể áp đặt ý nghĩa ‘không có hương vị’ mà mình muốn, bèn nói điều khác là: ‘Tôn giả Gotama là người không hưởng thụ’ v.v... Và ở đây, trong tất cả các trường hợp, sau khi đã biết trình tự kết nối theo phương pháp đã nói, chỉ nên hiểu ý nghĩa được nói đến một cách ẩn ý như sau. Vị Bà-la-môn cho rằng chính hành động đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão ở đời là sự hưởng thụ hòa hợp, do không có điều đó nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người không hưởng thụ’. Còn Đức Thế Tôn, thấy rõ nơi chính mình sự không có sự hưởng thụ bằng tham dục của chúng sanh đối với sắc v.v..., nên đã chấp thuận một lý do khác nữa.

5. පුන බ්‍රාහ්මණො යං ලොකෙ වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං ලොකියා කරොන්ති තස්ස අකිරියං සම්පස්සමානො භගවන්තං අකිරියවාදොති ආහ. භගවා පන, යස්මා කායදුච්චරිතාදීනං අකිරියං වදති තස්මා, තං අකිරියවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්ථ ච කායදුච්චරිතන්ති පාණාතිපාත-අදින්නාදාන-මිච්ඡාචාරචෙතනා වෙදිතබ්බා. වචීදුච්චරිතන්ති මුසාවාද-පිසුණවාචා-ඵරුසවාචා-සම්ඵප්පලාපචෙතනා වෙදිතබ්බා. මනොදුච්චරිතන්ති අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදමිච්ඡාදිට්ඨියො වෙදිතබ්බා. ඨපෙත්වා තෙ ධම්මෙ, අවසෙසා අකුසලා ධම්මා ‘‘අනෙකවිහිතා පාපකා අකුසලා ධම්මා’’ති වෙදිතබ්බා.

5. Lại nữa, vị Bà-la-môn thấy rõ sự không làm hành động theo tập tục gia đình là đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão ở đời mà người đời thường làm, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người chủ trương không hành động’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng về sự không làm các thân ác hạnh v.v..., do đó, thấy rõ chủ trương không hành động ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. Và trong đó, (thân ác hạnh) nên được hiểu là các tư tâm sở sát sanh, trộm cắp, tà dâm. (Khẩu ác hạnh) nên được hiểu là các tư tâm sở nói dối, nói đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích. (Ý ác hạnh) nên được hiểu là tham lam, sân hận, tà kiến. Ngoại trừ các pháp ấy, các pháp bất thiện còn lại nên được hiểu là ‘nhiều loại pháp ác, bất thiện’.

6. පුන බ්‍රාහ්මණො තමෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ඉමං ‘‘ආගම්ම අයං ලොකතන්ති ලොකපවෙණී උච්ඡිජ්ජතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං උච්ඡෙදවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා අට්ඨසු ලොභසහගතචිත්තෙසු පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස ද්වීසු අකුසලචිත්තෙසු උප්පජ්ජමානකදොසස්ස ච අනාගාමිමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති. සබ්බාකුසලසම්භවස්ස පන නිරවසෙසස්ස මොහස්ස අරහත්තමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති. ඨපෙත්වා තෙ තයො, අවසෙසානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං යථානුරූපං චතූහි මග්ගෙහි [Pg.106] උච්ඡෙදං වදති; තස්මා තං උච්ඡෙදවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති.

6. Lại nữa, vị Bà-la-môn không thấy chính hành động đảnh lễ v.v... nơi Đức Thế Tôn, bèn cho rằng: ‘Do vị này mà truyền thống thế gian này, dòng dõi thế gian này bị đoạn tuyệt’, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người chủ trương đoạn diệt’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt bằng đạo Bất Lai đối với tham ái trong năm dục trưởng dưỡng trong tám tâm câu hữu với tham và đối với sân hận sanh khởi trong hai tâm bất thiện. Hơn nữa, Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt bằng đạo A-la-hán đối với si mê không còn dư sót, là nguồn gốc của mọi bất thiện. Ngoại trừ ba pháp ấy, Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt một cách tương xứng bằng bốn đạo đối với các pháp ác, bất thiện còn lại; do đó, thấy rõ chủ trương đoạn diệt ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa.

7. පුන බ්‍රාහ්මණො ‘‘ජිගුච්ඡති මඤ්ඤෙ සමණො ගොතමො ඉදං වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං, තෙන තං න කරොතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං ජෙගුච්ඡීති ආහ. භගවා පන යස්මා ජිගුච්ඡති කායදුච්චරිතාදීහි; කිං වුත්තං හොති? යඤ්ච තිවිධං කායදුච්චරිතං, යඤ්ච චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං, යඤ්ච තිවිධං මනොදුච්චරිතං, යා ච ඨපෙත්වා තානි දුච්චරිතානි අවසෙසානං ලාමකට්ඨෙන පාපකානං අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්ති සමාපජ්ජනා සමඞ්ගිභාවො, තං සබ්බම්පි ගූථං විය මණ්ඩනකජාතියො පුරිසො ජිගුච්ඡති හිරීයති, තස්මා තං ජෙගුච්ඡිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්ථ ‘‘කායදුච්චරිතෙනා’’ති උපයොගත්ථෙ කරණවචනං දට්ඨබ්බං.

7. Lại nữa, vị Bà-la-môn cho rằng: ‘Ta nghĩ rằng Sa-môn Gotama ghê tởm hành động theo tập tục gia đình là đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão, do đó ngài không làm việc ấy’, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người hay ghê tởm’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài ghê tởm các thân ác hạnh v.v...; điều gì đã được nói? Ba loại thân ác hạnh, bốn loại khẩu ác hạnh, ba loại ý ác hạnh, và sự đạt đến, sự thực hành, sự hội đủ các pháp ác vì chúng thấp kém, các pháp bất thiện vì chúng sanh từ sự không khéo léo, còn lại ngoài các ác hạnh ấy — tất cả những điều đó, Ngài ghê tởm và hổ thẹn giống như một người thích trang điểm ghê tởm phân, do đó, thấy rõ sự hay ghê tởm ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. Ở đây, trong câu ‘kāyaduccaritena’, nên hiểu công cụ cách được dùng với nghĩa đối cách.

8. පුන බ්‍රාහ්මණො තමෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘අයං ඉමං ලොකජෙට්ඨකකම්මං විනෙති විනාසෙති, අථ වා යස්මා එතං සාමීචිකම්මං න කරොති තස්මා අයං විනෙතබ්බො නිග්ගණ්හිතබ්බො’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං වෙනයිකොති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – විනයතීති විනයො, විනාසෙතීති වුත්තං හොති. විනයො එව වෙනයිකො, විනයං වා අරහතීති වෙනයිකො, නිග්ගහං අරහතීති වුත්තං හොති. භගවා පන, යස්මා රාගාදීනං විනයාය වූපසමාය ධම්මං දෙසෙති, තස්මා වෙනයිකො හොති. අයමෙව චෙත්ථ පදත්ථො – විනයාය ධම්මං දෙසෙතීති වෙනයිකො. විචිත්‍රා හි තද්ධිතවුත්ති! ස්වායං තං වෙනයිකභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති.

8. Lại nữa, vị Bà-la-môn ấy không thấy hành vi đảnh lễ v.v… nơi đức Thế Tôn, nên đã nghĩ rằng: “Vị này đã loại trừ, đã hủy hoại hành vi đối với bậc trưởng thượng ở đời. Hoặc là, vì vị này không thực hiện hành vi đúng đắn ấy, cho nên vị này đáng bị giáo huấn, đáng bị khiển trách,” rồi đã gọi đức Thế Tôn là ‘venayiko’ (người phá hoại kỷ cương). Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Vinayati’ (loại trừ) nên là ‘vinayo’ (sự loại bỏ), có nghĩa là ‘vināseti’ (hủy hoại). Chính ‘vinayo’ (người loại bỏ) là ‘venayiko.’ Hoặc là, ‘arahati vinayaṃ’ (đáng bị giáo huấn) nên là ‘venayiko,’ có nghĩa là ‘arahati niggahaṃ’ (đáng bị khiển trách). Còn đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng Chánh pháp để loại trừ, để làm cho lắng dịu các pháp như là tham ái v.v…, cho nên Ngài là bậc ‘venayiko’ (bậc giáo huấn). Và ở đây, đây chính là ý nghĩa của từ: “Ngài thuyết giảng Chánh pháp để loại trừ,” nên là ‘venayiko.’ Thật vậy, cách cấu tạo từ phái sinh (taddhita) thật là đa dạng! Vị ấy, trong khi thấy rõ trạng thái ‘venayiko’ ấy nơi chính mình, đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa.

9. පුන බ්‍රාහ්මණො යස්මා අභිවාදනාදීනි සාමීචිකම්මානි කරොන්තා වයොවුඩ්ඪෙ තොසෙන්ති හාසෙන්ති, අකරොන්තා පන තාපෙන්ති විහෙසෙන්ති දොමනස්සං නෙසං උප්පාදෙන්ති, භගවා ච තානි න කරොති; තස්මා ‘‘අයං වයොවුඩ්ඪෙ තපතී’’ති මඤ්ඤමානො සප්පුරිසාචාරවිරහිතත්තා වා ‘‘කපණපුරිසො අය’’න්ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං තපස්සීති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – තපතීති තපො, රොසෙති විහෙසෙතීති වුත්තං හොති, සාමීචිකම්මාකරණස්සෙතං නාමං. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ බ්‍යඤ්ජනානි අවිචාරෙත්වා ලොකෙ කපණපුරිසො ‘‘තපස්සී’’ති වුච්චති. භගවා පන යෙ අකුසලා ධම්මා ලොකං තපනතො තපනීයාති [Pg.107] වුච්චන්ති, තෙසං පහීනත්තා යස්මා තපස්සීති සඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්මා තං තපස්සිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්‍රායං පදත්ථො – තපන්තීති තපා, අකුසලධම්මානමෙතං අධිවචනං. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘ඉධ තප්පති පෙච්ච තප්පතී’’ති. තථා තෙ තපෙ අස්සි නිරස්සි පහාසි විද්ධංසෙසීති තපස්සී.

9. Lại nữa, vị Bà-la-môn nghĩ rằng: “Bởi vì những người thực hiện các hành vi đúng đắn như là đảnh lễ v.v… làm cho các bậc trưởng thượng được hài lòng, được hoan hỷ; còn những người không thực hiện thì làm cho các vị ấy bị phiền muộn, bị não hại, làm phát sanh sự buồn khổ cho các vị ấy, và đức Thế Tôn đã không thực hiện các hành vi ấy. Cho nên, vị này làm phiền muộn các bậc trưởng thượng.” Hoặc là, do vì không có hạnh của bậc chân nhân, nên đã nghĩ rằng: “Vị này là người khốn khổ,” rồi đã gọi đức Thế Tôn là ‘tapassī’ (người làm phiền muộn). Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Tapati’ (làm phiền muộn) nên là ‘tapo’ (sự phiền muộn), có nghĩa là ‘roseti viheseti’ (làm cho sân hận, não hại); đây là tên gọi của việc không thực hiện hành vi đúng đắn. ‘Tapo assa atthi’ (có sự phiền muộn) nên là ‘tapassī.’ Trong cách giải thích thứ hai, không cần phân tích từ ngữ, ở đời người khốn khổ được gọi là ‘tapassī.’ Còn đức Thế Tôn, những pháp bất thiện nào được gọi là ‘tapanīya’ (những thứ thiêu đốt) do vì thiêu đốt thế gian, vì Ngài đã đoạn trừ các pháp ấy, cho nên Ngài được kể là ‘tapassī’ (người đã thiêu đốt phiền não). Do đó, trong khi thấy rõ trạng thái ‘tapassī’ ấy nơi chính mình, Ngài đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Tapanti’ (chúng thiêu đốt) nên là ‘tapā,’ đây là tên gọi của các pháp bất thiện. Điều này cũng đã được nói đến rằng: “Đời này khổ, đời sau khổ.” Tương tự, ‘te tape assi nirassi pahāsi viddhaṃsesi’ (vị ấy đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã từ bỏ, đã phá hủy những thứ thiêu đốt ấy) nên là ‘tapassī.’

10. පුන බ්‍රාහ්මණො තං අභිවාදනාදිකම්මං දෙවලොකගබ්භසම්පත්තියා දෙවලොකපටිසන්ධිපටිලාභාය සංවත්තතීති මඤ්ඤමානො භගවති චස්ස අභාවං දිස්වා භගවන්තං අපගබ්භොති ආහ. කොධවසෙන වා භගවතො මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණෙ දොසං දස්සෙන්තොපි එවමාහ. තත්‍රායං පදත්ථො – ගබ්භතො අපගතොති අපගබ්භො, අභබ්බො දෙවලොකූපපත්තිං පාපුණිතුන්ති අධිප්පායො. හීනො වා ගබ්භො අස්සාති අපගබ්භො, දෙවලොකගබ්භපරිබාහිරත්තා ආයතිං හීනගබ්භපටිලාභභාගීති, හීනො වාස්ස මාතුකුච්ඡිම්හි ගබ්භවාසො අහොසීති අධිප්පායො. භගවතො පන යස්මා ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා අපගතා, තස්මා සො තං අපගබ්භතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්‍ර ච යස්ස ඛො බ්‍රාහ්මණ ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනාති එතෙසං පදානං එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – බ්‍රාහ්මණ, යස්ස පුග්ගලස්ස අනාගතෙ ගබ්භසෙය්‍යා, පුනබ්භවෙ ච අභිනිබ්බත්ති අනුත්තරෙන මග්ගෙන විහතකාරණත්තා පහීනාති. ගබ්භසෙය්‍යග්ගහණෙන චෙත්ථ ජලාබුජයොනි ගහිතා. පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තිග්ගහණෙන ඉතරා තිස්සොපි.

10. Lại nữa, vị Bà-la-môn nghĩ rằng: “Hành vi đảnh lễ v.v… ấy đưa đến sự thành tựu thai sanh ở cõi trời, đưa đến việc thành tựu sự tái sanh ở cõi trời,” và khi thấy sự không có hành vi ấy nơi đức Thế Tôn, ông ta đã gọi đức Thế Tôn là ‘apagabbho’ (người không có thai sanh). Hoặc là, do năng lực của sân, trong khi muốn chỉ ra lỗi lầm trong việc thọ sanh vào lòng mẹ của đức Thế Tôn, ông ta cũng đã nói như vậy. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Gabbhato apagato’ (xa lìa thai sanh) nên là ‘apagabbho,’ ý muốn nói là: “Không có khả năng đạt đến sự tái sanh ở cõi trời.” Hoặc là, ‘hīno gabbho assa’ (có thai sanh thấp kém) nên là ‘apagabbho,’ (ý là) do vì ở ngoài thai sanh cõi trời, nên trong tương lai sẽ có phần nhận được thai sanh thấp kém; hoặc ý muốn nói là: “Sự ở trong lòng mẹ của vị ấy đã là thấp kém.” Còn đối với đức Thế Tôn, vì trong tương lai sự nằm trong thai đã được xa lìa, cho nên, vị ấy trong khi thấy rõ trạng thái ‘apagabbha’ ấy nơi chính mình, đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa. Và ở đó, ý nghĩa của những từ: “Này Bà-la-môn, đối với người nào mà trong tương lai sự nằm trong thai, sự tái sanh trong đời sau đã được đoạn trừ” nên được hiểu như vầy: “Này Bà-la-môn, đối với người nào mà trong tương lai sự nằm trong thai và sự tái sanh trong đời sau đã được đoạn trừ do vì nguyên nhân đã bị phá hủy bởi đạo lộ vô thượng.” Và ở đây, bằng việc dùng từ ‘gabbhaseyyā’ (nằm trong thai), thai sanh (jalābujayoni) được bao hàm. Bằng việc dùng từ ‘punabbhavābhinibbatti’ (sự tái sanh trong đời sau), ba loại sanh còn lại cũng được bao hàm.

අපිච ගබ්භස්ස සෙය්‍යා ගබ්භසෙය්‍යා, පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යථා ච විඤ්ඤාණට්ඨිතීති වුත්තෙපි න විඤ්ඤාණතො අඤ්ඤා ඨිති අත්ථි, එවමිධාපි න ගබ්භතො අඤ්ඤා සෙය්‍යාති වෙදිතබ්බා. අභිනිබ්බත්ති ච නාම යස්මා පුනබ්භවභූතාපි අපුනබ්භවභූතාපි අත්ථි, ඉධ ච පුනබ්භවභූතා අධිප්පෙතා. තස්මා වුත්තං – ‘‘පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තී’’ති.

Hơn nữa, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: ‘Gabbhassa seyyā’ (sự nằm của thai) là ‘gabbhaseyyā;’ ‘punabbhavo eva abhinibbatti’ (chính sự tái sanh là sự phát sanh mới) là ‘punabbhavābhinibbatti.’ Và giống như khi nói ‘viññāṇaṭṭhiti’ (thức trú), không có sự trú nào khác ngoài thức; cũng vậy, ở đây nên biết rằng không có sự nằm nào khác ngoài thai. Và cái gọi là ‘abhinibbatti’ (sự phát sanh mới), vì có cả loại thuộc về tái sanh và loại không thuộc về tái sanh, và ở đây, loại thuộc về tái sanh được nhắm đến. Cho nên đã được nói rằng: “Chính sự tái sanh là sự phát sanh mới, (nên gọi là) sự phát sanh mới trong tái sanh.”

11. එවං ආගතකාලතො පට්ඨාය අරසරූපතාදීහි අට්ඨහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්තම්පි බ්‍රාහ්මණං භගවා ධම්මිස්සරො ධම්මරාජා ධම්මස්සාමී [Pg.108] තථාගතො අනුකම්පාය සීතලෙනෙව චක්ඛුනා ඔලොකෙන්තො යං ධම්මධාතුං පටිවිජ්ඣිත්වා දෙසනාවිලාසප්පත්තො හොති, තස්සා ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා විගතවලාහකෙ අන්තලික්ඛෙ සමබ්භුග්ගතො පුණ්ණචන්දො විය සරදකාලෙ සූරියො විය ච බ්‍රාහ්මණස්ස හදයන්ධකාරං විධමන්තො තානියෙව අක්කොසවත්ථූනි තෙන තෙන පරියායෙන අඤ්ඤථා දස්සෙත්වා, පුනපි අත්තනො කරුණාවිප්ඵාරං අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පියභාවෙන පටිලද්ධං, තාදිගුණලක්ඛණං පථවීසමචිත්තතං අකුප්පධම්මතඤ්ච පකාසෙන්තො ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො කෙවලං පලිතසිරඛණ්ඩදන්තවලිත්තචතාදීහි අත්තනො වුඩ්ඪභාවං සඤ්ජානාති, නො ච ඛො ජානාති අත්තානං ජාතියා අනුගතං ජරාය අනුසටං බ්‍යාධිනා අභිභූතං මරණෙන අබ්භාහතං වට්ටඛාණුභූතං අජ්ජ මරිත්වා පුන ස්වෙව උත්තානසයනදාරකභාවගමනීයං. මහන්තෙන ඛො පන උස්සාහෙන මම සන්තිකං ආගතො, තදස්ස ආගමනං සාත්ථකං හොතූ’’ති චින්තෙත්වා ඉමස්මිං ලොකෙ අත්තනො අප්පටිසමං පුරෙජාතභාවං දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි බ්‍රාහ්මණාතිආදිනා නයෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි.

11. Như vậy, đối với vị Bà-la-môn, người kể từ lúc đến đã mắng nhiếc bằng tám sự mắng nhiếc như là không có hương vị, không có hình sắc v.v…, đức Thế Tôn, bậc Tự Tại về Pháp, bậc Pháp Vương, bậc Pháp Chủ, bậc Như Lai, với lòng bi mẫn, trong khi nhìn với con mắt mát mẻ, do đã thâm nhập pháp giới nào mà Ngài đạt đến sự vẻ vang trong thuyết pháp, do đã khéo thâm nhập pháp giới ấy, giống như mặt trăng tròn đã mọc lên trên bầu trời không mây, và giống như mặt trời vào mùa thu, trong khi xua tan bóng tối trong tâm của vị Bà-la-môn, sau khi đã chỉ ra chính những sự mắng nhiếc ấy theo một cách khác bằng phương pháp này hay phương pháp khác, lại nữa, trong khi tuyên bố về sự lan tỏa lòng bi của chính mình, về tâm vững như đất và bản chất không sân hận là đặc tính của phẩm chất như vậy đã đạt được do không bị lay động bởi tám pháp thế gian, và trong khi suy nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn này chỉ nhận biết tuổi già của mình qua tóc bạc, răng rụng, da nhăn v.v…, chứ không biết rằng mình bị sanh theo đuổi, bị già bủa vây, bị bệnh chinh phục, bị chết tấn công, đã trở thành cọc nhọn của vòng luân hồi, hôm nay chết rồi ngày mai lại trở thành đứa trẻ nằm ngửa. Nhưng ông ta đã đến chỗ ta với nỗ lực lớn lao. Mong rằng sự đến của ông ta sẽ có kết quả,” và trong khi chỉ ra địa vị sanh trước, không ai sánh bằng của mình trong thế gian này, Ngài đã làm cho bài thuyết pháp cho vị Bà-la-môn được tăng trưởng theo phương pháp bắt đầu bằng: “Ví như, này Bà-la-môn…”

තත්ථ සෙය්‍යථාති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො; පීති සම්භාවනත්ථෙ; උභයෙනාපි යථා නාම බ්‍රාහ්මණාති දස්සෙති. කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වාති එත්ථ පන කිඤ්චාපි කුක්කුටියා වුත්තප්පකාරතො ඌනාධිකානිපි අණ්ඩානි හොන්ති, අථ ඛො වචනසිලිට්ඨතාය එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එවඤ්හි ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොති. තානස්සූති තානි අස්සු, භවෙය්‍යුන්ති වුත්තං හොති. කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානීති තාය ජනෙත්තියා කුක්කුටියා පක්ඛෙ පසාරෙත්වා තෙසං උපරි සයන්තියා සම්මා අධිසයිතානි. සම්මා පරිසෙදිතානීති කාලෙන කාලං උතුං ගණ්හාපෙන්තියා සුට්ඨු සමන්තතො සෙදිතානි, උස්මීකතානීති වුත්තං හොති. සම්මා පරිභාවිතානීති කාලෙන කාලං සුට්ඨු සමන්තතො භාවිතානි, කුක්කුටගන්ධං ගාහාපිතානීති වුත්තං හොති.

Ở đây, ‘seyyathā’ là một tiểu từ có nghĩa là ví dụ; ‘pi’ có nghĩa là nhấn mạnh; bằng cả hai từ này, Ngài chỉ ra ý nghĩa: ‘Này Bà-la-môn, ví như là’. Còn trong câu ‘tám, hoặc mười, hoặc mười hai trứng của gà mái’, mặc dù gà mái có thể có số trứng ít hơn hoặc nhiều hơn so với số lượng đã nói, nhưng nên hiểu rằng điều này được nói như vậy để cho lời nói được trôi chảy. Vì rằng, khi nói như vậy thì lời nói ở đời trở nên trôi chảy. ‘Tānassu’ là ‘tāni assu’, có nghĩa là ‘chúng nên là’. ‘Được gà mái ấp đúng cách’ có nghĩa là được ấp đúng cách bởi con gà mái mẹ ấy, khi nó dang cánh và nằm lên trên chúng. ‘Được sưởi ấm đúng cách’ có nghĩa là được sưởi ấm kỹ lưỡng khắp xung quanh bằng cách làm cho chúng hấp thụ hơi ấm theo từng thời điểm; có nghĩa là được làm cho có hơi ấm. ‘Được thấm nhuần đúng cách’ có nghĩa là được thấm nhuần kỹ lưỡng khắp xung quanh theo từng thời điểm; có nghĩa là được làm cho hấp thụ mùi gà.

ඉදානි යස්මා තාය කුක්කුටියා එවං තීහි පකාරෙහි තානි අණ්ඩානි පරිපාලියමානානි න පූතීනි හොන්ති. යොපි නෙසං අල්ලසිනෙහො සො පරියාදානං ගච්ඡති. කපාලං තනුකං හොති, පාදනඛසිඛා ච මුඛතුණ්ඩකඤ්ච ඛරං හොති, කුක්කුටපොතකා පරිපාකං ගච්ඡන්ති, කපාලස්ස තනුකත්තා බහිද්ධා ආලොකො අන්තො පඤ්ඤායති. අථ තෙ කුක්කුටපොතකා ‘‘චිරං [Pg.109] වත මයං සඞ්කුටිතහත්ථපාදා සම්බාධෙ සයිම්හ, අයඤ්ච බහි ආලොකො දිස්සති, එත්ථ දානි නො සුඛවිහාරො භවිස්සතී’’ති නික්ඛමිතුකාමා හුත්වා කපාලං පාදෙන පහරන්ති, ගීවං පසාරෙන්ති. තතො තං කපාලං ද්වෙධා භිජ්ජති, කුක්කුටපොතකා පක්ඛෙ විධුනන්තා තඞ්ඛණානුරූපං විරවන්තා නික්ඛමන්ති. එවං නික්ඛමන්තානඤ්ච නෙසං යො පඨමතරං නික්ඛමති සො ‘ජෙට්ඨො’ති වුච්චති. තස්මා භගවා තාය උපමාය අත්තනො ජෙට්ඨකභාවං සාධෙතුකාමො බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡි – ‘‘යො නු ඛො තෙසං කුක්කුටච්ඡාපකානං…පෙ… කින්ති ස්වස්ස වචනීයො’’ති. තත්ථ කුක්කුටච්ඡාපකානන්ති කුක්කුටපොතකානං. කින්ති ස්වස්ස වචනීයොති සො කින්ති වචනීයො අස්ස, කින්ති වත්තබ්බො භවෙය්‍ය ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වාති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

Bấy giờ, vì những quả trứng ấy được con gà mái ấy chăm sóc theo ba cách như vậy, nên chúng không bị ung. Chất nhờn ẩm ướt nào của chúng cũng cạn kiệt. Vỏ trứng trở nên mỏng, đầu móng chân và đầu mỏ trở nên cứng, gà con đạt đến độ trưởng thành, do vỏ trứng mỏng, ánh sáng bên ngoài được nhìn thấy ở bên trong. Khi ấy, những con gà con ấy, nghĩ rằng: ‘Ôi, chúng ta đã nằm trong nơi chật hẹp với chân tay co quắp đã lâu! Và ánh sáng này được thấy ở bên ngoài. Bây giờ, ở nơi đây, sự an trú thoải mái của chúng ta sẽ có,’ nên muốn thoát ra, chúng dùng chân mổ vào vỏ trứng, và duỗi cổ. Do đó, vỏ trứng ấy vỡ làm hai, gà con thoát ra, vừa vỗ cánh, vừa kêu một cách phù hợp với khoảnh khắc ấy. Và trong số những con thoát ra như vậy, con nào thoát ra trước nhất thì được gọi là ‘con cả’. Do đó, Đức Thế Tôn, muốn chứng minh địa vị trưởng thượng của mình bằng ví dụ ấy, đã hỏi vị Bà-la-môn: ‘Trong số những con gà con ấy… nên được gọi là gì?’. Ở đây, ‘kukkuṭacchāpakānaṃ’ có nghĩa là ‘của những con gà con’. ‘Kinti svassa vacanīyo’ có nghĩa là ‘nó nên được gọi là gì?’, ‘nó nên được gọi như thế nào, là con cả hay con út?’. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

තතො බ්‍රාහ්මණො ආහ – ‘‘ජෙට්ඨොතිස්ස භො ගොතම වචනීයො’’ති. භො, ගොතම, සො ජෙට්ඨො ඉති අස්ස වචනීයො. කස්මාති චෙ? සො හි නෙසං ජෙට්ඨො, තස්මා සො නෙසං වුඩ්ඪතරොති අත්ථො. අථස්ස භගවා ඔපම්මං සම්පටිපාදෙන්තො ආහ – ‘‘එවමෙව ඛො අහං බ්‍රාහ්මණා’’තිආදි. යථා සො කුක්කුටච්ඡාපකො ජෙට්ඨොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති; එවං අහම්පි අවිජ්ජාගතාය පජාය. අවිජ්ජාගතායාති අවිජ්ජා වුච්චති අඤ්ඤාණං, තත්ථ ගතාය. පජායාති සත්තාධිවචනමෙතං. තස්මා එත්ථ අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස අන්තො පවිට්ඨෙසු සත්තෙසූති එවං අත්ථො දට්ඨබ්බො. අණ්ඩභූතායාති අණ්ඩෙ භූතාය ජාතාය සඤ්ජාතාය. යථා හි අණ්ඩෙ නිබ්බත්තා එකච්චෙ සත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චන්ති; එවමයං සබ්බාපි පජා අවිජ්ජණ්ඩකොසෙ නිබ්බත්තත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චති. පරියොනද්ධායාති තෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසෙන සමන්තතො ඔනද්ධාය බද්ධාය වෙඨිතාය. අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වාති තං අවිජ්ජාමයං අණ්ඩකොසං භින්දිත්වා. එකොව ලොකෙති සකලෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අහමෙව එකො අදුතියො. අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති අනුත්තරන්ති උත්තරවිරහිතං සබ්බසෙට්ඨං. සම්මාසම්බොධින්ති සම්මා සාමඤ්ච බොධිං; අථ වා පසත්ථං සුන්දරඤ්ච බොධිං; බොධීති රුක්ඛොපි මග්ගොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි නිබ්බානම්පි වුච්චති. ‘‘බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො’’ති (මහාව. 1; උදා. 1) ච ‘‘අන්තරා ච ගයං අන්තරා ච බොධි’’න්ති (මහාව. 11; ම. නි. 1.285) ච ආගතට්ඨානෙසු හි රුක්ඛො බොධීති වුච්චති. ‘‘බොධි [Pg.110] වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති (චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121) ආගතට්ඨානෙ මග්ගො. ‘‘පප්පොති බොධිං වරභූරිමෙධසො’’ති (දී. නි. 3.217) ආගතට්ඨානෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ‘‘පත්වාන බොධිං අමතං අසඞ්ඛත’’න්ති ආගතට්ඨානෙ නිබ්බානං. ඉධ පන භගවතො අරහත්තමග්ගඤාණං අධිප්පෙතං. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්තිපි වදන්ති. අඤ්ඤෙසං අරහත්තමග්ගො අනුත්තරා බොධි හොති, න හොතීති? න හොති. කස්මා? අසබ්බගුණදායකත්තා. තෙසඤ්හි කස්සචි අරහත්තමග්ගො අරහත්තඵලමෙව දෙති, කස්සචි තිස්සො විජ්ජා, කස්සචි ඡ අභිඤ්ඤා, කස්සචි චතස්සො පටිසම්භිදා, කස්සචි සාවකපාරමිඤාණං. පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චෙකබොධිඤාණමෙව දෙති. බුද්ධානං පන සබ්බගුණසම්පත්තිං දෙති, අභිසෙකො විය රඤ්ඤො සබ්බලොකිස්සරියභාවං. තස්මා අඤ්ඤස්ස කස්සචිපි අනුත්තරා බොධි න හොතීති. අභිසම්බුද්ධොති අබ්භඤ්ඤාසිං පටිවිජ්ඣිං; පත්තොම්හි අධිගතොම්හීති වුත්තං හොති.

Sau đó, vị Bà-la-môn nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, nó nên được gọi là con cả.’ Thưa Tôn giả Gotama, nó nên được gọi là con cả. Nếu hỏi tại sao? Vì nó là con cả trong số chúng, do đó ý nghĩa là nó lớn nhất trong số chúng. Khi ấy, Đức Thế Tôn, trong khi kết nối ví dụ, đã nói: ‘Này Bà-la-môn, cũng vậy, Ta...’ v.v. Giống như con gà con ấy được xem là con cả; cũng vậy, Ta (là con cả) đối với chúng sanh đang chìm trong vô minh. ‘Avijjāgatāya’ có nghĩa là: vô minh được gọi là sự không biết, (chúng sanh) đang ở trong đó. ‘Pajā’ là từ đồng nghĩa với chúng sanh. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘trong số các chúng sanh đã đi vào bên trong vỏ trứng vô minh’. ‘Aṇḍabhūtāya’ có nghĩa là được sinh ra, được tạo ra, được hình thành trong trứng. Giống như một số chúng sanh sinh ra trong trứng được gọi là noãn sanh; cũng vậy, tất cả chúng sanh này, do được sinh ra trong vỏ trứng vô minh, nên được gọi là noãn sanh. ‘Pariyonaddhāya’ có nghĩa là bị bao bọc, bị trói buộc, bị quấn quanh khắp nơi bởi vỏ trứng vô minh ấy. ‘Avijjaṇḍakosaṃ padāletvā’ có nghĩa là phá vỡ vỏ trứng làm bằng vô minh ấy. ‘Ekova loke’ có nghĩa là: trong toàn thể thế giới chúng sanh, chỉ một mình Ta, không có người thứ hai. ‘(Ta đã) chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác’ có nghĩa là: ‘anuttaraṃ’ là không có gì cao hơn, tối thượng. ‘Sammāsambodhiṃ’ là sự giác ngộ một cách chân chánh và tự mình; hoặc là sự giác ngộ đáng tán thán và tốt đẹp; ‘bodhi’ được dùng để chỉ cây (Bồ-đề), Đạo, Toàn Giác Trí, và Niết-bàn. Vì rằng, trong các đoạn kinh được dẫn ra, ‘bodhi’ được dùng để chỉ cây, như trong ‘(Đức Phật) lần đầu tiên giác ngộ dưới cội cây Bồ-đề’ và ‘giữa Gayā và cây Bồ-đề’. Trong đoạn được dẫn ra, ‘bodhi được gọi là trí tuệ trong bốn đạo’, nó chỉ Đạo. Trong đoạn được dẫn ra, ‘bậc có trí tuệ rộng lớn như đất đạt được bodhi’, nó chỉ Toàn Giác Trí. Trong đoạn được dẫn ra, ‘sau khi đạt đến bodhi, bất tử, vô vi’, nó chỉ Niết-bàn. Nhưng ở đây, ý muốn nói đến A-la-hán Đạo Tuệ của Đức Thế Tôn. Một số vị cũng nói là Toàn Giác Trí. A-la-hán Đạo của những vị khác có phải là Vô Thượng Bồ-đề hay không? Không phải. Tại sao? Vì nó không ban cho tất cả các phẩm hạnh. Vì rằng, A-la-hán Đạo của một số vị chỉ ban cho A-la-hán quả, của một số vị ban cho ba minh, của một số vị ban cho sáu thắng trí, của một số vị ban cho bốn vô ngại giải, của một số vị ban cho trí tuệ ba-la-mật của thinh văn. Ngay cả đối với các vị Độc Giác Phật, nó cũng chỉ ban cho trí tuệ Độc Giác Bồ-đề. Nhưng (A-la-hán Đạo) của các vị Phật thì ban cho sự viên mãn tất cả các phẩm hạnh, giống như lễ đăng quang của một vị vua ban cho quyền cai trị toàn cõi. Do đó, (A-la-hán Đạo) của bất kỳ ai khác không phải là Vô Thượng Bồ-đề. ‘Abhisambuddho’ có nghĩa là: Ta đã thắng tri, đã liễu tri; Ta đã đạt đến, đã chứng đắc.

ඉදානි යදෙතං භගවතා ‘‘එවමෙව ඛො අහං බ්‍රාහ්මණා’’ති ආදිනා නයෙන වුත්තං ඔපම්මසම්පටිපාදනං, තං එවමත්ථෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා වෙදිතබ්බං. යථා හි තස්සා කුක්කුටියා අත්තනො අණ්ඩෙසු අධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණං; එවං බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො අත්තනො චිත්තසන්තානෙ අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති තිවිධානුපස්සනාකරණං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාසම්පාදනෙන අණ්ඩානං අපූතිභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස අපරිහානි. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩානං අල්ලසිනෙහපරියාදානං විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන භවත්තයානුගතනිකන්තිසිනෙහපරියාදානං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩකපාලානං තනුභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස තනුභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පාදනඛසිඛාතුණ්ඩකානං ථද්ධඛරභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස තික්ඛඛරවිප්පසන්නසූරභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පරිපාකකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස [Pg.111] පරිපාකකාලො වඩ්ඪිතකාලො ගබ්භග්ගහණකාලො වෙදිතබ්බො.

Bây giờ, sự trình bày ví dụ này đã được đức Thế Tôn thuyết theo phương pháp bắt đầu bằng câu: ‘Này Bà-la-môn, cũng vậy, Ta...’, điều ấy cần được hiểu sau khi kết hợp với ý nghĩa như sau. Ví như việc con gà mái ấy thực hiện ba hành động bắt đầu bằng việc nằm ấp trên những quả trứng của mình; cũng vậy, là việc thực hiện ba loại quán niệm là vô thường, khổ, vô ngã trong dòng tâm của đức Thế Tôn, vị Bồ-tát đang ngự trên bồ-đoàn. Giống như việc những quả trứng không bị hư thối do con gà mái hoàn thành ba hành động, (cần được hiểu là) tuệ minh sát không bị suy giảm do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như chất nhờn ẩm ướt của trứng được cạn kiệt do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) chất nhờn của ái dục đi theo ba cõi được cạn kiệt do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như vỏ trứng trở nên mỏng do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) vỏ trứng vô minh trở nên mỏng do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như đầu móng chân và mỏ của gà con trở nên cứng và sắc do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) tuệ minh sát trở nên bén nhạy, sắc sảo, trong sáng đặc biệt, và dũng mãnh do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như thời điểm chín muồi của gà con do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) thời điểm chín muồi, thời điểm tăng trưởng, thời điểm thọ thai của tuệ minh sát do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm.

තතො කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිදාකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණං ගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා අනුපුබ්බාධිගතෙන අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිඤ්ඤාපක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා සකලබුද්ධගුණසච්ඡිකතකාලො වෙදිතබ්බොති.

Sau đó, giống như thời điểm gà con chui ra một cách an toàn sau khi phá vỡ vỏ trứng bằng đầu móng chân hoặc bằng mỏ rồi đập cánh, do con gà mái thực hiện ba hành động; (cũng vậy) cần được hiểu là thời điểm chứng ngộ tất cả Phật đức một cách an toàn sau khi khiến cho thọ nhận cái thai là tuệ minh sát, rồi phá vỡ vỏ trứng vô minh bằng A-la-hán đạo đã được chứng đắc tuần tự, và đập đôi cánh là thắng trí, do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm.

ස්වාහං බ්‍රාහ්මණ ජෙට්ඨො සෙට්ඨො ලොකස්සාති සො අහං බ්‍රාහ්මණ යථා තෙසං කුක්කුටපොතකානං පඨමතරං අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිනිබ්භිදො කුක්කුටපොතකො ජෙට්ඨො හොති; එවං අවිජ්ජාගතාය පජාය තං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමතරං අරියාය ජාතියා ජාතත්තා ජෙට්ඨො වුඩ්ඪතරොති සඞ්ඛ්‍යං ගතො. සබ්බගුණෙහි පන අප්පටිසමත්තා සෙට්ඨොති.

(Về câu:) ‘Này Bà-la-môn, Ta là bậc Tối trưởng, bậc Tối thắng trong thế gian,’ (có nghĩa là:) Này Bà-la-môn, Ta ấy, ví như trong số những con gà con ấy, con gà con nào phá vỡ vỏ trứng chui ra trước tiên thì là con lớn nhất; cũng vậy, trong chúng sanh thuộc về vô minh, do đã phá vỡ vỏ trứng vô minh ấy và sanh ra trước tiên bằng sự sanh của bậc Thánh, nên (Ta) được xem là bậc Tối trưởng, bậc Trưởng thượng nhất. Lại nữa, do không có ai sánh bằng về mọi đức hạnh, nên (Ta) là bậc Tối thắng.

එවං භගවා අත්තනො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස පකාසෙත්වා ඉදානි යාය පටිපදාය තං අධිගතො තං පටිපදං පුබ්බභාගතො පභුති දස්සෙතුං ‘‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. ඉමං වා භගවතො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං සුත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස චිත්තමෙවමුප්පන්නං – ‘‘කාය නු ඛො පටිපදාය ඉමං පත්තො’’ති. තස්ස චිත්තමඤ්ඤාය ‘‘ඉමායාහං පටිපදාය ඉමං අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං පත්තො’’ති දස්සෙන්තො එවමාහ. තත්ථ ආරද්ධං ඛො පන මෙ බ්‍රාහ්මණ වීරියං අහොසීති බ්‍රාහ්මණ, න මයා අයං අනුත්තරො ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවො කුසීතෙන මුට්ඨස්සතිනා සාරද්ධකායෙන වික්ඛිත්තචිත්තෙන අධිගතො, අපිච ඛො තදධිගමාය ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අහොසි, බොධිමණ්ඩෙ නිසින්නෙන මයා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං ආරද්ධං අහොසි, පග්ගහිතං අසිථිලප්පවත්තිතන්ති වුත්තං හොති. ආරද්ධත්තායෙව ච මෙ තං අසල්ලීනං අහොසි. න කෙවලඤ්ච වීරියමෙව, සතිපි මෙ ආරම්මණාභිමුඛීභාවෙන උපට්ඨිතා අහොසි. උපට්ඨිතත්තායෙව ච අසම්මුට්ඨා. පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධොති කායචිත්තපස්සද්ධිවසෙන කායොපි මෙ පස්සද්ධො අහොසි[Pg.112]. තත්ථ යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධොයෙව හොති, තස්මා නාමකායො රූපකායොති අවිසෙසෙත්වාව පස්සද්ධො කායොති වුත්තං. අසාරද්ධොති සො ච ඛො පස්සද්ධත්තායෙව අසාරද්ධො, විගතදරථොති වුත්තං හොති. සමාහිතං චිත්තං එකග්ගන්ති චිත්තම්පි මෙ සම්මා ආහිතං සුට්ඨු ඨපිතං අප්පිතං විය අහොසි; සමාහිතත්තා එව ච එකග්ගං අචලං නිප්ඵන්දනන්ති. එත්තාවතා ඣානස්ස පුබ්බභාගපටිපදා කථිතා හොති.

Như vậy, sau khi đức Thế Tôn đã tuyên thuyết cho vị Bà-la-môn về trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng của mình, bây giờ, để chỉ ra con đường thực hành mà Ngài đã chứng đắc được trạng thái ấy, bắt đầu từ phần đầu, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Này Bà-la-môn, tinh tấn đã được Ta khởi sự...’. Hoặc là, sau khi nghe về trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này của đức Thế Tôn, tâm của vị Bà-la-môn đã khởi lên như vầy: ‘Ngài đã đạt được điều này do con đường thực hành nào?’. Biết được tâm của vị ấy, Ngài đã nói như vậy để chỉ ra rằng: ‘Ta đã đạt được trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này do con đường thực hành này’. Trong đó, (về câu) ‘Này Bà-la-môn, tinh tấn đã được Ta khởi sự,’ (có nghĩa là:) Này Bà-la-môn, trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này không phải đã được Ta chứng đắc trong khi lười biếng, thất niệm, thân bị thiêu đốt, tâm bị phân tán. Mà trái lại, để chứng đắc điều đó, tinh tấn đã được Ta khởi sự; tinh tấn gồm bốn chi phần đã được Ta, người đang ngự tại bồ-đoàn, khởi sự, có nghĩa là đã được đề khởi, đã được tiến hành không lơi lỏng. Và chính vì đã được khởi sự, nên tinh tấn ấy của Ta đã không co rút. Và không chỉ có tinh tấn, niệm của Ta cũng đã được an trú do hướng về đối tượng. Và chính vì đã được an trú, nên (niệm) đã không quên mất. (Về câu) ‘Thân được an tịnh, không bị thiêu đốt,’ (có nghĩa là) do năng lực của thân khinh an và tâm khinh an, thân của Ta cũng đã được an tịnh. Trong đó, vì khi danh thân được an tịnh thì sắc thân cũng an tịnh, do đó, không phân biệt là danh thân hay sắc thân, (Ngài) đã nói là ‘thân được an tịnh’. (Về từ) ‘không bị thiêu đốt,’ (có nghĩa là) và thân ấy, chính vì đã được an tịnh, nên không bị thiêu đốt, có nghĩa là đã thoát khỏi sự nóng nảy. (Về câu) ‘Tâm được định tĩnh, nhất tâm,’ (có nghĩa là) tâm của Ta cũng đã được đặt vào đúng cách, được thiết lập tốt đẹp, giống như được áp đặt (vào đối tượng); và chính vì đã được định tĩnh, nên (tâm) nhất tâm, không lay động, không rung chuyển. Bằng chừng ấy, con đường thực hành trong giai đoạn đầu của thiền đã được nói đến.

පඨමජ්ඣානකථා

Phần luận về Sơ thiền

ඉදානි ඉමාය පටිපදාය අධිගතං පඨමජ්ඣානං ආදිං කත්වා විජ්ජත්තයපරියොසානං විසෙසං දස්සෙන්තො ‘‘සො ඛො අහ’’න්ති ආදිමාහ. තත්ථ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහීතිආදීනං කිඤ්චාපි ‘‘තත්ථ කතමෙ කාමා? ඡන්දො කාමො, රාගො කාමො, ඡන්දරාගො කාමො; සඞ්කප්පො කාමො, රාගො කාමො, සඞ්කප්පරාගො කාමො – ඉමෙ වුච්චන්ති කාමා. තත්ථ කතමෙ අකුසලා ධම්මා? කාමච්ඡන්දො…පෙ… විචිකිච්ඡා – ඉමෙ වුච්චන්ති අකුසලා ධම්මා. ඉති ඉමෙහි ච කාමෙහි ඉමෙහි ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි විවිත්තො හොති පවිවිත්තො, තෙන වුච්චති – ‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’’තිආදිනා (විභ. 564) නයෙන විභඞ්ගෙයෙව අත්ථො වුත්තො. තථාපි අට්ඨකථානයං විනා න සුට්ඨු පාකටොති අට්ඨකථානයෙනෙව නං පකාසයිස්සාම.

Bây giờ, để trình bày về pháp đặc biệt có tam minh là cùng tận, bắt đầu từ sơ thiền đã được chứng đắc bằng pháp hành này, ngài đã nói đoạn bắt đầu là «so kho ahaṃ». Ở đây, đối với các đoạn bắt đầu là «vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi», mặc dù ý nghĩa đã được nói đến trong chính bộ Phân Tích (Vibhaṅga) theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là các dục? Dục là sự mong muốn, dục là sự tham ái, dục là sự tham muốn; dục là sự suy tư, dục là sự tham ái, dục là sự suy tư tham ái – những điều này được gọi là các dục. Ở đây, thế nào là các pháp bất thiện? Dục tham… cho đến… hoài nghi – những điều này được gọi là các pháp bất thiện. Như vậy, vị ấy đã ly, đã biệt ly khỏi các dục này và các pháp bất thiện này, do đó được gọi là – ‘ly các dục, ly các pháp bất thiện’». Tuy nhiên, vì (ý nghĩa) không được sáng tỏ rõ ràng nếu không có phương pháp của Chú giải, nên chúng tôi sẽ làm sáng tỏ nó bằng chính phương pháp của Chú giải.

සෙය්‍යථිදං – විවිච්චෙව කාමෙහීති කාමෙහි විවිච්චිත්වා විනා හුත්වා අපසක්කෙත්වා. යො පනායමෙත්ථ එවකාරො, සො නියමත්ථොති වෙදිතබ්බො. යස්මා ච නියමත්ථො, තස්මා තස්මිං පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරණසමයෙ අවිජ්ජමානානම්පි කාමානං තස්ස පඨමජ්ඣානස්ස පටිපක්ඛභාවං කාමපරිච්චාගෙනෙව චස්ස අධිගමං දීපෙති. කථං? ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති එවඤ්හි නියමෙ කරියමානෙ ඉදං පඤ්ඤායති. නූනිමස්ස ඣානස්ස කාමා පටිපක්ඛභූතා, යෙසු සති ඉදං න පවත්තති, අන්ධකාරෙ සති පදීපො විය, තෙසං පරිච්චාගෙනෙව චස්ස අධිගමො හොති, ඔරිමතීරපරිච්චාගෙන පාරිමතීරස්සෙව, තස්මා නියමං කරොතීති.

Như sau: «vivicceva kāmehī» (chính do ly các dục) có nghĩa là đã ly, đã không còn, đã tránh xa các dục. Và ở đây, bất biến từ «eva» này nên được hiểu là có ý nghĩa xác định (niyamattha). Và vì nó có ý nghĩa xác định, do đó nó chỉ ra rằng các dục, ngay cả khi không hiện hữu vào thời điểm an trú sau khi đã chứng đắc sơ thiền, vẫn là đối nghịch với sơ thiền ấy, và rằng sự chứng đắc thiền ấy chỉ có được nhờ sự từ bỏ các dục. Bằng cách nào? Khi sự xác định được thực hiện như vầy: «chính do ly các dục», điều này trở nên rõ ràng. Chắc chắn rằng các dục là đối nghịch với thiền này; khi chúng có mặt, thiền này không thể khởi sanh, giống như ngọn đèn không thể (sáng) khi có bóng tối. Và sự chứng đắc thiền này chỉ có được nhờ sự từ bỏ chúng, giống như việc đến được bờ bên kia chỉ có được nhờ từ bỏ bờ bên này. Do đó, (bất biến từ eva) tạo ra sự xác định.

තත්ථ සියා – ‘‘කස්මා පනෙස පුබ්බපදෙයෙව වුත්තො න උත්තරපදෙ, කිං අකුසලෙහි ධම්මෙහි අවිවිච්චාපි ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? න [Pg.113] ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. තන්නිස්සරණතො හි පුබ්බපදෙඑව එස වුත්තො. කාමධාතුසමතික්කමනතො හි කාමරාගපටිපක්ඛතො ච ඉදං ඣානං කාමානමෙව නිස්සරණං. යථාහ – ‘‘කාමානමෙතං නිස්සරණං, යදිදං නෙක්ඛම්ම’’න්ති (ඉතිවු. 72). උත්තරපදෙපි පන යථා ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො, ඉධ දුතියො සමණො’’ති (ම. නි. 1.139) එත්ථ එවකාරො ආනෙත්වා වුච්චති, එවං වත්තබ්බො. න හි සක්කා ඉතො අඤ්ඤෙහිපි නීවරණසඞ්ඛාතෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අවිවිච්ච ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. තස්මා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්චෙව අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එවං පදද්වයෙපි එස දට්ඨබ්බො. පදද්වයෙපි ච කිඤ්චාපි ‘‘විවිච්චා’’ති ඉමිනා සාධාරණවචනෙන තදඞ්ගවිවෙකාදයො කායවිවෙකාදයො ච සබ්බෙපි විවෙකා සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. තථාපි කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො, වික්ඛම්භනවිවෙකොති තයො එව ඉධ දට්ඨබ්බා. ‘‘කාමෙහී’’ති ඉමිනා පන පදෙන යෙ ච නිද්දෙසෙ ‘‘කතමෙ වත්ථුකාමා මනාපියා රූපා’’තිආදිනා (මහානි. 1; විභ. 964) නයෙන වත්ථුකාමා වුත්තා, යෙ ච තත්ථෙව විභඞ්ගෙ ච ‘‘ඡන්දො කාමො’’තිආදිනා (මහානි. 1) නයෙන කිලෙසකාමා වුත්තා, තෙ සබ්බෙපි සඞ්ගහිතා ඉච්චෙව දට්ඨබ්බා. එවඤ්හි සති ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති වත්ථුකාමෙහිපි විවිච්චෙවාති අත්ථො යුජ්ජති. තෙන කායවිවෙකො වුත්තො හොති.

Ở đây, có thể có (câu hỏi): «Tại sao (bất biến từ eva) này chỉ được nói ở vế trước mà không ở vế sau? Phải chăng có thể an trú sau khi chứng đắc thiền mà không ly các pháp bất thiện?» Điều này không nên được hiểu như vậy. Vì nó là sự xuất ly khỏi chúng (các dục), nên (eva) này được nói ở vế trước. Thật vậy, vì là sự vượt qua cõi dục và là đối nghịch với dục tham, thiền này chính là sự xuất ly khỏi các dục. Như đã nói: «Sự xuất ly này khỏi các dục, chính là sự xuất gia (nekkhamma)». Tuy nhiên, ở vế sau cũng vậy, giống như trong câu «Này các Tỳ khưu, chính ở đây có vị sa-môn thứ nhất, ở đây có vị sa-môn thứ hai», bất biến từ «eva» được mang đến và nói, cũng vậy, nó nên được hiểu (ở đây). Vì không thể an trú sau khi chứng đắc thiền mà không ly các pháp bất thiện khác được gọi là các triền cái. Do đó, (eva) này nên được hiểu ở cả hai vế như sau: «chính do ly các dục, chính do ly các pháp bất thiện». Và ở cả hai vế, mặc dù tất cả các loại ly, như thân ly v.v. và ly theo từng phần v.v., đều được bao gồm bởi từ chung «viviccā» (ly). Tuy nhiên, ở đây chỉ nên hiểu ba loại: thân ly, tâm ly, và trấn phục ly. Hơn nữa, bằng từ «kāmehī» này, nên được hiểu rằng cả hai loại dục đều được bao gồm: các vật dục (vatthukāmā) được nói đến trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (Niddesa) theo phương pháp bắt đầu là «Thế nào là các vật dục? Các sắc khả ý...», và các phiền não dục (kilesakāmā) được nói đến ở chính nơi đó và trong bộ Phân Tích theo phương pháp bắt đầu là «Dục là sự mong muốn...». Khi như vậy, ý nghĩa «chính do ly cả các vật dục» trong câu «chính do ly các dục» là hợp lý. Qua đó, thân ly được nói đến.

විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහීති කිලෙසකාමෙහි සබ්බාකුසලෙහි ධම්මෙහි වා විවිච්චාති අත්ථො යුජ්ජති. තෙන චිත්තවිවෙකො වුත්තො හොති. පුරිමෙන චෙත්ථ වත්ථුකාමෙහි විවෙකවචනතොයෙව කාමසුඛපරිච්චාගො, දුතියෙන කිලෙසකාමෙහි විවෙකවචනතො නෙක්ඛම්මසුඛපරිග්ගහො විභාවිතො හොති. එවං වත්ථුකාමකිලෙසකාමවිවෙකවචනතොයෙව ච එතෙසං පඨමෙන සංකිලෙසවත්ථුප්පහානං, දුතියෙන සංකිලෙසප්පහානං; පඨමෙන ලොලභාවස්ස හෙතුපරිච්චාගො, දුතියෙන බාලභාවස්ස; පඨමෙන ච පයොගසුද්ධි, දුතියෙන ආසයපොසනං විභාවිතං හොතීති විඤ්ඤාතබ්බං. එස තාව නයො ‘‘කාමෙහී’’ති එත්ථ වුත්තකාමෙසු වත්ථුකාමපක්ඛෙ.

Trong câu «vivicca akusalehi dhammehi» (ly các pháp bất thiện), ý nghĩa «ly các phiền não dục hoặc ly tất cả các pháp bất thiện» là hợp lý. Qua đó, tâm ly được nói đến. Và ở đây, chính nhờ việc nói đến sự ly khỏi các vật dục ở vế trước mà sự từ bỏ dục lạc được làm sáng tỏ; nhờ việc nói đến sự ly khỏi các phiền não dục ở vế sau mà sự nắm giữ lạc xuất gia được làm sáng tỏ. Như vậy, chính nhờ việc nói đến sự ly khỏi vật dục và phiền não dục mà nên hiểu rằng: qua vế thứ nhất, sự đoạn trừ đối tượng của phiền não được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, sự đoạn trừ phiền não được làm sáng tỏ. Qua vế thứ nhất, sự từ bỏ nguyên nhân của tính nông nổi được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, (sự từ bỏ nguyên nhân) của tính ngu si. Và qua vế thứ nhất, sự trong sạch của nỗ lực được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, sự nuôi dưỡng ý hướng (trong sạch) được làm sáng tỏ. Đây là phương pháp về phương diện vật dục trong số các dục được nói đến ở đây trong từ «kāmehī».

කිලෙසකාමපක්ඛෙ පන ඡන්දොති ච රාගොති ච එවමාදීහි අනෙකභෙදො කාමච්ඡන්දොයෙව කාමොති අධිප්පෙතො. සො ච අකුසලපරියාපන්නොපි [Pg.114] සමානො, ‘‘තත්ථ කතමො කාමඡන්දො කාමො’’තිආදිනා නයෙන විභඞ්ගෙ ඣානපටිපක්ඛතො විසුං වුත්තො. කිලෙසකාමත්තා වා පුරිමපදෙ වුත්තො, අකුසලපරියාපන්නත්තා දුතියපදෙ. අනෙකභෙදතො චස්ස කාමතොති අවත්වා කාමෙහීති වුත්තං. අඤ්ඤෙසම්පි ච ධම්මානං අකුසලභාවෙ විජ්ජමානෙ ‘‘තත්ථ කතමෙ අකුසලා ධම්මා කාමච්ඡන්දො’’තිආදිනා නයෙන විභඞ්ගෙ (විභ. 564) උපරිඣානඞ්ගපච්චනීකපටිපක්ඛභාවදස්සනතො නීවරණානෙව වුත්තානි. නීවරණානි හි ඣානඞ්ගපච්චනීකානි, තෙසං ඣානඞ්ගානෙව පටිපක්ඛානි, විද්ධංසකානීති වුත්තං හොති. තථා හි ‘‘සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො, පීති බ්‍යාපාදස්ස, විතක්කො ථිනමිද්ධස්ස, සුඛං උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස, විචාරො විචිකිච්ඡායා’’ති පෙටකෙ වුත්තං.

Về phương diện phiền não dục, chính dục tham (kāmacchanda) với nhiều loại khác nhau như «sự mong muốn», «sự tham ái», v.v. được chủ ý là «dục» (kāma). Và mặc dù nó thuộc về bất thiện, nó đã được nói riêng trong bộ Phân Tích theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là dục tham, là dục?» vì nó là đối nghịch với thiền. Hoặc, nó được nói ở vế trước vì là phiền não dục, và ở vế sau vì thuộc về bất thiện. Và vì nó có nhiều loại, nên đã nói là «kāmehi» (số nhiều) thay vì «kāmato» (số ít). Và mặc dù có các pháp khác cũng là bất thiện, nhưng trong bộ Phân Tích, theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là các pháp bất thiện? Dục tham...», chỉ có các triền cái được nói đến, vì muốn chỉ ra rằng chúng là đối nghịch trực tiếp với các thiền chi cao hơn. Thật vậy, các triền cái là đối nghịch với các thiền chi; các thiền chi chính là đối nghịch, là kẻ hủy diệt của chúng, điều này đã được nói. Thật vậy, trong bộ Tạng Luận (Peṭakopadesa) đã nói: «Định là đối nghịch của dục tham, hỷ là của sân, tầm là của hôn trầm-thụy miên, lạc là của trạo cử-hối quá, tứ là của hoài nghi».

එවමෙත්ථ ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ඉමිනා කාමච්ඡන්දස්ස වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොති. ‘‘විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති ඉමිනා පඤ්චන්නම්පි නීවරණානං. අග්ගහිතග්ගහණෙන පන පඨමෙන කාමච්ඡන්දස්ස, දුතියෙන සෙසනීවරණානං. තථා පඨමෙන තීසු අකුසලමූලෙසු පඤ්චකාමගුණභෙදවිසයස්ස ලොභස්ස, දුතියෙන ආඝාතවත්ථුභෙදාදිවිසයානං දොසමොහානං. ඔඝාදීසු වා ධම්මෙසු පඨමෙන කාමොඝ-කාමයොග-කාමාසව-කාමුපාදාන-අභිජ්ඣාකායගන්ථ-කාමරාග-සංයොජනානං, දුතියෙන අවසෙසඔඝ-යොගාසව-උපාදාන-ගන්ථ-සංයොජනානං. පඨමෙන ච තණ්හාය තංසම්පයුත්තකානඤ්ච, දුතියෙන අවිජ්ජාය තංසම්පයුත්තකානඤ්ච. අපිච පඨමෙන ලොභසම්පයුත්තඅට්ඨචිත්තුප්පාදානං, දුතියෙන සෙසානං චතුන්නං අකුසලචිත්තුප්පාදානං වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො. අයං තාව ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එත්ථ අත්ථප්පකාසනා.

Như vậy, ở đây, với câu ‘ly các dục’ (vivicceva kāmehī), sự ly bằng cách trấn áp đối với tham dục được nói đến. Với câu ‘ly các pháp bất thiện’ (vivicca akusalehi dhammehī), (sự ly bằng cách trấn áp) đối với cả năm triền cái (được nói đến). Hoặc, theo cách phân tích chưa được đề cập, với câu thứ nhất là (sự ly) đối với tham dục, với câu thứ hai là (sự ly) đối với các triền cái còn lại. Tương tự, với câu thứ nhất, trong ba bất thiện căn, là (sự ly) đối với tham có đối tượng là các loại thuộc năm dục trưởng dưỡng; với câu thứ hai là (sự ly) đối với sân và si có đối tượng là các loại thuộc các hiềm hận sự, v.v. Hoặc, trong các pháp như bộc lưu, v.v., với câu thứ nhất là (sự ly) đối với dục bộc, dục ách, dục lậu, dục thủ, tham thân triền, và dục ái kiết sử; với câu thứ hai là (sự ly) đối với các bộc lưu, ách, lậu, thủ, triền, kiết sử còn lại. Và với câu thứ nhất là (sự ly) đối với ái và các pháp tương ưng với nó; với câu thứ hai là (sự ly) đối với vô minh và các pháp tương ưng với nó. Hơn nữa, với câu thứ nhất là (sự ly) đối với tám tâm sở sanh tương ưng tham; với câu thứ hai là (sự ly) đối với bốn tâm sở sanh bất thiện còn lại, sự ly bằng cách trấn áp được nói đến, cần phải được hiểu như vậy. Đây trước hết là sự giải thích ý nghĩa ở câu ‘ly các dục, ly các pháp bất thiện’.

එත්තාවතා ච පඨමස්ස ඣානස්ස පහානඞ්ගං දස්සෙත්වා ඉදානි සම්පයොගඞ්ගං දස්සෙන්තො සවිතක්කං සවිචාරන්තිආදිමාහ. තත්ථ විතක්කනං විතක්කො, ඌහනන්ති වුත්තං හොති. ස්වායං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණො, ආහනනපරියාහනනරසො. තථා හි ‘‘තෙන යොගාවචරො ආරම්මණං විතක්කාහතං විතක්කපරියාහතං කරොතී’’ති වුච්චති. ආරම්මණෙ චිත්තස්ස ආනයනපච්චුපට්ඨානො. විචරණං විචාරො, අනුසඤ්චරණන්ති [Pg.115] වුත්තං හොති. ස්වායං ආරම්මණානුමජ්ජනලක්ඛණො, තත්ථ සහජාතානුයොජනරසො, චිත්තස්ස අනුප්පබන්ධනපච්චුපට්ඨානො. සන්තෙපි ච නෙසං කත්ථචි අවිප්පයොගෙ ඔළාරිකට්ඨෙන ඝණ්ටාභිඝාතසද්දො විය චෙතසො පඨමාභිනිපාතො විතක්කො, සුඛුමට්ඨෙන අනුරවො විය අනුප්පබන්ධො විචාරො. විප්ඵාරවා චෙත්ථ විතක්කො පරිප්ඵන්දනභාවො චිත්තස්ස, ආකාසෙ උප්පතිතුකාමස්ස පක්ඛිනො පක්ඛවික්ඛෙපො විය පදුමාභිමුඛපාතො විය ච ගන්ධානුබන්ධචෙතසො භමරස්ස. සන්තවුත්ති විචාරො නාතිපරිප්ඵන්දනභාවො චිත්තස්ස, ආකාසෙ උප්පතිතස්ස පක්ඛිනො පක්ඛප්පසාරණං විය පරිබ්භමනං විය ච පදුමාභිමුඛපතිතස්ස භමරස්ස පදුමස්ස උපරිභාගෙ. සො පන නෙසං විසෙසො පඨම-දුතියජ්ඣානෙසු පාකටො හොති. ඉති ඉමිනා ච විතක්කෙන ඉමිනා ච විචාරෙන සහ වත්තති රුක්ඛො විය පුප්ඵෙන ච ඵලෙන චාති ඉදං ඣානං ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්ති වුච්චති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘ඉමිනා ච විතක්කෙන ඉමිනා ච විචාරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො’’තිආදිනා (විභ. 565) නයෙන පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා කතා. අත්ථො පන තත්‍රාපි එවමෙව දට්ඨබ්බො.

Và bằng chừng ấy lời, sau khi đã chỉ ra chi phần cần từ bỏ của thiền thứ nhất, bây giờ để chỉ ra chi phần tương ưng, ngài nói ‘có tầm có tứ’ (savitakkaṃ savicāraṃ), v.v. Ở đó, sự suy tầm là tầm (vitakka), được gọi là sự hướng đến. Tầm ấy có trạng thái là sự áp đặt tâm lên đối tượng, có phận sự là đập vào và đập xung quanh. Thật vậy, có lời nói rằng: ‘Nhờ tầm ấy, vị hành giả làm cho đối tượng bị tầm đập vào, bị tầm đập xung quanh.’ Tầm có sự biểu hiện là sự dẫn dắt tâm đến đối tượng. Sự khảo sát là tứ (vicāra), được gọi là sự đi theo sau. Tứ ấy có trạng thái là sự chà xát đối tượng, có phận sự là gắn kết các pháp đồng sanh vào đó (đối tượng), có sự biểu hiện là sự duy trì tâm (trên đối tượng). Và mặc dù ở một số nơi chúng không tách rời nhau, do tính chất thô thiển, sự tác động đầu tiên của tâm giống như tiếng chuông khi bị đánh là tầm; do tính chất vi tế, sự duy trì (trên đối tượng) giống như tiếng vang ngân là tứ. Và ở đây, tầm có sự rung động, là trạng thái rung động của tâm, giống như sự đập cánh của con chim muốn bay lên trời, và giống như sự lao về phía hoa sen của con ong có tâm theo dõi mùi hương. Tứ có sự vận hành yên lặng, là trạng thái không quá rung động của tâm, giống như sự dang cánh của con chim đã bay lên trời, và giống như sự bay lượn vòng quanh trên hoa sen của con ong đã lao đến hoa sen. Nhưng sự khác biệt ấy của chúng trở nên rõ ràng trong thiền thứ nhất và thiền thứ hai. Vì thiền này hiện hữu cùng với tầm này và cùng với tứ này, giống như cây hiện hữu cùng với hoa và quả, nên thiền này được gọi là ‘có tầm có tứ’. Nhưng trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga), bài pháp đã được thuyết theo cách nhân định qua phương pháp bắt đầu bằng ‘vị ấy được trang bị, được trang bị đầy đủ với tầm này và với tứ này’. Nhưng ý nghĩa ở đó cũng cần được hiểu đúng như vậy.

විවෙකජන්ති එත්ථ විවිත්ති විවෙකො, නීවරණවිගමොති අත්ථො. විවිත්තොති වා විවෙකො, නීවරණවිවිත්තො ඣානසම්පයුත්තධම්මරාසීති අත්ථො. තස්මා විවෙකා, තස්මිං වා විවෙකෙ ජාතන්ති විවෙකජං. පීතිසුඛන්ති එත්ථ පිනයතීති පීති, සා සම්පියායනලක්ඛණා කායචිත්තපීනනරසා, ඵරණරසා වා, ඔදග්‍යපච්චුපට්ඨානා. සුඛනං සුඛං, සුට්ඨු වා ඛාදති ඛනති ච කායචිත්තාබාධන්ති සුඛං, තං සාතලක්ඛණං, සම්පයුත්තකානං උපබ්‍රූහනරසං, අනුග්ගහපච්චුපට්ඨානං. සතිපි ච නෙසං කත්ථචි අවිප්පයොගෙ ඉට්ඨාරම්මණපටිලාභතුට්ඨි පීති, පටිලද්ධරසානුභවනං සුඛං. යත්ථ පීති තත්ථ සුඛං, යත්ථ සුඛං තත්ථ න නියමතො පීති. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධසඞ්ගහිතා පීති, වෙදනාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතං සුඛං. කන්තාරඛින්නස්ස වනන්තොදකදස්සනසවනෙසු විය පීති, වනච්ඡායප්පවෙසනඋදකපරිභොගෙසු විය සුඛං. තස්මිං තස්මිං සමයෙ පාකටභාවතො චෙතං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අයඤ්ච පීති, ඉදඤ්ච සුඛං, අස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ අත්ථීති ඉදං ඣානං ‘‘පීතිසුඛ’’න්ති වුච්චති.

Ở đây, trong từ ‘do ly sanh’ (vivekajaṃ), sự vắng lặng là ly (viveka), nghĩa là sự ra đi của các triền cái. Hoặc, vì nó vắng lặng nên gọi là ly (viveka), nghĩa là tập hợp các pháp tương ưng thiền đã vắng lặng các triền cái. Sanh từ sự ly ấy, hoặc sanh trong sự ly ấy, nên gọi là ‘do ly sanh’. Ở đây, trong từ ‘hỷ lạc’ (pītisukhaṃ), nó làm cho hoan hỷ, nên gọi là hỷ (pīti). Hỷ ấy có trạng thái là sự yêu mến, có phận sự làm cho thân và tâm được thấm nhuần, hoặc có phận sự là làm cho tràn đầy, có sự biểu hiện là sự hân hoan. Sự an lạc là lạc (sukhaṃ). Hoặc, nó ăn, nó đào bới sự đau đớn của thân và tâm, nên gọi là lạc. Lạc ấy có trạng thái là sự ngọt ngào, có phận sự là tăng trưởng các pháp tương ưng, có sự biểu hiện là sự hỗ trợ. Và mặc dù ở một số nơi chúng không tách rời nhau, sự hài lòng do đạt được đối tượng khả ái là hỷ; sự cảm nghiệm hương vị đã đạt được là lạc. Nơi nào có hỷ, nơi đó có lạc; nơi nào có lạc, không nhất định có hỷ. Hỷ được bao gồm trong hành uẩn; lạc được bao gồm trong thọ uẩn. Hỷ giống như (cảm giác của) người mệt mỏi trong sa mạc khi nghe và thấy nước ở bìa rừng; lạc giống như (cảm giác) khi đi vào bóng mát của rừng và sử dụng nước. Cần phải hiểu rằng điều này được nói do sự rõ ràng (của chúng) vào những thời điểm tương ứng. Vì hỷ này và lạc này có trong thiền này, hoặc thuộc về thiền này, nên thiền này được gọi là ‘hỷ lạc’.

අථ වා පීති ච සුඛඤ්ච පීතිසුඛං, ධම්මවිනයාදයො විය. විවෙකජං පීතිසුඛමස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ අත්ථීති එවම්පි විවෙකජංපීතිසුඛං. යථෙව [Pg.116] හි ඣානං, එවං පීතිසුඛං පෙත්ථ විවෙකජමෙව හොති, තඤ්චස්ස අත්ථීති තස්මා එකපදෙනෙව ‘‘විවෙකජං පීතිසුඛ’’න්තිපි වත්තුං යුජ්ජති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘ඉදං සුඛං ඉමාය පීතියා සහගත’’න්තිආදිනා (විභ. 567) නයෙනෙතං වුත්තං. අත්ථො පන තත්‍රාපි එවමෙව දට්ඨබ්බො.

Hoặc là, hỷ và lạc là hỷ lạc, giống như các từ ‘Pháp và Luật’ (dhammavinaya), v.v. Hỷ lạc do ly sanh thuộc về thiền này, hoặc có trong thiền này, cũng vì vậy (gọi là) ‘hỷ lạc do ly sanh’. Thật vậy, cũng như thiền là do ly sanh, hỷ lạc ở đây cũng chính là do ly sanh; và nó (hỷ lạc do ly sanh) thuộc về thiền này, do đó cũng hợp lý để nói bằng một từ duy nhất là ‘hỷ lạc do ly sanh’. Nhưng trong bộ Phân Tích, điều này được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘lạc này đi cùng với hỷ này’. Nhưng ý nghĩa ở đó cũng cần được hiểu đúng như vậy.

පඨමන්ති ගණනානුපුබ්බතා පඨමං, ඉදං පඨමං සමාපජ්ජතීතිපි පඨමං. පච්චනීකධම්මෙ ඣාපෙතීති ඣානං, ඉමිනා යොගිනො ඣායන්තීතිපි ඣානං, පච්චනීකධම්මෙ ඩහන්ති ගොචරං වා චින්තෙන්තීති අත්ථො. සයං වා තං ඣායති උපනිජ්ඣායතීති ඣානං, තෙනෙව උපනිජ්ඣායනලක්ඛණන්ති වුච්චති. තදෙතං ආරම්මණූපනිජ්ඣානං, ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති දුවිධං හොති. තත්ථ ආරම්මණූපනිජ්ඣානන්ති සහ උපචාරෙන අට්ඨ සමාපත්තියො වුච්චන්ති. කස්මා? කසිණාදිආරම්මණූපනිජ්ඣායනතො. ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති විපස්සනාමග්ගඵලානි වුච්චන්ති. කස්මා? ලක්ඛණූපනිජ්ඣායනතො. එත්ථ හි විපස්සනා අනිච්චලක්ඛණාදීනි උපනිජ්ඣායති, විපස්සනාය උපනිජ්ඣායනකිච්චං පන මග්ගෙන සිජ්ඣතීති මග්ගො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. ඵලං පන නිරොධස්ස තථලක්ඛණං උපනිජ්ඣායතීති ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ආරම්මණූපනිජ්ඣානමෙව ඣානන්ති අධිප්පෙතං.

Paṭhamaṃ (thứ nhất): là thứ nhất theo thứ tự đếm, cũng là thứ nhất vì (hành giả) chứng nhập thiền này trước tiên. Gọi là jhāna (thiền) vì nó thiêu đốt các pháp đối nghịch; cũng gọi là jhāna vì nhờ nó mà các hành giả suy xét, nghĩa là thiêu đốt các pháp đối nghịch hoặc tư duy về đối tượng. Hoặc gọi là jhāna vì tự nó suy xét, quán chiếu đối tượng ấy; chính vì thế, nó được gọi là có đặc tính quán chiếu. Thiền ấy có hai loại: ārammaṇūpanijjhāna (sự quán chiếu đối tượng) và lakkhaṇūpanijjhāna (sự quán chiếu đặc tướng). Trong đó, tám bậc thiền chứng cùng với cận hành định được gọi là ārammaṇūpanijjhāna. Tại sao? Vì chúng quán chiếu đối tượng như kasina v.v... Tuệ quán, đạo và quả được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Tại sao? Vì chúng quán chiếu các đặc tướng. Ở đây, tuệ quán quán chiếu các đặc tướng vô thường v.v...; còn phận sự quán chiếu của tuệ quán được thành tựu bởi đạo, vì thế đạo được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Còn quả quán chiếu đặc tướng bất biến của sự diệt, vì thế được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, chỉ có ārammaṇūpanijjhāna được chủ ý là jhāna.

එත්ථාහ – ‘‘කතමං පන තං ඣානං නාම, යං සවිතක්කං සවිචාරං…පෙ… පීතිසුඛන්ති එවං අපදෙසං අරහතී’’ති? වුච්චතෙ – යථා සධනො සපරිජනොතිආදීසු ඨපෙත්වා ධනඤ්ච පරිජනඤ්ච අඤ්ඤො අපදෙසාරහො හොති, එවං ඨපෙත්වා විතක්කාදිධම්මෙ අඤ්ඤං අපදෙසාරහං නත්ථි. යථා පන සරථා සපත්ති සෙනාති වුත්තෙ සෙනඞ්ගෙසුයෙව සෙනාසම්මුති, එවමිධ පඤ්චසු අඞ්ගෙසුයෙව ඣානසම්මුති වෙදිතබ්බා. කතමෙසු පඤ්චසු? විතක්කො, විචාරො, පීති, සුඛං, චිත්තෙකග්ගතාති එතෙසු. එතානෙව හිස්ස ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්තිආදිනා නයෙන අඞ්ගභාවෙන වුත්තානි. අවුත්තත්තා එකග්ගතා අඞ්ගං න හොතීති චෙ තඤ්ච න. කස්මා? වුත්තත්තා එව. සාපි හි විභඞ්ගෙ ‘‘ඣානන්ති විතක්කො විචාරො පීති සුඛං චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති එවං වුත්තායෙව. තස්මා යථා සවිතක්කං සවිචාරන්ති, එවං සචිත්තෙකග්ගතන්ති ඉධ අවුත්තෙපි ඉමිනා විභඞ්ගවචනෙන චිත්තෙකග්ගතාපි අඞ්ගමෙවාති වෙදිතබ්බා. යෙන හි අධිප්පායෙන භගවතා උද්දෙසො කතො, සො එව තෙන විභඞ්ගෙපි පකාසිතොති.

Ở đây có người hỏi: 'Vậy, thiền ấy tên là gì, cái mà xứng đáng được gọi là 'có tầm, có tứ... có hỷ, có lạc'?' Xin được trả lời: Không giống như trong các cách nói 'người có tài sản, người có tùy tùng' v.v..., ngoài tài sản và tùy tùng ra, có một người khác xứng đáng được chỉ đến; ở đây, ngoài các pháp như tầm v.v... ra, không có cái gì khác xứng đáng được gọi (là thiền). Hoặc như khi nói 'đạo quân có xe, có bộ binh', thì sự quy ước về 'đạo quân' chỉ nằm trong các thành phần của quân đội; cũng vậy, ở đây nên hiểu sự quy ước về 'thiền' chỉ nằm trong năm chi thiền. Trong năm chi nào? Trong các chi này: tầm, tứ, hỷ, lạc, và nhất tâm. Vì chính những chi này đã được nói đến với tư cách là các chi phần theo phương pháp bắt đầu bằng 'có tầm, có tứ'. Nếu nói rằng 'nhất tâm không phải là một chi phần vì nó không được nói đến', điều đó cũng không đúng. Tại sao? Chính vì nó đã được nói đến. Vì nhất tâm cũng đã được nói đến trong bộ Phân Tích như sau: 'Thiền là tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm của tâm'. Do đó, cũng như (thiền) được gọi là 'có tầm, có tứ', nên hiểu rằng mặc dù ở đây không nói 'có nhất tâm', nhưng nhờ lời dạy này trong bộ Phân Tích, nhất tâm cũng chính là một chi phần. Vì với chủ ý nào mà Đức Thế Tôn đã nêu lên đề mục, chính chủ ý ấy cũng đã được Ngài làm sáng tỏ trong bộ Phân Tích.

උපසම්පජ්ජාති [Pg.117] උපගන්ත්වා, පාපුණිත්වාති වුත්තං හොති. උපසම්පාදයිත්වා වා, නිප්ඵාදෙත්වාති වුත්තං හොති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘උපසම්පජ්ජාති පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභො පටිලාභො පත්ති සම්පත්ති ඵුසනා සම්ඵුසනා සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා’’ති වුත්තං. තස්සාපි එවමෙවත්ථො වෙදිතබ්බො. විහාසින්ති බොධිමණ්ඩෙ නිසජ්ජසඞ්ඛාතෙන ඉරියාපථවිහාරෙන ඉතිවුත්තප්පකාරඣානසමඞ්ගී හුත්වා අත්තභාවස්ස ඉරියං වුත්තිං පාලනං යපනං යාපනං චාරං විහාරං අභිනිප්ඵාදෙසින්ති අත්ථො. වුත්තඤ්හෙතං විභඞ්ගෙ – ‘‘විහරතීති ඉරියති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති චරති විහරති, තෙන වුච්චති විහරතී’’ති (විභ. 512).

Upasampajja (chứng và trú) có nghĩa là đã đến gần, đã đạt đến. Hoặc có nghĩa là đã làm cho thành tựu, đã hoàn thành. Còn trong bộ Phân Tích, có nói rằng: 'Chứng và trú là sự đắc, sự tái đắc, sự đạt, sự thành đạt, sự xúc chạm, sự tiếp xúc, sự chứng ngộ, sự thành tựu của sơ thiền'. Ý nghĩa của đoạn kinh đó cũng nên được hiểu như vậy. Vihāsi (an trú) có nghĩa là: với sự an trú bằng oai nghi được gọi là ngồi tại Bồ-đề đoàn, sau khi đã hợp nhất với thiền có các loại như đã nói, Ngài đã hoàn thành cử chỉ, sự diễn tiến, sự bảo trì, sự duy trì, sự kéo dài, sự đi lại, sự an trú của tự thân. Điều này đã được nói trong bộ Phân Tích: 'An trú có nghĩa là đi, diễn tiến, bảo trì, duy trì, kéo dài, đi lại, an trú; do đó được gọi là an trú'.

කිං පන කත්වා භගවා ඉමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසීති? කම්මට්ඨානං භාවෙත්වා. කතරං? ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානං. අඤ්ඤෙන තදත්ථිකෙන කිං කාතබ්බන්ති? අඤ්ඤෙනපි එතං වා කම්මට්ඨානං පථවීකසිණාදීනං වා අඤ්ඤතරං භාවෙතබ්බං. තෙසං භාවනානයො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.55) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ඉධ පන වුච්චමානෙ අතිභාරියං විනයනිදානං හොති, තස්මා පාළියා අත්ථප්පකාසනමත්තමෙව කරොමාති.

Vậy, Đức Thế Tôn đã làm gì để chứng và trú trong thiền này? (Ngài đã) tu tập đề mục thiền. Đề mục nào? Đề mục niệm hơi thở vô hơi thở ra. Một người khác muốn đạt được điều đó thì phải làm gì? Người khác cũng phải tu tập đề mục này hoặc một đề mục nào khác trong số các đề mục như kasina đất v.v... Phương pháp tu tập các đề mục ấy nên được hiểu theo cách đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo. Tuy nhiên, nếu được nói ở đây, phần duyên khởi của Luật tạng sẽ trở nên quá nặng nề, do đó, chúng tôi sẽ chỉ làm công việc giải thích ý nghĩa của Pāli mà thôi.

පඨමජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා.

Lời luận giải về Sơ thiền đã kết thúc.

දුතියජ්ඣානකථා

Lời luận giải về Nhị thiền

විතක්කවිචාරානං වූපසමාති විතක්කස්ස ච විචාරස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං වූපසමා සමතික්කමා; දුතියජ්ඣානක්ඛණෙ අපාතුභාවාති වුත්තං හොති. තත්ථ කිඤ්චාපි දුතියජ්ඣානෙ සබ්බෙපි පඨමජ්ඣානධම්මා න සන්ති, අඤ්ඤෙයෙව හි පඨමජ්ඣානෙ ඵස්සාදයො, අඤ්ඤෙ ඉධ; ඔළාරිකස්ස පන ඔළාරිකස්ස අඞ්ගස්ස සමතික්කමා පඨමජ්ඣානතො පරෙසං දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමො හොතීති දීපනත්ථං ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අජ්ඣත්තන්ති ඉධ නියකජ්ඣත්තමධිප්පෙතං. විභඞ්ගෙ පන ‘‘අජ්ඣත්තං පච්චත්ත’’න්ති (විභ. 573) එත්තකමෙව වුත්තං. යස්මා පන නියකජ්ඣත්තං අධිප්පෙතං, තස්මා අත්තනි ජාතං අත්තනො සන්තානෙ නිබ්බත්තන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො.

Vitakkavicārānaṃ vūpasamā (do sự lắng dịu của tầm và tứ) có nghĩa là do sự lắng dịu, do sự vượt qua của hai pháp này là tầm và tứ; tức là do sự không hiện khởi trong khoảnh khắc của nhị thiền. Ở đây, nên hiểu rằng: mặc dù trong nhị thiền, tất cả các pháp của sơ thiền đều không có mặt — vì các pháp như xúc v.v... trong sơ thiền là khác, và các pháp ở đây cũng khác — tuy nhiên, sự chứng đắc các thiền bậc sau như nhị thiền v.v... từ sơ thiền là do sự vượt qua các chi phần thô thiển hơn, và cụm từ 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' được nói ra như vậy là để làm sáng tỏ ý nghĩa này. Ajjhattaṃ (nội), ở đây được chủ ý là niyakajjhatta (nội tại của chính mình). Còn trong bộ Phân Tích, chỉ nói vắn tắt rằng: 'ajjhattaṃ là paccattaṃ (thuộc về cá nhân)'. Tuy nhiên, vì niyakajjhatta được chủ ý, nên ý nghĩa ở đây là 'sinh ra trong tự thân, phát sinh trong dòng tương tục của chính mình'.

සම්පසාදනන්ති සම්පසාදනං වුච්චති සද්ධා. සම්පසාදනයොගතො ඣානම්පි සම්පසාදනං, නීලවණ්ණයොගතො නීලවත්ථං විය. යස්මා වා තං ඣානං සම්පසාදනසමන්නාගතත්තා විතක්කවිචාරක්ඛොභවූපසමනෙන චෙතො සම්පසාදයති, තස්මාපි සම්පසාදනන්ති වුත්තං. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ සම්පසාදනං චෙතසොති එවං පදසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. පුරිමස්මිං පන අත්ථවිකප්පෙ [Pg.118] චෙතසොති එතං එකොදිභාවෙන සද්ධිං යොජෙතබ්බං. තත්‍රායං අත්ථයොජනා – එකො උදෙතීති එකොදි, විතක්කවිචාරෙහි අනජ්ඣාරූළ්හත්තා අග්ගො සෙට්ඨො හුත්වා උදෙතීති අත්ථො. සෙට්ඨොපි හි ලොකෙ එකොති වුච්චති. විතක්කවිචාරවිරහතො වා එකො අසහායො හුත්වාතිපි වත්තුං වට්ටති. අථ වා සම්පයුත්තධම්මෙ උදායතීති උදි, උට්ඨාපෙතීති අත්ථො. සෙට්ඨට්ඨෙන එකො ච සො උදි චාති එකොදි, සමාධිස්සෙතං අධිවචනං. ඉති ඉමං එකොදිං භාවෙති වඩ්ඪයතීති ඉදං දුතියජ්ඣානං එකොදිභාවං. සො පනායං එකොදි යස්මා චෙතසො, න සත්තස්ස න ජීවස්ස, තස්මා එතං චෙතසො එකොදිභාවන්ති වුත්තං.

Trong từ `Sampasādanaṃ`, tín được gọi là `sampasādana` (sự trong sạch). Do có sự liên hệ với `sampasādana` (tín), nên thiền cũng được gọi là `sampasādana`, giống như tấm vải màu xanh được gọi là vải xanh do có sự liên hệ với màu xanh. Hoặc vì thiền ấy, do được phú bẩm `sampasādana` (tín) và do sự lắng dịu của sự dao động bởi tầm và tứ, làm cho tâm được trong sạch, nên cũng được gọi là `sampasādana`. Và trong cách giải thích ý nghĩa này, cần phải hiểu sự liên kết của các từ là `sampasādanaṃ cetaso` (sự làm cho tâm trong sạch). Tuy nhiên, trong cách giải thích ý nghĩa trước, từ `cetaso` này nên được kết hợp với `ekodibhāva`. Ở đây, sự kết hợp ý nghĩa là như vầy: `eko udetīti ekodi` (phát sanh một mình, nên là `ekodi`), nghĩa là do không bị tầm và tứ xâm chiếm nên nó phát sanh một cách cao tột, ưu việt. Quả vậy, ngay cả điều ưu việt ở trên đời cũng được gọi là `eko` (một). Hoặc cũng có thể nói rằng: do vắng mặt tầm và tứ, nó phát sanh một mình, không có bạn đồng hành. Hoặc nữa, `udāyati sampayuttadhamme iti udi` (`udi` là vì nó làm cho các pháp tương ưng khởi lên), nghĩa là làm cho phát sanh. `eko ca so udi cāti ekodi` (vừa là `eko` theo nghĩa ưu việt, vừa là `udi` ấy, nên là `ekodi`); đây là một tên gọi khác của định. Như vậy, thiền thứ hai này là `ekodibhāva` (sự nhất tâm) vì nó tu tập, làm tăng trưởng `ekodi` (định) này. Lại nữa, `ekodi` này là của tâm, không phải của chúng sanh, không phải của sinh mạng, do đó nó được gọi là `cetaso ekodibhāva` (sự nhất tâm của tâm).

නනු චායං සද්ධා පඨමජ්ඣානෙපි අත්ථි, අයඤ්ච එකොදිනාමකො සමාධි; අථ කස්මා ඉදමෙව සම්පසාදනං ‘‘චෙතසො එකොදිභාවඤ්චා’’ති වුත්තන්ති? වුච්චතෙ – අදුඤ්හි පඨමජ්ඣානං විතක්කවිචාරක්ඛොභෙන වීචිතරඞ්ගසමාකුලමිව ජලං න සුප්පසන්නං හොති, තස්මා සතියාපි සද්ධාය සම්පසාදනන්ති න වුත්තං. න සුප්පසන්නත්තායෙව චෙත්ථ සමාධිපි න සුට්ඨු පාකටො, තස්මා එකොදිභාවන්තිපි න වුත්තං. ඉමස්මිං පන ඣානෙ විතක්කවිචාරපලිබොධාභාවෙන ලද්ධොකාසා බලවතී සද්ධා, බලවසද්ධාසහායප්පටිලාභෙනෙව ච සමාධිපි පාකටො; තස්මා ඉදමෙව එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. විභඞ්ගෙ පන ‘‘සම්පසාදනන්ති යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො, චෙතසො එකොදිභාවන්ති යා චිත්තස්ස ඨිති…පෙ… සම්මාසමාධී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං. එවං වුත්තෙන පනෙතෙන සද්ධිං අයං අත්ථවණ්ණනා යථා න විරුජ්ඣති අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දති චෙව සමෙති ච එවං වෙදිතබ්බා.

Chẳng phải tín này cũng có trong sơ thiền, và định này có tên là `ekodi` cũng có đó sao? Vậy tại sao chỉ riêng thiền này được gọi là `sampasādana` và `cetaso ekodibhāva`? Xin trả lời: Quả vậy, sơ thiền kia do sự dao động của tầm và tứ nên không được hoàn toàn trong sạch, giống như nước bị khuấy động bởi sóng lớn sóng nhỏ; do đó, mặc dù có tín, nó vẫn không được gọi là `sampasādana`. Chính vì không hoàn toàn trong sạch nên ở đây định cũng không được biểu hiện rõ ràng, do đó nó cũng không được gọi là `ekodibhāva`. Nhưng trong thiền này, do không có chướng ngại của tầm và tứ, tín có được cơ hội trở nên mạnh mẽ, và chính nhờ có được tín mạnh mẽ làm bạn đồng hành mà định cũng trở nên rõ ràng; do đó cần phải hiểu rằng chỉ riêng thiền này được nói như vậy. Tuy nhiên, trong bộ Phân Tích, chỉ có chừng ấy được nói: "`sampasādana` là tín, sự tin tưởng, sự hướng tâm, sự tịnh tín; `cetaso ekodibhāva` là sự an trú của tâm... cho đến... chánh định". Lời giải thích ý nghĩa này cần được hiểu theo cách sao cho không mâu thuẫn với điều đã được nói như vậy (trong bộ Phân Tích), mà trái lại, nó còn ăn khớp và hòa hợp.

අවිතක්කං අවිචාරන්ති භාවනාය පහීනත්තා එතස්මිං එතස්ස වා විතක්කො නත්ථීති අවිතක්කං. ඉමිනාව නයෙන අවිචාරං. විභඞ්ගෙපි (විභ. 576) වුත්තං ‘‘ඉති අයඤ්ච විතක්කො අයඤ්ච විචාරො සන්තා හොන්ති සමිතා වූපසන්තා අත්ථඞ්ගතා අබ්භත්ථඞ්ගතා අප්පිතා බ්‍යප්පිතා සොසිතා විසොසිතා බ්‍යන්තීකතා, තෙන වුච්චති අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති.

Về (cụm từ) `Avitakkaṃ avicāraṃ`: Do đã được đoạn trừ bằng sự tu tập, nên trong thiền này hoặc của thiền này không có tầm, vì vậy gọi là `avitakkaṃ` (không tầm). Theo phương pháp tương tự, (gọi là) `avicāraṃ` (không tứ). Trong bộ Phân Tích cũng đã nói: "Như vậy, tầm này và tứ này đã được lắng dịu, đã được dập tắt, đã được an tịnh, đã lặn mất, đã biến mất, đã tiêu tan, đã hoại diệt, đã khô cạn, đã khô héo, đã được chấm dứt. Do đó, được gọi là không tầm, không tứ".

එත්ථාහ – නනු ච ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමාති ඉමිනාපි අයමත්ථො සිද්ධො, අථ කස්මා පුන වුත්තං අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති? වුච්චතෙ – එවමෙතං සිද්ධො වායමත්ථො, න පනෙතං තදත්ථදීපකං; නනු අවොචුම්හ – ‘‘ඔළාරිකස්ස පන ඔළාරිකස්ස [Pg.119] අඞ්ගස්ස සමතික්කමා පඨමජ්ඣානතො පරෙසං දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමො හොතීති දීපනත්ථං විතක්කවිචාරානං වූපසමාති එවං වුත්ත’’න්ති.

Ở đây, có người hỏi: "Chẳng phải ý nghĩa này cũng đã được thành tựu bởi câu 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' rồi sao? Vậy tại sao lại nói thêm `avitakkaṃ avicāraṃ`?". Xin trả lời: Đúng là như vậy, ý nghĩa này đã được thành tựu. Nhưng câu ấy không phải để chỉ rõ ý nghĩa đó. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng: "Đã được nói là 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' để chỉ rõ rằng sự chứng đắc các thiền bậc hai trở đi, sau sơ thiền, xảy ra do sự vượt qua các chi phần thô thiển" hay sao?

අපිච විතක්කවිචාරානං වූපසමා ඉදං සම්පසාදනං, න කිලෙසකාලුසියස්ස. විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමා එකොදිභාවං න උපචාරජ්ඣානමිව නීවරණප්පහානා, න පඨමජ්ඣානමිව ච අඞ්ගපාතුභාවාති එවං සම්පසාදනඑකොදිභාවානං හෙතුපරිදීපකමිදං වචනං. තථා විතක්කවිචාරානං වූපසමා ඉදං අවිතක්කඅවිචාරං, න තතියචතුත්ථජ්ඣානානි විය චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි විය ච අභාවාති එවං අවිතක්කඅවිචාරභාවස්ස හෙතුපරිදීපකඤ්ච, න විතක්කවිචාරාභාවමත්තපරිදීපකං. විතක්කවිචාරාභාවමත්තපරිදීපකමෙව පන ‘‘අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති ඉදං වචනං, තස්මා පුරිමං වත්වාපි පුන වත්තබ්බමෙවාති.

Hơn nữa, (thiền) này là `sampasādana` (trong sạch) do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do sự lắng dịu của sự ô nhiễm từ phiền não. Và nó là `ekodibhāva` (nhất tâm) do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do sự đoạn trừ các triền cái như trong cận hành thiền, và cũng không phải do sự xuất hiện của các chi thiền như trong sơ thiền. Như vậy, lời nói này (`vitakkavicārānaṃ vūpasamā`) là để chỉ rõ nguyên nhân của `sampasādana` và `ekodibhāva`. Tương tự, (thiền) này là không tầm không tứ do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do chúng không có mặt (tự bản chất) như trong tam thiền, tứ thiền, hoặc như trong nhãn thức v.v. Như vậy, (lời nói ấy) cũng là để chỉ rõ nguyên nhân của trạng thái không tầm không tứ, chứ không phải chỉ đơn thuần chỉ rõ sự vắng mặt của tầm và tứ. Nhưng lời nói `avitakkaṃ avicāraṃ` này chính là để chỉ rõ sự vắng mặt đơn thuần của tầm và tứ, do đó, dù đã nói câu trước, vẫn cần phải nói lại (câu sau).

සමාධිජන්ති පඨමජ්ඣානසමාධිතො සම්පයුත්තසමාධිතො වා ජාතන්ති අත්ථො. තත්ථ කිඤ්චාපි පඨමම්පි සම්පයුත්තසමාධිතො ජාතං, අථ ඛො අයමෙව ‘‘සමාධී’’ති වත්තබ්බතං අරහති විතක්කවිචාරක්ඛොභවිරහෙන අතිවිය අචලත්තා සුප්පසන්නත්තා ච. තස්මා ඉමස්ස වණ්ණභණනත්ථං ඉදමෙව ‘‘සමාධිජ’’න්ති වුත්තං. පීතිසුඛන්ති ඉදං වුත්තනයමෙව.

Về từ `Samādhijaṃ`, nghĩa là "sanh từ định của sơ thiền" hoặc "sanh từ định tương ưng". Trong trường hợp đó, mặc dù sơ thiền cũng sanh từ định tương ưng, tuy nhiên, chỉ riêng (định của nhị thiền) này mới xứng đáng được gọi là "định", vì không có sự dao động của tầm và tứ, và vì nó cực kỳ bất động và hoàn toàn trong sạch. Do đó, để tán thán phẩm chất của thiền này, chỉ riêng nó được gọi là `samādhijaṃ` (sanh từ định). Cụm từ `pītisukhaṃ` này cũng theo phương pháp đã nói.

දුතියන්ති ගණනානුපුබ්බතො දුතියං, ඉදං දුතියං සමාපජ්ජතීතිපි දුතියං. ඣානන්ති එත්ථ පන යථා පඨමජ්ඣානං විතක්කාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං හොති, එවමිදං සම්පසාදාදීහි ‘‘චතුරඞ්ගික’’න්ති වෙදිතබ්බං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති සම්පසාදො, පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (විභ. 580). පරියායොයෙව චෙසො. සම්පසාදනං පන ඨපෙත්වා නිප්පරියායෙන තිවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ තිවඞ්ගිකං ඣානං හොති? පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 161). සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

Về từ `Dutiyaṃ` (thứ hai): là thứ hai theo thứ tự đếm; cũng là `dutiyaṃ` vì người ấy nhập thiền này lần thứ hai. Còn ở đây, về từ `jhānaṃ`, cần phải hiểu rằng giống như sơ thiền có năm chi với tầm v.v., thiền này có bốn chi với `sampasāda` (sự trong sạch) v.v. Như đã nói: "Thiền là sự trong sạch, hỷ, lạc, và nhất tâm". Và đây chỉ là cách nói quy ước. Nhưng nếu không kể `sampasādana`, thì thiền này thực sự chỉ có ba chi. Như đã nói: "Vào lúc ấy, thiền ba chi là gì? Là hỷ, lạc, và nhất tâm". Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói.

දුතියජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về nhị thiền đã kết thúc.

තතියජ්ඣානකථා

Phần luận về tam thiền

පීතියා ච විරාගාති එත්ථ වුත්තත්ථායෙව පීති. විරාගොති තස්සා ජිගුච්ඡනං වා සමතික්කමො වා. උභින්නමන්තරා ‘‘ච’’ සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, සො [Pg.120] හි වූපසමං වා සම්පිණ්ඩෙති විතක්කවිචාරවූපසමං වා. තත්ථ යදා වූපසමමෙව සම්පිණ්ඩෙති, තදා පීතියා විරාගා ච, කිඤ්ච භිය්‍යො වූපසමා චාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉමිස්සා ච යොජනායං විරාගො ජිගුච්ඡනත්ථො හොති. තස්මා පීතියා ජිගුච්ඡනා ච වූපසමා චාති අයමත්ථො දට්ඨබ්බො. යදා පන විතක්කවිචාරවූපසමං සම්පිණ්ඩෙති, තදා පීතියා ච විරාගා, කිඤ්ච භිය්‍යො විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉමිස්සා ච යොජනායං විරාගො සමතික්කමනත්ථො හොති. තස්මා පීතියා ච සමතික්කමා, විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමාති අයමත්ථො දට්ඨබ්බො.

Trong câu ‘Pītiyā ca virāgā’ (do ly tham hỷ), từ ‘pīti’ (hỷ) có ý nghĩa đã được nói đến. ‘Virāgo’ (ly tham) có nghĩa là sự nhàm chán đối với hỷ ấy hoặc là sự vượt qua nó. Từ ‘ca’ ở giữa hai từ có nghĩa là gom lại, vì nó gom lại sự lắng dịu (vūpasama) hoặc gom lại sự lắng dịu của tầm và tứ (vitakkavicāravūpasama). Trong đó, khi nó chỉ gom lại sự lắng dịu, thì nên hiểu sự kết nối như sau: ‘do ly tham hỷ, và hơn nữa, do sự lắng dịu’. Và trong cách kết nối này, ‘virāgo’ có nghĩa là sự nhàm chán. Do đó, nên hiểu ý nghĩa này là: ‘do sự nhàm chán đối với hỷ và do sự lắng dịu (của nó)’. Còn khi nó gom lại sự lắng dịu của tầm và tứ, thì nên hiểu sự kết nối như sau: ‘do ly tham hỷ, và hơn nữa, do sự lắng dịu của tầm và tứ’. Và trong cách kết nối này, ‘virāgo’ có nghĩa là sự vượt qua. Do đó, nên hiểu ý nghĩa này là: ‘do sự vượt qua hỷ và do sự lắng dịu của tầm và tứ’.

කාමඤ්චෙතෙ විතක්කවිචාරා දුතියජ්ඣානෙයෙව වූපසන්තා ඉමස්ස පන ඣානස්ස මග්ගපරිදීපනත්ථං වණ්ණභණනත්ථඤ්චෙතං වුත්තං. ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති හි වුත්තෙ ඉදං පඤ්ඤායති – ‘‘නූන විතක්කවිචාරවූපසමො මග්ගො ඉමස්ස ඣානස්සා’’ති. යථා ච තතියෙ අරියමග්ගෙ අප්පහීනානම්පි සක්කායදිට්ඨාදීනං ‘‘පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පහානා’’ති (ම. නි. 2.132) එවං පහානං වුච්චමානං වණ්ණභණනං හොති තදධිගමාය උස්සුකානං උස්සාහජනකං; එවමෙවං ඉධ අවූපසන්තානම්පි විතක්කවිචාරානං වූපසමො වුච්චමානො වණ්ණභණනං හොති. තෙනායමත්ථො වුත්තො – ‘‘පීතියා ච සමතික්කමා, විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමා’’ති.

Thật ra, các tầm và tứ này đã được lắng dịu ngay trong thiền thứ hai, nhưng điều này được nói đến nhằm mục đích chỉ rõ con đường đến thiền này (thiền thứ ba) và để tán thán nó. Vì khi nói ‘do sự lắng dịu của tầm và tứ’, điều này được hiểu là: ‘chắc chắn sự lắng dịu của tầm và tứ là con đường đến thiền này’. Và cũng giống như trong thánh đạo thứ ba (bất lai), việc nói đến sự đoạn trừ thân kiến v.v... vốn chưa được đoạn trừ, qua câu ‘do đoạn trừ năm hạ phần kiết sử’, là một lời tán thán, tạo ra sự phấn chấn cho những ai đang nỗ lực để chứng đắc đạo quả ấy; cũng vậy, ở đây, việc nói đến sự lắng dịu của tầm và tứ, vốn đã được lắng dịu, cũng là một lời tán thán. Vì lý do đó, ý nghĩa này đã được nói đến: ‘do vượt qua hỷ và do sự lắng dịu của tầm và tứ’.

උපෙක්ඛකො ච විහාසින්ති එත්ථ උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා, සමං පස්සති, අපක්ඛපතිතාව හුත්වා පස්සතීති අත්ථො. තාය විසදාය විපුලාය ථාමගතාය සමන්නාගතත්තා තතියජ්ඣානසමඞ්ගී ‘‘උපෙක්ඛකො’’ති වුච්චති. උපෙක්ඛා පන දසවිධා හොති – ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා, බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා, බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා, වීරියුපෙක්ඛා, සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා, වෙදනුපෙක්ඛා, විපස්සනුපෙක්ඛා, තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා, ඣානුපෙක්ඛා, පාරිසුද්ධුපෙක්ඛාති. එවමයං දසවිධාපි තත්ථ තත්ථ ආගතනයතො භූමිපුග්ගලචිත්තාරම්මණතො, ඛන්ධසඞ්ගහ-එකක්ඛණකුසලත්තිකසඞ්ඛෙපවසෙන ච අට්ඨසාලිනියා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. ඉධ පන වුච්චමානා විනයනිදානං අතිභාරියං කරොතීති න වුත්තා. ලක්ඛණාදිතො පන ඉධ අධිප්පෙතුපෙක්ඛා මජ්ඣත්තලක්ඛණා, අනාභොගරසා, අබ්‍යාපාරපච්චුපට්ඨානා, පීතිවිරාගපදට්ඨානාති.

Trong câu ‘Upekkhako ca vihāsi’ (và trú xả), ‘upekkhā’ (xả) là ‘nhìn một cách thích đáng’; nghĩa là nhìn một cách quân bình, nhìn mà không thiên vị một bên. Do vị ấy được phú bẩm tâm xả trong sạch, rộng lớn, và mạnh mẽ ấy, nên người thành tựu thiền thứ ba được gọi là ‘upekkhako’ (người có tâm xả). Lại nữa, tâm xả có mười loại: lục chi xả, phạm trú xả, giác chi xả, tinh tấn xả, hành xả, thọ xả, quán xả, trung lập xả, thiền xả, và thanh tịnh xả. Mười loại xả này nên được hiểu theo phương pháp đã trình bày ở nhiều nơi khác nhau, theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Pháp Tụ (Aṭṭhasālinī) dựa trên các phương diện cảnh giới, hạng người, tâm, đối tượng, sự bao gồm trong uẩn, sự đồng thời trong một sát-na, và tóm lược theo tam đề thiện. Nhưng ở đây, nếu trình bày ra thì sẽ làm cho phần dẫn nhập của Luật tạng trở nên quá nặng nề, nên không được nói đến. Tuy nhiên, xét về đặc tính v.v..., tâm xả được nói đến ở đây có đặc tính là trung lập, có phận sự là không chú tâm, có sự biểu hiện là không bận tâm, và có nhân gần là sự ly tham đối với hỷ.

එත්ථාහ – නනු චායං අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාව හොති, සා ච පඨමදුතියජ්ඣානෙසුපි අත්ථි, තස්මා තත්‍රාපි ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහාසි’’න්ති එවමයං වත්තබ්බා සියා, සා කස්මා න වුත්තාති? අපරිබ්‍යත්තකිච්චතො. අපරිබ්‍යත්තඤ්හි [Pg.121] තස්සා තත්ථ කිච්චං, විතක්කාදීහි අභිභූතත්තා. ඉධ පනායං විතක්කවිචාරපීතීහි අනභිභූතත්තා උක්ඛිත්තසිරා විය හුත්වා පරිබ්‍යත්තකිච්චා ජාතා, තස්මා වුත්තාති.

Ở đây có người hỏi: ‘Chẳng phải tâm xả này về mặt ý nghĩa chính là tâm xả trung lập (tatramajjhattupekkhā) sao? Và tâm xả ấy cũng có mặt trong thiền thứ nhất và thứ hai, do đó, ở các thiền ấy cũng nên nói rằng: ‘và trú xả’. Tại sao lại không được nói đến?’ (Đáp:) Do phận sự của nó không rõ rệt. Thật vậy, phận sự của nó ở các thiền ấy không rõ rệt, vì bị các chi thiền như tầm v.v... lấn át. Nhưng ở đây (trong thiền thứ ba), do không bị tầm, tứ, và hỷ lấn át, nó trở nên giống như người ngẩng cao đầu, và phận sự của nó trở nên rõ rệt. Do đó, nó được nói đến.

නිට්ඨිතා ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහාසි’’න්ති එතස්ස සබ්බසො අත්ථවණ්ණනා.

Phần giải thích ý nghĩa của câu ‘upekkhako ca vihāsi’ (và trú xả) đã hoàn tất.

ඉදානි සතො ච සම්පජානොති එත්ථ සරතීති සතො, සම්පජානාතීති සම්පජානො. පුග්ගලෙන සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච වුත්තං. තත්ථ සරණලක්ඛණා සති, අසම්මුස්සනරසා, ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා; අසම්මොහලක්ඛණං සම්පජඤ්ඤං, තීරණරසං, පවිචයපච්චුපට්ඨානං. තත්ථ කිඤ්චාපි ඉදං සතිසම්පජඤ්ඤං පුරිමජ්ඣානෙසුපි අත්ථි, මුට්ඨස්සතිස්ස හි අසම්පජානස්ස උපචාරජ්ඣානමත්තම්පි න සම්පජ්ජති, පගෙව අප්පනා; ඔළාරිකත්තා පන තෙසං ඣානානං භූමියං විය පුරිසස්ස චිත්තස්ස ගති සුඛා හොති, අබ්‍යත්තං තත්ථ සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චං. ඔළාරිකඞ්ගප්පහානෙන පන සුඛුමත්තා ඉමස්ස ඣානස්ස පුරිසස්ස ඛුරධාරායං විය සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චපරිග්ගහිතායෙව චිත්තස්ස ගති ඉච්ඡිතබ්බාති ඉධෙව වුත්තං. කිඤ්ච භිය්‍යො? යථාපි ධෙනුපගො වච්ඡො ධෙනුතො අපනීතො අරක්ඛියමානො පුනදෙව ධෙනුං උපගච්ඡති; එවමිදං තතියජ්ඣානසුඛං පීතිතො අපනීතම්පි සතිසම්පජඤ්ඤාරක්ඛෙන අරක්ඛියමානං පුනදෙව පීතිං උපගච්ඡෙය්‍ය පීතිසම්පයුත්තමෙව සියා. සුඛෙ වාපි සත්තා රජ්ජන්ති, ඉදඤ්ච අතිමධුරං සුඛං, තතො පරං සුඛාභාවා. සතිසම්පජඤ්ඤානුභාවෙන පනෙත්ථ සුඛෙ අසාරජ්ජනා හොති, නො අඤ්ඤථාති ඉමම්පි අත්ථවිසෙසං දස්සෙතුං ඉදං ඉධෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

Bây giờ, trong câu ‘sato ca sampajāno’ (chánh niệm và tỉnh giác). ‘Sato’ (chánh niệm) là người ghi nhớ; ‘sampajāno’ (tỉnh giác) là người hiểu biết rõ ràng. Chánh niệm (sati) và tỉnh giác (sampajañña) được nói đến thông qua người thực hành. Trong đó, chánh niệm có đặc tính là ghi nhớ, có phận sự là không quên, có sự biểu hiện là canh chừng; tỉnh giác có đặc tính là không si mê, có phận sự là thẩm xét, có sự biểu hiện là xem xét. Mặc dù chánh niệm và tỉnh giác này cũng có mặt trong các thiền trước – vì đối với người thất niệm, không tỉnh giác, thì ngay cả cận định thiền cũng không thể thành tựu, huống chi là an chỉ định – nhưng do các thiền ấy còn thô, nên sự vận hành của tâm dễ dàng như người đi trên mặt đất, và phận sự của chánh niệm và tỉnh giác ở đó không rõ rệt. Nhưng do sự vi tế của thiền này nhờ đã từ bỏ các chi thiền thô, sự vận hành của tâm cần phải được nắm giữ bởi phận sự của chánh niệm và tỉnh giác, giống như người đi trên lưỡi dao cạo. Do đó, chúng chỉ được nói đến ở đây. Hơn nữa, cũng như con bê con theo mẹ, khi bị tách khỏi mẹ mà không được canh chừng, nó sẽ quay trở lại với mẹ; cũng vậy, lạc của thiền thứ ba này, dù đã được tách khỏi hỷ, nếu không được canh chừng bởi sự bảo vệ của chánh niệm và tỉnh giác, nó sẽ quay trở lại với hỷ và trở thành tâm tương ưng với hỷ. Hoặc chúng sanh thường tham đắm trong lạc, và lạc này thì vô cùng ngọt ngào, vì không có lạc nào vượt hơn nó nữa. Nhờ năng lực của chánh niệm và tỉnh giác mà không có sự tham đắm trong lạc này, chứ không phải do cách nào khác. Để chỉ rõ ý nghĩa đặc biệt này, chánh niệm và tỉnh giác được nói đến chính ở đây, nên hiểu như vậy.

ඉදානි සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙසින්ති එත්ථ කිඤ්චාපි තතියජ්ඣානසමඞ්ගිනො සුඛප්පටිසංවෙදනාභොගො නත්ථි, එවං සන්තෙපි යස්මා තස්ස නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, යං වා තං නාමකායසම්පයුත්තං සුඛං, තංසමුට්ඨානෙනස්ස යස්මා අතිපණීතෙන රූපෙන රූපකායො ඵුටො, යස්ස [Pg.122] ඵුටත්තා ඣානා වුට්ඨිතොපි සුඛං පටිසංවෙදෙය්‍ය, තස්මා එතමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙසි’’න්ති ආහ.

Bây giờ, trong câu ‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti’ (và cảm thọ lạc bằng thân). Mặc dù người thành tựu thiền thứ ba không có sự chú tâm để cảm thọ lạc, tuy nhiên, vì sắc thân (rūpakāya) của vị ấy được thấm nhuần bởi sắc pháp vô cùng vi tế sinh khởi từ lạc tương ưng với danh thân (nāmakāya), và do sự thấm nhuần ấy mà vị ấy vẫn có thể cảm thọ lạc ngay cả sau khi xuất khỏi thiền, do đó, để chỉ rõ ý nghĩa này, Đức Phật đã nói: ‘và cảm thọ lạc bằng thân’.

ඉදානි යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරීති එත්ථ යංඣානහෙතු යංඣානකාරණා තං තතියජ්ඣානසමඞ්ගීපුග්ගලං බුද්ධාදයො අරියා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති පකාසෙන්ති, පසංසන්තීති අධිප්පායො. කින්ති? ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති. තං තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසින්ති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

Giờ đây, trong câu ‘điều mà các bậc Thánh nhân tuyên bố là người có xả, có niệm, sống an lạc’, ý nghĩa nên được hiểu là: do nhân là thiền ấy, do duyên là thiền ấy, các bậc Thánh nhân, đứng đầu là chư Phật, tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai thị, phân tích, làm cho rõ ràng, hiển thị, và tán thán người thành tựu đệ tam thiền. Tuyên bố như thế nào? (Đó là) ‘người có xả, có niệm, sống an lạc’. Ở đây, sự liên kết (cú pháp) nên được hiểu là: ‘Vị ấy đã chứng và trú trong đệ tam thiền ấy’.

කස්මා පන තං තෙ එවං පසංසන්තීති? පසංසාරහතො. අයඤ්හි යස්මා අතිමධුරසුඛෙ සුඛපාරමිප්පත්තෙපි තතියජ්ඣානෙ උපෙක්ඛකො, න තත්ථ සුඛාභිසඞ්ගෙන ආකඩ්ඪීයති, යථා ච පීති න උප්පජ්ජති; එවං උපට්ඨිතස්සතිතාය සතිමා. යස්මා ච අරියකන්තං අරියජනසෙවිතමෙව ච අසංකිලිට්ඨං සුඛං නාමකායෙන පටිසංවෙදෙති, තස්මා පසංසාරහො. ඉති පසංසාරහතො නං අරියා තෙ එවං පසංසාහෙතුභූතෙ ගුණෙ පකාසෙන්තා ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති එවං පසංසන්තීති වෙදිතබ්බං.

Lại nữa, tại sao các vị ấy (Thánh nhân) lại tán thán vị ấy như vậy? Vì vị ấy xứng đáng được tán thán. Thật vậy, vì vị này, ngay cả trong đệ tam thiền có lạc cực kỳ ngọt ngào, đã đạt đến tột đỉnh của lạc, vẫn là người có xả, không bị lôi cuốn bởi sự quyến luyến đối với lạc ở đó; và như thế nào hỷ không sanh khởi, vị ấy là người có niệm do có niệm được an lập vững chắc như vậy. Và vì vị ấy cảm thọ bằng danh thân cái lạc được các bậc Thánh ưa thích, được các bậc Thánh thực hành, và không ô nhiễm, cho nên vị ấy xứng đáng được tán thán. Do đó, nên hiểu rằng: vì vị ấy xứng đáng được tán thán, các bậc Thánh nhân, trong khi chỉ rõ những phẩm chất là nhân cho sự tán thán như vậy, đã tán thán vị ấy rằng: ‘người có xả, có niệm, sống an lạc’.

තතියන්ති ගණනානුපුබ්බතො තතියං. ඉදං තතියං සමාපජ්ජතීතිපි තතියං. ඣානන්ති එත්ථ ච යථා දුතියං සම්පසාදාදීහි චතුරඞ්ගිකං; එවමිදං උපෙක්ඛාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති උපෙක්ඛා සති සම්පජඤ්ඤං සුඛං චිත්තස්ස එකග්ගතා’’ති (විභ. 591). පරියායොයෙව චෙසො. උපෙක්ඛාසතිසම්පජඤ්ඤානි පන ඨපෙත්වා නිප්පරියායෙන දුවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති? සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 163). සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

‘Thứ ba’ (tatiyaṃ) là thứ ba theo thứ tự đếm. Cũng là ‘thứ ba’ vì vị ấy chứng đạt cái thứ ba này. Và ở đây, về ‘thiền’ (jhāna), cũng như đệ nhị thiền có bốn chi bắt đầu với tịnh tín, v.v., thì thiền này có năm chi bắt đầu với xả, v.v. Như có lời dạy: ‘Thiền là xả, niệm, tỉnh giác, lạc, và nhất tâm của tâm’. Và đây chỉ là cách nói gián tiếp (pariyāya). Tuy nhiên, nếu không kể xả, niệm, và tỉnh giác, thì theo cách nói trực tiếp (nippariyāya), thiền này chỉ có hai chi. Như có lời dạy: ‘Vào lúc ấy, thiền có hai chi là gì? Là lạc và nhất tâm của tâm’. Phần còn lại như đã được giải thích.

තතියජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về đệ tam thiền đã kết thúc.

චතුත්ථජ්ඣානකථා

Phần luận về đệ tứ thiền

සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානාති කායිකසුඛස්ස ච කායිකදුක්ඛස්ස ච පහානා. පුබ්බෙවාති තඤ්ච ඛො පුබ්බෙව, න චතුත්ථජ්ඣානක්ඛණෙ[Pg.123]. සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාති චෙතසිකසුඛස්ස ච චෙතසිකදුක්ඛස්ස චාති ඉමෙසම්පි ද්වින්නං පුබ්බෙව අත්ථඞ්ගමා පහානා ඉච්චෙව වුත්තං හොති. කදා පන නෙසං පහානං හොති? චතුන්නං ඣානානං උපචාරක්ඛණෙ. සොමනස්සඤ්හි චතුත්ථජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙයෙව පහීයති, දුක්ඛදොමනස්සසුඛානි පඨමදුතියතතියානං උපචාරක්ඛණෙසු. එවමෙතෙසං පහානක්කමෙන අවුත්තානං, ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ පන ඉන්ද්‍රියානං උද්දෙසක්කමෙනෙව ඉධාපි වුත්තානං සුඛදුක්ඛසොමනස්ස දොමනස්සානං පහානං වෙදිතබ්බං.

‘Do đoạn trừ lạc và khổ’ có nghĩa là do đoạn trừ thân lạc và thân khổ. ‘Từ trước’ có nghĩa là sự đoạn trừ ấy thực sự xảy ra từ trước, không phải trong sát-na của đệ tứ thiền. ‘Do ưu và hỷ đã diệt mất’ có nghĩa là do tâm lạc và tâm khổ, cả hai điều này cũng đã diệt mất từ trước, nên được nói là do đoạn trừ. Vậy khi nào sự đoạn trừ chúng xảy ra? (Xảy ra) trong sát-na cận định của bốn thiền. Thật vậy, hỷ được đoạn trừ ngay trong sát-na cận định của đệ tứ thiền; còn khổ, ưu, và lạc được đoạn trừ trong các sát-na cận định của đệ nhất, đệ nhị, và đệ tam thiền (tương ứng). Như vậy, sự đoạn trừ lạc, khổ, hỷ, ưu này, vốn không được nói theo thứ tự đoạn trừ, nhưng ở đây lại được nói theo thứ tự đề mục của các căn trong phẩm Phân Tích về Căn (Indriyavibhaṅga), cần phải được hiểu như thế.

යදි පනෙතානි තස්ස තස්ස ඣානස්සුපචාරක්ඛණෙයෙව පහීයන්ති, අථ කස්මා ‘‘කත්ථ චුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති. කත්ථ චුප්පන්නං දොමනස්සින්ද්‍රියං… සුඛින්ද්‍රියං… සොමනස්සින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, එත්ථුප්පන්නං සොමනස්සින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති (සං. නි. 5.510) එවං ඣානෙස්වෙව නිරොධො වුත්තොති? අතිසයනිරොධත්තා. අතිසයනිරොධො හි නෙසං පඨමජ්ඣානාදීසු, න නිරොධොයෙව; නිරොධොයෙව පන උපචාරක්ඛණෙ, නාතිසයනිරොධො. තථා හි නානාවජ්ජනෙ පඨමජ්ඣානූපචාරෙ නිරුද්ධස්සාපි දුක්ඛින්ද්‍රියස්ස ඩංසමකසාදිසම්ඵස්සෙන වා විසමාසනුපතාපෙන වා සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව අන්තොඅප්පනායං. උපචාරෙ වා නිරුද්ධම්පෙතං න සුට්ඨු නිරුද්ධං හොති; පටිපක්ඛෙන අවිහතත්තා. අන්තොඅප්පනායං පන පීතිඵරණෙන සබ්බො කායො සුඛොක්කන්තො හොති. සුඛොක්කන්තකායස්ස ච සුට්ඨු නිරුද්ධං හොති දුක්ඛින්ද්‍රියං; පටිපක්ඛෙන විහතත්තා. නානාවජ්ජනෙ එව ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්ස දොමනස්සින්ද්‍රියස්ස යස්මා එතං විතක්කවිචාරප්පච්චයෙපි කායකිලමථෙ චිත්තුපඝාතෙ ච සති උප්පජ්ජති, විතක්කවිචාරාභාවෙ නෙව උප්පජ්ජති. යත්ථ පන උප්පජ්ජති තත්ථ විතක්කවිචාරභාවෙ. අප්පහීනා එව ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ විතක්කවිචාරාති තත්ථස්ස සියා උප්පත්ති; අප්පහීනපච්චයත්තා. න ත්වෙව දුතියජ්ඣානෙ; පහීනපච්චයත්තා. තථා තතියජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්සාපි සුඛින්ද්‍රියස්ස පීතිසමුට්ඨානපණීතරූපඵුටකායස්ස සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව තතියජ්ඣානෙ. තතියජ්ඣානෙ හි සුඛස්ස පච්චයභූතා [Pg.124] පීති සබ්බසො නිරුද්ධාති. තථා චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්සාපි සොමනස්සින්ද්‍රියස්ස ආසන්නත්තා, අප්පනාප්පත්තාය උපෙක්ඛාය අභාවෙන සම්මා අනතික්කන්තත්තා ච සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව චතුත්ථජ්ඣානෙ. තස්මා එව ච ‘‘එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති තත්ථ තත්ථ අපරිසෙසග්ගහණං කතන්ති.

Nhưng nếu những (căn) này được đoạn trừ ngay trong sát-na cận định của mỗi thiền, vậy tại sao lại nói sự diệt tận của chúng ở ngay trong các tầng thiền, như trong câu: ‘Ở đâu khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu ly dục... chứng và trú thiền thứ nhất, ở đây khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn. Ở đâu ưu căn... lạc căn... hỷ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu do đoạn trừ lạc... chứng và trú thiền thứ tư, ở đây hỷ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn’? Là do sự diệt tận một cách đặc biệt (atisayanirodha). Thật vậy, sự diệt tận của chúng trong đệ nhất thiền, v.v., là sự diệt tận đặc biệt, không phải chỉ là sự diệt tận đơn thuần; còn trong sát-na cận định, đó chỉ là sự diệt tận đơn thuần, không phải là sự diệt tận đặc biệt. Thật vậy, trong cận định của đệ nhất thiền với sự tác ý khác nhau (nānāvajjane), khổ căn dù đã diệt vẫn có thể sanh khởi do sự xúc chạm của muỗi, ruồi, v.v., hoặc do sự mệt mỏi vì ngồi không đúng tư thế; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) bên trong định an chỉ (appanā). Hoặc, dù đã diệt trong cận định, nó vẫn chưa được diệt một cách tốt đẹp, vì chưa bị đối trị bởi pháp đối nghịch. Nhưng bên trong định an chỉ, toàn thân được thấm nhuần bởi sự lan tỏa của hỷ. Và đối với người có thân thấm nhuần lạc, khổ căn được diệt một cách tốt đẹp, vì đã bị đối trị bởi pháp đối nghịch. Và trong cận định của đệ nhị thiền với sự tác ý khác nhau, ưu căn dù đã được đoạn trừ, nhưng vì nó sanh khởi khi có sự mệt mỏi của thân và sự tổn hại của tâm, vốn có tầm và tứ làm nhân duyên, và khi không có tầm và tứ thì nó không sanh khởi. Nơi nào nó sanh khởi, nơi đó có sự hiện hữu của tầm và tứ. Và trong cận định của đệ nhị thiền, tầm và tứ vẫn chưa được đoạn trừ, do đó nó có thể sanh khởi ở đó, vì nhân duyên chưa được đoạn trừ. Nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ nhị thiền, vì nhân duyên đã được đoạn trừ. Tương tự, trong cận định của đệ tam thiền, lạc căn dù đã được đoạn trừ, vẫn có thể sanh khởi nơi người có thân được xúc chạm bởi sắc tế sanh từ hỷ; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ tam thiền. Vì trong đệ tam thiền, hỷ là nhân duyên của lạc đã hoàn toàn diệt tận. Tương tự, trong cận định của đệ tứ thiền, hỷ căn dù đã được đoạn trừ, vẫn có thể sanh khởi do sự gần gũi (với hỷ), và do chưa vượt qua được một cách trọn vẹn vì không có xả đã đạt đến an chỉ; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ tứ thiền. Chính vì vậy, trong mỗi trường hợp, cụm từ ‘diệt tận không còn dư tàn’ đã được sử dụng, như trong câu ‘ở đây khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn’.

එත්ථාහ – ‘‘අථෙවං තස්ස තස්ස ඣානස්සූපචාරෙ පහීනාපි එතා වෙදනා ඉධ කස්මා සමාහරී’’ති? සුඛග්ගහණත්ථං. යා හි අයං ‘‘අදුක්ඛමසුඛ’’න්ති එත්ථ අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා වුත්තා, සා සුඛුමා අතිදුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යා න සක්කා සුඛෙන ගහෙතුං. තස්මා යථා නාම දුට්ඨස්ස යථා වා තථා වා උපසඞ්කමිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස ගොණස්ස ගහණත්ථං ගොපො එකස්මිං වජෙ සබ්බෙ ගාවො සමාහරති, අථෙකෙකං නීහරන්තො පටිපාටියා ආගතං ‘‘අයං සො, ගණ්හථ න’’න්ති තම්පි ගාහාපයති; එවමෙව භගවා සුඛග්ගහණත්ථං සබ්බා එතා සමාහරි. එවඤ්හි සමාහටා එතා දස්සෙත්වා ‘‘යං නෙව සුඛං න දුක්ඛං න සොමනස්සං න දොමනස්සං, අයං අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා’’ති සක්කා හොති එසා ගාහයිතුං.

Ở đây, có người hỏi: “Nếu vậy, các thọ này dù đã được đoạn trừ trong cận hành của mỗi thiền ấy, tại sao lại được gom chung ở đây (trong thiền thứ tư)?” – (Đáp:) Để cho dễ nắm bắt. Vì rằng thọ bất khổ bất lạc được nói đến ở đây trong câu ‘bất khổ bất lạc’ là vi tế, rất khó nhận biết, không thể dễ dàng nắm bắt được. Do đó, ví như người chăn bò, để bắt một con bò hung dữ không thể đến gần và bắt một cách tùy tiện, đã lùa tất cả bò vào trong một cái chuồng, rồi khi lùa từng con ra, đến con bò ấy theo thứ tự, liền bảo: ‘Chính nó đây, hãy bắt lấy nó,’ và cho người bắt lấy; cũng vậy, đức Thế Tôn đã gom chung tất cả các thọ này lại để cho dễ nắm bắt. Vì rằng, sau khi đã gom chung và chỉ ra các thọ này như vậy, thì mới có thể làm cho người ta hiểu được rằng: ‘Cái gì không phải là lạc, không phải là khổ, không phải là hỷ, không phải là ưu, đó là thọ bất khổ bất lạc.’”

අපිච අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා පච්චයදස්සනත්ථඤ්චාපි එතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. සුඛප්පහානාදයො හි තස්සා පච්චයා. යථාහ – ‘‘චත්තාරො ඛො, ආවුසො, පච්චයා අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා සමාපත්තියා. ඉධාවුසො, භික්ඛු, සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, චත්තාරො පච්චයා අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා සමාපත්තියා’’ති (ම. නි. 1.458). යථා වා අඤ්ඤත්ථ පහීනාපි සක්කායදිට්ඨිආදයො තතියමග්ගස්ස වණ්ණභණනත්ථං තත්ථ පහීනාති වුත්තා; එවං වණ්ණභණනත්ථම්පෙතස්ස ඣානස්සෙතා ඉධ වුත්තාතිපි වෙදිතබ්බා. පච්චයඝාතෙන වා එත්ථ රාගදොසානං අතිදූරභාවං දස්සෙතුම්පෙතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. එතාසු හි සුඛං සොමනස්සස්ස පච්චයො, සොමනස්සං රාගස්ස, දුක්ඛං දොමනස්සස්ස, දොමනස්සං දොසස්ස. සුඛාදිඝාතෙන ච තෙ සප්පච්චයා රාගදොසා හතාති අතිදූරෙ හොන්තීති.

Lại nữa, cũng nên hiểu rằng các thọ này được nói đến để chỉ ra các duyên cho tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Vì rằng việc đoạn trừ lạc, v.v... là các duyên của tâm giải thoát ấy. Như có lời dạy: ‘Này chư hiền, có bốn duyên này để chứng đạt tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu do đoạn trừ lạc... (v.v.)... chứng và trú thiền thứ tư. Này chư hiền, đây là bốn duyên để chứng đạt tâm giải thoát bất khổ bất lạc.’ Hoặc như ở nơi khác, thân kiến, v.v... dù đã được đoạn trừ (ở đạo thứ nhất) vẫn được nói là đã đoạn trừ ở đó để tán thán đạo thứ ba; cũng vậy, nên hiểu rằng các thọ này được nói đến ở đây cũng là để tán thán thiền này. Hoặc nên hiểu rằng các thọ này được nói đến cũng là để chỉ ra rằng tham và sân ở đây đã trở nên rất xa vời do sự hủy diệt các duyên của chúng. Vì rằng trong các thọ này, lạc là duyên của hỷ, hỷ là duyên của tham; khổ là duyên của ưu, ưu là duyên của sân. Và do sự hủy diệt lạc, v.v... nên tham và sân cùng với các duyên của chúng đã bị tiêu diệt, do đó chúng trở nên rất xa vời.

අදුක්ඛමසුඛන්ති දුක්ඛාභාවෙන අදුක්ඛං, සුඛාභාවෙන අසුඛං. එතෙනෙත්ථ දුක්ඛසුඛපටිපක්ඛභූතං තතියවෙදනං දීපෙති, න දුක්ඛසුඛාභාවමත්තං. තතියවෙදනා නාම – අදුක්ඛමසුඛා, උපෙක්ඛාතිපි වුච්චති. සා ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතානුභවනලක්ඛණා, මජ්ඣත්තරසා, අවිභූතපච්චුපට්ඨානා, සුඛනිරොධපදට්ඨානාති වෙදිතබ්බා. උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති උපෙක්ඛාය ජනිතසතිපාරිසුද්ධිං. ඉමස්මිඤ්හි ඣානෙ සුපරිසුද්ධා සති. යා ච තස්සා සතියා පාරිසුද්ධි, සා උපෙක්ඛාය කතා න අඤ්ඤෙන; තස්මා එතං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති වුච්චති. විභඞ්ගෙපි වුත්තං – ‘‘අයං සති ඉමාය උපෙක්ඛාය විසදා හොති පරිසුද්ධා පරියොදාතා, තෙන වුච්චති – ‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’’න්ති (විභ. 597). යාය ච උපෙක්ඛාය එත්ථ සතියා පාරිසුද්ධි හොති, සා අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තතා වෙදිතබ්බා. න කෙවලඤ්චෙත්ථ තාය සතියෙව පරිසුද්ධා, අපිච ඛො සබ්බෙපි සම්පයුත්තධම්මා; සතිසීසෙන පන දෙසනා වුත්තා.

‘Bất khổ bất lạc’ (adukkhamasukhaṃ): là ‘bất khổ’ (adukkhaṃ) do không có khổ, là ‘bất lạc’ (asukhaṃ) do không có lạc. Bằng từ này, ngài chỉ ra thọ thứ ba, là trạng thái đối lập với khổ và lạc, chứ không phải chỉ là sự vắng mặt của khổ và lạc. Thọ thứ ba được gọi là bất khổ bất lạc, cũng được gọi là xả (upekkhā). Nên hiểu rằng thọ ấy có đặc tính là cảm nhận đối tượng trái ngược với khả ý và bất khả ý (tức trung tính), có phận sự là trung dung, có biểu hiện là không rõ rệt, có nhân gần là sự chấm dứt của lạc. ‘Do xả niệm thanh tịnh’ (upekkhāsatipārisuddhiṃ) có nghĩa là sự thanh tịnh của niệm được sinh ra bởi xả. Vì trong thiền này, niệm rất thanh tịnh. Và sự thanh tịnh của niệm ấy là do xả tạo ra, không phải do pháp nào khác; do đó, thiền này được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’ Trong Phân Tích (Vibhaṅga) cũng nói: ‘Niệm này nhờ xả này mà trở nên trong sáng, thanh tịnh, thuần khiết, do đó được gọi là “do xả niệm thanh tịnh”.’ Và nên hiểu rằng xả mà nhờ đó niệm được thanh tịnh ở đây, về mặt ý nghĩa chính là tâm sở trung bình (tatramajjhattatā). Và ở đây, không chỉ có niệm được thanh tịnh nhờ tâm sở ấy, mà tất cả các pháp tương ưng cũng đều thanh tịnh; tuy nhiên, lời dạy được trình bày với niệm làm tiêu đề.

තත්ථ [Pg.125] කිඤ්චාපි අයං උපෙක්ඛා හෙට්ඨාපි තීසු ඣානෙසු විජ්ජති, යථා පන දිවා සූරියප්පභාභිභවා සොම්මභාවෙන ච අත්තනො උපකාරකත්තෙන වා සභාගාය රත්තියා අලාභා දිවා විජ්ජමානාපි චන්දලෙඛා අපරිසුද්ධා හොති අපරියොදාතා; එවමයම්පි තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාචන්දලෙඛා විතක්කවිචාරාදිපච්චනීකධම්මතෙජාභිභවා සභාගාය ච උපෙක්ඛාවෙදනාරත්තියා අලාභා විජ්ජමානාපි පඨමාදිජ්ඣානභෙදෙසු අපරිසුද්ධා හොති. තස්සා ච අපරිසුද්ධාය දිවා අපරිසුද්ධචන්දලෙඛාය පභා විය සහජාතාපි සතිආදයො අපරිසුද්ධාව හොන්ති; තස්මා තෙසු එකම්පි ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති න වුත්තං. ඉධ පන විතක්කාදිපච්චනීකධම්මතෙජාභිභවාභාවා සභාගාය ච උපෙක්ඛාවෙදනාරත්තියා පටිලාභා අයං තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාචන්දලෙඛා අතිවිය පරිසුද්ධා, තස්සා පරිසුද්ධත්තා පරිසුද්ධචන්දලෙඛාය පභා විය සහජාතාපි සතිආදයො පරිසුද්ධා හොන්ති පරියොදාතා, තස්මා ඉදමෙව උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

Trong đó, mặc dù tâm xả này cũng có mặt trong ba thiền dưới, nhưng cũng giống như vầng trăng khuyết, dù có mặt vào ban ngày, vẫn không trong sạch, không thuần khiết vì bị ánh sáng mặt trời lấn át và vì không có được đêm tối tương hợp, vốn dịu mát và có lợi cho nó; cũng vậy, vầng trăng khuyết của tâm xả trung bình này, dù có mặt trong các loại thiền như sơ thiền, v.v..., vẫn không trong sạch vì bị năng lực của các pháp đối nghịch như tầm, tứ, v.v... lấn át và vì không có được đêm tối của xả thọ tương hợp. Và do nó không trong sạch, nên các pháp đồng sinh như niệm, v.v... cũng không trong sạch, giống như ánh sáng của vầng trăng khuyết không trong sạch vào ban ngày; do đó, không một thiền nào trong các thiền ấy được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’ Tuy nhiên, ở đây (trong thiền thứ tư), do không bị năng lực của các pháp đối nghịch như tầm, v.v... lấn át và do có được đêm tối của xả thọ tương hợp, nên vầng trăng khuyết của tâm xả trung bình này trở nên vô cùng trong sạch. Do sự trong sạch của nó, các pháp đồng sinh như niệm, v.v... cũng trở nên trong sạch, thuần khiết, giống như ánh sáng của vầng trăng khuyết trong sạch; do đó, nên hiểu rằng chỉ riêng thiền này mới được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’

චතුත්ථන්ති ගණනානුපුබ්බතො චතුත්ථං. ඉදං චතුත්ථං සමාපජ්ජතීතිපි චතුත්ථං. ඣානන්ති එත්ථ යථා තතියං උපෙක්ඛාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං; එවමිදං උපෙක්ඛාදීහි තිවඞ්ගිකං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති උපෙක්ඛා, සති චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති. පරියායො එව චෙසො. ඨපෙත්වා පන සතිං උපෙක්ඛෙකග්ගතමෙව ගහෙත්වා නිප්පරියායෙන දුවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති? උපෙක්ඛා, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 165). සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

‘Thứ tư’ (catutthaṃ) là thứ tư theo thứ tự đếm. Cũng là ‘thứ tư’ vì người ấy chứng đạt bậc thứ tư này. ‘Thiền’ (jhānaṃ): Ở đây, cũng như thiền thứ ba có năm chi bắt đầu bằng xả, v.v...; cũng vậy, thiền này có ba chi bắt đầu bằng xả, v.v... Như có lời dạy: ‘Thiền là: xả, niệm, và nhất tâm.’ Đây chỉ là cách nói theo nghĩa rộng (pariyāya). Tuy nhiên, nếu không kể niệm, chỉ lấy xả và nhất tâm, thì theo nghĩa đen (nippariyāya), thiền này chỉ có hai chi. Như có lời dạy: ‘Vào lúc ấy, thiền hai chi là gì? Là xả và nhất tâm.’ Phần còn lại như đã được giải thích.

චතුත්ථජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về thiền thứ tư đã kết thúc.

පුබ්බෙනිවාසකථා

Luận về Túc Mạng

12. ඉති ඉමානි චත්තාරි ඣානානි කෙසඤ්චි චිත්තෙකග්ගතත්ථානි හොන්ති, කෙසඤ්චි විපස්සනාපාදකානි, කෙසඤ්චි අභිඤ්ඤාපාදකානි, කෙසඤ්චි නිරොධපාදකානි, කෙසඤ්චි භවොක්කමනත්ථානි. තත්ථ ඛීණාසවානං චිත්තෙකග්ගතත්ථානි හොන්ති, තෙ හි සමාපජ්ජිත්වා ‘‘එකග්ගචිත්තා සුඛං දිවසං විහරිස්සාමා’’ති [Pg.126] ඉච්චෙවං කසිණපරිකම්මං කත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙන්ති. සෙක්ඛපුථුජ්ජනානං ‘‘සමාපත්තිතො වුට්ඨාය සමාහිතෙන චිත්තෙන විපස්සිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්තානං විපස්සනාපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා අභිඤ්ඤාපාදකං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොතී’’ති වුත්තනයා අභිඤ්ඤායො පත්ථෙන්තා නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං අභිඤ්ඤාපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා සත්තාහං අචිත්තකා හුත්වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිරොධං නිබ්බානං පත්වා සුඛං විහරිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං නිරොධපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘අපරිහීනජ්ඣානා හුත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං භවොක්කමනත්ථානි හොන්ති.

12. Như vậy, bốn thiền này đối với một số vị có mục đích là nhất tâm, đối với một số vị là nền tảng cho minh sát, đối với một số vị là nền tảng cho thắng trí, đối với một số vị là nền tảng cho diệt thọ tưởng định, đối với một số vị có mục đích là đi đến cõi hữu. Trong đó, đối với các vị lậu tận, (các thiền ấy) có mục đích là nhất tâm. Vì rằng các vị ấy sau khi nhập (thiền), chỉ với ý muốn rằng: ‘Chúng ta sẽ an trú thoải mái suốt ngày với tâm nhất điểm,’ rồi thực hành biến xứ sơ khởi và làm phát sanh tám bậc thiền chứng. Đối với các vị hữu học và phàm phu làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Sau khi xuất khỏi thiền chứng, chúng ta sẽ thực hành minh sát với tâm định tĩnh,’ (các thiền ấy) là nền tảng cho minh sát. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, nhập vào thiền là nền tảng cho thắng trí, sau khi xuất khỏi thiền chứng, mong muốn các thắng trí theo phương cách đã được nói: ‘Là một, trở thành nhiều,’ rồi làm phát sanh (thiền), đối với các vị ấy, (các thiền ấy) là nền tảng cho thắng trí. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Sau khi nhập diệt thọ tưởng định, không có tâm trong bảy ngày, đạt đến sự diệt tận, Niết-bàn, ngay trong hiện tại, chúng ta sẽ an trú thoải mái,’ đối với các vị ấy, (các thiền ấy) là nền tảng cho diệt thọ tưởng định. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Không bị suy thoái khỏi thiền, chúng ta sẽ sanh vào cõi Phạm thiên,’ đối với các vị ấy, (các thiền ấy) có mục đích là đi đến cõi hữu.

භගවතා පනිදං චතුත්ථජ්ඣානං බොධිරුක්ඛමූලෙ නිබ්බත්තිතං, තං තස්ස විපස්සනාපාදකඤ්චෙව අහොසි අභිඤ්ඤාපාදකඤ්ච නිරොධපාදකඤ්ච සබ්බකිච්චසාධකඤ්ච සබ්බලොකියලොකුත්තරගුණදායකන්ති වෙදිතබ්බං. යෙසඤ්ච ගුණානං දායකං අහොසි, තෙසං එකදෙසං දස්සෙන්තො ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ’’තිආදිමාහ.

Còn thiền thứ tư này đã được đức Thế Tôn làm cho phát sanh dưới cội Bồ-đề. Cần phải được hiểu rằng thiền ấy của Ngài đã là nền tảng cho minh sát, là nền tảng cho thắng trí, là nền tảng cho diệt thọ tưởng định, hoàn thành mọi phận sự, và mang lại tất cả các đức tánh hiệp thế và siêu thế. Và để chỉ ra một phần của những đức tánh mà (thiền ấy) đã mang lại, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Vị ấy, khi tâm được định tĩnh như vậy...’

තත්ථ සොති සො අහං. එවන්ති චතුත්ථජ්ඣානක්කමනිදස්සනමෙතං. ඉමිනා කමෙන චතුත්ථජ්ඣානං පටිලභිත්වාති වුත්තං හොති. සමාහිතෙති ඉමිනා චතුත්ථජ්ඣානසමාධිනා සමාහිතෙ. පරිසුද්ධෙතිආදීසු පන උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිභාවෙන පරිසුද්ධෙ. පරිසුද්ධත්තායෙව පරියොදාතෙ, පභස්සරෙති වුත්තං හොති. සුඛාදීනං පච්චයානං ඝාතෙන විහතරාගාදිඅඞ්ගණත්තා අනඞ්ගණෙ. අනඞ්ගණත්තායෙව ච විගතූපක්කිලෙසෙ; අඞ්ගණෙන හි චිත්තං උපක්කිලිස්සති. සුභාවිතත්තා මුදුභූතෙ, වසීභාවප්පත්තෙති වුත්තං හොති. වසෙ වත්තමානඤ්හි චිත්තං මුදූති වුච්චති. මුදුත්තායෙව ච කම්මනියෙ, කම්මක්ඛමෙ කම්මයොග්ගෙති වුත්තං හොති. මුදු හි චිත්තං කම්මනියං හොති සුධන්තමිව සුවණ්ණං, තදුභයම්පි ච සුභාවිතත්තා එව. යථාහ – ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං භාවිතං බහුලීකතං මුදු ච හොති කම්මනියඤ්ච, යථයිදං, භික්ඛවෙ, චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.22).

Trong đó, ‘vị ấy’ là Ta ấy. ‘Như vậy’ là sự chỉ dẫn về trình tự của thiền thứ tư. Có nghĩa là: ‘Sau khi đã đắc thiền thứ tư theo trình tự này.’ ‘Được định tĩnh’ là được định tĩnh bởi định của thiền thứ tư này. Còn trong các từ bắt đầu bằng ‘trong sạch,’ (có nghĩa là) ‘trong sạch’ do sự trong sạch của niệm được tạo ra bởi xả. Có nghĩa là ‘thuần tịnh, rạng rỡ’ chính vì sự trong sạch. ‘Không tỳ vết’ do đã loại bỏ các cấu uế như tham ái v.v... bằng cách diệt trừ các nhân duyên như lạc v.v... Và ‘không phiền não’ chính vì không có tỳ vết; vì rằng tâm bị ô nhiễm bởi tỳ vết. ‘Trở nên mềm mại’ do được tu tập tốt; có nghĩa là ‘đã đạt đến trạng thái thuần thục.’ Vì rằng tâm vận hành theo ý muốn được gọi là ‘mềm mại.’ Và chính vì sự mềm mại nên có nghĩa là ‘dễ sử dụng,’ ‘thích hợp cho công việc,’ ‘phù hợp cho công việc.’ Vì rằng tâm mềm mại thì dễ sử dụng, giống như vàng đã được luyện kỹ; và cả hai điều đó đều do được tu tập tốt. Như Ngài đã nói: ‘Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác, khi được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, lại trở nên mềm mại và dễ sử dụng như tâm này, này các Tỳ-khưu.’

එතෙසු [Pg.127] පරිසුද්ධභාවාදීසු ඨිතත්තා ඨිතෙ. ඨිතත්තායෙව ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ, අචලෙ නිරිඤ්ජනෙති වුත්තං හොති. මුදුකම්මඤ්ඤභාවෙන වා අත්තනො වසෙ ඨිතත්තා ඨිතෙ, සද්ධාදීහි පරිග්ගහිතත්තා ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ. සද්ධාපරිග්ගහිතඤ්හි චිත්තං අස්සද්ධියෙන න ඉඤ්ජති, වීරියපරිග්ගහිතං කොසජ්ජෙන න ඉඤ්ජති, සතිපරිග්ගහිතං පමාදෙන න ඉඤ්ජති, සමාධිපරිග්ගහිතං උද්ධච්චෙන න ඉඤ්ජති, පඤ්ඤාපරිග්ගහිතං අවිජ්ජාය න ඉඤ්ජති, ඔභාසගතං කිලෙසන්ධකාරෙන න ඉඤ්ජති. ඉමෙහි ඡහි ධම්මෙහි පරිග්ගහිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං චිත්තං හොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං අභිනීහාරක්ඛමං හොති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානං ධම්මානං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය.

‘Vững chắc’ do đã an trú trong các trạng thái như trong sạch v.v... này. Có nghĩa là ‘đạt đến bất động,’ ‘không lay chuyển,’ ‘không rung động’ chính vì sự vững chắc. Hoặc ‘vững chắc’ do đã an trú trong sự kiểm soát của chính mình nhờ trạng thái mềm mại và dễ sử dụng; ‘đạt đến bất động’ do được nâng đỡ bởi tín v.v... Vì rằng tâm được nâng đỡ bởi tín thì không lay động bởi sự vô tín; (tâm) được nâng đỡ bởi tinh tấn thì không lay động bởi sự lười biếng; (tâm) được nâng đỡ bởi niệm thì không lay động bởi sự phóng dật; (tâm) được nâng đỡ bởi định thì không lay động bởi sự trạo cử; (tâm) được nâng đỡ bởi tuệ thì không lay động bởi vô minh; (tâm) đã đạt đến quang minh thì không lay động bởi bóng tối của phiền não. Tâm được nâng đỡ bởi sáu pháp này thì đạt đến bất động. Như vậy, tâm hội đủ tám chi phần trở nên có khả năng hướng đến cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí.

අපරො නයො – චතුත්ථජ්ඣානසමාධිනා සමාහිතෙ. නීවරණදූරීභාවෙන පරිසුද්ධෙ. විතක්කාදිසමතික්කමෙන පරියොදාතෙ. ඣානප්පටිලාභපච්චයානං පාපකානං ඉච්ඡාවචරානං අභාවෙන අනඞ්ගණෙ. අභිජ්ඣාදීනං චිත්තූපක්කිලෙසානං විගමෙන විගතූපක්කිලෙසෙ. උභයම්පි චෙතං අනඞ්ගණවත්ථසුත්තානුසාරෙන (ම. නි. 1.57 ආදයො) වෙදිතබ්බං. වසිප්පත්තියා මුදුභූතෙ. ඉද්ධිපාදභාවූපගමෙන කම්මනියෙ. භාවනාපාරිපූරියා පණීතභාවූපගමෙන ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ. යථා ආනෙඤ්ජප්පත්තං හොති; එවං ඨිතෙති අත්ථො. එවම්පි අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං අභිනීහාරක්ඛමං හොති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානං ධම්මානං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, පාදකං පදට්ඨානභූතන්ති අත්ථො.

Một phương pháp khác: ‘Được định tĩnh’ bởi định của thiền thứ tư. ‘Trong sạch’ do đã xa lìa các triền cái. ‘Thuần tịnh’ do đã vượt qua tầm v.v... ‘Không tỳ vết’ do không có các ác pháp là nhân duyên cản trở việc đắc thiền, như các dục vọng xấu xa. ‘Không phiền não’ do đã loại trừ các phiền não của tâm như tham ái v.v... Cả hai điều này cần được hiểu theo kinh Anaṅgaṇa và kinh Vattha. ‘Trở nên mềm mại’ do đã đạt đến sự thuần thục. ‘Dễ sử dụng’ do đã đạt đến trạng thái là nền tảng của thần thông. ‘Vững chắc, đạt đến bất động’ do đã đạt đến trạng thái cao thượng nhờ sự viên mãn của tu tập. Có nghĩa là ‘vững chắc’ theo cách mà nó đạt đến bất động. Theo cách này cũng vậy, tâm hội đủ tám chi phần trở nên có khả năng hướng đến cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí; có nghĩa là ‘là nền tảng,’ ‘trở thành nhân cận.’

පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණායාති එවං අභිඤ්ඤාපාදකෙ ජාතෙ එතස්මිං චිත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිම්හි යං ඤාණං තදත්ථාය. තත්ථ පුබ්බෙනිවාසොති පුබ්බෙ අතීතජාතීසු නිවුත්ථක්ඛන්ධා. නිවුත්ථාති අජ්ඣාවුත්ථා අනුභූතා අත්තනො සන්තානෙ උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධා නිවුත්ථධම්මා වා නිවුත්ථා, ගොචරනිවාසෙන නිවුත්ථා, අත්තනො විඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතා පරිච්ඡින්නා, පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතාපි වා ඡින්නවටුමකානුස්සරණාදීසු. පුබ්බෙනිවාසානුස්සතීති යාය සතියා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සා පුබ්බෙනිවාසානුස්සති. ඤාණන්ති තාය සතියා සම්පයුත්තඤාණං. එවමිමස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස අත්ථාය පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය එතස්ස ඤාණස්ස අධිගමාය පත්තියාති වුත්තං හොති. අභිනින්නාමෙසින්ති අභිනීහරිං.

Cụm từ ‘Pubbenivāsānussatiñāṇāya’ (vì mục đích Túc Mạng Tùy Niệm Trí) có nghĩa là: Khi tâm này, là nền tảng của thắng trí, đã sanh khởi như vậy, (hướng tâm) vì mục đích của trí tuệ vốn có trong sự tùy niệm các tiền kiếp. Trong đó, ‘pubbenivāsa’ (túc mạng) là các uẩn đã từng trú ngụ trong các kiếp quá khứ trước đây. ‘Nivutthā’ (đã từng trú ngụ) có nghĩa là đã từng sống, đã từng kinh nghiệm, là (các uẩn) đã sanh lên rồi diệt đi trong dòng tương tục của tự thân; hoặc là các pháp đã từng trú ngụ. ‘Nivutthā’ (đã từng trú ngụ) là đã từng trú ngụ theo cách là cảnh vực trú ngụ, là (các pháp) đã được biết, đã được phân định bởi thức của tự thân; hoặc cũng là (các pháp) đã được biết bởi thức của người khác, như trong trường hợp tùy niệm về các bậc đã cắt đứt vòng luân hồi, v.v. ‘Pubbenivāsānussati’ (Túc Mạng Tùy Niệm) là: Niệm nào mà nhờ đó vị ấy tùy niệm túc mạng, niệm ấy là Túc Mạng Tùy Niệm. ‘Ñāṇaṃ’ (Trí) là trí tuệ tương ưng với niệm ấy. Như vậy, câu ‘pubbenivāsānussatiñāṇāya’ được nói ra là vì mục đích của Túc Mạng Tùy Niệm Trí này, để chứng đắc, để đạt đến trí tuệ này. ‘Abhininnāmesiṃ’ (Ta đã hướng tâm đến) có nghĩa là Ta đã hướng đến.

සොති [Pg.128] සො අහං. අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං, අනෙකෙහි වා පකාරෙහි පවත්තිතං සංවණ්ණිතන්ති අත්ථො. පුබ්බෙනිවාසන්ති සමනන්තරාතීතං භවං ආදිං කත්වා තත්ථ තත්ථ නිවුත්ථසන්තානං. අනුස්සරාමීති ‘‘එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො’’ති එවං ජාතිපටිපාටියා අනුගන්ත්වා අනුගන්ත්වා සරාමි, අනුදෙව වා සරාමි, චිත්තෙ අභිනින්නාමිතමත්තෙ එව සරාමීති දස්සෙති. පූරිතපාරමීනඤ්හි මහාපුරිසානං පරිකම්මකරණං නත්ථි, තෙන තෙ චිත්තං අභිනින්නාමෙත්වාව සරන්ති. ආදිකම්මිකකුලපුත්තා පන පරිකම්මං කත්වාව සරන්ති, තස්මා තෙසං වසෙන පරිකම්මං වත්තබ්බං සියා. තං පන වුච්චමානං අතිභාරියං විනයනිදානං කරොති, තස්මා තං න වදාම. අත්ථිකෙහි පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.402 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං. ඉධ පන පාළිමෙව වණ්ණයිස්සාම.

‘So’ (Vị ấy) là chính Ta. ‘Anekavihitaṃ’ (nhiều loại) có nghĩa là nhiều thể loại, hoặc được mô tả là đã diễn ra theo nhiều cách. ‘Pubbenivāsaṃ’ (túc mạng) là dòng tương tục đã từng trú ngụ ở nơi này nơi kia, bắt đầu từ kiếp sống ngay trước đó. ‘Anussarāmi’ (Ta nhớ lại) cho thấy rằng: “Ta nhớ lại bằng cách truy ngược, truy ngược theo thứ tự các kiếp sống như vầy: ‘một kiếp, hai kiếp’”; hoặc “Ta nhớ lại ngay sau đó”; hoặc “Ta nhớ lại ngay khi vừa hướng tâm đến”. Bởi vì đối với các bậc Đại nhân đã viên mãn các pháp ba-la-mật thì không cần phải thực hành công phu chuẩn bị. Do đó, các vị ấy nhớ lại chỉ bằng cách hướng tâm. Còn các thiện gia nam tử sơ cơ thì chỉ nhớ lại sau khi đã thực hành công phu chuẩn bị. Vì vậy, lẽ ra nên nói về công phu chuẩn bị vì lợi ích của họ. Tuy nhiên, nếu nói ra điều đó sẽ làm cho phần duyên khởi của Luật tạng trở nên quá nặng nề. Do đó, chúng tôi không nói về điều đó. Tuy nhiên, những ai có nhu cầu nên tìm hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong bộ Visuddhimagga. Còn ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần Pāḷi mà thôi.

සෙය්‍යථිදන්ති ආරද්ධප්පකාරදස්සනත්ථෙ නිපාතො. තෙනෙව ය්වායං පුබ්බෙනිවාසො ආරද්ධො, තස්ස පකාරප්පභෙදං දස්සෙන්තො එකම්පි ජාතින්තිආදිමාහ. තත්ථ එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසු. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, වඩ්ඪමානො විවට්ටකප්පොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ ච සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තම්මූලකත්තා. විවට්ටෙන ච විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී, විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති වුත්තානි තානි සබ්බානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති.

‘Seyyathidaṃ’ là một bất biến từ có ý nghĩa chỉ ra các loại đã được đề cập. Chính vì thế, để chỉ ra sự phân loại của các tiền kiếp đã được đề cập, Ngài đã nói ‘ekampi jātiṃ’ (một kiếp), v.v. Trong đó, ‘ekampi jātiṃ’ (một kiếp) có nghĩa là một dòng tương tục của các uẩn, có sự tái sanh làm căn bản, có cái chết làm điểm kết thúc, và được bao gồm trong một kiếp sống. Đây cũng là phương pháp áp dụng cho các câu như ‘dvepi jātiyo’ (hai kiếp), v.v. Còn trong các câu như ‘anekepi saṃvaṭṭakappe’ (nhiều kiếp hoại), v.v., nên hiểu rằng kiếp đang suy thoái là ‘saṃvaṭṭakappa’ (kiếp hoại), và kiếp đang tăng trưởng là ‘vivaṭṭakappa’ (kiếp thành). Và trong đó, khi nói ‘saṃvaṭṭa’ (hoại) thì cũng bao hàm cả ‘saṃvaṭṭaṭṭhāyī’ (trụ hoại), vì nó có nguồn gốc từ kiếp hoại. Và khi nói ‘vivaṭṭa’ (thành) thì cũng bao hàm cả ‘vivaṭṭaṭṭhāyī’ (trụ thành). Bởi vì khi hiểu như vậy, tất cả những gì đã được nói đến đều được bao gồm: “Này các Tỳ khưu, có bốn a-tăng-kỳ kiếp này của một đại kiếp. Bốn là gì? Kiếp hoại, kiếp trụ hoại, kiếp thành, kiếp trụ thành.”

තත්ථ තයො සංවට්ටා – තෙජොසංවට්ටො, ආපොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටොති. තිස්සො සංවට්ටසීමා – ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති. යදා කප්පො තෙජෙන සංවට්ටති, ආභස්සරතො හෙට්ඨා අග්ගිනා ඩය්හති. යදා උදකෙන සංවට්ටති, සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා උදකෙන විලීයති. යදා වාතෙන සංවට්ටති, වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා වාතෙන විද්ධංසියති. විත්ථාරතො පන සදාපි එකං බුද්ධක්ඛෙත්තං විනස්සති.

Trong đó, có ba loại kiếp hoại: hoại do lửa (tejosaṃvaṭṭa), hoại do nước (āposaṃvaṭṭa), và hoại do gió (vāyosaṃvaṭṭa). Có ba giới hạn của sự hoại diệt: cõi Quang Âm (Ābhassarā), cõi Biến Tịnh (Subhakiṇhā), và cõi Quảng Quả (Vehapphalā). Khi thế giới hoại diệt do lửa, mọi thứ bên dưới cõi Quang Âm đều bị lửa thiêu rụi. Khi hoại diệt do nước, mọi thứ bên dưới cõi Biến Tịnh đều bị nước làm tan rã. Khi hoại diệt do gió, mọi thứ bên dưới cõi Quảng Quả đều bị gió phá hủy. Tuy nhiên, nói một cách chi tiết, thì luôn luôn có một Phật độ bị hủy diệt.

බුද්ධක්ඛෙත්තං නාම තිවිධං හොති – ජාතික්ඛෙත්තං, ආණාක්ඛෙත්තං, විසයක්ඛෙත්තඤ්ච. තත්ථ ජාතික්ඛෙත්තං දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති, යං තථාගතස්ස පටිසන්ධිආදීසු කම්පති. ආණාක්ඛෙත්තං [Pg.129] කොටිසතසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති. යත්ථ රතනපරිත්තං, ඛන්ධපරිත්තං, ධජග්ගපරිත්තං, ආටානාටියපරිත්තං, මොරපරිත්තන්ති ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො පවත්තති. විසයක්ඛෙත්තං පන අනන්තං අපරිමාණං, ‘‘යං යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති (අ. නි. 3.81) වුත්තං යත්ථ යං යං ආකඞ්ඛති තං තං අනුස්සරති. එවමෙතෙසු තීසු බුද්ධක්ඛෙත්තෙසු එකං ආණාක්ඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං පන විනස්සන්තෙ ජාතික්ඛෙත්තම්පි විනට්ඨමෙව හොති; විනස්සන්තඤ්ච එකතොව විනස්සති, සණ්ඨහන්තම්පි එකතොව සණ්ඨහති. තස්ස විනාසො ච සණ්ඨහනඤ්ච විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.404) වුත්තං. අත්ථිකෙහි තතො ගහෙතබ්බං.

Phật độ (Buddhakkhetta) có ba loại: Sanh độ (jātikkhetta), Oai lực độ (āṇākkhetta), và Cảnh giới độ (visayakkhetta). Trong đó, Sanh độ có phạm vi mười ngàn thế giới chư thiên, là nơi rung chuyển vào lúc Như Lai tái sanh, v.v. Oai lực độ có phạm vi một trăm ngàn ức thế giới chư thiên. Đó là nơi mà oai lực của các bài kinh hộ trì này có hiệu lực: Ratana paritta, Khandha paritta, Dhajagga paritta, Āṭānāṭiya paritta, Mora paritta. Còn Cảnh giới độ thì vô biên, vô lượng. Như đã được nói: “Cho đến bất cứ nơi nào mà vị ấy mong muốn”, nghĩa là bất cứ đối tượng nào Ngài muốn nhớ lại, Ngài đều nhớ lại được đối tượng đó. Như vậy, trong ba loại Phật độ này, một Oai lực độ bị hủy diệt. Và khi Oai lực độ bị hủy diệt, Sanh độ cũng bị hủy diệt theo. Và khi bị hủy diệt, nó bị hủy diệt cùng một lúc; khi được tái lập, nó cũng được tái lập cùng một lúc. Sự hủy diệt và tái lập của nó đã được nói đến trong bộ Visuddhimagga. Những ai có nhu cầu nên tìm hiểu từ đó.

යෙ පනෙතෙ සංවට්ටවිවට්ටා වුත්තා, එතෙසු භගවා බොධිමණ්ඩෙ සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣනත්ථාය නිසින්නො අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ සරි. කථං? ‘‘අමුත්‍රාසි’’න්තිආදිනා නයෙන. තත්ථ අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගතියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා අහොසිං. එවංනාමොති වෙස්සන්තරො වා ජොතිපාලො වා. එවංගොත්තොති භග්ගවො වා ගොතමො වා. එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති අනෙකප්පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං වා සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරමායුපරියන්තො වා චතුරාසීතිකප්පසහස්සපරමායුපරියන්තො වා.

Về các kiếp hoại và kiếp thành đã được đề cập, trong số đó, Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Bồ-đề đoàn để chứng ngộ Chánh Đẳng Giác, đã nhớ lại nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, và nhiều kiếp hoại-thành. Bằng cách nào? Bằng phương pháp bắt đầu với câu ‘Amutrāsiṃ’ (Ở nơi ấy, ta đã là). Trong đó, ‘Amutrāsiṃ’ có nghĩa là: Trong kiếp hoại đó, ta đã ở trong kiếp sống này, hoặc trong thai sanh này, hoặc trong cảnh giới này, hoặc trong thức trú này, hoặc trong chúng sanh trú này, hoặc trong loài chúng sanh này. ‘Evaṃnāmo’ (có tên như vậy) nghĩa là Vessantara hoặc Jotipāla. ‘Evaṃgotto’ (có dòng họ như vậy) nghĩa là Bhaggava hoặc Gotama. ‘Evaṃvaṇṇo’ (có màu da như vậy) nghĩa là da trắng hoặc da sẫm. ‘Evamāhāro’ (có thức ăn như vậy) nghĩa là ăn cơm với thịt ngon, hoặc ăn trái cây tự mọc. ‘Evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī’ (cảm thọ khổ lạc như vậy) nghĩa là cảm nhận theo nhiều cách các khổ và lạc thuộc thân và tâm, hoặc các khổ và lạc có nhiều loại khác nhau như thuộc về vật chất và phi vật chất. ‘Evamāyupariyanto’ (có tuổi thọ giới hạn như vậy) nghĩa là có tuổi thọ tối đa là một trăm năm, hoặc có tuổi thọ tối đa là tám mươi bốn ngàn kiếp.

සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගතිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො, පුන අමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති අථ තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදි වුත්තනයමෙව.

“Ta từ nơi đó chết, sanh ở nơi kia” có nghĩa là: Ta, sau khi chết từ cõi đó, hoặc từ thai sanh đó, từ đường sanh đó, từ thức trú đó, từ chúng sanh cư đó, hoặc từ chúng sanh loại đó, lại sanh khởi ở cõi tên là như vậy, hoặc ở thai sanh, đường sanh, thức trú, chúng sanh cư, hoặc chúng sanh loại tên là như vậy. “Ta đã ở nơi đó” có nghĩa là: Bấy giờ, ta lại ở trong cõi đó, hoặc ở thai sanh đó, đường sanh đó, thức trú đó, chúng sanh cư đó, hoặc chúng sanh loại đó. Các câu như “Ta có tên như vậy” v.v... cũng theo phương pháp đã nói.

අථ වා යස්මා අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං සරණං. සො තතො චුතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං. තස්මා ඉධූපපන්නොති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරං අමුත්‍ර උදපාදින්ති තුසිතභවනං සන්ධායාහාති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමොති තත්‍රාපි [Pg.130] තුසිතභවනෙ සෙතකෙතු නාම දෙවපුත්තො අහොසිං. එවංගොත්තොති තාහි දෙවතාහි සද්ධිං එකගොත්තො. එවංවණ්ණොති සුවණ්ණවණ්ණො. එවමාහාරොති දිබ්බසුධාහාරො. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති එවං දිබ්බසුඛප්පටිසංවෙදී. දුක්ඛං පන සඞ්ඛාරදුක්ඛමත්තමෙව. එවමායුපරියන්තොති එවං සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටිසට්ඨිවස්සසතසහස්සායුපරියන්තො. සො තතො චුතොති සො අහං තතො තුසිතභවනතො චුතො. ඉධූපපන්නොති ඉධ මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො.

Hoặc là, bởi vì câu “Ta đã ở nơi kia” này là sự hồi tưởng tùy theo ý muốn của vị đang đi lên theo thứ tự. Câu “Ta từ nơi đó chết” là sự quán xét của vị đang quay trở lại. Do đó, nên hiểu rằng Ngài nói câu “sanh ở nơi kia” ngay sau sự sanh ở đây này là nhắm đến cõi trời Đâu Suất. “Ta đã ở nơi đó, có tên như vậy” có nghĩa là: Ta đã là một vị chư thiên tên là Setaketu ở cõi trời Đâu Suất đó. “Có dòng họ như vậy” có nghĩa là: có cùng dòng họ với các vị chư thiên ấy. “Có màu da như vậy” có nghĩa là: có màu da vàng ròng. “Có thức ăn như vậy” có nghĩa là: có thức ăn là cam lồ của chư thiên. “Cảm thọ khổ lạc như vậy” có nghĩa là: cảm thọ thiên lạc như vậy. Còn khổ thì chỉ là hành khổ mà thôi. “Có tuổi thọ giới hạn như vậy” có nghĩa là: có tuổi thọ giới hạn là năm mươi bảy ức sáu triệu năm. “Ta từ nơi đó chết” có nghĩa là: Ta, sau khi chết từ cõi trời Đâu Suất đó. “Sanh ở đây” có nghĩa là: đã sanh vào trong bụng của hoàng hậu Mahāmāyā ở đây.

ඉතීති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තවසෙන හි සත්තො ‘‘දත්තො, තිස්සො, ගොතමො’’ති උද්දිසීයති; වණ්ණාදීහි ඔදාතො, සාමොති නානත්තතො පඤ්ඤායති; තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරා. කිං පන බුද්ධායෙව පුබ්බෙනිවාසං සරන්තීති? වුච්චතෙ – න බුද්ධායෙව, පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවක-තිත්ථියාපි, නො ච ඛො අවිසෙසෙන. තිත්ථියා හි චත්තාලීසංයෙව කප්පෙ සරන්ති, න තතො පරං. කස්මා? දුබ්බලපඤ්ඤත්තා. තෙසඤ්හි නාමරූපපරිච්ඡෙදවිරහතො දුබ්බලා පඤ්ඤා හොති. සාවකෙසු පන අසීතිමහාසාවකා කප්පසතසහස්සං සරන්ති; ද්වෙ අග්ගසාවකා එකමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං සතසහස්සඤ්ච. පච්චෙකබුද්ධා ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සතසහස්සඤ්ච. එත්තකො හි තෙසං අභිනීහාරො. බුද්ධානං පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව ඉච්ඡන්ති තාව සරන්ති. තිත්ථියා ච ඛන්ධපටිපාටිමෙව සරන්ති. පටිපාටිං මුඤ්චිත්වා චුතිපටිසන්ධිවසෙන සරිතුං න සක්කොන්ති. තෙසඤ්හි අන්ධානං විය ඉච්ඡිතප්පදෙසොක්කමනං නත්ථි. සාවකා උභයථාපි සරන්ති; තථා පච්චෙකබුද්ධා. බුද්ධා පන ඛන්ධපටිපාටියාපි චුතිපටිසන්ධිවසෙනපි සීහොක්කන්තවසෙනපි අනෙකාසු කප්පකොටීසු හෙට්ඨා වා උපරි වා යං යං ඨානං ආකඞ්ඛන්ති, තං සබ්බං සරන්තියෙව.

“Như vậy” có nghĩa là như thế này. “Cùng với các chi tiết và đề mục” có nghĩa là: cùng với đề mục do bởi tên và họ, cùng với các chi tiết do bởi màu da v.v... Vì rằng, do bởi tên và họ, chúng sanh được chỉ định là “Datta, Tissa, Gotama”; do bởi màu da v.v..., chúng sanh được nhận biết khác nhau là “người da trắng, người da ngăm”; do đó, tên và họ là đề mục, các thứ còn lại là chi tiết. Phải chăng chỉ có các vị Phật mới nhớ được tiền kiếp? Xin thưa rằng: không chỉ các vị Phật, mà cả các vị Phật Độc Giác, các vị Thinh Văn của Phật, và cả các ngoại đạo cũng (nhớ được), nhưng không phải không có sự khác biệt. Vì rằng, các ngoại đạo chỉ nhớ được bốn mươi kiếp, không hơn thế. Tại sao? Vì trí tuệ yếu kém. Vì rằng, do không có sự phân biệt danh sắc, trí tuệ của họ trở nên yếu kém. Còn trong số các vị Thinh Văn, tám mươi vị Đại Thinh Văn nhớ được một trăm ngàn kiếp; hai vị Thượng Thủ Thinh Văn (nhớ được) một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp. Các vị Phật Độc Giác (nhớ được) hai a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp. Vì rằng, sự phát nguyện của các vị ấy là chừng đó. Còn đối với các vị Phật thì không có giới hạn, các Ngài muốn nhớ đến đâu thì nhớ đến đó. Và các ngoại đạo chỉ nhớ theo thứ tự của các uẩn. Họ không thể nhớ theo cách tử và tái sanh mà bỏ qua thứ tự. Vì rằng, đối với họ, không có việc đi đến nơi mong muốn như người mù. Các vị Thinh Văn nhớ được cả hai cách; các vị Phật Độc Giác cũng vậy. Còn các vị Phật, dù theo thứ tự các uẩn, hay theo cách tử và tái sanh, hay theo cách nhảy của sư tử, trong vô số ức kiếp, dù ở dưới hay ở trên, các Ngài mong muốn nhớ đến nơi nào, thì đều nhớ được tất cả nơi đó.

අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණාතිආදීසු මෙති මයා. විජ්ජාති විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජා. කිං විදිතං කරොති? පුබ්බෙනිවාසං. අවිජ්ජාති තස්සෙව පුබ්බෙනිවාසස්ස අවිදිතකරණට්ඨෙන තප්පටිච්ඡාදකමොහො වුච්චති. තමොති ස්වෙව මොහො තප්පටිච්ඡාදකට්ඨෙන ‘‘තමො’’ති වුච්චති. ආලොකොති සායෙවවිජ්ජා ඔභාසකරණට්ඨෙන ‘‘ආලොකො’’ති වුච්චති. එත්ථ ච විජ්ජා අධිගතාති අයං අත්ථො, සෙසං පසංසාවචනං. යොජනා [Pg.131] පනෙත්ථ – අයං ඛො මෙ විජ්ජා අධිගතා, තස්ස මෙ අධිගතවිජ්ජස්ස අවිජ්ජා විහතා, විනට්ඨාති අත්ථො. කස්මා? යස්මා විජ්ජා උප්පන්නා. එස නයො ඉතරස්මිම්පි පදද්වයෙ.

Trong các câu như “Này Bà-la-môn, đây là của ta...”, `me` có nghĩa là `mayā` (bởi ta). `Vijjā` (minh) được gọi là minh vì có nghĩa là làm cho biết. Làm cho biết điều gì? Làm cho biết tiền kiếp. `Avijjā` (vô minh) được gọi là si mê che lấp tiền kiếp ấy, vì có nghĩa là làm cho không biết chính tiền kiếp ấy. `Tamo` (bóng tối) được gọi là “bóng tối” vì chính sự si mê ấy có nghĩa là che lấp. `Āloko` (ánh sáng) được gọi là “ánh sáng” vì chính minh ấy có nghĩa là làm cho sáng tỏ. Và ở đây, “minh đã được chứng đắc” là ý nghĩa chính, phần còn lại là lời tán thán. Cách kết nối câu ở đây là: Minh này đã được ta chứng đắc. Đối với ta, người đã chứng đắc minh, vô minh đã bị diệt trừ, đã bị hủy diệt, đó là ý nghĩa. Tại sao? Bởi vì minh đã sanh khởi. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cặp từ còn lại.

යථා තන්ති එත්ථ යථාති ඔපම්මත්ථෙ. තන්ති නිපාතො. සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තස්ස. වීරියාතාපෙන ආතාපිනො. කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය පහිතත්තස්ස, පෙසිතචිත්තස්සාති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිජ්ජා විහඤ්ඤෙය්‍ය විජ්ජා උප්පජ්ජෙය්‍ය, තමො විහඤ්ඤෙය්‍ය ආලොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය; එවමෙව මම අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො. එතස්ස මෙ පධානානුයොගස්ස අනුරූපමෙව ඵලං ලද්ධන්ති.

Trong câu `yathā taṃ`, `yathā` có nghĩa so sánh. `Taṃ` là một tiểu từ. `Appamattassa` (của người không dể duôi) có nghĩa là do không rời xa niệm. `Ātāpino` (của người tinh cần) có nghĩa là do sự nung nấu của tinh tấn. `Pahitattassa` (của người có tâm đã được hướng đến) có nghĩa là do không luyến tiếc thân và mạng, có tâm đã được gởi đi (đến mục tiêu). Điều này được nói ra có nghĩa là: Giống như đối với một người không dể duôi, tinh cần, có tâm đã được hướng đến đang trú, vô minh sẽ bị diệt trừ, minh sẽ sanh khởi; bóng tối sẽ bị diệt trừ, ánh sáng sẽ sanh khởi; cũng vậy, đối với ta, vô minh đã bị diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã bị diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi. Quả tương xứng với sự nỗ lực tinh cần này đã được ta đạt được.

අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණ පඨමා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හාති අයං ඛො මම බ්‍රාහ්මණ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමා අභිනිබ්භිදා පඨමා නික්ඛන්ති පඨමා අරියාජාති අහොසි, කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති.

Câu “Này Bà-la-môn, đây là sự đột phá đầu tiên của ta, giống như gà con từ vỏ trứng” có nghĩa là: Này Bà-la-môn, đây là sự đột phá đầu tiên, sự thoát ra đầu tiên, sự sanh của bậc Thánh đầu tiên của ta, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã từng trú trong quá khứ bằng mỏ nhọn là trí túc mạng tùy niệm, giống như sự đột phá, sự thoát ra, sự tái sanh trong loài gà của gà con từ vỏ trứng ấy, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng bằng mỏ nhọn hoặc đầu móng chân.

පුබ්බෙනිවාසකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về Túc Mạng đã kết thúc.

දිබ්බචක්ඛුඤාණකථා

Phần luận về Trí Thiên Nhãn

13. සො එවං…පෙ… චුතූපපාතඤාණායාති චුතියා ච උපපාතෙ ච ඤාණාය; යෙන ඤාණෙන සත්තානං චුති ච උපපාතො ච ඤායති, තදත්ථන්ති වුත්තං හොති. චිත්තං අභිනින්නාමෙසින්ති පරිකම්මචිත්තං නීහරිං. සො දිබ්බෙන…පෙ… පස්සාමීති එත්ථ පන පූරිතපාරමීනං මහාසත්තානං පරිකම්මකරණං නත්ථි. තෙ හි චිත්තෙ අභිනින්නාමිතමත්තෙ එව දිබ්බෙන චක්ඛුනා සත්තෙ පස්සන්ති, ආදිකම්මිකකුලපුත්තා පන පරිකම්මං කත්වා. තස්මා තෙසං වසෙන පරිකම්මං වත්තබ්බං සියා. තං පන වුච්චමානං අතිභාරියං විනයනිදානං කරොති; තස්මා තං න වදාම. අත්ථිකෙහි පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.411) වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. ඉධ පන පාළිමෙව වණ්ණයිස්සාම.

13. So evaṃ…pe… cutūpapātañāṇāya có nghĩa là: vì trí tuệ (ñāṇāya) về sự chết (cutiyā) và sự tái sanh (upapāte). Được nói là vì mục đích ấy (tadattham), tức là trí tuệ (ñāṇa) nào (yena) biết được (ñāyati) sự chết (cuti) và sự tái sanh (upapāta) của chúng sanh (sattānaṃ). Cittaṃ abhininnāmesiṃ có nghĩa là: Ta đã hướng (nīhariṃ) tâm chuẩn bị (parikammacittaṃ). Còn ở đây, trong câu So dibbena…pe… passāmi, đối với các vị đại chúng sanh đã viên mãn các pháp ba-la-mật thì không có việc thực hành chuẩn bị. Vì rằng các vị ấy thấy được chúng sanh bằng thiên nhãn chỉ vừa khi hướng tâm đến, còn các thiện gia nam tử sơ cơ thì (thấy được) sau khi đã thực hành chuẩn bị. Do đó, theo cách của các vị ấy, việc thực hành chuẩn bị nên được nói đến. Nhưng điều ấy khi được nói đến sẽ làm cho phần Duyên khởi của tạng Luật trở nên quá nặng nề; do đó, chúng tôi không nói điều ấy. Còn đối với những người có nhu cầu, nên hiểu theo phương pháp đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo. Còn ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần chánh văn Pāḷi.

සොති [Pg.132] සො අහං. දිබ්බෙනාතිආදීසු දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං උපක්කිලෙසවිනිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදඤ්චාපි වීරියභාවනාබලනිබ්බත්තං ඤාණචක්ඛු තාදිසමෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං, දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනා ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බං, ආලොකපරිග්ගහෙන මහාජුතිකත්තාපි දිබ්බං, තිරොකුට්ටාදිගතරූපදස්සනෙන මහාගතිකත්තාපි දිබ්බං. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛු. චක්ඛුකිච්චකරණෙන චක්ඛුමිවාතිපි චක්ඛු. චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධං. යො හි චුතිමත්තමෙව පස්සති න උපපාතං, සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො උපපාතමත්තමෙව පස්සති න චුතිං, සො නවසත්තපාතුභාවදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො පන තදුභයං පස්සති, සො යස්මා දුවිධම්පි තං දිට්ඨිගතං අතිවත්තති, තස්මාස්ස තං දස්සනං දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතු හොති. තදුභයඤ්ච භගවා අද්දස. තෙනෙතං වුත්තං – ‘‘චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධ’’න්ති.

So có nghĩa là: Ta (so ahaṃ). Trong các từ bắt đầu bằng dibbena, (từ dibba) có nghĩa là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì nó giống như của chư thiên (dibbasadisattā). Vì rằng nhãn căn thanh tịnh (pasādacakkhu) của chư thiên (devatānaṃ) được sanh ra từ nghiệp thiện (sucaritakammanibbattaṃ), không bị cản trở bởi mật, đàm, máu, v.v... (pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ), và có khả năng tiếp nhận đối tượng (ārammaṇasampaṭicchanasamatthaṃ) dù ở xa (dūrepi) do đã thoát khỏi các phiền não (upakkilesavinimuttatāya). Nhãn trí (ñāṇacakkhu) này (idañcāpi) được sanh ra từ sức mạnh của sự tu tập tinh tấn (vīriyabhāvanābalanibbattaṃ) cũng giống như vậy (tādisameva), vì thế nó được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) do giống như của chư thiên (dibbasadisattā). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì được thành tựu do năng lực của thiên trú (dibbavihāravasena paṭiladdhattā) và vì tự thân nó cũng y cứ vào thiên trú (attanā ca dibbavihārasannissitattāpi). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì có ánh sáng vĩ đại (mahājutikattāpi) do nắm bắt được ánh sáng (ālokapariggahena). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì có phạm vi hoạt động rộng lớn (mahāgatikattāpi) do thấy được các sắc ở nơi bị che khuất như bên kia bức tường (tirokuṭṭādigatarūpadassanena). Tất cả những điều đó nên được hiểu theo văn phạm (saddasatthānusārena). (Nó được gọi là) nhãn (cakkhu) vì có nghĩa là thấy (dassanaṭṭhena). Nó cũng được gọi là nhãn (cakkhu) vì nó giống như con mắt (cakkhumiva) do làm phận sự của con mắt (cakkhukiccakaraṇena). (Nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì là nhân của kiến thanh tịnh (diṭṭhivisuddhihetuttā) do thấy được sự chết và sự tái sanh (cutūpapātadassanena). Vì rằng người nào chỉ thấy sự chết mà không thấy sự tái sanh, người ấy chấp đoạn kiến. Người nào chỉ thấy sự tái sanh mà không thấy sự chết, người ấy chấp tà kiến về sự xuất hiện của một chúng sanh mới. Còn người nào thấy được cả hai, vì người ấy vượt qua được cả hai loại tà kiến ấy, do đó sự thấy ấy của người ấy là nhân của kiến thanh tịnh. Và Đức Thế Tôn đã thấy được cả hai. Do đó, điều này đã được nói: ‘thanh tịnh vì là nhân của kiến thanh tịnh do thấy được sự chết và sự tái sanh’.

එකාදසඋපක්කිලෙසවිරහතො වා විසුද්ධං. භගවතො හි එකාදසපක්කිලෙසවිරහිතං දිබ්බචක්ඛු. යථාහ – ‘‘සො ඛො අහං, අනුරුද්ධ, ‘විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහිං. අමනසිකාරො…පෙ… ථිනමිද්ධං… ඡම්භිතත්තං… උප්පිලං… දුට්ඨුල්ලං… අච්චාරද්ධවීරියං… අතිලීනවීරියං… අභිජප්පා… නානත්තසඤ්ඤා… ‘අතිනිජ්ඣායිතත්තං රූපානං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති ඉති විදිත්වා අතිනිජ්ඣායිතත්තං රූපානං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහිං. සො ඛො අහං, අනුරුද්ධ, අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්හි ඛො සඤ්ජානාමි, න ච රූපානි පස්සාමි. රූපානි හි ඛො පස්සාමි, න ච ඔභාසං සඤ්ජානාමී’’ති (ම. නි. 3.242-243) එවමාදි. තදෙවං එකාදසුපක්කිලෙසවිරහතො විසුද්ධං.

Hoặc là, (nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì không có mười một tùy phiền não (ekādasaupakkilesavirahato). Vì rằng thiên nhãn của Đức Thế Tôn không có mười một tùy phiền não. Như đã được nói: ‘Này Anuruddha, Ta, sau khi biết rằng: ‘hoài nghi là tùy phiền não của tâm,’ đã từ bỏ hoài nghi, là tùy phiền não của tâm. (Ta đã từ bỏ) không tác ý… hôn trầm thụy miên… sự sợ hãi… sự hân hoan quá mức… sự trạo cử của thân… tinh tấn quá mức… tinh tấn quá yếu… sự khao khát… tưởng về sự đa dạng… sau khi biết rằng: ‘sự chú tâm quá mức vào các sắc là tùy phiền não của tâm,’ đã từ bỏ sự chú tâm quá mức vào các sắc, là tùy phiền não của tâm. Này Anuruddha, Ta, trong khi trú không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, chỉ nhận biết được ánh sáng mà không thấy các sắc. (Hoặc) chỉ thấy các sắc mà không nhận biết được ánh sáng,’ v.v... Như vậy, (nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì không có mười một tùy phiền não.

මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා රූපදස්සනෙන අතික්කන්තමානුසකං; මානුසකං වා මංසචක්ඛුං අතික්කන්තත්තා අතික්කන්තමානුසකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙන දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන.

(Nó được gọi là) siêu nhân (atikkantamānusakaṃ) do thấy được các sắc (rūpadassanena) sau khi đã vượt qua (atikkamitvā) phạm vi của con người (manussūpacāraṃ); hoặc nên hiểu là siêu nhân (atikkantamānusakaṃ) vì đã vượt qua (atikkantattā) nhục nhãn (maṃsacakkhuṃ) của con người (mānusakaṃ). (Passāmi - Ta thấy) bằng thiên nhãn ấy (tena dibbena cakkhunā), thanh tịnh (visuddhena), siêu nhân (atikkantamānusakena).

සත්තෙ පස්සාමීති මනුස්සමංසචක්ඛුනා විය සත්තෙ පස්සාමි දක්ඛාමි ඔලොකෙමි. චවමානෙ උපපජ්ජමානෙති එත්ථ චුතික්ඛණෙ වා උපපත්තික්ඛණෙ වා [Pg.133] දිබ්බචක්ඛුනා දට්ඨුං න සක්කා, යෙ පන ආසන්නචුතිකා ඉදානි චවිස්සන්ති තෙ චවමානා. යෙ ච ගහිතපටිසන්ධිකා සම්පතිනිබ්බත්තා වා, තෙ උපපජ්ජමානාති අධිප්පෙතා. තෙ එවරූපෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ ච පස්සාමීති දස්සෙති. හීනෙති මොහනිස්සන්දයුත්තත්තා හීනානං ජාතිකුලභොගාදීනං වසෙන හීළිතෙ ඔහීළිතෙ උඤ්ඤාතෙ අවඤ්ඤාතෙ. පණීතෙති අමොහනිස්සන්දයුත්තත්තා තබ්බිපරීතෙ. සුවණ්ණෙති අදොසනිස්සන්දයුත්තත්තා ඉට්ඨකන්තමනාපවණ්ණයුත්තෙ. දුබ්බණ්ණෙති දොසනිස්සන්දයුත්තත්තා අනිට්ඨාකන්තඅමනාපවණ්ණයුත්තෙ; අභිරූපෙ විරූපෙතිපි අත්ථො. සුගතෙති සුගතිගතෙ, අලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ. දුග්ගතෙති දුග්ගතිගතෙ, ලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානෙ. යථාකම්මූපගෙති යං යං කම්මං උපචිතං තෙන තෙන උපගතෙ. තත්ථ පුරිමෙහි ‘‘චවමානෙ’’තිආදීහි දිබ්බචක්ඛුකිච්චං වුත්තං; ඉමිනා පන පදෙන යථාකම්මූපගඤාණකිච්චං.

Satte passāmi có nghĩa là: Ta thấy, Ta trông, Ta nhìn các chúng sanh giống như (thấy) bằng nhục nhãn của con người. Ở đây, trong câu cavamāne upapajjamāne, không thể thấy được bằng thiên nhãn trong sát-na chết hoặc sát-na tái sanh. Nhưng những chúng sanh nào sắp chết, bây giờ sẽ chết, những chúng sanh ấy được gọi là ‘đang chết’ (cavamānā). Và những chúng sanh nào đã thọ sanh hoặc vừa mới được sanh ra, những chúng sanh ấy được hiểu là ‘đang sanh’ (upapajjamānā). (Câu này) cho thấy rằng: ‘Ta thấy những chúng sanh như vậy đang chết và đang sanh.’ Hīne có nghĩa là: bị khinh miệt, bị đặc biệt khinh miệt, bị xem thường, bị đặc biệt xem thường do dòng dõi, gia tộc, tài sản, v.v... hèn hạ, vì có liên quan đến kết quả của si. Paṇīte có nghĩa là: trái ngược với điều đó, vì có liên quan đến kết quả của vô si. Suvaṇṇe có nghĩa là: có dung sắc đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng, vì có liên quan đến kết quả của vô sân. Dubbaṇṇe có nghĩa là: có dung sắc không đáng mong cầu, không đáng ưa thích, không đáng hài lòng, vì có liên quan đến kết quả của sân; cũng có nghĩa là xinh đẹp hoặc xấu xí. Sugate có nghĩa là: đã đi đến cõi lành; hoặc giàu có, nhiều của cải, vì có liên quan đến kết quả của vô tham. Duggate có nghĩa là: đã đi đến cõi dữ; hoặc nghèo khổ, ít thức ăn thức uống, vì có liên quan đến kết quả của tham. Yathākammūpage có nghĩa là: đi theo nghiệp nào đã được tích lũy. Trong đó, bằng các từ trước như ‘cavamāne,’ phận sự của thiên nhãn đã được nói; còn bằng từ này (yathākammūpaga), phận sự của Nghiệp Báo Sai Biệt Trí đã được nói.

තස්ස ච ඤාණස්ස අයමුප්පත්තික්කමො – සො හෙට්ඨා නිරයාභිමුඛං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා නෙරයිකසත්තෙ පස්සති මහන්තං දුක්ඛමනුභවමානෙ, තං දස්සනං දිබ්බචක්ඛුකිච්චමෙව. සො එවං මනසි කරොති – ‘‘කින්නු ඛො කම්මං කත්වා ඉමෙ සත්තා එතං දුක්ඛමනුභවන්තී’’ති? අථස්ස ‘‘ඉදං නාම කත්වා’’ති තං කම්මාරම්මණං ඤාණං උප්පජ්ජති. තථා උපරි දෙවලොකාභිමුඛං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා නන්දනවන-මිස්සකවන-ඵාරුසකවනාදීසු සත්තෙ පස්සති මහාසම්පත්තිං අනුභවමානෙ. තම්පි දස්සනං දිබ්බචක්ඛුකිච්චමෙව. සො එවං මනසි කරොති – ‘‘කින්නු ඛො කම්මං කත්වා ඉමෙ සත්තා එතං සම්පත්තිං අනුභවන්තී’’ති? අථස්ස ‘‘ඉදං නාම කත්වා’’ති තංකම්මාරම්මණං ඤාණං උප්පජ්ජති. ඉදං යථාකම්මූපගඤාණං නාම. ඉමස්ස විසුං පරිකම්මං නාම නත්ථි. යථා චිමස්ස, එවං අනාගතංසඤාණස්සපි. දිබ්බචක්ඛුපාදකානෙව හි ඉමානි දිබ්බචක්ඛුනා සහෙව ඉජ්ඣන්ති.

Và đây là trình tự phát sanh của trí ấy: Vị ấy mở rộng ánh sáng hướng xuống địa ngục, thấy các chúng sanh trong địa ngục đang chịu đựng khổ đau to lớn, sự thấy đó chỉ là phận sự của thiên nhãn. Vị ấy tác ý như vầy: “Do làm nghiệp gì mà các chúng sanh này phải chịu đựng khổ đau này?” Khi ấy, trí có nghiệp ấy làm đối tượng sanh khởi lên cho vị ấy rằng: “Do làm nghiệp này.” Tương tự, vị ấy mở rộng ánh sáng hướng lên cõi trời, thấy các chúng sanh đang hưởng thụ tài sản to lớn trong các khu vườn Nandanavana, Missakavana, Phārusakavana v.v... Sự thấy ấy cũng chỉ là phận sự của thiên nhãn. Vị ấy tác ý như vầy: “Do làm nghiệp gì mà các chúng sanh này được hưởng thụ tài sản này?” Khi ấy, trí có nghiệp ấy làm đối tượng sanh khởi lên cho vị ấy rằng: “Do làm nghiệp này.” Đây gọi là trí biết nghiệp tương ứng với quả (yathākammūpagañāṇa). Đối với trí này, không có sự chuẩn bị riêng biệt. Cũng như đối với trí này, đối với vị lai trí (anāgataṃsañāṇa) cũng vậy. Vì rằng các trí này có thiên nhãn làm nền tảng, nên chúng thành tựu cùng với thiên nhãn.

කායදුච්චරිතෙනාතිආදීසු දුට්ඨු චරිතං දුට්ඨං වා චරිතං කිලෙසපූතිකත්තාති දුච්චරිතං; කායෙන දුච්චරිතං, කායතො වා උප්පන්නං දුච්චරිතන්ති කායදුච්චරිතං. එවං වචීමනොදුච්චරිතානිපි දට්ඨබ්බානි. සමන්නාගතාති සමඞ්ගීභූතා. අරියානං උපවාදකාති බුද්ධ-පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවකානං අරියානං අන්තමසො ගිහිසොතාපන්නානම්පි අනත්ථකාමා හුත්වා අන්තිමවත්ථුනා [Pg.134] වා ගුණපරිධංසනෙන වා උපවාදකා; අක්කොසකා, ගරහකාති වුත්තං හොති. තත්ථ ‘‘නත්ථි ඉමෙසං සමණධම්මො, අස්සමණා එතෙ’’ති වදන්තො අන්තිමවත්ථුනා උපවදති. ‘‘නත්ථි ඉමෙසං ඣානං වා විමොක්ඛො වා මග්ගො වා ඵලං වා’’ති වදන්තො ගුණපරිධංසනෙන උපවදතීති වෙදිතබ්බො. සො ච ජානං වා උපවදෙය්‍ය අජානං වා, උභයථාපි අරියූපවාදොව හොති. භාරියං කම්මං සග්ගාවරණං මග්ගාවරණඤ්ච, සතෙකිච්ඡං පන හොති. තස්ස ච ආවිභාවත්ථං ඉදං වත්ථුමුදාහරන්ති –

Trong các từ kāyaduccaritena v.v..., hành vi được thực hiện một cách xấu xa (duṭṭhu caritaṃ) là ác hạnh (duccaritaṃ); hoặc hành vi xấu xa (duṭṭhaṃ caritaṃ) vì sự thối rữa do phiền não. Ác hạnh do thân (kāyena duccaritaṃ), hoặc ác hạnh sanh từ thân (kāyato uppannaṃ duccaritaṃ) là thân ác hạnh (kāyaduccaritaṃ). Khẩu ác hạnh và ý ác hạnh cũng nên được hiểu như vậy. Samannāgatā nghĩa là đã thành tựu. Ariyānaṃ upavādakā (những người phỉ báng bậc Thánh) là những người, với ý muốn điều không lợi ích, phỉ báng các bậc Thánh là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và các vị Thinh Văn của Đức Phật, cho đến cả các vị tại gia Tu-đà-hoàn, bằng tội tột cùng (antimavatthu) hoặc bằng cách hủy hoại các đức hạnh (guṇaparidhaṃsana); được nói là những người mắng nhiếc, khiển trách. Trong đó, người nói rằng “Những vị này không có pháp của sa-môn, họ không phải là sa-môn” là phỉ báng bằng tội tột cùng. Người nói rằng “Những vị này không có thiền, hay giải thoát, hay đạo, hay quả” nên được hiểu là phỉ báng bằng cách hủy hoại các đức hạnh. Và người ấy phỉ báng dù biết hay không biết, trong cả hai trường hợp đều là phỉ báng bậc Thánh. (Đó là) nghiệp nặng nề, là chướng ngại đối với cõi trời và chướng ngại đối với đạo, nhưng có thể cứu chữa được. Và để làm rõ điều đó, họ nêu lên câu chuyện này:

‘‘අඤ්ඤතරස්මිං කිර ගාමෙ එකො ථෙරො ච දහරභික්ඛු ච පිණ්ඩාය චරන්ති. තෙ පඨමඝරෙයෙව උළුඞ්කමත්තං උණ්හයාගුං ලභිංසු. ථෙරස්ස ච කුච්ඡිවාතො අත්ථි. සො චින්තෙසි – ‘අයං යාගු මය්හං සප්පායා, යාව න සීතලා හොති තාව නං පිවාමී’ති. සො මනුස්සෙහි උම්මාරත්ථාය ආහටෙ දාරුක්ඛන්ධෙ නිසීදිත්වා තං පිවි. ඉතරො තං ජිගුච්ඡි – ‘අතිච්ඡාතො වතායං මහල්ලකො අම්හාකං ලජ්ජිතබ්බකං අකාසී’ති. ථෙරො ගාමෙ චරිත්වා විහාරං ගන්ත්වා දහරභික්ඛුං ආහ – ‘අත්ථි තෙ, ආවුසො, ඉමස්මිං සාසනෙ පතිට්ඨා’ති? ‘ආම, භන්තෙ, සොතාපන්නො අහ’න්ති. ‘තෙන හාවුසො, උපරිමග්ගත්ථාය වායාමං මා අකාසි, ඛීණාසවො තයා උපවදිතො’ති. සො තං ඛමාපෙසි. තෙනස්ස තං පාකතිකං අහොසි’’. තස්මා යො අඤ්ඤොපි අරියං උපවදති, තෙන ගන්ත්වා සචෙ අත්තනා වුඩ්ඪතරො හොති, ‘‘අහං ආයස්මන්තං ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, තං මෙ ඛමාහී’’ති ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ නවකතරො හොති, වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං භන්තෙ තුම්හෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, තං මෙ ඛමථා’’ති ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ සො නක්ඛමති දිසාපක්කන්තො වා හොති, යෙ තස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ වසන්ති තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා සචෙ අත්තනා වුඩ්ඪතරො හොති ඨිතකෙනෙව, සචෙ නවකතරො උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, අසුකං නාම ආයස්මන්තං ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, ඛමතු මෙ සො ආයස්මා’’ති එවං වදන්තෙන ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ සො පරිනිබ්බුතො හොති, පරිනිබ්බුතමඤ්චට්ඨානං ගන්ත්වා යාව සිවථිකං ගන්ත්වාපි ඛමාපෙතබ්බො. එවං කතෙ සග්ගාවරණඤ්ච මග්ගාවරණඤ්ච න හොති, පාකතිකමෙව හොති.

“Tương truyền, trong một ngôi làng nọ, một vị trưởng lão và một vị tỳ khưu trẻ đi khất thực. Ngay tại nhà đầu tiên, họ nhận được một bát cháo nóng. Vị trưởng lão bị đau bụng. Vị ấy suy nghĩ: ‘Cháo này thích hợp với ta, ta sẽ uống nó trước khi nó nguội.’ Rồi vị ấy ngồi trên một khúc gỗ mà người ta mang đến để làm ngưỡng cửa và uống cháo. Vị kia khinh chê ngài: ‘Vị trưởng lão này thật tham ăn quá! Ông ta đã làm một việc đáng xấu hổ cho chúng ta.’ Vị trưởng lão sau khi đi khất thực trong làng, trở về tu viện và hỏi vị tỳ khưu trẻ: ‘Này hiền giả, hiền giả đã có được sự vững chắc nào trong giáo pháp này chưa?’ ‘Thưa ngài, vâng, con là một vị Tu-đà-hoàn.’ ‘Vậy thì, này hiền giả, đừng cố gắng để đạt được các đạo quả cao hơn nữa, hiền giả đã phỉ báng một vị lậu tận.’ Vị tỳ khưu trẻ liền xin ngài tha thứ. Do đó, nghiệp ấy của vị ấy đã trở lại bình thường.” Do vậy, bất cứ ai khác phỉ báng một bậc Thánh, người ấy phải đến xin tha thứ. Nếu bậc Thánh ấy lớn tuổi hơn mình, nên nói: “Thưa hiền giả, tôi đã nói điều này điều kia với ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi.” Nếu bậc Thánh ấy nhỏ tuổi hơn mình, nên đảnh lễ, ngồi xổm, chắp tay và nói: “Thưa ngài, tôi đã nói điều này điều kia với ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi.” Nếu vị ấy không tha thứ hoặc đã đi nơi khác, người ấy nên đến gặp các vị tỳ khưu đang sống trong tu viện đó. Nếu mình lớn tuổi hơn, chỉ cần đứng và xin tha thứ. Nếu mình nhỏ tuổi hơn, nên ngồi xổm, chắp tay và nói: “Thưa các ngài, tôi đã nói điều này điều kia với hiền giả tên là..., xin hiền giả ấy hãy tha thứ cho tôi.” Nếu vị ấy đã nhập diệt, người ấy nên đến nơi ngài nhập diệt, cho đến cả nghĩa địa, để xin tha thứ. Khi làm như vậy, nghiệp ấy không còn là chướng ngại đối với cõi trời và chướng ngại đối với đạo, nó chỉ trở lại bình thường.

මිච්ඡාදිට්ඨිකාති විපරීතදස්සනා. මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන සමාදින්නනානාවිධකම්මා, යෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිමූලකෙසු කායකම්මාදීසු අඤ්ඤෙපි [Pg.135] සමාදපෙන්ති. තත්ථ වචීදුච්චරිතග්ගහණෙනෙව අරියූපවාදෙ, මනොදුච්චරිතග්ගහණෙන ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සඞ්ගහිතායපි ඉමෙසං ද්වින්නං පුන වචනං මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. මහාසාවජ්ජො හි අරියූපවාදො ආනන්තරියසදිසො. යථාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සීලසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අඤ්ඤං ආරාධෙය්‍ය; එවංසම්පදමිදං, සාරිපුත්ත, වදාමි තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා යථාභතං නික්ඛිත්තො, එවං නිරයෙ’’ති (ම. නි. 1.149).

Micchādiṭṭhikā là những người có cái thấy sai lệch. Micchādiṭṭhikammasamādānā là những người chấp thủ các nghiệp khác nhau do tà kiến, và những người khuyến khích người khác chấp thủ thân nghiệp v.v... có tà kiến làm gốc rễ. Trong đó, mặc dù việc phỉ báng bậc Thánh đã được bao gồm trong việc đề cập đến khẩu ác hạnh, và tà kiến đã được bao gồm trong việc đề cập đến ý ác hạnh, nên hiểu rằng việc nhắc lại hai điều này là để cho thấy rằng chúng có lỗi lầm to lớn. Vì rằng việc phỉ báng bậc Thánh có lỗi lầm to lớn, tương tự như nghiệp vô gián. Như có lời dạy: “Này Sāriputta, ví như một vị tỳ khưu đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, có thể chứng đắc A-la-hán ngay trong hiện tại; Ta nói rằng, này Sāriputta, điều này cũng chắc chắn như vậy: nếu không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, người ấy sẽ bị ném vào địa ngục như thể bị mang đi và ném vào.” (ma. ni. 1.149).

මිච්ඡාදිට්ඨිතො ච මහාසාවජ්ජතරං නාම අඤ්ඤං නත්ථි. යථාහ – ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, එවං මහාසාවජ්ජතරං, යථයිදං, මිච්ඡාදිට්ඨි. මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි, භික්ඛවෙ, වජ්ජානී’’ති (අ. නි. 1.310).

Và không có gì khác có lỗi lầm to lớn hơn tà kiến. Như có lời dạy: “Này các tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác có lỗi lầm to lớn như vậy, đó là tà kiến. Này các tỳ khưu, các lỗi lầm có tà kiến là tột cùng.” (a. ni. 1.310).

කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා. පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණෙ. අථවා කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සුපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිචිත්තතො උද්ධං. අපායන්ති එවමාදි සබ්බං නිරයවෙවචනං. නිරයො හි සග්ගමොක්ඛහෙතුභූතා පුඤ්ඤසම්මතා අයා අපෙතත්තා, සුඛානං වා ආයස්ස අභාවා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති; දොසබහුලතාය වා දුට්ඨෙන කම්මුනා නිබ්බත්තා ගතීති දුග්ගති. විවසා නිපතන්ති එත්ථ දුක්කටකාරිනොති විනිපාතො; විනස්සන්තා වා එත්ථ නිපතන්ති සම්භිජ්ජමානඞ්ගපච්චඞ්ගාති විනිපාතො. නත්ථි එත්ථ අස්සාදසඤ්ඤිතො අයොති නිරයො.

“Sau khi thân hoại” (kāyassa bhedā) nghĩa là sự từ bỏ các uẩn đã được chấp thủ. “Sau khi chết” (paraṃ maraṇā) nghĩa là trong sự nắm giữ các uẩn mới được sanh khởi ngay sau đó. Hoặc là, “sau khi thân hoại” nghĩa là sự đoạn tuyệt của mạng quyền. “Sau khi chết” nghĩa là sau tâm tử. “Đọa xứ” (apāya) và các từ tương tự đều là từ đồng nghĩa của địa ngục (niraya). Thật vậy, địa ngục được gọi là “đọa xứ” (apāya) vì đã rời xa sự tốt đẹp được xem là phước thiện, là nhân của cõi trời và Niết-bàn; hoặc vì không có sự sanh khởi của các hạnh phúc. Được gọi là “ác thú” (duggati) vì là nơi đến, nơi nương tựa của sự khổ; hoặc là cảnh giới được sanh khởi do nghiệp xấu ác vì có nhiều sân hận. Được gọi là “đọa xứ” (vinipāta) vì ở đây những người làm điều ác rơi vào một cách không tự chủ; hoặc vì ở đây họ rơi vào trong tình trạng bị hủy hoại, với các chi phần lớn nhỏ bị tan nát. Được gọi là “địa ngục” (niraya) vì ở đây không có sự tốt đẹp được cho là đáng hưởng thụ.

අථ වා අපායග්ගහණෙන තිරච්ඡානයොනිං දීපෙති. තිරච්ඡානයොනි හි අපායො, සුගතියා අපෙතත්තා; න දුග්ගති, මහෙසක්ඛානං නාගරාජාදීනං සම්භවතො. දුග්ගතිග්ගහණෙන පෙත්තිවිසයං දීපෙති. සො හි අපායො චෙව දුග්ගති ච සුගතිතො අපෙතත්තා, දුක්ඛස්ස ච ගතිභූතත්තා; න තු විනිපාතො අසුරසදිසං අවිනිපතිතත්තා. පෙතමහිද්ධිකානඤ්හි විමානානිපි නිබ්බත්තන්ති. විනිපාතග්ගහණෙන අසුරකායං දීපෙති. සො හි යථාවුත්තෙනත්ථෙන අපායො චෙව දුග්ගති ච සබ්බසමුස්සයෙහි ච විනිපතිතත්තා විනිපාතොති වුච්චති. නිරයග්ගහණෙන අවීචි-ආදිඅනෙකප්පකාරං නිරයමෙව දීපෙති. උපපන්නාති උපගතා, තත්ථ අභිනිබ්බත්තාති අධිප්පායො. වුත්තවිපරියායෙන සුක්කපක්ඛො වෙදිතබ්බො.

Hoặc là, bằng cách dùng từ “đọa xứ” (apāya), Ngài chỉ cho cảnh giới bàng sanh. Thật vậy, cảnh giới bàng sanh là đọa xứ, vì đã rời xa thiện thú; không phải là ác thú, vì có sự hiện hữu của các vị long vương v.v... có đại thần lực. Bằng cách dùng từ “ác thú” (duggati), Ngài chỉ cho cảnh giới ngạ quỷ. Thật vậy, cảnh giới ấy vừa là đọa xứ vừa là ác thú, vì đã rời xa thiện thú và vì là nơi đến của sự khổ; nhưng không phải là đọa xứ (vinipāta), vì không bị rơi vào sự sa đọa giống như a-tu-la. Thật vậy, cả các lâu đài cũng sanh khởi cho các ngạ quỷ có đại thần lực. Bằng cách dùng từ “đọa xứ” (vinipāta), Ngài chỉ cho chúng a-tu-la. Thật vậy, chúng ấy được gọi là vừa là đọa xứ, vừa là ác thú theo ý nghĩa đã được nói; và là đọa xứ (vinipāta) vì bị rơi vào sự sa đọa khỏi tất cả sự hưng thịnh. Bằng cách dùng từ “địa ngục” (niraya), Ngài chỉ cho chính địa ngục có nhiều loại khác nhau như Vô Gián v.v... “Sanh vào” (upapanna) nghĩa là đã đi đến, ý là đã sanh khởi ở đó. Phần thiện nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói.

අයං [Pg.136] පන විසෙසො – එත්ථ සුගතිග්ගහණෙන මනුස්සගතිපි සඞ්ගය්හති. සග්ගග්ගහණෙන දෙවගතියෙව. තත්ථ සුන්දරා ගතීති සුගති. රූපාදිවිසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො. සො සබ්බොපි ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති අයං වචනත්ථො. විජ්ජාති දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති සත්තානං චුතිපටිසන්ධිපටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයමෙව හෙත්ථ විසෙසො – යථා පුබ්බෙනිවාසකථායං ‘‘පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධපඅච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වුත්තං; එවමිධ ‘‘චුතූපපාතඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චුතූපපාතපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වත්තබ්බන්ති.

Đây là điểm đặc biệt: ở đây, bằng cách dùng từ “thiện thú” (sugati), cả cảnh giới người cũng được bao gồm. Bằng cách dùng từ “thiên giới” (sagga), chỉ cảnh giới chư thiên được bao gồm. Trong đó, “thiện thú” là cảnh giới tốt đẹp. “Thiên giới” là tối thượng, tuyệt hảo bởi các đối tượng như sắc v.v... Tất cả những cảnh giới ấy là “thế gian” (loka) theo nghĩa là cái bị tan rã, hoại diệt. Đây là ý nghĩa của từ. “Minh” (vijjā) là minh thiên nhãn trí. “Vô minh” (avijjā) là vô minh che lấp sự tử và tái sanh của chúng sanh. Phần còn lại giống như phương pháp đã nói. Đây chính là điểm đặc biệt ở đây: giống như trong phần luận về Túc Mạng Minh đã được nói rằng: “sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã từng sống trong quá khứ bằng cái mỏ là Túc Mạng Tùy Niệm Trí”; cũng vậy, ở đây nên nói rằng: “sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp sự tử và sanh bằng cái mỏ là Sanh Tử Trí”.

දිබ්බචක්ඛුඤාණකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về Thiên Nhãn Trí đã kết thúc.

ආසවක්ඛයඤාණකථා

Phần luận về Lậu Tận Trí

14. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙති ඉධ විපස්සනාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං වෙදිතබ්බං. ආසවානං ඛයඤාණායාති අරහත්තමග්ගඤාණත්ථාය. අරහත්තමග්ගො හි ආසවවිනාසනතො ආසවානං ඛයොති වුච්චති. තත්‍ර චෙතං ඤාණං තප්පරියාපන්නත්තාති. චිත්තං අභිනින්නාමෙසින්ති විපස්සනාචිත්තං අභිනීහරිං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති එවමාදීසු ‘‘එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො භිය්‍යො’’ති සබ්බම්පි දුක්ඛසච්චං සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං ජානිං පටිවිජ්ඣිං. තස්ස ච දුක්ඛස්ස නිබ්බත්තිකං තණ්හං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති, තදුභයම්පි යං ඨානං පත්වා නිරුජ්ඣති තං තෙසං අප්පවත්තිං නිබ්බානං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති, තස්ස ච සම්පාපකං අරියමග්ගං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං ජානිං පටිවිජ්ඣින්ති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.

14. Trong câu “Vị ấy, với tâm định tĩnh như vậy”, ở đây nên hiểu là tâm thiền thứ tư làm nền tảng cho tuệ quán. “Hướng đến trí tuệ về sự đoạn tận các lậu hoặc” có nghĩa là vì mục đích A-la-hán Đạo Tuệ. Thật vậy, A-la-hán Đạo được gọi là “sự đoạn tận các lậu hoặc” vì nó hủy diệt các lậu hoặc. Và trí tuệ này ở trong đạo ấy vì nó được bao gồm trong đạo ấy. “Ta hướng tâm đến” nghĩa là ta đã hướng tâm tuệ quán. Trong các câu như “Vị ấy biết như thật: ‘Đây là khổ’”, ý nghĩa nên được hiểu như sau: “Ta đã thắng tri, đã biết, đã thâm nhập như thật toàn bộ Khổ đế bằng sự thấu triệt tự tướng và đặc tướng của nó, với ý nghĩa: ‘Khổ chỉ có chừng này, không có nhiều hơn thế nữa’. Và ta đã thắng tri... ái là cái làm sanh khởi của sự khổ ấy, với ý nghĩa: ‘Đây là Tập đế’. Và ta đã thắng tri... Niết-bàn ấy, là nơi khi đạt đến cả hai (khổ và tập) đều được đoạn diệt, là sự không tiếp diễn của chúng, với ý nghĩa: ‘Đây là Diệt đế’. Và ta đã thắng tri, đã biết, đã thâm nhập... Thánh đạo là con đường đưa đến nơi ấy (Diệt đế), với ý nghĩa: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ’”. Ý nghĩa nên được hiểu như vậy.

එවං සරූපතො සච්චානි දස්සෙත්වා ඉදානි කිලෙසවසෙන පරියායතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉමෙ ආසවා’’තිආදිමාහ. තස්ස මෙ එවං ජානතො එවං පස්සතොති තස්ස මය්හං එවං ජානන්තස්ස එවං පස්සන්තස්ස සහ විපස්සනාය කොටිප්පත්තං මග්ගං කථෙති. කාමාසවාති කාමාසවතො. විමුච්චිත්ථාති ඉමිනා ඵලක්ඛණං දස්සෙති. මග්ගක්ඛණෙ හි චිත්තං විමුච්චති, ඵලක්ඛණෙ විමුත්තං හොති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණන්ති ඉමිනා පච්චවෙක්ඛණඤාණං [Pg.137] දස්සෙති. ඛීණා ජාතීතිආදීහි තස්ස භූමිං. තෙන හි ඤාණෙන භගවා පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදීනි අබ්භඤ්ඤාසිං. කතමා පන භගවතො ජාති ඛීණා, කථඤ්ච නං අබ්භඤ්ඤාසීති? වුච්චතෙ – න තාවස්ස අතීතා ජාති ඛීණා, පුබ්බෙව ඛීණත්තා; න අනාගතා, අනාගතෙ වායාමාභාවතො; න පච්චුප්පන්නා, විජ්ජමානත්තා. යා පන මග්ගස්ස අභාවිතත්තා උප්පජ්ජෙය්‍ය එකචතුපඤ්චවොකාරභවෙසු එකචතුපඤ්චක්ඛන්ධප්පභෙදා ජාති, සා මග්ගස්ස භාවිතත්තා අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඛීණා; තං සො මග්ගභාවනාය පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘කිලෙසාභාවෙ විජ්ජමානම්පි කම්මං ආයතිං අප්පටිසන්ධිකං හොතී’’ති ජානන්තො අබ්භඤ්ඤාසිං.

Như vậy, sau khi đã chỉ ra các sự thật theo tự thể của chúng, bây giờ, trong khi chỉ ra một cách gián tiếp thông qua các phiền não, Ngài nói câu bắt đầu bằng “Đây là các lậu hoặc”. Câu “Đối với ta, người biết như vậy, thấy như vậy” nói lên đạo đã đạt đến đỉnh cao cùng với tuệ quán. “Từ dục lậu” (kāmāsavā) là do dục lậu (kāmāsavato). Bằng câu “đã được giải thoát” (vimuccittha), Ngài chỉ ra sát-na quả. Thật vậy, trong sát-na đạo, tâm đang giải thoát; trong sát-na quả, tâm đã được giải thoát. Bằng câu “Trong cái đã được giải thoát, có trí tuệ rằng ‘đã được giải thoát’”, Ngài chỉ ra trí tuệ phản khán. Bằng các câu bắt đầu bằng “Sanh đã tận”, Ngài chỉ ra đối tượng của trí tuệ ấy. Thật vậy, bằng trí tuệ ấy, Đức Thế Tôn, trong khi phản khán, đã thắng tri những điều như “Sanh đã tận”. Nhưng sanh nào của Đức Thế Tôn đã tận? Và làm thế nào Ngài thắng tri điều đó? Xin được trả lời: Trước hết, sanh trong quá khứ của Ngài không phải là đã tận (vào lúc đó), vì nó đã tận từ trước rồi; sanh trong tương lai cũng không phải, vì không có sự nỗ lực trong tương lai; sanh trong hiện tại cũng không phải, vì nó vẫn đang hiện hữu. Nhưng sanh nào, có sự phân chia thành một, bốn, hoặc năm uẩn trong các cõi hữu một, bốn, hoặc năm uẩn, lẽ ra đã có thể sanh khởi do đạo chưa được tu tập, thì sanh ấy đã tận bằng cách đạt đến trạng thái không sanh khởi trở lại do đạo đã được tu tập. Ngài đã thắng tri điều đó bằng cách biết rằng: “khi không còn phiền não, nghiệp dù vẫn còn hiện hữu cũng không có quả tái sanh trong tương lai”, sau khi đã phản khán các phiền não đã được đoạn trừ nhờ sự tu tập đạo.

වුසිතන්ති වුත්ථං පරිවුත්ථං, කතං චරිතං නිට්ඨිතන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං, පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන හි සද්ධිං සත්ත සෙක්ඛා බ්‍රහ්මචරියවාසං වසන්ති නාම, ඛීණාසවො වුත්ථවාසො. තස්මා භගවා අත්තනො බ්‍රහ්මචරියවාසං පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘වුසිතං බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති අබ්භඤ්ඤාසිං. කතං කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතූහි මග්ගෙහි පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියාභාවනාභිසමයවසෙන සොළසවිධම්පි කිච්චං නිට්ඨාපිතන්ති අත්ථො. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකාදයො හි එතං කිච්චං කරොන්ති, ඛීණාසවො කතකරණීයො. තස්මා භගවා අත්තනො කරණීයං පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘කතං කරණීය’’න්ති අබ්භඤ්ඤාසිං. නාපරං ඉත්ථත්තායාති ඉදානි පුන ඉත්ථභාවාය එවං සොළසකිච්චභාවාය කිලෙසක්ඛයාය වා මග්ගභාවනාකිච්චං මෙ නත්ථීති අබ්භඤ්ඤාසිං.

“Vusitaṃ” (Phạm hạnh đã được sống) có nghĩa là: đã sống, đã sống trọn vẹn, đã làm, đã thực hành, đã hoàn tất. “Brahmacariyaṃ” (phạm hạnh) là đạo phạm hạnh. Quả thật, bảy vị hữu học cùng với thiện phàm phu được gọi là đang sống đời sống phạm hạnh, còn vị lậu tận là người đã sống xong phạm hạnh. Do đó, đức Thế Tôn khi quán xét đời sống phạm hạnh của chính mình đã nhận biết rằng: “Phạm hạnh đã được sống”. “Kataṃ karaṇīyaṃ” (Việc cần làm đã làm xong) có nghĩa là: mười sáu loại phận sự trong bốn sự thật, thông qua bốn đạo, theo cách liễu tri, đoạn tận, chứng ngộ, và tu tập, đã được hoàn tất. Quả thật, các vị thiện phàm phu v.v... đang làm phận sự này, còn vị lậu tận là người đã làm xong việc cần làm. Do đó, đức Thế Tôn khi quán xét việc cần làm của chính mình đã nhận biết rằng: “Việc cần làm đã làm xong”. “Nāparaṃ itthattāya” (Không còn gì nữa cho trạng thái này) có nghĩa là: Ta đã nhận biết rằng: “Bây giờ, không còn phận sự tu tập đạo nào nữa cho Ta để có được trạng thái này, tức là trạng thái của mười sáu phận sự này, hoặc để đoạn tận các phiền não”.

ඉදානි එවං පච්චවෙක්ඛණඤාණපරිග්ගහිතං තං ආසවානං ඛයඤාණාධිගමං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙන්තො අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්ථ විජ්ජාති අරහත්තමග්ගඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චතුසච්චපටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයං පන විසෙසො – අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණ තතියා අභිනිබ්භිදා අහොසීති එත්ථ අයං ඛො මම බ්‍රාහ්මණ ආසවානං ඛයඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියා අභිනිබ්භිදා තතියා නික්ඛන්ති තතියා අරියජාති අහොසි, කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති.

Bây giờ, để chỉ cho vị Bà-la-môn sự chứng đắc lậu tận trí đã được thâu nhiếp bởi trí quán xét như vậy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ của Ta...”. Trong đó, “minh” (vijjā) là A-la-hán đạo trí minh. “Vô minh” (avijjā) là vô minh che lấp bốn sự thật. Phần còn lại cũng theo cách đã nói. Đây là điểm đặc biệt – trong câu “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ thứ ba của Ta đã xảy ra”, (ý nghĩa là): “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ thứ ba, sự thoát ra thứ ba, sự sanh cao thượng thứ ba của Ta đã xảy ra, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp bốn sự thật bằng mỏ nhọn là lậu tận trí; giống như gà con, sau khi phá vỡ vỏ trứng bằng mỏ nhọn hoặc đầu móng chân, sự phá vỡ, sự thoát ra, sự tái sanh trong loài gà xảy ra từ vỏ trứng ấy.”

එත්තාවතා [Pg.138] කිං දස්සෙතීති? සො හි බ්‍රාහ්මණ කුක්කුටච්ඡාපකො අණ්ඩකොසං

Với chừng ấy, Ngài chỉ ra điều gì? Này Bà-la-môn, con gà con ấy, (phá vỡ) vỏ trứng...

පදාලෙත්වා තතො නික්ඛමන්තො සකිමෙව ජායති, අහං පන පුබ්බෙ-නිවුත්ථක්ඛන්ධපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං භින්දිත්වා පඨමං තාව පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණවිජ්ජාය ජාතො, තතො සත්තානං චුතිපටිසන්ධිපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා දුතියං දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජාය ජාතො, පුන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියං ආසවානං ඛයඤාණවිජ්ජාය ජාතො; එවං තීහි විජ්ජාහි තික්ඛත්තුං ජාතො. සා ච මෙ ජාති අරියා සුපරිසුද්ධාති ඉදං දස්සෙසි. එවං දස්සෙන්තො ච පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතංසඤාණං, දිබ්බචක්ඛුනා පච්චුප්පන්නානාගතංසඤාණං, ආසවක්ඛයෙන සකලලොකියලොකුත්තරගුණන්ති එවං තීහි විජ්ජාහි සබ්බෙපි සබ්බඤ්ඤුගුණෙ පකාසෙත්වා අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසීති.

...sau khi phá vỡ, khi thoát ra khỏi đó, nó chỉ sanh một lần. Còn Ta, trước hết, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã sống trong quá khứ, đã sanh ra bằng túc mạng minh trí minh; sau đó, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp sự chết và tái sanh của chúng sanh, đã sanh lần thứ hai bằng thiên nhãn trí minh; lại nữa, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp bốn sự thật, đã sanh lần thứ ba bằng lậu tận trí minh. Như vậy, Ta đã sanh ba lần bằng ba minh. Ngài đã chỉ ra điều này: “Và sự sanh ấy của Ta là cao thượng, hoàn toàn trong sạch”. Và khi chỉ ra như vậy, Ngài đã tuyên thuyết tất cả các phẩm hạnh của bậc Toàn Giác bằng ba minh: trí về phần quá khứ bằng túc mạng trí, trí về phần hiện tại và vị lai bằng thiên nhãn, và tất cả các phẩm hạnh thế gian và siêu thế bằng lậu tận trí; và như vậy, Ngài đã chỉ cho vị Bà-la-môn thấy địa vị tối trưởng, tối thắng của mình thông qua sự sanh cao thượng.

ආසවක්ඛයඤාණකථා නිට්ඨිතා.

Câu chuyện về lậu tận trí đã kết thúc.

දෙසනානුමොදනකථා

Câu chuyện về sự tùy hỷ bài pháp.

15. එවං වුත්තෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති එවං භගවතා ලොකානුකම්පකෙන බ්‍රාහ්මණං අනුකම්පමානෙන විනිගූහිතබ්බෙපි අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවෙ විජ්ජත්තයපකාසිකාය ධම්මදෙසනාය වුත්තෙ පීතිවිප්ඵාරපරිපුණ්ණගත්තචිත්තො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තං භගවතො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං විදිත්වා ‘‘ඊදිසං නාමාහං සබ්බලොකජෙට්ඨසෙට්ඨං සබ්බගුණසමන්නාගතං සබ්බඤ්ඤුං ‘අඤ්ඤෙසං අභිවාදනාදිකම්මං න කරොතී’ති අවචං – ‘ධීරත්ථු වතරෙ අඤ්ඤාණ’’’න්ති අත්තානං ගරහිත්වා ‘‘අයං දානි ලොකෙ අරියාය ජාතියා පුරෙජාතට්ඨෙන ජෙට්ඨො, සබ්බගුණෙහි අප්පටිසමට්ඨෙන සෙට්ඨො’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ජෙට්ඨො භවං ගොතමො සෙට්ඨො භවං ගොතමො’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා පුන තං භගවතො ධම්මදෙසනං අබ්භනුමොදමානො ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතමා’’තිආදිමාහ.

15. “Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Verañja...” có nghĩa là: Khi đức Thế Tôn, bậc bi mẫn thế gian, vì lòng bi mẫn đối với vị Bà-la-môn, đã thuyết giảng bằng bài pháp làm sáng tỏ ba minh về địa vị tối trưởng, tối thắng của mình qua sự sanh cao thượng, dù đó là điều đáng được che giấu, Bà-la-môn Verañja, với thân tâm tràn ngập hỷ lạc, sau khi biết được địa vị tối trưởng, tối thắng của đức Thế Tôn qua sự sanh cao thượng, đã tự trách mình rằng: “Ta đã nói về một bậc như thế, bậc tối trưởng, tối thắng trong toàn thế gian, bậc đầy đủ mọi phẩm hạnh, bậc Toàn Giác rằng: ‘Ngài không làm các việc như đảnh lễ người khác’. Ôi, đáng khinh thay sự vô tri!”. Sau khi đi đến kết luận rằng: “Vị này bây giờ, trong thế gian, là bậc tối trưởng vì là bậc sanh trước qua sự sanh cao thượng; là bậc tối thắng vì không ai sánh bằng về mọi phẩm hạnh”, ông đã bạch với đức Thế Tôn lời này: “Tôn giả Gotama là bậc tối trưởng, Tôn giả Gotama là bậc tối thắng”. Và sau khi nói như vậy, lại tùy hỷ bài pháp ấy của đức Thế Tôn, ông đã nói câu bắt đầu bằng: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!”.

තත්ථායං අභික්කන්තසද්දො ඛයසුන්දරාභිරූපඅබ්භනුමොදනෙසු දිස්සති. ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පඨමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො’’තිආදීසු [Pg.139] (අ. නි. 8.20) හි ඛයෙ දිස්සති. ‘‘අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති, ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.100) සුන්දරෙ.

Trong đó, từ “abhikkanta” này được thấy trong các nghĩa: tàn lụi, tốt đẹp, xinh đẹp, và tùy hỷ. Quả thật, trong các câu như “Bạch ngài, đêm đã tàn; canh đầu đã qua; Tăng chúng đã ngồi lâu”, nó được thấy với nghĩa là tàn lụi. Trong các câu như “Người này làm tôi hài lòng, (người này) tốt đẹp hơn và cao quý hơn bốn người này”, nó (được thấy) với nghĩa là tốt đẹp.

‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං;

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති. –

“Ai đang đảnh lễ chân ta, tỏa sáng với thần thông và danh tiếng; với dung sắc xinh đẹp, chiếu sáng khắp mọi phương?” –

ආදීසු (වි. ව. 857) අභිරූපෙ. ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ’’තිආදීසු (දී. නි. 1.250) අබ්භනුමොදනෙ. ඉධාපි අබ්භනුමොදනෙයෙව. යස්මා ච අබ්භනුමොදනෙ, තස්මා ‘‘සාධු සාධු, භො ගොතමා’’ති වුත්තං හොතීති වෙදිතබ්බං.

...trong các câu như trên, (nó được thấy) với nghĩa là xinh đẹp. Trong các câu như “Thật vi diệu, bạch ngài”, (nó được thấy) với nghĩa là tùy hỷ. Ở đây cũng vậy, nó chỉ có nghĩa là tùy hỷ. Và bởi vì nó có nghĩa là tùy hỷ, nên cần phải hiểu rằng câu ấy có nghĩa là “Lành thay, lành thay, thưa Tôn giả Gotama!”.

‘‘භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලච්ඡරෙ;

හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො’’ති.

“Trong sợ hãi, giận dữ, tán thán, trong vội vã, tò mò, kinh ngạc; trong vui mừng, sầu muộn, và tín thành, bậc trí nên lặp lại lời nói.”

ඉමිනා ච ලක්ඛණෙන ඉධ පසාදවසෙන පසංසාවසෙන චායං ද්වික්ඛත්තුං වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

Và với đặc điểm (ngữ pháp) này, cần phải hiểu rằng ở đây, từ này được nói hai lần là do sự tín thành và do sự tán thán.

අථ වා අභික්කන්තන්ති අතිඉට්ඨං අතිමනාපං අතිසුන්දරන්ති වුත්තං හොති. තත්ථ එකෙන අභික්කන්තසද්දෙන දෙසනං ථොමෙති, එකෙන අත්තනො පසාදං. අයඤ්හි එත්ථ අධිප්පායො – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, යදිදං භොතො ගොතමස්ස ධම්මදෙසනා, අභික්කන්තං යදිදං භොතො ගොතමස්ස ධම්මදෙසනං ආගම්ම මම පසාදො’’ති. භගවතොයෙව වා වචනං ද්වෙ ද්වෙ අත්ථෙ සන්ධාය ථොමෙති – භොතො ගොතමස්ස වචනං අභික්කන්තං දොසනාසනතො අභික්කන්තං ගුණාධිගමනතො, තථා සද්ධාජනනතො පඤ්ඤාජනනතො, සාත්ථතො සබ්‍යඤ්ජනතො, උත්තානපදතො ගම්භීරත්ථතො, කණ්ණසුඛතො හදයඞ්ගමතො, අනත්තුක්කංසනතො අපරවම්භනතො, කරුණාසීතලතො පඤ්ඤාවදාතතො, අපාථරමණීයතො විමද්දක්ඛමතො, සුය්‍යමානසුඛතො වීමංසියමානහිතතොති එවමාදීහි යොජෙතබ්බං.

Hoặc giả, (câu) abhikkantaṃ (thật vi diệu) có nghĩa là: atiiṭṭhaṃ (rất đáng mong mỏi), atimanāpaṃ (rất đáng hài lòng), atisundaraṃ (rất tốt đẹp). Ở đây, với một từ abhikkanta, vị ấy tán thán bài thuyết pháp; với một từ (abhikkanta) khác, vị ấy tán thán niềm tịnh tín của mình. Thật vậy, đây là chủ ý ở đây: “Thưa ngài Gotama, thật vi diệu thay, bài thuyết pháp này của ngài Gotama; thật vi diệu thay, niềm tịnh tín này của tôi có được nhờ vào bài thuyết pháp của ngài Gotama.” Hoặc giả, vị ấy tán thán lời dạy của chính Đức Thế Tôn theo từng cặp ý nghĩa: Lời dạy của ngài Gotama là vi diệu vì có khả năng loại trừ các cấu uế, vi diệu vì giúp đạt được các phẩm hạnh; tương tự, vì làm phát sinh đức tin và làm phát sinh trí tuệ; vì có ý nghĩa và có văn tự; vì có từ ngữ rõ ràng và có ý nghĩa sâu sắc; vì êm tai và đi vào lòng người; vì không tự tán dương và không chê bai người khác; vì mát mẻ do lòng bi và trong sáng do trí tuệ; vì làm vui thích khi nghe và có thể chịu đựng sự phân tích; vì mang lại sự an lạc khi được nghe và mang lại lợi ích khi được suy xét. (Lời dạy ấy) nên được kết hợp với những (ý nghĩa) như vậy.

තතො පරම්පි චතූහි උපමාහි දෙසනංයෙව ථොමෙති. තත්ථ නික්කුජ්ජිතන්ති අධොමුඛඨපිතං, හෙට්ඨාමුඛජාතං වා. උක්කුජ්ජෙය්‍යාති උපරිමුඛං කරෙය්‍ය. පටිච්ඡන්නන්ති තිණපණ්ණාදිපටිච්ඡාදිතං. විවරෙය්‍යාති උග්ඝාටෙය්‍ය. මූළ්හස්සාති දිසාමූළ්හස්ස. මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍යාති හත්ථෙ ගහෙත්වා එස මග්ගොති [Pg.140] වදෙය්‍ය. අන්ධකාරෙති කාළපක්ඛචාතුද්දසී අඩ්ඪරත්ත-ඝනවනසණ්ඩ-මෙඝපටලෙහි චතුරඞ්ගෙ තමසි. අයං තාව අනුත්තානපදත්ථො. අයං පන අධිප්පායයොජනා – යථා කොචි නික්කුජ්ජිතං උක්කුජ්ජෙය්‍ය, එවං සද්ධම්මවිමුඛං අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨිතං මං අසද්ධම්මා වුට්ඨාපෙන්තෙන; යථා පටිච්ඡන්නං විවරෙය්‍ය, එවං කස්සපස්ස භගවතො සාසනන්තරධානා පභුති මිච්ඡාදිට්ඨිගහනපටිච්ඡන්නං සාසනං විවරන්තෙන; යථා මූළ්හස්ස මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, එවං කුම්මග්ගමිච්ඡාමග්ගප්පටිපන්නස්ස මෙ සග්ගමොක්ඛමග්ගං ආචික්ඛන්තෙන; යථා අන්ධකාරෙ තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය, එවං මොහන්ධකාරෙ නිමුග්ගස්ස මෙ බුද්ධාදිරතනත්තයරූපානි අපස්සතො තප්පටිච්ඡාදකමොහන්ධකාරවිද්ධංසකදෙසනාපජ්ජොතං ධාරෙන්තෙන, මය්හං භොතා ගොතමෙන එතෙහි පරියායෙහි පකාසිතත්තා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතොති.

Hơn nữa, sau đó, vị ấy tán thán bài thuyết pháp bằng bốn ví dụ. Ở đây, nikkujjitaṃ (vật bị úp xuống) có nghĩa là vật được đặt úp xuống, hoặc vật tự nó úp xuống. Ukkujjeyya (lật ngửa lên) có nghĩa là làm cho nó ngửa lên. Paṭicchannaṃ (vật bị che đậy) có nghĩa là vật bị che đậy bởi cỏ, lá, v.v. Vivareyya (mở ra) có nghĩa là phơi bày ra. Mūḷhassa (cho người bị lạc) có nghĩa là cho người bị lạc phương hướng. Maggaṃ ācikkheyya (chỉ đường) có nghĩa là nắm tay và nói: “Đây là con đường.” Andhakāre (trong bóng tối) có nghĩa là trong bóng tối có bốn yếu tố: ngày mười bốn của hắc nguyệt, nửa đêm, khu rừng rậm rạp, và lớp mây che phủ. Đây trước hết là ý nghĩa của các từ không rõ ràng. Còn đây là sự kết hợp ý nghĩa: “Giống như người ta có thể lật ngửa vật bị úp xuống, cũng vậy, ngài Gotama đã khiến tôi, người quay lưng với Chánh pháp và đứng vững trong tà pháp, đứng dậy khỏi tà pháp; giống như người ta có thể mở ra vật bị che đậy, cũng vậy, ngài đã mở ra giáo pháp bị che đậy bởi bụi rậm tà kiến kể từ khi giáo pháp của Đức Thế Tôn Kassapa biến mất; giống như người ta có thể chỉ đường cho người bị lạc, cũng vậy, ngài đã chỉ cho tôi con đường đến cõi trời và giải thoát, khi tôi đang đi trên con đường xấu, con đường sai lầm; giống như người ta có thể cầm một ngọn đèn dầu trong bóng tối, cũng vậy, ngài đã cầm ngọn đèn thuyết pháp phá tan bóng tối vô minh che lấp, khi tôi đang chìm trong bóng tối vô minh và không thấy được các hình tướng của Tam Bảo như Phật, v.v. Do đó, ngài Gotama đã tuyên thuyết Chánh pháp cho tôi bằng nhiều phương tiện, bằng những cách thức này.”

දෙසනානුමොදනකථා නිට්ඨිතා.

(Chương) Bàn về sự tán thán bài thuyết pháp chấm dứt.

පසන්නාකාරකථා

(Chương) Bàn về cách thể hiện sự tịnh tín

එවං දෙසනං ථොමෙත්වා ඉමාය දෙසනාය රතනත්තයෙ පසන්නචිත්තො පසන්නාකාරං කරොන්තො ‘‘එසාහ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ එසාහන්ති එසො අහං. භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමීති භවන්තං ගොතමං සරණන්ති ගච්ඡාමි; භවං මෙ ගොතමො සරණං, පරායණං, අඝස්ස තාතා, හිතස්ස ච විධාතාති ඉමිනා අධිප්පායෙන භවන්තං ගොතමං ගච්ඡාමි භජාමි සෙවාමි පයිරුපාසාමි, එවං වා ජානාමි බුජ්ඣාමීති. යෙසඤ්හි ධාතූනං ගතිඅත්ථො, බුද්ධිපි තෙසං අත්ථො; තස්මා ‘‘ගච්ඡාමී’’ති ඉමස්ස ජානාමි බුජ්ඣාමීති අයම්පි අත්ථො වුත්තො. ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චාති එත්ථ පන අධිගතමග්ගෙ සච්ඡිකතනිරොධෙ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ ච චතූසු අපායෙසු අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො; සො අත්ථතො අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච. වුත්තං හෙතං – ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (අ. නි. 4.34) විත්ථාරො. න කෙවලඤ්ච අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච, අපි ච ඛො අරියඵලෙහි සද්ධිං පරියත්තිධම්මොපි. වුත්තම්පි හෙතං ඡත්තමාණවකවිමානෙ –

Sau khi tán thán bài thuyết pháp như vậy, với tâm tịnh tín nơi Tam Bảo nhờ bài thuyết pháp này, vị ấy thể hiện sự tịnh tín và nói câu bắt đầu bằng “esāhaṃ” (con đây). Ở đây, esāhaṃ là eso ahaṃ (con đây). (Câu) “Bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi” (con xin quy y ngài Gotama) có nghĩa là: con đến với ngài Gotama như là nơi nương tựa; với chủ ý rằng: “Ngài Gotama là nơi nương tựa của con, là nơi nương náu cuối cùng, là người bảo vệ khỏi điều ác, và là người mang lại lợi ích,” con đến với ngài Gotama, con phụng sự, con hầu hạ, con thân cận; hoặc là, con biết, con hiểu như vậy. Thật vậy, những động từ gốc nào có nghĩa là “đi”, chúng cũng có nghĩa là “biết”; do đó, nghĩa này của từ “gacchāmi” là “con biết, con hiểu” cũng được nói đến. Còn trong câu “Dhammañca bhikkhusaṅghañca” (và Pháp, và Tăng chúng Tỳ khưu), (Pháp) được gọi là Dhamma vì nó gìn giữ những người đã chứng đắc Đạo, đã thực chứng Diệt, và những người đang thực hành theo lời dạy, không để họ rơi vào bốn đường ác; về mặt ý nghĩa, đó chính là Thánh đạo và Niết bàn. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp hữu vi, Bát Thánh Đạo được gọi là cao thượng nhất.” (Đây là phần) chi tiết. Và không chỉ có Thánh đạo và Niết bàn, mà còn có cả Pháp học cùng với các Thánh quả. Điều này cũng đã được nói trong Chuyện Thiên cung của Chattamāṇavaka:

‘‘රාගවිරාගමනෙජමසොකං, ධම්මමසඞ්ඛතමප්පටිකූලං;

මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තං, ධම්මමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 887);

“Hãy đến nương tựa Pháp này, Pháp ly tham, không lay động, không sầu muộn, Pháp vô vi, không chướng ngại; Pháp ngọt ngào, thuần thục, được phân định rõ ràng này.”

එත්ථ හි රාගවිරාගොති මග්ගො කථිතො. අනෙජමසොකන්ති ඵලං. ධම්මමසඞ්ඛතන්ති නිබ්බානං. අප්පටිකූලං මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තන්ති පිටකත්තයෙන විභත්තා [Pg.141] සබ්බධම්මක්ඛන්ධාති. දිට්ඨිසීලසඞ්ඝාතෙන සංහතොති සඞ්ඝො, සො අත්ථතො අට්ඨඅරියපුග්ගලසමූහො. වුත්තඤ්හෙතං තස්මිංයෙව විමානෙ –

Ở đây, “ly tham” là nói đến Đạo. “Không lay động, không sầu muộn” là nói đến Quả. “Pháp vô vi” là nói đến Niết bàn. “Không chướng ngại, ngọt ngào, thuần thục, được phân định rõ ràng này” là nói đến tất cả các uẩn pháp được phân chia trong Tam tạng. Tăng (Saṅgha) là do sự hợp nhất (saṃhata) về tri kiến và giới hạnh; về mặt ý nghĩa, đó là tập hợp của tám bậc Thánh nhân. Điều này cũng đã được nói trong chính câu chuyện Thiên cung ấy:

‘‘යත්ථ ච දින්නමහප්ඵලමාහු, චතූසු සුචීසු පුරිසයුගෙසු;

අට්ඨ ච පුග්ගලධම්මදසා තෙ, සඞ්ඝමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 888);

“Nơi nào sự cúng dường được gọi là có quả lớn, ấy là nơi bốn đôi bậc thanh tịnh, tám chúng cá nhân; các vị ấy là những người thấy Pháp. Hãy đến nương tựa Tăng chúng này.”

භික්ඛූනං සඞ්ඝො භික්ඛුසඞ්ඝො. එත්තාවතා ච බ්‍රාහ්මණො තීණි සරණගමනානි පටිවෙදෙසි.

Tăng chúng của các Tỳ khưu là Bhikkhusaṅgha (Tăng chúng Tỳ khưu). Đến đây, vị Bà la môn đã tuyên bố ba sự quy y.

පසන්නාකාරකථා නිට්ඨිතා.

(Chương) Bàn về cách thể hiện sự tịnh tín chấm dứt.

සරණගමනකථා

(Chương) Bàn về sự quy y

ඉදානි තෙස්වෙව තීසු සරණගමනෙසු කොසල්ලත්ථං සරණං, සරණගමනං, යො සරණං ගච්ඡති,

Bây giờ, để có sự thông thạo về ba sự quy y ấy, (cần phải biết): nơi nương tựa, sự quy y, người quy y,

සරණගමනප්පභෙදො, සරණගමනඵලං, සංකිලෙසො, භෙදොති අයං විධි වෙදි තබ්බො. සො පන ඉධ වුච්චමානො අතිභාරියං විනයනිදානං කරොතීති න වුත්තො. අත්ථිකෙහි පන පපඤ්චසූදනියං වා මජ්ඣිමට්ඨකථායං භයභෙරවසුත්තවණ්ණනතො (ම. නි. අට්ඨ. 1.56) සුමඞ්ගලවිලාසිනියං වා දීඝනිකායට්ඨකථායං (දී. නි. අට්ඨ. 1.250) සරණවණ්ණනතො ගහෙතබ්බොති.

sự phân loại quy y, quả của sự quy y, sự ô nhiễm (của quy y), và sự phá vỡ (quy y) – phương pháp này cần được biết. Nhưng điều đó, nếu được nói ở đây, sẽ làm cho phần Duyên khởi của Luật trở nên quá nặng nề, nên không được nói đến. Tuy nhiên, những người có nhu cầu nên tìm hiểu từ phần giải về kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ, hoặc từ phần giải về quy y trong Sumaṅgalavilāsinī, Chú giải Trường Bộ.

සරණගමනකථා නිට්ඨිතා.

(Chương) Bàn về sự quy y chấm dứt.

උපාසකත්තපටිවෙදනාකථා

(Chương) Bàn về việc tuyên bố trở thành cận sự nam

උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතූති මං භවං ගොතමො ‘‘උපාසකො අය’’න්ති එවං ධාරෙතූති අත්ථො. උපාසකවිධිකොසල්ලත්ථං පනෙත්ථ කො උපාසකො, කස්මා උපාසකොති වුච්චති, කිමස්ස සීලං, කො ආජීවො, කා විපත්ති, කා සම්පත්තීති ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං. තං අතිභාරියකරණතො ඉධ න විභත්තං, අත්ථිකෙහි පන පපඤ්චසූදනියං මජ්ඣිමට්ඨකථායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.56) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අජ්ජතග්ගෙති එත්ථ අයං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය (කථා. 441), උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා (සං. නි. 5.374) අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 318) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34) සෙට්ඨෙ. ඉධ පනායං ආදිම්හි දට්ඨබ්බො. තස්මා අජ්ජතග්ගෙති අජ්ජතං ආදිං කත්වාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අජ්ජතන්ති අජ්ජභාවන්ති වුත්තං හොති. අජ්ජදග්ගෙ ඉච්චෙව වා [Pg.142] පාඨො, දකාරො පදසන්ධිකරො, අජ්ජ අග්ගං කත්වාති වුත්තං හොති. පාණුපෙතන්ති පාණෙහි උපෙතං, යාව මෙ ජීවිතං පවත්තති, තාව උපෙතං අනඤ්ඤසත්ථුකං තීහි සරණගමනෙහි සරණගතං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු ජානාතු, අහඤ්හි සචෙපි මෙ තිඛිණෙන අසිනා සීසං ඡින්දෙය්‍යුං, නෙව බුද්ධං ‘‘න බුද්ධො’’ති වා, ධම්මං ‘‘න ධම්මො’’ති වා, සඞ්ඝං ‘‘න සඞ්ඝො’’ති වා වදෙය්‍යන්ති. එත්ථ ච බ්‍රාහ්මණො පාණුපෙතං සරණගතන්ති පුන සරණගමනං වදන්තො අත්තසන්නිය්‍යාතනං පකාසෙතීති වෙදිතබ්බො.

Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là người cận sự nam. Có nghĩa là: Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con như vầy: ‘Vị này là người cận sự nam.’ Ở đây, vì lợi ích của sự thiện xảo trong phương cách của người cận sự nam, nên biết điều tạp luận này: Ai là người cận sự nam? Vì sao được gọi là cận sự nam? Giới của vị ấy là gì? Sanh kế là gì? Sự thất bại là gì? Sự thành tựu là gì? Điều ấy do việc làm cho quá nặng nề nên không được phân tích ở đây. Tuy nhiên, những người có nhu cầu nên biết theo phương cách đã được nói trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ. Ở đây, trong câu ‘ajjatagge’, từ ‘agga’ này được thấy trong các nghĩa: bắt đầu, chóp đỉnh, phần, và cao tột. Thật vậy, trong các câu như: ‘Này bạn giữ cửa, kể từ hôm nay, ta đóng cửa đối với các Ni-kiền-tử nam và Ni-kiền-tử nữ,’ nó được thấy với nghĩa là bắt đầu. Trong các câu như: ‘Nên chạm vào đầu ngón tay ấy chỉ bằng đầu ngón tay ấy,’ ‘đầu ngọn mía,’ ‘đầu ngọn tre,’ nó được thấy với nghĩa là chóp đỉnh. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, Ta cho phép chia phần trái cây chua, hoặc phần trái cây ngọt, hoặc phần trái cây đắng, hoặc theo phần trú xá, hoặc theo phần tu viện,’ nó được thấy với nghĩa là phần. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, không chân hoặc hai chân... Như Lai được tuyên bố là bậc cao tột trong số ấy,’ nó được thấy với nghĩa là cao tột. Còn ở đây, từ này nên được xem với nghĩa là bắt đầu. Do đó, trong câu ‘ajjatagge’, nên hiểu nghĩa ở đây là: ‘lấy ngày hôm nay làm sự bắt đầu.’ Ajjataṃ có nghĩa là ‘tình trạng hôm nay.’ Hoặc bản văn là ‘ajjadagge’, chữ ‘da’ là để nối âm, có nghĩa là ‘lấy hôm nay làm sự bắt đầu.’ Pāṇupetaṃ là được đi cùng với mạng sống. Chừng nào mạng sống của con còn tồn tại, chừng đó mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận, hãy biết con là người đã quy y bằng ba pháp quy y, không có vị thầy nào khác. Thật vậy, nếu có người dùng gươm bén chặt đầu con, con cũng sẽ không bao giờ nói về đức Phật rằng ‘không phải là Phật,’ hoặc về Pháp rằng ‘không phải là Pháp,’ hoặc về Tăng rằng ‘không phải là Tăng.’ Và ở đây, nên hiểu rằng vị Bà-la-môn, khi nói lại về sự quy y ‘đã quy y cho đến trọn đời,’ là đang tuyên bố sự hiến dâng bản thân.

එවං අත්තානං නිය්‍යාතෙත්වා භගවන්තං සපරිසං උපට්ඨාතුකාමො ආහ – ‘‘අධිවාසෙතු ච මෙ භවං ගොතමො වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. කිං වුත්තං හොති – උපාසකඤ්ච මං භවං ගොතමො ධාරෙතු, අධිවාසෙතු ච මෙ වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං, තයො මාසෙ වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය මම අනුග්ගහත්ථං වාසං සම්පටිච්ඡතූති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙනාති අථස්ස වචනං සුත්වා භගවා කායඞ්ගං වා වාචඞ්ගං වා අචොපෙත්වා අබ්භන්තරෙයෙව ඛන්තිං චාරෙත්වා තුණ්හීභාවෙන අධිවාසෙසි; බ්‍රාහ්මණස්ස අනුග්ගහත්ථං මනසාව සම්පටිච්ඡීති වුත්තං හොති.

Sau khi đã hiến dâng bản thân như vậy, vì muốn hầu hạ Đức Thế Tôn cùng với hội chúng, ông đã nói: ‘Mong Tôn giả Gotama cùng với Tăng chúng Tỳ khưu hãy chấp nhận an cư mùa mưa tại Verañjā cho con.’ Điều gì đã được nói? (Có nghĩa là:) ‘Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là người cận sự nam, và hãy chấp nhận an cư mùa mưa tại Verañjā cho con, xin hãy chấp nhận việc lưu trú trong ba tháng nương nhờ Verañjā vì lợi ích của con.’ Đức Thế Tôn đã chấp nhận bằng sự im lặng. Khi ấy, sau khi nghe lời nói của ông, Đức Thế Tôn đã không cử động thân phần hay khẩu phần, chỉ khởi lên sự kham nhẫn ở bên trong và đã chấp nhận bằng sự im lặng. Có nghĩa là: Ngài đã chấp nhận chỉ bằng tâm ý vì lợi ích của vị Bà-la-môn.

අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වාති අථ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො සචෙ මෙ සමණො ගොතමො නාධිවාසෙය්‍ය, කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපෙය්‍ය. යස්මා පන අප්පටික්ඛිපිත්වා අබ්භන්තරෙ ඛන්තිං ධාරෙසි, තස්මා මෙ මනසාව අධිවාසෙසීති එවං ආකාරසල්ලක්ඛණකුසලතාය භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා, අත්තනො නිසින්නාසනතො වුට්ඨාය චතූසු දිසාසු භගවන්තං සක්කච්චං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ආගතකාලතො පභුති ජාතිමහල්ලකබ්‍රාහ්මණානං අභිවාදනාදීනි න කරොතීති විගරහිත්වාපි ඉදානි විඤ්ඤාතබුද්ධගුණො කායෙන වාචාය මනසා ච අනෙකක්ඛත්තුං වන්දන්තොපි අතිත්තොයෙව හුත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ සිරස්මිං පතිට්ඨාපෙත්වා යාව දස්සනවිසයො තාව පටිමුඛොයෙව අපක්කමිත්වා දස්සනවිසයං විජහනට්ඨානෙ වන්දිත්වා පක්කාමි.

Khi ấy, Bà-la-môn Verañja, sau khi biết được sự chấp nhận của Đức Thế Tôn. Khi ấy, Bà-la-môn Verañja (nghĩ rằng): ‘Nếu Sa-môn Gotama không chấp nhận cho ta, ngài đã từ chối bằng thân hoặc bằng lời. Nhưng vì ngài không từ chối mà giữ sự kham nhẫn ở bên trong, do đó ngài đã chấp nhận cho ta chỉ bằng tâm ý.’ Như vậy, do sự thiện xảo trong việc nhận biết tướng trạng, ông đã biết được sự chấp nhận của Đức Thế Tôn, sau khi đứng dậy từ chỗ ngồi của mình, ông đã đảnh lễ Đức Thế Tôn một cách cung kính ở bốn phương, đi nhiễu bên phải ba vòng. Mặc dù đã bị khiển trách rằng: ‘Kể từ lúc đến, ông đã không làm những việc như đảnh lễ các vị Bà-la-môn trưởng lão về dòng dõi,’ nhưng bây giờ, là người đã biết được ân đức của Phật, dù đã đảnh lễ nhiều lần bằng thân, khẩu, và ý, ông vẫn không thấy đủ, đã đưa hai tay chắp lại, sáng chói với mười đầu móng tay hợp lại, đặt lên đầu, rồi lui về phía sau mặt vẫn hướng về phía Ngài cho đến khi còn trong tầm mắt, và tại nơi khuất tầm mắt, ông đã đảnh lễ rồi ra đi.

උපාසකත්තපටිවෙදනාකථා නිට්ඨිතා.

Câu chuyện về việc tuyên bố thân phận cận sự nam chấm dứt.

දුබ්භික්ඛකථා

Câu chuyện về nạn đói

16. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා හොතීති යස්මිං සමයෙ වෙරඤ්ජෙන බ්‍රාහ්මණෙන භගවා වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය වස්සාවාසං යාචිතො[Pg.143], තෙන සමයෙන වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා හොති. දුබ්භික්ඛාති දුල්ලභභික්ඛා; සා පන දුල්ලභභික්ඛතා යත්ථ මනුස්සා අස්සද්ධා හොන්ති අප්පසන්නා, තත්ථ සුසස්සකාලෙපි අතිසමග්ඝෙපි පුබ්බණ්ණාපරණ්ණෙ හොති. වෙරඤ්ජායං පන යස්මා න තථා අහොසි, අපිච ඛො දුසස්සතාය ඡාතකදොසෙන අහොසි තස්මා තමත්ථං දස්සෙන්තො ද්වීහිතිකාතිආදිමාහ. තත්ථ ද්වීහිතිකාති ද්විධා පවත්තඊහිතිකා. ඊහිතං නාම ඉරියා ද්විධා පවත්තා – චිත්තඉරියා, චිත්තඊහා. ‘‘එත්ථ ලච්ඡාම නු ඛො කිඤ්චි භික්ඛමානා න ලච්ඡාමා’’ති, ‘‘ජීවිතුං වා සක්ඛිස්සාම නු ඛො නො’’ති අයමෙත්ථ අධිප්පායො.

16. Vào lúc bấy giờ, tại Verañjā bị nạn đói. Vào lúc mà Đức Thế Tôn được Bà-la-môn Verañja thỉnh cầu an cư mùa mưa nương nhờ Verañjā, vào lúc ấy tại Verañjā bị nạn đói. Nạn đói là khó tìm được vật thực. Tình trạng khó tìm được vật thực ấy xảy ra ở nơi nào mà con người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, thì ở nơi đó, ngay cả trong thời kỳ mùa màng tốt đẹp, ngay cả khi các loại ngũ cốc trước và sau có giá rất rẻ, (tình trạng ấy vẫn) xảy ra. Tuy nhiên, tại Verañjā, vì không phải như vậy, mà thực ra là do mùa màng thất bát, do lỗi của sự đói kém, nên để chỉ rõ ý nghĩa ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘dvīhitikā’. Trong đó, ‘dvīhitikā’ là có sự cố gắng diễn ra theo hai cách. ‘Īhitaṃ’ là oai nghi. Oai nghi của tâm, sự nỗ lực của tâm, đã diễn ra theo hai cách: ‘Ở đây, khi đi khất thực, chúng ta có thể nhận được gì chăng, hay sẽ không nhận được?’, ‘chúng ta có thể sống được chăng, hay không?’ - đây là ý nghĩa ở đây.

අථ වා ද්වීහිතිකාති දුජ්ජීවිකා, ඊහිතං ඊහා ඉරියනං පවත්තනං ජීවිතන්තිආදීනි පදානි එකත්ථානි. තස්මා දුක්ඛෙන ඊහිතං එත්ථ පවත්තතීති ද්වීහිතිකාති අයමෙත්ථ පදත්ථො. සෙතට්ඨිකාති සෙතකානි අට්ඨීනි එත්ථාති සෙතට්ඨිකා. දිවසම්පි යාචිත්වා කිඤ්චි අලද්ධා මතානං කපණමනුස්සානං අහිච්ඡත්තකවණ්ණෙහි අට්ඨීහි තත්‍ර තත්‍ර පරිකිණ්ණාති වුත්තං හොති. සෙතට්ටිකාතිපි පාඨො. තස්සත්ථො – සෙතා අට්ටි එත්ථාති සෙතට්ටිකා. අට්ටීති ආතුරතා බ්‍යාධි රොගො. තත්ථ ච සස්සානං ගබ්භග්ගහණකාලෙ සෙතකරොගෙන උපහතමෙව පච්ඡින්නඛීරං අග්ගහිතතණ්ඩුලං පණ්ඩරපණ්ඩරං සාලිසීසං වා යවගොධූමසීසං වා නික්ඛමති, තස්මා ‘‘සෙතට්ටිකා’’ති වුච්චති.

Hay là, dvīhitikā là khó sinh sống. Các từ īhitaṃ, īhā, iriyanaṃ, pavattanaṃ, jīvitaṃ là đồng nghĩa. Do đó, ở đây việc sinh sống diễn ra một cách khó khăn nên gọi là dvīhitikā. Đây là ý nghĩa của từ ở đây. Setaṭṭhikā là ở đây có xương trắng nên gọi là setaṭṭhikā. Có nghĩa là (nơi đây) rải rác khắp nơi những khúc xương có màu sắc như cây nấm của những người nghèo khổ đã chết vì đi xin cả ngày mà không được gì. Cũng có bài đọc là Setaṭṭikā. Ý nghĩa của từ ấy là: Ở đây có bệnh trắng nên gọi là setaṭṭikā. Aṭṭi là sự đau ốm, bệnh hoạn, tật bệnh. Và ở đấy, vào lúc lúa trổ đòng, bị bệnh trắng phá hoại nên bông lúa hay bông lúa mạch, lúa mì trổ ra đều trắng phau, sữa bị cắt đứt, không có hạt gạo. Do đó, được gọi là setaṭṭikā.

වප්පකාලෙ සුට්ඨු අභිසඞ්ඛරිත්වාපි වුත්තසස්සං තත්ථ සලාකා එව සම්පජ්ජතීති සලාකාවුත්තා; සලාකාය වා තත්ථ ජීවිතං පවත්තෙන්තීති සලාකාවුත්තා. කිං වුත්තං හොති? තත්ථ කිර ධඤ්ඤවික්කයකානං සන්තිකං කයකෙසු ගතෙසු දුබ්බලමනුස්සෙ අභිභවිත්වා බලවමනුස්සාව ධඤ්ඤං කිණිත්වා ගච්ඡන්ති. දුබ්බලමනුස්සා අලභමානා මහාසද්දං කරොන්ති. ධඤ්ඤවික්කයකා ‘‘සබ්බෙසං සඞ්ගහං කරිස්සාමා’’ති ධඤ්ඤකරණට්ඨානෙ ධඤ්ඤමාපකං නිසීදාපෙත්වා එකපස්සෙ වණ්ණජ්ඣක්ඛං නිසීදාපෙසුං. ධඤ්ඤත්ථිකා වණ්ණජ්ඣක්ඛස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්ති. සො ආගතපටිපාටියා මූලං ගහෙත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස එත්තකං දාතබ්බ’’න්ති සලාකං ලිඛිත්වා දෙති, තෙ තං ගහෙත්වා ධඤ්ඤමාපකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා දින්නපටිපාටියා ධඤ්ඤං ගණ්හන්ති. එවං සලාකාය තත්ථ ජීවිතං පවත්තෙන්තීති සලාකාවුත්තා.

Salākāvuttā là (nơi) vào mùa gieo hạt, dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng nhưng lúa được gieo ở đấy chỉ trổ ra cọng rơm mà thôi. Hoặc là, ở đấy người ta mưu sinh bằng thẻ nên gọi là salākāvuttā. Điều này có nghĩa là gì? Tương truyền, ở đấy khi những người mua đến chỗ của những người bán lúa, những người khỏe mạnh lấn át những người yếu đuối rồi mua lúa và đi mất. Những người yếu đuối không mua được nên làm ồn ào lớn tiếng. Những người bán lúa nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ giúp đỡ tất cả mọi người,’ rồi cho người đong lúa ngồi ở nơi phát lúa và cho người giám định tiền bạc ngồi ở một bên. Những người cần lúa đi đến chỗ người giám định tiền bạc. Vị ấy nhận tiền theo thứ tự người đến, viết một cái thẻ: ‘Nên đưa cho người tên này chừng này,’ rồi giao cho. Họ nhận thẻ ấy, đi đến chỗ người đong lúa, rồi nhận lúa theo thứ tự đã được đưa. Như vậy, ở đấy người ta mưu sinh bằng thẻ nên gọi là salākāvuttā.

න [Pg.144] සුකරා උඤ්ඡෙන පග්ගහෙන යාපෙතුන්ති පග්ගහෙන යො උඤ්ඡො, තෙන යාපෙතුං න සුකරා. පත්තං ගහෙත්වා යං අරියා උඤ්ඡං කරොන්ති, භික්ඛාචරියං චරන්ති, තෙන උඤ්ඡෙන යාපෙතුං න සුකරාති වුත්තං හොති. තදා කිර තත්ථ සත්තට්ඨගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා එකදිවසම්පි යාපනමත්තං න ලභන්ති.

Na sukarā uñchena paggahena yāpetunti là việc lượm lặt với (bình bát) được đưa ra, không dễ dàng để sinh sống bằng việc lượm lặt ấy. Có nghĩa là, các bậc Thánh cầm bát thực hành việc lượm lặt, đi khất thực, không dễ dàng để sinh sống bằng việc lượm lặt ấy. Tương truyền, vào lúc bấy giờ, ở đấy các vị đi khất thực trong bảy, tám ngôi làng cũng không nhận được vật thực đủ để sống qua một ngày.

තෙන ඛො පන සමයෙන උත්තරාපථකා අස්සවාණිජා…පෙ… අස්සොසි ඛො භගවා උදුක්ඛලසද්දන්ති – තෙනාති යස්මිං සමයෙ භගවා වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය වස්සාවාසං උපගතො තෙන සමයෙන. උත්තරාපථවාසිකා උත්තරාපථතො වා ආගතත්තා එවං ලද්ධවොහාරා අස්සවාණිජා උත්තරාපථෙ අස්සානං උට්ඨානට්ඨානෙ පඤ්ච අස්සසතානි ගහෙත්වා දිගුණං තිගුණං ලාභං පත්ථයමානා දෙසන්තරං ගච්ඡන්තා තෙහි අත්තනො වික්කායිකභණ්ඩභූතෙහි පඤ්චමත්තෙහි අස්සසතෙහි වෙරඤ්ජං වස්සාවාසං උපගතා හොන්ති. කස්මා? න හි සක්කා තස්මිං දෙසෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ අද්ධානං පටිපජ්ජිතුං. උපගච්ඡන්තා ච බහිනගරෙ උදකෙන අනජ්ඣොත්ථරණීයෙ ඨානෙ අත්තනො ච වාසාගාරානි අස්සානඤ්ච මන්දිරං කාරාපෙත්වා වතියා පරික්ඛිපිංසු. තානි තෙසං වසනට්ඨානානි ‘‘අස්සමණ්ඩලිකායො’’ති පඤ්ඤායිංසු. තෙනාහ – ‘‘තෙහි අස්සමණ්ඩලිකාසු භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති. පත්ථපත්ථපුලකන්ති එකමෙකස්ස භික්ඛුනො පත්ථපත්ථපමාණං පුලකං. පත්ථො නාම නාළිමත්තං හොති, එකස්ස පුරිසස්ස අලං යාපනාය. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘පත්ථොදනො නාලමයං දුවින්න’’න්ති (ජා. 2.21.192). පුලකං නාම නිත්ථුසං කත්වා උස්සෙදෙත්වා ගහිතයවතණ්ඩුලා වුච්චන්ති. යදි හි සථුසා හොන්ති, පාණකා විජ්ඣන්ති, අද්ධානක්ඛමා න හොන්ති. තස්මා තෙ වාණිජා අද්ධානක්ඛමං කත්වා යවතණ්ඩුලමාදාය අද්ධානං පටිපජ්ජන්ති ‘‘යත්ථ අස්සානං ඛාදනීයං තිණං දුල්ලභං භවිස්සති, තත්ථෙතං අස්සභත්තං භවිස්සතී’’ති.

Vào lúc bấy giờ, các người buôn ngựa ở phương bắc... (cho đến) ... đức Thế Tôn đã nghe được tiếng chày giã – tena là vào lúc đức Thế Tôn nương vào Verañjā để an cư mùa mưa. Các người buôn ngựa là những người sống ở phương bắc, hoặc được gọi như vậy vì họ đến từ phương bắc. Họ đã dắt năm trăm con ngựa từ nơi sinh sản của ngựa ở phương bắc, mong muốn lợi nhuận gấp đôi, gấp ba, trong khi đi đến xứ khác, họ đã cùng với năm trăm con ngựa là hàng hóa của mình đến an cư mùa mưa ở Verañjā. Vì sao? Vì ở xứ ấy không thể đi đường trong bốn tháng mùa mưa. Khi đến, họ đã cho làm nhà ở cho mình và chuồng cho ngựa ở một nơi bên ngoài thành phố, nơi không bị nước ngập, rồi rào lại bằng hàng rào. Những nơi ở ấy của họ được biết đến với tên gọi là ‘những trại ngựa.’ Do đó, ngài nói: ‘Do các vị ấy, một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ-khưu đã được quy định ở các trại ngựa.’ Patthapatthapulakaṃ là một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ-khưu. Một pattha là một đấu, đủ để một người sinh sống. Điều này cũng đã được nói: ‘Cơm nấu từ một đấu này không đủ cho hai chúng ta.’ Pulakaṃ được gọi là hạt lúa mạch đã được xay bỏ vỏ, hấp chín rồi lấy ra. Vì nếu còn vỏ trấu thì sâu bọ sẽ đục khoét, không thể để được lâu. Do đó, các người buôn ngựa ấy đã làm cho hạt lúa mạch có thể để được lâu, rồi mang theo đi đường với ý nghĩ: ‘Ở nơi nào cỏ làm thức ăn cho ngựa khó tìm, ở đấy thứ này sẽ là thức ăn cho ngựa.’

කස්මා පන තෙහි තං භික්ඛූනං පඤ්ඤත්තන්ති? වුච්චතෙ – ‘‘න හි තෙ දක්ඛිණාපථමනුස්සා විය අස්සද්ධා අප්පසන්නා, තෙ පන සද්ධා පසන්නා බුද්ධමාමකා, ධම්මමාමකා, සඞ්ඝමාමකා; තෙ පුබ්බණ්හසමයං කෙනචිදෙව කරණීයෙන නගරං පවිසන්තා ද්වෙ තයො දිවසෙ අද්දසංසු සත්තට්ඨ භික්ඛූ සුනිවත්ථෙ සුපාරුතෙ [Pg.145] ඉරියාපථසම්පන්නෙ සකලම්පි නගරං පිණ්ඩාය චරිත්වා කිඤ්චි අලභමානෙ. දිස්වාන නෙසං එතදහොසි – ‘‘අය්‍යා ඉමං නගරං උපනිස්සාය වස්සං උපගතා; ඡාතකඤ්ච වත්තති, න ච කිඤ්චි ලභන්ති, අතිවිය කිලමන්ති. මයඤ්චම්හ ආගන්තුකා, න සක්කොම නෙසං දෙවසිකං යාගුඤ්ච භත්තඤ්ච පටියාදෙතුං. අම්හාකං පන අස්සා සායඤ්ච පාතො ච ද්වික්ඛත්තුං භත්තං ලභන්ති. යංනූන මයං එකමෙකස්ස අස්සස්ස පාතරාසභත්තතො එකමෙකස්ස භික්ඛුනො පත්ථපත්ථපුලකං දදෙය්‍යාම. එවං අය්‍යා ච න කිලමිස්සන්ති, අස්සා ච යාපෙස්සන්තී’’ති. තෙ භික්ඛූනං සන්තිකං ගන්ත්වා එතමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ පත්ථපත්ථපුලකං පටිග්ගහෙත්වා යං වා තං වා කත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති යාචිත්වා දෙවසිකං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤපෙසුං. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙහි අස්සමණ්ඩලිකාසු භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති.

Lại nữa, vì sao các vị ấy đã quy định vật ấy cho các vị tỳ khưu? Được nói rằng: “Bởi vì các vị ấy không phải là những người không có đức tin, không có niềm tịnh tín giống như những người ở xứ Dakkhiṇāpatha. Trái lại, các vị ấy là những người có đức tin, có niềm tịnh tín, là những người xem đức Phật là của mình, xem Pháp là của mình, xem chúng Tăng là của mình. Vào buổi sáng, trong hai ba ngày, khi đang đi vào thành phố vì một công việc nào đó, các vị ấy đã nhìn thấy bảy tám vị tỳ khưu đắp y chỉnh tề, đầy đủ oai nghi, đang đi khất thực khắp cả thành phố mà không nhận được vật gì. Sau khi nhìn thấy, các vị ấy đã có suy nghĩ này: ‘Các ngài trưởng lão đã đến an cư mùa mưa nương nhờ vào thành phố này, và nạn đói đang diễn ra, các ngài không nhận được vật gì, các ngài bị mệt nhọc quá đỗi. Còn chúng tôi là những người khách trú, chúng tôi không thể chuẩn bị cháo và cơm hằng ngày cho các ngài. Tuy nhiên, những con ngựa của chúng tôi nhận được thức ăn hai lần vào buổi chiều và buổi sáng. Sẽ tốt biết bao nếu chúng tôi từ phần thức ăn buổi sáng của mỗi con ngựa mà dâng cúng một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ khưu. Như vậy, các ngài trưởng lão sẽ không bị mệt nhọc và các con ngựa cũng sẽ được sống qua ngày.’ Các vị ấy đã đi đến chỗ các vị tỳ khưu, sau khi trình bày sự việc ấy, đã thỉnh cầu rằng: ‘Bạch các ngài, xin các ngài hãy nhận lấy một đấu lúa mạch rồi chế biến cách nào đó và dùng.’ và đã quy định việc cúng dường một đấu lúa mạch hằng ngày. Do đó, đã được nói rằng: ‘Các vị ấy đã quy định một đấu lúa mạch cho các vị tỳ khưu ở các chuồng ngựa.’”

පඤ්ඤත්තන්ති නිච්චභත්තසඞ්ඛෙපෙන ඨපිතං. ඉදානි භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වාතිආදීසු පුබ්බණ්හසමයන්ති දිවසස්ස පුබ්බභාගසමයං, පුබ්බණ්හසමයෙති අත්ථො. පුබ්බණ්හෙ වා සමයං පුබ්බණ්හසමයං, පුබ්බණ්හෙ එකං ඛණන්ති වුත්තං හොති. එවං අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං ලබ්භති. නිවාසෙත්වාති පරිදහිත්වා, විහාරනිවාසනපරිවත්තනවසෙනෙතං වෙදිතබ්බං. න හි තෙ තතො පුබ්බෙ අනිවත්ථා අහෙසුං. පත්තචීවරමාදායාති පත්තං හත්ථෙහි චීවරං කායෙන ආදියිත්වා සම්පටිච්ඡාදෙත්වා, ධාරෙත්වාති අත්ථො. යෙන වා තෙන වා හි පකාරෙන ගණ්හන්තා ආදායඉච්චෙව වුච්චන්ති, යථා ‘‘සමාදායෙව පක්කමතී’’ති (දී. නි. 1.21). පිණ්ඩං අලභමානාති සකලම්පි වෙරඤ්ජං චරිත්වා තිට්ඨතු පිණ්ඩො, අන්තමසො ‘‘අතිච්ඡථා’’ති වාචම්පි අලභමානා.

Đã quy định có nghĩa là đã được thiết lập theo cách thức của vật thực thường xuyên. Bây giờ, trong các câu như ‘các vị tỳ khưu vào buổi sáng, sau khi đã đắp y,’ thì ‘vào buổi sáng’ (pubbaṇhasamayaṃ) có nghĩa là vào khoảng thời gian thuộc phần đầu của ngày. Hoặc ‘vào buổi sáng’ (pubbaṇhasamayaṃ) là một khoảng thời gian vào buổi sáng, được nói là một khoảnh khắc vào buổi sáng. Như vậy, đối cách được dùng với ý nghĩa liên tục. ‘Sau khi đã đắp y’ (nivāsetvā) có nghĩa là sau khi đã mặc vào; điều này nên được hiểu theo trường hợp thay đổi y phục ở trú xứ. Bởi vì các vị ấy không phải là đã không đắp y trước đó. ‘Sau khi đã mang y bát’ (pattacīvaramādāya) có nghĩa là sau khi đã cầm lấy bát bằng tay và đắp y lên thân, tức là đã mang giữ. Bởi vì những người cầm lấy bằng cách này hay cách khác đều được gọi là ‘đã mang,’ giống như trong câu: ‘Sau khi đã mang thì ra đi.’ ‘Không nhận được vật thực’ (piṇḍaṃ alabhamānā) có nghĩa là sau khi đã đi khắp cả thành Verañjā, vật thực hãy khoan nói đến, ngay cả lời nói ‘xin mời nhận’ cũng không nhận được.

පත්ථපත්ථපුලකං ආරාමං ආහරිත්වාති ගතගතට්ඨානෙ ලද්ධං එකමෙකං පත්ථපත්ථපුලකං ගහෙත්වා ආරාමං නෙත්වා. උදුක්ඛලෙ කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තීති ථෙරානං කොචි කප්පියකාරකො නත්ථි, යො නෙසං තං ගහෙත්වා යාගුං වා භත්තං වා පචෙය්‍ය. සාමම්පි පචනං සමණසාරුප්පං න හොති න ච වට්ටති. තෙ එවං නො සල්ලහුකවුත්තිතා ච භවිස්සති, සාමපාකපරිමොචනඤ්චාති අට්ඨ අට්ඨ ජනා වා දස දස ජනා වා එකතො හුත්වා උදුක්ඛලෙ කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා සකං සකං පටිවීසං උදකෙන තෙමෙත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. එවං පරිභුඤ්ජිත්වා අප්පොස්සුක්කා සමණධම්මං කරොන්ති[Pg.146]. භගවතො පන තෙ අස්සවාණිජා පත්ථපුලකඤ්ච දෙන්ති, තදුපියඤ්ච සප්පිමධුසක්කරං. තං ආයස්මා ආනන්දො ආහරිත්වා සිලායං පිසති. පුඤ්ඤවතා පණ්ඩිතපුරිසෙන කතං මනාපමෙව හොති. අථ නං පිසිත්වා සප්පිආදීහි සම්මා යොජෙත්වා භගවතො උපනාමෙසි. අථෙත්ථ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපන්ති. තං භගවා පරිභුඤ්ජති. පරිභුඤ්ජිත්වා ඵලසමාපත්තියා කාලං අතිනාමෙති. න තතො පට්ඨාය පිණ්ඩාය චරති.

‘Sau khi đã mang một đấu lúa mạch về trú xứ’ có nghĩa là sau khi đã cầm lấy từng đấu lúa mạch nhận được ở những nơi đã đi đến rồi mang về trú xứ. ‘Sau khi giã đi giã lại trong cối rồi dùng’ có nghĩa là các vị trưởng lão không có người thị giả tịnh nhân nào để người ấy cầm lấy vật ấy rồi nấu cháo hoặc cơm cho các ngài. Việc tự mình nấu nướng cũng không thích hợp với sa-môn và cũng không được phép. Các vị ấy suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, chúng ta sẽ có được sự sống nhẹ nhàng và thoát khỏi việc tự mình nấu nướng,’ rồi tám vị hoặc mười vị hợp lại cùng nhau, sau khi giã đi giã lại trong cối, đã làm ẩm phần của riêng mình bằng nước rồi dùng. Sau khi dùng như vậy, các vị ấy không bận tâm và thực hành sa-môn pháp. Còn đối với đức Thế Tôn, những người buôn ngựa ấy dâng cúng một đấu lúa mạch và cả bơ, mật ong, đường cát là những thứ thích hợp với vật ấy. Tôn giả Ānanda đã mang vật ấy đến rồi nghiền trên phiến đá. Việc được làm bởi người trí có phước báu thì chỉ là điều hài lòng. Kế đó, sau khi đã nghiền, ngài đã trộn đều với bơ v.v… rồi dâng lên đức Thế Tôn. Bấy giờ, các vị chư thiên đã đặt vật thực bổ dưỡng của chư thiên vào trong ấy. Đức Thế Tôn dùng vật ấy. Sau khi đã dùng, ngài trải qua thời gian bằng quả thiền định. Kể từ đó, ngài không đi khất thực.

කිං පනානන්දත්ථෙරො තදා භගවතො උපට්ඨාකො හොතීති? හොති, නො ච ඛො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධා. භගවතො හි පඨමබොධියං වීසතිවස්සන්තරෙ නිබද්ධුපට්ඨාකො නාම නත්ථි. කදාචි නාගසමාලත්ථෙරො භගවන්තං උපට්ඨාසි, කදාචි නාගිතත්ථෙරො, කදාචි මෙඝියත්ථෙරො, කදාචි උපවාණත්ථෙරො, කදාචි සාගතත්ථෙරො, කදාචි සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො. තෙ අත්තනො රුචියා උපට්ඨහිත්වා යදා ඉච්ඡන්ති තදා පක්කමන්ති. ආනන්දත්ථෙරො තෙසු තෙසු උපට්ඨහන්තෙසු අප්පොස්සුක්කො හොති, පක්කන්තෙසු සයමෙව වත්තපටිපත්තිං කරොති. භගවාපි කිඤ්චාපි මෙ ඤාතිසෙට්ඨො උපට්ඨාකට්ඨානං න තාව ලභති, අථ ඛො එවරූපෙසු ඨානෙසු අයමෙව පතිරූපොති අධිවාසෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ආයස්මා පනානන්දො පත්ථපුලකං සිලායං පිසිත්වා භගවතො උපනාමෙසි, තං භගවා පරිභුඤ්ජතී’’ති.

Lại nữa, phải chăng trưởng lão Ānanda là vị thị giả của đức Thế Tôn vào lúc bấy giờ? Thưa phải, nhưng không phải là vị thị giả đã nhận được chức vụ thị giả. Bởi vì trong khoảng hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ, đức Thế Tôn không có vị nào tên là thị giả thường trực. Có khi trưởng lão Nāgasamāla đã hầu hạ đức Thế Tôn, có khi trưởng lão Nāgita, có khi trưởng lão Meghiya, có khi trưởng lão Upavāṇa, có khi trưởng lão Sāgata, có khi Sunakkhatta con trai của hoàng tộc Licchavi. Các vị ấy sau khi đã hầu hạ theo ý thích của mình, khi nào muốn thì ra đi. Trưởng lão Ānanda không bận tâm khi các vị ấy đang hầu hạ, khi các vị ấy đã ra đi thì tự mình thực hành các phận sự. Cả đức Thế Tôn cũng đã chấp thuận với suy nghĩ rằng: ‘Mặc dù người bà con cao quý của ta vẫn chưa nhận được chức vụ thị giả, tuy nhiên trong những trường hợp như thế này, chính vị này là người thích hợp.’ Do đó, đã được nói rằng: ‘Lại nữa, tôn giả Ānanda sau khi đã nghiền một đấu lúa mạch trên phiến đá đã dâng lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn đã dùng vật ấy.’”

නනු ච මනුස්සා දුබ්භික්ඛකාලෙ අතිවිය උස්සාහජාතා පුඤ්ඤානි කරොන්ති, අත්තනා අභුඤ්ජිත්වාපි භික්ඛූනං දාතබ්බං මඤ්ඤන්ති. තෙ තදා කස්මා කටච්ඡුභික්ඛම්පි න අදංසු? අයඤ්ච වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො මහතා උස්සාහෙන භගවන්තං වස්සාවාසං යාචි, සො කස්මා භගවතො අත්ථිභාවම්පි න ජානාතීති? වුච්චතෙ – මාරාවට්ටනාය. වෙරඤ්ජඤ්හි බ්‍රාහ්මණං භගවතො සන්තිකා පක්කන්තමත්තමෙව සකලඤ්ච නගරං සමන්තා ච යොජනමත්තං යත්ථ සක්කා පුරෙභත්තං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්චාගන්තුං, තං සබ්බං මාරො ආවට්ටෙත්වා මොහෙත්වා සබ්බෙසං අසල්ලක්ඛණභාවං කත්වා පක්කාමි. තස්මා න කොචි අන්තමසො සාමීචිකම්මම්පි කත්තබ්බං මඤ්ඤිත්ථ.

Lại nữa, há chẳng phải loài người trong thời đói kém, đã trở nên vô cùng nỗ lực làm các việc phước, dù tự mình không ăn cũng nghĩ rằng nên dâng cúng đến các vị tỳ khưu sao? Vì sao lúc ấy họ đã không cúng dường dù chỉ một muỗng vật thực? Và vị Bà-la-môn người Verañjā này đã với nỗ lực to lớn thỉnh mời Đức Thế Tôn an cư mùa mưa, vì sao vị ấy lại không biết đến cả sự hiện hữu của Đức Thế Tôn? Được trả lời rằng: – Do sự xoay chuyển của Ma vương. Thật vậy, ngay khi vị Bà-la-môn người Verañjā vừa rời khỏi sự hiện diện của Đức Thế Tôn, Ma vương đã đi đến, xoay chuyển và làm mê muội toàn thể thành phố và cả một vùng có chu vi một do-tuần, nơi có thể đi khất thực trước buổi ăn rồi quay về, khiến cho tất cả mọi người rơi vào tình trạng không hay biết. Do đó, không một ai, dù chỉ là việc nhỏ nhất, nghĩ rằng nên làm một hành động tôn kính.

කිං [Pg.147] පන භගවාපි මාරාවට්ටනං අජානිත්වාව තත්ථ වස්සං උපගතොති? නො අජානිත්වා. අථ කස්මා චම්පා-සාවත්ථි-රාජගහාදීනං අඤ්ඤතරස්මිං න උපගතොති? තිට්ඨන්තු චම්පා-සාවත්ථි-රාජගහාදීනි, සචෙපි භගවා තස්මිං සංවච්ඡරෙ උත්තරකුරුං වා තිදසපුරං වා ගන්ත්වා වස්සං උපගච්ඡෙය්‍ය, තම්පි මාරො ආවට්ටෙය්‍ය. සො කිර තං සංවච්ඡරං අතිවිය ආඝාතෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො අහොසි. ඉධ පන භගවා ඉමං අතිරෙකකාරණං අද්දස – ‘‘අස්සවාණිජා භික්ඛූනං සඞ්ගහං කරිස්සන්තී’’ති. තස්මා වෙරඤ්ජායමෙව වස්සං උපගච්ඡි.

Lại nữa, có phải Đức Thế Tôn đã nhập hạ ở nơi ấy mà không biết về sự xoay chuyển của Ma vương chăng? Không phải là không biết. Vậy thì vì sao Ngài đã không nhập hạ ở một trong các thành phố như Campā, Sāvatthī, Rājagaha? Cứ để các thành phố Campā, Sāvatthī, Rājagaha qua một bên, nếu trong năm ấy Đức Thế Tôn có đi đến Uttarakuru hay cõi trời Ba Mươi Ba để nhập hạ, Ma vương cũng sẽ xoay chuyển nơi ấy. Tương truyền rằng trong năm ấy, Ma vương có tâm bị ám ảnh bởi lòng sân hận vô cùng. Tuy nhiên, ở đây Đức Thế Tôn đã thấy được lý do đặc biệt này: ‘Các người buôn ngựa sẽ hỗ trợ các vị tỳ khưu.’ Do đó, Ngài đã nhập hạ chính tại Verañjā.

කිං පන මාරො වාණිජකෙ ආවට්ටෙතුං න සක්කොතීති? නො න සක්කොති, තෙ පන ආවට්ටිතපරියොසානෙ ආගමිංසු. පටිනිවත්තිත්වා කස්මා න ආවට්ටෙතීති? අවිසහතාය. න හි සො තථාගතස්ස අභිහටභික්ඛාය නිබද්ධදානස්ස අප්පිතවත්තස්ස අන්තරායං කාතුං විසහති. චතුන්නඤ්හි න සක්කා අන්තරායො කාතුං. කතමෙසං චතුන්නං? තථාගතස්ස අභිහටභික්ඛාසඞ්ඛෙපෙන වා නිබද්ධදානස්ස අප්පිතවත්තසඞ්ඛෙපෙන වා පරිච්චත්තානං චතුන්නං පච්චයානං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. බුද්ධානං ජීවිතස්ස න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. අසීතියා අනුබ්‍යඤ්ජනානං බ්‍යාමප්පභාය වා න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. චන්දිමසූරියදෙවබ්‍රහ්මානම්පි හි පභා තථාගතස්ස අනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාප්පදෙසං පත්වා විහතානුභාවා හොන්ති. බුද්ධානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුන්ති ඉමෙසං චතුන්නං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. තස්මා මාරෙන අකතන්තරායං භික්ඛං භගවා සසාවකසඞ්ඝො තදා පරිභුඤ්ජතීති වෙදිතබ්බො.

Lại nữa, có phải Ma vương không thể xoay chuyển những người buôn ngựa chăng? Không phải là không thể, nhưng họ đã đến vào lúc sự xoay chuyển đã kết thúc. Vì sao (Ma vương) đã không xoay chuyển (họ) sau khi họ quay lại? Do không dám. Thật vậy, Ma vương không dám gây trở ngại cho vật thực được mang đến dâng, cho sự cúng dường thường xuyên, cho các vật dụng đã được dâng cúng đến đức Như Lai. Thật vậy, không thể gây trở ngại cho bốn điều. Bốn điều nào? Không một ai có thể gây trở ngại cho bốn món vật dụng đã được xả thí cho đức Như Lai, tóm lại là vật thực được mang đến dâng, sự cúng dường thường xuyên, và các vật dụng đã được dâng cúng. Không một ai có thể gây trở ngại cho mạng sống của các đức Phật. Không một ai có thể gây trở ngại cho tám mươi vẻ đẹp phụ hoặc hào quang một sải của các Ngài. Thật vậy, ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, chư thiên, và Phạm thiên khi đến vùng hào quang một sải và các vẻ đẹp phụ của đức Như Lai đều bị mất đi năng lực. Không một ai có thể gây trở ngại cho Toàn Tri Kiến của các đức Phật. Không một ai có thể gây trở ngại cho bốn điều này. Do đó, nên hiểu rằng lúc bấy giờ Đức Thế Tôn cùng chúng Tăng đệ tử đã thọ dụng vật thực không bị Ma vương gây trở ngại.

එවං පරිභුඤ්ජන්තො ච එකදිවසං අස්සොසි ඛො භගවා උදුක්ඛලසද්දන්ති භගවා පත්ථපත්ථපුලකං කොට්ටෙන්තානං භික්ඛූනං මුසලසඞ්ඝට්ටජනිතං උදුක්ඛලසද්දං සුණි. තතො පරං ජානන්තාපි තථාගතාති එවමාදි යං පරතො ‘‘කින්නු ඛො සො, ආනන්ද, උදුක්ඛලසද්දො’’ති පුච්ඡි, තස්ස පරිහාරදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා – තථාගතා නාම ජානන්තාපි සචෙ තාදිසං පුච්ඡාකාරණං හොති, පුච්ඡන්ති. සචෙ පන තාදිසං පුච්ඡාකාරණං නත්ථි, ජානන්තාපි න පුච්ඡන්ති. යස්මා පන බුද්ධානං අජානනං නාම නත්ථි, තස්මා අජානන්තාපීති න වුත්තං. කාලං විදිත්වා පුච්ඡන්තීති සචෙ තස්සා පුච්ඡාය සො කාලො හොති, එවං තං කාලං විදිත්වා පුච්ඡන්ති; සචෙ න හොති[Pg.148], එවම්පි කාලං විදිත්වාව න පුච්ඡන්ති. එවං පුච්ඡන්තාපි ච අත්ථසංහිතං තථාගතා පුච්ඡන්ති, යං අත්ථනිස්සිතං කාරණනිස්සිතං, තදෙව පුච්ඡන්ති, නො අනත්ථසංහිතං. කස්මා? යස්මා අනත්ථසංහිතෙ සෙතුඝාතො තථාගතානං. සෙතු වුච්චති මග්ගො, මග්ගෙනෙව තාදිසස්ස වචනස්ස ඝාතො, සමුච්ඡෙදොති වුත්තං හොති.

Và trong khi đang thọ dụng như vậy, một hôm, (có câu) ‘Đức Thế Tôn đã nghe tiếng cối,’ (nghĩa là) Đức Thế Tôn đã nghe tiếng cối, âm thanh được tạo ra do sự va chạm của chày của các vị tỳ khưu đang giã từng đấu tấm lúa. Sau đó, để giải thích cho câu hỏi mà Ngài đã hỏi sau đó: ‘Này Ānanda, tiếng cối đó là gì vậy?’, (những lời) bắt đầu bằng ‘Các đấng Như Lai, dù biết rõ,’ đã được nói ra. Ở đây, đây là lời giải thích tóm tắt: Các đấng Như Lai, dù biết rõ, nếu có lý do để hỏi như vậy, các Ngài sẽ hỏi. Nhưng nếu không có lý do để hỏi như vậy, dù biết rõ, các Ngài cũng không hỏi. Tuy nhiên, vì các đức Phật không có cái gọi là không biết, nên không nói là ‘dù không biết.’ (Câu) ‘Các Ngài hỏi sau khi biết thời điểm thích hợp’ (có nghĩa là) nếu đó là thời điểm thích hợp cho câu hỏi ấy, thì các Ngài hỏi sau khi biết thời điểm thích hợp đó; nếu không phải, thì các Ngài cũng không hỏi sau khi đã biết rõ thời điểm. Và ngay cả khi hỏi như vậy, các đấng Như Lai chỉ hỏi điều có liên quan đến lợi ích; điều gì dựa vào lợi ích, dựa vào nguyên nhân, các Ngài chỉ hỏi điều đó, chứ không hỏi điều không liên quan đến lợi ích. Vì sao? Vì đối với điều không liên quan đến lợi ích, các đấng Như Lai đã phá vỡ cầu nối. Cầu nối được gọi là đạo lộ; có nghĩa là, chính nhờ đạo lộ mà có sự hủy diệt, sự đoạn trừ lời nói như vậy.

ඉදානි අත්ථසංහිතන්ති එත්ථ යං අත්ථසන්නිස්සිතං වචනං තථාගතා පුච්ඡන්ති, තං දස්සෙන්තො ‘‘ද්වීහාකාරෙහී’’ති ආදිමාහ. තත්ථ ආකාරෙහීති කාරණෙහි. ධම්මං වා දෙසෙස්සාමාති අට්ඨුප්පත්තියුත්තං සුත්තං වා පුබ්බචරිතකාරණයුත්තං ජාතකං වා කථයිස්සාම. සාවකානං වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමාති සාවකානං වා තාය පුච්ඡාය වීතික්කමං පාකටං කත්වා ගරුකං වා ලහුකං වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාම ආණං ඨපෙස්සාමාති.

Bây giờ, trong câu ‘liên quan đến lợi ích,’ để chỉ ra lời nói dựa vào lợi ích mà các đấng Như Lai hỏi, ngài (Upāli) đã nói những lời bắt đầu bằng ‘với hai lý do.’ Ở đây, ‘ākārehi’ có nghĩa là ‘kāraṇehi’ (với các lý do). (Một là) ‘Ta sẽ thuyết Pháp,’ (nghĩa là) Ta sẽ kể một bài kinh liên quan đến sự kiện phát sinh, hoặc một chuyện tiền thân liên quan đến nguyên nhân là hành vi trong quá khứ. (Hai là) ‘Hoặc Ta sẽ chế định một điều học cho các đệ tử,’ (nghĩa là) hoặc đối với các đệ tử, bằng câu hỏi đó, sau khi làm cho sự vi phạm trở nên rõ ràng, Ta sẽ chế định một điều học, dù nặng hay nhẹ, Ta sẽ thiết lập một mệnh lệnh.

අථ ඛො භගවා…පෙ… එතමත්ථං ආරොචෙසීති එත්ථ නත්ථි කිඤ්චි වත්තබ්බං. පුබ්බෙ වුත්තමෙව හි භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකපටිලාභං සල්ලහුකවුත්තිතං සාමපාකපරිමොචනඤ්ච ආරොචෙන්තො එතමත්ථං ආරොචෙසීති වුච්චති. ‘‘සාධු සාධු, ආනන්දා’’ති ඉදං පන භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං සම්පහංසෙන්තො ආහ. සාධුකාරං පන දත්වා ද්වීසු ආකාරෙසු එකං ගහෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ආහ – ‘‘තුම්හෙහි, ආනන්ද, සප්පුරිසෙහි විජිතං, පච්ඡිමා ජනතා සාලිමංසොදනං අතිමඤ්ඤිස්සතී’’ති. තත්‍රායමධිප්පායො – තුම්හෙහි, ආනන්ද, සප්පුරිසෙහි එවං දුබ්භික්ඛෙ දුල්ලභපිණ්ඩෙ ඉමාය සල්ලහුකවුත්තිතාය ඉමිනා ච සල්ලෙඛෙන විජිතං. කිං විජිතන්ති? දුබ්භික්ඛං විජිතං, ලොභො විජිතො, ඉච්ඡාචාරො විජිතො. කථං? ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, සමන්තතො පන අනන්තරා ගාමනිගමා ඵලභාරනමිතසස්සා සුභික්ඛා සුලභපිණ්ඩා. එවං සන්තෙපි භගවා ඉධෙව අම්හෙ නිග්ගණ්හිත්වා වසතී’’ති එකභික්ඛුස්සපි චින්තා වා විඝාතො වා නත්ථි. එවං තාව දුබ්භික්ඛං විජිතං අභිභූතං අත්තනො වසෙ වත්තිතං.

Ở đây, trong câu “Rồi đức Thế Tôn… vân vân… đã trình bày ý nghĩa ấy,” không có gì cần phải nói. Thật vậy, điều đã được nói trước đây rồi. (Ngài Ānanda) được gọi là “đã trình bày ý nghĩa ấy” khi ngài trình bày về việc các vị tỳ khưu nhận được từng bát lúa mạch, về nếp sống nhẹ nhàng, và về việc được giải thoát khỏi việc tự nấu nướng. Còn câu này “Lành thay, lành thay, Ānanda,” đức Thế Tôn đã nói để làm cho Tôn giả Ānanda phấn khởi. Lại nữa, sau khi ban lời tán thán, Ngài đã chọn lấy một trong hai phương diện rồi thuyết pháp rằng: “Này Ānanda, các con là những bậc chân nhân đã chiến thắng, thế hệ sau này sẽ xem thường cả cơm gạo sāli với thịt.” Ở đây, chủ ý là thế này: Này Ānanda, các con là những bậc chân nhân đã chiến thắng trong nạn đói kém như vầy, trong lúc vật thực khó tìm như vầy, bằng nếp sống nhẹ nhàng này và bằng pháp khổ hạnh này. Đã chiến thắng cái gì? Đã chiến thắng nạn đói, đã chiến thắng lòng tham, đã chiến thắng hành vi xấu xa. Bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, nhưng các làng mạc và thị trấn không có khoảng cách ở xung quanh thì được mùa, lúa trĩu nặng, sung túc, vật thực dễ tìm.” Dù là như vậy, không một vị tỳ khưu nào có suy nghĩ hay phiền muộn rằng: “Đức Thế Tôn đang kiềm chế chúng ta và chỉ ở lại đây.” Như vậy, trước hết, nạn đói đã được chiến thắng, đã được chế ngự, đã được đặt dưới sự kiểm soát của mình.

කථං ලොභො විජිතො? ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, සමන්තතො පන අනන්තරා ගාමනිගමා ඵලභාරනමිතසස්සා සුභික්ඛා සුලභපිණ්ඩා. හන්ද මයං තත්ථ ගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමා’’ති ලොභවසෙන එකභික්ඛුනාපි රත්තිච්ඡෙදො වා ‘‘පච්ඡිමිකාය තත්ථ වස්සං උපගච්ඡාමා’’ති වස්සච්ඡෙදො වා න කතො. එවං ලොභො විජිතො.

Lòng tham đã được chiến thắng bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, nhưng các làng mạc và thị trấn không có khoảng cách ở xung quanh thì được mùa, lúa trĩu nặng, sung túc, vật thực dễ tìm.” Không một vị tỳ khưu nào, do năng lực của lòng tham, đã phạm lỗi phá vỡ đêm với ý nghĩ “Nào, chúng ta hãy đi đến đó và thọ dụng,” hoặc đã phạm lỗi phá vỡ mùa mưa với ý nghĩ “Chúng ta hãy nhập hạ ở đó vào kỳ an cư sau.” Như vậy, lòng tham đã được chiến thắng.

කථං [Pg.149] ඉච්ඡාචාරො විජිතො? අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, ඉමෙ ච මනුස්සා අම්හෙ ද්වෙ තයො මාසෙ වසන්තෙපි න කිස්මිඤ්චි මඤ්ඤන්ති. යංනූන මයං ගුණවාණිජ්ජං කත්වා ‘‘අසුකො භික්ඛු පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී…පෙ… අසුකො ඡළභිඤ්ඤොති එවං මනුස්සානං අඤ්ඤමඤ්ඤං පකාසෙත්වා කුච්ඡිං පටිජග්ගිත්වා පච්ඡා සීලං අධිට්ඨහෙය්‍යාමා’’ති එකභික්ඛුනාපි එවරූපා ඉච්ඡා න උප්පාදිතා. එවං ඉච්ඡාචාරො විජිතො අභිභූතො අත්තනො වසෙ වත්තිතොති.

Hành vi xấu xa đã được chiến thắng bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, và những người này, dù chúng ta đã ở đây hai, ba tháng, cũng không xem trọng chúng ta về bất cứ điều gì. Hay là chúng ta hãy buôn bán đức hạnh, bằng cách tiết lộ cho nhau giữa các cư sĩ rằng ‘Vị tỳ khưu nọ là người đắc thiền thứ nhất… vân vân… vị tỳ khưu kia có sáu thắng trí,’ rồi chăm lo cho cái bụng, sau đó chúng ta sẽ thiết lập lại giới hạnh.” Không một vị tỳ khưu nào đã khởi lên ước muốn xấu xa như vậy. Như vậy, hành vi xấu xa đã được chiến thắng, đã được chế ngự, đã được đặt dưới sự kiểm soát của mình.

අනාගතෙ පන පච්ඡිමා ජනතා විහාරෙ නිසින්නා අප්පකසිරෙනෙව ලභිත්වාපි ‘‘කිං ඉදං උත්තණ්ඩුලං අතිකිලින්නං අලොණං අතිලොණං අනම්බිලං අච්චම්බිලං, කො ඉමිනා අත්ථො’’ති ආදිනා නයෙන සාලිමංසොදනං අතිමඤ්ඤිස්සති, ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං කරිස්සති. අථ වා ජනපදො නාම න සබ්බකාලං දුබ්භික්ඛො හොති. එකදා දුබ්භික්ඛො හොති, එකදා සුභික්ඛො හොති. ස්වායං යදා සුභික්ඛො භවිස්සති, තදා තුම්හාකං සප්පුරිසානං ඉමාය පටිපත්තියා පසන්නා මනුස්සා භික්ඛූනං යාගුඛජ්ජකාදිප්පභෙදෙන අනෙකප්පකාරං සාලිවිකතිං මංසොදනඤ්ච දාතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති. තං තුම්හෙ නිස්සාය උප්පන්නං සක්කාරං තුම්හාකං සබ්‍රහ්මචාරීසඞ්ඛාතා පච්ඡිමා ජනතා තුම්හාකං අන්තරෙ නිසීදිත්වා අනුභවමානාව අතිමඤ්ඤිස්සති, තප්පච්චයං මානඤ්ච ඔමානඤ්ච කරිස්සති. කථං? කස්මා එත්තකං පක්කං, කිං තුම්හාකං භාජනානි නත්ථි, යත්ථ අත්තනො සන්තකං පක්ඛිපිත්වා ඨපෙය්‍යාථාති.

Còn trong tương lai, thế hệ sau, dù ngồi trong tu viện và nhận được (vật thực) một cách không khó khăn, cũng sẽ xem thường cả cơm gạo sāli với thịt theo cách như sau: “Cái gì đây, cơm sượng, cơm nhão, cơm lạt, cơm mặn, cơm không chua, cơm quá chua, có ích gì với thứ này?” và sẽ tỏ ra khinh miệt, coi thường. Hoặc giả, một xứ sở không phải lúc nào cũng đói kém. Có lúc đói kém, có lúc sung túc. Khi xứ sở ấy được sung túc, bấy giờ, những người có lòng tịnh tín do hạnh tu này của các con là những bậc chân nhân, sẽ nghĩ rằng nên cúng dường đến các vị tỳ khưu nhiều loại cơm gạo sāli được chế biến đặc biệt và cơm thịt, với các loại như cháo, vật thực cứng, v.v. Sự cúng dường đó phát sinh nhờ các con, thế hệ sau, được gọi là những người bạn đồng phạm hạnh của các con, sẽ vừa ngồi giữa các con, vừa thọ hưởng, mà lại xem thường. Do duyên đó, họ sẽ sinh tâm kiêu mạn và khinh miệt. Bằng cách nào? “Tại sao lại nấu nhiều thế này? Các vị không có vật chứa hay sao, để mà bỏ phần của mình vào đó và cất đi?”

දුබ්භික්ඛකථා නිට්ඨිතා.

Dứt câu chuyện về nạn đói.

මහාමොග්ගල්ලානස්සසීහනාදකථා

Câu chuyện về tiếng rống sư tử của Đại Mục Kiền Liên

17. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානොතිආදීසු ආයස්මාති පියවචනමෙතං, ගරුගාරවසප්පතිස්සාධිවචනමෙතං. මහාමොග්ගල්ලානොති මහා ච සො ගුණමහන්තතාය මොග්ගල්ලානො ච ගොත්තෙනාති මහාමොග්ගල්ලානො. එතදවොචාති එතං අවොච. ඉදානි වත්තබ්බං ‘‘එතරහි භන්තෙ’’තිආදිවචනං දස්සෙති. කස්මා අවොච? ථෙරො කිර පබ්බජිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො, සත්ථාරාපි මහිද්ධිකතාය එතදග්ගෙ ඨපිතො. සො තං අත්තනො මහිද්ධිකතං නිස්සාය චින්තෙසි – ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, භික්ඛූ ච කිලමන්ති, යංනූනාහං පථවිං පරිවත්තෙත්වා භික්ඛූ පප්පටකොජං භොජෙය්‍ය’’න්ති. අථස්ස [Pg.150] එතදහොසි – ‘‘සචෙ පනාහං භගවතො සන්තිකෙ විහරන්තො භගවන්තං අයාචිත්වා එවං කරෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූපං; යුගග්ගාහො විය භගවතා සද්ධිං කතො භවෙය්‍යා’’ති. තස්මා යාචිතුකාමො ආගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච.

17. Trong các đoạn bắt đầu bằng “Rồi Tôn giả Đại Mục Kiền Liên,” āyasmā (Tôn giả) là một lời nói thân ái; đây là một từ chỉ người đáng được tôn kính, kính trọng và nương tựa. Mahāmoggallāno (Đại Mục Kiền Liên) là vì vị ấy vừa là mahā (vĩ đại) do đức hạnh vĩ đại, vừa là Moggallāno (Mục Kiền Liên) theo dòng họ. Etadavoca nghĩa là etaṃ avoca (đã nói điều này). Nó chỉ ra lời nói cần được nói bây giờ, bắt đầu bằng “Bạch ngài, bây giờ.” Tại sao ngài lại nói? Tương truyền, vị Trưởng lão sau khi xuất gia, vào ngày thứ bảy đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn; ngài cũng được bậc Đạo Sư đặt vào vị trí tối thượng về thần thông vĩ đại. Vị ấy, nương vào thần thông vĩ đại của mình, đã suy nghĩ: “Thành Verañjā này đang đói kém, và các vị tỳ khưu đang mệt mỏi. Hay là ta hãy lật ngược trái đất lại và cho các vị tỳ khưu ăn lớp vỏ dinh dưỡng của đất.” Rồi ngài lại có suy nghĩ này: “Nếu ta đang ở gần đức Thế Tôn mà làm như vậy không xin phép đức Thế Tôn, điều đó sẽ không thích hợp với ta; việc làm đó sẽ giống như là tranh đua với đức Thế Tôn.” Vì vậy, với mong muốn xin phép, ngài đã đến và bạch với đức Thế Tôn điều đó.

හෙට්ඨිමතලං සම්පන්නන්ති පථවියා කිර හෙට්ඨිමතලෙ පථවිමණ්ඩො පථවොජො පථවි-පප්පටකො අත්ථි, තං සන්ධාය වදති. තත්ථ සම්පන්නන්ති මධුරං, සාදුරසන්ති අත්ථො. යථෙව හි ‘‘තත්‍රස්ස රුක්ඛො සම්පන්නඵලො ච උපපන්නඵලො චා’’ති (ම. නි. 2.48) එත්ථ මධුරඵලොති අත්ථො; එවමිධාපි සම්පන්නන්ති මධුරං සාදුරසන්ති වෙදිතබ්බං. සෙය්‍යථාපි ඛුද්දමධුං අනීළකන්ති ඉදං පනස්ස මධුරතාය ඔපම්මනිදස්සනත්ථං වුත්තං. ඛුද්දමධුන්ති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතමධු. අනීළකන්ති නිම්මක්ඛිකං නිම්මක්ඛිකණ්ඩකං පරිසුද්ධං. එතං කිර මධු සබ්බමධූහි අග්ගඤ්ච සෙට්ඨඤ්ච සුරසඤ්ච ඔජවන්තඤ්ච. තෙනාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි ඛුද්දමධුං අනීළකං එවමස්සාද’’න්ති.

Trong câu “Lớp đất bên dưới rất tuyệt hảo,” tương truyền, ở lớp bên dưới của trái đất có tinh chất đất, vị ngon của đất, lớp vỏ đất; ngài nói nhắm đến điều đó. Ở đây, sampannaṃ (tuyệt hảo) có nghĩa là ngọt ngào, có vị ngon. Thật vậy, cũng như trong câu “Ở đó có cây có quả tuyệt hảo và quả đã chín” (M.ii.48), nghĩa là “quả ngọt”; cũng vậy, ở đây nên hiểu sampannaṃ có nghĩa là ngọt ngào, có vị ngon. Còn câu “Giống như mật ong nhỏ không có con ong” được nói ra để làm ví dụ minh họa cho sự ngọt ngào của nó. Khuddamadhu là mật do ong nhỏ làm ra. Anīḷakaṃ (không có con ong) nghĩa là không có con ong, không có trứng ong, hoàn toàn tinh khiết. Tương truyền, loại mật này là cao quý nhất, ưu việt nhất, ngon nhất và bổ dưỡng nhất trong tất cả các loại mật. Vì thế, ngài nói: “Nó có vị ngon giống như mật ong nhỏ không có con ong.”

සාධාහං, භන්තෙති සාධු අහං, භන්තෙ. එත්ථ සාධූති ආයාචනවචනමෙතං. පථවිපරිවත්තනං ආයාචන්තො හි ථෙරො භගවන්තං එවමාහ. පරිවත්තෙය්‍යන්ති උක්කුජ්ජෙය්‍යං, හෙට්ඨිමතලං උපරිමං කරෙය්‍යං. කස්මා? එවඤ්හි කතෙ සුඛෙන භික්ඛූ පප්පටකොජං පථවිමණ්ඩං පරිභුඤ්ජිස්සන්තීති. අථ භගවා අනනුඤ්ඤාතුකාමොපි ථෙරං සීහනාදං නදාපෙතුං පුච්ඡි – ‘‘යෙ පන තෙ, මොග්ගල්ලාන, පථවිනිස්සිතා පාණා තෙ කථං කරිස්සසී’’ති. යෙ පථවිනිස්සිතා ගාමනිගමාදීසු පාණා, තෙ පථවියා පරිවත්තියමානාය ආකාසෙ සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තෙ කථං කරිස්සසි, කත්ථ ඨපෙස්සසීති? අථ ථෙරො භගවතා එතදග්ගෙ ඨපිතභාවානුරූපං අත්තනො ඉද්ධානුභාවං පකාසෙන්තො ‘‘එකාහං, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – එකං අහං භන්තෙ හත්ථං යථා අයං මහාපථවී එවං අභිනිම්මිනිස්සාමි, පථවිසදිසං කරිස්සාමි. එවං කත්වා යෙ පථවිනිස්සිතා පාණා තෙ එකස්මිං හත්ථතලෙ ඨිතෙ පාණෙ තතො දුතියහත්ථතලෙ සඞ්කාමෙන්තො විය තත්ථ සඞ්කාමෙස්සාමීති.

“Lành thay, bạch Thế Tôn, con xin thỉnh cầu.” (Sādhāhaṃ, bhante là sādhu ahaṃ, bhante). Ở đây, từ “sādhu” là lời thỉnh cầu. Vì muốn thỉnh cầu việc lật ngược đất, trưởng lão đã nói với Đức Thế Tôn như vậy. “Con muốn lật ngược” nghĩa là con muốn lật lên, con muốn làm cho mặt dưới thành mặt trên. Vì sao? Vì khi làm như vậy, các tỳ khưu sẽ dễ dàng thọ dụng lớp đất màu mỡ, tinh chất của đất. Bấy giờ, Đức Thế Tôn dù không muốn cho phép, nhưng để không làm cho trưởng lão cất lên tiếng rống sư tử, đã hỏi: “Này Moggallāna, còn những chúng sanh nương vào đất kia, con sẽ làm thế nào với chúng?” Nghĩa là: những chúng sanh nương vào đất ở các làng, thị trấn, v.v., khi đất bị lật ngược, chúng không thể đứng vững trong hư không, con sẽ làm thế nào, sẽ đặt chúng ở đâu? Bấy giờ, trưởng lão, để biểu dương oai lực thần thông của mình cho tương xứng với việc được Đức Thế Tôn đặt vào địa vị tối thắng, đã nói: “Bạch Thế Tôn, một tay con...” v.v. Ý nghĩa của câu ấy là: “Bạch Thế Tôn, một tay con sẽ hóa ra giống như đại địa này, con sẽ làm cho nó giống như đất. Sau khi làm như vậy, những chúng sanh nào nương vào đất, con sẽ di chuyển chúng đến đó, giống như di chuyển những chúng sanh đang ở trên một lòng bàn tay sang lòng bàn tay thứ hai.”

අථස්ස භගවා ආයාචනං පටික්ඛිපන්තො ‘‘අලං මොග්ගල්ලානා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අලන්ති පටික්ඛෙපවචනං. විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යුන්ති විපරීතග්ගාහම්පි සත්තා සම්පාපුණෙය්‍යුං. කථං? අයං නු ඛො පථවී[Pg.151], උදාහු න අයන්ති. අථ වා අම්හාකං නු ඛො අයං ගාමො, උදාහු අඤ්ඤෙස’’න්ති. එවං නිගමජනපදඛෙත්තාරාමාදීසු. න වා එස විපල්ලාසො, අචින්තෙය්‍යො හි ඉද්ධිමතො ඉද්ධිවිසයො. එවං පන විපල්ලාසං පටිලභෙය්‍යුං – ඉදං දුබ්භික්ඛං නාම න ඉදානියෙව හොති, අනාගතෙපි භවිස්සති. තදා භික්ඛූ තාදිසං ඉද්ධිමන්තං සබ්‍රහ්මචාරිං කුතො ලභිස්සන්ති? තෙ සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමි-සුක්ඛවිපස්සක-ඣානලාභි-පටිසම්භිදාප්පත්තඛීණාසවාපි සමානා ඉද්ධිබලාභාවා පරකුලානි පිණ්ඩාය උපසඞ්කමිස්සන්ති. තත්‍ර මනුස්සානං එවං භවිස්සති – ‘‘බුද්ධකාලෙ භික්ඛූ සික්ඛාසු පරිපූරකාරිනො අහෙසුං. තෙ ගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා දුබ්භික්ඛකාලෙ පථවිං පරිවත්තෙත්වා පප්පටකොජං පරිභුඤ්ජිංසු. ඉදානි පන සික්ඛාය පරිපූරකාරිනො නත්ථි. යදි සියුං, තථෙව කරෙය්‍යුං. න අම්හාකං යං කිඤ්චි පක්කං වා ආමං වා ඛාදිතුං දදෙය්‍යු’’න්ති. එවං තෙසුයෙව අරියපුග්ගලෙසු ‘‘නත්ථි අරියපුග්ගලා’’ති ඉමං විපල්ලාසං පටිලභෙය්‍යුං. විපල්ලාසවසෙන ච අරියෙ ගරහන්තා උපවදන්තා අපායුපගා භවෙය්‍යුං. තස්මා මා තෙ රුච්චි පථවිං පරිවත්තෙතුන්ති.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn, từ chối lời thỉnh cầu của ngài, đã nói: “Thôi đi, Moggallāna,” v.v. Ở đây, “alaṃ” là lời từ chối. “Chúng sanh có thể có tưởng điên đảo” nghĩa là chúng sanh có thể có nhận thức sai lệch. Như thế nào? “Đây có phải là đất không, hay đây không phải là đất?” Hoặc là: “Đây có phải là làng của chúng ta không, hay là làng của người khác?” Tương tự như vậy đối với các thị trấn, quận, ruộng, vườn, v.v. Hoặc là, sự điên đảo này không xảy ra, vì cảnh giới thần thông của người có thần thông là không thể nghĩ bàn. Tuy nhiên, họ có thể có sự điên đảo như sau: Nạn đói này không phải chỉ xảy ra bây giờ, mà cũng sẽ xảy ra trong tương lai. Khi đó, các tỳ khưu sẽ tìm đâu ra một vị đồng phạm hạnh có thần thông như vậy? Các vị ấy, dù là bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, Thuần quán A-la-hán, A-la-hán đắc thiền, A-la-hán đắc Vô ngại giải, nhưng vì không có năng lực thần thông, sẽ phải đến nhà người khác để khất thực. Khi đó, loài người sẽ nghĩ như sau: “Vào thời Đức Phật, các tỳ khưu là những người thực hành trọn vẹn các học giới. Các vị ấy, sau khi phát sinh các đức hạnh, vào thời đói kém đã lật ngược đất và thọ dụng lớp đất màu mỡ. Nhưng bây giờ, không có ai thực hành trọn vẹn học giới. Nếu có, họ cũng sẽ làm như vậy. Họ sẽ không cho chúng ta ăn bất cứ thứ gì, dù chín hay sống.” Như vậy, đối với chính các bậc Thánh nhân ấy, họ sẽ có sự điên đảo này: “Không có bậc Thánh nhân nào cả.” Và do sự điên đảo, khi chê bai, phỉ báng các bậc Thánh, họ sẽ phải sanh vào cõi dữ. Vì vậy, con chớ có thích thú việc lật ngược đất.

අථ ථෙරො ඉමං යාචනං අලභමානො අඤ්ඤං යාචන්තො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තම්පිස්ස භගවා පටික්ඛිපන්තො ‘‘අලං මොග්ගල්ලානා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කිඤ්චාපි න වුත්තං ‘‘විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යු’’න්ති, අථ ඛො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං; අත්ථොපි චස්ස වුත්තසදිසමෙව වෙදිතබ්බො. යදි පන භගවා අනුජානෙය්‍ය, ථෙරො කිං කරෙය්‍යාති? මහාසමුද්දං එකෙන පදවීතිහාරෙන අතික්කමිතබ්බං මාතිකාමත්තං අධිට්ඨහිත්වා නළෙරුපුචිමන්දතො උත්තරකුරුඅභිමුඛං මග්ගං නීහරිත්වා උත්තරකුරුං ගමනාගමනසම්පන්නෙ ඨානෙ කත්වා දස්සෙය්‍ය, යථා භික්ඛූ ගොචරගාමං විය යථාසුඛං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා නික්ඛමෙය්‍යුන්ති.

Bấy giờ, trưởng lão, không được chấp thuận lời thỉnh cầu này, đã thỉnh cầu một điều khác, nói rằng: “Lành thay, bạch Thế Tôn,” v.v. Đức Thế Tôn cũng từ chối lời thỉnh cầu ấy của ngài, nói rằng: “Thôi đi, Moggallāna,” v.v. Ở đây, mặc dù không nói “chúng sanh có thể có tưởng điên đảo,” nhưng nên hiểu theo phương pháp đã nói trước đó; và ý nghĩa của nó cũng nên được hiểu tương tự như đã nói. Nhưng nếu Đức Thế Tôn cho phép, trưởng lão sẽ làm gì? Ngài sẽ chú nguyện cho đại dương trở thành một con mương nhỏ có thể vượt qua bằng một bước chân, rồi mở ra một con đường từ cây Nalerupucimanda hướng về Bắc-câu-lô-châu, và sẽ chỉ cho thấy Bắc-câu-lô-châu là một nơi có đầy đủ đường đi lối về, để các tỳ khưu có thể đi vào và đi ra khất thực một cách thoải mái như một ngôi làng để khất thực.

නිට්ඨිතා මහාමොග්ගල්ලානස්ස සීහනාදකථා.

Dứt câu chuyện về tiếng rống sư tử của Đại Moggallāna.

විනයපඤ්ඤත්තියාචනකථාවණ්ණනා

Giải thích câu chuyện thỉnh cầu chế định Giới luật.

18. ඉදානි ආයස්මා උපාලි විනයපඤ්ඤත්තියා මූලතො පභුති නිදානං දස්සෙතුං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සික්ඛාපදපටිසංයුත්තං විතක්කුප්පාදං දස්සෙන්තො [Pg.152] ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ රහොගතස්සාති රහසි ගතස්ස. පටිසල්ලීනස්සාති සල්ලීනස්ස එකීභාවං ගතස්ස. කතමෙසානන්ති අතීතෙසු විපස්සීආදීසු බුද්ධෙසු කතමෙසං. චිරං අස්ස ඨිති, චිරා වා අස්ස ඨිතීති චිරට්ඨිතිකං. සෙසමෙත්ථ උත්තානපදත්ථමෙව.

18. Bây giờ, Tôn giả Upāli, để chỉ ra nguyên nhân của việc chế định Giới luật từ gốc rễ, đã trình bày sự khởi lên tư duy liên quan đến học giới của trưởng lão Sāriputta, và nói: “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta...” v.v. Ở đây, “rahogatassa” nghĩa là “đến nơi vắng vẻ.” “Paṭisallīnassa” nghĩa là “đang chuyên tâm,” “đang ở một mình.” “Katamesānaṃ” nghĩa là “của những vị Phật nào” trong số các vị Phật trong quá khứ như Vipassī, v.v. “Ciraṭṭhitikaṃ” (tồn tại lâu dài) là vì “sự tồn tại của nó (phạm hạnh) lâu dài,” hoặc “sự tồn tại của nó là lâu dài.” Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

කිං පන ථෙරො ඉමං අත්තනො පරිවිතක්කං සයං විනිච්ඡිනිතුං න සක්කොතීති? වුච්චතෙ – සක්කොති ච න සක්කොති ච. අයඤ්හි ඉමෙසං නාම බුද්ධානං සාසනං න චිරට්ඨිතිකං අහොසි, ඉමෙසං චිරට්ඨිතිකන්ති එත්තකං සක්කොති විනිච්ඡිනිතුං. ඉමිනා පන කාරණෙන න චිරට්ඨිතිකං අහොසි, ඉමිනා චිරට්ඨිතිකන්ති එතං න සක්කොති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘එතම්පි සොළසවිධාය පඤ්ඤාය මත්ථකං පත්තස්ස අග්ගසාවකස්ස න භාරියං, සම්මාසම්බුද්ධෙන පන සද්ධිං එකට්ඨානෙ වසන්තස්ස සයං විනිච්ඡයකරණං තුලං ඡඩ්ඩෙත්වා හත්ථෙන තුලනසදිසං හොතීති භගවන්තංයෙව උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡී’’ති. අථස්ස භගවා තං විස්සජ්ජෙන්තො ‘‘භගවතො ච සාරිපුත්ත විපස්සිස්සා’’තිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව.

Phải chăng trưởng lão không thể tự mình quyết đoán tư duy này của mình? Xin trả lời: Có thể và cũng không thể. Vị ấy có thể quyết đoán được chừng này: “Giáo pháp của những vị Phật tên là... đã không tồn tại lâu dài, giáo pháp của những vị này đã tồn tại lâu dài.” Nhưng vị ấy không thể quyết đoán được điều này: “Vì lý do này mà không tồn tại lâu dài, vì lý do này mà tồn tại lâu dài.” Tuy nhiên, trưởng lão Mahāpaduma nói: “Ngay cả điều này cũng không phải là gánh nặng đối với vị Thượng thủ Thinh văn đã đạt đến đỉnh cao của mười sáu loại trí tuệ. Nhưng đối với vị trưởng lão đang sống cùng một nơi với Đức Chánh Đẳng Giác, việc tự mình quyết đoán giống như bỏ cái cân đi mà cân bằng tay. Vì vậy, ngài đã đến gặp Đức Thế Tôn và hỏi.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, khi trả lời câu hỏi của ngài, đã nói: “Này Sāriputta, của Đức Thế Tôn Vipassī...” v.v. Câu ấy có ý nghĩa rõ ràng.

19. පුන ථෙරො කාරණං පුච්ඡන්තො කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතූතිආදිමාහ. තත්ථ කො නු ඛො භන්තෙති කාරණපුච්ඡා, තස්ස කතමො නු ඛො භන්තෙති අත්ථො. හෙතු පච්චයොති උභයමෙතං කාරණාධිවචනං; කාරණඤ්හි යස්මා තෙන තස්ස ඵලං හිනොති පවත්තති, තස්මා හෙතූති වුච්චති. යස්මා තං පටිච්ච එති පවත්තති, තස්මා පච්චයොති වුච්චති. එවං අත්ථතො එකම්පි වොහාරවසෙන ච වචනසිලිට්ඨතාය ච තත්‍ර තත්‍ර එතං උභයම්පි වුච්චති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව.

19. Lại nữa, vị trưởng lão muốn hỏi về nguyên nhân nên đã nói lên câu bắt đầu bằng: "Bạch ngài, do nhân gì vậy?". Trong đó, câu "Bạch ngài, do nhân gì vậy?" là câu hỏi về nguyên nhân. Ý nghĩa của câu ấy là: "Bạch ngài, là cái gì vậy?". Cả hai từ "nhân" (hetu) và "duyên" (paccayo) này đều là danh từ chỉ nguyên nhân. Thật vậy, vì quả của nó được sinh khởi, được tiếp diễn bởi nguyên nhân ấy, cho nên được gọi là "nhân" (hetu). Vì quả sinh khởi, tiếp diễn do nương vào (duyên) ấy, cho nên được gọi là "duyên" (paccayo). Như vậy, dù về mặt ý nghĩa chỉ là một, nhưng do cách dùng trong ngôn ngữ và do sự trôi chảy của lời nói mà cả hai từ này được dùng ở chỗ này chỗ kia. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

ඉදානි තං හෙතුඤ්ච පච්චයඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘භගවා ච සාරිපුත්ත විපස්සී’’තිආදිමාහ. තත්ථ කිලාසුනො අහෙසුන්ති න ආලසියකිලාසුනො, න හි බුද්ධානං ආලසියං වා ඔසන්නවීරියතා වා අත්ථි. බුද්ධා හි එකස්ස වා ද්වින්නං වා සකලචක්කවාළස්ස වා ධම්මං දෙසෙන්තා සමකෙනෙව උස්සාහෙන ධම්මං දෙසෙන්ති, න පරිසාය අප්පභාවං දිස්වා ඔසන්නවීරියා හොන්ති, නාපි මහන්තභාවං දිස්වා උස්සන්නවීරියා. යථා හි සීහො මිගරාජා සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන ගොචරාය පක්කන්තො ඛුද්දකෙ වා මහන්තෙ වා [Pg.153] පාණෙ එකසදිසෙනෙව වෙගෙන ධාවති. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘මා මෙ ජවො පරිහායී’’ති. එවං බුද්ධා අප්පකාය වා මහතියා වා පරිසාය සමකෙනෙව උස්සාහෙන ධම්මං දෙසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘මා නො ධම්මගරුතා පරිහායී’’ති. ධම්මගරුනො හි බුද්ධා ධම්මගාරවාති.

Bây giờ, để chỉ ra nhân và duyên ấy, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng: "Này Sāriputta, Đức Phật Vipassī...". Trong đó, câu "đã mệt mỏi" không có nghĩa là mệt mỏi do lười biếng. Vì rằng chư Phật không có sự lười biếng hay sự tinh tấn bị suy giảm. Thật vậy, chư Phật khi thuyết pháp cho một người, hai người, hay cho toàn thể thế giới trong một cõi, đều thuyết pháp với sự nỗ lực đồng đều; các ngài không suy giảm tinh tấn khi thấy hội chúng ít người, cũng không gia tăng tinh tấn khi thấy hội chúng đông đảo. Ví như sư tử, vua của các loài thú, sau bảy ngày đi tìm mồi, nó rượt đuổi các sinh vật dù nhỏ hay lớn với một tốc độ như nhau. Do nhân gì vậy? (Nó nghĩ rằng:) "Mong rằng tốc độ của ta không bị suy giảm". Cũng vậy, chư Phật thuyết pháp cho hội chúng dù ít hay nhiều với sự nỗ lực đồng đều. Do nhân gì vậy? (Các ngài nghĩ rằng:) "Mong rằng sự tôn trọng Pháp của chúng ta không bị suy giảm". Vì rằng chư Phật là bậc tôn trọng Pháp, kính trọng Pháp.

යථා පන අම්හාකං භගවා මහාසමුද්දං පූරයමානො විය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි, එවං තෙ න දෙසෙසුං. කස්මා? සත්තානං අප්පරජක්ඛතාය. තෙසං කිර කාලෙ දීඝායුකා සත්තා අප්පරජක්ඛා අහෙසුං. තෙ චතුසච්චපටිසංයුත්තං එකගාථම්පි සුත්වා ධම්මං අභිසමෙන්ති, තස්මා න විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසුං. තෙනෙව කාරණෙන අප්පකඤ්ච නෙසං අහොසි සුත්තං…පෙ… වෙදල්ලන්ති. තත්ථ සුත්තාදීනං නානත්තං පඨමසඞ්ගීතිවණ්ණනායං වුත්තමෙව.

Nhưng, không giống như Đức Thế Tôn của chúng ta đã thuyết pháp một cách rộng rãi ví như đang làm đầy đại dương, các vị Phật ấy đã không thuyết như vậy. Tại sao? Do chúng sanh ít bụi trần. Tương truyền rằng vào thời của các vị Phật ấy, chúng sanh có tuổi thọ dài và ít bụi trần. Họ, sau khi nghe dù chỉ một bài kệ liên quan đến Tứ Thánh Đế, cũng có thể chứng ngộ Chân lý. Vì thế, các ngài đã không thuyết pháp một cách rộng rãi. Chính vì lý do đó mà các kinh (sutta), ... cho đến vi diệu pháp (vedalla) của các ngài cũng ít ỏi. Trong đó, sự khác biệt của các loại kinh... đã được nói đến trong phần chú giải về cuộc kết tập lần thứ nhất.

අපඤ්ඤත්තං සාවකානං සික්ඛාපදන්ති සාවකානං නිද්දොසතාය දොසානුරූපතො පඤ්ඤපෙතබ්බං සත්තාපත්තික්ඛන්ධවසෙන ආණාසික්ඛාපදං අපඤ්ඤත්තං. අනුද්දිට්ඨං පාතිමොක්ඛන්ති අන්වද්ධමාසං ආණාපාතිමොක්ඛං අනුද්දිට්ඨං අහොසි. ඔවාදපාතිමොක්ඛමෙව තෙ උද්දිසිංසු; තම්පි ච නො අන්වද්ධමාසං. තථා හි විපස්සී භගවා ඡන්නං ඡන්නං වස්සානං සකිං සකිං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසි; තඤ්ච ඛො සාමංයෙව. සාවකා පනස්ස අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානෙසු න උද්දිසිංසු. සකලජම්බුදීපෙ එකස්මිංයෙව ඨානෙ බන්ධුමතියා රාජධානියා ඛෙමෙ මිගදායෙ විපස්සිස්ස භගවතො වසනට්ඨානෙ සබ්බොපි භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථං අකාසි. තඤ්ච ඛො සඞ්ඝුපොසථමෙව; න ගණුපොසථං, න පුග්ගලුපොසථං, න පාරිසුද්ධිඋපොසථං, න අධිට්ඨානුපොසථං.

(Câu) "Học giới chưa được chế định cho các vị đệ tử" có nghĩa là: do các vị đệ tử không có lỗi lầm, nên học giới có tính mệnh lệnh (āṇāsikkhāpadaṃ) cần được chế định tương ứng với lỗi lầm theo bảy nhóm tội đã không được chế định. (Câu) "Giới bổn Pātimokkha chưa được tụng đọc" có nghĩa là: Giới bổn Pātimokkha có tính mệnh lệnh (āṇāpātimokkhaṃ) đã không được tụng đọc mỗi nửa tháng. Các vị Phật ấy chỉ thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn (Ovādapātimokkha); và điều đó cũng không phải mỗi nửa tháng. Thật vậy, Đức Thế Tôn Vipassī cứ mỗi sáu năm mới thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn một lần; và ngài đã tự mình thuyết giảng. Còn các vị đệ tử của ngài thì không tụng đọc tại nơi ở của mình. Toàn thể Tăng chúng trong khắp cõi Diêm-phù-đề đã làm lễ Bố-tát (uposatha) tại một nơi duy nhất, tại nơi ở của Đức Thế Tôn Vipassī, trong vườn Lộc Uyển Khema, thuộc kinh thành Bandhumatī. Và đó chỉ là lễ Bố-tát của Tăng chúng (saṅghuposatha); không phải Bố-tát của nhóm (gaṇuposatha), không phải Bố-tát cá nhân (puggaluposatha), không phải Bố-tát thanh tịnh (pārisuddhiuposatha), không phải Bố-tát quyết định (adhiṭṭhānuposatha).

තදා කිර ජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි හොන්ති. එකමෙකස්මිං විහාරෙ අබ්බොකිණ්ණානි දසපි වීසතිපි භික්ඛුසහස්සානි වසන්ති, භිය්‍යොපි වසන්ති. උපොසථාරොචිකා දෙවතා තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ආරොචෙන්ති – ‘‘මාරිසා, එකං වස්සං අතික්කන්තං, ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච වස්සානි අතික්කන්තානි, ඉදං ඡට්ඨං වස්සං, ආගාමිනියා පුණ්ණමාසියා බුද්ධදස්සනත්ථං උපොසථකරණත්ථඤ්ච ගන්තබ්බං! සම්පත්තො වො සන්නිපාතකාලො’’ති. තතො සානුභාවා භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො ආනුභාවෙන ගච්ඡන්ති, ඉතරෙ දෙවතානුභාවෙන. කථං? තෙ කිර භික්ඛූ පාචීනසමුද්දන්තෙ වා පච්ඡිමඋත්තරදක්ඛිණසමුද්දන්තෙ වා ඨිතා ගමියවත්තං පූරෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ‘‘ගච්ඡාමා’’ති චිත්තං උප්පාදෙන්ති; සහ චිත්තුප්පාදා උපොසථග්ගං ගතාව [Pg.154] හොන්ති. තෙ විපස්සිං සම්මාසම්බුද්ධං අභිවාදෙත්වා නිසීදන්ති. භගවාපි සන්නිසින්නාය පරිසාය ඉමං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසති.

Tương truyền rằng vào lúc ấy, ở cõi Diêm-phù-đề có tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện. Trong mỗi ngôi tự viện, có mười ngàn, hai mươi ngàn vị tỳ-khưu không lẫn lộn (với các vị không đồng giới) cư ngụ, và còn nhiều hơn nữa. Các vị chư thiên có nhiệm vụ thông báo ngày Bố-tát đi đến từng nơi và thông báo rằng: "Thưa quý ngài, một năm đã trôi qua, hai, ba, bốn, năm năm đã trôi qua, đây là năm thứ sáu. Vào ngày rằm sắp tới, quý ngài phải đi để diện kiến Đức Phật và làm lễ Bố-tát! Đã đến lúc quý ngài phải hội họp". Sau đó, các vị tỳ-khưu có thần thông thì đi bằng thần thông của mình, các vị khác thì đi bằng thần lực của chư thiên. Bằng cách nào? Tương truyền rằng các vị tỳ-khưu ấy, dù đang ở bờ biển phía đông, hay bờ biển phía tây, bắc, nam, sau khi hoàn thành các phận sự của người đi đường, mang y bát và khởi lên ý nghĩ: "Chúng ta hãy đi"; ngay khi ý nghĩ khởi lên, các vị ấy đã đến nơi làm lễ Bố-tát. Các vị ấy đảnh lễ Đức Chánh Đẳng Giác Vipassī rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn cũng thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn này cho hội chúng đã ngồi yên vị.

‘‘ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා;

නිබ්බානං පරමං වදන්ති බුද්ධා;

න හි පබ්බජිතො පරූපඝාතී;

න සමණො හොති පරං විහෙඨයන්තො.

"Nhẫn nại, tức là sự chịu đựng, là khổ hạnh tối thượng; Chư Phật gọi Niết-bàn là tối thượng; Người làm hại kẻ khác không phải là bậc xuất gia; Người làm não hại kẻ khác không phải là sa-môn.

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසනං.

"Không làm mọi điều ác, thành tựu các việc lành, giữ tâm ý trong sạch; đây là lời giáo huấn của chư Phật.

‘‘අනුපවාදො අනුපඝාතො, පාතිමොක්ඛෙ ච සංවරො;

මත්තඤ්ඤුතා ච භත්තස්මිං, පන්තඤ්ච සයනාසනං;

අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. (දී. නි. 2.90;

ධ. ප. 183-185);

"Không phỉ báng, không làm hại, thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, biết đủ trong vật thực, chỗ ở vắng lặng, chuyên tâm vào tăng thượng tâm; đây là lời giáo huấn của chư Phật."

එතෙනෙව උපායෙන ඉතරෙසම්පි බුද්ධානං පාතිමොක්ඛුද්දෙසො වෙදිතබ්බො. සබ්බබුද්ධානඤ්හි ඉමා තිස්සොව ඔවාදපාතිමොක්ඛගාථායො හොන්ති. තා දීඝායුකබුද්ධානං යාව සාසනපරියන්තා උද්දෙසමාගච්ඡන්ති; අප්පායුකබුද්ධානං පඨමබොධියංයෙව. සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකාලතො පන පභුති ආණාපාතිමොක්ඛමෙව උද්දිසීයති. තඤ්ච ඛො භික්ඛූ එව උද්දිසන්ති, න බුද්ධා. තස්මා අම්හාකම්පි භගවා පඨමබොධියං වීසතිවස්සමත්තමෙව ඉදං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසි. අථෙකදිවසං පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘න දානාහං, භික්ඛවෙ, ඉතො පරං උපොසථං කරිස්සාමි පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, තුම්හෙව දානි භික්ඛවෙ ඉතො පරං උපොසථං කරෙය්‍යාථ, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාථ. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං තථාගතො අපරිසුද්ධාය පරිසාය උපොසථං කරෙය්‍ය, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යා’’ති (චූළව. 386). තතො පට්ඨාය භික්ඛූ ආණාපාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති. ඉදං ආණාපාතිමොක්ඛං තෙසං අනුද්දිට්ඨං අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුද්දිට්ඨං පාතිමොක්ඛ’’න්ති.

Cũng bằng phương pháp này, việc thuyết giảng Pātimokkha của các vị Phật khác cũng cần được hiểu như vậy. Vì rằng, đối với tất cả các vị Phật, chỉ có ba bài kệ Giới Bổn Giáo Huấn (Ovādapātimokkha) này mà thôi. Các bài kệ ấy được thuyết giảng cho đến khi giáo pháp chấm dứt đối với các vị Phật có tuổi thọ dài; còn đối với các vị Phật có tuổi thọ ngắn thì chỉ trong thời kỳ đầu sau khi giác ngộ. Tuy nhiên, kể từ khi các học giới được chế định, chỉ có Giới Bổn Thẩm Quyền (Āṇāpātimokkha) được thuyết giảng. Và chỉ có các vị tỳ khưu thuyết giảng giới bổn ấy, chứ không phải các vị Phật. Do đó, đối với chúng ta cũng vậy, Đức Thế Tôn chỉ thuyết giảng Giới Bổn Giáo Huấn này trong khoảng hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ. Rồi một hôm, khi đang ngự tại Migāramātupāsāda trong tu viện Pubbārāma, Ngài đã gọi các vị tỳ khưu và nói: – ‘Này các tỳ khưu, từ nay về sau, Ta sẽ không làm lễ Uposatha, sẽ không thuyết giảng Pātimokkha. Này các tỳ khưu, từ nay về sau, chính các con hãy làm lễ Uposatha, hãy thuyết giảng Pātimokkha. Này các tỳ khưu, không có lý do, không có cơ hội để một vị Như Lai làm lễ Uposatha, thuyết giảng Pātimokkha trong một hội chúng không thanh tịnh’ (Cūḷavagga, 386). Kể từ đó, các vị tỳ khưu thuyết giảng Giới Bổn Thẩm Quyền. Giới Bổn Thẩm Quyền này đã không được các vị (Phật quá khứ) ấy thuyết giảng. Do đó, có lời nói rằng – ‘Pātimokkha không được thuyết giảng’.

තෙසං බුද්ධානන්ති තෙසං විපස්සීආදීනං තිණ්ණං බුද්ධානං. අන්තරධානෙනාති ඛන්ධන්තරධානෙන; පරිනිබ්බානෙනාති වුත්තං හොති. බුද්ධානුබුද්ධානන්ති යෙ තෙසං බුද්ධානං අනුබුද්ධා සම්මුඛසාවකා තෙසඤ්ච ඛන්ධන්තරධානෙන. යෙ තෙ පච්ඡිමා සාවකාති [Pg.155] යෙ තෙසං සම්මුඛසාවකානං සන්තිකෙ පබ්බජිතා පච්ඡිමා සාවකා. නානානාමාති ‘‘බුද්ධරක්ඛිතො, ධම්මරක්ඛිතො’’තිආදි නාමවසෙන විවිධනාමා. නානාගොත්තාති ‘‘ගොතමො, මොග්ගල්ලානො’’තිආදි ගොත්තවසෙන විවිධගොත්තා. නානාජච්චාති ‘‘ඛත්තියො, බ්‍රාහ්මණො’’තිආදිජාතිවසෙන නානාජච්චා. නානාකුලා පබ්බජිතාති ඛත්තියකුලාදිවසෙ නෙව උච්චනීචඋළාරුළාරභොගාදිකුලවසෙන වා විවිධකුලා නික්ඛම්ම පබ්බජිතා.

Cụm từ ‘Tesaṃ buddhānaṃ’ (của các vị Phật ấy) có nghĩa là của ba vị Phật ấy, tức là đức Vipassī và các vị khác. Cụm từ ‘Antaradhānenāti’ (do sự biến mất) có nghĩa là do sự biến mất của các uẩn; được nói là do sự nhập Vô Dư Niết Bàn. Cụm từ ‘Buddhānubuddhānaṃ’ (của các vị giác ngộ theo sau Phật) có nghĩa là do sự biến mất của các uẩn của các vị thinh văn trực tiếp, những người đã giác ngộ theo sau các vị Phật ấy. Cụm từ ‘Ye te pacchimā sāvakāti’ (những vị thinh văn đời sau ấy) có nghĩa là những vị thinh văn đời sau đã xuất gia với các vị thinh văn trực tiếp ấy. Cụm từ ‘Nānānāmāti’ (nhiều tên gọi khác nhau) có nghĩa là có nhiều tên gọi khác nhau như ‘Buddharakkhita, Dhammarakkhita’. Cụm từ ‘Nānāgottāti’ (nhiều dòng họ khác nhau) có nghĩa là có nhiều dòng họ khác nhau như ‘Gotama, Moggallāna’. Cụm từ ‘Nānājaccāti’ (nhiều giai cấp khác nhau) có nghĩa là thuộc nhiều giai cấp khác nhau như ‘Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn’. Cụm từ ‘Nānākulā pabbajitāti’ (xuất gia từ nhiều gia đình khác nhau) có nghĩa là đã xuất gia từ bỏ nhiều gia đình khác nhau, hoặc theo các gia đình như Sát-đế-lỵ, hoặc theo các gia đình có tài sản cao, thấp, hay vô cùng to lớn.

තෙ තං බ්‍රහ්මචරියන්ති තෙ පච්ඡිමා සාවකා යස්මා එකනාමා එකගොත්තා එකජාතිකා එකකුලා පබ්බජිතා ‘‘අම්හාකං සාසනං තන්ති පවෙණී’’ති අත්තනො භාරං කත්වා බ්‍රහ්මචරියං රක්ඛන්ති, චිරං පරියත්තිධම්මං පරිහරන්ති. ඉමෙ ච තාදිසා න හොන්ති. තස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං විහෙඨෙන්තා විලොමං ගණ්හන්තා ‘‘අසුකො ථෙරො ජානිස්සති, අසුකො ථෙරො ජානිස්සතී’’ති සිථිලං කරොන්තා තං බ්‍රහ්මචරියං ඛිප්පඤ්ඤෙව අන්තරධාපෙසුං, සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා න රක්ඛිංසු. සෙය්‍යථාපීති තස්සත්ථස්ස ඔපම්මනිදස්සනං. විකිරතීති වික්ඛිපති. විධමතීති ඨානන්තරං නෙති. විද්ධංසෙතීති ඨිතට්ඨානතො අපනෙති. යථා තං සුත්තෙන අසඞ්ගහිතත්තාති යථා සුත්තෙන අසඞ්ගහිතත්තා අගන්ථිතත්තා අබද්ධත්තා එවං විකිරති යථා සුත්තෙන අසඞ්ගහිතානි විකිරියන්ති, එවං විකිරතීති වුත්තං හොති. එවමෙව ඛොති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. අන්තරධාපෙසුන්ති වග්ගසඞ්ගහ-පණ්ණාසසඞ්ගහාදීහි අසඞ්ගණ්හන්තා යං යං අත්තනො රුච්චති, තං තදෙව ගහෙත්වා සෙසං විනාසෙසුං අදස්සනං නයිංසු.

Về câu ‘Te taṃ brahmacariyaṃ’ (Họ đã làm cho phạm hạnh ấy…), những vị thinh văn đời sau ấy, vì là những vị đã xuất gia có cùng tên, cùng dòng họ, cùng giai cấp, cùng gia đình, nên họ đã tự nhận trách nhiệm rằng: ‘Đây là giáo pháp của chúng ta, là dòng truyền thừa, là truyền thống của chúng ta,’ và họ bảo vệ phạm hạnh, duy trì giáo pháp học thuộc trong một thời gian dài. Nhưng những vị này thì không như vậy. Do đó, họ đã làm hại lẫn nhau, chấp nhận quan điểm đối nghịch, hành động một cách lơi lỏng với suy nghĩ: ‘Vị trưởng lão kia sẽ biết, vị trưởng lão nọ sẽ biết,’ và họ đã làm cho phạm hạnh ấy biến mất một cách nhanh chóng, họ đã không bảo vệ giáo pháp bằng cách kết tập lại. Cụm từ ‘Seyyathāpīti’ (Ví như) là để chỉ ra một ví dụ cho ý nghĩa ấy. ‘Vikiratīti’ (bị vương vãi) có nghĩa là bị phân tán. ‘Vidhamatīti’ (bị thổi bay) có nghĩa là bị đưa đến một nơi khác. ‘Viddhaṃsetīti’ (bị phá hủy) có nghĩa là bị loại bỏ khỏi nơi nó đang ở. Về câu ‘Yathā taṃ suttena asaṅgahitattāti’ (giống như không được xâu lại bằng chỉ), có nghĩa là giống như những bông hoa không được xâu lại bằng chỉ, không được kết lại, không được buộc lại, nên bị vương vãi; cũng vậy, nó bị vương vãi. Cụm từ ‘Evameva khoti’ (Cũng vậy) là để kết nối ví dụ với đối tượng được so sánh. Về câu ‘Antaradhāpesunti’ (họ đã làm cho biến mất), có nghĩa là họ đã không thu thập giáo pháp theo các tuyển tập như phẩm, nhóm năm mươi bài kinh, v.v., mà chỉ lấy những gì mình thích và trình bày, còn phần còn lại thì họ hủy hoại, làm cho biến mất.

අකිලාසුනො ච තෙ භගවන්තො අහෙසුං සාවකෙ චෙතසා චෙතො පරිච්ච ඔවදිතුන්ති අපිච සාරිපුත්ත තෙ බුද්ධා අත්තනො චෙතසා සාවකානං චෙතො පරිච්ච පරිච්ඡින්දිත්වා ඔවදිතුං අකිලාසුනො අහෙසුං, පරචිත්තං ඤත්වා අනුසාසනිං න භාරියතො න පපඤ්චතො අද්දසංසු. භූතපුබ්බං සාරිපුත්තාතිආදි තෙසං අකිලාසුභාවප්පකාසනත්ථං වුත්තං. භිංසනකෙති භයානකෙ භයජනනකෙ. එවං විතක්කෙථාති නෙක්ඛම්මවිතක්කාදයො තයො විතක්කෙ විතක්කෙථ. මා එවං විතක්කයිත්ථාති කාමවිතක්කාදයො තයො අකුසලවිතක්කෙ මා විතක්කයිත්ථ. එවං මනසි කරොථාති ‘‘අනිච්චං දුක්ඛමනත්තා අසුභ’’න්ති මනසි කරොථ. මා එවං මනසා [Pg.156] කත්ථාති ‘‘නිච්චං සුඛං අත්තා සුභ’’න්ති මා මනසි අකරිත්ථ. ඉදං පජහථාති අකුසලං පජහථ. ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථාති කුසලං උපසම්පජ්ජ පටිලභිත්වා නිප්ඵාදෙත්වා විහරථ.

Về câu ‘Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovaditunti’ (Và các bậc Thế Tôn ấy đã không mệt mỏi trong việc giáo huấn các vị thinh văn sau khi đã thấu hiểu tâm của họ bằng tâm của mình), có nghĩa là: Này Sāriputta, hơn nữa, các vị Phật ấy, sau khi đã thấu hiểu và xác định tâm của các vị thinh văn bằng tâm của mình, đã không mệt mỏi trong việc giáo huấn. Sau khi biết được tâm của người khác, các Ngài đã không xem việc giáo huấn là một gánh nặng hay một sự phiền toái. Đoạn kinh bắt đầu bằng ‘Bhūtapubbaṃ sāriputtātiādi’ (Này Sāriputta, thuở xưa) được nói ra nhằm mục đích làm rõ bản chất không mệt mỏi của các Ngài. Cụm từ ‘Bhiṃsanaketi’ (trong nơi đáng sợ) có nghĩa là ở nơi kinh hãi, nơi gây ra sự sợ hãi. Cụm từ ‘Evaṃ vitakkethāti’ (hãy suy tư như thế này) có nghĩa là hãy suy tư ba loại tầm, bắt đầu với tầm về sự xuất ly. Cụm từ ‘Mā evaṃ vitakkayitthāti’ (đừng suy tư như thế này) có nghĩa là đừng suy tư ba loại tầm bất thiện, bắt đầu với tầm về dục. Cụm từ ‘Evaṃ manasi karothāti’ (hãy tác ý như thế này) có nghĩa là hãy tác ý rằng ‘vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh’. Cụm từ ‘Mā evaṃ manasā katthāti’ (đừng tác ý như thế này) có nghĩa là đừng tác ý rằng ‘thường, lạc, ngã, tịnh’. Cụm từ ‘Idaṃ pajahathāti’ (hãy từ bỏ điều này) có nghĩa là hãy từ bỏ điều bất thiện. Cụm từ ‘Idaṃ upasampajja viharathāti’ (hãy thành tựu điều này và an trú) có nghĩa là hãy thành tựu, đạt được, hoàn thiện điều thiện và an trú.

අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති අග්ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. තෙසඤ්හි චිත්තානි යෙහි ආසවෙහි විමුච්චිංසු, න තෙ තානි ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. අනුප්පාදනිරොධෙන පන නිරුජ්ඣමානා අග්ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූ’’ති. සබ්බෙපි තෙ අරහත්තං පත්වා සූරියරස්මිසම්ඵුට්ඨමිව පදුමවනං විකසිතචිත්තා අහෙසුං. තත්‍ර සුදං සාරිපුත්ත භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං හොතීති තත්‍රාති පුරිමවචනාපෙක්ඛං; සුදන්ති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො; සාරිපුත්තාති ආලපනං. අයං පනෙත්ථ අත්ථයොජනා – තත්‍රාති යං වුත්තං ‘‘අඤ්ඤතරස්මිං භිංසනකෙ වනසණ්ඩෙ’’ති, තත්‍ර යො සො භිංසනකොති වනසණ්ඩො වුත්තො, තස්ස භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං හොති, භිංසනකිරියාය හොතීති අත්ථො. කිං හොති? ඉදං හොති – යො කොචි අවීතරාගො…පෙ… ලොමානි හංසන්තීති.

Về câu ‘Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti’ (Tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc mà không còn chấp thủ), có nghĩa là tâm đã được giải thoát mà không nắm giữ (các lậu hoặc làm đối tượng). Vì rằng, tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc nào, thì các lậu hoặc ấy đã không giải thoát cho các tâm ấy sau khi đã nắm giữ chúng. Mà đúng hơn, khi các lậu hoặc đang đoạn diệt với sự đoạn diệt không còn sanh khởi, chúng đã giải thoát (cho tâm) mà không nắm giữ. Do đó, có lời nói rằng: ‘Tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc mà không còn chấp thủ’. Tất cả các vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, tâm của họ đã nở rộ như một rừng sen được ánh nắng mặt trời chiếu rọi. Trong câu ‘Tatra sudaṃ sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hotīti’ (Này Sāriputta, khi ấy, trong sự đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, có việc xảy ra), từ ‘tatrāti’ (khi ấy, ở đó) là để chỉ đến lời nói trước đó; từ ‘sudanti’ chỉ là một tiểu từ dùng để điền vào chỗ trống; từ ‘sāriputtāti’ là một hô cách từ. Đây là cách giải thích ý nghĩa ở đây: từ ‘tatrāti’ chỉ đến điều đã được nói là ‘aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe’ (trong một khu rừng đáng sợ nào đó); ở đó, khu rừng được gọi là ‘đáng sợ’, và sự việc xảy ra trong chính sự đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, nghĩa là xảy ra trong hành động gây ra sự sợ hãi. Điều gì xảy ra? Điều này xảy ra: bất cứ ai chưa ly tham… (v.v.)… lông tóc của người ấy đều dựng đứng.

අථ වා තත්‍රාති සාමිඅත්ථෙ භුම්මං. සුඉති නිපාතො; ‘‘කිං සු නාම තෙ භොන්තො සමණබ්‍රාහ්මණා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.469) විය. ඉදන්ති අධිප්පෙතමත්ථං පච්චක්ඛං විය කත්වා දස්සනවචනං. සුඉදන්ති සුදං, සන්ධිවසෙන ඉකාරලොපො වෙදිතබ්බො. ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං (විභ. 219), ‘‘කිං සූධ විත්ත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 1.73, 246; සු. නි. 183) විය. අයං පනෙත්ථ අත්ථයොජනා – තස්ස සාරිපුත්ත භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං ඉදංසු හොති. භිංසනකතස්මින්ති භිංසනකභාවෙති අත්ථො. එකස්ස තකාරස්ස ලොපො දට්ඨබ්බො. භිංසනකත්තස්මින්තියෙව වා පාඨො. ‘‘භිංසනකතාය’’ ඉති වා වත්තබ්බෙ ලිඞ්ගවිපල්ලාසො කතො. නිමිත්තත්ථෙ චෙතං භුම්මවචනං, තස්මා එවං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො – භිංසනකභාවෙ ඉදංසු හොති, භිංසනකභාවනිමිත්තං භිංසනකභාවහෙතු භිංසනකභාවපච්චයා ඉදංසු හොති. යො කොචි අවීතරාගො තං වනසණ්ඩං පවිසති, යෙභුය්‍යෙන ලොමානි හංසන්තීති බහුතරානි ලොමානි හංසන්ති උද්ධං මුඛානි සූචිසදිසානි කණ්ටකසදිසානි ච හුත්වා තිට්ඨන්ති, අප්පානි න හංසන්ති. බහුතරානං වා සත්තානං හංසන්ති. අප්පකානං අතිසූරපුරිසානං න හංසන්ති.

Hoặc là, trong câu ấy (tatrāti), (từ tatra) là thất cách trong ý nghĩa sở thuộc. Từ ‘su’ là một bất biến từ; giống như trong các câu: “kiṃ su nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā” (thưa các ngài, các sa-môn, bà-la-môn ấy tên là gì?) v.v... Từ ‘idaṃ’ là lời chỉ thị làm cho ý nghĩa mong muốn trở nên như thể trực tiếp. ‘Suidaṃ’ trở thành ‘sudaṃ’, cần hiểu là có sự lược bỏ mẫu tự ‘i’ do nối âm. Giống như trong các câu: “Cakkhundriyaṃ, itthindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ” (nhãn căn, nữ căn, vị tri cụ tri căn), “kiṃ sūdha vittaṃ” (của cải ở đây là gì?) v.v... Đây là cách giải thích ý nghĩa ở đây: Này Sāriputta, do tính chất đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, điều này xảy ra. ‘Bhiṃsanakatasmiṃ’ có nghĩa là ‘do trạng thái đáng sợ’. Cần thấy sự lược bỏ một phụ âm ‘ta’. Hoặc bản đọc là ‘bhiṃsanakattasmiṃ’. Hoặc khi đáng lẽ phải nói là ‘bhiṃsanakatāya’, sự thay đổi về tính (từ nữ tính sang trung tính) đã được thực hiện. Và đây là thất cách trong ý nghĩa nguyên nhân, do đó sự liên kết cần được hiểu như sau: do trạng thái đáng sợ, điều này xảy ra; do nguyên nhân là trạng thái đáng sợ, do nhân là trạng thái đáng sợ, do duyên là trạng thái đáng sợ, điều này xảy ra. Bất cứ ai chưa ly tham đi vào khu rừng ấy, phần lớn lông của người ấy dựng đứng, nghĩa là: nhiều lông hơn dựng đứng, trở nên có ngọn hướng lên trên, giống như cây kim và giống như cái gai rồi đứng yên; một ít lông không dựng đứng. Hoặc là, lông của nhiều chúng sanh hơn thì dựng đứng. Lông của một số ít người cực kỳ dũng cảm thì không dựng đứng.

ඉදානි [Pg.157] අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතූතිආදි නිගමනං. යඤ්චෙත්ථ අන්තරන්තරා න වුත්තං, තං උත්තානත්ථමෙව. තස්මා පාළික්කමෙනෙව වෙදිතබ්බං. යං පන වුත්තං න චිරට්ඨිතිකං අහොසීති, තං පුරිසයුගවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. වස්සගණනාය හි විපස්සිස්ස භගවතො අසීතිවස්සසහස්සානි ආයු, සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. එවමස්ස ය්වායං සබ්බපච්ඡිමකො සාවකො, තෙන සහ ඝටෙත්වා සතසහස්සං සට්ඨිමත්තානි ච වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං අට්ඨාසි. පුරිසයුගවසෙන පන යුගපරම්පරාය ආගන්ත්වා ද්වෙයෙව පුරිසයුගානි අට්ඨාසි. තස්මා න චිරට්ඨිතිකන්ති වුත්තං. සිඛිස්ස පන භගවතො සත්තතිවස්සසහස්සානි ආයු. සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. වෙස්සභුස්ස භගවතො සට්ඨිවස්සසහස්සානි ආයු. සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. එවං තෙසම්පි යෙ සබ්බපච්ඡිමකා සාවකා තෙහි සහ ඝටෙත්වා සතසහස්සතො උද්ධං චත්තාලීසමත්තානි වීසතිමත්තානි ච වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං අට්ඨාසි. පුරිසයුගවසෙන පන යුගපරම්පරාය ආගන්ත්වා ද්වෙ ද්වෙයෙව පුරිසයුගානි අට්ඨාසි. තස්මා න චිරට්ඨිතිකන්ති වුත්තං.

Bây giờ, câu bắt đầu bằng “Này Sāriputta, đây là nhân...” là câu kết luận. Và điều gì không được giải thích xen kẽ ở đây, điều đó có ý nghĩa rõ ràng. Do đó, cần được hiểu theo thứ tự của Pāli. Còn điều đã được nói rằng “đã không tồn tại lâu dài”, cần hiểu rằng điều đó được nói theo phương diện thế hệ con người. Thật vậy, về mặt số năm, Đức Thế Tôn Vipassī có tuổi thọ tám mươi ngàn năm, các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Như vậy, vị thinh văn cuối cùng nhất của ngài, khi kết hợp cùng với vị ấy, phạm hạnh đã tồn tại một trăm sáu mươi ngàn năm. Nhưng theo phương diện thế hệ con người, không đi theo sự kế thừa của các thế hệ, chỉ tồn tại trong hai thế hệ con người. Do đó, đã được nói là “không tồn tại lâu dài”. Còn Đức Thế Tôn Sikhī có tuổi thọ bảy mươi ngàn năm. Các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Đức Thế Tôn Vessabhū có tuổi thọ sáu mươi ngàn năm. Các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Như vậy, đối với các ngài cũng vậy, những vị thinh văn cuối cùng nhất, khi kết hợp cùng với các vị ấy, phạm hạnh đã tồn tại một trăm bốn mươi ngàn năm và một trăm hai mươi ngàn năm. Nhưng theo phương diện thế hệ con người, không đi theo sự kế thừa của các thế hệ, chỉ tồn tại trong hai thế hệ con người mỗi vị. Do đó, đã được nói là “không tồn tại lâu dài”.

20. එවං ආයස්මා සාරිපුත්තො තිණ්ණං බුද්ධානං බ්‍රහ්මචරියස්ස න චිරට්ඨිතිකාරණං සුත්වා ඉතරෙසං තිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකාරණං සොතුකාමො පුන භගවන්තං ‘‘කො පන භන්තෙ හෙතූ’’ති ආදිනා නයෙන පුච්ඡි. භගවාපිස්ස බ්‍යාකාසි. තං සබ්බං වුත්තපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බං. චිරට්ඨිතිකභාවෙපි චෙත්ථ තෙසං බුද්ධානං ආයුපරිමාණතොපි පුරිසයුගතොපි උභයථා චිරට්ඨිතිකතා වෙදිතබ්බා. කකුසන්ධස්ස හි භගවතො චත්තාලීසවස්සසහස්සානි ආයු, කොණාගමනස්ස භගවතො තිංසවස්සසහස්සානි, කස්සපස්ස භගවතො වීසතිවස්සසහස්සානි; සම්මුඛසාවකානම්පි නෙසං තත්තකමෙව. බහූනි ච නෙසං සාවකයුගානි පරම්පරාය බ්‍රහ්මචරියං පවත්තෙසුං. එවං තෙසං ආයුපරිමාණතොපි සාවකයුගතොපි උභයථා බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං අහොසි.

20. Như vậy, Tôn giả Sāriputta, sau khi nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị Phật (Vipassī, Sikhī, Vessabhū) không tồn tại lâu dài, mong muốn nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị khác (Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa) tồn tại lâu dài, lại hỏi Đức Thế Tôn bằng phương pháp bắt đầu với câu: “Bạch Thế Tôn, vậy đâu là nhân?”. Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy. Tất cả điều đó cần được hiểu theo phương diện đối nghịch với điều đã được nói. Và ở đây, trong trường hợp tồn tại lâu dài, sự tồn tại lâu dài của phạm hạnh của các vị Phật ấy cần được hiểu theo cả hai cách: cả về phương diện giới hạn tuổi thọ lẫn phương diện thế hệ con người. Thật vậy, Đức Thế Tôn Kakusandha có tuổi thọ bốn mươi ngàn năm, Đức Thế Tôn Koṇāgamana có tuổi thọ ba mươi ngàn năm, Đức Thế Tôn Kassapa có tuổi thọ hai mươi ngàn năm; các vị thinh văn trực tiếp của các ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Và nhiều thế hệ thinh văn của các ngài đã kế thừa và làm cho phạm hạnh được tiếp diễn. Như vậy, phạm hạnh của các ngài đã tồn tại lâu dài theo cả hai cách: cả về phương diện giới hạn tuổi thọ lẫn phương diện thế hệ thinh văn.

අම්හාකං පන භගවතො කස්සපස්ස භගවතො උපඩ්ඪායුකප්පමාණෙ දසවස්සසහස්සායුකකාලෙ උප්පජ්ජිතබ්බං සියා. තං අසම්භුණන්තෙන පඤ්චවස්සසහස්සායුකකාලෙ, එකවස්සසහස්සායුකකාලෙ, පඤ්චවස්සසතායුකකාලෙපි වා උප්පජ්ජිතබ්බං සියා. යස්මා පනස්ස බුද්ධත්තකාරකෙ ධම්මෙ එසන්තස්ස පරියෙසන්තස්ස ඤාණං පරිපාචෙන්තස්ස ගබ්භං ගණ්හාපෙන්තස්ස වස්සසතායුකකාලෙ [Pg.158] ඤාණං පරිපාකමගමාසි. තස්මා අතිපරිත්තායුකකාලෙ උප්පන්නො. තෙනස්ස සාවකපරම්පරාවසෙන චිරට්ඨිතිකම්පි බ්‍රහ්මචරියං ආයුපරිමාණවසෙන වස්සගණනාය නචිරට්ඨිතිකමෙවාති වත්තුං වට්ටති.

Còn Đức Thế Tôn của chúng ta, đáng lẽ đã có thể sanh ra vào thời có tuổi thọ mười ngàn năm, là khoảng nửa tuổi thọ của Đức Thế Tôn Kassapa. Do không đạt đến thời điểm đó, ngài đáng lẽ đã có thể sanh ra vào thời có tuổi thọ năm ngàn năm, hoặc vào thời có tuổi thọ một ngàn năm, hoặc ngay cả vào thời có tuổi thọ năm trăm năm. Nhưng vì rằng, trong khi ngài tìm kiếm, truy tầm các pháp tạo nên Phật quả, trong khi làm cho trí tuệ chín muồi, trong khi làm cho thọ nhận thai tạng (trí tuệ), trí tuệ của ngài đã đạt đến sự chín muồi vào thời có tuổi thọ một trăm năm. Do đó, ngài đã sanh ra vào thời có tuổi thọ rất ngắn. Vì thế, phạm hạnh của ngài, dù tồn tại lâu dài theo phương diện kế thừa của thinh văn, nhưng theo phương diện giới hạn tuổi thọ, về mặt số năm, thích hợp để nói rằng đã không tồn tại lâu dài.

21. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තොති කො අනුසන්ධි? එවං තිණ්ණං බුද්ධානං බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකාරණං සුත්වා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියෙව චිරට්ඨිතිකභාවහෙතූති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවතොපි බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකභාවං ඉච්ඡන්තො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං යාචි. තස්සා යාචනවිධිදස්සනත්ථමෙතං වුත්තං – අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා …පෙ… චිරට්ඨිතිකන්ති. තත්ථ අද්ධනියන්ති අද්ධානක්ඛමං; දීඝකාලිකන්ති වුත්තං හොති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.

21. Trong câu “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta...”, sự liên kết là gì? Như vậy, sau khi nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị Phật tồn tại lâu dài, Tôn giả Sāriputta đi đến kết luận rằng chính sự chế định học giới là nguyên nhân của việc tồn tại lâu dài, và mong muốn phạm hạnh của Đức Thế Tôn cũng được tồn tại lâu dài, nên đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn chế định học giới. Điều này được nói ra nhằm mục đích chỉ ra phương cách thỉnh cầu ấy: “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta từ chỗ ngồi đứng dậy... cho đến... tồn tại lâu dài”. Ở đây, ‘addhaniyaṃ’ có nghĩa là chịu đựng được thời gian dài; có nghĩa là được nói là ‘lâu dài’. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

අථස්ස භගවා ‘‘න තාවායං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකාලො’’ති පකාසෙන්තො ‘‘ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආගමෙහි ත්වන්ති තිට්ඨ තාව ත්වං; අධිවාසෙහි තාව ත්වන්ති වුත්තං හොති. ආදරත්ථවසෙනෙවෙත්ථ ද්වික්ඛත්තුං වුත්තං. එතෙන භගවා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සාවකානං විසයභාවං පටික්ඛිපිත්වා ‘‘බුද්ධවිසයොව සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තී’’ති ආවිකරොන්තො ‘‘තථාගතො වා’’තිආදිමාහ. එත්ථ ච තත්ථාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියාචනාපෙක්ඛං භුම්මවචනං. තත්‍රායං යොජනා – යං වුත්තං ‘‘සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍යා’’ති, තත්ථ තස්සා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා තථාගතොයෙව කාලං ජානිස්සතීති. එවං වත්වා අකාලං තාව දස්සෙතුං ‘‘න තාව සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn, để tuyên bố rằng: “Đây chưa phải là thời điểm để chế định học giới,” đã nói câu bắt đầu bằng: “Này Sāriputta, hãy chờ đợi.” Trong đó, câu “hãy chờ đợi” có nghĩa là: “Ngươi hãy dừng lại đã; ngươi hãy kham nhẫn đã.” Ở đây, điều này được nói hai lần vì lý do tôn trọng. Bằng cách này, Đức Thế Tôn, sau khi bác bỏ việc chế định học giới là phạm vi của các vị Thinh văn, và làm cho rõ ràng rằng: “Việc chế định học giới chỉ là phạm vi của chư Phật,” đã nói câu bắt đầu bằng: “Chỉ có Như Lai.” Và ở đây, từ “trong đó” (tattha) là một từ ở vị trí cách liên quan đến việc thỉnh cầu chế định học giới. Ở đó, sự kết hợp ý nghĩa là như vầy: về điều đã được nói: “Xin hãy chế định học giới,” thì trong việc chế định học giới ấy, chỉ có Như Lai mới biết thời điểm. Sau khi nói như vậy, để trước hết chỉ ra thời điểm chưa thích hợp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Này Sāriputta, chưa phải lúc.”

තත්ථ ආසවා තිට්ඨන්ති එතෙසූති ආසවට්ඨානීයා. යෙසු දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකා දුක්ඛාසවා කිලෙසාසවා ච පරූපවාදවිප්පටිසාරවධබන්ධනාදයො චෙව අපායදුක්ඛවිසෙසභූතා ච ආසවා තිට්ඨන්තියෙව, යස්මා නෙසං තෙ කාරණං හොන්තීති අත්ථො. තෙ ආසවට්ඨානීයා වීතික්කමධම්මා යාව න සඞ්ඝෙ පාතුභවන්ති, න තාව සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතීති අයමෙත්ථ යොජනා. යදි හි පඤ්ඤපෙය්‍ය, පරූපවාදා පරූපාරම්භා ගරහදොසා න පරිමුච්චෙය්‍ය.

Trong đó, ‘āsavaṭṭhānīyā’ (những pháp là nơi trú của lậu hoặc) có nghĩa là ‘các lậu hoặc tồn tại trong những điều này.’ Ý nghĩa là: trong những pháp nào mà các lậu hoặc khổ và lậu hoặc phiền não thuộc hiện tại và tương lai, và những lậu hoặc như sự chỉ trích của người khác, sự hối hận, sự giết chóc, sự trói buộc, và những lậu hoặc là những khổ đau đặc biệt của cõi khổ chắc chắn tồn tại, bởi vì những pháp ấy là nguyên nhân của chúng. Chừng nào những pháp vi phạm là nơi trú của lậu hoặc ấy chưa xuất hiện trong Tăng chúng, chừng đó bậc Đạo Sư chưa chế định học giới cho các vị Thinh văn. Đây là sự kết hợp ý nghĩa ở đây. Vì nếu Ngài chế định, sẽ không thoát khỏi sự chỉ trích của người khác, sự khiển trách của người khác, và lỗi lầm bị chê bai.

කථං? පඤ්ඤපෙන්තෙන හි ‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යා’’තිආදි සබ්බං පඤ්ඤපෙතබ්බං භවෙය්‍ය. අදිස්වාව වීතික්කමදොසං ඉමං පඤ්ඤත්තිං ඤත්වා [Pg.159] පරෙ එවං උපවාදඤ්ච උපාරම්භඤ්ච ගරහඤ්ච පවත්තෙය්‍යුං – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණො ගොතමො භික්ඛුසඞ්ඝො මෙ අන්වායිකො වචනකරොති එත්තාවතා සික්ඛාපදෙහි පලිවෙඨෙස්සති, පාරාජිකං පඤ්ඤපෙස්සති? නනු ඉමෙ කුලපුත්තා මහන්තං භොගක්ඛන්ධං මහන්තඤ්ච ඤාතිපරිවට්ටං හත්ථගතානි ච රජ්ජානිපි පහාය පබ්බජිතා, ඝාසච්ඡාදනපරමතාය සන්තුට්ඨා, සික්ඛාය තිබ්බගාරවා, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛා විහරන්ති. තෙසු නාම කො ලොකාමිසභූතං මෙථුනං වා පටිසෙවිස්සති, පරභණ්ඩං වා හරිස්සති, පරස්ස වා ඉට්ඨං කන්තං අතිමධුරං ජීවිතං උපච්ඡින්දිස්සති, අභූතගුණකථාය වා ජීවිතං කප්පෙස්සති! නනු පාරාජිකෙ අපඤ්ඤත්තෙපි පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපෙනෙවෙතං පාකටං කත’’න්ති. තථාගතස්ස ච ථාමඤ්ච බලඤ්ච සත්තා න ජානෙය්‍යුං. පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං කුප්පෙය්‍ය, න යථාඨානෙ තිට්ඨෙය්‍ය. සෙය්‍යථාපි නාම අකුසලො වෙජ්ජො කඤ්චි අනුප්පන්නගණ්ඩං පුරිසං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එහි භො පුරිස, ඉමස්මිං තෙ සරීරප්පදෙසෙ මහාගණ්ඩො උප්පජ්ජිත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙස්සති, පටිකච්චෙව නං තිකිච්ඡාපෙහී’’ති වත්වා ‘‘සාධාචරිය, ත්වංයෙව නං තිකිච්ඡස්සූ’’ති වුත්තො තස්ස අරොගං සරීරප්පදෙසං ඵාලෙත්වා ලොහිතං නීහරිත්වා ආලෙපනබන්ධනධොවනාදීහි තං පදෙසං සඤ්ඡවිං කත්වා තං පුරිසං වදෙය්‍ය – ‘‘මහාරොගො තෙ මයා තිකිච්ඡිතො, දෙහි මෙ දෙය්‍යධම්ම’’න්ති. සො තං ‘‘කිමයං බාලවෙජ්ජො වදති? කතරො කිර මෙ ඉමිනා රොගො තිකිච්ඡිතො? නනු මෙ අයං දුක්ඛඤ්ච ජනෙති, ලොහිතක්ඛයඤ්ච මං පාපෙතී’’ති එවං උපවදෙය්‍ය චෙව උපාරම්භෙය්‍ය ච ගරහෙය්‍ය ච, න චස්ස ගුණං ජානෙය්‍ය. එවමෙව යදි අනුප්පන්නෙ වීතික්කමදොසෙ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පරූපවාදාදීහි ච න පරිමුච්චෙය්‍ය, න චස්ස ථාමං වා බලං වා සත්තා ජානෙය්‍යුං, පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං කුප්පෙය්‍ය, න යථාඨානෙ තිට්ඨෙය්‍ය. තස්මා වුත්තං – ‘‘න තාව සාරිපුත්ත සත්ථා සාවකානං…පෙ… පාතුභවන්තී’’ති.

Như thế nào? Vì người chế định sẽ phải chế định tất cả, bắt đầu bằng: “Vị Tỳ khưu nào hành dâm pháp…” Khi chưa thấy lỗi lầm của sự vi phạm mà biết được sự chế định này, người khác sẽ khởi lên sự chỉ trích, khiển trách, và chê bai như sau: “Tại sao Sa-môn Gotama lại ràng buộc bằng nhiều học giới như vậy, lại chế định tội bất cộng trụ, khi mà Tăng chúng là những người đi theo và vâng lời ngài? Chẳng phải những thiện gia nam tử này đã từ bỏ khối tài sản lớn, đoàn thể quyến thuộc đông đảo, và cả những vương quốc trong tầm tay để xuất gia, hài lòng với mức tối thiểu là thức ăn và y phục, có lòng kính trọng sâu sắc đối với học giới, sống không luyến tiếc thân mạng và sinh mạng sao? Trong số họ, ai lại có thể hành dâm pháp, vốn là mồi nhử của thế gian, hay lấy của người khác, hay cắt đứt sinh mạng đáng yêu, đáng quý, ngọt ngào của người khác, hay nuôi mạng bằng cách nói về những phẩm chất không có thật! Chẳng phải ngay cả khi tội bất cộng trụ chưa được chế định, điều này đã được làm cho rõ ràng chỉ bằng sự tóm tắt của đời sống xuất gia rồi sao?” Và chúng sanh sẽ không biết được sức mạnh và năng lực của Như Lai. Học giới đã được chế định cũng sẽ bị lung lay, không đứng vững ở vị trí của nó. Ví như một thầy thuốc không lành nghề, gọi một người chưa có mụn nhọt đến và nói: “Này ông, một mụn nhọt lớn sẽ phát sinh ở chỗ này trên thân ông và sẽ dẫn đến tai họa, hãy chữa trị nó ngay từ đầu.” Khi được nói: “Thưa thầy, tốt lắm, chính thầy hãy chữa trị nó,” ông ta rạch một vùng thân thể không có bệnh của người đó, lấy máu ra, rồi dùng thuốc bôi, băng bó, rửa sạch, làm cho vùng đó có da lành lặn, rồi nói với người đó: “Tôi đã chữa một bệnh nặng cho ông, hãy cho tôi vật cúng dường.” Người đó sẽ chỉ trích, khiển trách, và chê bai ông ta như sau: “Gã lang băm ngu ngốc này nói gì vậy? Hắn đã chữa cho ta bệnh gì chứ? Chẳng phải hắn đã gây ra đau khổ cho ta, làm ta mất máu sao?” và sẽ không biết được tài năng của ông ta. Tương tự như vậy, nếu bậc Đạo Sư chế định học giới cho các vị Thinh văn khi lỗi lầm của sự vi phạm chưa phát sinh, Ngài sẽ không thoát khỏi sự chỉ trích, v.v., và chúng sanh sẽ không biết sức mạnh hay năng lực của Ngài, học giới đã chế định cũng sẽ bị lung lay, không đứng vững ở vị trí của nó. Do đó, đã được nói rằng: “Này Sāriputta, chừng nào bậc Đạo Sư chưa… cho đến khi… chúng xuất hiện.”

එවං අකාලං දස්සෙත්වා පුන කාලං දස්සෙතුං ‘‘යතො ච ඛො සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යතොති යදා; යස්මිං කාලෙති වුත්තං හොති. සෙසං වුත්තානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. අයං වා හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – යස්මිං සමයෙ ‘‘ආසවට්ඨානීයා ධම්මා’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතා වීතික්කමදොසා සඞ්ඝෙ පාතුභවන්ති, තදා සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති, උද්දිසති පාතිමොක්ඛං. කස්මා? තෙසංයෙව ‘‘ආසවට්ඨානීයා ධම්මා’’ති සඞ්ඛ්‍යං [Pg.160] ගතානං වීතික්කමදොසානං පටිඝාතාය. එවං පඤ්ඤපෙන්තො යථා නාම කුසලො වෙජ්ජො උප්පන්නං ගණ්ඩං ඵාලනලෙපනබන්ධනධොවනාදීහි තිකිච්ඡන්තො රොගං වූපසමෙත්වා සඤ්ඡවිං කත්වා න ත්වෙව උපවාදාදිරහො හොති, සකෙ ච ආචරියකෙ විදිතානුභාවො හුත්වා සක්කාරං පාපුණාති; එවං න ච උපවාදාදිරහො හොති, සකෙ ච සබ්බඤ්ඤුවිසයෙ විදිතානුභාවො හුත්වා සක්කාරං පාපුණාති. තඤ්චස්ස සික්ඛාපදං අකුප්පං හොති, යථාඨානෙ තිට්ඨතීති.

Sau khi chỉ ra thời điểm chưa thích hợp như vậy, để chỉ ra thời điểm thích hợp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Và này Sāriputta, khi nào.” Trong đó, ‘yato’ có nghĩa là ‘khi nào; vào thời điểm nào.’ Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói. Hoặc đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Vào thời điểm nào mà những lỗi lầm vi phạm, được gọi là “những pháp là nơi trú của lậu hoặc,” xuất hiện trong Tăng chúng, khi đó bậc Đạo Sư chế định học giới cho các vị Thinh văn, và thuyết giảng Pātimokkha. Tại sao? Để loại trừ chính những lỗi lầm vi phạm được gọi là “những pháp là nơi trú của lậu hoặc” ấy. Khi chế định như vậy, giống như một thầy thuốc lành nghề, khi chữa trị một mụn nhọt đã phát sinh bằng cách rạch, bôi thuốc, băng bó, rửa sạch, làm cho bệnh thuyên giảm và da trở nên lành lặn, thì không bị chỉ trích, v.v., và được biết đến với tài năng trong nghề của mình, nhận được sự tôn kính; tương tự như vậy, (Đức Phật) không bị chỉ trích, v.v., và được biết đến với năng lực trong phạm vi toàn giác của mình, nhận được sự tôn kính. Và học giới của Ngài trở nên không thể lay chuyển, đứng vững ở vị trí của nó.

එවං ආසවට්ඨානීයානං ධම්මානං අනුප්පත්තිං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා අකාලං උප්පත්තිඤ්ච කාලන්ති වත්වා ඉදානි තෙසං ධම්මානං අනුප්පත්තිකාලඤ්ච උප්පත්තිකාලඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘න තාව සාරිපුත්ත ඉධෙකච්චෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ උත්තානත්ථානි පදානි පාළිවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි. අයං පන අනුත්තානපදවණ්ණනා – රත්තියො ජානන්තීති රත්තඤ්ඤූ, අත්තනො පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය බහුකා රත්තියො ජානන්ති, චිරපබ්බජිතාති වුත්තං හොති. රත්තඤ්ඤූහි මහත්තං රත්තඤ්ඤුමහත්තං; චිරපබ්බජිතෙහි මහන්තභාවන්ති අත්ථො. තත්‍ර රත්තඤ්ඤුමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං ආරබ්භ සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සො හායස්මා ඌනදසවස්සෙ භික්ඛූ උපසම්පාදෙන්තෙ දිස්වා එකවස්සො සද්ධිවිහාරිකං උපසම්පාදෙසි. අථ භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඌනදසවස්සෙන උපසම්පාදෙතබ්බො. යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 75). එවං පඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ පුන භික්ඛූ ‘‘දසවස්සාම්හ දසවස්සාම්හා’’ති බාලා අබ්‍යත්තා උපසම්පාදෙන්ති. අථ භගවා අපරම්පි සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි – ‘‘න, භික්ඛවෙ, බාලෙන අබ්‍යත්තෙන උපසම්පාදෙතබ්බො. යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 76) රත්තඤ්ඤුමහත්තං පත්තකාලෙ ද්වෙ සික්ඛාපදානි පඤ්ඤත්තානි.

Sau khi nói như vậy rằng việc không phát sanh các pháp là trú xứ của lậu hoặc là phi thời đối với việc chế định học giới, và việc phát sanh (của chúng) là thời, bây giờ, để chỉ ra thời không phát sanh và thời phát sanh của các pháp ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘na tāva sāriputta idhekacce’. Ở đó, những từ có nghĩa rõ ràng nên được hiểu theo văn Pāḷi. Còn đây là phần giải thích các từ không rõ nghĩa – Rattaññū là người biết các đêm; (nghĩa là) biết nhiều đêm kể từ ngày xuất gia của mình; được nói là người xuất gia đã lâu. Rattaññumahattaṃ là sự lớn mạnh bởi các vị rattaññū; nghĩa là trạng thái lớn mạnh bởi các vị xuất gia đã lâu. Ở đó, nên hiểu rằng khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh về thâm niên, học giới đã được chế định liên quan đến ngài Upasena, con trai của Vaṅganta. Vị tôn giả ấy, sau khi thấy các vị tỳ khưu chưa đủ mười tuổi hạ tế độ cho người khác, (dù) mới một tuổi hạ đã tế độ cho vị sống chung. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định học giới: ‘Này các tỳ khưu, không được tế độ bởi người chưa đủ mười tuổi hạ. Vị nào tế độ, phạm tội dukkaṭa (tác ác).’ Khi học giới được chế định như vậy, lại có các vị tỳ khưu ngu si, không thông thạo, nói rằng: ‘Chúng tôi đã đủ mười tuổi hạ, chúng tôi đã đủ mười tuổi hạ,’ rồi tế độ. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định thêm một học giới khác: ‘Này các tỳ khưu, không được tế độ bởi người ngu si, không thông thạo. Vị nào tế độ, phạm tội dukkaṭa. Này các tỳ khưu, Ta cho phép tế độ bởi vị tỳ khưu thông thạo, có khả năng, đã đủ mười tuổi hạ hoặc hơn mười tuổi hạ.’ Vào thời điểm đạt đến sự lớn mạnh về thâm niên, hai học giới đã được chế định.

වෙපුල්ලමහත්තන්ති විපුලභාවෙන මහත්තං. සඞ්ඝො හි යාව න ථෙරනවමජ්ඣිමානං වසෙන වෙපුල්ලමහත්තං පත්තො හොති, තාව සෙනාසනානි පහොන්ති. සාසනෙ එකච්චෙ ආසවට්ඨානීයා ධම්මා න උප්පජ්ජන්ති. වෙපුල්ලමහත්තං පන පත්තෙ තෙ උප්පජ්ජන්ති. අථ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති. තත්ථ වෙපුල්ලමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානි ‘‘යො පන භික්ඛු අනුපසම්පන්නෙන උත්තරි දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තියං’’ [Pg.161] (පාචි. 51); ‘‘යා පන භික්ඛුනී අනුවස්සං වුට්ඨාපෙය්‍ය, පාචිත්තියං’’ (පාචි. 1171); ‘‘යා පන භික්ඛුනී එකං වස්සං ද්වෙ වුට්ඨාපෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 1175) ඉමිනා නයෙන වෙදිතබ්බානි.

Vepullamahattaṃ là sự lớn mạnh do sự rộng lớn. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh về quy mô, xét theo phương diện các vị trưởng lão, tân tỳ và trung tỳ, thì chừng đó các chỗ ở vẫn còn đủ. Một số pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh trong giáo pháp. Nhưng khi (Tăng chúng) đạt đến sự lớn mạnh về quy mô, chúng phát sanh. Khi ấy, bậc Đạo sư chế định học giới cho các đệ tử. Ở đó, các học giới được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh về quy mô nên được hiểu theo phương pháp này: ‘Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá hai, ba đêm, phạm tội pācittiya (ưng đối trị)’; ‘Vị tỳ khưu ni nào mỗi năm đều cho xuất gia, phạm tội pācittiya’; ‘Vị tỳ khưu ni nào trong một năm cho hai người xuất gia, phạm tội pācittiya.’

ලාභග්ගමහත්තන්ති ලාභස්ස අග්ගමහත්තං; යො ලාභස්ස අග්ගො උත්තමො මහන්තභාවො, තං පත්තො හොතීති අත්ථො. ලාභෙන වා අග්ගමහත්තම්පි, ලාභෙන සෙට්ඨත්තඤ්ච මහන්තත්තඤ්ච පත්තොති අත්ථො. සඞ්ඝො හි යාව න ලාභග්ගමහත්තං පත්තො හොති, තාව න ලාභං පටිච්ච ආසවට්ඨානීයා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති. පත්තෙ පන උප්පජ්ජන්ති, අථ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති – ‘‘යො පන භික්ඛු අචෙලකස්ස වා පරිබ්බාජකස්ස වා පරිබ්බාජිකාය වා සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දදෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 270). ඉදඤ්හි ලාභග්ගමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං.

Lābhaggamahattaṃ là sự lớn mạnh tột bậc của lợi lộc; nghĩa là, đã đạt đến trạng thái lớn mạnh cao tột, ưu việt của lợi lộc. Hoặc là (lābhaggamahattaṃ) cũng có nghĩa là sự lớn mạnh tột bậc nhờ lợi lộc; nghĩa là, đã đạt đến trạng thái cao tột và lớn mạnh nhờ lợi lộc. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh tột bậc về lợi lộc, thì chừng đó các pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh do duyên lợi lộc. Nhưng khi đã đạt đến, chúng phát sanh, khi ấy bậc Đạo sư chế định học giới cho các đệ tử – ‘Vị tỳ khưu nào tự tay trao vật thực hay đồ ăn cho một vị lõa thể, một du sĩ nam, hay một du sĩ nữ, phạm tội pācittiya.’ Học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh tột bậc về lợi lộc.

බාහුසච්චමහත්තන්ති බාහුසච්චස්ස මහන්තභාවං. සඞ්ඝො හි යාව න බාහුසච්චමහත්තං පත්තො හොති, තාව න ආසවට්ඨානීයා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති. බාහුසච්චමහත්තං පත්තෙ පන යස්මා එකම්පි නිකායං, ද්වෙපි…පෙ… පඤ්චපි නිකායෙ උග්ගහෙත්වා අයොනිසො උම්මුජ්ජමානා පුග්ගලා රසෙන රසං සංසන්දිත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙන්ති. අථ සත්ථා ‘‘යො පන භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි…පෙ… සමණුද්දෙසොපි චෙ එවං වදෙය්‍යා’’තිආදිනා (පාචි. 418) නයෙන සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතීති.

Bāhusaccamahattaṃ là trạng thái lớn mạnh của sự đa văn. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh về đa văn, thì chừng đó các pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh. Nhưng khi đã đạt đến sự lớn mạnh về đa văn, bởi vì có những cá nhân, sau khi học một Nikāya, hai... cho đến... năm Nikāya, đã tự đề cao một cách không như lý, trộn lẫn hương vị với hương vị, và trình bày giáo pháp của bậc Đạo sư thành phi pháp và phi luật. Khi ấy, bậc Đạo sư chế định học giới theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘Vị tỳ khưu nào nói như vầy: “Theo như tôi hiểu giáo pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng...”... cho đến... dù là một vị sa-di nói như vậy...’

එවං භගවා ආසවට්ඨානීයානං ධම්මානං අනුප්පත්තිකාලඤ්ච උප්පත්තිකාලඤ්ච දස්සෙත්වා තස්මිං සමයෙ සබ්බසොපි තෙසං අභාවං දස්සෙන්තො ‘‘නිරබ්බුදො හි සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ නිරබ්බුදොති අබ්බුදවිරහිතො; අබ්බුදා වුච්චන්ති චොරා, නිච්චොරොති අත්ථො. චොරාති ච ඉමස්මිං අත්ථෙ දුස්සීලාව අධිප්පෙතා. තෙ හි අස්සමණාව හුත්වා සමණපටිඤ්ඤතාය පරෙසං පච්චයෙ චොරෙන්ති. තස්මා නිරබ්බුදොති නිච්චොරො, නිද්දුස්සීලොති වුත්තං හොති. නිරාදීනවොති නිරුපද්දවො නිරුපසග්ගො; දුස්සීලාදීනවරහිතොයෙවාති වුත්තං හොති. අපගතකාළකොති කාළකා වුච්චන්ති දුස්සීලායෙව; තෙ හි සුවණ්ණවණ්ණාපි සමානා කාළකධම්මයොගා කාළකාත්වෙව වෙදිතබ්බා. තෙසං අභාවා අපගතකාළකො[Pg.162]. අපහතකාළකොතිපි පාඨො. සුද්ධොති අපගතකාළකත්තායෙව සුද්ධො පරියොදාතො පභස්සරො. සාරෙ පතිට්ඨිතොති සාරො වුච්චන්ති සීල-සමාධි-පඤ්ඤාවිමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනගුණා, තස්මිං සාරෙ පතිට්ඨිතත්තා සාරෙ පතිට්ඨිතො.

Như vậy, đức Thế Tôn, sau khi chỉ ra thời không phát sanh và thời phát sanh của các pháp là trú xứ của lậu hoặc, vào lúc ấy, muốn chỉ ra sự không có mặt của chúng về mọi phương diện, đã nói câu bắt đầu bằng ‘nirabbudo hi sāriputtā’. Ở đó, nirabbudo là không có u bướu; u bướu được gọi là kẻ trộm, nghĩa là không có kẻ trộm. Và trong ý nghĩa này, kẻ trộm được ám chỉ chính là những người phá giới. Bởi vì họ, không phải là sa-môn, nhưng với danh nghĩa sa-môn, đã trộm các vật dụng của người khác. Do đó, nirabbudo được nói là không có kẻ trộm, không có người phá giới. Nirādīnavo là không có tai họa, không có nguy hiểm; được nói là không có sự nguy hại của việc phá giới. Apagatakāḷako: những người phá giới được gọi là kāḷakā (những kẻ đen tối); bởi vì họ, dù có nước da màu vàng, nhưng do liên hệ với các pháp đen tối (bất thiện), nên được biết là những kẻ đen tối. Do không có họ, nên (Tăng chúng) là apagatakāḷako (không có kẻ đen tối). Cũng có bản đọc là apahatakāḷako. Suddho: chính vì không có kẻ đen tối nên (Tăng chúng) trong sạch (suddho), thanh tịnh (pariyodāto), rực rỡ (pabhassaro). Sāre patiṭṭhito: cốt lõi (sāra) được gọi là các phẩm chất giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến; vì đã an trú trong cốt lõi ấy, nên (Tăng chúng) là sāre patiṭṭhito (an trú trong cốt lõi).

එවං සාරෙ පතිට්ඨිතභාවං වත්වා පුන සො චස්ස සාරෙ පතිට්ඨිතභාවො එවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ඉමෙසඤ්හි සාරිපුත්තාති ආදිමාහ. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා – යානිමානි වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං උපගතානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි, ඉමෙසං යො ගුණවසෙන පච්ඡිමකො සබ්බපරිත්තගුණො භික්ඛු, සො සොතාපන්නො. සොතාපන්නොති සොතං ආපන්නො; සොතොති ච මග්ගස්සෙතං අධිවචනං. සොතාපන්නොති තෙන සමන්නාගතස්ස පුග්ගලස්ස. යථාහ –

Sau khi nói về việc đã được an trú trong cốt lõi như thế, lại nữa, để chỉ ra rằng: “Việc đã được an trú trong cốt lõi của vị ấy nên được biết đến như thế này,” ngài đã nói câu bắt đầu là “imesañhi sāriputta.” Ở đây, đây là phần giải thích tóm tắt: Năm trăm vị tỳ khưu này, những vị đã đến an cư mùa mưa tại Verañjā, trong số các vị này, vị tỳ khưu nào là vị cuối cùng xét về phương diện phẩm hạnh, có phẩm hạnh ít nhất trong tất cả, vị ấy là bậc Dự lưu. Sotāpanno (Dự lưu) có nghĩa là đã đến dòng (sotaṃ āpanno); và soto (dòng) là tên gọi của đạo. Sotāpanno là tên gọi của người đã thành tựu đạo ấy. Như đã được nói rằng:

‘‘සොතො සොතොති හිදං, සාරිපුත්ත, වුච්චති; කතමො නු ඛො, සාරිපුත්ත, සොතොති? අයමෙව හි, භන්තෙ, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධී’’ති. ‘‘සොතාපන්නො සොතාපන්නොති හිදං, සාරිපුත්ත, වුච්චති; කතමො නු ඛො, සාරිපුත්ත, සොතාපන්නො’’ති? ‘‘යො හි, භන්තෙ, ඉමිනා අරියෙන අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන සමන්නාගතො, අයං වුච්චති – සොතාපන්නො. සොයමායස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො’’ති (සං. නි. 5.1001). ඉධ පන මග්ගෙන ඵලස්ස නාමං දින්නං. තස්මා ඵලට්ඨො ‘‘සොතාපන්නො’’ති වෙදිතබ්බො.

“Này Sāriputta, người ta nói rằng: ‘Dòng, dòng.’ Này Sāriputta, thế nào là dòng?” “Bạch Thế Tôn, chính là Bát Thánh Đạo này, tức là: Chánh kiến… cho đến… Chánh định.” “Này Sāriputta, người ta nói rằng: ‘Dự lưu, Dự lưu.’ Này Sāriputta, thế nào là bậc Dự lưu?” “Bạch Thế Tôn, vị nào đã thành tựu Bát Thánh Đạo này, vị ấy được gọi là bậc Dự lưu. Vị trưởng lão ấy có tên như vầy, có dòng họ như vầy.” (saṃ. ni. 5.1001). Tuy nhiên, ở đây, tên gọi của đạo được dùng cho quả. Do đó, người đã an trú trong quả nên được hiểu là “bậc Dự lưu.”

අවිනිපාතධම්මොති විනිපාතෙතීති විනිපාතො; නාස්ස විනිපාතො ධම්මොති අවිනිපාතධම්මො, න අත්තානං අපායෙසු විනිපාතනසභාවොති වුත්තං හොති. කස්මා? යෙ ධම්මා අපායගමනීයා, තෙසං පරික්ඛයා. විනිපතනං වා විනිපාතො, නාස්ස විනිපාතො ධම්මොති අවිනිපාතධම්මො, අපායෙසු විනිපාතනසභාවො අස්ස නත්ථීති වුත්තං හොති. සම්මත්තනියාමෙන මග්ගෙන නියතත්තා නියතො. සම්බොධි පරං අයනං පරා ගති අස්සාති සම්බොධිපරායණො. උපරි මග්ගත්තයං අවස්සං සම්පාපකොති අත්ථො. කස්මා? පටිලද්ධපඨමමග්ගත්තාති.

Về từ avinipātadhammo: vinipāteti (làm cho rơi rớt) nên gọi là vinipāto (sự rơi rớt). Vị ấy không có pháp rơi rớt (na assa vinipāto dhammo) nên gọi là avinipātadhammo (người có pháp không rơi rớt); điều này có nghĩa là không có bản chất làm cho tự mình rơi rớt vào các cõi khổ. Tại sao? Vì đã đoạn tận các pháp đưa đến cõi khổ. Hoặc, vinipatanaṃ (sự rơi rớt) là vinipāto. Vị ấy không có pháp rơi rớt (na assa vinipāto dhammo) nên gọi là avinipātadhammo; điều này có nghĩa là vị ấy không có bản chất rơi rớt vào các cõi khổ. Niyato (chắc chắn) vì đã được xác định bởi đạo với sự chắc chắn đúng đắn. Sambodhiparāyaṇo (hướng đến giác ngộ) là người có sự giác ngộ là đích đến tối hậu, là cảnh giới tối hậu. Nghĩa là, vị ấy chắc chắn sẽ đạt được ba đạo ở bậc trên. Tại sao? Vì đã đắc được đạo đầu tiên.

විනයපඤ්ඤත්තියාචනකථා නිට්ඨිතා.

Dứt lời về việc thỉnh cầu chế định Giới luật.

බුද්ධාචිණ්ණකථා

Lời về thường lệ của chư Phật

22. එවං ධම්මසෙනාපතිං සඤ්ඤාපෙත්වා වෙරඤ්ජායං තං වස්සාවාසං වීතිනාමෙත්වා වුත්ථවස්සො මහාපවාරණාය පවාරෙත්වා අථ ඛො භගවා [Pg.163] ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි. ආමන්තෙසීති ආලපි අභාසි සම්බොධෙසි. කින්ති? ආචිණ්ණං ඛො පනෙතන්ති එවමාදි. ආචිණ්ණන්ති චරිතං වත්තං අනුධම්මතා. තං ඛො පනෙතං ආචිණ්ණං දුවිධං හොති – බුද්ධාචිණ්ණං, සාවකාචිණ්ණන්ති. කතමං බුද්ධාචිණ්ණං? ඉදං තාව එකං – යෙහි නිමන්තිතා වස්සං වසන්ති, න තෙ අනපලොකෙත්වා අනාපුච්ඡිත්වා ජනපදචාරිකං පක්කමන්ති. සාවකා පන අපලොකෙත්වා වා අනපලොකෙත්වා වා යථාසුඛං පක්කමන්ති.

22. Sau khi đã làm cho vị Tướng quân Chánh pháp hiểu rõ như vậy, đã trải qua mùa an cư mưa tại Verañjā, sau khi đã an cư xong và đã làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, bấy giờ Thế Tôn gọi Trưởng lão Ānanda. Āmantesi có nghĩa là đã gọi, đã nói, đã làm cho hiểu rõ. Như thế nào? Ngài gọi bằng câu bắt đầu là “Āciṇṇaṃ kho panetaṃ.” Āciṇṇaṃ có nghĩa là sự thực hành, là bổn phận, là sự thuận theo pháp. Và thường lệ ấy có hai loại: thường lệ của chư Phật và thường lệ của các vị Thinh văn. Thế nào là thường lệ của chư Phật? Trước hết, đây là một loại: Các ngài an cư mùa mưa do những người nào thỉnh mời thì không ra đi du hành trong xứ mà không báo cho họ biết, không xin phép họ. Còn các vị Thinh văn thì ra đi tùy thích, dù có báo hay không báo.

අපරම්පි බුද්ධාචිණ්ණං – වුත්ථවස්සා පවාරෙත්වා ජනසඞ්ගහත්ථාය ජනපදචාරිකං පක්කමන්තියෙව. ජනපදචාරිකං චරන්තා ච මහාමණ්ඩලං මජ්ඣිමමණ්ඩලං අන්තිමමණ්ඩලන්ති ඉමෙසං තිණ්ණං මණ්ඩලානං අඤ්ඤතරස්මිං මණ්ඩලෙ චරන්ති. තත්ථ මහාමණ්ඩලං නවයොජනසතිකං, මජ්ඣිමමණ්ඩලං ඡයොජනසතිකං, අන්තිමමණ්ඩලං තියොජනසතිකං. යදා මහාමණ්ඩලෙ චාරිකං චරිතුකාමා හොන්ති, තදා මහාපවාරණාය පවාරෙත්වා පාටිපදදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා ගාමනිගමාදීසු මහාජනං ආමිසපටිග්ගහෙන අනුග්ගණ්හන්තා ධම්මදානෙන චස්ස විවට්ටුපනිස්සිතං කුසලං වඩ්ඪෙන්තා නවහි මාසෙහි ජනපදචාරිකං පරියොසාපෙන්ති. සචෙ පන අන්තොවස්සෙ භික්ඛූනං සමථවිපස්සනා තරුණා හොන්ති, මහාපවාරණාය අප්පවාරෙත්වා පවාරණාසඞ්ගහං දත්වා කත්තිකපුණ්ණමායං පවාරෙත්වා මාගසිරස්ස පඨමදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා වුත්තනයෙනෙව මජ්ඣිමමණ්ඩලෙ අට්ඨහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙන්ති. සචෙ පන නෙසං වුත්ථවස්සානං අපරිපාකින්ද්‍රියා වෙනෙය්‍යසත්තා හොන්ති, තෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකං ආගමෙන්තා මාගසිරමාසම්පි තත්ථෙව වසිත්වා ඵුස්සමාසස්ස පඨමදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා වුත්තනයෙනෙව අන්තිමමණ්ඩලෙ සත්තහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙන්ති. තෙසු ච මණ්ඩලෙසු යත්ථ කත්ථචි විචරන්තාපි තෙ තෙ සත්තෙ කිලෙසෙහි වියොජෙන්තා සොතාපත්තිඵලාදීහි පයොජෙන්තා වෙනෙය්‍යවසෙනෙව නානාවණ්ණානි පුප්ඵානි ඔචිනන්තා විය චරන්ති.

Một thường lệ khác của chư Phật: Sau khi đã an cư và làm lễ Tự tứ, các ngài chắc chắn ra đi du hành trong xứ vì mục đích tế độ quần chúng. Và khi du hành trong xứ, các ngài du hành trong một trong ba khu vực này: đại khu, trung khu, và tiểu khu. Trong đó, đại khu là chín trăm do-tuần, trung khu là sáu trăm do-tuần, tiểu khu là ba trăm do-tuần. Khi các ngài muốn du hành trong đại khu, lúc ấy, sau khi làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, vào ngày mồng một, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và trong các làng, thị trấn, v.v., vừa tế độ đại chúng bằng cách thọ nhận vật thực, vừa làm tăng trưởng thiện pháp hướng đến giải thoát của họ bằng pháp thí, các ngài hoàn tất chuyến du hành trong xứ trong chín tháng. Nhưng nếu trong mùa an cư, pháp hành chỉ và quán của các vị tỳ khưu còn non yếu, các ngài không làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, mà ban cho sự nhiếp thọ Tự tứ, rồi làm lễ Tự tứ vào ngày rằm tháng Kattika, và vào ngày mồng một tháng Māgasira, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và theo cách đã nói, hoàn tất chuyến du hành trong trung khu trong tám tháng. Nhưng nếu các chúng sanh cần được giáo hóa của các ngài, những người đã an cư, có các căn chưa thuần thục, thì trong khi chờ đợi các căn của họ thuần thục, các ngài ở lại ngay tại nơi đó cả tháng Māgasira, rồi vào ngày mồng một tháng Phussa, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và theo cách đã nói, hoàn tất chuyến du hành trong tiểu khu trong bảy tháng. Và khi du hành ở bất cứ nơi nào trong các khu vực ấy, các ngài đi lại như người hái những bông hoa nhiều màu sắc, bằng cách tách rời các chúng sanh ấy khỏi các phiền não và kết hợp họ với các quả vị như Dự lưu, v.v., chỉ tùy theo khả năng của chúng sanh cần được giáo hóa.

අපරම්පි බුද්ධානං ආචිණ්ණං – දෙවසිකං පච්චූසසමයෙ සන්තං සුඛං නිබ්බානාරම්මණං කත්වා ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං, ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨහිත්වා දෙවසිකං මහාකරුණාසමාපත්තියා සමාපජ්ජනං, තතො වුට්ඨහිත්වා දසසහස්සචක්කවාළෙ බොධනෙය්‍යසත්තසමවලොකනං.

Một thường lệ khác của chư Phật: Hằng ngày, vào lúc rạng đông, nhập Thánh quả định, lấy Niết-bàn an tịnh, an lạc làm đối tượng; sau khi xuất khỏi Thánh quả định, hằng ngày nhập Đại bi định; sau khi xuất khỏi định ấy, quán xét các chúng sanh có thể giác ngộ trong mười ngàn thế giới.

අපරම්පි [Pg.164] බුද්ධානං ආචිණ්ණං – ආගන්තුකෙහි සද්ධිං පඨමතරං පටිසන්ථාරකරණං, අට්ඨුප්පත්තිවසෙන ධම්මදෙසනා, ඔතිණ්ණෙ දොසෙ සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනන්ති ඉදං බුද්ධාචිණ්ණං.

Một thường lệ khác của chư Phật: Trước hết là chào hỏi thân mật với các vị khách mới đến; thuyết pháp tùy theo sự việc phát sinh; chế định học giới khi có lỗi lầm xảy ra. Đây là thường lệ của chư Phật.

කතමං සාවකාචිණ්ණං? බුද්ධස්ස භගවතො කාලෙ ද්වික්ඛත්තුං සන්නිපාතො පුරෙ වස්සූපනායිකාය ච කම්මට්ඨානග්ගහණත්ථං, වුත්ථවස්සානඤ්ච අධිගතගුණාරොචනත්ථං උපරි කම්මට්ඨානග්ගහණත්ථඤ්ච. ඉදං සාවකාචිණ්ණං. ඉධ පන බුද්ධාචිණ්ණං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං, ආනන්ද, තථාගතාන’’න්ති.

Thế nào là thường lệ của các vị Thinh văn? Vào thời của Đức Phật, Thế Tôn, có hai lần tụ họp: một lần trước ngày nhập hạ để nhận đề mục thiền định, và một lần sau khi đã an cư xong để trình bày về các phẩm chất đã chứng đắc và để nhận đề mục thiền định ở bậc cao hơn. Đây là thường lệ của các vị Thinh văn. Nhưng ở đây, để chỉ ra thường lệ của chư Phật, ngài đã nói: “Này Ānanda, đây là thường lệ của các đấng Như Lai.”

ආයාමාති ආගච්ඡ යාම. අපලොකෙස්සාමාති චාරිකං චරණත්ථාය ආපුච්ඡිස්සාම. එවන්ති සම්පටිච්ඡනත්ථෙ නිපාතො. භන්තෙති ගාරවාධිවචනමෙතං; සත්ථුනො පටිවචනදානන්තිපි වට්ටති. භගවතො පච්චස්සොසීති භගවතො වචනං පටිඅස්සොසි, අභිමුඛො හුත්වා සුණි සම්පටිච්ඡි. එවන්ති ඉමිනා වචනෙන පටිග්ගහෙසීති වුත්තං හොති.

(Câu) Āyāmāti (có nghĩa là) āgaccha yāma (hãy đến, chúng ta hãy đi). (Câu) Apalokessāmāti (có nghĩa là) cārikaṃ caraṇatthāya āpucchissāma (chúng con sẽ xin phép để đi du hành). (Từ) Evanti là một bất biến từ (nipāto) có nghĩa là chấp thuận (sampaṭicchanatthe). (Từ) Bhanteti là một từ chỉ sự tôn kính (gāravādhivacanametaṃ); cũng hợp lẽ khi nói là lời đáp lại đối với bậc Đạo Sư (satthuno paṭivacanadānam). (Câu) Bhagavato paccassosīti (có nghĩa là) đã lắng nghe lời của đức Thế Tôn (bhagavato vacanaṃ paṭiassosi), đã hướng về Ngài và lắng nghe (abhimukho hutvā suṇi), đã chấp thuận (sampaṭicchi). (Nghĩa là) được nói rằng đã chấp nhận bằng lời nói ‘evaṃ’ này.

අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වාති ඉධ පුබ්බණ්හසමයන්ති වා සායන්හසමයන්ති වා න වුත්තං. එවං සන්තෙපි භගවා කතභත්තකිච්චො මජ්ඣන්හිකං වීතිනාමෙත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං පච්ඡාසමණං කත්වා නගරද්වාරතො පට්ඨාය නගරවීථියො සුවණ්ණරසපිඤ්ජරාහි රංසීහි සමුජ්ජොතයමානො යෙන වෙරඤ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි. ඝරද්වාරෙ ඨිතමත්තමෙව චස්ස භගවන්තං දිස්වා පරිජනො ආරොචෙසි. බ්‍රාහ්මණො සතිං පටිලභිත්වා සංවෙගජාතො සහසා වුට්ඨාය මහාරහං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා භගවන්තං පච්චුග්ගම්ම ‘‘ඉතො, භගවා, උපසඞ්කමතූ’’ති ආහ. භගවා උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපනිසීදිතුකාමො අත්තනා ඨිතපදෙසතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. ඉතො පරං උත්තානත්ථමෙව.

Ở đây, trong câu ‘Atha kho bhagavā nivāsetvā’ (Rồi thì, đức Thế Tôn, sau khi đã đắp y), không có nói là vào buổi sáng (pubbaṇhasamayam) hay vào buổi chiều (sāyanhasamayam). Dầu là vậy, đức Thế Tôn, sau khi đã thọ thực xong (katabhattakicco), sau khi đã trải qua buổi trưa (majjhanhikaṃ vītināmetvā), đã đi cùng với Tôn giả Ānanda với vai trò là vị sa-môn đi hầu phía sau (pacchāsamaṇaṃ katvā), bắt đầu từ cổng thành (nagaradvārato paṭṭhāya), trong khi đang chiếu sáng các con đường trong thành phố (nagaravīthiyo samujjotayamāno) bằng những tia hào quang (raṃsīhi) màu vàng óng như dòng vàng lỏng (suvaṇṇarasapiñjarāhi), đã đi đến (upasaṅkami) nơi (yena) có tư gia (nivesanaṃ) của bà-la-môn Verañja (verañjassa brāhmaṇassa). Và gia nhân của vị ấy (assa parijano), sau khi thấy (disvā) đức Thế Tôn (bhagavantaṃ) chỉ vừa mới đứng (ṭhitamattameva) ở cửa nhà (gharadvāre), đã báo tin. Vị bà-la-môn, sau khi phục hồi lại chánh niệm (satiṃ paṭilabhitvā), sanh lòng cảm động (saṃvegajāto), đã vội vàng đứng dậy (sahasā vuṭṭhāya), sau khi cho soạn một chỗ ngồi xứng đáng (mahārahaṃ āsanaṃ paññapetvā), sau khi đi ra đón đức Thế Tôn (bhagavantaṃ paccuggamma), đã nói rằng: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài đến đây.” Đức Thế Tôn, sau khi đi đến (upasaṅkamitvā), đã ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn (paññatte āsane nisīdi). Rồi thì, bà-la-môn Verañja, với ý muốn ngồi gần đức Thế Tôn (upanisīditukāmo), từ chỗ mình đang đứng (attanā ṭhitapadesato) đã đi đến nơi đức Thế Tôn đang ở (yena bhagavā tenupasaṅkami). Từ đây trở đi, ý nghĩa đã rõ ràng.

යං පන බ්‍රාහ්මණො ආහ – ‘‘අපිච යො දෙය්‍යධම්මො, සො න දින්නො’’ති. තත්‍රායමධිප්පායො – මයා නිමන්තිතානං වස්සංවුත්ථානං තුම්හාකං තෙමාසං දිවසෙ දිවසෙ පාතො යාගුඛජ්ජකං, මජ්ඣන්හිකෙ ඛාදනීයභොජනීයං, සායන්හෙ අනෙකවිධ පානවිකති ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජාසක්කාරොති එවමාදිකො යො දෙය්‍යධම්මො දාතබ්බො අස්ස, සො න දින්නොති. තඤ්ච ඛො නො අසන්තන්ති එත්ථ පන ලිඞ්ගවිපල්ලාසො වෙදිතබ්බො. සො ච ඛො දෙය්‍යධම්මො අම්හාකං නො අසන්තොති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො. අථ [Pg.165] වා යං දානවත්ථුං මයං තුම්හාකං දදෙය්‍යාම, තඤ්ච ඛො නො අසන්තන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Về điều mà vị bà-la-môn đã nói: ‘apica yo deyyadhammo, so na dinno’ (Vả lại, vật đáng thí nào, vật ấy đã không được dâng cúng). Ở đây, chủ ý là như vầy: Đối với các Ngài, những vị đã được con thỉnh mời và đã an cư mùa mưa, vật đáng thí (deyyadhammo) nào đáng lẽ phải được dâng cúng (dātabbo assa) trong suốt ba tháng (temāsaṃ), mỗi ngày (divase divase) – vào buổi sáng là cháo và vật thực cứng (pāto yāgukhajjakaṃ), vào buổi trưa là vật thực để nhai và vật thực để ăn (majjhanhike khādanīyabhojanīyaṃ), vào buổi chiều là sự cúng dường và tôn trọng (pūjāsakkāro) bằng nhiều loại thức uống, hương, hoa, v.v... (sāyanhe anekavidha pānavikati gandhapupphādīhi) – vật ấy (so) đã không được dâng cúng (na dinno). Còn ở đây, trong câu ‘Tañca kho no asantam’ (Và điều ấy không phải là không có đối với chúng tôi), nên hiểu là có sự chuyển đổi về giống (liṅgavipallāso). Ý nghĩa ở đây là: ‘So ca kho deyyadhammo amhākaṃ no asanto’ (Và vật đáng thí ấy không phải là không có đối với chúng tôi). Hoặc là, nên hiểu ý nghĩa ở đây như vầy: ‘yaṃ dānavatthuṃ mayaṃ tumhākaṃ dadeyyāma, tañca kho no asantaṃ’ (Vật thí nào mà chúng tôi có thể dâng cúng đến các Ngài, vật ấy không phải là không có).

නොපි අදාතුකම්‍යතාති අදාතුකාමතාපි නො නත්ථි, යථා පහූතවිත්තූපකරණානං මච්ඡරීනං. තං කුතෙත්ථ ලබ්භා බහුකිච්චා ඝරාවාසාති තත්‍රායං යොජනා – යස්මා බහුකිච්චා ඝරාවාසා, තස්මා එත්ථ සන්තෙපි දෙය්‍යධම්මෙ දාතුකම්‍යතාය ච තං කුතො ලබ්භා කුතො තං සක්කා ලද්ධුං, යං මයං තුම්හාකං දෙය්‍යධම්මං දදෙය්‍යාමාති ඝරාවාසං ගරහන්තො ආහ. සො කිර මාරෙන ආවට්ටිතභාවං න ජානාති, ‘‘ඝරාවාසපලිබොධෙන මෙ සතිසම්මොසො ජාතො’’ති මඤ්ඤි, තස්මා එවමාහ. අපිච – තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ඉමස්මිං තෙමාසබ්භන්තරෙ යමහං තුම්හාකං දදෙය්‍යං, තං කුතො ලබ්භා? බහුකිච්චා හි ඝරාවාසාති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

(Câu) ‘Nopi adātukamyatā’ (cũng không phải là không muốn cho) có nghĩa là: chúng tôi cũng không có (no natthi) sự không muốn cho (adātukāmatāpi), giống như những người keo kiệt (maccharīnaṃ) có nhiều của cải và tài sản (pahūtavittūpakaraṇānaṃ). Trong câu ‘Taṃ kutettha labbhā bahukiccā gharāvāsā’ (Làm sao có được điều ấy ở đây, đời sống tại gia có nhiều công việc), sự sắp xếp (câu cú) là như vầy: Bởi vì (yasmā) đời sống tại gia có nhiều công việc (bahukiccā gharāvāsā), do đó (tasmā), ở đây (ettha), dầu cho có vật đáng thí (santepi deyyadhamme) và có lòng muốn cho (dātukamyatāya ca), làm sao có được (kuto labbhā), làm sao có thể có được (kuto taṃ sakkā laddhuṃ) điều ấy (taṃ), tức là vật đáng thí (deyyadhammaṃ) mà chúng tôi (mayaṃ) có thể dâng cúng (dadeyyāma) đến các Ngài (tumhākaṃ)? – (ông ta) đã nói như vậy trong khi chê trách đời sống tại gia (gharāvāsaṃ garahanto āha). Tương truyền rằng, vị ấy đã không biết (na jānāti kira) tình trạng bị Ma vương chi phối (mārena āvaṭṭitabhāvaṃ), ông ta đã nghĩ rằng (maññi): “Sự thất niệm của ta (me satisammoso) đã sanh khởi (jāto) do vì sự trở ngại của đời sống tại gia (gharāvāsapalibodhena),” do đó đã nói như vậy. Hơn nữa, trong câu ‘taṃ kutettha labbhā’ (làm sao có được điều ấy ở đây?), nên hiểu sự sắp xếp (câu cú) ở đây như vầy: Trong khoảng ba tháng này (imasmiṃ temāsabbhantare), vật mà tôi (ahaṃ) có thể dâng cúng (dadeyyaṃ) đến các Ngài (tumhākaṃ), làm sao có được vật ấy (taṃ kuto labbhā)? Vì rằng (hi) đời sống tại gia có nhiều công việc (bahukiccā gharāvāsā).

අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘යංනූනාහං යං මෙ තීහි මාසෙහි දාතබ්බං සියා, තං සබ්බං එකදිවසෙනෙව දදෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා අධිවාසෙතු මෙ භවං ගොතමොතිආදිමාහ. තත්ථ ස්වාතනායාති යං මෙ තුම්හෙසු සක්කාරං කරොතො ස්වෙ භවිස්සති පුඤ්ඤඤ්චෙව පීතිපාමොජ්ජඤ්ච, තදත්ථාය. අථ තථාගතො ‘‘සචෙ අහං නාධිවාසෙය්‍යං, ‘අයං තෙමාසං කිඤ්චි අලද්ධා කුපිතො මඤ්ඤෙ, තෙන මෙ යාචියමානො එකභත්තම්පි න පටිග්ගණ්හාති, නත්ථි ඉමස්මිං අධිවාසනඛන්ති, අසබ්බඤ්ඤූ අය’න්ති එවං බ්‍රාහ්මණො ච වෙරඤ්ජාවාසිනො ච ගරහිත්වා බහුං අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යුං, තං තෙසං මා අහොසී’’ති තෙසං අනුකම්පාය අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

Khi ấy, vị bà-la-môn, sau khi suy nghĩ: “Chắc chắn rằng, ta nên dâng cúng (dadeyyaṃ) chỉ trong một ngày (ekadivaseneva) tất cả những gì (taṃ sabbaṃ) đáng lẽ phải được ta dâng cúng (me dātabbaṃ siyā) trong ba tháng (tīhi māsehi),” đã nói câu bắt đầu bằng ‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo’ (Xin Tôn giả Gotama hãy nhận lời của con). Ở đó, (từ) ‘svātanāya’ (cho ngày mai) có nghĩa là: vì lợi ích của (tadatthāya) phước báu (puññañceva) và hỷ lạc (pītipāmojjañca) sẽ có (bhavissati) cho con (me) vào ngày mai (sve) khi thực hiện sự cúng dường (sakkāraṃ karoto) đến các Ngài (tumhesu). Khi ấy, đức Như Lai, do lòng bi mẫn đối với họ (tesaṃ anukampāya), đã nhận lời (adhivāsesi), (với suy nghĩ rằng): “Nếu ta không nhận lời, vị bà-la-môn và các cư dân ở Verañjā sẽ chê trách rằng: ‘Vị này, do không nhận được gì trong ba tháng, có lẽ đã tức giận. Do đó, dầu được ta thỉnh mời, vị ấy cũng không nhận dù chỉ một bữa ăn. Nơi vị này không có sự kham nhẫn trong việc nhận lời. Vị này không phải là bậc Toàn Tri,’ và sẽ tạo ra nhiều điều bất thiện. Mong rằng điều ấy sẽ không xảy ra cho họ.” Do đó, đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng.

අධිවාසෙත්වා ච අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජං බ්‍රාහ්මණං ‘‘අලං ඝරාවාසපලිබොධචින්තායා’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා තඞ්ඛණානුරූපාය ධම්මියා කථාය දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකං අත්ථං සන්දස්සෙත්වා කුසලෙ ධම්මෙ සමාදපෙත්වා ගණ්හාපෙත්වා තත්ථ ච නං සමුත්තෙජෙත්වා සඋස්සාහං කත්වා තාය සඋස්සාහතාය අඤ්ඤෙහි ච විජ්ජමානගුණෙහි සම්පහංසෙත්වා ධම්මරතනවස්සං වස්සෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. පක්කන්තෙ ච පන භගවති වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො පුත්තදාරං ආමන්තෙසි – ‘‘මයං, භණෙ, භගවන්තං තෙමාසං නිමන්තෙත්වා එකදිවසං එකභත්තම්පි නාදම්හ. හන්ද, දානි තථා දානං පටියාදෙථ යථා තෙමාසිකොපි දෙය්‍යධම්මො ස්වෙ එකදිවසෙනෙව [Pg.166] දාතුං සක්කා හොතී’’ති. තතො පණීතං දානං පටියාදාපෙත්වා යං දිවසං භගවා නිමන්තිතො, තස්සා රත්තියා අච්චයෙන ආසනට්ඨානං අලඞ්කාරාපෙත්වා මහාරහානි ආසනානි පඤ්ඤපෙත්වා ගන්ධධූමවාසකුසුමවිචිත්‍රං මහාපූජං සජ්ජෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන…පෙ… නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.

Và sau khi đã nhận lời, khi ấy đức Thế Tôn, sau khi đã làm cho bà-la-môn Verañja hiểu rằng: “Thôi đủ rồi với sự suy tư về trở ngại của đời sống tại gia,” sau khi đã chỉ rõ (sandassetvā) lợi ích trong hiện tại và trong tương lai (diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ) bằng bài pháp thoại (dhammiyā kathāya) thích hợp với thời điểm ấy (taṅkhaṇānurūpāya), sau khi đã khiến ông ta tiếp nhận (samādapetvā) và nắm giữ (gaṇhāpetvā) các thiện pháp (kusale dhamme), và sau khi đã khích lệ (samuttejetvā) ông ta ở trong đó, sau khi đã làm cho ông ta trở nên nhiệt tâm (saussāhaṃ katvā), sau khi đã làm cho ông ta phấn khởi (sampahaṃsetvā) bằng sự nhiệt tâm ấy và bằng các đức tính hiện có khác (aññehi ca vijjamānaguṇehi), sau khi đã làm mưa pháp bảo (dhammaratanavassaṃ vassetvā), đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra về (uṭṭhāyāsanā pakkāmi). Và khi đức Thế Tôn đã ra về, bà-la-môn Verañja đã gọi vợ con và nói rằng: “Này các con, chúng ta, sau khi đã thỉnh mời đức Thế Tôn trong ba tháng, đã không dâng cúng dù chỉ một bữa ăn trong một ngày. Nào, bây giờ hãy chuẩn bị vật thực cúng dường theo cách mà vật đáng thí của ba tháng cũng có thể được dâng cúng vào ngày mai chỉ trong một ngày.” Sau đó, sau khi cho chuẩn bị vật thực cúng dường hảo hạng, vào ngày mà đức Thế Tôn được thỉnh mời, sau khi đêm ấy đã trôi qua, ông đã cho trang hoàng nơi ngồi, cho soạn những chỗ ngồi xứng đáng, cho chuẩn bị lễ vật cúng dường trọng thể được trang hoàng với hương, khói, hương liệu, và hoa, và đã cho người báo thời gian đến đức Thế Tôn. Do đó, đã được nói rằng: ‘Atha kho verañjo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena…pe… niṭṭhitaṃ bhattaṃ’ (Rồi thì, bà-la-môn Verañja, sau khi đêm ấy đã trôi qua... vật thực đã được chuẩn bị xong).

23. භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තත්ථ අගමාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා…පෙ… නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝන්ති බුද්ධප්පමුඛන්ති බුද්ධපරිණායකං; බුද්ධං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා නිසින්නන්ති වුත්තං හොති. පණීතෙනාති උත්තමෙන. සහත්ථාති සහත්ථෙන. සන්තප්පෙත්වාති සුට්ඨු තප්පෙත්වා, පරිපුණ්ණං සුහිතං යාවදත්ථං කත්වා. සම්පවාරෙත්වාති සුට්ඨු පවාරෙත්වා ‘අල’න්ති හත්ථසඤ්ඤාය මුඛසඤ්ඤාය වචීභෙදෙන ච පටික්ඛිපාපෙත්වා. භුත්තාවින්ති භුත්තවන්තං. ඔනීතපත්තපාණින්ති පත්තතො ඔනීතපාණිං; අපනීතහත්ථන්ති වුත්තං හොති. තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසීති තිචීවරං භගවතො අදාසි. ඉදං පන වොහාරවචනමත්තං හොති ‘‘තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසී’’ති, තස්මිඤ්ච තිචීවරෙ එකමෙකො සාටකො සහස්සං අග්ඝති. ඉති බ්‍රාහ්මණො භගවතො තිසහස්සග්ඝනකං තිචීවරමදාසි උත්තමං කාසිකවත්ථසදිසං. එකමෙකඤ්ච භික්ඛුං එකමෙකෙන දුස්සයුගෙනාති එකමෙකෙන දුස්සයුගළෙන. තත්‍ර එකසාටකො පඤ්චසතානි අග්ඝති. එවං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්චසතසහස්සග්ඝනකානි දුස්සානි අදාසි. බ්‍රාහ්මණො එත්තකම්පි දත්වා අතුට්ඨො පුන සත්තට්ඨසහස්සග්ඝනකෙ අනෙකරත්තකම්බලෙ ච පට්ටුණ්ණපත්තපටෙ ච ඵාලෙත්වා ඵාලෙත්වා ආයොගඅංසබද්ධකකායබන්ධනපරිස්සාවනාදීනං අත්ථාය අදාසි. සතපාකසහස්සපාකානඤ්ච භෙසජ්ජතෙලානං තුම්බානි පූරෙත්වා එකමෙකස්ස භික්ඛුනො අබ්භඤ්ජනත්ථාය සහස්සග්ඝනකං තෙලමදාසි. කිං බහුනා, චතූසු පච්චයෙසු න කොචි පරික්ඛාරො සමණපරිභොගො අදින්නො නාම අහොසි. පාළියං පන චීවරමත්තමෙව වුත්තං.

23. Đức Thế Tôn, được Tăng chúng tỳ khưu vây quanh, đã đi đến nơi ấy. Do đó, đã được nói rằng: “Bấy giờ, đức Thế Tôn … đã ngồi xuống cùng với Tăng chúng tỳ khưu.” Bấy giờ, Bà-la-môn Verañja (đã thỉnh mời) Tăng chúng tỳ khưu với đức Phật là vị đứng đầu. (Từ) buddhappamukhaṃ có nghĩa là với đức Phật là vị lãnh đạo; được nói rằng (Tăng chúng) đã ngồi xuống, lấy đức Phật làm vị trưởng lão của Tăng đoàn. (Từ) paṇītena (với vật thực hảo hạng) có nghĩa là với vật thực tốt nhất. (Từ) sahatthā (tự tay) có nghĩa là bằng chính tay mình. (Từ) santappetvā (sau khi làm cho thỏa thích) có nghĩa là sau khi làm cho hài lòng một cách tốt đẹp, sau khi làm cho đầy đủ, no đủ, theo như ý muốn. (Từ) sampavāretvā (sau khi thỉnh mời) có nghĩa là sau khi thỉnh mời một cách tốt đẹp, sau khi làm cho từ chối bằng dấu hiệu tay, dấu hiệu mặt, và bằng lời nói rằng ‘đủ rồi’. (Từ) bhuttāviṃ (người đã dùng bữa) có nghĩa là người đã dùng bữa xong. (Từ) onītapattapāṇiṃ (người đã rút tay ra khỏi bát) có nghĩa là người có tay đã được rút ra khỏi bát; được nói rằng “người có tay đã được lấy đi”. (Câu) ticīvarena acchādesi (đã khoác lên người tam y) có nghĩa là đã dâng tam y lên đức Thế Tôn. Tuy nhiên, câu “đã khoác lên người tam y” này chỉ là cách nói thông thường, và trong bộ tam y ấy, mỗi tấm vải trị giá một ngàn. Như vậy, vị Bà-la-môn đã dâng lên đức Thế Tôn bộ tam y trị giá ba ngàn, loại hảo hạng, giống như vải xứ Kāsi. Và (đã dâng) cho mỗi vị tỳ khưu một cặp y, tức là mỗi cặp vải. Ở đó, một tấm vải trị giá năm trăm. Như vậy, (vị ấy) đã dâng cho năm trăm vị tỳ khưu những tấm vải trị giá năm trăm ngàn. Vị Bà-la-môn, sau khi dâng cúng chừng ấy vẫn chưa hài lòng, lại cho xé nhỏ những tấm chăn len màu đỏ trị giá bảy, tám ngàn và những tấm vải lụa, vải bông để làm các vật dụng như dây āyoga, dây đeo vai, dây thắt lưng, đồ lọc nước, v.v., rồi dâng cúng. Và (vị ấy) đã đổ đầy các bầu da bằng các loại dầu thuốc được nấu một trăm lần, một ngàn lần, rồi dâng cúng dầu trị giá một ngàn cho mỗi vị tỳ khưu để xoa bóp. Nói nhiều làm gì, trong bốn món vật dụng, không có một vật dụng nào của sa-môn mà không được dâng cúng. Tuy nhiên, trong kinh Pāli, chỉ có y phục là được đề cập đến.

එවං මහායාගං යජිත්වා සපුත්තදාරං වන්දිත්වා නිසින්නං අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජං බ්‍රාහ්මණං තෙමාසං මාරාවට්ටනෙන ධම්මසවනාමතරසපරිභොගපරිහීනං එකදිවසෙනෙව ධම්මාමතවස්සං වස්සෙත්වා පුරිපුණ්ණසඞ්කප්පං කුරුමානො ධම්මියා [Pg.167] කථාය සන්දස්සෙත්වා…පෙ… උට්ඨායාසනා පක්කාමි. බ්‍රාහ්මණොපි සපුත්තදාරො භගවන්තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා ‘‘පුනපි, භන්තෙ, අම්හාකං අනුග්ගහං කරෙය්‍යාථා’’ති එවමාදීනි වදන්තො අනුබන්ධිත්වා අස්සූනි පවත්තයමානො නිවත්ති.

Sau khi thực hiện cuộc đại cúng dường như vậy, (vị Bà-la-môn) cùng với vợ con đảnh lễ và ngồi xuống. Bấy giờ, đức Thế Tôn, đối với Bà-la-môn Verañja, người đã bị thiếu thốn việc hưởng dụng hương vị bất tử của việc nghe Pháp trong ba tháng do sự quấy nhiễu của Ma vương, đã làm cho cơn mưa Pháp bất tử tuôn xuống chỉ trong một ngày, làm cho ý nguyện của ông được viên mãn, đã chỉ dạy bằng một bài pháp thoại... (v.v.)... đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi. Vị Bà-la-môn cũng vậy, cùng với vợ con, đã đảnh lễ đức Thế Tôn và Tăng chúng tỳ khưu, nói những lời như: “Bạch ngài, xin ngài hãy lại bi mẫn đến chúng con,” rồi đi theo tiễn, nước mắt tuôn rơi, và quay trở về.

අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජායං යථාභිරන්තං විහරිත්වාති යථාජ්ඣාසයං යථාරුචිතං වාසං වසිත්වා වෙරඤ්ජාය නික්ඛමිත්වා මහාමණ්ඩලෙ චාරිකාය චරණකාලෙ ගන්තබ්බං බුද්ධවීථි පහාය දුබ්භික්ඛදොසෙන කිලන්තං භික්ඛුසඞ්ඝං උජුනාව මග්ගෙන ගහෙත්වා ගන්තුකාමො සොරෙය්‍යාදීනි අනුපගම්ම පයාගපතිට්ඨානං ගන්ත්වා තත්ථ ගඞ්ගං නදිං උත්තරිත්වා යෙන බාරාණසී තදවසරි. තෙන අවසරි තදවසරි. තත්‍රාපි යථාජ්ඣාසයං විහරිත්වා වෙසාලිං අගමාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුපගම්ම සොරෙය්‍යං…පෙ… වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලාය’’න්ති.

“Bấy giờ, đức Thế Tôn, sau khi đã an trú ở Verañjā tùy thích” có nghĩa là sau khi đã an trú theo ý muốn, theo sở thích. Sau khi rời khỏi Verañjā, trong khi du hành ở vùng Mahāmaṇḍala, ngài đã từ bỏ con đường chính mà chư Phật thường đi, và vì muốn dẫn dắt Tăng chúng tỳ khưu, những người đã mệt mỏi vì nạn đói, đi theo con đường thẳng, ngài đã không đi đến các nơi như Soreyya, mà đi đến bến đò Payāga. Tại đó, ngài đã vượt qua sông Gaṅgā và đi đến Bārāṇasī theo con đường (cần đi). Do đó, (từ) avasari trở thành tadavasari. Tại đó cũng vậy, sau khi an trú tùy theo ý muốn, ngài đã đi đến Vesāli. Do đó, đã được nói rằng: “Không đi đến Soreyya … (v.v.) … ngài an trú tại Vesāli, trong Đại Lâm, tại Trùng Các Giảng Đường.”

බුද්ධාචිණ්ණකථා නිට්ඨිතා.

Phần luận về thông lệ của chư Phật đã kết thúc.

සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

Trong bộ Sớ giải Luật tạng tên là Samantapāsādikā

වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần sớ giải về chương Verañja đã kết thúc.

තත්‍රිදං සමන්තපාසාදිකාය සමන්තපාසාදිකත්තස්මිං –

Về điều này, trong bộ Samantapāsādikā, về ý nghĩa của tên gọi Samantapāsādikā (Làm cho hoàn toàn trong sáng) –

ආචරියපරම්පරතො, නිදානවත්ථුප්පභෙදදීපනතො;

පරසමයවිවජ්ජනතො, සකසමයවිසුද්ධිතො චෙව.

Do sự truyền thừa của các vị thầy, do sự trình bày các loại nhân duyên và chủ đề; do sự tránh né các học thuyết khác, và do sự trong sạch của học thuyết của chính mình.

බ්‍යඤ්ජනපරිසොධනතො, පදත්ථතො පාළියොජනක්කමතො;

සික්ඛාපදනිච්ඡයතො, විභඞ්ගනයභෙදදස්සනතො.

Do sự thanh lọc văn tự, do ý nghĩa của từ ngữ, do thứ tự cú pháp Pāli; do sự quyết đoán về các học giới, và do sự trình bày các phương pháp phân tích khác nhau.

සම්පස්සතං න දිස්සති, කිඤ්චි අපාසාදිකං යතො එත්ථ;

විඤ්ඤූනමයං තස්මා, සමන්තපාසාදිකාත්වෙව.

Bởi vì trong đây, những người có trí tuệ khi xem xét kỹ lưỡng không thấy có điều gì không trong sáng; do đó, (bộ sớ giải) này (được gọi là) Samantapāsādikā.

සංවණ්ණනා පවත්තා, විනයස්ස විනෙය්‍යදමනකුසලෙන;

වුත්තස්ස ලොකනාථෙන, ලොකමනුකම්පමානෙනාති.

Bộ sớ giải về Luật tạng này, đã được thuyết giảng bởi bậc Hộ Thế, người thiện xảo trong việc điều phục những chúng sanh cần được điều phục, người có lòng bi mẫn đối với thế gian, đã được lưu hành.

වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần sớ giải về chương Verañja đã kết thúc.

1. පාරාජිකකණ්ඩං

1. Chương Pārājika (Bất Cộng Trụ)

1. පඨමපාරාජිකං

1. Giới Bất Cộng Trụ thứ nhất

සුදින්නභාණවාරවණ්ණනා

Sớ giải về phần tụng của Sudinna

24. ඉතො [Pg.168] පරං තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියා අවිදූරෙතිආදි යෙභුය්‍යෙන උත්තානත්ථං. තස්මා අනුපදවණ්ණනං පහාය යත්ථ යත්ථ වත්තබ්බං අත්ථි, තං තදෙව වණ්ණයිස්සාම. කලන්දගාමොති කලන්දකා වුච්චන්ති කාළකා, තෙසං වසෙන ලද්ධනාමො ගාමො. කලන්දපුත්තොති ගාමවසෙන ලද්ධනාමස්ස රාජසම්මතස්ස චත්තාලීසකොටිවිභවස්ස කලන්දසෙට්ඨිනො පුත්තො. යස්මා පන තස්මිං ගාමෙ අඤ්ඤෙපි කලන්දනාමකා මනුස්සා අත්ථි, තස්මා කලන්දපුත්තොති වත්වා පුන සෙට්ඨිපුත්තොති වුත්තං. සම්බහුලෙහීති බහුකෙහි. සහායකෙහීති සුඛදුක්ඛානි සහ ආයන්ති උපගච්ඡන්තීති සහායා, සහායා එව සහායකා, තෙහි සහායකෙහි. සද්ධින්ති එකතො. කෙනචිදෙව කරණීයෙනාති කෙනචිදෙව භණ්ඩප්පයොජනඋද්ධාරසාරණාදිනා කිච්චෙන; කත්තිකනක්ඛත්තකීළාකිච්චෙනාතිපි වදන්ති. භගවා හි කත්තිකජුණ්හපක්ඛෙ වෙසාලිං සම්පාපුණි. කත්තිකනක්ඛත්තකීළා චෙත්ථ උළාරා හොති. තදත්ථං ගතොති වෙදිතබ්බො.

24. Từ đây trở đi, (đoạn văn) bắt đầu bằng “Vào lúc bấy giờ, không xa thành Vesāli” phần lớn có ý nghĩa rõ ràng. Do đó, chúng tôi sẽ bỏ qua việc giải thích từng từ một, và chỉ giải thích những điểm cần được giải thích ở những nơi cần thiết. (Trong từ) Kalandagāma, kalandakā được gọi là những con sóc (kāḷakā); ngôi làng có tên gọi được đặt theo chúng. (Từ) Kalandaputta (con trai của Kalandaka) là con trai của trưởng giả Kalandaka, người có tên gọi được đặt theo làng, được vua công nhận, và có tài sản bốn mươi triệu. Tuy nhiên, vì trong làng đó cũng có những người khác tên là Kalandaka, do đó, sau khi nói Kalandaputta, lại nói thêm seṭṭhiputta (con trai của trưởng giả). (Từ) sambahulehi (với nhiều) có nghĩa là “với nhiều người”. (Từ) sahāyakehi (với các bạn), sahāyā là những người cùng trải qua (saha āyanti upagacchanti) hạnh phúc và đau khổ; sahāyā cũng chính là sahāyakā; (nghĩa là) với những người bạn đó. (Từ) saddhiṃ (cùng với) có nghĩa là “cùng nhau”. (Từ) kenacideva karaṇīyena (vì một công việc nào đó) có nghĩa là vì một công việc nào đó như việc kinh doanh hàng hóa, thu lợi nhuận, nhắc nhở, v.v.; cũng có người nói là vì việc vui chơi trong lễ hội Kattika. Thật vậy, đức Thế Tôn đã đến Vesāli vào thượng tuần tháng Kattika. Và lễ hội Kattika ở đây rất long trọng. Cần phải hiểu rằng (anh ta) đã đi vì mục đích đó.

අද්දස ඛොති කථං අද්දස? සො කිර නගරතො භුත්තපාතරාසං සුද්ධුත්තරාසඞ්ගං මාලාගන්ධවිලෙපනහත්ථං බුද්ධදස්සනත්ථං ධම්මසවනත්ථඤ්ච නික්ඛමන්තං මහාජනං දිස්වා ‘‘ක්ව ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘බුද්ධදස්සනත්ථං ධම්මසවනත්ථඤ්චා’’ති. තෙන හි ‘‘අහම්පි ගච්ඡාමී’’ති ගන්ත්වා චතුබ්බිධාය පරිසාය පරිවුතං බ්‍රහ්මස්සරෙන ධම්මං දෙසෙන්තං භගවන්තං අද්දස. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්දස ඛො…පෙ… දෙසෙන්ත’’න්ති. දිස්වානස්සාති දිස්වාන අස්ස. එතදහොසීති පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤතාය චොදියමානස්ස භබ්බකුලපුත්තස්ස එතං අහොසි. කිං අහොසි? යංනූනාහම්පි ධම්මං සුණෙය්‍යන්ති. තත්ථ යන්නූනාති පරිවිතක්කදස්සනමෙතං. එවං කිරස්ස පරිවිතක්කො උප්පන්නො ‘‘යමයං පරිසා එකග්ගචිත්තා ධම්මං සුණාති, අහො වතාහම්පි තං සුණෙය්‍ය’’න්ති.

(Câu) "Đã nhìn thấy" là sao? Đã nhìn thấy như thế nào? Nghe nói rằng, vị Sudinna ấy, từ thành phố đi ra, sau khi đã dùng bữa sáng, mặc thượng y trong sạch, tay cầm vòng hoa, hương liệu, và thuốc thoa, đã nhìn thấy đám đông đang đi ra với mục đích diện kiến đức Phật và nghe Pháp, rồi hỏi rằng: "Quý vị đi đâu vậy?" (Họ đáp:) "Để diện kiến đức Phật và nghe Pháp." Do đó, (vị ấy) nói: "Vậy thì tôi cũng đi," rồi đã đi theo, và đã nhìn thấy đức Thế Tôn, được bốn chúng vây quanh, đang thuyết Pháp với Phạm âm. Vì thế, đã được nói rằng: "đã nhìn thấy... cho đến... đang thuyết giảng." (Cụm từ) Disvānassa là disvāna assa. (Cụm từ) Etadahosi (ý nghĩ này đã khởi lên) là ý nghĩ này đã khởi lên cho vị thiện nam tử có khả năng (chứng đắc), người được thúc đẩy bởi phước báu đã làm từ trước. Điều gì đã khởi lên? (Đó là:) "Chắc chắn ta cũng nên nghe Pháp." Ở đây, yannūna là (từ) biểu thị sự suy tư. Nghe nói rằng sự suy tư của vị ấy đã khởi lên như vầy: "Hội chúng này đang nhất tâm nghe Pháp, ôi, thật tốt thay nếu ta cũng được nghe Pháp ấy."

අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො යෙන සා පරිසාති ඉධ කස්මා ‘‘යෙන භගවා’’ති අවත්වා ‘‘යෙන සා පරිසා’’ති වුත්තන්ති චෙ. භගවන්තඤ්හි පරිවාරෙත්වා උළාරුළාරජනා මහතී පරිසා නිසින්නා, තත්‍ර න සක්කා ඉමිනා පච්ඡා ආගතෙන භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා නිසීදිතුං. පරිසාය පන එකස්මිං පදෙසෙ සක්කාති සො තං පරිසංයෙව උපසඞ්කමන්තො. තෙන වුත්තං [Pg.169] – ‘‘අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො යෙන සා පරිසා’’ති. එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස එතදහොසීති න නිසින්නමත්තස්සෙව අහොසි, අථ ඛො භගවතො සිත්තයූපසංහිතං ථොකං ධම්මකථං සුත්වා; තං පනස්ස යස්මා එකමන්තං නිසින්නස්සෙව අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස එතදහොසී’’ති. කිං අහොසීති? යථා යථා ඛොතිආදි.

Trong câu "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, đến chỗ hội chúng ấy," nếu hỏi tại sao không nói "đến chỗ đức Thế Tôn" mà lại nói "đến chỗ hội chúng ấy"? (Thì câu trả lời là:) Vì một hội chúng đông đảo gồm những người cao quý đã ngồi vây quanh đức Thế Tôn, ở đó, vị này đến sau không thể đến gần đức Thế Tôn và ngồi xuống được. Nhưng có thể ngồi ở một nơi trong hội chúng. Vì vậy, vị ấy đã đến gần chính hội chúng ấy. Do đó, đã được nói rằng: "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, đến chỗ hội chúng ấy." (Câu) "Khi Sudinna, con trai của Kalanda, ngồi xuống một bên, ý nghĩ này đã khởi lên" không có nghĩa là ý nghĩ đã khởi lên ngay khi vừa ngồi xuống, mà là sau khi đã nghe một bài pháp thoại ngắn của đức Thế Tôn liên quan đến ba học giới; tuy nhiên, vì ý nghĩ ấy đã khởi lên cho vị ấy ngay khi đang ngồi ở một bên, do đó, đã được nói rằng: "Khi Sudinna, con trai của Kalanda, ngồi xuống một bên, ý nghĩ này đã khởi lên." Điều gì đã khởi lên? (Đó là ý nghĩ) bắt đầu bằng "Yathā yathā kho..."

තත්‍රායං සඞ්ඛෙපකථා – අහං ඛො යෙන යෙන ආකාරෙන භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, තෙන තෙන මෙ උපපරික්ඛතො එවං හොති යදෙතං සිත්තයබ්‍රහ්මචරියං එකම්පි දිවසං අඛණ්ඩං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං චරිතබ්බං, එකදිවසම්පි ච කිලෙසමලෙන අමලීනං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. සඞ්ඛලිඛිතං ලිඛිතසඞ්ඛසදිසං ධොතසඞ්ඛසප්පටිභාගං චරිතබ්බං. ඉදං න සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන එකන්තපරිපුණ්ණං…පෙ… චරිතුං. යංනූනාහං කෙසෙ ච මස්සුඤ්ච ඔහාරෙත්වා කසායරසපීතතාය කාසායානි බ්‍රහ්මචරියං චරන්තානං අනුච්ඡවිකානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා පරිදහිත්වා අගාරස්මා නික්ඛමිත්වා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍යන්ති. එත්ථ ච යස්මා අගාරස්ස හිතං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං අගාරියන්ති වුච්චති, තඤ්ච පබ්බජ්ජාය නත්ථි; තස්මා පබ්බජ්ජා ‘‘අනගාරියා’’ති ඤාතබ්බා. තං අනගාරියං පබ්බජ්ජං. පබ්බජෙය්‍යන්ති පරිබ්බජෙය්‍යං.

Ở đây, đây là lời tóm tắt: "Ta hiểu được Pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương diện nào, thì khi ta xem xét kỹ lưỡng theo phương diện ấy, ý nghĩ này khởi lên trong ta: Phạm hạnh này, để đạt đến tâm cuối cùng (tâm tử), phải được thực hành một cách hoàn toàn viên mãn, không gián đoạn dù chỉ một ngày; và để đạt đến tâm cuối cùng, phải được thực hành một cách hoàn toàn thanh tịnh, không bị ô uế bởi cấu uế phiền não dù chỉ một ngày. Phải được thực hành (cho thanh tịnh) như vỏ ốc xà cừ được đánh bóng, giống như vỏ ốc đã được mài giũa, tương tự như vỏ ốc đã được cọ rửa. Điều này không dễ thực hành một cách hoàn toàn viên mãn... đối với người sống tại gia, ở giữa gia đình. Chắc chắn ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa (vải được nhuộm bằng chất chát, thích hợp cho người thực hành Phạm hạnh), từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình." Và ở đây, vì công việc lợi ích cho gia đình như cày cấy, buôn bán... được gọi là agāriya (việc nhà), và điều đó không có trong đời sống xuất gia; do đó, đời sống xuất gia nên được hiểu là anagāriyā (không có việc nhà). (Xuất gia vào) đời sống xuất gia không có việc nhà ấy. (Từ) pabbajeyyaṃ có nghĩa là ta nên xuất gia.

25. අචිරවුට්ඨිතාය පරිසාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති සුදින්නො අවුට්ඨිතාය පරිසාය න භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචි. කස්මා? තත්‍රස්ස බහූ ඤාතිසාලොහිතා මිත්තාමච්චා සන්ති, තෙ ‘‘‘ත්වං මාතාපිතූනං එකපුත්තකො, න ලබ්භා තයා පබ්බජිතු’න්ති බාහායම්පි ගහෙත්වා ආකඩ්ඪෙය්‍යුං, තතො පබ්බජ්ජාය අන්තරායො භවිස්සතී’’ති සහෙව පරිසාය උට්ඨහිත්වා ථොකං ගන්ත්වා පුන කෙනචි සරීරකිච්චලෙසෙන නිවත්තිත්වා භගවන්තං උපසඞ්කම්ම පබ්බජ්ජං යාචි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො අචිරවුට්ඨිතාය පරිසාය…පෙ… පබ්බාජෙතු මං භගවා’’ති.

25. (Về câu) "Khi hội chúng vừa giải tán không lâu, (Sudinna) đã đến chỗ đức Thế Tôn," Sudinna đã không xin đức Thế Tôn xuất gia khi hội chúng chưa giải tán. Tại sao? Vì ở đó có nhiều bà con, quyến thuộc, bạn bè, và thân hữu của vị ấy, họ có thể nắm lấy cánh tay và kéo lại, nói rằng: "Ngươi là con một của cha mẹ, ngươi không được phép xuất gia," (vị ấy nghĩ rằng) "Do đó, sẽ có chướng ngại cho việc xuất gia." (Vì vậy,) vị ấy đã cùng đứng dậy với hội chúng, đi một đoạn ngắn, rồi quay trở lại với lý do có việc riêng cần giải quyết, đã đến gần đức Thế Tôn và xin xuất gia. Do đó, đã được nói rằng: "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, khi hội chúng vừa giải tán không lâu... (đã nói) 'Bạch đức Thế Tôn, xin hãy cho con xuất gia'."

භගවා පන යස්මා රාහුලකුමාරස්ස පබ්බජිතතො පභුති මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං න පබ්බාජෙති, තස්මා නං පුච්ඡි – ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි පන ත්වං සුදින්න මාතාපිතූහි…පෙ… පබ්බජ්ජායා’’ති.

Nhưng vì đức Thế Tôn, kể từ khi cho hoàng tử Rāhula xuất gia, không cho người con nào xuất gia mà không được cha mẹ cho phép, do đó, Ngài đã hỏi vị ấy: "Này Sudinna, ngươi đã được cha mẹ cho phép... để xuất gia chưa?"

26. ඉතො [Pg.170] පරං පාඨානුසාරෙනෙව ගන්ත්වා තං කරණීයං තීරෙත්වාති එත්ථ එවමත්ථො වෙදිතබ්බො – ධුරනික්ඛෙපෙනෙව තං කරණීයං නිට්ඨාපෙත්වාති; න හි පබ්බජ්ජාය තිබ්බච්ඡන්දස්ස භණ්ඩප්පයොජනඋද්ධාරසාරණාදීසු වා නක්ඛත්තකීළායං වා චිත්තං නමති. අම්ම තාතාති එත්ථ පන අම්මාති මාතරං ආලපති; තාතාති පිතරං. ත්වං ඛොසීති ත්වං ඛො අසි. එකපුත්තකොති එකොව පුත්තකො; අඤ්ඤො තෙ ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වා නත්ථි. එත්ථ ච ‘‘එකපුත්තො’’ති වත්තබ්බෙ අනුකම්පාවසෙන ‘‘එකපුත්තකො’’ති වුත්තං. පියොති පීතිජනනකො. මනාපොති මනවඩ්ඪනකො. සුඛෙධිතොති සුඛෙන එධිතො; සුඛසංවඩ්ඪිතොති අත්ථො. සුඛපරිහතොති සුඛෙන පරිහතො; ජාතකාලතො පභුති ධාතීහි අඞ්කතො අඞ්කං හරිත්වා ධාරියමානො අස්සකරථකාදීහි බාලකීළනකෙහි කීළමානො සාදුරසභොජනං භොජියමානො සුඛෙන පරිහතො.

26. Từ đây trở đi, (ý nghĩa) nên được hiểu theo thứ tự của văn bản. Trong câu "hoàn thành công việc đó," ý nghĩa nên được hiểu như sau: "hoàn thành công việc đó bằng cách từ bỏ trách nhiệm." Vì tâm của người có ước muốn xuất gia mãnh liệt không còn hướng về việc sắp xếp, quản lý tài sản hay các lễ hội vui chơi. Trong câu "Thưa mẹ, thưa cha," ammā là gọi mẹ; tātā là gọi cha. Tvaṃ khosi là tvaṃ kho asi (ngươi quả là). Ekaputtako là con trai duy nhất; ngươi không có anh trai hay em trai nào khác. Ở đây, đáng lẽ phải nói là ekaputto, nhưng do lòng thương mến, đã được nói là ekaputtako. Piyo (thân yêu) là người làm phát sinh niềm vui. Manāpo (vừa ý) là người làm cho tâm trí vui vẻ. Sukhedhito (được nuôi dưỡng trong sung sướng) là được nuôi lớn trong sự sung sướng; nghĩa là được nuôi dưỡng trong sự sung sướng. Sukhaparihato (được chăm sóc trong sung sướng) là được chăm sóc trong sự sung sướng; kể từ lúc sinh ra, được các vú nuôi bế ẵm từ lòng này sang lòng khác, được cho chơi với các đồ chơi trẻ con như ngựa gỗ, xe nhỏ, được cho ăn những món ăn ngon, (như vậy là) được chăm sóc trong sự sung sướng.

න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසීති ත්වං තාත සුදින්න කිඤ්චි අප්පමත්තකම්පි කලභාගං දුක්ඛස්ස න ජානාසි; අථ වා කිඤ්චි දුක්ඛෙන නානුභොසීති අත්ථො. කරණත්ථෙ සාමිවචනං, අනුභවනත්ථෙ ච ජානනා; අථ වා කිඤ්චි දුක්ඛං නස්සරසීති අත්ථො. උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, සරණත්ථෙ ච ජානනා. විකප්පද්වයෙපි පුරිමපදස්ස උත්තරපදෙන සමානවිභත්තිලොපො දට්ඨබ්බො. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන ඤාතබ්බං. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාමාති සචෙපි තව අම්හෙසු ජීවමානෙසු මරණං භවෙය්‍ය, තෙන තෙ මරණෙනපි මයං අකාමකා අනිච්ඡකා න අත්තනො රුචියා, විනා භවිස්සාම; තයා වියොගං වා පාපුණිස්සාමාති අත්ථො. කිං පන මයං තන්ති එවං සන්තෙ කිං පන කිං නාම තං කාරණං යෙන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම; අථ වා කිං පන මයං තන්ති කෙන පන කාරණෙන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාමාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

(Na tvaṃ, tāta sudinna, kiñci dukkhassa jānāsīti) có nghĩa là: Này con Sudinna, con không biết một chút gì, dù là một phần nhỏ bé, về sự khổ. Hoặc có nghĩa là: con không cảm nhận được bất cứ điều gì qua sự khổ. Ở đây, sở hữu cách (sāmivacana) mang nghĩa của công cụ cách (karaṇattha), và động từ biết (jānanā) mang nghĩa cảm nhận (anubhavana). Hoặc có nghĩa là: con không nhớ đến bất cứ sự khổ nào. Ở đây, sở hữu cách mang nghĩa của đối cách (upayogattha), và động từ biết (jānanā) mang nghĩa nhớ lại (saraṇa). Trong cả hai trường hợp, cần hiểu là có sự lược bỏ biến cách tương đồng của từ đứng trước với từ đứng sau. Tất cả điều đó nên được biết theo văn phạm. (Maraṇenapi mayaṃ te akāmakā vinā bhavissāmāti) có nghĩa là: nếu cái chết xảy ra trong khi cha mẹ còn sống, thì do cái chết ấy, chúng ta cũng sẽ phải chia lìa một cách không mong muốn, không theo ý mình; có nghĩa là chúng ta sẽ phải chịu cảnh xa cách con. (Kiṃ pana mayaṃ tanti) có nghĩa là: khi sự việc là như vậy, thì có lý do gì mà chúng ta lại cho phép con khi con còn đang sống? Hoặc là: vì lý do gì mà chúng ta lại cho phép con khi con còn đang sống? Nên hiểu ý nghĩa ở đây là như vậy.

27. තත්ථෙවාති යත්ථ නං ඨිතං මාතාපිතරො නානුජානිංසු, තත්ථෙව ඨානෙ. අනන්තරහිතායාති කෙනචි අත්ථරණෙන අනත්ථතාය.

27. (Tatthevāti) có nghĩa là: ngay tại nơi mà cha mẹ đã không cho phép vị ấy đang đứng. (Anantarahitāyāti) có nghĩa là: không được trải bằng bất cứ vật trải nào.

28. පරිචාරෙහීති ගන්ධබ්බනටනාටකාදීනි පච්චුපට්ඨාපෙත්වා තත්ථ සහායකෙහි සද්ධිං යථාසුඛං ඉන්ද්‍රියානි චාරෙහි සඤ්චාරෙහි; ඉතො චිතො ච උපනෙහීති වුත්තං හොති. අථ වා පරිචාරෙහීති ගන්ධබ්බනටනාටකාදීනි පච්චුපට්ඨාපෙත්වා [Pg.171] තත්ථ සහායකෙහි සද්ධිං ලළ, උපලළ, රම, කීළස්සූතිපි වුත්තං හොති. කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තොති අත්තනො පුත්තදාරෙහි සද්ධිං භොගෙ භුඤ්ජන්තො. පුඤ්ඤානි කරොන්තොති බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච ආරබ්භ දානප්පදානාදීනි සුගතිමග්ගසොධකානි කුසලකම්මානි කරොන්තො. තුණ්හී අහොසීති කථානුප්පබන්ධවිච්ඡෙදනත්ථං නිරාලාපසල්ලාපො අහොසි. අථස්ස මාතාපිතරො තික්ඛත්තුං වත්වා පටිවචනම්පි අලභමානා සහායකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එස වො සහායකො පබ්බජිතුකාමො, නිවාරෙථ න’’න්ති ආහංසු. තෙපි තං උපසඞ්කමිත්වා තික්ඛත්තුං අවොචුං, තෙසම්පි තුණ්හී අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා…පෙ… තුණ්හී අහොසී’’ති.

28. (Paricārehīti) được nói có nghĩa là: sau khi cho gọi các ca sĩ, vũ công, diễn viên xiếc v.v... đến, hãy cùng với bạn bè tùy thích để các căn đi lang thang, đi dạo khắp nơi trong các cảnh ấy; và hãy đưa chúng đến cảnh này cảnh kia. Hoặc (paricārehīti) cũng được nói có nghĩa là: sau khi cho gọi các ca sĩ, vũ công, diễn viên xiếc v.v... đến, hãy cùng với bạn bè vui đùa, nô giỡn, hoan hỷ, chơi bời. (Kāme paribhuñjantoti) có nghĩa là: hưởng thụ các tài sản cùng với vợ con của mình. (Puññāni karontoti) có nghĩa là: hướng đến Phật, Pháp, và Tăng, làm các thiện nghiệp như bố thí v.v... là những việc dọn sạch con đường đến cõi lành. (Tuṇhī ahosīti) có nghĩa là: vị ấy đã không nói năng, không đối đáp để cắt đứt dòng nói chuyện. Sau đó, cha mẹ của vị ấy, sau khi nói ba lần mà không nhận được lời hồi đáp, đã cho gọi các bạn bè đến và nói: "Người bạn này của các con muốn xuất gia, hãy can ngăn nó." Các người bạn ấy cũng đến gặp vị ấy và nói ba lần, nhưng vị ấy cũng im lặng với họ. Do đó đã được nói rằng: "Bấy giờ, các người bạn của Sudinna, con trai của Kalanda... cho đến... đã im lặng."

29. අථස්ස සහායකානං එතදහොසි – ‘‘සචෙ අයං පබ්බජ්ජං අලභමානො මරිස්සති න කොචි ගුණො භවිස්සති. පබ්බජිතං පන නං මාතාපිතරොපි කාලෙන කාලං පස්සිස්සන්ති. මයම්පි පස්සිස්සාම. පබ්බජ්ජාපි ච නාමෙසා භාරියා, දිවසෙ දිවසෙ මත්තිකාපත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. එකසෙය්‍යං එකභත්තං බ්‍රහ්මචරියං අතිදුක්කරං. අයඤ්ච සුඛුමාලො නාගරිකජාතියො, සො තං චරිතුං අසක්කොන්තො පුන ඉධෙව ආගමිස්සති. හන්දස්ස මාතාපිතරො අනුජානාපෙස්සාමා’’ති. තෙ තථා අකංසු. මාතාපිතරොපි නං අනුජානිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා යෙන සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො…පෙ… අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති.

29. Bấy giờ, các người bạn của vị ấy đã có suy nghĩ này: "Nếu người này chết đi vì không được xuất gia, thì sẽ chẳng có lợi ích gì. Nhưng nếu đã xuất gia, thì cha mẹ cũng thỉnh thoảng sẽ được gặp mặt. Chúng ta cũng sẽ được gặp. Vả lại, đời sống xuất gia này là một gánh nặng, mỗi ngày phải cầm bát đất đi khất thực. Đời sống phạm hạnh ngủ một mình, ăn một bữa là việc rất khó làm. Mà người này lại vốn mềm yếu, thuộc dòng dõi thị dân, vị ấy, khi không thể thực hành được đời sống đó, sẽ lại trở về chính nơi đây. Thôi, chúng ta hãy thuyết phục cha mẹ của vị ấy cho phép." Họ đã làm như vậy. Cha mẹ cũng đã cho phép vị ấy. Do đó đã được nói rằng: "Bấy giờ, các người bạn của Sudinna, con trai của Kalanda, đã đi đến chỗ cha mẹ của Sudinna, con trai của Kalanda... cho đến... con đã được cha mẹ cho phép từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình để xuất gia."

30. හට්ඨොති තුට්ඨො. උදග්ගොති පීතිවසෙන අබ්භුන්නතකායචිත්තො. කතිපාහන්ති කතිපයානි දිවසානි. බලං ගාහෙත්වාති සප්පායභොජනානි භුඤ්ජන්තො, උච්ඡාදනන්හාපනාදීහි ච කායං පරිහරන්තො, කායබලං ජනෙත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා අස්සුමුඛං ඤාතිපරිවට්ටං පහාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… පබ්බාජෙතු මං භන්තෙ භගවාති. භගවා සමීපෙ ඨිතං අඤ්ඤතරං පිණ්ඩචාරිකං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි භික්ඛු සුදින්නං පබ්බාජෙහි චෙව උපසම්පාදෙහි චා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුණිත්වා සුදින්නං කලන්දපුත්තං ජිනදත්තියං සද්ධිවිහාරිකං ලද්ධා පබ්බාජෙසි චෙව උපසම්පාදෙසි ච. තෙන වුත්තං – ‘‘අලත්ථ ඛො [Pg.172] සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පද’’න්ති.

30. (Haṭṭhoti) có nghĩa là hoan hỷ. (Udaggoti) có nghĩa là thân tâm phấn chấn do sức mạnh của hỷ. (Katipāhanti) có nghĩa là vài ngày. (Balaṃ gāhetvāti) có nghĩa là: sau khi ăn những thức ăn thích hợp, và chăm sóc thân thể bằng cách xoa bóp, tắm rửa v.v..., làm cho thân thể có sức lực, rồi đảnh lễ cha mẹ, từ bỏ quyến thuộc đang khóc lóc, mặt đẫm lệ, đi đến chỗ Thế Tôn... cho đến... "Bạch Thế Tôn, xin hãy cho con được xuất gia." Thế Tôn gọi một vị tỳ-khưu nào đó thường đi khất thực đang đứng gần đó: "Này tỳ-khưu, vậy thì hãy cho Sudinna xuất gia và thọ cụ túc giới." "Lành thay, bạch Thế Tôn," vị tỳ-khưu ấy vâng lời Thế Tôn, nhận Sudinna, con trai của Kalanda, làm đệ tử cùng ở do chính Đức Phật ban cho, rồi đã cho xuất gia và thọ cụ túc giới. Do đó đã được nói rằng: "Sudinna, con trai của Kalanda, đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới nơi Thế Tôn."

එත්ථ පන ඨත්වා සබ්බඅට්ඨකථාසු පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කථිතා. මයං පන යථාඨිතපාළිවසෙනෙව ඛන්ධකෙ කථයිස්සාම. න කෙවලඤ්චෙතං, අඤ්ඤම්පි යං ඛන්ධකෙ වා පරිවාරෙ වා කථෙතබ්බං අට්ඨකථාචරියෙහි විභඞ්ගෙකථිතං, තං සබ්බං තත්ථ තත්ථෙව කථයිස්සාම. එවඤ්හි කථියමානෙ පාළික්කමෙනෙව වණ්ණනා කතා හොති. තතො තෙන තෙන විනිච්ඡයෙන අත්ථිකානං පාළික්කමෙනෙව ඉමං විනයසංවණ්ණනං ඔලොකෙත්වා සො සො විනිච්ඡයො සුවිඤ්ඤෙය්‍යො භවිස්සතීති.

Tuy nhiên, ở đây, trong tất cả các sách Chú giải, (câu chuyện về) sự xuất gia và sự thọ cụ túc giới đã được kể. Nhưng chúng tôi sẽ giải thích trong các chương (khandhaka) chỉ theo đúng như bản Pāli đã có. Không chỉ điều này, mà cả những điều khác cần được nói trong các chương hoặc trong Tập Yếu (parivāra) mà đã được các vị Chú giải sư nói trong Phân Tích (vibhaṅga), tất cả những điều đó chúng tôi sẽ giải thích ngay tại chính những nơi ấy. Vì khi được giải thích như vậy, sự luận giải được thực hiện theo đúng trình tự của bản Pāli. Do đó, đối với những người có nhu cầu về quyết nghị này hay quyết nghị kia, sau khi xem xét bản luận giải Luật này theo đúng trình tự của bản Pāli, mỗi quyết nghị ấy sẽ trở nên dễ hiểu.

අචිරූපසම්පන්නොති අචිරං උපසම්පන්නො හුත්වා; උපසම්පදතො නචිරකාලෙයෙවාති වුත්තං හොති. එවරූපෙති එවංවිධෙ එවංජාතිකෙ. ධුතගුණෙති කිලෙසනිද්ධුනනකෙ ගුණෙ. සමාදාය වත්තතීති සමාදියිත්වා ගණ්හිත්වා වත්තති චරති විහරති. ආරඤ්ඤිකො හොතීති ගාමන්තසෙනාසනං පටික්ඛිපිත්වා ආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගවසෙන අරඤ්ඤවාසිකො හොති. පිණ්ඩපාතිකොති අතිරෙකලාභපටික්ඛෙපෙන චුද්දස භත්තානි පටික්ඛිපිත්වා පිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගවසෙන පිණ්ඩපාතිකො හොති. පංසුකූලිකොති ගහපතිචීවරං පටික්ඛිපිත්වා පංසුකූලිකධුතඞ්ගවසෙන පංසුකූලිකො හොති. සපදානචාරිකොති ලොලුප්පචාරං පටික්ඛිපිත්වා සපදානචාරිකධුතඞ්ගවසෙන සපදානචාරිකො හොති; ඝරපටිපාටියා භික්ඛාය පවිසති. වජ්ජිගාමන්ති වජ්ජීනං ගාමං වජ්ජීසු වා ගාමං.

Acirūpasampanno (mới thọ cụ túc giới) có nghĩa là: sau khi đã thọ cụ túc giới không lâu; được nói là ngay trong thời gian không lâu kể từ khi thọ cụ túc giới. Evarūpe (trong loại như vậy) có nghĩa là: trong loại như thế, trong hạng như thế. Dhutaguṇe (trong các phẩm hạnh đầu-đà) có nghĩa là: trong các phẩm hạnh có tác dụng rũ sạch phiền não. Samādāya vattatī (thọ trì và thực hành) có nghĩa là: sau khi đã thọ trì, đã tiếp nhận, vị ấy thực hành, hành trì, an trú. Āraññiko hoti (là người ở rừng) có nghĩa là: sau khi từ bỏ trú xứ ở bìa làng, vị ấy trở thành người ở rừng do năng lực của hạnh đầu-đà ở rừng. Piṇḍapātiko (là người đi khất thực) có nghĩa là: bằng việc từ bỏ lợi lộc dư thừa, sau khi từ bỏ mười bốn loại vật thực, vị ấy trở thành người đi khất thực do năng lực của hạnh đầu-đà khất thực. Paṃsukūliko (là người mặc y phấn tảo) có nghĩa là: sau khi từ bỏ y do gia chủ cúng dường, vị ấy trở thành người mặc y phấn tảo do năng lực của hạnh đầu-đà mặc y phấn tảo. Sapadānacāriko (là người đi khất thực từng nhà) có nghĩa là: sau khi từ bỏ việc đi lại tham lam, vị ấy trở thành người đi khất thực từng nhà do năng lực của hạnh đầu-đà khất thực tuần tự; vị ấy đi vào để khất thực theo thứ tự các nhà. Vajjigāmaṃ (làng của người Vajjī) có nghĩa là: làng của những người Vajjī, hoặc là ngôi làng trong xứ Vajjī.

අඩ්ඪා මහද්ධනාතිආදීසු උපභොගපරිභොගූපකරණමහන්තතාය අඩ්ඪා; යෙ හි තෙසං උපභොගා යානි ච උපභොගූපකරණානි, තානි මහන්තානි බහුලානි සාරකානීති වුත්තං හොති. නිධෙත්වා ඨපිතධනමහන්තතාය මහද්ධනා. මහාභොගාති දිවසපරිබ්බයසඞ්ඛාතභොගමහන්තතාය මහාභොගා. අඤ්ඤෙහි උපභොගෙහි ජාතරූපරජතස්සෙව පහූතතාය පහූතජාතරූපරජතා. අලඞ්කාරභූතස්ස විත්තූපකරණස්ස පීතිපාමොජ්ජකරණස්ස පහූතතාය පහූතවිත්තූපකරණා. වොහාරවසෙන පරිවත්තෙන්තස්ස ධනධඤ්ඤස්ස පහූතතාය පහූතධනධඤ්ඤාති වෙදිතබ්බා.

Trong các câu bắt đầu bằng aḍḍhā mahaddhanā (giàu có, nhiều của cải), aḍḍhā (giàu có) là do sự to lớn của các vật dụng tiêu dùng và hưởng thụ; vì rằng những vật hưởng thụ nào và những vật dụng hưởng thụ nào của họ, chúng đều to lớn, nhiều và có giá trị, điều này đã được nói đến. Mahaddhanā (nhiều của cải) là do sự to lớn của tài sản được chôn cất và cất giữ. Mahābhogā (nhiều tài sản) là do sự to lớn của tài sản được gọi là chi tiêu hàng ngày. Pahūtajātarūparajatā (nhiều vàng bạc) là do sự dồi dào của chính vàng bạc so với các vật dụng khác. Pahūtavittūpakaraṇā (nhiều vật dụng trang sức) là do sự dồi dào của các vật dụng trang sức, vật dụng làm vui thích, vật dụng làm hân hoan. Cần được hiểu rằng pahūtadhanadhaññā (nhiều tiền của và ngũ cốc) là do sự dồi dào của tiền của và ngũ cốc được trao đổi qua việc buôn bán.

සෙනාසනං [Pg.173] සංසාමෙත්වාති සෙනාසනං පටිසාමෙත්වා; යථා න විනස්සති තථා නං සුට්ඨු ඨපෙත්වාති අත්ථො. සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙති ගණනපරිච්ඡෙදතො සට්ඨිථාලිපාකෙ. එකමෙකො චෙත්ථ ථාලිපාකො දසන්නං භික්ඛූනං භත්තං ගණ්හාති. තං සබ්බම්පි ඡන්නං භික්ඛුසතානං භත්තං හොති. භත්තාභිහාරං අභිහරිංසූති එත්ථ අභිහරීයතීති අභිහාරො. කිං අභිහරීයති? භත්තං. භත්තමෙව අභිහාරො භත්තාභිහාරො, තං භත්තාභිහාරං. අභිහරිංසූති අභිමුඛා හරිංසු. තස්ස සන්තිකං ගහෙත්වා ආගමංසූති අත්ථො. එතස්ස කිං පමාණන්ති? සට්ඨි ථාලිපාකා. තෙන වුත්තං – ‘‘සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙ භත්තාභිහාරං අභිහරිංසූ’’ති. භික්ඛූනං විස්සජ්ජෙත්වාති සයං උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකත්තා සපදානචාරං චරිතුකාමො භික්ඛූනං පරිභොගත්ථාය පරිච්චජිත්වා දත්වා. අයං හි ආයස්මා ‘‘භික්ඛූ ච ලාභං ලච්ඡන්ති අහඤ්ච පිණ්ඩකෙන න කිලමිස්සාමී’’ති එතදත්ථමෙව ආගතො. තස්මා අත්තනො ආගමනානුරූපං කරොන්තො භික්ඛූනං විස්සජ්ජෙත්වා සයං පිණ්ඩාය පාවිසි.

Senāsanaṃ saṃsāmetvā (sau khi dọn dẹp sàng tọa) có nghĩa là: sau khi cất dọn sàng tọa; nghĩa là sau khi đặt nó một cách khéo léo để nó không bị hư hại. Saṭṭhimatte thālipāke (khoảng sáu mươi nồi cơm) có nghĩa là: sáu mươi nồi cơm theo sự phân định về số lượng. Và ở đây, mỗi một nồi cơm chứa đủ vật thực cho mười vị tỳ khưu. Tất cả số đó là vật thực cho sáu trăm vị tỳ khưu. Trong câu bhattābhihāraṃ abhihariṃsu (họ đã mang vật thực đến), abhihāra (vật được mang đến) là vì abhiharīyati (được mang đến). Cái gì được mang đến? Vật thực. Chính vật thực là vật được mang đến, (nên gọi là) bhattābhihāra (vật thực được mang đến), (họ đã mang đến) vật thực đó. Abhihariṃsu (họ đã mang đến) có nghĩa là: họ đã mang đến trước mặt. Nghĩa là: họ đã lấy và đi đến gần vị ấy. Số lượng của cái này là bao nhiêu? Sáu mươi nồi cơm. Do đó, đã được nói rằng: “họ đã mang đến vật thực khoảng sáu mươi nồi cơm”. Bhikkhūnaṃ vissajjetvā (sau khi từ bỏ cho các vị tỳ khưu) có nghĩa là: vì bản thân là người thực hành hạnh đầu-đà khất thực bậc cao, muốn đi khất thực tuần tự, nên đã từ bỏ, đã cho đi vì lợi ích tiêu dùng của các vị tỳ khưu. Vì rằng vị trưởng lão này đã đến chính vì mục đích này: “các vị tỳ khưu sẽ nhận được lợi lộc và ta sẽ không mệt nhọc vì vật thực khất thực”. Do đó, trong khi làm việc phù hợp với sự đến của mình, sau khi từ bỏ cho các vị tỳ khưu, chính ngài đã đi vào (làng) để khất thực.

31. ඤාතිදාසීති ඤාතකානං දාසී. ආභිදොසිකන්ති පාරිවාසිකං එකරත්තාතික්කන්තං පූතිභූතං. තත්‍රායං පදත්ථො – පූතිභාවදොසෙන අභිභූතොති අභිදොසො, අභිදොසොව ආභිදොසිකො, එකරත්තාතික්කන්තස්ස වා නාමසඤ්ඤා එසා, යදිදං ආභිදොසිකොති, තං ආභිදොසිකං. කුම්මාසන්ති යවකුම්මාසං. ඡඩ්ඩෙතුකාමා හොතීති යස්මා අන්තමසො දාසකම්මකරානම්පි ගොරූපානම්පි අපරිභොගාරහො, තස්මා තං කචවරං විය බහි ඡඩ්ඩෙතුකාමා හොති. සචෙතන්ති සචෙ එතං. භගිනීති අරියවොහාරෙන ඤාතිදාසිං ආලපති. ඡඩ්ඩනීයධම්මන්ති ඡඩ්ඩෙතබ්බසභාවං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘භගිනි, එතං සචෙ බහි ඡඩ්ඩනීයධම්මං නිස්සට්ඨපරිග්ගහං, තං ඉධ මෙ පත්තෙ ආකිරා’’ති.

31. Ñātidāsī (nữ tỳ của thân quyến) có nghĩa là: nữ tỳ của những người thân. Ābhidosikaṃ (để qua đêm) có nghĩa là: đã để qua đêm, đã qua một đêm, đã trở nên hôi thiu. Ở đây, nghĩa của từ là thế này: abhidoso là vì pūtibhāvadosena abhibhūto (bị lấn át bởi lỗi lầm là tình trạng hôi thiu). Chính abhidoso là ābhidosiko. Hoặc đây là danh xưng của (vật thực) đã qua một đêm, tức là ābhidosika. (Cháo) ābhidosika đó. Kummāsaṃ (cháo) có nghĩa là: cháo lúa mạch. Chaḍḍetukāmā hoti (muốn vứt bỏ) có nghĩa là: vì rằng nó không thích hợp để tiêu dùng ngay cả đối với những người tôi tớ, người làm công, hay đàn bò ở mức thấp nhất, do đó, cô ta muốn vứt bỏ nó ra ngoài như rác rưởi. Sace taṃ là sace etaṃ (nếu cái này). Bhaginī (này hiền muội): vị ấy gọi người nữ tỳ của thân quyến bằng cách xưng hô của bậc Thánh. Chaḍḍanīyadhammaṃ (vật có bản chất đáng vứt bỏ) có nghĩa là: có bản chất đáng được vứt bỏ. Điều này được nói đến: “Này hiền muội, nếu vật này là vật đáng vứt bỏ ra ngoài, là vật đã được từ bỏ sở hữu, thì hãy đổ nó vào bát của tôi ở đây”.

කිං පන එවං වත්තුං ලබ්භති, විඤ්ඤත්ති වා පයුත්තවාචා වා න හොතීති? න හොති. කස්මා? නිස්සට්ඨපරිග්ගහත්තා. යඤ්හි ඡඩ්ඩනීයධම්මං නිස්සට්ඨපරිග්ගහං, යත්ථ සාමිකා අනාලයා හොන්ති, තං සබ්බං ‘‘දෙථ ආහරථ ඉධ ආකිරථා’’ති වත්තුං වට්ටති. තථා හි අග්ගඅරියවංසිකො ආයස්මා රට්ඨපාලොපි ‘‘ඡඩ්ඩනීයධම්මං කුම්මාසං ඉධ මෙ පත්තෙ ආකිරා’’ති (ම. නි. 2.299) අවච. තස්මා යං එවරූපං ඡඩ්ඩනීයධම්මං අඤ්ඤං වා අපරිග්ගහිතං වනමූලඵලභෙසජ්ජාදිකං තං සබ්බං යථාසුඛං ආහරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න කුක්කුච්චායිතබ්බං. හත්ථානන්ති [Pg.174] භික්ඛාග්ගහණත්ථං පත්තං උපනාමයතො මණිබන්ධතො පභුති ද්වින්නම්පි හත්ථානං. පාදානන්ති නිවාසනන්තතො පට්ඨාය ද්වින්නම්පි පාදානං. සරස්සාති ‘‘සචෙතං භගිනී’’ති වාචං නිච්ඡාරයතො සරස්ස ච. නිමිත්තං අග්ගහෙසීති ගිහිකාලෙ සල්ලක්ඛිතපුබ්බං ආකාරං අග්ගහෙසි සඤ්ජානි සල්ලක්ඛෙසි. සුදින්නො හි භගවතො ද්වාදසමෙ වස්සෙ පබ්බජිතො වීසතිමෙ වස්සෙ ඤාතිකුලං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො සයං පබ්බජ්ජාය අට්ඨවස්සිකො හුත්වා; තෙන නං සා ඤාතිදාසී දිස්වාව න සඤ්ජානි, නිමිත්තං පන අග්ගහෙසීති.

Nhưng có được phép nói như vậy không? Đó không phải là sự gợi ý hay lời nói liên quan (đến việc xin vật thực) sao? Không phải. Tại sao? Vì nó là vật đã được từ bỏ sở hữu. Vì rằng bất cứ vật gì có bản chất đáng vứt bỏ, đã được từ bỏ sở hữu, mà những người chủ không còn luyến tiếc, thì được phép nói về tất cả những vật đó rằng: “hãy cho, hãy mang lại, hãy đổ vào đây”. Thật vậy, ngay cả trưởng lão Raṭṭhapāla, người đứng đầu trong dòng dõi Thánh, cũng đã nói: “hãy đổ cháo, là vật đáng vứt bỏ, vào bát của tôi ở đây”. Do đó, bất cứ vật gì có bản chất đáng vứt bỏ như vậy, hoặc những thứ khác không có người sở hữu như rễ cây, trái cây, dược phẩm trong rừng, tất cả những thứ đó nên được cho mang đến và tiêu dùng theo ý muốn, không nên hối tiếc. Hatthānaṃ (của hai bàn tay) có nghĩa là: của cả hai bàn tay kể từ cổ tay của người đang đưa bát ra để nhận vật thực. Pādānaṃ (của hai bàn chân) có nghĩa là: của cả hai bàn chân bắt đầu từ mép dưới của y nội. Sarassa (của giọng nói) có nghĩa là: và của giọng nói của người đang thốt ra lời “nếu vật này, này hiền muội”. Nimittaṃ aggahesi (đã nhận ra dấu hiệu) có nghĩa là: đã nắm bắt, đã nhận biết, đã ghi nhận tướng trạng đã từng ghi nhận trước đây vào thời còn là gia chủ. Vì rằng Sudinna đã xuất gia vào năm thứ mười hai của Đức Phật, vào năm thứ hai mươi, sau khi đã được tám tuổi hạ trong đời sống xuất gia, ngài đã đi vào nhà quyến thuộc để khất thực; do đó, người nữ tỳ của thân quyến ấy vừa thấy ngài đã không nhận ra, nhưng đã nhận ra dấu hiệu.

සුදින්නස්ස මාතරං එතදවොචාති අතිගරුනා පබ්බජ්ජූපගතෙන සාමිපුත්තෙන සද්ධිං ‘‘ත්වං නු ඛො මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො සුදින්නො’’තිආදිවචනං වත්තුං අවිසහන්තී වෙගෙන ඝරං පවිසිත්වා සුදින්නස්ස මාතරං එතං අවොච. යග්ඝෙති ආරොචනත්ථෙ නිපාතො. සචෙ ජෙ සච්චන්ති එත්ථ ජෙති ආලපනෙ නිපාතො. එවඤ්හි තස්මිං දෙසෙ දාසිජනං ආලපන්ති, තස්මා ‘‘ත්වං, භොති දාසි, සචෙ සච්චං භණසී’’ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Sudinnassa mātaraṃ etadavoca (đã nói điều này với mẹ của Sudinna) có nghĩa là: (Cô tớ gái) đã không dám nói lời nói bắt đầu bằng "Bạch ngài, ngài có phải là trưởng lão Sudinna của con không?" với người con trai của chủ, là người rất đáng kính (khi còn là tại gia) và đã xuất gia, (nên) đã nhanh chóng đi vào nhà và đã nói điều này với mẹ của Sudinna. Yagghe là một tiểu từ có nghĩa là thông báo. Trong câu sace je saccaṃ, je là một tiểu từ có nghĩa là gọi. Bởi vì ở xứ đó, họ gọi người tớ gái như vậy. Do đó, ở đây nên được hiểu ý nghĩa như vầy: "Này cô tớ gái, nếu cô nói sự thật."

32. අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලන්ති තස්මිං කිර දෙසෙ දානපතීනං ඝරෙසු සාලා හොන්ති, ආසනානි චෙත්ථ පඤ්ඤත්තානි හොන්ති, උපට්ඨාපිතං උදකකඤ්ජියං; තත්ථ පබ්බජිතා පිණ්ඩාය චරිත්වා නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්ති. සචෙ ඉච්ඡන්ති, දානපතීනම්පි සන්තකං ගණ්හන්ති. තස්මා තම්පි අඤ්ඤතරස්ස කුලස්ස ඊදිසාය සාලාය අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලන්ති වෙදිතබ්බං. න හි පබ්බජිතා කපණමනුස්සා විය අසාරුප්පෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්තීති.

32. Aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ (một gốc tường nào đó) có nghĩa là: Nghe nói rằng ở xứ đó, trong nhà của các thí chủ có các sảnh đường, và ở đó các chỗ ngồi được dọn sẵn, nước uống và cháo được chuẩn bị. Ở đó, các vị xuất gia sau khi đi khất thực thì ngồi xuống và dùng bữa. Nếu họ muốn, họ cũng lấy vật sở hữu của các thí chủ. Do đó, điều ấy cũng nên được hiểu là "một gốc tường nào đó của một sảnh đường như vậy của một gia đình nào đó." Bởi vì các vị xuất gia không ngồi và dùng bữa ở một nơi không thích hợp như những người nghèo khổ.

අත්ථි නාම තාතාති එත්ථ අත්ථීති විජ්ජමානත්ථෙ; නාමාති පුච්ඡනත්ථෙ මඤ්ඤනත්ථෙ ච නිපාතො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත සුදින්න, අම්හාකං ධනං, න මයං නිද්ධනාති වත්තබ්බා, යෙසං නො ත්වං ඊදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි’’; තථා ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත සුදින්න, අම්හාකං ජීවිතං, න මයං මතාති වත්තබ්බා, යෙසං නො ත්වං ඊදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි’’; තථා ‘‘අත්ථි මඤ්ඤෙ, තාත සුදින්න, තව අබ්භන්තරෙ සාසනං නිස්සාය පටිලද්ධො [Pg.175] සමණගුණො, යං ත්වං සුභොජනරසසංවඩ්ඪිතොපි ඉමං ජිගුච්ඡනෙය්‍යං ආභිදොසිකං කුම්මාසං අමතමිව නිබ්බිකාරො පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති.

Trong câu Atthi nāma tāta, atthi có nghĩa là hiện hữu; nāma là một tiểu từ có nghĩa là hỏi và phỏng đoán. Điều này đã được nói: "Này con Sudinna, chẳng lẽ chúng ta không có tài sản hay sao, mà con của chúng ta lại ngồi ở một nơi như thế này và sẽ dùng món cháo cũ? Chúng ta không thể bị gọi là người nghèo." Tương tự: "Này con Sudinna, chẳng lẽ chúng ta không còn sống hay sao, mà con của chúng ta lại ngồi ở một nơi như thế này và sẽ dùng món cháo cũ? Chúng ta không thể bị gọi là người đã chết." Tương tự: "Ta nghĩ rằng, này con Sudinna, bên trong con có phẩm hạnh sa-môn đã đạt được nhờ vào giáo pháp, vì con, dù đã được nuôi dưỡng bằng những món ăn ngon, lại sẽ dùng món cháo cũ đáng ghê tởm này một cách không thay đổi như thể đó là món cam lồ."

සො පන ගහපති දුක්ඛාභිතුන්නතාය එතමත්ථං පරිපුණ්ණං කත්වා වත්තුමසක්කොන්තො ‘‘අත්ථි නාම, තාත සුදින්න, ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති එත්තකමෙව අවොච. අක්ඛරචින්තකා පනෙත්ථ ඉමං ලක්ඛණං වදන්ති – අනොකප්පනාමරිසනත්ථවසෙන එතං අත්ථිනාමසද්දෙ උපපදෙ ‘‘පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති අනාගතවචනං කතං. තස්සායමත්ථො – අත්ථි නාම…පෙ… පරිභුඤ්ජිස්සසි, ඉදං පච්චක්ඛම්පි අහං න සද්දහාමි න මරිසයාමීති. තතායං ආභිදොසිකොති තතො තව ගෙහතො අයං ආභිදොසිකො කුම්මාසො ලද්ධොති අත්ථො. තතොයන්තිපි පාඨො. තදායන්තිපි පඨන්ති, තං න සුන්දරං. යෙන සකපිතු නිවෙසනන්ති යෙන සකස්ස පිතු අත්තනො පිතු නිවෙසනන්ති අත්ථො; ථෙරො පිතරි පෙමෙනෙව සුබ්බචො හුත්වා අගමාසි. අධිවාසෙසීති ථෙරො උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකොපි සමානො ‘‘සචෙ එකභත්තම්පි න ගහෙස්සාමි, අතිවිය නෙසං දොමනස්සං භවිස්සතී’’ති ඤාතීනං අනුකම්පාය අධිවාසෙසි.

Nhưng vị gia chủ đó, do bị đau khổ áp đảo, không thể nói đầy đủ ý nghĩa này, chỉ nói được chừng ấy: "Này con Sudinna, thật không thể tin được con sẽ dùng món cháo cũ." Các nhà ngữ pháp ở đây nói về đặc điểm này: do ý nghĩa không tin và không thể chịu đựng, khi có từ atthināma đi trước, thì động từ ở thì tương lai "paribhuñjissasi" được sử dụng. Ý nghĩa của nó là: "Thật không thể tin được... con sẽ dùng... Dù thấy tận mắt điều này, ta vẫn không tin, không thể chịu đựng được." Tatāyaṃ ābhidosiko có nghĩa là: món cháo cũ này được nhận từ nhà của con. Cũng có bản đọc là tatoyanti. Họ cũng đọc là tadāyanti, nhưng bản đó không hay. Yena sakapitu nivesanaṃ có nghĩa là: nơi có nhà của cha mình, tức cha của chính mình. Vị trưởng lão đã đi theo vì dễ bảo chỉ do lòng thương đối với cha. Adhivāsesi (đã chấp nhận): Vị trưởng lão, dù là người thực hành hạnh đầu đà chỉ thọ thực một lần, đã chấp nhận vì lòng bi mẫn đối với quyến thuộc, (nghĩ rằng): "Nếu ta không nhận dù chỉ một bữa ăn, họ sẽ vô cùng đau khổ."

33. ඔපුඤ්ජාපෙත්වාති උපලිම්පාපෙත්වා. එකං හිරඤ්ඤස්සාති එත්ථ හිරඤ්ඤන්ති කහාපණො වෙදිතබ්බො. පුරිසොති නාතිදීඝො නාතිරස්සො මජ්ඣිමප්පමාණො වෙදිතබ්බො. තිරොකරණීයන්ති කරණත්ථෙ භුම්මං; සාණිපාකාරෙන පරික්ඛිපිත්වාති අත්ථො. අථ වා තිරො කරොන්ති එතෙනාති තිරොකරණීයං, තං පරික්ඛිපිත්වා; සමන්තතො කත්වාති අත්ථො. තෙන හීති යස්මා අජ්ජ සුදින්නො ආගමිස්සති තෙන කාරණෙන. හි ඉති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො. තෙනාති අයම්පි වා උය්‍යොජනත්ථෙ නිපාතොයෙව.

33. Opuñjāpetvā có nghĩa là upalimpāpetvā (cho trát, tô). Trong câu ekaṃ hiraññassa, hirañña nên được hiểu là kahāpaṇa (đồng tiền). Puriso (người đàn ông) nên được hiểu là người có tầm vóc trung bình, không quá cao, không quá thấp. Tirokaraṇīyaṃ: (danh từ) ở cách bảy có nghĩa là công cụ; có nghĩa là che chắn bằng một tấm màn vải. Hoặc là, tirokaraṇīyaṃ là cái mà người ta dùng để che ngang, (nên) taṃ parikkhipitvā (sau khi che chắn nó); có nghĩa là làm (che) xung quanh. Tena hi: Bởi vì hôm nay Sudinna sẽ đến, vì lý do đó. Hi là một tiểu từ chỉ để điền vào câu. Hoặc, tena này cũng là một tiểu từ có nghĩa là thúc giục.

34. පුබ්බණ්හසමයන්ති එත්ථ කිඤ්චාපි පාළියං කාලාරොචනං න වුත්තං, අථ ඛො ආරොචිතෙයෙව කාලෙ අගමාසීති වෙදිතබ්බො. ඉදං තෙ තාතාති ද්වෙ පුඤ්ජෙ දස්සෙන්තො ආහ. මාතූති ජනෙත්තියා. මත්තිකන්ති මාතිතො ආගතං; ඉදං තෙ මාතාමහියා මාතු ඉමං ගෙහං ආගච්ඡන්තියා දින්නධනන්ති අත්ථො. ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනන්ති හීළෙන්තො ආහ[Pg.176]. ඉත්ථිකාය නාම ඉත්ථිපරිභොගානංයෙව න්හානචුණ්ණාදීනං අත්ථාය ලද්ධං ධනං කිත්තකං භවෙය්‍ය. තස්සාපි තාව පරිමාණං පස්ස. අථ වා ඉදං තෙ තාත සුදින්න මාතු ධනං, තඤ්ච ඛො මත්තිකං, න මයා දින්නං, තව මාතුයෙව සන්තකන්ති වුත්තං හොති. තං පනෙතං න කසියා න වණිජ්ජාය සම්භූතං, අපිච ඛො ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනං. යං ඉත්ථිකාය ඤාතිකුලතො සාමිකකුලං ගච්ඡන්තියා ලද්ධබ්බං න්හානචුණ්ණාදීනං අත්ථාය ඉත්ථිධනං, තං තාව එත්තකන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

34. Trong câu pubbaṇhasamayaṃ (vào buổi sáng), mặc dù trong Pāli việc thông báo thời gian không được nói đến, nhưng nên hiểu rằng ngài đã đi chỉ sau khi thời gian được thông báo. (Người cha) đã nói "Này con, đây là của con" trong khi chỉ vào hai đống (vàng và bạc). Mātu (của mẹ) có nghĩa là của mẹ ruột. Mattikaṃ (thuộc về mẹ) có nghĩa là đến từ mẹ; ý nghĩa là: đây là tài sản mà bà ngoại của con đã cho mẹ con khi bà về nhà này. (Người cha) đã nói "của hồi môn của phụ nữ" với ý khinh miệt. Tài sản được nhận cho mục đích sử dụng của phụ nữ như bột tắm thì có thể là bao nhiêu? Con hãy xem số lượng của nó. Hoặc là: "Này con Sudinna, đây là tài sản của mẹ con, và nó là của mẹ, không phải do cha cho, nó là của riêng mẹ con" - điều này đã được nói. Và nó không được tạo ra từ việc cày cấy hay buôn bán, mà nó là của hồi môn của phụ nữ. Của hồi môn mà một người phụ nữ đáng được nhận khi đi từ nhà cha mẹ đến nhà chồng để dùng cho những thứ như bột tắm, nó nhiều đến chừng này. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy.

අඤ්ඤං පෙත්තිකං අඤ්ඤං පිතාමහන්ති යං පන තෙ පිතු ච පිතාමහානඤ්ච සන්තකං, තං අඤ්ඤංයෙව. නිහිතඤ්ච පයුත්තඤ්ච අතිවිය බහු; එත්ථ ච පිතාමහන්ති තද්ධිතලොපං කත්වා වෙදිතබ්බං. පෙතාමහන්ති වා පාඨො. ලබ්භා තාත සුදින්න හීනායාවත්තිත්වාති තාත, සුදින්න, උත්තමං අරියද්ධජං පබ්බජිතලිඞ්ගං පහාය හීනාය ගිහිභාවාය ආවත්තිත්වා ලබ්භා භොගා භුඤ්ජිතුං, නාලබ්භා භුඤ්ජිතුං, න ත්වං රාජභීතො පබ්බජිතො, න ඉණායිකෙහි පලිබුද්ධො හුත්වාති. තාත න උස්සහාමීති එත්ථ පන තාතාති වචනං ගෙහසිතපෙමෙන ආහ, න සමණතෙජෙන. න උස්සහාමීති න සක්කොමි. න විසහාමීති නප්පහොමි, න සමත්ථොම්හි.

Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahanti (tài sản của cha là khác, tài sản của ông nội là khác) có nghĩa là: tài sản nào thuộc về cha và các vị tổ phụ của con, tài sản ấy là khác hẳn. Của chôn giấu và của cho vay cũng rất nhiều; ở đây, trong từ pitāmahanti nên được hiểu là có sự lược bỏ taddhita (hậu tố). Hoặc có dị bản là Petāmahanti. Labbhā tāta sudinna hīnāyāvattitvāti (này Sudinna, có thể được sau khi hoàn tục về đời thấp kém) có nghĩa là: này Sudinna, sau khi từ bỏ tướng mạo xuất gia là lá cờ cao thượng của bậc Thánh, quay về đời sống tại gia thấp kém, có thể hưởng thụ các tài sản, chứ không phải là không thể hưởng thụ. Con xuất gia không phải vì sợ vua, cũng không phải vì bị các chủ nợ quấy rầy. Còn trong câu Tāta na ussahāmīti (thưa cha, con không thể), lời nói tātā (thưa cha) được nói ra với tình thương quyến luyến gia đình, không phải với uy lực của sa-môn. Na ussahāmīti (con không thể) có nghĩa là na sakkomi (con không làm được). Na visahāmīti (con không kham nhẫn được) có nghĩa là nappahomi (con không có khả năng), na samatthomhi (con không có năng lực).

‘‘වදෙය්‍යාම ඛො තං ගහපතී’’ති ඉදං පන වචනං සමණතෙජෙනාහ. නාතිකඩ්ඪෙය්‍යාසීති යං තෙ මයි පෙමං පතිට්ඨිතං, තං කොධවසෙන න අතිකඩ්ඪෙය්‍යාසි; සචෙ න කුජ්ඣෙය්‍යාසීති වුත්තං හොති. තතො සෙට්ඨි ‘‘පුත්තො මෙ සඞ්ගහං මඤ්ඤෙ කත්තුකාමො’’ති උදග්ගචිත්තො ආහ – ‘‘වදෙහි තාත සුදින්නා’’ති. තෙනහීති උය්‍යොජනත්ථෙ විභත්තිපතිරූපකො නිපාතො. තතොනිදානන්ති තංනිදානං තංහෙතුකන්ති පච්චත්තවචනස්ස තො-ආදෙසො වෙදිතබ්බො; සමාසෙ චස්ස ලොපාභාවො. භයං වාති ‘‘කින්ති මෙ භොගෙ නෙව රාජානො හරෙය්‍යු’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තං රාජාදිභයං; චිත්තුත්‍රාසොති අත්ථො. ඡම්භිතත්තන්ති රාජූහි වා චොරෙහි වා ‘‘ධනං දෙහී’’ති කම්මකාරණං කාරියමානස්ස කායිඤ්ජනං කායකම්පො හදයමංසචලනං. ලොමහංසොති උප්පන්නෙ භයෙ ලොමානං හංසනං උද්ධග්ගභාවො. ආරක්ඛොති අන්තො ච බහි ච රත්තිඤ්ච දිවා ච ආරක්ඛණං.

Còn lời nói này: ‘Vadeyyāma kho taṃ gahapatī’ (thưa gia chủ, chúng tôi có điều muốn nói) được nói ra với uy lực của sa-môn. Nātikaḍḍheyyāsīti (xin ngài đừng kéo quá mạnh) có nghĩa là: tình thương nào của ngài đã được thiết lập nơi tôi, xin ngài đừng vì tức giận mà kéo giật nó đi; có nghĩa là: nếu ngài không tức giận. Bấy giờ, trưởng giả với tâm phấn khởi, nghĩ rằng: ‘Ta cho rằng con trai ta muốn giúp đỡ ta,’ nên đã nói: ‘Vadehi tāta sudinnā’ (này Sudinna, con hãy nói đi). Tenahi là một bất biến từ (nipāta) có hình thức giống như một biến cách từ (vibhatti), mang ý nghĩa thúc giục. Tatonidānanti (do nhân duyên ấy) có nghĩa là taṃnidānaṃ taṃhetukanti (có cái ấy làm nhân duyên, có cái ấy làm nguyên nhân); nên hiểu to là sự biến đổi của chủ cách; và trong hợp thể (samāsa), nó không bị lược bỏ. Bhayaṃ vā (hoặc sự sợ hãi) là sự sợ hãi vua chúa v.v... được nói theo cách như: ‘Làm sao để các vua chúa không chiếm đoạt tài sản của ta;’ có nghĩa là cittutrāso (sự kinh hãi của tâm). Chambhitattanti (sự sững sờ) là khi bị vua chúa hoặc trộm cướp tra tấn, nói rằng: ‘Hãy giao nộp tài sản,’ thì có sự run rẩy của thân, sự rung động của thân, sự rung động của bắp thịt tim. Lomahaṃsoti (sự dựng tóc gáy) là khi sự sợ hãi khởi lên, lông tóc dựng đứng, trạng thái đứng thẳng. Ārakkhoti (sự canh gác) là việc canh gác cả bên trong lẫn bên ngoài, cả đêm lẫn ngày.

35. තෙන හි වධූති සෙට්ඨි ගහපති ධනං දස්සෙත්වා පුත්තං අත්තනා ගිහිභාවත්ථාය පලොභෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මාතුගාමසදිසං දානි පුරිසානං [Pg.177] බන්ධනං නත්ථී’’ති මඤ්ඤිත්වා තස්ස පුරාණදුතියිකං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි වධූ’’ති. පුරාණදුතියිකන්ති පුරාණං දුතියිකං පුබ්බෙ ගිහිකාලෙ දුතියිකං, ගෙහසිතසුඛුපභොගසහායිකං භූතපුබ්බභරියන්ති අත්ථො. තෙන හීති යෙන කාරණෙන මාතුගාමසදිසං බන්ධනං නත්ථි. පාදෙසු ගහෙත්වාති පාදෙ ගහෙත්වා; උපයොගත්ථෙ භුම්මවචනං, පාදෙසු වා තං ගහෙත්වා. ‘‘කීදිසා නාම තා අය්‍යපුත්ත අච්ඡරායො’’ති කස්මා එවමාහ? තදා කිර සම්බහුලෙ ඛත්තියකුමාරෙපි බ්‍රාහ්මණකුමාරෙපි සෙට්ඨිපුත්තෙපි මහාසම්පත්තියො පහාය පබ්බජන්තෙ දිස්වා පබ්බජ්ජාගුණං අජානන්තා කථං සමුට්ඨාපෙන්ති – ‘‘කස්මා එතෙ පබ්බජන්තී’’ති. අථඤ්ඤෙ වදන්ති – ‘‘දෙවච්ඡරානං දෙවනාටකානං කාරණා’’ති. සා කථා විත්ථාරිකා අහොසි. තං ගහෙත්වා අයං එවමාහාති. ථෙරො තං පටික්ඛිපන්තො න ඛො අහං භගිනීති ආහ. සමුදාචරතීති වොහරති වදෙති. තත්ථෙව මුච්ඡිතා පපතාති නං භගිනිවාදෙන සමුදාචරන්තං දිස්වා ‘‘අනත්ථිකො දානි මයා අයං යො මං පජාපතිං සමානං අත්තනා සද්ධිං එකමාතුකුච්ඡියා සයිතදාරිකං විය මඤ්ඤතී’’ති සමුප්පන්නබලවසොකා හුත්වා තස්මිංයෙව පදෙසෙ මුච්ඡිතා පපතා; පතිතාති අත්ථො.

35. Tena hi vadhūti (vậy thì, hỡi dâu con): Trưởng giả gia chủ, sau khi cho xem tài sản, vì không thể tự mình dụ dỗ con trai trở về đời sống tại gia, đã nghĩ rằng: ‘Bây giờ, đối với người nam, không có sự trói buộc nào giống như người nữ,’ nên đã gọi người vợ cũ của vị ấy đến và nói: ‘Tena hi vadhū’ (vậy thì, hỡi dâu con). Purāṇadutiyikanti (người vợ cũ) có nghĩa là người thứ hai trong quá khứ, người thứ hai vào thời còn là gia chủ trước đây, người bạn đồng hành trong việc hưởng thụ những lạc thú tinh tế của gia đình, người vợ đã từng là. Tena hīti (vậy thì) có nghĩa là: vì lý do không có sự trói buộc nào giống như người nữ. Pādesu gahetvāti (nắm lấy chân) có nghĩa là pāde gahetvā (nắm lấy các bàn chân); ở đây, sở thuộc cách được dùng với nghĩa của đối cách, hoặc là nắm lấy vị ấy ở nơi chân. ‘Kīdisā nāma tā ayyaputta accharāyo’ti (thưa quý tử, các vị tiên nữ ấy như thế nào?): tại sao nàng lại nói như vậy? Tương truyền, vào thời đó, thấy nhiều thanh niên Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, và con của trưởng giả từ bỏ tài sản lớn lao để xuất gia, những người không biết đến đức hạnh của đời sống xuất gia đã đặt câu hỏi: ‘Tại sao những người này lại xuất gia?’ Rồi những người khác nói: ‘Vì các tiên nữ, các vũ nữ trên trời.’ Lời đồn ấy đã lan rộng. Nắm bắt điều đó, nàng đã nói như vậy. Vị trưởng lão, bác bỏ điều đó, đã nói: ‘Na kho ahaṃ bhaginīti’ (này chị, không phải vậy đâu). Samudācaratīti có nghĩa là voharati (xưng hô), vadeti (nói). Tattheva mucchitā papatāti (nàng ngất xỉu và ngã xuống ngay tại đó): thấy ngài xưng hô với mình bằng từ ‘chị,’ nàng nghĩ: ‘Bây giờ người này không còn cần đến ta nữa, người mà xem ta, vợ của mình, như một đứa bé gái đã từng ngủ chung trong bụng mẹ với mình,’ rồi vì sầu muộn mãnh liệt khởi lên, nàng đã ngất xỉu và ngã xuống ngay tại nơi đó; có nghĩa là patitā (đã ngã xuống).

මා නො විහෙඨයිත්ථාති මා අම්හෙ ධනං දස්සෙත්වා මාතුගාමඤ්ච උය්‍යොජෙත්වා විහෙඨයිත්ථ; විහෙසා හෙසා පබ්බජිතානන්ති. තෙන හි තාත සුදින්න බීජකම්පි දෙහීති එත්ථ තෙන හීති අභිරතියං උය්‍යොජෙති. සචෙ ත්වං අභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරසි, චරිත්වා ආකාසෙ නිසීදිත්වා පරිනිබ්බායිතා හොහි, අම්හාකං පන කුලවංසබීජකං එකං පුත්තං දෙහි. මා නො අපුත්තකං සාපතෙය්‍යං ලිච්ඡවයො අතිහරාපෙසුන්ති මයඤ්හි ලිච්ඡවීනං ගණරාජූනං රජ්ජෙ වසාම, තෙ තෙ පිතුනො අච්චයෙන ඉමං සාපතෙය්‍යං එවං මහන්තං අම්හාකං විභවං අපුත්තකං කුලධනරක්ඛකෙන පුත්තෙන විරහිතං අත්තනො රාජන්තෙපුරං අතිහරාපෙය්‍යුන්ති, තං තෙ මා අතිහරාපෙසුං, මා අතිහරාපෙන්තූති.

Mā no viheṭhayitthāti (xin đừng làm phiền chúng tôi) có nghĩa là: xin đừng làm phiền chúng tôi bằng cách cho xem tài sản và sai người nữ đến; vì đây là sự phiền nhiễu đối với người xuất gia. Trong câu Tena hi tāta sudinna bījakampi dehīti (vậy thì, này Sudinna, hãy cho một hạt giống), tena hīti (vậy thì) là lời thúc giục đến sự hoan hỷ (trong dục lạc). Nếu con hoan hỷ thực hành phạm hạnh, sau khi thực hành, hãy ngồi trên hư không và nhập Niết-bàn. Còn đối với chúng ta, hãy cho một người con trai làm hạt giống nối dõi tông đường. Mā no aputtakaṃ sāpateyyaṃ licchavayo atiharāpesunti (xin đừng để các vị Licchavi chiếm đoạt tài sản không người thừa tự của chúng ta) có nghĩa là: vì chúng ta sống trong vương quốc của các vị vua bộ tộc Licchavi, sau khi cha con qua đời, họ có thể sẽ cho sung công vào hoàng cung tài sản này, sản nghiệp to lớn này của chúng ta, vốn không có con trai, không có người con trai bảo vệ tài sản của dòng họ; vì vậy, xin đừng để họ cho sung công, xin đừng để họ chiếm đoạt.

එතං ඛො මෙ, අම්ම, සක්කා කාතුන්ති කස්මා එවමාහ? සො කිර චින්තෙසි – ‘‘එතෙසං සාපතෙය්‍යස්ස අහමෙව සාමී, අඤ්ඤො නත්ථි. තෙ මං සාපතෙය්‍යරක්ඛණත්ථාය නිච්චං අනුබන්ධිස්සන්ති; තෙනාහං න ලච්ඡාමි අප්පොස්සුක්කො සමණධම්මං කාතුං, පුත්තකං පන ලභිත්වා ඔරමිස්සන්ති, තතො [Pg.178] අහං යථාසුඛං සමණධම්මං කරිස්සාමී’’ති ඉමං නයං පස්සන්තො එවමාහාති.

Etaṃ kho me, amma, sakkā kātunti (thưa mẹ, việc này con có thể làm được): tại sao ngài lại nói như vậy? Tương truyền, ngài đã suy nghĩ rằng: ‘Đối với tài sản này của họ, chỉ có ta là người chủ, không có ai khác. Họ sẽ luôn theo ta để bảo vệ tài sản; do đó, ta sẽ không thể không bận tâm mà thực hành pháp của sa-môn được. Nhưng sau khi có được một đứa con trai, họ sẽ thôi (theo ta). Bấy giờ, ta sẽ có thể thực hành pháp của sa-môn một cách tùy thích.’ Thấy được lý lẽ này, ngài đã nói như vậy.

36. පුප්ඵන්ති උතුකාලෙ උප්පන්නලොහිතස්ස නාමං. මාතුගාමස්ස හි උතුකාලෙ ගබ්භපතිට්ඨානට්ඨානෙ ලොහිතවණ්ණා පිළකා සණ්ඨහිත්වා සත්ත දිවසානි වඩ්ඪිත්වා භිජ්ජන්ති, තතො ලොහිතං පග්ඝරති, තස්සෙතං නාමං ‘‘පුප්ඵ’’න්ති. තං පන යාව බලවං හොති බහු පග්ඝරති, තාව දින්නාපි පටිසන්ධි න තිට්ඨති, දොසෙනෙව සද්ධිං පග්ඝරති; දොසෙ පන පග්ඝරිතෙ සුද්ධෙ වත්ථුම්හි දින්නා පටිසන්ධි ඛිප්පං පතිට්ඨාති. පුප්ඵංසා උප්පජ්ජීති පුප්ඵං අස්සා උප්පජ්ජි; අකාරලොපෙන සන්ධි පුරාණදුතියිකාය බාහායං ගහෙත්වාති පුරාණදුතියිකාය යා බාහා, තත්‍ර නං ගහෙත්වාති අත්ථො.

36. “Pupphanti” (ra hoa) là tên gọi của máu huyết xuất hiện vào thời kỳ kinh nguyệt. Thật vậy, vào thời kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ, tại nơi thụ thai, những mụn nhọt màu đỏ hình thành, phát triển trong bảy ngày rồi vỡ ra, từ đó máu chảy ra. Tên gọi của nó là “puppha” (hoa). Hơn nữa, chừng nào máu ấy còn mạnh và chảy ra nhiều, thì sự tái sanh dù được trao cho cũng không thể đứng vững, nó trôi đi cùng với huyết xấu. Nhưng khi huyết xấu đã chảy ra hết, tử cung đã trong sạch, sự tái sanh được trao cho sẽ nhanh chóng đứng vững. “Pupphaṃsā uppajji” có nghĩa là “pupphaṃ assā uppajji” (kinh nguyệt của cô ấy đã phát sanh); sự nối âm là do lược bỏ mẫu tự 'a'. “Purāṇadutiyikāya bāhāyaṃ gahetvā” có nghĩa là “purāṇadutiyikāya yā bāhā, tatra naṃ gahetvā” (nắm lấy cô ấy ở cánh tay của người vợ cũ).

අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙති පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ අට්ඨපිතෙ. භගවතො කිර පඨමබොධියං වීසති වස්සානි භික්ඛූ චිත්තං ආරාධයිංසු, න එවරූපං අජ්ඣාචාරමකංසු. තං සන්ධායෙව ඉදං සුත්තමාහ – ‘‘ආරාධයිංසු වත මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ එකං සමයං චිත්ත’’න්ති (ම. නි. 1.225). අථ භගවා අජ්ඣාචාරං අපස්සන්තො පාරාජිකං වා සඞ්ඝාදිසෙසං වා න පඤ්ඤපෙසි. තස්මිං තස්මිං පන වත්ථුස්මිං අවසෙසෙ පඤ්ච ඛුද්දකාපත්තික්ඛන්ධෙ එව පඤ්ඤපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ’’ති.

“Apaññatte sikkhāpade” có nghĩa là khi học giới Pārājika thứ nhất chưa được thiết lập. Tương truyền, trong hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ, các vị tỳ khưu đã làm hài lòng Đức Thế Tôn, không phạm phải sự vi phạm thô thiển như vậy. Chính vì nhắm đến điều đó mà Ngài đã thuyết bài kinh này: “Này các tỳ khưu, đã có một thời các tỳ khưu đã làm hài lòng ta.” (ma. ni. 1.225). Do đó, Đức Thế Tôn, vì không thấy có sự vi phạm, đã không chế định học giới Pārājika hay Saṅghādisesa. Tuy nhiên, trong từng trường hợp cụ thể, Ngài chỉ chế định năm nhóm tội nhỏ còn lại. Vì thế, đã được nói rằng: “Khi học giới chưa được chế định.”

අනාදීනවදස්සොති යං භගවා ඉදානි සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්තො ආදීනවං දස්සෙස්සති, තං අපස්සන්තො අනවජ්ජසඤ්ඤී හුත්වා. සචෙ හි ‘‘අයං ඉදං න කරණීයන්ති වා මූලච්ඡෙජ්ජාය වා සංවත්තතී’’ති ජානෙය්‍ය, සද්ධාපබ්බජිතො කුලපුත්තො තතොනිදානං ජීවිතක්ඛයං පාපුණන්තොපි න කරෙය්‍ය. එත්ථ පන ආදීනවං අපස්සන්තො නිද්දොසසඤ්ඤී අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනාදීනවදස්සො’’ති. පුරාණදුතියිකායාති භුම්මවචනං. අභිවිඤ්ඤාපෙසීති පවත්තෙසි; පවත්තනාපි හි කායවිඤ්ඤත්තිචොපනතො ‘‘විඤ්ඤාපනා’’ති වුච්චති. තික්ඛත්තුං අභිවිඤ්ඤාපනඤ්චෙස ගබ්භසණ්ඨානසන්නිට්ඨානත්ථමකාසීති වෙදිතබ්බො.

“Anādīnavadasso” (không thấy sự nguy hại) có nghĩa là vì không thấy và có tưởng là không có lỗi đối với sự nguy hại mà Đức Thế Tôn sắp chỉ ra khi chế định học giới này. Thật vậy, nếu vị thiện nam tử xuất gia vì đức tin này biết rằng: “Việc này không nên làm” hoặc “Việc này dẫn đến sự đoạn tuyệt gốc rễ”, thì dù có phải đối mặt với cái chết vì nguyên nhân đó, vị ấy cũng sẽ không làm. Nhưng ở đây, vì không thấy sự nguy hại, vị ấy đã có tưởng là không có lỗi. Do đó, đã được nói rằng: “Không thấy sự nguy hại”. “Purāṇadutiyikāya” là ở thể cách chỉ nơi chốn (bhummavacanaṃ). “Abhiviññāpesi” có nghĩa là đã làm cho xảy ra; thật vậy, việc làm cho xảy ra cũng được gọi là “viññāpanā” (sự biểu lộ) do sự chuyển động phát sinh từ thân biểu tri. Và nên hiểu rằng, việc biểu lộ ba lần này vị ấy đã làm nhằm mục đích xác quyết sự thụ thai.

සා තෙන ගබ්භං ගණ්හීති සා ච තෙනෙව අජ්ඣාචාරෙන ගබ්භං ගණ්හි, න අඤ්ඤථා. කිං පන අඤ්ඤථාපි ගබ්භග්ගහණං හොතීති? හොති. කථං? කායසංසග්ගෙන[Pg.179], චොළග්ගහණෙන, අසුචිපානෙන, නාභිපරාමසනෙන, රූපදස්සනෙන, සද්දෙන, ගන්ධෙන. ඉත්ථියො හි එකච්චා උතුසමයෙ ඡන්දරාගරත්තා පුරිසානං හත්ථග්ගාහ-වෙණිග්ගාහ-අඞ්ගපච්චඞ්ගපරාමසනං සාදියන්තියොපි ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං කායසංසග්ගෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

“Sā tena gabbhaṃ gaṇhi” (Nàng đã thụ thai do việc ấy) có nghĩa là nàng đã thụ thai chính do sự vi phạm ấy, chứ không phải cách khác. Nhưng liệu việc thụ thai có thể xảy ra theo cách khác không? Có thể. Bằng cách nào? Do tiếp xúc thân thể, do nhận lấy y phục, do uống tinh dịch, do xoa rốn, do nhìn thấy hình sắc, do âm thanh, do mùi hương. Thật vậy, một số phụ nữ vào thời kỳ kinh nguyệt, bị ái nhiễm bởi dục tham, cũng thụ thai ngay cả khi chỉ chấp nhận việc người đàn ông nắm tay, nắm bím tóc, xoa nắn các bộ phận lớn nhỏ trên cơ thể. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do tiếp xúc thân thể.

උදායිත්ථෙරස්ස පන පුරාණදුතියිකා භික්ඛුනී තං අසුචිං එකදෙසං මුඛෙන අග්ගහෙසි, එකදෙසං චොළකෙනෙව සද්ධිං අඞ්ගජාතෙ පක්ඛිපි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හි. එවං චොළග්ගහණෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

Vị tỳ khưu ni, vợ cũ của trưởng lão Udāyi, đã nhận một phần tinh dịch ấy bằng miệng, và đặt một phần khác cùng với miếng vải vào bộ phận sinh dục. Nàng đã thụ thai do việc ấy. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do nhận lấy y phục.

මිගසිඞ්ගතාපසස්ස මාතා මිගී උතුසමයෙ තාපසස්ස පස්සාවට්ඨානං ආගන්ත්වා සසම්භවං පස්සාවං පිවි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා මිගසිඞ්ගං විජායි. එවං අසුචිපානෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

Con nai cái, mẹ của đạo sĩ Migasiṅga, vào mùa động dục đã đến nơi đi tiểu của vị đạo sĩ và uống nước tiểu có lẫn tinh dịch. Do đó, nó đã thụ thai và sinh ra Migasiṅga. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do uống tinh dịch.

සාමස්ස පන බොධිසත්තස්ස මාතාපිතූනං චක්ඛුපරිහානිං ඤත්වා සක්කො පුත්තං දාතුකාමො දුකූලපණ්ඩිතං ආහ – ‘‘වට්ටති තුම්හාකං මෙථුනධම්මො’’ති? ‘‘අනත්ථිකා මයං එතෙන, ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතාම්හා’’ති. ‘‘තෙන හි ඉමිස්සා උතුසමයෙ අඞ්ගුට්ඨෙන නාභිං පරාමසෙය්‍යාථා’’ති. සො තථා අකාසි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා සාමං තාපසදාරකං විජායි. එවං නාභිපරාමසනෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. එතෙනෙව නයෙන මණ්ඩබ්‍යස්ස ච චණ්ඩපජ්ජොතස්ස ච වත්ථු වෙදිතබ්බං.

Vua trời Sakka, biết trước rằng cha mẹ của Bồ tát Sāma sẽ bị mù, vì muốn ban cho họ một người con, đã hỏi nhà hiền triết Dukūla: “Việc hành dâm có được phép đối với các vị không?” - “Chúng tôi không có nhu cầu về việc đó, chúng tôi đã xuất gia sống đời đạo sĩ.” - “Nếu vậy, vào thời kỳ kinh nguyệt của bà ấy, ngài hãy dùng ngón tay cái xoa rốn của bà ấy.” Vị ấy đã làm như vậy. Do đó, bà đã thụ thai và sinh ra cậu bé đạo sĩ Sāma. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do xoa rốn. Theo phương pháp này, câu chuyện của Maṇḍabya và Caṇḍapajjota cũng nên được hiểu như vậy.

කථං රූපදස්සනෙන හොති? ඉධෙකච්චා ඉත්ථී උතුසමයෙ පුරිසසංසග්ගං අලභමානා ඡන්දරාගවසෙන අන්තොගෙහගතාව පුරිසං උපනිජ්ඣායති රාජොරොධා විය, සා තෙන ගබ්භං ගණ්හාති. එවං රූපදස්සනෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

Việc thụ thai xảy ra do nhìn thấy hình sắc như thế nào? Ở đây, có người phụ nữ vào thời kỳ kinh nguyệt, không được tiếp xúc với đàn ông, do dục tham nên ở trong nhà nhìn chằm chằm vào người đàn ông, giống như cung nữ của vua, nàng thụ thai do việc ấy. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do nhìn thấy hình sắc.

බලාකාසු පන පුරිසො නාම නත්ථි, තා උතුසමයෙ මෙඝසද්දං සුත්වා ගබ්භං ගණ්හන්ති. කුක්කුටියොපි කදාචි එකස්ස කුක්කුටස්ස සද්දං සුත්වා බහුකාපි ගබ්භං ගණ්හන්ති. තථා ගාවී උසභස්ස. එවං සද්දෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

Ở loài cò, không có con đực, chúng thụ thai vào mùa động dục khi nghe tiếng sấm. Gà mái cũng vậy, đôi khi nhiều con thụ thai khi nghe tiếng gáy của một con gà trống. Tương tự, bò cái (thụ thai khi nghe tiếng) của bò đực. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do âm thanh.

ගාවී එව ච කදාචි උසභගන්ධෙන ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං ගන්ධෙන ගබ්භග්ගහණං හොති.

Và đôi khi, chính bò cái cũng thụ thai do mùi của bò đực. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do mùi hương.

ඉධ [Pg.180] පනායං අජ්ඣාචාරෙන ගබ්භං ගණ්හි. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘මාතාපිතරො ච සන්නිපතිතා හොන්ති, මාතා ච උතුනී හොති, ගන්ධබ්බො ච පච්චුපට්ඨිතො හොති, එවං තිණ්ණං සන්නිපාතා ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොතී’’ති (ම. නි. 1.408).

Nhưng ở đây, người này đã thụ thai do sự vi phạm. Nhắm đến điều này, đã được nói rằng: “Cha và mẹ có giao hợp, người mẹ đang trong thời kỳ kinh nguyệt, và hương ấm (gandhabba) có hiện diện, do sự hội hợp của ba yếu tố này mà sự nhập thai xảy ra.” (ma. ni. 1.408).

භුම්මා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙසුන්ති යස්මා නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමං හිස්ස තං පාපං අත්තනා ජානාති, තතො ආරක්ඛදෙවතා, අථඤ්ඤාපි පරචිත්තවිදුනියො දෙවතා. තස්මාස්ස පරචිත්තවිදූ සකලවනසණ්ඩනිස්සිතා භුම්මා දෙවා තං අජ්ඣාචාරං දිස්වා සද්දං අනුස්සාවෙසුං. යථා අඤ්ඤෙපි දෙවා සුණන්ති, තථා නිච්ඡාරෙසුං. කින්ති? නිරබ්බුදො වත, භො…පෙ… ආදීනවො උප්පාදිතොති. තස්සත්ථො වෙරඤ්ජකණ්ඩෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

“Bhummā devā saddamanussāvesuṃ” (Các vị địa thiên đã loan truyền tin tức) có nghĩa là: Bởi vì trên đời không có nơi nào gọi là kín đáo cho người làm điều ác. Thật vậy, trước hết chính người ấy biết việc ác đó, sau đó là vị thần hộ mệnh, rồi đến các vị chư thiên khác có khả năng biết tâm người khác. Do đó, các vị địa thiên có khả năng biết tâm người khác, trú ngụ trong khắp các lùm cây, khi thấy sự vi phạm ấy của vị ấy, đã loan truyền tin tức. Họ đã phát ra âm thanh để các vị chư thiên khác cũng nghe được. Như thế nào? “Thật là không mây, thưa ngài... tai họa đã được tạo ra.” Ý nghĩa của câu này nên được hiểu theo cách đã được giải thích trong phẩm Verañja.

භුම්මානං දෙවානං සද්දං සුත්වා චාතුමහාරාජිකාති එත්ථ පන භුම්මානං දෙවානං සද්දං ආකාසට්ඨදෙවතා අස්සොසුං; ආකාසට්ඨානං චාතුමහාරාජිකාති අයමනුක්කමො වෙදිතබ්බො. බ්‍රහ්මකායිකාති අසඤ්ඤසත්තෙ ච අරූපාවචරෙ ච ඨපෙත්වා සබ්බෙපි බ්‍රහ්මානො අස්සොසුං; සුත්වා ච සද්දමනුස්සාවෙසුන්ති වෙදිතබ්බො. ඉතිහ තෙන ඛණෙනාති එවං තෙන සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරක්ඛණෙන. තෙන මුහුත්තෙනාති අජ්ඣාචාරමුහුත්තෙනෙව. යාව බ්‍රහ්මලොකාති යාව අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකා. අබ්භුග්ගච්ඡීති අභිඋග්ගච්ඡි අබ්භුට්ඨාසි එකකොලාහලමහොසීති.

[Câu] “Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā” (Chư thiên Tứ Đại Thiên Vương đã nghe được âm thanh của chư thiên Địa Cư): Ở đây, nên hiểu trình tự này là: Chư thiên Không Cư đã nghe được âm thanh của chư thiên Địa Cư; chư thiên Tứ Đại Thiên Vương đã nghe được (âm thanh) của chư thiên Không Cư. [Câu] “Brahmakāyikā” (chư Phạm thiên): Nên hiểu là ngoại trừ các chúng sanh Vô Tưởng và các chúng sanh ở cõi Vô Sắc, tất cả chư Phạm thiên đã nghe được; và sau khi đã nghe, họ đã làm cho âm thanh được truyền đi. [Câu] “Itiha tena khaṇena” (Như vậy, trong khoảnh khắc ấy): (Nghĩa là) như vậy, trong khoảnh khắc vi phạm ấy của ngài Sudinna. [Câu] “Tena muhuttena” (trong chốc lát ấy): (Nghĩa là) trong chính chốc lát vi phạm ấy. [Câu] “Yāva brahmalokā” (cho đến cõi Phạm thiên): (Nghĩa là) cho đến cõi Phạm thiên Sắc Cứu Cánh. [Câu] “Abbhuggacchi” (đã vang lên): (Nghĩa là) đã đi lên, đã dấy lên, đã có một tiếng đồng thanh vang dội.

පුත්තං විජායීති සුවණ්ණබිම්බසදිසං පච්ඡිමභවිකසත්තං ජනෙසි. බීජකොති නාමමකංසූති න අඤ්ඤං නාමං කාතුමදංසු, ‘‘බීජකම්පි දෙහී’’ති මාතාමහියා වුත්තභාවස්ස පාකටත්තා ‘‘බීජකො ත්වෙවස්ස නාමං හොතූ’’ති ‘‘බීජකො’’ති නාමමකංසු. පුත්තස්ස පන නාමවසෙනෙව ච මාතාපිතූනම්පිස්ස නාමමකංසු. තෙ අපරෙන සමයෙනාති බීජකඤ්ච බීජකමාතරඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. බීජකස්ස කිර සත්තට්ඨවස්සකාලෙ තස්ස මාතා භික්ඛුනීසු සො ච භික්ඛූසු පබ්බජිත්වා කල්‍යාණමිත්තෙ උපනිස්සාය අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘උභො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා අරහත්තං සච්ඡාකංසූ’’ති.

[Câu] “Puttaṃ vijāyi” (đã sanh một người con trai): (Nghĩa là) đã sanh ra một chúng sanh ở kiếp chót, giống như pho tượng bằng vàng. [Câu] “Bījakoti nāmamakaṃsu” (họ đã đặt tên là Bījaka): (Nghĩa là) họ đã không đặt tên nào khác, vì sự việc bà ngoại đã nói: “Hãy cho cả Bījaka nữa” đã được biết đến rõ ràng, (nên họ nói rằng): “Tên của đứa bé này hãy là Bījaka,” rồi họ đã đặt tên là “Bījaka.” Hơn nữa, chính do năng lực tên gọi của người con trai mà họ cũng đã đặt tên cho cha mẹ của đứa bé ấy. [Câu] “Te aparena samayena” (vào một thời điểm khác, họ): (Câu này) được nói ra có liên quan đến Bījaka và mẹ của Bījaka. Tương truyền, vào lúc Bījaka được bảy, tám tuổi, mẹ của cậu đã xuất gia trong hàng ngũ tỳ-khưu-ni và cậu ta (đã xuất gia) trong hàng ngũ tỳ-khưu, sau khi nương nhờ các bậc thiện hữu, cả hai đã an trú vào quả A-la-hán. Do đó, có lời được nói rằng: “Cả hai, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đã xuất gia và đã chứng ngộ quả A-la-hán.”

37. එවං මාතාපුත්තානං පබ්බජ්ජා සඵලා අහොසි. පිතා පන විප්පටිසාරාභිභූතො විහාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්සඅහුදෙව කුක්කුච්ච’’න්තිආදි. තත්ථ අහුදෙවාති [Pg.181] අහු එව, දකාරො පදසන්ධිකරො. අහොසියෙවාති අත්ථො. කුක්කුච්චන්ති අජ්ඣාචාරහෙතුකො පච්ඡානුතාපො. විප්පටිසාරොතිපි තස්සෙව නාමං. සො හි විඤ්ඤූහි අකත්තබ්බතාය කුච්ඡිතකිරියභාවතො කුක්කුච්චං. කතං අජ්ඣාචාරං නිවත්තෙතුං අසමත්ථතාය තං පටිච්ච විරූපං සරණභාවතො විප්පටිසාරොති වුච්චති. අලාභා වත මෙති මය්හං වත අලාභා; යෙ ඣානාදීනං ගුණානං අලාභා නාම, තෙ මය්හං, න අඤ්ඤස්සාති අධිප්පායො. න වත මෙ ලාභාති යෙපි මෙ පටිලද්ධා පබ්බජ්ජසරණගමනසික්ඛාසමාදානගුණා, තෙපි නෙව මය්හං ලාභා අජ්ඣාචාරමලීනත්තා. දුල්ලද්ධං වත මෙති ඉදං සාසනං ලද්ධම්පි මෙ දුල්ලද්ධං. න වත මෙ සුලද්ධන්ති යථා අඤ්ඤෙසං කුලපුත්තානං, එවං න වත මෙ සුලද්ධං. කස්මා? යමහං එවං ස්වාක්ඛාතෙධම්මවිනයෙ…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං චරිතුන්ති. බ්‍රහ්මචරියන්ති සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං මග්ගබ්‍රහ්මචරියං. කිසො අහොසීති ඛාදිතුං වා භුඤ්ජිතුං වා අසක්කොන්තො තනුකො අහොසි අප්පමංසලොහිතො. උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතොති සඤ්ජාතුප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකභාවො පණ්ඩුපලාසප්පටිභාගො. ධමනිසන්ථතගත්තොති පරියාදින්නමංසලොහිතත්තා සිරාජාලෙනෙව සන්ථරිතගත්තො. අන්තොමනොති අනුසොචනවසෙන අබ්භන්තරෙයෙව ඨිතචිත්තො. හදයවත්ථුං නිස්සාය පවත්තනවසෙන පන සබ්බෙපි අන්තොමනායෙව. ලීනමනොති උද්දෙසෙ පරිපුච්ඡාය කම්මට්ඨානෙ අධිසීලෙ අධිචිත්තෙ අධිපඤ්ඤාය වත්තපටිපත්තිපූරණෙ ච නික්ඛිත්තධුරො අවිප්ඵාරිකො අඤ්ඤදත්ථු කොසජ්ජවසෙනෙව ලීනො සඞ්කුචිතො මනො අස්සාති ලීනමනො. දුක්ඛීති චෙතොදුක්ඛෙන දුක්ඛී. දුම්මනොති දොසෙන දුට්ඨමනො, විරූපමනො වා දොමනස්සාභිභූතතාය. පජ්ඣායීති විප්පටිසාරවසෙන වහච්ඡින්නො විය ගද්‍රභො තං තං චින්තයි.

37. Như vậy, sự xuất gia của hai mẹ con đã có kết quả. Còn người cha thì sống bị sự hối hận lấn át. Do đó, có lời được nói rằng: “Atha kho āyasmato sudinnassa ahudeva kukkucca” (Khi ấy, sự ray rứt đã sanh khởi đến cho Đại đức Sudinna) v.v... Ở đây, [cụm từ] “ahudeva” (đã sanh khởi) là “ahu eva” (thật đã có), mẫu tự “da” là để nối kết các từ. Ý nghĩa là “ahosi yeva” (thật đã có). [Từ] “Kukkucca” (sự ray rứt) là sự hối hận về sau có sự vi phạm làm nguyên nhân. [Từ] “Vippaṭisāra” (sự hối hận) cũng là tên gọi của chính điều ấy. Thật vậy, điều ấy được gọi là “kukkucca” (sự ray rứt) do bởi các bậc trí xem đó là hành vi đáng chê trách vì là việc không nên làm. Do không có khả năng làm cho sự vi phạm đã thực hiện được quay trở lại, nên tùy thuộc vào điều ấy, nó được gọi là “vippaṭisāra” (sự hối hận) do bởi trạng thái nhớ tưởng một cách sai khác. [Câu] “Alābhā vata me” (Bất hạnh thay cho ta): (Nghĩa là) thật bất hạnh cho ta; những sự không đạt được các phẩm chất như là các tầng thiền v.v... là của ta, không phải của người khác, đó là chủ ý. [Câu] “Na vata me lābhā” (Thật không phải là lợi đắc cho ta): (Nghĩa là) cả những phẩm chất về sự xuất gia, quy y Tam Bảo, thọ trì học giới mà ta đã đạt được, những điều ấy cũng không phải là lợi đắc của ta, vì đã bị ô uế bởi sự vi phạm. [Câu] “Dulladdhaṃ vata me” (Ta đã đắc được một cách tồi tệ thay): (Nghĩa là) giáo pháp này, dù đã được ta đắc rồi, vẫn là sự đắc được tồi tệ. [Câu] “Na vata me suladdhaṃ” (Thật không phải là khéo đắc cho ta): (Nghĩa là) giống như các thiện gia nam tử khác, thật không phải là khéo đắc cho ta. Vì sao? Bởi vì ta, sau khi đã xuất gia trong Giáo Pháp và Giới Luật được khéo thuyết giảng như vậy... đã không thể thực hành phạm hạnh... [Từ] “Brahmacariyaṃ” (phạm hạnh) là phạm hạnh của đạo quả, được bao gồm bởi tam học. [Câu] “Kiso ahosi” (đã trở nên gầy ốm): (Nghĩa là) do không thể ăn hoặc nhai, ngài đã trở nên gầy gò, ít thịt và máu. [Câu] “Uppaṇḍuppaṇḍukajāto” (đã trở nên xanh xao vàng vọt): (Nghĩa là) có trạng thái xanh xao vàng vọt đã sanh khởi, có phần giống như lá cây úa vàng. [Câu] “Dhamanisanthatagatto” (thân thể nổi đầy gân): (Nghĩa là) do thịt và máu đã bị tiêu hao, thân thể được bao phủ chỉ bởi mạng lưới các đường gân. [Câu] “Antomano” (tâm tư hướng nội): (Nghĩa là) do năng lực của sự sầu muộn, tâm trí chỉ trụ ở bên trong. Tuy nhiên, do năng lực sanh khởi nương vào tâm vật, tất cả chúng sanh đều có tâm tư hướng nội. [Từ] “Līnamano” (tâm trí thụ động): (Nghĩa là) người có tâm trí thụ động, co rút chỉ do năng lực của sự lười biếng, là người đã từ bỏ trách nhiệm trong việc đọc thuộc lòng, trong việc tra hỏi, trong việc tu tập đề mục thiền, trong giới tăng thượng, trong tâm tăng thượng, trong tuệ tăng thượng, và trong việc thực hành đầy đủ các phận sự và bổn phận, không hoạt bát. [Từ] “Dukkhī” (khổ sở): (Nghĩa là) khổ sở vì tâm khổ. [Từ] “Dummano” (ưu phiền): (Nghĩa là) có tâm xấu xa do sân hận, hoặc có tâm sai khác do bị ưu phiền lấn át. [Câu] “Pajjhāyi” (đã trầm tư): (Nghĩa là) do năng lực của sự hối hận, ngài đã suy nghĩ về điều này điều kia, giống như con lừa bị gãy vai.

38. සහායකා භික්ඛූති තං එවංභූතං ගණසඞ්ගණිකාපපඤ්චෙන වීතිනාමෙන්තං දිස්වා යස්ස විස්සාසිකා කථාඵාසුකා භික්ඛූ තෙ නං එතදවොචුං. පීණින්ද්‍රියොති පසාදපතිට්ඨානොකාසස්ස සම්පුණ්ණත්තා පරිපුණ්ණචක්ඛුආදිඉන්ද්‍රියො. සො දානි ත්වන්ති එත්ථ දානීති නිපාතො, සො පන ත්වන්ති වුත්තං හොති. කච්චිනො ත්වන්ති කච්චි නු ත්වං. අනභිරතොති උක්කණ්ඨිතො; ගිහිභාවං පත්ථයමානොති අත්ථො. තස්මා තමෙව අනභිරතිං පටික්ඛිපන්තො ආහ – ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, අනභිරතො’’ති. අධිකුසලානං පන ධම්මානං භාවනාය අභිරතොව අහන්ති[Pg.182]. අත්ථි මෙ පාපකම්මං කතන්ති මයා කතං එකං පාපකම්මං අත්ථි උපලබ්භති සංවිජ්ජති, නිච්චකාලං අභිමුඛං විය මෙ තිට්ඨති. අථ නං පකාසෙන්තො ‘‘පුරාණදුතියිකායා’’තිආදිමාහ.
38. [Câu] “Sahāyakā bhikkhū” (Các tỳ-khưu bạn): (Nghĩa là) sau khi nhìn thấy ngài trải qua (thời gian) với sự rườm rà của việc giao du với hội chúng trong tình trạng như vậy, các vị tỳ-khưu là những người thân thiết, dễ nói chuyện với ngài, đã nói với ngài điều này. [Câu] “Pīṇindriyo” (có các căn viên mãn): (Nghĩa là) có các căn như là mắt v.v... được viên mãn do nơi trú của tịnh sắc được sung mãn. [Cụm từ] “So dāni tvaṃ” (vậy bây giờ, ngươi): Ở đây, “dāni” là một biến cách từ, có nghĩa là “so pana tvaṃ” (còn ngươi thì). [Cụm từ] “Kaccino tvaṃ” (phải chăng ngươi): (Là) “kacci nu tvaṃ” (phải chăng ngươi). [Từ] “Anabhirato” (không hoan hỷ): (Nghĩa là) bất mãn, có ý nghĩa là đang mong muốn đời sống tại gia. Do đó, trong khi bác bỏ chính sự không hoan hỷ ấy, ngài đã nói: “Này chư hiền, tôi không phải là không hoan hỷ.” Tuy nhiên, (thực ra) ngài đã không hoan hỷ trong việc tu tập các pháp thiện cao thượng. [Câu] “Atthi me pāpakammaṃ kataṃ” (có ác nghiệp đã được tôi thực hiện): (Nghĩa là) có một ác nghiệp đã được tôi thực hiện, có thể tìm thấy, hiện hữu, dường như luôn đứng đối diện với tôi. Về sau, trong khi trình bày rõ điều ấy, ngài đã nói câu: “Purāṇadutiyikāya” (với người vợ cũ) v.v...

අලඤ්හි තෙ, ආවුසො සුදින්න, කුක්කුච්චායාති ආවුසො සුදින්න, තුය්හෙතං පාපකම්මං අලං සමත්ථං කුක්කුච්චාය; පටිබලං කුක්කුච්චං උප්පාදෙතුන්ති වුත්තං හොති. යං ත්වන්ති ආදිම්හි යෙන පාපෙන ත්වං න සක්ඛිස්සසි බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං, තං තෙ පාපං අලං කුක්කුච්චායාති එවං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අථ නං අනුසාසන්තා ‘‘නනු ආවුසො භගවතා’’තිආදිමාහංසු. තත්ථ නනූති අනුමතිග්ගහණත්ථෙ නිපාතො. අනෙකපරියායෙනාති අනෙකකාරණෙන. විරාගායාති විරාගත්ථාය. නො සරාගායාති නො රාගෙන රජ්ජනත්ථාය. භගවතා හි ‘‘ඉමං මෙ ධම්මං සුත්වා සත්තා සබ්බභවභොගෙසු විරජ්ජිස්සන්ති, නො රජ්ජිස්සන්තී’’ එතදත්ථාය ධම්මො දෙසිතොති අධිප්පායො. එස නයො සබ්බපදෙසු. ඉදං පනෙත්ථ පරියායවචනමත්තං. විසංයොගායාති කිලෙසෙහි විසංයුජ්ජනත්ථාය. නො සංයොගායාති න සංයුජ්ජනත්ථාය. අනුපාදානායාති අග්ගහණත්ථාය. නො සඋපාදානායාති න සඞ්ගහණත්ථාය.
Cụm từ "Alañhi te, āvuso sudinna, kukkuccāya" có nghĩa là: Này hiền giả Sudinna, ác nghiệp này của ngươi đủ, có khả năng để gây hối hận; có năng lực để làm phát sanh sự hối hận. Trong câu bắt đầu bằng "Yaṃ tvaṃ", nên hiểu sự liên kết như sau: "Do ác nghiệp nào mà ngươi sẽ không thể thực hành phạm hạnh, ác nghiệp ấy của ngươi đủ để gây hối hận." Sau đó, trong khi giáo huấn vị ấy, các vị đã nói câu bắt đầu bằng "Này hiền giả, há không phải Đức Thế Tôn...". Ở đây, "nanu" là một tiểu từ có nghĩa là chấp nhận ý kiến của người khác. "Bằng nhiều phương diện" nghĩa là bằng nhiều lý do. "Vì sự ly tham" nghĩa là vì mục đích ly tham. "Không phải vì sự tham ái" nghĩa là không phải vì mục đích tham đắm bởi tham ái. Ý nghĩa là: "Quả thật, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng Pháp vì mục đích này: 'Sau khi nghe Pháp này của ta, các chúng sanh sẽ nhàm chán đối với tất cả tài sản trong các cõi hữu, sẽ không tham đắm.'" Phương pháp này áp dụng cho tất cả các đoạn. Ở đây, đây chỉ là lời nói theo một cách diễn đạt khác. "Vì sự không liên kết" nghĩa là vì mục đích không liên kết với các phiền não. "Không phải vì sự liên kết" nghĩa là không phải vì mục đích liên kết. "Vì sự không chấp thủ" nghĩa là vì mục đích không nắm giữ. "Không phải vì sự có chấp thủ" nghĩa là không phải vì mục đích thu gom.

තත්ථ නාම ත්වන්ති තස්මිං නාම ත්වං. සරාගාය චෙතෙස්සසීති සහ රාගෙන වත්තමානාය මෙථුනධම්මාය චෙතෙස්සසි කප්පෙස්සසි පකප්පෙස්සසි; එතදත්ථං වායමිස්සසීති අත්ථො. එස නයො සබ්බත්ථ. පුන රාගවිරාගාදීනි නව පදානි නිබ්බත්තිතලොකුත්තරනිබ්බානමෙව සන්ධාය වුත්තානි. තස්මා රාගවිරාගායාති වා මදනිම්මදනායාති වා වුත්තෙපි ‘‘නිබ්බානත්ථායා’’ති එවමෙව අත්ථො දට්ඨබ්බො. නිබ්බානඤ්හි යස්මා තං ආගම්ම ආරබ්භ පටිච්ච රාගො විරජ්ජති න හොති, තස්මා රාගවිරාගොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම මානමද-පුරිසමදාදයො මදා නිම්මදා අමදා හොන්ති විනස්සන්ති, තස්මා මදනිම්මදනන්ති වුච්චති. යස්මා ච තං ආගම්ම සබ්බාපි කාමපිපාසා විනයං අබ්භත්ථං යාති, තස්මා පිපාසවිනයොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම පඤ්ච කාමගුණාලයා සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති, තස්මා ආලයසමුග්ඝාතොති වුච්චති. යස්මා ච තං ආගම්ම තෙභූමකවට්ටං උපච්ඡිජ්ජති, තස්මා වට්ටුපච්ඡෙදොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම සබ්බසො තණ්හා ඛයං ගච්ඡති විරජ්ජති නිරුජ්ඣති ච, තස්මා තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධොති වුච්චති. යස්මා [Pg.183] පනෙතං චතස්සො යොනියො, පඤ්ච ගතියො, සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො, නව ච සත්තාවාසෙ, අපරාපරභාවාය විනනතො ආබන්ධනතො සංසිබ්බනතො වානන්ති ලද්ධවොහාරාය තණ්හාය නික්ඛන්තං නිස්සටං විසංයුත්තං, තස්මා නිබ්බානන්ති වුච්චතීති.
"Tattha nāma tvaṃ" có nghĩa là "trong giáo pháp ấy, ngươi lại...". "Ngươi sẽ có ý định vì sự tham ái" có nghĩa là: ngươi sẽ có ý định, sẽ sắp đặt, sẽ toan tính vì hành vi dâm dục đi cùng với tham ái; có nghĩa là ngươi sẽ cố gắng vì mục đích này. Phương pháp này áp dụng cho tất cả các trường hợp. Lại nữa, chín thuật ngữ như "ly tham" v.v... đã được nói ra nhắm đến chính Niết-bàn siêu thế đã được thành tựu. Do đó, dù nói "vì sự ly tham" hay "vì sự dẹp bỏ kiêu mạn", ý nghĩa cũng phải được hiểu là "vì mục đích Niết-bàn". Quả thật, Niết-bàn được gọi là "ly tham" (rāgavirāgo) vì rằng khi nương vào đó, lấy đó làm đối tượng, duyên vào đó, tham ái sẽ ly tan, không còn khởi sanh. Lại nữa, nó được gọi là "dẹp bỏ kiêu mạn" (madanimmadanaṃ) vì rằng khi nương vào đó, các sự kiêu mạn như mạn kiêu, nam tính kiêu v.v... trở nên không kiêu mạn, không còn kiêu mạn, bị tiêu diệt. Và nó được gọi là "dập tắt khát ái" (pipāsavinayo) vì rằng khi nương vào đó, tất cả sự khao khát dục lạc đi đến chỗ bị loại trừ, bị chấm dứt. Lại nữa, nó được gọi là "nhổ bật ái luyến" (ālayasamugghāto) vì rằng khi nương vào đó, năm nơi trú ẩn của dục trưởng dưỡng đi đến chỗ bị nhổ bật hoàn toàn. Và nó được gọi là "chấm dứt vòng luân hồi" (vaṭṭupacchedo) vì rằng khi nương vào đó, vòng luân hồi trong ba cõi bị cắt đứt. Lại nữa, nó được gọi là "sự đoạn tận ái" (taṇhakkhayo), "sự ly tham" (virāgo), và "sự diệt" (nirodho) vì rằng khi nương vào đó, ái dục đi đến chỗ đoạn tận, ly tan và chấm dứt hoàn toàn. Lại nữa, nó được gọi là "Niết-bàn" (nibbānaṃ) vì rằng nó đã thoát ra, đã giải thoát, đã không còn liên kết với ái dục (taṇhā) - vốn được gọi là "vāna" (sự ràng buộc) do nó dệt nên, trói buộc, khâu vá (chúng sanh) vào sự tái sanh liên tục trong bốn loại sanh, năm cõi, bảy trú xứ của thức và chín trú xứ của chúng sanh.

කාමානං පහානං අක්ඛාතන්ති වත්ථුකාමානං, කිලෙසකාමානඤ්ච පහානං වුත්තං. කාමසඤ්ඤානං පරිඤ්ඤාති සබ්බාසම්පි කාමසඤ්ඤානං ඤාතතීරණපහානවසෙන තිවිධා පරිඤ්ඤා අක්ඛාතා. කාමපිපාසානන්ති කාමෙසු පාතබ්‍යතානං කාමෙ වා පාතුමිච්ඡානං. කාමවිතක්කානන්ති කාමුපසඤ්හිතානංවිතක්කානං. කාමපරිළාහානන්ති පඤ්චකාමගුණිකරාගවසෙන උප්පන්නපරිළාහානං අන්තොදාහානං. ඉමෙසු පඤ්චසු ඨානෙසු කිලෙසක්ඛයකරො ලොකුත්තරමග්ගොව කථිතො. සබ්බපඨමෙසු පන තීසු ඨානෙසු ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො මග්ගො කථිතොති වෙදිතබ්බො.
"Sự từ bỏ các dục đã được tuyên thuyết" có nghĩa là sự từ bỏ cả dục cảnh và dục phiền não đã được nói đến. "Sự liễu tri các tưởng về dục" có nghĩa là ba loại liễu tri đối với tất cả các tưởng về dục đã được tuyên thuyết, thông qua việc biết rõ, thẩm sát và từ bỏ. "(Sự dập tắt) các khát ái về dục" (có nghĩa là sự dập tắt) những ham muốn hưởng thụ trong các dục, hoặc những ý muốn hưởng thụ dục. "(Sự nhổ bật) các tầm về dục" (có nghĩa là sự nhổ bật) các tầm liên quan đến dục. "(Sự làm nguội) các nhiệt não về dục" (có nghĩa là sự làm nguội) các nhiệt não, các sự thiêu đốt bên trong phát sanh do tham ái đối với năm dục trưởng dưỡng. Trong năm trường hợp này, chỉ có con đường siêu thế làm đoạn tận phiền não được nói đến. Tuy nhiên, trong ba trường hợp đầu tiên, nên hiểu rằng con đường hỗn hợp giữa thế gian và siêu thế được nói đến.

නෙතං ආවුසොති න එතං ආවුසො, තව පාපකම්මං අප්පසන්නානඤ්ච පසාදාය එවරූපානං පසාදත්ථාය න හොති. අථ ඛ්වෙතන්ති අථ ඛො එතං. අථ ඛො තන්තිපි පාඨො. අඤ්ඤථත්තායාති පසාදඤ්ඤථාභාවාය විප්පටිසාරාය හොති. යෙ මග්ගෙන අනාගතසද්ධා, තෙසං විප්පටිසාරං කරොති – ‘‘ඊදිසෙපි නාම ධම්මවිනයෙ මයං පසන්නා, යත්ථෙවං දුප්පටිපන්නා භික්ඛූ’’ති. යෙ පන මග්ගෙනාගතසද්ධා, තෙසං සිනෙරු විය වාතෙහි අචලො පසාදො ඊදිසෙහි වත්ථූහි ඉතො වා දාරුණතරෙහි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති.
"Này hiền giả, việc này không..." có nghĩa là: Này hiền giả, ác nghiệp này của ngươi không đưa đến sự tịnh tín cho những người chưa tịnh tín, và không vì mục đích làm cho những người như vậy tịnh tín. "Atha khvetaṃ" có nghĩa là "mà trái lại, việc này...". Cũng có bản đọc là "atha kho taṃ". "Đưa đến sự thay đổi khác" có nghĩa là đưa đến sự thay đổi khác với tịnh tín, tức là đưa đến sự hối hận. Đối với những người có đức tin chưa thành tựu qua đạo, nó làm phát sanh sự hối hận: "Ta lại đi tịnh tín vào một giáo pháp và giới luật như thế này, nơi mà có những vị tỳ-khưu hành xử sai trái như vậy." Còn đối với những người có đức tin đã thành tựu qua đạo, đức tin của họ không lay chuyển bởi những sự việc như thế này hoặc những sự việc còn tồi tệ hơn, giống như núi Sineru không lay chuyển bởi gió bão. Do đó, đã được nói rằng: "đưa đến sự thay đổi khác cho một số người".

39. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුන්ති භගවතො එතං අත්ථං ආචික්ඛිංසු පටිවෙදයිංසු. ආරොචයමානා ච නෙව පියකම්‍යතාය න භෙදපුරෙක්ඛාරතාය, න තස්සායස්මතො අවණ්ණපකාසනත්ථාය, න කලිසාසනාරොපනත්ථාය, නාපි ‘‘ඉදං සුත්වා භගවා ඉමස්ස සාසනෙ පතිට්ඨං න දස්සති, නික්කඩ්ඪාපෙස්සති න’’න්ති මඤ්ඤමානා ආරොචෙසුං. අථ ඛො ‘‘ඉමං සාසනෙ උප්පන්නං අබ්බුදං ඤත්වා භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සති, වෙලං මරියාදං ආණං ඨපෙස්සතී’’ති ආරොචෙසුං.
39. "Họ đã trình báo sự việc này lên Đức Thế Tôn" có nghĩa là họ đã trình bày, đã cho Đức Thế Tôn biết sự việc này. Và khi trình báo, họ không làm vậy vì muốn được yêu mến, không phải với ý định gây chia rẽ, không phải vì mục đích phơi bày lỗi lầm của vị trưởng lão ấy, không phải vì mục đích áp đặt lời khiển trách do sân hận. Họ cũng không trình báo vì nghĩ rằng: "Sau khi nghe việc này, Đức Thế Tôn sẽ không cho người này một chỗ đứng trong giáo pháp, sẽ trục xuất người này." Mà trái lại, họ trình báo với ý nghĩ rằng: "Sau khi biết được khối u nhọt này đã phát sanh trong giáo pháp, Đức Thế Tôn sẽ chế định học giới, sẽ thiết lập một giới hạn, một ranh giới, một mệnh lệnh."

එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙති එත්ථ සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරවීතික්කමො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා කාරණත්තා නිදානඤ්චෙව පකරණඤ්චාති වුත්තොති වෙදිතබ්බො. කාරණඤ්හි යස්මා නිදෙති අත්තනො ඵලං ‘‘ගණ්හාථ න’’න්ති [Pg.184] දස්සෙන්තං විය අප්පෙති, පකරොති ච නං කත්තුං ආරභති, කරොතියෙව වා; තස්මා නිදානඤ්චෙව පකරණඤ්චාති වුච්චති. විගරහි බුද්ධො භගවාති බුද්ධො භගවා විගරහි නින්දි; යථා තං වණ්ණාවණ්ණාරහානං වණ්ණඤ්ච අවණ්ණඤ්ච භණන්තෙසු අග්ගපුග්ගලො. න හි භගවතො සීලවීතික්කමකරං පුග්ගලං දිස්වා ‘‘අයං ජාතියා වා ගොත්තෙන වා කොලපුත්තියෙන වා ගන්ථෙන වා ධුතඞ්ගෙන වා ඤාතො යසස්සී ඊදිසං පුග්ගලං රක්ඛිතුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පජ්ජති, නාපි පෙසලං ගුණවන්තං දිස්වා තස්ස ගුණං පටිච්ඡාදෙතුං චිත්තං උප්පජ්ජති. අථ ඛො ගරහිතබ්බං ගරහති එව, පසංසිතබ්බඤ්ච පසංසති එව, අයඤ්ච ගරහිතබ්බො; තස්මා තං තාදිලක්ඛණෙ ඨිතො අවිකම්පමානෙන චිත්තෙන විගරහි බුද්ධො භගවා ‘‘අනනුච්ඡවික’’න්තිආදීහි වචනෙහි.
Ở đây, trong nhân duyên này, trong chương này, sự vi phạm quá mức của Sudinna, vì là nguyên nhân cho việc chế định học giới, nên được gọi là nhân duyên (nidāna) và cũng là chương (pakaraṇa), cần phải được hiểu như vậy. Bởi vì, quả vậy, nguyên nhân (kāraṇa) chỉ ra kết quả của chính nó, nó trao cho giống như đang chỉ rằng: ‘Hãy nhận lấy cái này,’ và nó thực hiện, bắt đầu làm ra nó, hoặc chỉ đơn thuần là làm ra; do đó nó được gọi là nhân duyên và cũng là chương. Về câu ‘Đức Phật, đức Thế Tôn đã quở trách,’ (có nghĩa là) đức Phật, đức Thế Tôn đã quở trách, đã khiển trách; ngài là bậc tối thượng giữa những người nói lời tán thán và chê bai đối với những người đáng được tán thán và chê bai. Quả vậy, khi đức Thế Tôn thấy một người vi phạm giới luật, tâm của ngài không khởi lên rằng: ‘Người này nổi tiếng và có danh tiếng do sanh tướng, do dòng họ, do gia thế, do kinh điển, hay do hạnh đầu đà, nên phải bảo vệ một người như vậy.’ Cũng không, khi thấy một người đức hạnh đáng mến, tâm ngài khởi lên ý muốn che giấu đức hạnh của người ấy. Trái lại, ngài chỉ quở trách người đáng bị quở trách, và chỉ tán thán người đáng được tán thán, và người này (Sudinna) là người đáng bị quở trách. Do đó, đức Phật, đức Thế Tôn, đứng vững trong trạng thái như vậy (tādi), với tâm không lay động, đã quở trách vị ấy bằng những lời như ‘không thích hợp’ v.v...

තත්ථායං අත්ථවණ්ණනා – යදිදං තයා, මොඝපුරිස, තුච්ඡමනුස්ස කම්මං කතං, තං සමණකරණානං ධම්මානං මග්ගඵලනිබ්බානසාසනානං වා න අනුච්ඡවිකං, තෙසං ඡවිං ඡායං සුන්දරභාවං න අන්වෙති නානුගච්ඡති, අථ ඛො ආරකාව තෙහි ධම්මෙහි. අනනුච්ඡවිකත්තා එව ච අනනුලොමිකං, තෙසං න අනුලොමෙති; අථ ඛො විලොමං පච්චනීකභාවෙ ඨිතං. අනනුලොමිකත්තා එව ච අප්පතිරූපං, පතිරූපං සදිසං පටිභාගං න හොති, අථ ඛො අසදිසං අප්පටිභාගමෙව. අප්පතිරූපත්තා එව ච අස්සාමණකං, සමණානං කම්මං න හොති. අස්සාමණකත්තා අකප්පියං. යඤ්හි සමණකම්මං න හොති, තං තෙසං න කප්පති. අකප්පියත්තා අකරණීයං. න හි සමණා යං න කප්පති, තං කරොන්ති. තඤ්චෙතං තයා කතං, තස්මා අනනුච්ඡවිකං තෙ, මොඝපුරිස, කතං…පෙ… අකරණීයන්ති. කථඤ්හි නාමාති කෙන නාම කාරණෙන, කිං නාම කාරණං පස්සන්තොති වුත්තං හොති. තතො කාරණාභාවං දස්සෙන්තො පරතො ‘‘නනු මයා මොඝපුරිසා’’තිආදිමාහ. තං සබ්බං වුත්තත්ථමෙව.
Đây là phần giải thích ý nghĩa: Này kẻ ngu si, này người trống rỗng, việc làm này mà ngươi đã làm, việc ấy không thích hợp (ananucchavikaṃ) với các pháp làm nên sa-môn, hoặc với đạo, quả, Niết-bàn, và giáo pháp. Nó không theo sau, không thuận theo vẻ ngoài, cái bóng, bản chất tốt đẹp của chúng; trái lại, nó xa lìa các pháp ấy. Và chính vì không thích hợp, nên nó không tương thuận (ananulomikaṃ); nó không thuận theo chúng; trái lại, nó là ngược lại, đứng ở vị thế đối nghịch. Và chính vì không tương thuận, nên nó không xứng đáng (appatirūpaṃ); nó không xứng đáng, không tương tự, không tương xứng; trái lại, nó chỉ là không tương tự, không tương xứng. Và chính vì không xứng đáng, nên nó không phải là việc của sa-môn (assāmaṇakaṃ); nó không phải là việc làm của các sa-môn. Vì không phải là việc của sa-môn, nên nó không được phép (akappiyaṃ). Quả vậy, việc gì không phải là việc của sa-môn thì không được phép đối với các vị ấy. Vì không được phép, nên nó không nên làm (akaraṇīyaṃ). Quả vậy, các sa-môn không làm việc gì không được phép. Và việc này đã được ngươi làm, do đó, này kẻ ngu si, việc ngươi đã làm là không thích hợp... cho đến... không nên làm. Câu ‘Làm sao được chứ?’ (Kathañhi nāma) có nghĩa là: ‘Vì lý do gì chứ? Thấy lý do gì chứ?’ Sau đó, để chỉ ra sự không có lý do, ngài nói những lời tiếp theo: ‘Này kẻ ngu si, chẳng phải ta đã...’ v.v... Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa đã được giải thích.

ඉදානි යස්මා යං තෙන පාපකම්මං කතං, තං විපච්චමානං අතිවිය දුක්ඛවිපාකං හොති, තස්මාස්ස තං විපාකං දස්සෙතුං කතාපරාධං විය පුත්තං අනුකම්පකා මාතාපිතරො දයාලුකෙන චිත්තෙන සුදින්නං පරිභාසන්තො ‘‘වරං තෙ මොඝපුරිසා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආසු සීඝං එතස්ස විසං ආගච්ඡතීති ආසීවිසො. ඝොරං චණ්ඩමස්ස විසන්ති ඝොරවිසො, තස්ස ආසීවිසස්ස ඝොරවිසස්ස. ‘‘පක්ඛිත්ත’’න්ති එතස්ස ‘‘වර’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධො[Pg.185]. ඊදිසස්ස ආසීවිසස්ස ඝොරවිසස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං වරං පක්ඛිත්තං; සචෙ පක්ඛිත්තං භවෙය්‍ය, වරං සියා; සුන්දරං සාධු සුට්ඨු සියාති අත්ථො. න ත්වෙවාති න තු එව වරං න සුන්දරමෙව න සාධුමෙව න සුට්ඨුමෙව. එස නයො සබ්බත්ථ. කණ්හසප්පස්සාති කාළසප්පස්ස. අඞ්ගාරකාසුයාති අඞ්ගාරපුණ්ණකූපෙ, අඞ්ගාරරාසිම්හි වා. ආදිත්තායාති පදිත්තාය ගහිතඅග්ගිවණ්ණාය. සම්පජ්ජලිතායාති සමන්තතො පජ්ජලිතාය අච්චියො මුච්චන්තියා. සජොතිභූතායාති සප්පභාය. සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතායාති වුත්තං හොති.
Bây giờ, vì ác nghiệp mà vị ấy đã làm, khi trổ quả, có kết quả vô cùng đau khổ, do đó, để chỉ ra kết quả ấy cho vị ấy, giống như cha mẹ có lòng thương xót quở mắng đứa con đã phạm lỗi, ngài với tâm từ bi đã quở trách Sudinna và nói: ‘Này kẻ ngu si, thà rằng...’ v.v... Trong đó, āsīviso (rắn độc) là vì nọc độc (visaṃ) của nó đến (āgacchati) nhanh chóng (āsu, sīghaṃ). Ghoraviso (nọc độc kinh khủng) là vì nọc độc (visaṃ) của nó kinh khủng (ghoraṃ), dữ dội (caṇḍaṃ); (của con rắn) āsīvisa, ghoravisa ấy. Từ ‘pakkhittaṃ’ (đặt vào) có liên hệ với từ ‘varaṃ’ (thà rằng). Thà rằng bộ phận sinh dục nam được đặt vào miệng của một con rắn āsīvisa, ghoravisa như vậy; nếu nó được đặt vào, thì thà rằng như vậy; ý nghĩa là: sẽ là tốt, là hay, là rất tốt. ‘Na tveva’ (nhưng không hề) có nghĩa là: nhưng không hề tốt hơn, không hề tốt, không hề hay, không hề rất tốt. Đây là phương pháp ở mọi nơi. ‘Kaṇhasappassa’ có nghĩa là ‘của con rắn đen’ (kāḷasappassa). ‘Aṅgārakāsuyā’ có nghĩa là ‘trong hố đầy than hồng’ (aṅgārapuṇṇakūpe), hoặc ‘trên đống than hồng’ (aṅgārarāsimhi). ‘Ādittāya’ có nghĩa là ‘đang cháy bừng’ (padittāya), ‘mang màu sắc của lửa’ (gahitaaggivaṇṇāya). ‘Sampajjalitāya’ có nghĩa là ‘bốc cháy xung quanh’ (samantato pajjalitāya), ‘phun ra ngọn lửa’ (acciyo muccantiyā). ‘Sajotibhūtāya’ có nghĩa là ‘có ánh sáng’ (sappabhāya). Điều này có nghĩa là ‘đã trở thành một khối ánh sáng đồng nhất từ những ngọn lửa bốc lên từ mọi phía’.

තං කිස්ස හෙතූති යං මයා වුත්තං ‘‘වර’’න්ති තං කිස්ස හෙතු, කතරෙන කාරණෙනාති චෙ? මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍යාති යො තත්ථ අඞ්ගජාතං පක්ඛිපෙය්‍ය, සො මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං. ඉතොනිදානඤ්ච ඛො…පෙ… උපපජ්ජෙය්‍යාති යං ඉදං මාතුගාමස්ස අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතපක්ඛිපනං, ඉතොනිදානං තස්ස කාරකො පුග්ගලො නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය; එවං කම්මස්ස මහාසාවජ්ජතං පස්සන්තො තං ගරහි, න තස්ස දුක්ඛාගමං ඉච්ඡමානො. තත්ථ නාම ත්වන්ති තස්මිං නාම එවරූපෙ කම්මෙ එවං මහාසාවජ්ජෙ සමානෙපි ත්වං. යං ත්වන්ති එත්ථ යන්ති හීළනත්ථෙ නිපාතො. ත්වන්ති තං-සද්දස්ස වෙවචනං; ද්වීහිපි යං වා තං වා හීළිතමවඤ්ඤාතන්ති වුත්තං හොති. අසද්ධම්මන්ති අසතං නීචජනානං ධම්මං; තෙහි සෙවිතබ්බන්ති අත්ථො. ගාමධම්මන්ති ගාමානං ධම්මං; ගාමවාසිකමනුස්සානං ධම්මන්ති වුත්තං හොති. වසලධම්මන්ති පාපධම්මෙ වසන්ති පග්ඝරන්තීති වසලා, තෙසං වසලානං හීනපුරිසානං ධම්මං, වසලං වා කිලෙසපග්ඝරණකං ධම්මං. දුට්ඨුල්ලන්ති දුට්ඨු ච කිලෙසදූසිතං ථූලඤ්ච අසුඛුමං, අනිපුණන්ති වුත්තං හොති. ඔදකන්තිකන්ති උදකකිච්චං අන්තිකං අවසානං අස්සාති ඔදකන්තිකො, තං ඔදකන්තිකං. රහස්සන්ති රහොභවං, පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ උප්පජ්ජනකං. අයඤ්හි ධම්මො ජිගුච්ඡනීයත්තා න සක්කා ආවි අඤ්ඤෙසං දස්සනවිසයෙ කාතුං, තෙන වුත්තං – ‘‘රහස්ස’’න්ති. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, ද්වයං ද්වයං සමාපත්තින්තිපි පාඨො. දයං දයං සමාපත්තින්තිපි පඨන්ති, තං න සුන්දරං. සමාපජ්ජිස්සසීති එතං ‘‘තත්ථ නාම ත්ව’’න්ති එත්ථ වුත්තනාමසද්දෙන යොජෙතබ්බං ‘‘සමාපජ්ජිස්සසි නාමා’’ති.
Taṃ kissa hetūti: Lời mà Như Lai đã nói là ‘tuyệt vời,’ lời ấy là do nguyên nhân gì, do duyên cớ nào? Nếu có câu hỏi như thế. Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti: Vị nào đặt bộ phận sinh dục vào trong ấy thì vị ấy có thể đi đến sự chết hoặc sự đau khổ tương đương với cái chết. Itonidānañca kho…pe… upapajjeyyāti: Việc đặt bộ phận sinh dục vào trong bộ phận sinh dục của người nữ này, do nhân duyên này mà người thực hiện việc ấy sẽ sanh vào địa ngục; do thấy được tính chất tội lỗi nặng nề của hành vi như vậy nên đã quở trách vị ấy, chứ không phải do mong muốn sự đau khổ đến với vị ấy. Tattha nāma tvanti: Này ngươi, trong một hành vi như thế, trong khi nó có tội lỗi nặng nề như vậy. Yaṃ tvanti: Ở đây, ‘yanti’ là một tiểu từ ở ý nghĩa khinh bỉ. Tvanti: Là từ đồng nghĩa của ‘taṃ-sadda;’ do cả hai nên được nói là ‘yaṃ vā taṃ vā hīḷitamavaññātanti’ (điều đáng khinh bỉ, đáng miệt thị). Asaddhammanti: Pháp của những người không phải bậc chân nhân, của những kẻ hạ tiện; nghĩa là điều được họ thực hành. Gāmadhammanti: Pháp của dân làng; được nói là pháp của những người sống trong làng. Vasaladhammanti: Những người tuôn chảy, xả ra các pháp ác được gọi là ‘vasalā’ (hạ tiện), là pháp của những người hạ tiện, những người thấp kém ấy, hoặc là pháp làm tuôn chảy phiền não. Duṭṭhullanti: Được nói là vừa xấu xa do bị phiền não làm hư hoại, vừa thô thiển do không vi tế, không khéo léo. Odakantikanti: Việc có phận sự với nước ở cuối cùng, ở kết cuộc, nên gọi là ‘odakantiko,’ là việc ấy. Rahassanti: Việc xảy ra ở nơi kín đáo, việc sanh khởi ở chỗ che khuất. Do pháp này đáng ghê tởm nên không thể thực hiện một cách công khai trong tầm nhìn của người khác, do đó được nói là ‘rahassaṃ’ (kín đáo). Dvayaṃdvayasamāpattinti: Điều được thực hiện bởi hai và hai (một cặp). Cũng có bài đọc là ‘dvayaṃ dvayaṃ samāpattiṃ.’ Người ta cũng đọc là ‘dayaṃ dayaṃ samāpattiṃ,’ điều ấy không hay. Samāpajjissasīti: Từ này nên được kết hợp với từ ‘nāma’ đã được nói ở câu ‘tattha nāma tvaṃ’ thành ‘samāpajjissasi nāma’ (ngươi lại có thể thực hiện sao?).

බහූනං ඛො…පෙ… ආදිකත්තා පුබ්බඞ්ගමොති සාසනං සන්ධාය වදති. ඉමස්මිං සාසනෙ ත්වං බහූනං පුග්ගලානං අකුසලානං ධම්මානං ආදිකත්තා, සබ්බපඨමං [Pg.186] කරණතො; පුබ්බඞ්ගමො සබ්බපඨමං එතං මග්ගං පටිපන්නත්තා; ද්වාරංදදො, උපායදස්සකොති වුත්තං හොති. ඉමඤ්හි ලෙසං ලද්ධා තව අනුසික්ඛමානා බහූ පුග්ගලා නානප්පකාරකෙ මක්කටියා මෙථුනපටිසෙවනාදිකෙ අකුසලධම්මෙ කරිස්සන්තීති අයමෙත්ථ අධිප්පායො.
Bahūnaṃ kho…pe… ādikattā pubbaṅgamoti: Ngài nói nhắm đến giáo pháp. Trong giáo pháp này, ngươi là người khởi đầu các pháp bất thiện cho nhiều người, do là người thực hiện đầu tiên nhất; là người đi trước do là người bước vào con đường này đầu tiên nhất; được nói là người mở đường, người chỉ bày phương cách. Do có được cái cớ này, nhiều người bắt chước ngươi sẽ làm các pháp bất thiện thuộc nhiều loại khác nhau như là việc hành dâm với con khỉ cái, v.v… đây là chủ ý ở đây.

අනෙකපරියායෙනාති ඉමෙහි ‘‘අනනුච්ඡවික’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි, බහූහි කාරණෙහි. දුබ්භරතාය…පෙ… කොසජ්ජස්ස අවණ්ණං භාසිත්වාති දුබ්භරතාදීනං වත්ථුභූතස්ස අසංවරස්ස අවණ්ණං නින්දං ගරහං භාසිත්වාති අත්ථො. යස්මා හි අසංවරෙ ඨිතස්ස පුග්ගලස්ස අත්තා දුබ්භරතඤ්චෙව දුප්පොසතඤ්ච ආපජ්ජති, තස්මා අසංවරො ‘‘දුබ්භරතා, දුප්පොසතා’’ති ච වුච්චති. යස්මා පන අසංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා චතූසු පච්චයෙසු මහිච්ඡතං සිනෙරුප්පමාණෙපි ච පච්චයෙ ලද්ධා අසන්තුට්ඨිතං ආපජ්ජති, තස්මා අසංවරො ‘‘මහිච්ඡතා, අසන්තුට්ඨිතා’’ති ච වුච්චති. යස්මා ච අසංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා ගණසඞ්ගණිකාය චෙව කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච සංවත්තති, කොසජ්ජානුගතො ච හොති අට්ඨකුසීතවත්ථුපාරිපූරියා සංවත්තති, තස්මා අසංවරො ‘‘සඞ්ගණිකා, චෙව කොසජ්ජඤ්චා’’ති වුච්චති.
Anekapariyāyenāti: Bằng nhiều cách thức này đã được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘ananucchavikaṃ’ (không thích hợp), bằng nhiều lý do. Dubbharatāya…pe… kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti: Nghĩa là đã nói lên lời không tán thành, lời khiển trách, lời quở mắng về sự không phòng hộ là nền tảng của các điều như là khó hỗ trợ, v.v… Thật vậy, do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ trở nên khó hỗ trợ và khó nuôi dưỡng, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘dubbharatā’ (khó hỗ trợ) và ‘dupposatā’ (khó nuôi dưỡng). Lại nữa, do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ trở nên có nhiều mong muốn về bốn món vật dụng và không biết đủ dù có được các vật dụng to lớn như núi Sineru, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘mahicchatā’ (nhiều mong muốn) và ‘asantuṭṭhitā’ (không biết đủ). Và do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ dẫn đến việc giao du với hội chúng và giao du với phiền não, và bị sự lười biếng theo sau, dẫn đến việc làm viên mãn tám cơ sở của sự lười biếng, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘saṅgaṇikā’ (thích hội chúng) và ‘kosajjaṃ’ (lười biếng).

සුභරතාය…පෙ… වීරියාරම්භස්ස වණ්ණං භාසිත්වාති සුභරතාදීනං වත්ථුභූතස්ස සංවරස්ස වණ්ණං භාසිත්වාති අත්ථො. යස්මා හි අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා සුභරො හොති සුපොසො, චතූසු ච පච්චයෙසු අප්පිච්ඡතං නිත්තණ්හභාවං ආපජ්ජති, එකමෙකස්මිඤ්ච පච්චයෙ යථාලාභ-යථාබල-යථාසාරුප්පවසෙන තිප්පභෙදාය සන්තුට්ඨියා සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘සුභරතා චෙව සුපොසතා ච අප්පිච්ඡො ච සන්තුට්ඨො චා’’ති වුච්චති.
Subharatāya…pe… vīriyārambhassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti: Nghĩa là đã nói lên lời tán thành về sự phòng hộ là nền tảng của các điều như là dễ hỗ trợ, v.v… Thật vậy, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ trở nên dễ hỗ trợ, dễ nuôi dưỡng, và sẽ đạt đến tình trạng ít mong muốn, không có ái dục về bốn món vật dụng, và đối với mỗi món vật dụng sẽ dẫn đến sự biết đủ có ba loại theo cách thức là tùy theo vật đã nhận được, tùy theo sức lực, tùy theo sự thích hợp, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘subharatā’ (dễ hỗ trợ), ‘suposatā’ (dễ nuôi dưỡng), ‘appiccho’ (ít mong muốn), và ‘santuṭṭho’ (biết đủ).

යස්මා පන අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා කිලෙසසල්ලෙඛනතාය චෙව නිද්ධුනනතාය ච සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘සල්ලෙඛො ච ධුතො චා’’ති වුච්චති.
Lại nữa, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ dẫn đến việc làm cho phiền não bị hao mòn và dẫn đến việc rũ bỏ, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘sallekho’ (sự làm cho hao mòn) và ‘dhuto’ (sự rũ bỏ).

යස්මා ච අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා කායවාචානං අප්පාසාදිකං අප්පසාදනීයං අසන්තං අසාරුප්පං කායවචීදුච්චරිතං චිත්තස්ස අප්පාසාදිකං [Pg.187] අප්පසාදනීයං අසන්තං අසාරුප්පං අකුසලවිතක්කත්තයඤ්ච අනුපගම්ම තබ්බිපරීතස්ස කායවචීසුචරිතස්ස චෙව කුසලවිතක්කත්තයස්ස ච පාසාදිකස්ස පසාදනීයස්ස සන්තස්ස සාරුප්පස්ස පාරිපූරියා සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘පාසාදිකො’’ති වුච්චති.
Và do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ, do không đi đến thân ác hạnh và khẩu ác hạnh vốn không làm phát sanh tịnh tín, không đáng tịnh tín, không an tịnh, không thích hợp đối với thân và khẩu, và ba loại tư duy bất thiện vốn không làm phát sanh tịnh tín, không đáng tịnh tín, không an tịnh, không thích hợp đối với tâm, nên sẽ dẫn đến sự viên mãn của thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, và ba loại tư duy thiện, là những điều ngược lại, vốn làm phát sanh tịnh tín, đáng tịnh tín, an tịnh, thích hợp, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘pāsādiko’ (làm phát sanh tịnh tín).

යස්මා පන අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා සබ්බකිලෙසාපචයභූතාය, විවට්ටාය, අට්ඨවීරියාරම්භවත්ථුපාරිපූරියා ච සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘අපචයො චෙව වීරියාරම්භො චා’’ති වුච්චතීති.
Lại nữa, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ dẫn đến việc hủy diệt tất cả phiền não, dẫn đến sự thoát khỏi vòng luân hồi, và dẫn đến sự viên mãn của tám cơ sở tinh tấn, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘apacayo’ (sự hủy diệt) và ‘vīriyārambho’ (sự khởi sự tinh tấn).

භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකන්ති තත්ථ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං යං ඉදානි සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සති, තස්ස අනුච්ඡවිකඤ්චෙව අනුලොමිකඤ්ච. යො වා අයං සුභරතාදීහි සංවරො වුත්තො, තස්ස අනුච්ඡවිකඤ්චෙව අනුලොමිකඤ්ච සංවරප්පහානපටිසංයුත්තං අසුත්තන්තවිනිබද්ධං පාළිවිනිමුත්තං ඔක්කන්තිකධම්මදෙසනං කත්වාති අත්ථො. භගවා කිර ඊදිසෙසු ඨානෙසු පඤ්චවණ්ණකුසුමමාලං කරොන්තො විය, රතනදාමං සජ්ජෙන්තො විය, ච යෙ පටික්ඛිපනාධිප්පායා අසංවරාභිරතා තෙ සම්පරායිකෙන වට්ටභයෙන තජ්ජෙන්තො අනෙකප්පකාරං ආදීනවං දස්සෙන්තො, යෙ සික්ඛාකාමා සංවරෙ ඨිතා තෙ අප්පෙකච්චෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨපෙන්තො අප්පෙකච්චෙ අනාගාමි-සකදාගාමි-සොතාපත්තිඵලෙසු උපනිස්සයවිරහිතෙපි සග්ගමග්ගෙ පතිට්ඨපෙන්තො දීඝනිකායප්පමාණම්පි මජ්ඣිමනිකායප්පමාණම්පි ධම්මදෙසනං කරොති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං ධම්මිං කථං කත්වා’’ති.
Bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikanti có nghĩa là: Đối với các vị tỳ khưu đã tụ hội ở nơi ấy, điều học giới nào mà (đức Thế Tôn) sẽ chế định bây giờ, (bài pháp thoại) là tương thích và thuận theo điều học giới ấy. Hoặc sự thu thúc nào đã được nói đến bởi các (vị) như Subharata, (bài pháp thoại) là tương thích và thuận theo sự thu thúc ấy, liên hệ đến sự thu thúc và sự đoạn trừ, không được kết tập trong Kinh tạng, thoát khỏi Pāḷi, là bài pháp thoại có thể được thâm nhập (bởi trí tuệ). Nghe nói rằng, trong những trường hợp như vậy, đức Thế Tôn giống như người đang kết tràng hoa năm màu, giống như người đang sắp đặt chuỗi ngọc báu, và đối với những vị có ý muốn bác bỏ, ưa thích trong sự không thu thúc, Ngài dọa nạt họ bằng sự nguy hiểm của vòng luân hồi trong đời sau, chỉ ra những sự nguy hại bằng nhiều cách khác nhau; đối với những vị ham muốn học tập, đã an trú trong sự thu thúc, Ngài thiết lập một số vị trong quả A-la-hán, thiết lập một số vị trong các quả Bất Lai, Nhất Lai, Dự Lưu, và cả những vị không có duyên hỗ trợ, Ngài cũng thiết lập họ trên con đường đến cõi trời, Ngài thuyết một bài pháp thoại có độ dài bằng Trường Bộ Kinh hoặc Trung Bộ Kinh. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói: ‘bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā’ (sau khi đã thuyết cho các vị tỳ khưu một bài pháp thoại tương thích và thuận theo trường hợp ấy).

තෙන හීති තෙන සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරෙන කාරණභූතෙන. සික්ඛාපදන්ති එත්ථ සික්ඛිතබ්බාති සික්ඛා, පජ්ජතෙ ඉමිනාති පදං, සික්ඛාය පදං සික්ඛාපදං; සික්ඛාය අධිගමුපායොති අත්ථො. අථ වා මූලං නිස්සයො පතිට්ඨාති වුත්තං හොති. මෙථුනවිරතියා මෙථුනසංවරස්සෙතං අධිවචනං. මෙථුනසංවරො හි තදඤ්ඤෙසං සික්ඛාසඞ්ඛාතානං සීලවිපස්සනාඣානමග්ගධම්මානං වුත්තත්ථවසෙන පදත්තා ඉධ ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති අධිප්පෙතො. අයඤ්ච අත්ථො සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. අපිච තස්සත්ථස්ස දීපකං වචනම්පි ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති වෙදිතබ්බං. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘සික්ඛාපදන්ති යො තත්ථ නාමකායො පදකායො නිරුත්තිකායො බ්‍යඤ්ජනකායො’’ති. අථ වා යථා ‘‘අනභිජ්ඣා ධම්මපද’’න්ති වුත්තෙ අනභිජ්ඣා එකො ධම්මකොට්ඨාසොති අත්ථො [Pg.188] හොති, එවමිධාපි ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති සික්ඛාකොට්ඨාසො සික්ඛාය එකො පදෙසොතිපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.
Tena hīti có nghĩa là: Do sự vi phạm ấy của Sudinna đã trở thành nguyên nhân. Về từ sikkhāpadaṃ, sikkhā là (điều) nên được học tập, padaṃ là (phương tiện) mà nhờ đó người ta đạt đến; sikkhāpadaṃ là phương tiện của sự học tập; có nghĩa là phương tiện để chứng đắc sự học tập. Hoặc có thể nói rằng (nó) là gốc rễ, là nơi nương tựa, là nền tảng. Đây là một từ đồng nghĩa với sự kiêng cữ dâm dục, sự thu thúc trong dâm dục. Thật vậy, sự thu thúc trong dâm dục, theo ý nghĩa đã được trình bày, là nền tảng cho các pháp khác được gọi là sự học tập, tức là giới, quán, thiền và đạo; do đó, ở đây nó được hiểu là ‘sikkhāpadaṃ’. Và ý nghĩa này nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong phần phân tích về điều học giới (Sikkhāpadavibhaṅga). Hơn nữa, lời nói làm sáng tỏ ý nghĩa của nó cũng nên được biết là ‘sikkhāpadaṃ’. Và điều này đã được nói: ‘sikkhāpadanti yo tattha nāmakāyo padakāyo niruttikāyo byañjanakāyo’ (trong đó, sikkhāpadaṃ là nhóm danh từ, nhóm câu, nhóm từ ngữ, nhóm phụ âm). Hoặc, giống như khi nói ‘anabhijjhā dhammapadaṃ’ (vô tham là một phần của Pháp), có nghĩa là vô tham là một phần của Pháp, tương tự như vậy, ở đây ‘sikkhāpadaṃ’ cũng nên được hiểu là một phần của sự học tập, một bộ phận của sự học tập.

දස අත්ථවසෙ පටිච්චාති දස කාරණවසෙ සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතු අධිගමනීයෙ හිතවිසෙසෙ පටිච්ච ආගම්ම ආරබ්භ, දසන්නං හිතවිසෙසානං නිප්ඵත්තිං සම්පස්සමානොති වුත්තං හොති. ඉදානි තෙ දස අත්ථවසෙ දස්සෙන්තො ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතායා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො, ‘‘සුට්ඨු දෙවා’’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති වචනසම්පටිච්ඡනභාවො. යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය හොති, තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති මම වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤපෙස්සාමි, අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං සම්පටිච්ඡනෙ ච ආනිසංසං දස්සෙත්වා, න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතායා’’ති. සඞ්ඝඵාසුතායාති සඞ්ඝස්ස ඵාසුභාවාය; සහජීවිතාය සුඛවිහාරත්ථායාති අත්ථො.
Dasa atthavase paṭiccāti có nghĩa là: Do duyên với mười lợi ích đặc biệt, là những lý do, là nguyên nhân để chế định điều học giới, cần được chứng đắc; sau khi đã đến gần, đã nhắm đến, và thấy rõ sự thành tựu của mười lợi ích đặc biệt ấy. Bây giờ, để chỉ ra mười lợi ích ấy, Ngài bắt đầu bằng câu ‘saṅghasuṭṭhutāyā’. Ở đây, saṅghasuṭṭhutā có nghĩa là sự tốt đẹp của Tăng chúng, là trạng thái chấp nhận lời dạy với câu ‘Lành thay, bạch ngài’, giống như trong trường hợp đã được đề cập ‘Lành thay, tâu đại vương’. Và người nào chấp nhận lời dạy của đức Như Lai, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho vị ấy trong một thời gian dài. Do đó, (có nghĩa là) ‘Ta sẽ chế định vì mục đích để Tăng chúng chấp nhận lời dạy của Ta với câu ‘Lành thay, bạch ngài’, sau khi đã chỉ ra sự nguy hại trong việc không chấp nhận và lợi ích trong việc chấp nhận, chứ không phải bằng cách áp đảo bằng vũ lực.’ Để làm rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói: ‘saṅghasuṭṭhutāyā’. Saṅghaphāsutāyāti có nghĩa là vì sự an ổn của Tăng chúng; vì mục đích sống chung an lạc, vì sự an trú thoải mái.

දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති දුම්මඞ්කූ නාම දුස්සීලපුග්ගලා; යෙ මඞ්කුතං ආපාදියමානාපි දුක්ඛෙන ආපජ්ජන්ති, වීතික්කමං කරොන්තා වා කත්වා වා න ලජ්ජන්ති, තෙසං නිග්ගහත්ථාය; තෙ හි සික්ඛාපදෙ අසති ‘‘කිං තුම්හෙහි දිට්ඨං, කිං සුතං – කිං අම්හෙහි කතං; කතරස්මිං වත්ථුස්මිං කතමං ආපත්තිං ආරොපෙත්වා අම්හෙ නිග්ගණ්හථා’’ති සඞ්ඝං විහෙඨෙස්සන්ති, සික්ඛාපදෙ පන සති තෙ සඞ්ඝො සික්ඛාපදං දස්සෙත්වා ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන නිග්ගහෙස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායා’’ති.
Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti có nghĩa là: Dummaṅkū là những người ác giới; là những người dù bị làm cho hổ thẹn nhưng cũng khó khăn lắm mới hổ thẹn, những người đang vi phạm hoặc đã vi phạm mà không biết xấu hổ; (chế định điều học giới) là vì mục đích nhiếp phục họ. Thật vậy, khi không có điều học giới, họ sẽ quấy nhiễu Tăng chúng rằng: ‘Quý vị đã thấy gì, đã nghe gì? Chúng tôi đã làm gì? Dựa vào sự việc nào, áp đặt tội nào mà quý vị nhiếp phục chúng tôi?’ Nhưng khi có điều học giới, Tăng chúng sẽ nhiếp phục họ bằng cách chỉ ra điều học giới, theo Pháp, theo Luật, và theo lời giáo huấn của bậc Đạo Sư. Do đó, đã được nói rằng: ‘dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’ (để nhiếp phục những người khó dạy).

පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරායාති පෙසලානං පියසීලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරත්ථාය. පියසීලා හි භික්ඛූ කත්තබ්බාකත්තබ්බං සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදං අජානන්තා සික්ඛත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා කිලමන්ති, සන්දිට්ඨමානා උබ්බාළ්හා හොන්ති. කත්තබ්බාකත්තබ්බං පන සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදං ඤත්වා සික්ඛත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා න කිලමන්ති, සන්දිට්ඨමානා න උබ්බාළ්හා හොන්ති. තෙන නෙසං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනා ඵාසුවිහාරාය සංවත්තති. යො වා දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහො, ස්වෙව එතෙසං ඵාසුවිහාරො. දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සාය හි උපොසථො න තිට්ඨති[Pg.189], පවාරණා න තිට්ඨති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොති, භික්ඛූ අනෙකග්ගා උද්දෙසපරිපුච්ඡාකම්මට්ඨානාදීනි අනුයුඤ්ජිතුං න සක්කොන්ති. දුස්සීලෙසු පන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපි අයං උපද්දවො න හොති. තතො පෙසලා භික්ඛූ ඵාසු විහරන්ති. එවං ‘‘පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසු විහාරායා’’ති එත්ථ ද්විධා අත්ථො වෙදිතබ්බො.
Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti có nghĩa là: Vì mục đích an trú thoải mái của các vị tỳ khưu khả ái, có giới hạnh đáng quý. Thật vậy, các vị tỳ khưu có giới hạnh đáng quý, khi không biết điều nên làm và không nên làm, điều có tội và không có tội, ranh giới, giới hạn, thì sẽ mệt mỏi khi cố gắng hoàn thành tam học, và sẽ bị phiền não khi nghi ngờ. Nhưng khi đã biết điều nên làm và không nên làm, điều có tội và không có tội, ranh giới, giới hạn, thì khi cố gắng hoàn thành tam học, họ không mệt mỏi, và khi nghi ngờ, họ không bị phiền não. Do đó, việc chế định điều học giới đối với họ sẽ dẫn đến sự an trú thoải mái. Hoặc, sự nhiếp phục những người khó dạy chính là sự an trú thoải mái của những vị này. Thật vậy, do nương vào những người ác giới mà lễ Bố-tát không thể tiến hành, lễ Tự tứ không thể tiến hành, các Tăng sự không diễn ra, không có sự hòa hợp, các vị tỳ khưu tâm không chuyên nhất, không thể chuyên tâm vào việc học thuộc, hỏi đáp, các đề mục thiền định, v.v. Nhưng khi những người ác giới bị nhiếp phục, tất cả những tai họa này không còn nữa. Do đó, các vị tỳ khưu khả ái được an trú thoải mái. Như vậy, ý nghĩa của câu ‘pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsu vihārāyā’ (vì sự an trú thoải mái của các vị tỳ khưu khả ái) ở đây nên được hiểu theo hai cách.

දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරායාති දිට්ඨධම්මිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන තස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ පත්තබ්බා පාණිප්පහාර-දණ්ඩප්පහාර-හත්ථච්ඡෙද-පාදච්ඡෙද-අකිත්ති-අයසවිප්පටිසාරාදයො දුක්ඛවිසෙසා. ඉති ඉමෙසං දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරාය පිධානාය ආගමනමග්ගථකනායාති අත්ථො.
Để ngăn ngừa các lậu hoặc trong hiện tại, có nghĩa là: Các lậu hoặc trong hiện tại là những khổ đau đặc biệt như bị đánh bằng tay, bị đánh bằng gậy, bị chặt tay, bị chặt chân, không danh tiếng, không tiếng tăm, hối hận, v.v... mà vị tỳ khưu không phòng hộ có thể gặp phải ngay trong chính thân hiện tại ấy. Do đó, có nghĩa là để ngăn ngừa, để đóng lại, để chặn đứng con đường đi đến của các lậu hoặc trong hiện tại này.

සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතායාති සම්පරායිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන කතපාපකම්මමූලකා සම්පරායෙ නරකාදීසු පත්තබ්බා දුක්ඛවිසෙසා, තෙසං පටිඝාතත්ථාය පටිප්පස්සම්භනත්ථාය වූපසමත්ථායාති වුත්තං හොති.
Để loại trừ các lậu hoặc trong tương lai, có nghĩa là: Các lậu hoặc trong tương lai là những khổ đau đặc biệt có thể gặp phải trong đời sau ở các cõi địa ngục v.v..., có ác nghiệp đã làm làm gốc rễ, do người không phòng hộ. (Học giới được chế định) là để loại trừ, để làm cho lắng dịu, để làm cho chấm dứt chúng, được nói là có nghĩa như vậy.

අප්පසන්නානං පසාදායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා වා යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ දිස්වා වා යෙපි අප්පසන්නා පණ්ඩිතමනුස්සා, තෙ ‘‘යානි වත ලොකෙ මහාජනස්ස රජ්ජන-දුස්සන-මුය්හනට්ඨානානි, තෙහි ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා ආරකා විරතා විහරන්ති, දුක්කරං වත කරොන්ති, භාරියං වත කරොන්තී’’ති පසාදං ආපජ්ජන්ති, විනයපිටකෙ පොත්ථකං දිස්වා මිච්ඡාදිට්ඨික-තිවෙදී බ්‍රාහ්මණො විය. තෙන වුත්තං – ‘‘අප්පසන්නානං පසාදායා’’ති.
Để cho những người chưa có đức tin được phát sinh đức tin, có nghĩa là: Vì khi có sự chế định học giới, những người trí thức nào chưa có đức tin, hoặc là do biết được sự chế định học giới, hoặc là do thấy các vị tỳ khưu đang thực hành theo đúng như đã được chế định, họ sẽ phát sinh đức tin (nghĩ rằng): ‘Ôi, những đối tượng nào trong đời là nơi chốn của sự tham ái, sân hận, si mê của đại chúng, các vị Sa-môn Thích tử này sống xa lánh, từ bỏ chúng. Ôi, các vị ấy làm được việc khó làm! Ôi, các vị ấy làm được việc nặng nề!’; giống như vị Bà-la-môn tà kiến, thông tam Vệ-đà, đã phát sinh đức tin sau khi thấy cuốn sách lá trong Tạng Luật. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để cho những người chưa có đức tin được phát sinh đức tin’.

පසන්නානං භිය්‍යොභාවායාති යෙපි සාසනෙ පසන්නා කුලපුත්තා තෙපි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ වා දිස්වා ‘‘අහො අය්‍යා දුක්කරකාරිනො, යෙ යාවජීවං එකභත්තං බ්‍රහ්මචරියං විනයසංවරං අනුපාලෙන්තී’’ති භිය්‍යො භිය්‍යො පසීදන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘පසන්නානං භිය්‍යොභාවායා’’ති.
Để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng, có nghĩa là: Những thiện gia nam tử nào đã có đức tin trong giáo pháp, họ cũng, hoặc là do biết sự chế định học giới, hoặc là do thấy các vị tỳ khưu đang thực hành theo đúng như đã được chế định, (sẽ nghĩ rằng): ‘Ôi, các bậc tôn giả làm được việc khó làm, các vị ấy duy trì việc ăn một bữa, phạm hạnh, và sự thu thúc trong luật cho đến trọn đời!’ rồi đức tin càng lúc càng tăng trưởng. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng’.

සද්ධම්මට්ඨිතියාති තිවිධො සද්ධම්මො – පරියත්තිසද්ධම්මො, පටිපත්තිසද්ධම්මො, අධිගමසද්ධම්මොති. තත්ථ පිටකත්තයසඞ්ගහිතං සබ්බම්පි බුද්ධවචනං ‘‘පරියත්තිසද්ධම්මො’’ නාම. තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි, ද්වෙඅසීති මහාවත්තානි, සීලසමාධිවිපස්සනාති [Pg.190] අයං ‘‘පටිපත්තිසද්ධම්මො’’ නාම. චත්තාරො අරියමග්ගා චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි නිබ්බානඤ්චාති අයං ‘‘අධිගමසද්ධම්මො’’ නාම. සො සබ්බොපි යස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති භික්ඛූ සික්ඛාපදඤ්ච තස්ස විභඞ්ගඤ්ච තදත්ථජොතනත්ථං අඤ්ඤඤ්ච බුද්ධවචනං පරියාපුණන්ති, යථාපඤ්ඤත්තඤ්ච පටිපජ්ජමානා පටිපත්තිං පූරෙත්වා පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බං ලොකුත්තරධම්මං අධිගච්ඡන්ති, තස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා චිරට්ඨිතිකො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘සද්ධම්මට්ඨිතියා’’ති.
Vì sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp, có nghĩa là: Chánh pháp có ba loại: Chánh pháp học, Chánh pháp hành, Chánh pháp chứng ngộ. Trong đó, toàn bộ lời Phật dạy được thu thập trong Tam Tạng được gọi là ‘Chánh pháp học’. Mười ba pháp đầu-đà, mười bốn phận sự trong các chương, tám mươi hai phận sự lớn, giới, định, tuệ - đây được gọi là ‘Chánh pháp hành’. Bốn Thánh đạo, bốn Sa-môn quả và Niết-bàn - đây được gọi là ‘Chánh pháp chứng ngộ’. Bởi vì khi có sự chế định học giới, các vị tỳ khưu học tập học giới, phần phân tích của nó, và các lời Phật dạy khác để làm sáng tỏ ý nghĩa của chúng; và khi thực hành theo đúng như đã được chế định, họ hoàn thiện sự thực hành và chứng ngộ được pháp siêu thế, là pháp cần được chứng ngộ thông qua sự thực hành. Do đó, nhờ sự chế định học giới mà (Chánh pháp) tồn tại lâu dài. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vì sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp’.

විනයානුග්ගහායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සංවරවිනයො ච පහානවිනයො ච සමථවිනයො ච පඤ්ඤත්තිවිනයො චාති චතුබ්බිධොපි විනයො අනුග්ගහිතො හොති උපත්ථම්භිතො සූපත්ථම්භිතො. තෙන වුත්තං – ‘‘විනයානුග්ගහායා’’ති.
Để hỗ trợ cho Luật, có nghĩa là: Vì khi có sự chế định học giới, cả bốn loại luật là Luật phòng hộ, Luật đoạn trừ, Luật làm cho lắng dịu, và Luật chế định đều được hỗ trợ, được nâng đỡ, được nâng đỡ một cách tốt đẹp. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để hỗ trợ cho Luật’.

සබ්බානෙව චෙතානි පදානි ‘‘සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති ඉමිනා වචනෙන සද්ධිං යොජෙතබ්බානි. තත්‍රායං පඨමපච්ඡිමපදයොජනා – ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතාය සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි, විනයානුග්ගහාය සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති.
Tất cả những câu này nên được kết hợp cùng với lời nói: ‘Ta sẽ chế định học giới’. Trong đó, đây là sự kết hợp câu đầu và câu cuối: ‘Ta sẽ chế định học giới vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, Ta sẽ chế định học giới để hỗ trợ cho Luật’.

අපි චෙත්ථ යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසු, යං සඞ්ඝඵාසු තං දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති එවං සඞ්ඛලිකනයං; යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසු, යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති එවඤ්ච එකෙකපදමූලිකං දසක්ඛත්තුං යොජනං කත්වා යං වුත්තං පරිවාරෙ (පරි. 334) –
Hơn nữa, ở đây, (cần hiểu) theo phương pháp mắt xích như vầy: ‘Điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là vì sự an ổn của Tăng chúng; điều gì là vì sự an ổn của Tăng chúng, điều đó là để nhiếp phục những người khó dạy’; và bằng cách thực hiện sự kết hợp mười lần lấy mỗi câu làm gốc như vầy: ‘Điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là vì sự an ổn của Tăng chúng; điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là để nhiếp phục những người khó dạy’, điều đã được nói trong bộ Parivāra (Tập Yếu) là –

‘‘අත්ථසතං ධම්මසතං, ද්වෙ ච නිරුත්තිසතානි;
චත්තාරි ඤාණසතානි, අත්ථවසෙ පකරණෙ’’ති.
‘Một trăm ý nghĩa, một trăm pháp (nguyên nhân), và hai trăm từ ngữ; Bốn trăm trí tuệ, trong chương về mục đích.’

තං සබ්බං වෙදිතබ්බං. තං පනෙතං යස්මා පරිවාරෙයෙව ආවි භවිස්සති, තස්මා ඉධ න වණ්ණිතන්ති.
Tất cả điều đó nên được hiểu. Nhưng vì tất cả điều này sẽ trở nên rõ ràng trong chính bộ Parivāra (Tập Yếu), do đó, ở đây không được giải thích.

එවං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා ආනිසංසං දස්සෙත්වා තස්මිං සික්ඛාපදෙ භික්ඛූහි කත්තබ්බකිච්චං දීපෙන්තො ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථා’’ති ආහ. කිං වුත්තං හොති? භික්ඛවෙ, ඉමං පන මයා ඉති සන්දස්සිතානිසංසං සික්ඛාපදං එවං පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙ උද්දිසෙය්‍යාථ ච පරියාපුණෙය්‍යාථ ච ධාරෙය්‍යාථ ච අඤ්ඤෙසඤ්ච වාචෙය්‍යාථාති. අතිරෙකානයනත්ථො [Pg.191] හි එත්ථ ච සද්දො, තෙනායමත්ථො ආනීතො හොතීති.
Sau khi đã chỉ ra những lợi ích của việc chế định học giới như vậy, để làm sáng tỏ phận sự cần làm của các vị tỳ khưu đối với học giới ấy, Ngài đã nói: ‘Và này các Tỳ khưu, các con nên tụng đọc học giới này như vầy’. Điều gì đã được nói? (Điều này đã được nói): Này các Tỳ khưu, các con nên tụng đọc học giới này, mà những lợi ích đã được Ta chỉ rõ như vậy, trong buổi tụng đọc Pātimokkha; và nên học hỏi; và nên ghi nhớ; và nên dạy cho người khác. Vì ở đây, từ ‘ca’ có ý nghĩa mang đến ý nghĩa bổ sung, do đó, ý nghĩa này (học hỏi, v.v.) đã được mang đến.

ඉදානි යං වුත්තං ‘‘ඉමං සික්ඛාපද’’න්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍ය, පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති ආහ. එවං මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හං කත්වා පඨමපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය මක්කටීවත්ථු උදපාදි. තස්සුප්පත්තිදීපනත්ථමෙතං වුත්තං – එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතීති. තස්සත්ථො – භගවතා භික්ඛූනං ඉදං සික්ඛාපදං එවං පඤ්ඤත්තං හොති ච, ඉදඤ්ච අඤ්ඤං වත්ථු උදපාදීති.
Bây giờ, để chỉ ra điều đã được nói là ‘học giới này’, Ngài đã nói: ‘Vị tỳ khưu nào thực hành pháp dâm, vị ấy bị pārājika, không được sống chung’. Khi điều Pārājika thứ nhất đã được chế định một cách chắc chắn theo cách đoạn tận gốc rễ như vậy, câu chuyện về con khỉ cái đã phát sinh để có sự chế định bổ sung. Để chỉ ra sự phát sinh của câu chuyện ấy, điều này đã được nói: ‘Học giới này đã được Đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy’. Ý nghĩa của câu đó là: ‘Học giới này đã được Đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy, và câu chuyện khác này đã phát sinh’.

පඨමපඤ්ඤත්තිකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về sự chế định đầu tiên đã kết thúc.

සුදින්නභාණවාරං නිට්ඨිතං.
Phẩm tụng về Sudinna đã kết thúc.

මක්කටීවත්ථුකථා
Câu chuyện về con khỉ cái

40. ඉදානි යං තං අඤ්ඤං වත්ථු උප්පන්නං, තං දස්සෙතුං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙනා’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – මක්කටිං ආමිසෙනාති මහාවනෙ භික්ඛූනං ඛන්තිමෙත්තාදිගුණානුභාවෙන නිරාසඞ්කචිත්තා බහූ මිගමොරකුක්කුටමක්කටාදයො තිරච්ඡානා පධානාගාරට්ඨානෙසු විචරන්ති. තත්‍ර එකං මක්කටිං ආමිසෙන යාගුභත්තඛජ්ජකාදිනා උපලාපෙත්වා, සඞ්ගණ්හිත්වාති වුත්තං හොති. තස්සාති භුම්මවචනං. පටිසෙවතීති පචුරපටිසෙවනො හොති; පචුරත්ථෙ හි වත්තමානවචනං. සො භික්ඛූති සො මෙථුනධම්මපටිසෙවනකො භික්ඛු. සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තාති තෙ භික්ඛූ ආගන්තුකා බුද්ධදස්සනාය ආගතා පාතොව ආගන්තුකභත්තානි ලභිත්වා කතභත්තකිච්චා භික්ඛූනං නිවාසනට්ඨානානි පස්සිස්සාමාති විචරිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තා’’ති. යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමීති තිරච්ඡානගතා නාම එකභික්ඛුනා සද්ධිං විස්සාසං කත්වා අඤ්ඤෙසුපි තාදිසඤ්ඤෙව චිත්තං උප්පාදෙන්ති. තස්මා සා මක්කටී යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ච අත්තනො විස්සාසිකභික්ඛුස්සෙව තෙසම්පි තං විකාරං දස්සෙසි.
40. Bây giờ, để trình bày về câu chuyện khác đã sanh khởi ấy, vị Trưởng Lão kết tập đã nói câu bắt đầu là ‘tena kho pana samayena.’ Ở đây, đây là phần giải thích các từ khó hiểu: (Giải thích) câu ‘makkaṭiṃ āmisenā (dụ dỗ con khỉ cái bằng mồi)’ là: Ở trong khu rừng lớn, do nhờ oai lực của các đức tánh như là kham nhẫn, từ tâm của các vị tỳ khưu, nhiều loài bàng sanh như nai, công, gà, khỉ, v.v... có tâm không nghi ngại, đi lại trong các khu vực có cốc liêu thiền định. Trong số ấy, có ý nói rằng: ‘đã dụ dỗ, đã thu phục một con khỉ cái bằng mồi’ là cháo, cơm, vật thực cứng, v.v... (Giải thích) từ ‘tassā’ là từ ngữ ở địa cách (bhummavacanaṃ). (Giải thích) câu ‘paṭisevati (thực hành)’ là vị ấy có sự thực hành thường xuyên; vì rằng thì hiện tại (vattamānavacanaṃ) được dùng với ý nghĩa là thường xuyên. (Giải thích) câu ‘so bhikkhu (vị tỳ khưu ấy)’ là vị tỳ khưu thực hành pháp dâm ấy. (Giải thích) câu ‘senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā (trong khi đi kinh hành xem xét sàng tọa)’ là: Các vị tỳ khưu ấy là các vị khách tăng đã đến để yết kiến đức Phật, sau khi đã nhận được vật thực dành cho khách tăng vào lúc sáng sớm và đã làm xong phận sự về vật thực, các vị ấy đã đi xung quanh với ý nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ xem các nơi ở của các vị tỳ khưu.’ Do đó, đã được nói rằng: ‘senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā.’ (Giải thích) câu ‘yena te bhikkhū tenupasaṅkami (đã đi đến nơi các vị tỳ khưu ấy đang ở)’ là: Loài bàng sanh, sau khi đã thân quen với một vị tỳ khưu, cũng sanh khởi tâm tương tự như vậy đối với các vị khác. Vì thế, con khỉ cái ấy đã đi đến nơi các vị tỳ khưu ấy đang ở; và sau khi đã đi đến, nó đã biểu lộ hành vi không bình thường ấy cho các vị ấy giống như đối với vị tỳ khưu thân quen của nó.

ඡෙප්පන්ති නඞ්ගුට්ඨං. ඔඩ්ඩීති අභිමුඛං ඨපෙසි. නිමිත්තම්පි අකාසීති යෙන නියාමෙන යාය කිරියාය මෙථුනාධිප්පායං තෙ ජානන්ති තං අකාසීති අත්ථො[Pg.192]. සො භික්ඛූති යස්සායං විහාරො. එකමන්තං නිලීයිංසූති එකස්මිං ඔකාසෙ පටිච්ඡන්නා අච්ඡිංසු.
(Giải thích) từ ‘cheppaṃ’ là nó đã vẫy cái đuôi. (Giải thích) từ ‘oḍḍi’ là nó đã đặt ở phía trước. (Giải thích) câu ‘nimittampi akāsi (cũng đã làm dấu hiệu)’ có nghĩa là: Nó đã làm cái dấu hiệu ấy, là cái dấu hiệu mà theo phương cách ấy, theo hành vi ấy, các vị ấy biết được ý định về việc dâm dục. (Giải thích) câu ‘so bhikkhu (vị tỳ khưu ấy)’ là vị tỳ khưu mà ngôi trú xá này là của vị ấy. (Giải thích) câu ‘ekamantaṃ nilīyiṃsu (đã ẩn núp ở một nơi)’ là các vị ấy đã ở một cách kín đáo tại một nơi.

41. සච්චං, ආවුසොති සහොඩ්ඪග්ගහිතො චොරො විය පච්චක්ඛං දිස්වා චොදිතත්තා ‘‘කිං වා මයා කත’’න්තිආදීනි වත්තුං අසක්කොන්තො ‘‘සච්චං, ආවුසො’’ති ආහ. නනු, ආවුසො, තථෙව තං හොතීති ආවුසො යථා මනුස්සිත්ථියා, නනු තිරච්ඡානගතිත්ථියාපි තං සික්ඛාපදං තථෙව හොති. මනුස්සිත්ථියාපි හි දස්සනම්පි ගහණම්පි ආමසනම්පි ඵුසනම්පි ඝට්ටනම්පි දුට්ඨුල්ලමෙව. තිරච්ඡානගතිත්ථියාපි තං සබ්බං දුට්ඨුල්ලමෙව. කො එත්ථ විසෙසො? අලෙසට්ඨානෙ ත්වං ලෙසං ඔඩ්ඩෙසීති.
41. (Giải thích) câu ‘saccaṃ, āvuso (thưa hiền giả, là sự thật)’ là: Do đã bị chất vấn sau khi bị nhìn thấy một cách trực tiếp, giống như kẻ trộm bị bắt quả tang cùng với tang vật, vị ấy đã không thể nói lên những lời như là: ‘Tôi đã làm gì đâu?’ nên đã nói rằng: ‘Thưa hiền giả, là sự thật.’ (Giải thích) câu ‘nanu, āvuso, tatheva taṃ hoti (này hiền giả, há chẳng phải điều ấy là như vậy hay sao?)’ là: Này hiền giả, đối với người nữ là con người như thế nào, há chẳng phải học giới ấy đối với con mái là loài bàng sanh cũng là như vậy hay sao? Vì rằng đối với người nữ là con người, cả việc nhìn, cả việc nắm, cả việc sờ, cả việc chạm, cả việc cọ xát đều là tội thô. Đối với con mái là loài bàng sanh, tất cả những điều ấy cũng là tội thô. Ở đây, có gì khác biệt đâu? Ông đã viện cớ ở trường hợp không có cớ.

42. අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපි පාරාජිකො හොති අසංවාසොති තිරච්ඡානගතායපි මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකො යෙව හොතීති දළ්හතරං සික්ඛාපදමකාසි. දුවිධඤ්හි සික්ඛාපදං – ලොකවජ්ජං, පණ්ණත්තිවජ්ජඤ්ච. තත්ථ යස්ස සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙව හොති, තං ලොකවජ්ජං නාම. සෙසං පණ්ණත්තිවජ්ජං. තත්ථ ලොකවජ්ජෙ අනුපඤ්ඤත්ති උප්පජ්ජමානා රුන්ධන්තී ද්වාරං පිදහන්තී සොතං පච්ඡින්දමානා ගාළ්හතරං කරොන්තී උප්පජ්ජති, අඤ්ඤත්‍ර අධිමානා, අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තාති අයං පන වීතික්කමාභාවා අබ්බොහාරිකත්තා ච වුත්තා. පණ්ණත්තිවජ්ජෙ අකතෙ වීතික්කමෙ උප්පජ්ජමානා සිථිලං කරොන්තී මොචෙන්තී ද්වාරං දදමානා අපරාපරම්පි අනාපත්තිං කුරුමානා උප්පජ්ජති, ගණභොජනපරම්පරභොජනාදීසු අනුපඤ්ඤත්තියො විය. ‘‘අන්තමසො තඞ්ඛණිකායපී’’ති එවරූපා පන කතෙ වීතික්කමෙ උප්පන්නත්තා පඤ්ඤත්තිගතිකාව හොති. ඉදං පන පඨමසික්ඛාපදං යස්මා ලොකවජ්ජං, න පණ්ණත්තිවජ්ජං; තස්මා අයමනුපඤ්ඤත්ති රුන්ධන්තී ද්වාරං පිදහන්තී සොතං පච්ඡින්දමානා ගාළ්හතරං කරොන්තී උප්පජ්ජි.
42. (Giải thích câu) ‘antamaso tiracchānagatāyapi pārājiko hoti asaṃvāso (cho đến cả với loài bàng sanh cũng phạm tội pārājika, không được sống chung)’ là: Ngài đã chế định học giới nghiêm khắc hơn rằng: ‘Sau khi đã thực hành pháp dâm cho đến cả với loài bàng sanh thì vẫn là người phạm tội pārājika.’ Vì rằng học giới có hai loại: lokavajja (tội lỗi bị đời chê trách) và paṇṇattivajja (tội lỗi do chế định). Trong ấy, học giới nào mà trong trường hợp có tâm cố ý, tâm chỉ là bất thiện thì học giới ấy được gọi là lokavajja. Phần còn lại là paṇṇattivajja. Trong ấy, đối với lokavajja, sự chế định bổ sung (anupaññatti) khi sanh khởi thì sanh khởi theo cách ngăn chặn, đóng lại cánh cửa, cắt đứt dòng chảy, và làm cho nghiêm khắc hơn. Tuy nhiên, câu ‘aññatra adhimānā, aññatra supinantā (ngoại trừ do tưởng lầm, ngoại trừ trong giấc mộng)’ này đã được nói đến là do không có sự vi phạm và do không phải là đối tượng của sự quy ước. Đối với paṇṇattivajja, sự chế định bổ sung khi sanh khởi trong lúc sự vi phạm chưa được thực hiện thì sanh khởi theo cách làm cho nới lỏng, tháo gỡ, mở ra cánh cửa, và tạo ra trường hợp không có tội hết lần này đến lần khác, giống như các chế định bổ sung trong các trường hợp thọ thực theo nhóm, thọ thực liên tiếp, v.v... Tuy nhiên, loại (chế định bổ sung) như là ‘antamaso taṅkhaṇikāyapi (cho đến cả trong chốc lát)’ do đã sanh khởi sau khi sự vi phạm đã được thực hiện nên vẫn có chiều hướng giống như sự chế định (ban đầu). Hơn nữa, vì học giới đầu tiên này là lokavajja, không phải là paṇṇattivajja; do đó, sự chế định bổ sung này đã sanh khởi theo cách ngăn chặn, đóng lại cánh cửa, cắt đứt dòng chảy, và làm cho nghiêm khắc hơn.

එවං ද්වෙපි වත්ථූනි සම්පිණ්ඩෙත්වා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හතරං කත්වා පඨමපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය වජ්ජිපුත්තකවත්ථු උදපාදි. තස්සුප්පත්තිදස්සනත්ථමෙතං වුත්තං – ‘‘එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති[Pg.193]. තස්සත්ථො – භගවතා භික්ඛූනං ඉදං සික්ඛාපදං එවං පඤ්ඤත්තං හොති ච ඉදඤ්ච අඤ්ඤම්පි වත්ථු උදපාදීති.
Như vậy, sau khi đã tóm lược cả hai câu chuyện, đã làm cho nghiêm khắc hơn theo cách thức đoạn tận gốc rễ, và khi tội pārājika thứ nhất đã được chế định, câu chuyện về các vị Vajjiputtaka lại sanh khởi để có sự chế định bổ sung. Để trình bày về sự sanh khởi của câu chuyện ấy, điều này đã được các vị Trưởng Lão kết tập nói đến: ‘evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti (như vậy, học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu).’ Ý nghĩa của câu ấy là: Học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy, và câu chuyện khác này cũng đã sanh khởi.

මක්කටීවත්ථුකථා නිට්ඨිතා.
Phần kể về câu chuyện con khỉ cái đã chấm dứt.

සන්ථතභාණවාරො
Phẩm Santhata

වජ්ජිපුත්තකවත්ථුවණ්ණනා
Phần giải về câu chuyện các vị Vajjiputtaka

43-44. ඉදානි යං තං අඤ්ඤම්පි වත්ථු උප්පන්නං, තං දස්සෙතුං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙනා’’තිආදිමාහ. තත්‍රාපි අයමනුත්තානපදවණ්ණනා – වෙසාලිකාති වෙසාලිවාසිනො. වජ්ජිපුත්තකාති වජ්ජිරට්ඨෙ වෙසාලියං කුලානං පුත්තා. සාසනෙ කිර යො යො උපද්දවො ආදීනවො අබ්බුදමුප්පජ්ජි, සබ්බං තං වජ්ජිපුත්තකෙ නිස්සාය. තථා හි දෙවදත්තොපි වජ්ජිපුත්තකෙ පක්ඛෙ ලභිත්වා සඞ්ඝං භින්දි. වජ්ජිපුත්තකා එව ච වස්සසතපරිනිබ්බුතෙ භගවති උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙසුං. ඉමෙපි තෙසං යෙව එකච්චෙ එවං පඤ්ඤත්තෙපි සික්ඛාපදෙ යාවදත්ථං භුඤ්ජිංසු…පෙ… මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසූති.
43-44. Bây giờ, để trình bày về câu chuyện khác nữa đã sanh khởi ấy, vị Trưởng Lão kết tập đã nói câu bắt đầu là ‘tena kho pana samayena.’ Ở đó cũng có phần giải thích các từ khó hiểu này: (Giải thích) từ ‘vesālikā’ là những người trú ở thành Vesālī. (Giải thích) từ ‘vajjiputtakā’ là các người con trai của các gia tộc ở thành Vesālī trong xứ Vajjī. Tương truyền rằng, ở trong giáo Pháp, bất cứ tai họa nào, bất cứ nguy hiểm nào, bất cứ ung nhọt nào đã sanh khởi, tất cả điều ấy (đã sanh khởi) là do nương vào các vị Vajjiputtaka. Thật vậy, cả đến Devadatta sau khi đã có được các vị Vajjiputtaka về phe của mình cũng đã chia rẽ hội chúng. Và chính các vị Vajjiputtaka, vào lúc một trăm năm sau khi đức Thế Tôn viên tịch, đã trình bày giáo huấn của đức Đạo Sư là phi Pháp, phi Luật. Các vị này cũng là một số trong các vị ấy, dầu cho học giới đã được chế định như vậy, các vị ấy đã ăn uống theo ý muốn ... (vân vân) ... đã thực hành pháp dâm.

ඤාතිබ්‍යසනෙනපීති එත්ථ අසනං බ්‍යසනං වික්ඛෙපො විද්ධංසනං විනාසොති සබ්බමෙතං එකත්ථං. ඤාතීනං බ්‍යසනං ඤාතිබ්‍යසනං, තෙන ඤාතිබ්‍යසනෙන, රාජදණ්ඩබ්‍යාධිමරණවිප්පවාසනිමිත්තෙන ඤාතිවිනාසෙනාති අත්ථො. එස නයො දුතියපදෙපි. තතියපදෙ පන ආරොග්‍යවිනාසකො රොගො එව රොගබ්‍යසනං. සො හි ආරොග්‍යං බ්‍යසති වික්ඛිපති විනාසෙතීති බ්‍යසනං. රොගොව බ්‍යසනං රොගබ්‍යසනං, තෙන රොගබ්‍යසනෙන. ඵුට්ඨාති අධිපන්නා අභිභූතා සමන්නාගතාති අත්ථො.
Trong câu Ñātibyasanenapīti (cũng do tai họa về thân quyến), các từ asanaṃ, byasanaṃ, vikkhepo, viddhaṃsanaṃ, vināso tất cả đều có cùng một nghĩa. Ñātīnaṃ byasanaṃ là ñātibyasanaṃ (tai họa của thân quyến). Tena ñātibyasanena (do tai họa về thân quyến ấy), có nghĩa là: do sự tổn thất thân quyến vì nguyên nhân bị vua trừng phạt, bệnh tật, qua đời, hoặc phải ly tán. Phương pháp này cũng tương tự đối với cụm từ thứ hai. Còn trong cụm từ thứ ba, bệnh tật hủy hoại sức khỏe chính là rogabyasanaṃ (tai họa bệnh tật). Bởi vì nó (so - bệnh tật) vứt bỏ (byasati, vikkhipati), hủy hoại (vināseti) sức khỏe (ārogyaṃ), nên được gọi là byasanaṃ (sự hủy hoại). Bệnh tật chính là sự hủy hoại, đó là rogabyasanaṃ; tena rogabyasanena (do tai họa bệnh tật ấy). Phuṭṭhā có nghĩa là bị áp đảo, bị chế ngự, bị xâm nhập.

න මයං, භන්තෙ ආනන්ද, බුද්ධගරහිනොති භන්තෙ ආනන්ද, මයං න බුද්ධං ගරහාම, න බුද්ධස්ස දොසං දෙම. න ධම්මගරහිනො, න සඞ්ඝගරහිනො. අත්තගරහිනො මයන්ති අත්තානමෙව මයං ගරහාම, අත්තනො දොසං දෙම. අලක්ඛිකාති නිස්සිරිකා. අප්පපුඤ්ඤාති පරිත්තපුඤ්ඤා. විපස්සකා කුසලානං ධම්මානන්ති යෙ අට්ඨතිංසාරම්මණෙසු විභත්තා කුසලා ධම්මා, තෙසං විපස්සකා; තතො තතො ආරම්මණතො වුට්ඨාය තෙව ධම්මෙ විපස්සමානාති [Pg.194] අත්ථො. පුබ්බරත්තාපරරත්තන්ති රත්තියා පුබ්බං පුබ්බරත්තං, රත්තියා අපරං අපරරත්තං, පඨමයාමඤ්ච පච්ඡිමයාමඤ්චාති වුත්තං හොති. බොධිපක්ඛිකානන්ති බොධිස්ස පක්ඛෙ භවානං, අරහත්තමග්ගඤාණස්ස උපකාරකානන්ති අත්ථො. භාවනානුයොගන්ති වඩ්ඪනානුයොගං. අනුයුත්තා විහරෙය්‍යාමාති ගිහිපලිබොධං ආවාසපලිබොධඤ්ච පහාය විවිත්තෙසු සෙනාසනෙසු යුත්තපයුත්තා අනඤ්ඤකිච්චා විහරෙය්‍යාම.
Na mayaṃ, bhante ānanda, buddhagarahino (Bạch ngài Ānanda, chúng con không phải là người chỉ trích Đức Phật) có nghĩa là: Bạch ngài Ānanda, chúng con không chỉ trích Đức Phật, không đổ lỗi cho Đức Phật. Na dhammagarahino (không phải người chỉ trích Pháp), na saṅghagarahino (không phải người chỉ trích Tăng). Attagarahino mayan (chúng con là người tự chỉ trích mình) có nghĩa là: chúng con chỉ chỉ trích chính mình, tự nhận lỗi về mình. Alakkhikā có nghĩa là nissirikā (không có phúc đức). Appapuññā có nghĩa là parittapuññā (ít phước báu). Vipassakā kusalānaṃ dhammānan (là người quán thấy các thiện pháp) có nghĩa là: những thiện pháp nào được phân loại trong ba mươi tám đề mục, họ là người quán thấy các pháp ấy; có nghĩa là sau khi xuất khỏi đề mục này hay đề mục khác, họ quán thấy chính các thiện pháp ấy. Pubbarattāpararattan (canh đầu và canh cuối) có nghĩa là: rattiyā pubbaṃ là pubbarattaṃ (phần đầu của đêm), rattiyā aparaṃ là apararattaṃ (phần sau của đêm); được nói là canh đầu và canh cuối. Bodhipakkhikānan (thuộc về phần giác ngộ) có nghĩa là: những pháp thuộc về phe của sự giác ngộ, là những pháp hỗ trợ cho A-la-hán đạo tuệ. Bhāvanānuyogan có nghĩa là vaḍḍhanānuyogaṃ (sự chuyên tâm phát triển). Anuyuttā vihareyyāma (chúng con sẽ sống chuyên tâm) có nghĩa là: chúng con sẽ từ bỏ các chướng ngại của hàng tại gia và chướng ngại của trú xứ, sống ở những sàng tọa thanh vắng, nỗ lực, tinh cần, không có công việc nào khác.

එවමාවුසොති ථෙරො එතෙසං ආසයං අජානන්තො ඉදං නෙසං මහාගජ්ජිතං සුත්වා ‘‘සචෙ ඉමෙ ඊදිසා භවිස්සන්ති, සාධූ’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘එවමාවුසො’’ති සම්පටිච්ඡි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසොති උභයම්පෙතං කාරණපටික්ඛෙපවචනං. කාරණඤ්හි යස්මා තත්ථ තදායත්තවුත්තිභාවෙන ඵලං තිට්ඨති. යස්මා චස්ස තං ඔකාසො හොති තදායත්තවුත්තිභාවෙන, තස්මා ‘‘ඨානඤ්ච අවකාසො චා’’ති වුච්චති, තං පටික්ඛිපන්තො ආහ – ‘‘අට්ඨානමෙතං, ආනන්ද, අනවකාසො’’ති. එතං ඨානං වා ඔකාසො වා නත්ථි. යං තථාගතොති යෙන තථාගතො වජ්ජීනං වා…පෙ… සමූහනෙය්‍ය, තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො. යදි හි භගවා එතෙසං ‘‘ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති යාචන්තානං උපසම්පදං දදෙය්‍ය, එවං සන්තෙ ‘‘පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්‍ය. යස්මා පනෙතං න සමූහනති, තස්මා ‘‘අට්ඨානමෙත’’න්තිආදිමාහ.
Evamāvuso (Đúng vậy, chư hiền): Vị trưởng lão, do không biết được ý định của họ, sau khi nghe lời tuyên bố hùng hồn này của họ, đã nghĩ rằng: “Nếu những vị này được như vậy thì tốt thay,” và đã chấp thuận rằng: “Đúng vậy, chư hiền.” Aṭṭhānametaṃ anavakāso (Điều này không phải là cơ sở, không phải là trường hợp): Cả hai từ này đều là lời bác bỏ nguyên nhân. Bởi vì quả được tồn tại ở đó (trong nguyên nhân) do sự hiện hữu phụ thuộc vào nguyên nhân ấy, và bởi vì nguyên nhân ấy là cơ hội cho quả do sự hiện hữu phụ thuộc vào nó, nên được gọi là ṭhāna (cơ sở) và avakāsa (trường hợp). Bác bỏ điều đó, Ngài nói: “Này Ānanda, điều này không phải là cơ sở, không phải là trường hợp.” Không có cơ sở hay trường hợp này. Yaṃ tathāgato có nghĩa là: không có nguyên nhân nào mà do đó Như Lai lại có thể hủy bỏ (điều học) đã chế định vì (các tỳ khưu) dòng Vajjī... Vì nếu Đức Thế Tôn ban lễ cụ túc giới cho những vị này đang xin “Mong chúng con được thọ cụ túc giới,” nếu vậy, Ngài sẽ hủy bỏ điều đã được chế định rằng “phạm tội bất cộng trụ.” Nhưng vì Ngài không hủy bỏ điều này, do đó Ngài đã nói aṭṭhānametaṃ (điều này không phải là cơ sở) v.v...

සො ආගතො න උපසම්පාදෙතබ්බොති ‘‘යදි හි එවං ආගතො උපසම්පදං ලභෙය්‍ය, සාසනෙ අගාරවො භවෙය්‍ය. සාමණෙරභූමියං පන ඨිතො සගාරවො ච භවිස්සති, අත්තත්ථඤ්ච කරිස්සතී’’ති ඤත්වා අනුකම්පමානො භගවා ආහ – ‘‘සො ආගතො න උපසම්පාදෙතබ්බො’’ති. සො ආගතො උපසම්පාදෙතබ්බොති එවං ආගතො භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා අවිපන්නසීලතාය සාසනෙ සගාරවො භවිස්සති, සො සති උපනිස්සයෙ නචිරස්සෙව උත්තමත්ථං පාපුණිස්සතීති ඤත්වා උපසම්පාදෙතබ්බොති ආහ.
So āgato na upasampādetabbo (Người trở về như vậy không nên được cho thọ cụ túc giới): Đức Thế Tôn, với lòng bi mẫn, đã biết rằng: “Vì nếu người trở về như vậy (sau khi hành dâm mà không xả giới) được thọ cụ túc giới, sẽ có sự bất kính trong giáo pháp. Nhưng khi ở trong địa vị sa-di, người ấy sẽ có lòng tôn kính và sẽ thực hành lợi ích cho bản thân,” nên Ngài đã nói: “Người trở về như vậy không nên được cho thọ cụ túc giới.” So āgato upasampādetabbo (Người trở về như vậy nên được cho thọ cụ túc giới): Ngài đã biết rằng: “Người trở về như vậy (sau khi xả giới rồi hành dâm), khi ở trong địa vị tỳ khưu, do giới hạnh không bị hư hoại, sẽ có lòng tôn kính trong giáo pháp; người ấy, nếu có duyên lành, sẽ không bao lâu đạt được mục đích tối thượng,” nên Ngài đã nói: “nên được cho thọ cụ túc giới.”

එවං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා ආගතෙසු අනුපසම්පාදෙතබ්බඤ්ච උපසම්පාදෙතබ්බඤ්ච දස්සෙත්වා තීණිපි වත්ථූනි සමොධානෙත්වා පරිපුණ්ණං කත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතුකාමො ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ‘‘යො පන භික්ඛු…පෙ… අසංවාසො’’ති පරිපුණ්ණං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි.
Như vậy, sau khi đã chỉ ra trường hợp không nên cho thọ cụ túc giới và trường hợp nên cho thọ cụ túc giới trong số những người trở về sau khi đã hành dâm, và sau khi đã kết hợp cả ba câu chuyện, với mong muốn chế định điều học một cách đầy đủ, Ngài đã nói: “Này các tỳ khưu, các thầy nên tụng đọc điều học này như sau,” rồi đã chế định điều học đầy đủ rằng: “Vị tỳ khưu nào... cho đến... bất cộng trụ.”

වජ්ජිපුත්තකවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Dứt phần giải về câu chuyện các tỳ khưu dòng Vajjī.

චතුබ්බිධවිනයකථා
Luận về Bốn Loại Luật

45. ඉදානිස්ස [Pg.195] අත්ථං විභජන්තො ‘‘යො පනාති, යො යාදිසො’’තිආදිමාහ. තස්මිං පන සික්ඛාපදෙ ච සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ච සකලෙ ච විනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො –
45. Bây giờ, khi phân tích ý nghĩa của điều học này, Ngài đã nói bắt đầu bằng: “Yo panā nghĩa là yo yādiso (vị nào, thuộc loại nào).” Người mong muốn sự thông thạo trong điều học ấy, trong phần phân tích điều học, và trong toàn bộ sự quyết đoán về luật, nên biết đến bốn loại luật –

චතුබ්බිධඤ්හි විනයං, මහාථෙරා මහිද්ධිකා;
නීහරිත්වා පකාසෙසුං, ධම්මසඞ්ගාහකා පුරා.
Thuở xưa, các vị kết tập Pháp, là các bậc đại trưởng lão có đại thần lực, đã rút ra và tuyên thuyết bốn loại luật.

කතමං චතුබ්බිධං? සුත්තං, සුත්තානුලොමං, ආචරියවාදං, අත්තනොමතින්ති. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ආහච්චපදෙන රසෙන ආචරියවංසෙන අධිප්පායා’’ති, එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං, රසොති සුත්තානුලොමං, ආචරියවංසොති ආචරියවාදො, අධිප්පායොති අත්තනොමති.
Bốn loại là gì? Kinh (Sutta), Tùy thuận Kinh (Suttānuloma), Thuyết của các vị thầy (Ācariyavāda), và Ý kiến riêng (Attanomati). Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “(Ý nghĩa) nên được chấp nhận bằng lời nói trực tiếp (āhaccapada), bằng tinh yếu (rasa), bằng truyền thống của các vị thầy (ācariyavaṃsa), bằng ý định (adhippāya).” Ở đây, āhaccapada được hiểu là Kinh (Sutta); rasa được hiểu là Tùy thuận Kinh (Suttānuloma); ācariyavaṃsa được hiểu là Thuyết của các vị thầy (Ācariyavāda); adhippāya được hiểu là Ý kiến riêng (Attanomati).

තත්ථ සුත්තංනාම සකලෙ විනයපිටකෙ පාළි.
Trong số đó, cái gọi là Kinh (Sutta) chính là Pāḷi trong toàn bộ Tạng Luật.

සුත්තානුලොමං නාම චත්තාරො මහාපදෙසා; යෙ භගවතා එවං වුත්තා – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති; කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තං චෙ කප්පියං අනුලොමෙති; අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති; තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති; තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305).
Cái gọi là Tùy thuận Kinh (Suttānuloma) là bốn Đại Chứng Cứ (Mahāpadesa), đã được Đức Thế Tôn nói như sau: “Này các tỳ khưu, điều gì không bị Ta bác bỏ rằng ‘Điều này không được phép,’ nếu nó thuận theo điều không được phép, ngăn cản điều được phép, thì điều đó không được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không bị Ta bác bỏ rằng ‘Điều này không được phép,’ nếu nó thuận theo điều được phép, ngăn cản điều không được phép, thì điều đó được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không được Ta cho phép rằng ‘Điều này được phép,’ nếu nó thuận theo điều không được phép, ngăn cản điều được phép, thì điều đó không được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không được Ta cho phép rằng ‘Điều này được phép,’ nếu nó thuận theo điều được phép, ngăn cản điều không được phép, thì điều đó được phép đối với các thầy.”

ආචරියවාදො නාම ධම්මසඞ්ගාහකෙහි පඤ්චහි අරහන්තසතෙහි ඨපිතා පාළිවිනිමුත්තා ඔක්කන්තවිනිච්ඡයප්පවත්තා අට්ඨකථාතන්ති.
“Ācariyavāda” (Thầy Tổ Thuyết) là dòng Chú Giải, được thiết lập bởi năm trăm vị A-la-hán là các vị kết tập Pháp, vốn tách rời khỏi Pāḷi, và được tiến hành bằng sự quyết đoán đã thâm nhập (bằng trí tuệ).

අත්තනොමති නාම සුත්ත-සුත්තානුලොම-ආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා අනුමානෙන අත්තනො අනුබුද්ධියා නයග්ගාහෙන උපට්ඨිතාකාරකථනං.
“Attanomati” (Tự Ý Thuyết) là sự trình bày về phương cách đã khởi lên bằng sự suy luận, bằng sự thông hiểu riêng của mình, bằng sự nắm bắt phương pháp, sau khi đã từ bỏ Kinh, Tùy Kinh, và Thầy Tổ Thuyết.

අපිච සුත්තන්තාභිධම්මවිනයට්ඨකථාසු ආගතො සබ්බොපි ථෙරවාදො ‘‘අත්තනොමති’’ නාම. තං පන අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙන්තෙන න දළ්හග්ගාහං [Pg.196] ගහෙත්වා වොහරිතබ්බං. කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්ථෙන පාළිං, පාළියා ච අත්ථං සංසන්දිත්වා කථෙතබ්බං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ඔතරති චෙව සමෙති ච, ගහෙතබ්බා. සචෙ නෙව ඔතරති න සමෙති, න ගහෙතබ්බා. අයඤ්හි අත්තනොමති නාම සබ්බදුබ්බලා. අත්තනොමතිතො ආචරියවාදො බලවතරො.
Hơn nữa, tất cả Trưởng Lão Thuyết được tìm thấy trong các Chú Giải Kinh, A-tỳ-đàm, và Luật được gọi là “Tự Ý Thuyết”. Tuy nhiên, người nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết ấy không nên nói năng bằng cách nắm giữ một cách chắc chắn. Sau khi đã ghi nhận lý do, nên nói sau khi đã đối chiếu Pāḷi với ý nghĩa và ý nghĩa với Pāḷi. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp ở đó, nó nên được chấp nhận. Nếu nó không đi vào và không phù hợp, nó không nên được chấp nhận. Vì Tự Ý Thuyết này là yếu nhất trong tất cả. Thầy Tổ Thuyết thì mạnh hơn Tự Ý Thuyết.

ආචරියවාදොපි සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. තත්ථ ඔතරන්තො සමෙන්තොයෙව ගහෙතබ්බො, ඉතරො න ගහෙතබ්බො. ආචරියවාදතො හි සුත්තානුලොමං බලවතරං.
Thầy Tổ Thuyết cũng nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Chỉ nên chấp nhận (Thầy Tổ Thuyết) nào đi vào và phù hợp ở đó; cái khác thì không nên chấp nhận. Vì Tùy Kinh thì mạnh hơn Thầy Tổ Thuyết.

සුත්තානුලොමම්පි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. තත්ථ ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමතො හි සුත්තමෙව බලවතරං. සුත්තඤ්හි අප්පටිවත්තියං කාරකසඞ්ඝසදිසං බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසං. තස්මා යදා ද්වෙ භික්ඛූ සාකච්ඡන්ති, සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරවාදී සුත්තානුලොමං. තෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා සුත්තානුලොමං සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ, න ගහෙතබ්බං; සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා ආචරියවාදො සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. අනොතරන්තො අසමෙන්තො ච ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො; සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං.
Tùy Kinh cũng nên được thẩm tra trong Kinh. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp ở đó; cái khác thì không nên chấp nhận. Vì Kinh thì mạnh hơn Tùy Kinh. Vì Kinh là không thể bác bỏ, giống như Tăng chúng đã thực hiện (kết tập), giống như thời kỳ hiện hữu của các vị Phật. Do đó, khi hai vị tỳ khưu thảo luận, người theo phe mình nói sau khi đã chấp nhận Kinh, người theo phe kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Các vị ấy, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Tùy Kinh trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận; nên đứng vững trên chính Kinh. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Các vị ấy cũng, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Thầy Tổ Thuyết trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Thầy Tổ Thuyết đáng bị chỉ trích, vốn không đi vào và không phù hợp, thì không nên được chấp nhận; nên đứng vững trên chính Kinh.

අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා අත්තනොමති සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. සුත්තස්මිං යෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Các vị ấy cũng, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Tự Ý Thuyết trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Kinh.

අථ පනායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරූළ්හං පාළිආගතං පඤ්ඤායති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ තථා පඤ්ඤායති න ඔතරති න සමෙති, බාහිරකසුත්තං වා හොති සිලොකො වා අඤ්ඤං වා ගාරය්හසුත්තං ගුළ්හවෙස්සන්තරගුළ්හවිනයවෙදල්ලාදීනං අඤ්ඤතරතො ආගතං, න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමස්මිංයෙව ඨාතබ්බං.
Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, được biết là đã được đưa vào ba kỳ kết tập và đã được truyền lại trong Pāḷi, nó nên được chấp nhận. Nếu nó không được biết như vậy, không đi vào, không phù hợp, nó là kinh ngoại đạo, hoặc là một câu kệ, hoặc là một kinh đáng bị chỉ trích khác đến từ một trong các (kinh) như Guḷhavessantara, Guḷhavinaya, Vedalla, v.v., thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh.

අථායං [Pg.197] සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. නො චෙ, න ගහෙතබ්බො. සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Thầy Tổ Thuyết nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh.

අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh.

අථ පනායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං.
Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Kinh đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết.

අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Tùy Kinh nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp; cái khác thì không nên chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết.

අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết.

අථ පනායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං.
Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Kinh đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết.

අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Tùy Kinh nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp; cái khác thì không nên chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết.

අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො; ඉතරො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අත්තනො ගහණමෙව බලියං කාතබ්බං. සබ්බට්ඨානෙසු ච ඛෙපො වා ගරහා වා න කාතබ්බාති.
Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Thầy Tổ Thuyết nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận; Thầy Tổ Thuyết đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết. Nên làm cho sự chấp nhận của chính mình trở nên mạnh mẽ. Và trong mọi trường hợp, không nên bác bỏ hay chỉ trích.

අථ [Pg.198] පනායං ‘‘කප්පිය’’න්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො ‘‘අකප්පිය’’න්ති. සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං.
Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận rằng “là thích hợp”, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận rằng) “là không thích hợp”. Nên thẩm tra trong cả Kinh và Tùy Kinh. Nếu nó là thích hợp, nên đứng vững trên điều thích hợp. Nếu nó là không thích hợp, (nên đứng vững) trên điều không thích hợp.

අථායං තස්ස කප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති. කප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ පරො තස්ස අකප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, අනෙන අත්තනො ගහණන්ති කත්වා දළ්හං ආදාය න ඨාතබ්බං. ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අකප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, පටික්ඛිත්තභාවොයෙව සාධු, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. විනයඤ්හි පත්වා කප්පියාකප්පියවිචාරණමාගම්ම රුන්ධිතබ්බං, ගාළ්හං කත්තබ්බං, සොතං පච්ඡින්දිතබ්බං, ගරුකභාවෙයෙව ඨාතබ්බං.
Hoặc là, vị này trình bày nhiều lý do và sự quyết đoán từ kinh điển để chứng minh tính chất hợp lệ của vật ấy, còn người kia không tìm thấy lý do. (Khi ấy) nên đứng về phía hợp lệ. Hoặc là, người kia trình bày nhiều lý do và sự quyết đoán từ kinh điển để chứng minh tính chất không hợp lệ của vật ấy, vị này không nên nghĩ rằng 'đây là quan điểm của mình' rồi cố chấp giữ lấy. Sau khi chấp nhận 'Lành thay', nên đứng về phía không hợp lệ. Hoặc là, nếu thấy có bóng dáng của lý do ở cả hai bên, thì việc bị bác bỏ là tốt hơn, nên đứng về phía không hợp lệ. Vì khi đã đi đến Luật, dựa vào việc thẩm xét hợp lệ và không hợp lệ, nên ngăn chặn (quan điểm cho là hợp lệ), nên làm cho vững chắc (quan điểm không hợp lệ), nên cắt đứt dòng chảy (của tà kiến), và nên đứng về phía nặng hơn (tức là không hợp lệ).

අථ පනායං ‘‘අකප්පිය’’න්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො ‘‘කප්පිය’’න්ති. සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං.
Lại nữa, hoặc là vị này giữ lấy quan điểm 'không hợp lệ' và nói, còn người kia thì nói 'là hợp lệ'. (Khi ấy) nên đối chiếu với Kinh và những gì thuận theo Kinh. Nếu là hợp lệ, nên đứng về phía hợp lệ. Nếu là không hợp lệ, nên đứng về phía không hợp lệ.

අථායං බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි අකප්පියභාවං දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ පරො බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි කප්පියභාවං දස්සෙති, අයං කාරණං න වින්දති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, අත්තනො ගහණං න විස්සජ්ජෙතබ්බං. යථා චායං කප්පියාකප්පියෙ අකප්පියකප්පියෙ ච විනිච්ඡයො වුත්තො; එවං අනාපත්තිආපත්තිවාදෙ ආපත්තානාපත්තිවාදෙ ච, ලහුකගරුකාපත්තිවාදෙ ගරුකලහුකාපත්තිවාදෙ චාපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. නාමමත්තංයෙව හි එත්ථ නානං, යොජනානයෙ නානං නත්ථි, තස්මා න විත්ථාරිතං.
Hoặc là, vị này trình bày tính chất không hợp lệ bằng nhiều lý do từ sự quyết đoán của kinh, còn người kia không tìm thấy lý do, (khi ấy) nên đứng về phía không hợp lệ. Hoặc là, người kia trình bày tính chất hợp lệ bằng nhiều lý do từ sự quyết đoán của kinh, còn vị này không tìm thấy lý do, (khi ấy) nên đứng về phía hợp lệ. Hoặc là, nếu thấy có bóng dáng của lý do ở cả hai bên, không nên từ bỏ quan điểm của mình. Và như sự quyết đoán này đã được nói trong trường hợp hợp lệ và không hợp lệ, và không hợp lệ và hợp lệ; cũng vậy, nên hiểu sự quyết đoán trong cuộc tranh luận về không phạm tội và phạm tội, và phạm tội và không phạm tội, và trong cuộc tranh luận về tội nhẹ và tội nặng, và tội nặng và tội nhẹ. Vì ở đây chỉ có tên gọi là khác nhau, trong phương pháp áp dụng thì không có gì khác, do đó (vấn đề) không được giải rộng ra.

එවං කප්පියාකප්පියාදිවිනිච්ඡයෙ උප්පන්නෙ යො සුත්ත-සුත්තානුලොමආචරියවාදඅත්තනොමතීසු අතිරෙකකාරණං ලභති, තස්ස වාදෙ ඨාතබ්බං. සබ්බසො පන කාරණං විනිච්ඡයං අලභන්තෙන සුත්තං න ජහිතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බන්ති. එවං තස්මිං සික්ඛාපදෙ ච සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ච සකලෙ ච විනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන අයං චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො.
Như vậy, khi sự quyết đoán về hợp lệ, không hợp lệ, v.v... khởi lên, vị nào tìm thấy lý do vượt trội trong kinh, những gì thuận theo kinh, quan điểm của các vị thầy, và ý kiến riêng của mình, thì nên đứng về quan điểm của vị ấy. Tuy nhiên, người về mọi mặt không tìm thấy lý do và sự quyết đoán thì không nên từ bỏ kinh, mà nên đứng về phía chính kinh điển. Như vậy, người mong muốn sự thiện xảo trong học giới ấy, trong sự phân tích học giới, và trong toàn bộ sự quyết đoán về Luật, thì nên biết bốn loại Luật này.

ඉමඤ්ච [Pg.199] පන චතුබ්බිධං විනයං ඤත්වාපි විනයධරෙන පුග්ගලෙන තිලක්ඛණසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. තීණි හි විනයධරස්ස ලක්ඛණානි ඉච්ඡිතබ්බානි. කතමානි තීණි? ‘‘සුත්තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොති සුප්පවත්ති සුවිනිච්ඡිතං සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනතො’’ති ඉදමෙකං ලක්ඛණං. ‘‘විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො’’ති ඉදං දුතියං. ‘‘ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොති සුමනසිකතා සූපධාරිතා’’ති ඉදං තතියං.
Lại nữa, dù đã biết bốn loại Luật này, người trì Luật cũng nên là người có đủ ba đặc điểm. Vì ba đặc điểm của người trì Luật là điều đáng mong muốn. Ba (đặc điểm) ấy là gì? 'Kinh điển đối với vị ấy được tiếp thu tốt, được thực hành tốt, được quyết đoán kỹ lưỡng từ kinh và từ các chi tiết' – đây là đặc điểm thứ nhất. 'Lại nữa, vị ấy đứng vững trong Luật, không bị lay chuyển' – đây là (đặc điểm) thứ hai. 'Lại nữa, sự truyền thừa của các vị thầy đối với vị ấy được nắm bắt tốt, được tác ý tốt, được ghi nhớ kỹ lưỡng' – đây là (đặc điểm) thứ ba.

තත්ථ සුත්තං නාම සකලං විනයපිටකං. තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොතීති සුට්ඨු ආගතං. සුප්පවත්තීති සුට්ඨු පවත්තං පගුණං වාචුග්ගතං සුවිනිච්ඡිතං. සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනතොති පාළිතො ච පරිපුච්ඡතො ච අට්ඨකථාතො ච සුවිනිච්ඡිතං හොති, කඞ්ඛච්ඡෙදං කත්වා උග්ගහිතං.
Trong đó, 'kinh' (suttaṃ) có nghĩa là toàn bộ Tạng Luật. 'Đối với vị ấy được tiếp thu tốt' (svāgataṃ) nghĩa là đã đến tốt đẹp (thuộc lòng). 'Được thực hành tốt' (suppavatti) nghĩa là được thực hành tốt, thuần thục, thuộc lòng. 'Được quyết đoán kỹ lưỡng từ kinh và từ các chi tiết' (suvinicchitaṃ suttato anubyañjanato) nghĩa là được quyết đoán kỹ lưỡng từ Pāli, từ sự vấn đáp, và từ Chú giải; đã học hỏi sau khi cắt đứt sự nghi ngờ.

විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයෙ ලජ්ජීභාවෙන පතිට්ඨිතො හොති. අලජ්ජී හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති. සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව ච දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුං කත්වා ඨපෙති. තථා හි පුබ්බෙ මහාථෙරා තික්ඛත්තුං වාචං නිච්ඡාරෙසුං – ‘‘අනාගතෙ ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති. එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අවිජහන්තො අවොක්කමන්තො ලජ්ජීභාවෙන විනයෙ ඨිතො හොති සුප්පතිට්ඨිතොති. අසංහීරොති සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨතො වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති සන්තිට්ඨිතුං න සක්කොති; යං යං පරෙන වුච්චති තං තං අනුජානාති; සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථාය වා හෙට්ඨුපරියෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම; එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති; යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති ‘‘අසංහීරො’’ති.
'Lại nữa, vị ấy đứng vững trong Luật' (vinaye kho pana ṭhito hoti) nghĩa là được thiết lập trong Luật với tư cách là người có tàm quý. Vì người không có tàm quý, dù là bậc đa văn, do xem trọng lợi lộc, đã làm sai lệch truyền thống (Pāli), trình bày giáo pháp của Bậc Đạo Sư thành phi-Pháp, phi-Luật, và gây ra tai họa lớn trong giáo pháp. Vị ấy cũng làm phát sinh sự chia rẽ Tăng chúng và tranh cãi trong Tăng chúng. Còn người có tàm quý, có sự hối hận (về điều ác), mong muốn học tập, dù vì mạng sống cũng không làm sai lệch truyền thống, chỉ trình bày Pháp và Luật, và đặt giáo pháp của Bậc Đạo Sư ở vị trí tôn trọng. Thật vậy, các vị Đại Trưởng lão xưa đã thốt lên lời ba lần: 'Trong tương lai, người có tàm quý sẽ bảo vệ, người có tàm quý sẽ bảo vệ, người có tàm quý sẽ bảo vệ'. Như vậy, người nào có tàm quý, vị ấy không từ bỏ, không vi phạm Luật, đứng vững, an lập tốt trong Luật với tư cách là người có tàm quý. 'Không bị lay chuyển' (asaṃhīro). Người bị lay chuyển (saṃhīro) là người khi được hỏi về Pāli hay Chú giải, từ dưới lên hay từ trên xuống, hay theo thứ tự các từ, thì bối rối, run rẩy, không thể đứng vững; điều gì được người khác nói, vị ấy đều chấp thuận; từ bỏ quan điểm của mình, chấp nhận quan điểm của người khác. Còn người nào khi được hỏi về Pāli hay Chú giải, từ dưới lên trên hay theo thứ tự các từ, mà không bối rối, không run rẩy, trả lời giống như người dùng nhíp nhổ từng sợi tóc rằng: 'Chúng tôi nói như thế này; các vị thầy của chúng tôi nói như thế này'; nơi vị ấy, Pāli và sự quyết đoán Pāli tồn tại mà không đi đến sự cạn kiệt, tiêu hao, giống như mỡ sư tử được đặt trong bát vàng, vị này được gọi là 'người không bị lay chuyển'.

ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොතීති ථෙරපරම්පරා වංසපරම්පරා චස්ස සුට්ඨු ගහිතා හොති. සුමනසිකතාති සුට්ඨු මනසිකතා; ආවජ්ජිතමත්තෙ උජ්ජලිතපදීපො විය හොති. සූපධාරිතාති සුට්ඨු [Pg.200] උපධාරිතා පුබ්බාපරානුසන්ධිතො අත්ථතො කාරණතො ච උපධාරිතා; අත්තනො මතිං පහාය ආචරියසුද්ධියා වත්තා හොති ‘‘මය්හං ආචරියො අසුකාචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, සො අසුකස්සා’’ති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා යාව උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හීති පාපෙත්වා ඨපෙති. තතොපි ආහරිත්වා උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, දාසකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස උපාලිත්ථෙරස්ස, සොණකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස, සිග්ගවත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණකත්ථෙරස්ස, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සිග්ගවත්ථෙරස්ස චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස චාති. එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා අත්තනො ආචරියං පාපෙත්වා ඨපෙති. එවං උග්ගහිතා හි ආචරියපරම්පරා සුග්ගහිතා හොති. එවං අසක්කොන්තෙන පන අවස්සං ද්වෙ තයො පරිවට්ටා උග්ගහෙතබ්බා. සබ්බපච්ඡිමෙන හි නයෙන යථා ආචරියො ච ආචරියාචරියො ච පාළිඤ්ච පරිපුච්ඡඤ්ච වදන්ති, තථා ඤාතුං වට්ටති.
“Dòng truyền thừa các vị thầy của vị ấy được thọ trì khéo léo” có nghĩa là dòng truyền thừa các vị trưởng lão và dòng truyền thừa huyết thống của vị ấy được thọ trì tốt đẹp. “Được tác ý khéo léo” nghĩa là được tác ý tốt đẹp; ngay khi vừa hướng tâm đến, liền trở nên như ngọn đèn được thắp sáng. “Được ghi nhớ khéo léo” nghĩa là được ghi nhớ tốt đẹp, được ghi nhớ theo sự liên kết trước sau, theo ý nghĩa, và theo nguyên nhân; vị ấy từ bỏ ý riêng của mình, nói lên sự trong sạch của các vị thầy rằng: “Vị thầy của tôi đã học từ nơi vị thầy kia, vị ấy (lại học) từ nơi vị thầy nọ.” Như vậy, vị ấy dẫn khởi toàn bộ dòng truyền thừa các vị thầy, là thành phần của Trưởng Lão Bộ, cho đến khi đạt đến chỗ “Trưởng lão Upāli đã học từ nơi đức Chánh Đẳng Giác” rồi dừng lại. Cũng dẫn khởi từ đó: Trưởng lão Upāli đã học từ nơi đức Chánh Đẳng Giác, trưởng lão Dāsaka (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Upāli, trưởng lão Soṇaka (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Dāsaka, trưởng lão Siggava (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Soṇaka, trưởng lão Moggaliputtatissa (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Siggava và trưởng lão Caṇḍavajji. Như vậy, vị ấy dẫn khởi toàn bộ dòng truyền thừa các vị thầy, là thành phần của Trưởng Lão Bộ, cho đến vị thầy của mình rồi dừng lại. Quả vậy, dòng truyền thừa các vị thầy được thọ trì như thế mới là được thọ trì khéo léo. Tuy nhiên, người không thể làm được như vậy chắc chắn phải học thuộc hai hoặc ba thế hệ. Quả vậy, theo phương cách tối thiểu nhất, cần phải biết được Pāli và phần hỏi đáp (tức Chú giải) như thế nào mà vị thầy và vị thầy của thầy đã giảng dạy.

ඉමෙහි ච පන තීහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතෙන විනයධරෙන වත්ථුවිනිච්ඡයත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං චොදකෙන ච චුදිතකෙන ච වුත්තෙ වත්තබ්බෙ සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව ඡ ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. කතමානි ඡ? වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං, මාතිකා ඔලොකෙතබ්බා, පදභාජනීයං ඔලොකෙතබ්බං, තිකපරිච්ඡෙදො ඔලොකෙතබ්බො, අන්තරාපත්ති ඔලොකෙතබ්බා, අනාපත්ති ඔලොකෙතබ්බාති.
Lại nữa, vị luật sư hội đủ ba đặc điểm này, khi Tăng chúng đã tụ họp để phân xử sự việc, khi sự việc đã được đưa ra, khi người chất vấn và người bị chất vấn đã nói lên điều cần nói, không nên vội vàng phân xử mà cần phải xem xét sáu điểm. Sáu điểm ấy là gì? Cần xem xét sự việc (vatthu), cần xem xét đề mục (mātikā), cần xem xét phần phân tích từ (padabhājanīya), cần xem xét phần phân loại theo nhóm ba (tikapariccheda), cần xem xét tội xen vào (antarāpatti), và cần xem xét trường hợp vô tội (anāpatti).

වත්ථුං ඔලොකෙන්තොපි හි ‘‘තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං; යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) එවං එකච්චං ආපත්තිං පස්සති. සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Quả vậy, khi xem xét sự việc (vatthu), vị ấy thấy được một tội nào đó như sau: “Nên che đậy bằng cỏ hoặc bằng lá rồi đi đến, chứ không nên đi đến trong tình trạng lõa thể; vị nào đi đến (như vậy), phạm tội dukkaṭa (tác ác).” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

මාතිකං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්තිආදිනා (පාචි. 2) නයෙන පඤ්චන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Khi xem xét đề mục (mātikā), vị ấy thấy được một tội nào đó trong số năm tội theo phương pháp bắt đầu bằng “cố ý nói dối thì phạm pācittiya (ưng đối trị)”. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

පදභාජනීයං [Pg.201] ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අක්ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (පාරා. 59 ආදයො, අත්ථතො සමානං) නයෙන සත්තන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො පදභාජනීයතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Khi xem xét phần phân tích từ (padabhājanīya), vị ấy thấy được một tội nào đó trong số bảy tội theo phương pháp bắt đầu bằng “hành dâm trên tử thi chưa bị (thú) ăn, phạm tội pārājika (bất cộng trụ). Hành dâm trên tử thi phần lớn đã bị (thú) ăn, phạm tội thullaccaya (trọng tội)”. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn từ phần phân tích từ ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

තිකපරිච්ඡෙදං ඔලොකෙන්තොපි තිකසඞ්ඝාදිසෙසං වා තිකපාචිත්තියං වා තිකදුක්කටං වා අඤ්ඤතරං වා ආපත්තිං තිකපරිච්ඡෙදෙ පස්සති, සො තතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Khi xem xét phần phân loại theo nhóm ba (tikapariccheda), vị ấy thấy được hoặc tội saṅghādisesa (Tăng tàn) nhóm ba, hoặc tội pācittiya (ưng đối trị) nhóm ba, hoặc tội dukkaṭa (tác ác) nhóm ba, hoặc một tội nào đó trong phần phân loại theo nhóm ba. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn từ đó ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

අන්තරාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘පටිලාතං උක්ඛිපති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 355) එවං යා සික්ඛාපදන්තරෙසු අන්තරාපත්ති හොති තං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Khi xem xét tội xen vào (antarāpatti), vị ấy thấy được tội xen vào nào có mặt ở giữa các học giới, ví như: “Nhấc đóm lửa đang cháy dở lên, phạm tội dukkaṭa (tác ác).” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

අනාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු අසාදියන්තස්ස, අථෙය්‍යචිත්තස්ස, න මරණාධිප්පායස්ස, අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස, න මොචනාධිප්පායස්ස, අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තස්සා’’ති (පාරා. 72 ආදයො) එවං තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨං අනාපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
Khi xem xét trường hợp vô tội (anāpatti), vị ấy thấy được trường hợp vô tội đã được chỉ ra trong mỗi học giới, ví như: “Vô tội: vị tỳ khưu không chấp nhận, không có tâm trộm cắp, không có ý định giết, không có ý định tán tỉnh, không có ý định giải thoát, không cố ý, thất niệm, không biết.” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy.

යො හි භික්ඛු චතුබ්බිධවිනයකොවිදො තිලක්ඛණසම්පන්නො ඉමානි ඡ ඨානානි ඔලොකෙත්වා අධිකරණං වූපසමෙස්සති, තස්ස විනිච්ඡයො අප්පටිවත්තියො, බුද්ධෙන සයං නිසීදිත්වා විනිච්ඡිතසදිසො හොති. තං චෙවං විනිච්ඡයකුසලං භික්ඛුං කොචි කතසික්ඛාපදවීතික්කමො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡෙය්‍ය; තෙන සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ අනාපත්ති හොති, ‘‘අනාපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන ආපත්ති හොති, ‘‘ආපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සා දෙසනාගාමිනී චෙ, ‘‘දෙසනාගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. වුට්ඨානගාමිනී චෙ, ‘‘වුට්ඨානගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. අථස්ස පාරාජිකච්ඡායා දිස්සති, ‘‘පාරාජිකාපත්තී’’ති න තාව වත්තබ්බං. කස්මා? මෙථුනධම්මවීතික්කමො හි උත්තරිමනුස්සධම්මවීතික්කමො ච ඔළාරිකො. අදින්නාදානමනුස්සවිග්ගහවීතික්කමා පන සුඛුමා චිත්තලහුකා. තෙ සුඛුමෙනෙව ආපජ්ජති, සුඛුමෙන රක්ඛති, තස්මා විසෙසෙන තංවත්ථුකං කුක්කුච්චං පුච්ඡියමානො ‘‘ආපත්තී’’ති අවත්වා සචස්ස ආචරියො ධරති, තතො තෙන සො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියං [Pg.202] පුච්ඡා’’ති පෙසෙතබ්බො. සචෙ සො පුන ආගන්ත්වා ‘‘තුම්හාකං ආචරියො සුත්තතො නයතො ඔලොකෙත්වා ‘සතෙකිච්ඡො’ති මං ආහා’’ති වදති, තතො අනෙන සො ‘‘සාධු සුට්ඨු යං ආචරියො භණති තං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ පනස්ස ආචරියො නත්ථි, සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරො පන අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො – ‘‘අම්හෙහි සහ උග්ගහිතත්ථෙරො ගණපාමොක්ඛො, තං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනාපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරොපි නත්ථි, අන්තෙවාසිකො පණ්ඩිතො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො – ‘‘අසුකදහරං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනාපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ දහරස්සාපි පාරාජිකච්ඡායාව උපට්ඨාති, තෙනාපි ‘‘පාරාජිකොසී’’ති න වත්තබ්බො. දුල්ලභො හි බුද්ධුප්පාදො, තතො දුල්ලභතරා [Pg.203] පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච. එවං පන වත්තබ්බො – ‘‘විවිත්තං ඔකාසං සම්මජ්ජිත්වා දිවාවිහාරං නිසීදිත්වා සීලානි සොධෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරං තාව මනසි කරොහී’’ති. සචෙ තස්ස අරොගං සීලං කම්මට්ඨානං ඝටයති, සඞ්ඛාරා පාකටා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, උපචාරප්පනාප්පත්තං විය චිත්තම්පි එකග්ගං හොති, දිවසං අතික්කන්තම්පි න ජානාති. සො දිවසාතික්කමෙ උපට්ඨානං ආගතො එවං වත්තබ්බො – ‘‘කීදිසා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති. ආරොචිතාය චිත්තප්පවත්තියා වත්තබ්බො – ‘‘පබ්බජ්ජා නාම චිත්තවිසුද්ධත්ථාය, අප්පමත්තො සමණධම්මං කරොහී’’ති.
Vị tỳ khưu nào thông thạo bốn loại luật, đầy đủ ba tướng, sau khi xem xét sáu điều này sẽ dập tắt tranh tụng, thì sự phán quyết của vị ấy không thể bị bác bỏ, giống như sự phán quyết do chính đức Phật ngồi phán quyết. Nếu một vị tỳ khưu nào đó đã vi phạm học giới đến gần vị tỳ khưu thiện xảo trong việc phán quyết như vậy và hỏi về sự hối tiếc của mình; vị ấy sau khi ghi nhận kỹ lưỡng, nếu là vô tội, nên nói là 'vô tội'. Còn nếu là có tội, nên nói là 'có tội'. Nếu tội ấy là desanāgāminī (tội có thể giải trừ bằng cách phát lồ), nên nói là 'desanāgāminī'. Nếu là vuṭṭhānagāminī (tội cần phải xuất tội), nên nói là 'vuṭṭhānagāminī'. Nếu bóng dáng của tội pārājika hiện ra trong tâm vị ấy, thì chưa nên nói là 'phạm tội pārājika'. Tại sao? Vì việc vi phạm pháp dâm và việc vi phạm pháp thượng nhân là thô thiển. Còn việc vi phạm trộm cắp và sát nhân thì vi tế, tâm nhanh chóng. Phạm những tội ấy bằng tâm vi tế, và giữ gìn cũng bằng (tâm) vi tế, do đó, khi được hỏi về sự hối tiếc có đối tượng là những việc ấy một cách đặc biệt, không nên nói là 'có tội', mà nếu vị thầy của vị ấy còn tại thế, thì vị ấy nên gửi vị tỳ khưu kia đi và nói rằng 'hãy hỏi vị thầy của chúng tôi'. Nếu vị kia quay lại và nói: 'Vị thầy của các ngài sau khi xem xét theo kinh và theo phương pháp đã nói với tôi rằng 'có thể cứu chữa được'', thì vị này nên nói với vị kia rằng 'Lành thay, hãy làm tốt những gì vị thầy nói'. Còn nếu vị ấy không có thầy, nhưng có vị trưởng lão đồng học, thì nên gửi đến chỗ vị ấy và nói: 'Vị trưởng lão đồng học với chúng tôi là vị đứng đầu giáo đoàn, hãy đến hỏi vị ấy'. Khi vị ấy cũng phán quyết là 'có thể cứu chữa được', nên nói rằng 'Lành thay, hãy làm tốt lời của vị ấy'. Nếu cũng không có vị trưởng lão đồng học, nhưng có vị đệ tử gần gũi thông thái, thì nên gửi đến chỗ vị ấy và nói: 'Hãy đến hỏi vị sa di trẻ kia'. Khi vị ấy cũng phán quyết là 'có thể cứu chữa được', nên nói rằng 'Lành thay, hãy làm tốt lời của vị ấy'. Nếu bóng dáng của tội pārājika cũng hiện khởi (trong tâm) của vị trẻ tuổi, thì vị ấy cũng không nên nói 'ngươi đã phạm pārājika'. Vì sự xuất hiện của một vị Phật là khó gặp, và việc xuất gia và thọ cụ túc giới còn khó gặp hơn. Nên nói như thế này: 'Hãy quét dọn một nơi vắng vẻ, ngồi an trú ban ngày, thanh lọc các giới và trước hết hãy tác ý đến ba mươi hai thể trược'. Nếu giới của vị ấy không bị hư hỏng, thì đề mục thiền sẽ tương hợp, các pháp hữu vi trở nên rõ ràng và hiện khởi, tâm cũng trở nên nhất tâm như thể đã đạt đến cận định và an chỉ định, không biết cả ngày đã trôi qua. Vị ấy, khi đến hầu vào lúc cuối ngày, nên được hỏi như thế này: 'Diễn biến tâm của ngươi thế nào?'. Khi diễn biến tâm đã được trình bày, nên nói: 'Việc xuất gia là vì mục đích thanh lọc tâm, hãy không lơ là thực hành pháp sa môn'.

යස්ස පන සීලං භින්නං හොති, තස්ස කම්මට්ඨානං න ඝටයති, පතොදාභිතුන්නං විය චිත්තං විකම්පති, විප්පටිසාරග්ගිනා ඩය්හති, තත්තපාසාණෙ නිසින්නො විය තඞ්ඛණඤ්ඤෙව වුට්ඨාති. සො ආගතො ‘‘කා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. ආරොචිතාය චිත්තප්පවත්තියා ‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමඤ්හි පාපං කරොන්තො අත්තනා ජානාති, අථස්ස ආරක්ඛදෙවතා පරචිත්තවිදූ සමණබ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤා ච දෙවතා ජානන්ති, ත්වංයෙව දානි තව සොත්ථිං පරියෙසාහී’’ති වත්තබ්බො.
Còn đối với người nào mà giới đã bị hư hỏng, thì đề mục thiền của người ấy không tương hợp, tâm rung động như bị roi thúc, bị thiêu đốt bởi ngọn lửa hối hận, đứng dậy ngay lập tức như người ngồi trên phiến đá nóng. Khi vị ấy đến, nên được hỏi: 'Diễn biến tâm của ngươi thế nào?'. Khi diễn biến tâm đã được trình bày, nên nói: 'Không có nơi nào gọi là kín đáo trong thế gian cho người làm điều ác. Vì trước hết, người làm ác tự mình biết, sau đó, vị trời hộ mệnh của người ấy, các sa môn, bà la môn có tha tâm thông, và các vị trời khác cũng biết, bây giờ chính ngươi hãy tự tìm kiếm sự an lành cho mình'.

නිට්ඨිතා චතුබ්බිධවිනයකථා
Đã kết thúc bài luận về bốn loại luật.

විනයධරස්ස ච ලක්ඛණාදිකථා.
Và bài luận về các đặc điểm, v.v., của vị trì luật.

භික්ඛුපදභාජනීයවණ්ණනා
Chú giải về phần Phân Tích Từ Ngữ liên quan đến Tỳ Khưu.

ඉදානි සික්ඛාපදවිභඞ්ගස්ස අත්ථං වණ්ණයිස්සාම. යං වුත්තං යො පනාති යො යාදිසොතිආදි. එත්ථ යො පනාති විභජිතබ්බපදං; යො යාදිසොතිආදීනි තස්ස විභජනපදානි. එත්ථ ච යස්මා පනාති නිපාතමත්තං; යොති අත්ථපදං; තඤ්ච අනියමෙන පුග්ගලං දීපෙති, තස්මා තස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො අනියමෙන පුග්ගලදීපකං යො සද්දමෙව ආහ. තස්මා එත්ථ එවමත්ථො වෙදිතබ්බො – යො පනාති යො යොකොචීති වුත්තං හොති. යස්මා පන යො යොකොචි නාම, සො අවස්සං ලිඞ්ග-යුත්ත-ජාති-නාම-ගොත්ත-සීල-විහාර-ගොචරවයෙසු එකෙනාකාරෙන පඤ්ඤායති, තස්මා තං තථා ඤාපෙතුං තං පභෙදං පකාසෙන්තො ‘‘යාදිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ යාදිසොති ලිඞ්ගවසෙන යාදිසො වා තාදිසො වා හොතු; දීඝො වා රස්සො වා කාළො වා ඔදාතො වා මඞ්ගුරච්ඡවි වා කිසො වා ථූලො වාති අත්ථො. යථායුත්තොති යොගවසෙන යෙන වා තෙන වා යුත්තො හොතු; නවකම්මයුත්තො වා උද්දෙසයුත්තො වා වාසධුරයුත්තො වාති අත්ථො. යථාජච්චොති ජාතිවසෙන යංජච්චො වා තංජච්චො වා හොතු; ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වාති අත්ථො. යථානාමොති නාමවසෙන යථානාමො වා තථානාමො වා හොතු; බුද්ධරක්ඛිතො වා ධම්මරක්ඛිතො වා සඞ්ඝරක්ඛිතො වාති අත්ථො. යථාගොත්තොති ගොත්තවසෙන යථාගොත්තො වා තථාගොත්තො වා යෙන වා තෙන වා ගොත්තෙන හොතු; කච්චායනො වා වාසිට්ඨො වා කොසියො වාති අත්ථො. යථාසීලොති සීලෙසු යථාසීලො වා තථාසීලො වා හොතු; නවකම්මසීලො වා උද්දෙසසීලො වා වාසධුරසීලො වාති අත්ථො. යථාවිහාරීති විහාරෙසුපි යථාවිහාරී වා තථාවිහාරී වා හොතු; නවකම්මවිහාරී වා උද්දෙසවිහාරී වා වාසධුරවිහාරී වාති අත්ථො. යථාගොචරොති ගොචරෙසුපි යථාගොචරො වා තථාගොචරො වා හොතු; නවකම්මගොචරො වා උද්දෙසගොචරො වා වාසධුරගොචරො වාති අත්ථො. ථෙරො වාති ආදීසු වයොවුඩ්ඪාදීසු යො වා සො වා හොතු; පරිපුණ්ණදසවස්සතාය ථෙරො වා ඌනපඤ්චවස්සතාය නවො වා අතිරෙකපඤ්චවස්සතාය [Pg.204] මජ්ඣිමො වාති අත්ථො. අථ ඛො සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ එසො වුච්චති ‘‘යො පනා’’ති.
Bây giờ, chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của phần phân tích giới điều (sikkhāpadavibhaṅga). Điều đã được nói là: "yo pana" (vị nào), "yo yādiso" (vị nào như thế nào), v.v... Ở đây, "yo pana" là từ cần được phân tích; "yo yādiso" v.v... là những từ dùng để phân tích nó. Và ở đây, vì "pana" chỉ là một tiểu từ (nipāta); "yo" là từ có nghĩa; và nó chỉ đến một người một cách không xác định, do đó, khi trình bày ý nghĩa của nó, (Đức Phật) chỉ nói từ "yo", là từ chỉ người một cách không xác định. Vì vậy, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như sau: "yo pana" được nói là "yo koci" (bất cứ vị nào). Bởi vì, bất cứ vị nào, vị ấy chắc chắn được nhận biết qua một trong các phương diện: hình tướng (liṅga), nghề nghiệp (yutta), giai cấp (jāti), tên (nāma), dòng họ (gotta), thói quen (sīla), trú xứ (vihāra), nơi hành xứ (gocara), và tuổi tác (vaya). Do đó, để làm cho điều đó được biết đến như vậy, khi trình bày sự phân loại đó, Ngài đã nói "yādiso" v.v... Trong đó, "yādiso" (như thế nào) là theo phương diện hình tướng: có thể là bất cứ ai, như thế này hay như thế kia; có thể là người cao hay người thấp, người da đen hay người da trắng, người có nước da màu cá trê, người gầy hay người mập. Đó là ý nghĩa. "Yathāyutto" (có nghề nghiệp thế nào) là theo phương diện nghề nghiệp: có thể là người làm công việc này hay công việc kia; có thể là người làm công việc mới, người làm công việc học thuộc lòng, hay người có phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathājacco" (có giai cấp thế nào) là theo phương diện giai cấp: có thể thuộc giai cấp này hay giai cấp kia; có thể là Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, hay Thủ-đà-la. Đó là ý nghĩa. "Yathānāmo" (có tên thế nào) là theo phương diện tên gọi: có thể có tên này hay tên kia; có thể là Buddharakkhita, Dhammarakkhita, hay Saṅgharakkhita. Đó là ý nghĩa. "Yathāgotto" (có dòng họ thế nào) là theo phương diện dòng họ: có thể thuộc dòng họ này hay dòng họ kia, hay bất cứ dòng họ nào; có thể là Kaccāyana, Vāsiṭṭha, hay Kosiyo. Đó là ý nghĩa. "Yathāsīlo" (có thói quen thế nào) là trong các thói quen: có thể có thói quen này hay thói quen kia; có thể có thói quen làm công việc mới, thói quen học thuộc lòng, hay thói quen có phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathāvihārī" (có cách sống thế nào) là trong các cách sống: có thể có cách sống này hay cách sống kia; có thể có cách sống bằng công việc mới, cách sống bằng việc học thuộc lòng, hay cách sống bằng phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathāgocaro" (có nơi hành xứ thế nào) là trong các nơi hành xứ: có thể có nơi hành xứ này hay nơi hành xứ kia; có thể có nơi hành xứ là công việc mới, nơi hành xứ là việc học thuộc lòng, hay nơi hành xứ là phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. Trong các câu "thero vā" (hoặc là trưởng lão) v.v..., (có nghĩa là) trong số những người lớn tuổi v.v..., có thể là bất cứ ai; do đã đủ mười hạ nên là trưởng lão, do chưa đủ năm hạ nên là vị mới, hoặc do trên năm hạ nên là vị trung bình. Đó là ý nghĩa. Thật vậy, trong ý nghĩa này, tất cả những điều này được gọi là "yo pana".

භික්ඛුනිද්දෙසෙ භික්ඛතීති භික්ඛකො; ලභන්තො වා අලභන්තො වා අරියාය යාචනාය යාචතීති අත්ථො. බුද්ධාදීහි අජ්ඣුපගතං භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතත්තා භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතො නාම. යො හි කොචි අප්පං වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, සො කසිගොරක්ඛාදීහි ජීවිකකප්පනං හිත්වා ලිඞ්ගසම්පටිච්ඡනෙනෙව භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු. පරපටිබද්ධජීවිකත්තා වා විහාරමජ්ඣෙ කාජභත්තං භුඤ්ජමානොපි භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු; පිණ්ඩියාලොපභොජනං නිස්සාය පබ්බජ්ජාය උස්සාහජාතත්තා වා භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු. අග්ඝඵස්සවණ්ණභෙදෙන භින්නං පටං ධාරෙතීති භින්නපටධරො. තත්ථ සත්ථකච්ඡෙදනෙන අග්ඝභෙදො වෙදිතබ්බො. සහස්සග්ඝනකොපි හි පටො සත්ථකෙන ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්නො භින්නග්ඝො හොති. පුරිමග්ඝතො උපඩ්ඪම්පි න අග්ඝති. සුත්තසංසිබ්බනෙන ඵස්සභෙදො වෙදිතබ්බො. සුඛසම්ඵස්සොපි හි පටො සුත්තෙහි සංසිබ්බිතො භින්නඵස්සො හොති. ඛරසම්ඵස්සතං පාපුණාති. සූචිමලාදීහි වණ්ණභෙදො වෙදිතබ්බො. සුපරිසුද්ධොපි හි පටො සූචිකම්මතො පට්ඨාය සූචිමලෙන, හත්ථසෙදමලජල්ලිකාහි, අවසානෙ රජනකප්පකරණෙහි ච භින්නවණ්ණො හොති; පකතිවණ්ණං විජහති. එවං තීහාකාරෙහි භින්නපටධාරණතො භින්නපටධරොති භික්ඛු. ගිහිවත්ථවිසභාගානං වා කාසාවානං ධාරණමත්තෙනෙව භින්නපටධරොති භික්ඛු.
Trong phần giải thích về tỳ-khưu (Bhikkhuniddesa): "Vị ấy khất thực" (bhikkhati) nên là người khất thực (bhikkhako); ý nghĩa là: dù nhận được hay không nhận được, vị ấy vẫn xin bằng cách xin cao thượng. Do đã thực hành việc đi khất thực (bhikkhācariyaṃ) mà chư Phật v.v... đã thực hành, nên được gọi là người đã thực hành việc đi khất thực (bhikkhācariyaṃ ajjhupagato). Thật vậy, bất cứ ai từ bỏ khối tài sản dù ít hay nhiều, xuất gia từ gia đình sống không gia đình, vị ấy từ bỏ việc sinh nhai bằng cày bừa, chăn bò v.v..., chỉ bằng việc chấp nhận hình tướng (của người xuất gia) là đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu (bhikkhu). Hoặc, do có đời sống phụ thuộc vào người khác, ngay cả khi đang dùng bữa ăn được mang đến bằng đòn gánh giữa tu viện, vị ấy cũng là người đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu; hoặc, do có sự nỗ lực trong đời sống xuất gia nương vào việc dùng các vắt cơm khất thực, vị ấy là người đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu. "Vị ấy mặc y phục đã bị hỏng" (bhinnaṃ paṭaṃ dhāreti) nên là người mặc y hỏng (bhinnapaṭadharo). Ở đây, sự hỏng về giá trị (agghabhedo) nên được hiểu là do việc cắt bằng dao nhỏ. Thật vậy, tấm y dù đáng giá một ngàn, khi bị dao cắt thành từng mảnh nhỏ, trở thành bị hỏng về giá trị. Nó không còn đáng giá dù chỉ một nửa so với giá trị ban đầu. Sự hỏng về xúc chạm (phassabhedo) nên được hiểu là do việc may vá bằng chỉ. Thật vậy, tấm y dù có xúc chạm dễ chịu, khi được may vá bằng chỉ, trở thành bị hỏng về xúc chạm. Nó trở nên có xúc chạm thô cứng. Sự hỏng về màu sắc (vaṇṇabhedo) nên được hiểu là do vết bẩn của kim v.v... Thật vậy, tấm y dù rất tinh sạch, kể từ khi may vá, do vết bẩn của kim, do mồ hôi tay và các vết bẩn, và cuối cùng do việc nhuộm và làm dấu kappiya, trở thành bị hỏng về màu sắc; nó từ bỏ màu sắc tự nhiên. Như vậy, do mặc y phục bị hỏng theo ba cách này, nên gọi là người mặc y hỏng (bhinnapaṭadharo), vì thế gọi là tỳ-khưu. Hoặc, chỉ bằng việc mặc y cà-sa, vốn khác với y phục của người tại gia, vị ấy là người mặc y phục khác biệt (bhinnapaṭadharo), vì thế gọi là tỳ-khưu.

සමඤ්ඤායාති පඤ්ඤත්තියා වොහාරෙනාති අත්ථො. සමඤ්ඤාය එව හි එකච්චො ‘‘භික්ඛූ’’ති පඤ්ඤායති. තථා හි නිමන්තනාදිම්හි භික්ඛූසු ගණියමානෙසු සාමණෙරෙපි ගහෙත්වා ‘‘සතං භික්ඛූ සහස්සං භික්ඛූ’’ති වදන්ති. පටිඤ්ඤායාති අත්තනො පටිජානනෙන පටිඤ්ඤායපි හි එකච්චො ‘‘භික්ඛූ’’ති පඤ්ඤායති. තස්ස ‘‘කො එත්ථාති? අහං, ආවුසො, භික්ඛූ’’ති (අ. නි. 10.96) එවමාදීසු සම්භවො දට්ඨබ්බො. අයං පන ආනන්දත්ථෙරෙන වුත්තා ධම්මිකා පටිඤ්ඤා. රත්තිභාගෙ පන දුස්සීලාපි පටිපථං ආගච්ඡන්තා ‘‘කො එත්ථා’’ති වුත්තෙ අධම්මිකාය පටිඤ්ඤාය අභූතාය ‘‘මයං භික්ඛූ’’ති වදන්ති.
"Theo danh xưng" (Samaññāya) có nghĩa là theo sự chế định, theo cách gọi thông thường. Thật vậy, có người được biết đến là "tỳ-khưu" chỉ do danh xưng. Ví dụ như, trong việc thỉnh mời v.v..., khi đếm số lượng tỳ-khưu, người ta cũng tính cả sa-di vào và nói rằng "một trăm vị tỳ-khưu", "một ngàn vị tỳ-khưu". "Theo sự tự nhận" (Paṭiññāya) có nghĩa là do sự thừa nhận của chính mình. Thật vậy, có người được biết đến là "tỳ-khưu" cũng do sự tự nhận. Trường hợp này nên được thấy trong các ví dụ như (khi được hỏi): "Ai ở đó?" (vị ấy trả lời) "Thưa hiền giả, tôi là tỳ-khưu." Tuy nhiên, đây là sự tự nhận đúng pháp được nói bởi Trưởng lão Ānanda. Mặt khác, vào ban đêm, ngay cả những vị giới hạnh không trong sạch, khi đi trên đường và được hỏi "Ai ở đó?", họ cũng nói "Chúng tôi là tỳ-khưu" với sự tự nhận không đúng pháp, không đúng sự thật.

එහි [Pg.205] භික්ඛූති එහි භික්ඛු නාම භගවතො ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති වචනමත්තෙන භික්ඛුභාවං එහිභික්ඛූපසම්පදං පත්තො. භගවා හි එහිභික්ඛුභාවාය උපනිස්සයසම්පන්නං පුග්ගලං දිස්වා රත්තපංසුකූලන්තරතො සුවණ්ණවණ්ණං දක්ඛිණහත්ථං නීහරිත්වා බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙන්තො ‘‘එහි, භික්ඛු, චර බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති වදති. තස්ස සහෙව භගවතො වචනෙන ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායති, පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච රුහති. භණ්ඩු කාසායවසනො හොති. එකං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එකං අංසෙ ඨපෙත්වා වාමංසකූටෙ ආසත්තනීලුප්පලවණ්ණමත්තිකාපත්තො –
Về câu "Ehi bhikkhu" (Thiện lai Tỳ-khưu): Vị được gọi là "ehi bhikkhu" là người đã đạt đến trạng thái Tỳ-khưu, (tức) sự tế độ Thiện lai Tỳ-khưu, chỉ bằng lời nói "Hãy đến, Tỳ-khưu" của Đức Thế Tôn. Thật vậy, sau khi thấy một người có đầy đủ duyên lành để trở thành Thiện lai Tỳ-khưu, Đức Thế Tôn đưa bàn tay phải màu vàng ròng ra từ giữa y phấn tảo màu đỏ, phát ra Phạm âm và nói rằng: "Hãy đến, Tỳ-khưu, hãy thực hành Phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau." Ngay khi lời của Đức Thế Tôn vừa dứt, tướng người tại gia của vị ấy biến mất, sự xuất gia và sự tế độ phát sinh. (Vị ấy) trở thành người đầu cạo, mặc y cà-sa. Sau khi đắp một y, mặc một y, và vắt một y trên vai, (vị ấy) có bình bát bằng đất màu hoa sen xanh đeo trên vai trái –

‘‘තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, වාසි සූචි ච බන්ධනං;
පරිස්සාවනෙන අට්ඨෙතෙ, යුත්තයොගස්ස භික්ඛුනො’’ති.
"Ba y và bình bát, dao nhỏ, kim và dây lưng; cùng với đồ lọc nước, tám vật này là vật dụng của vị Tỳ-khưu chuyên tâm tu tập."

එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි පරික්ඛාරෙහි සරීරෙ පටිමුක්කෙහියෙව සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරො විය ඉරියාපථසම්පන්නො බුද්ධාචරියකො බුද්ධුපජ්ඣායකො සම්මාසම්බුද්ධං වන්දමානොයෙව තිට්ඨති. භගවා හි පඨමබොධියං එකස්මිං කාලෙ එහිභික්ඛූපසම්පදාය එව උපසම්පාදෙති. එවං උපසම්පන්නානි ච සහස්සුපරි එකචත්තාලීසුත්තරානි තීණි භික්ඛුසතානි අහෙසුං; සෙය්‍යථිදං – පඤ්ච පඤ්චවග්ගියත්ථෙරා, යසො කුලපුත්තො, තස්ස පරිවාරා චතුපණ්ණාස සහායකා, තිංස භද්දවග්ගියා, සහස්සපුරාණජටිලා, සද්ධිං ද්වීහි අග්ගසාවකෙහි අඩ්ඪතෙය්‍යසතා පරිබ්බාජකා, එකො අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරොති. වුත්තඤ්හෙතං අට්ඨකථායං –
Với tám vật dụng đã được nói đến như vậy đã được trang bị trên thân, (vị ấy) giống như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, có đầy đủ oai nghi, có Đức Phật là thầy tế độ, có Đức Phật là thầy hòa thượng, đứng đảnh lễ Đức Chánh Đẳng Giác. Thật vậy, trong thời kỳ đầu sau khi giác ngộ, Đức Thế Tôn chỉ tế độ bằng phương pháp Thiện lai Tỳ-khưu. Và những vị được tế độ như vậy đã có một ngàn ba trăm bốn mươi mốt vị Tỳ-khưu; đó là: năm vị trưởng lão nhóm năm anh em, thiện gia nam tử Yasa, năm mươi bốn người bạn tùy tùng của vị ấy, ba mươi vị Bhaddavaggiya, một ngàn vị đạo sĩ bện tóc trước đây, hai trăm năm mươi vị du sĩ ngoại đạo cùng với hai vị Thượng thủ Thinh văn, và một vị trưởng lão Aṅgulimāla. Điều này đã được nói trong Chú giải:

‘‘තීණි සතං සහස්සඤ්ච, චත්තාලීසං පුනාපරෙ;
එකො ච ථෙරො සප්පඤ්ඤො, සබ්බෙ තෙ එහිභික්ඛුකා’’ති.
"Ba trăm và một ngàn, lại thêm bốn mươi; và một vị trưởng lão có trí tuệ, tất cả các vị ấy đều là Thiện lai Tỳ-khưu."

න කෙවලඤ්ච එතෙ එව, අඤ්ඤෙපි බහූ සන්ති. සෙය්‍යථිදං – තිසතපරිවාරො සෙලො බ්‍රාහ්මණො, සහස්සපරිවාරො මහාකප්පිනො, දසසහස්සා කපිලවත්ථුවාසිනො කුලපුත්තා, සොළසසහස්සා පාරායනිකබ්‍රාහ්මණාති එවමාදයො. තෙ පන විනයපිටකෙ පාළියං න නිද්දිට්ඨත්තා න වුත්තා. ඉමෙ තත්ථ නිද්දිට්ඨත්තා වුත්තාති.
Và không chỉ có các vị này, còn có nhiều vị khác nữa. Đó là: Bà-la-môn Sela cùng ba trăm tùy tùng, vua Mahākappina cùng một ngàn tùy tùng, mười ngàn thiện gia nam tử ở Kapilavatthu, mười sáu ngàn Bà-la-môn thuộc nhóm Pārāyana, và các vị khác. Nhưng vì các vị ấy không được chỉ rõ trong Chánh tạng của Tạng Luật, nên (các vị Chú giải sư) không đề cập đến. Các vị này được đề cập đến vì đã được chỉ rõ ở đó.

‘‘සත්තවීස සහස්සානි, තීණියෙව සතානි ච;
එතෙපි සබ්බෙ සඞ්ඛාතා, සබ්බෙ තෙ එහිභික්ඛුකා’’ති.
"Hai mươi bảy ngàn, và đúng ba trăm; tất cả các vị này cũng được kể đến, tất cả các vị ấy đều là Thiện lai Tỳ-khưu."

තීහි [Pg.206] සරණගමනෙහි උපසම්පන්නොති ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’තිආදිනා නයෙන තික්ඛත්තුං වාචං භින්දිත්වා වුත්තෙහි තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පන්නො. අයඤ්හි උපසම්පදා නාම අට්ඨවිධා – එහිභික්ඛූපසම්පදා, සරණගමනූපසම්පදා, ඔවාදපටිග්ගහණූපසම්පදා, පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා, ගරුධම්මපටිග්ගහණූපසම්පදා, දූතෙනූපසම්පදා, අට්ඨවාචිකූපසම්පදා, ඤත්තිචතුත්ථකම්මූපසම්පදාති. තත්ථ එහිභික්ඛූපසම්පදා, සරණගමනූපසම්පදා ච වුත්තා එව.
Về câu "được tế độ bằng ba lần quy y": là người được tế độ bằng ba lần quy y được nói ra bằng cách phân tách lời nói ba lần theo cách bắt đầu bằng "Con xin quy y Phật". Thật vậy, sự tế độ này có tám loại: tế độ Thiện lai, tế độ bằng quy y, tế độ bằng việc chấp nhận lời giáo huấn, tế độ bằng việc trả lời câu hỏi, tế độ bằng việc chấp nhận Bát kỉnh pháp, tế độ qua sứ giả, tế độ bằng tám lời nói, và tế độ bằng tác pháp tứ thành. Trong số đó, tế độ Thiện lai và tế độ bằng quy y đã được nói đến.

ඔවාදපටිග්ගහණූපසම්පදා නාම ‘‘තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බං මෙ හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති ථෙරෙසු නවෙසු මජ්ඣිමෙසු චා’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං. තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යං කිඤ්චි ධම්මං සොස්සාමි කුසලූපසංහිතං, සබ්බං තං අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සොස්සාමී’ති. එවං හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං. තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘සාතසහගතා ච මෙ කායගතාසති න විජහිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති (සං. නි. 2.154) ඉමිනා ඔවාදපටිග්ගහණෙන මහාකස්සපත්ථෙරස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා.
Tế độ bằng việc chấp nhận lời giáo huấn là sự tế độ được cho phép đối với trưởng lão Mahākassapa do việc chấp nhận lời giáo huấn này: "Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Tàm và quý mãnh liệt của ta sẽ được thiết lập đối với các vị trưởng lão, các vị mới tu, và các vị trung bình.’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy. Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Bất cứ pháp nào liên quan đến thiện mà ta nghe, ta sẽ lắng nghe tất cả pháp ấy với sự chú tâm, ghi nhớ trong tâm, hợp nhất với toàn bộ tâm ý, lắng tai nghe pháp.’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy. Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Niệm thân hành có hỷ đi kèm của ta sẽ không từ bỏ (ta).’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy."

පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා නාම සොපාකස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා. භගවා කිර පුබ්බාරාමෙ අනුචඞ්කමන්තං සොපාකසාමණෙරං ‘‘‘උද්ධුමාතකසඤ්ඤා’ති වා, සොපාක, ‘රූපසඤ්ඤා’ති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාබ්‍යඤ්ජනා, උදාහු එකත්ථා, බ්‍යඤ්ජනමෙව නාන’’න්ති දස අසුභනිස්සිතෙ පඤ්හෙ පුච්ඡි. සො තෙ බ්‍යාකාසි. භගවා තස්ස සාධුකාරං දත්වා ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං, සොපාකා’’ති පුච්ඡි. ‘‘සත්තවස්සොහං, භගවා’’ති. ‘‘සොපාක, ත්වං මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්හෙ බ්‍යාකාසී’’ති ආරද්ධචිත්තො උපසම්පදං අනුජානි. අයං පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා.
Tế độ bằng việc trả lời câu hỏi là sự tế độ được cho phép đối với Sopāka. Tương truyền, Đức Thế Tôn, khi đang kinh hành tại tu viện Pubbārāma, đã hỏi sa-di Sopāka đang đi theo sau mười câu hỏi liên quan đến pháp bất tịnh: "Này Sopāka, các pháp này là ‘tưởng về tử thi sình trương’ hay ‘tưởng về sắc’, chúng có ý nghĩa khác nhau, văn tự khác nhau, hay chúng có cùng một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác nhau?" Vị ấy đã trả lời những câu hỏi đó. Đức Thế Tôn sau khi tán thán vị ấy, đã hỏi: "Này Sopāka, con bao nhiêu tuổi?" (Vị ấy đáp): "Bạch Đức Thế Tôn, con bảy tuổi." Với tâm hoan hỷ, (Đức Thế Tôn nói): "Này Sopāka, con đã trả lời các câu hỏi tương ứng với Nhất thiết trí của ta," và đã cho phép tế độ. Đây là tế độ bằng việc trả lời câu hỏi.

ගරුධම්මපටිග්ගහණූපසම්පදා නාම මහාපජාපතියා අට්ඨගරුධම්මස්ස පටිග්ගහණෙන අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා.
Tế độ bằng việc chấp nhận Bát kỉnh pháp là sự tế độ được cho phép đối với bà Mahāpajāpatī Gotamī do việc chấp nhận tám kỉnh pháp.

දූතෙනූපසම්පදා නාම අඩ්ඪකාසියා ගණිකාය අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා.
Tế độ qua sứ giả là sự tế độ được cho phép đối với kỹ nữ Aḍḍhakāsī.

අට්ඨවාචිකූපසම්පදා නාම භික්ඛුනියා භික්ඛුනිසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙන භික්ඛුසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙනාති ඉමෙහි ද්වීහි කම්මෙහි උපසම්පදා.
Tế độ bằng tám lời nói là sự tế độ của một Tỳ-khưu-ni bằng hai tác pháp: tác pháp tứ thành từ Tăng đoàn Tỳ-khưu-ni và tác pháp tứ thành từ Tăng đoàn Tỳ-khưu.

ඤත්තිචතුත්ථකම්මූපසම්පදා [Pg.207] නාම භික්ඛූනං එතරහි උපසම්පදා. ඉමාසු අට්ඨසු උපසම්පදාසු ‘‘යා සා, භික්ඛවෙ, මයා තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පදා අනුඤ්ඤාතා, තං අජ්ජතග්ගෙ පටික්ඛිපාමි. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 69) එවං අනුඤ්ඤාතාය ඉමාය උපසම්පදාය උපසම්පන්නොති වුත්තං හොති.
Tế độ bằng tác pháp tứ thành là sự tế độ của các Tỳ-khưu hiện nay. Trong tám loại tế độ này, (câu trong Chánh tạng) có nghĩa là "được tế độ" bằng phương pháp tế độ này, vốn đã được cho phép như sau: "Này các Tỳ-khưu, sự tế độ bằng ba lần quy y mà ta đã cho phép, kể từ hôm nay ta bãi bỏ điều đó. Này các Tỳ-khưu, ta cho phép tế độ bằng tác pháp tứ thành."

භද්‍රොති අපාපකො. කල්‍යාණපුථුජ්ජනාදයො හි යාව අරහා, තාව භද්‍රෙන සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය විමුත්තියා විමුත්තිඤාණදස්සනෙන ච සමන්නාගතත්තා ‘‘භද්‍රො භික්ඛූ’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. සාරොති තෙහියෙව සීලසාරාදීහි සමන්නාගතත්තා නීලසමන්නාගමෙන නීලො පටො විය ‘‘සාරො භික්ඛූ’’ති වෙදිතබ්බො. විගතකිලෙසඵෙග්ගුභාවතො වා ඛීණාසවොව ‘‘සාරො’’ති වෙදිතබ්බො. සෙඛොති පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන සද්ධිං සත්ත අරියා තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්තීති සෙඛා. තෙසු යො කොචි ‘‘සෙඛො භික්ඛූ’’ති වෙදිතබ්බො. න සික්ඛතීති අසෙඛො. සෙක්ඛධම්මෙ අතික්කම්ම අග්ගඵලෙ ඨිතො, තතො උත්තරි සික්ඛිතබ්බාභාවතො ඛීණාසවො ‘‘අසෙඛො’’ති වුච්චති. සමග්ගෙන සඞ්ඝෙනාති සබ්බන්තිමෙන පරියායෙන පඤ්චවග්ගකරණීයෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙසං ආගතත්තා ඡන්දාරහානං ඡන්දස්ස ආහටත්තා, සම්මුඛීභූතානඤ්ච අප්පටික්කොසනතො එකස්මිං කම්මෙ සමග්ගභාවං උපගතෙන. ඤත්තිචතුත්ථෙනාති තීහි අනුස්සාවනාහි එකාය ච ඤත්තියා කාතබ්බෙන. කම්මෙනාති ධම්මිකෙන විනයකම්මෙන. අකුප්පෙනාති වත්ථු-ඤත්ති-අනුස්සාවන-සීමා-පරිසසම්පත්තිසම්පන්නත්තා අකොපෙතබ්බතං අප්පටික්කොසිතබ්බතඤ්ච උපගතෙන. ඨානාරහෙනාති කාරණාරහෙන සත්ථුසාසනාරහෙන. උපසම්පන්නො නාම උපරිභාවං සමාපන්නො, පත්තොති අත්ථො. භික්ඛුභාවො හි උපරිභාවො, තඤ්චෙස යථාවුත්තෙන කම්මෙන සමාපන්නත්තා ‘‘උපසම්පන්නො’’ති වුච්චති. එත්ථ ච ඤත්තිචතුත්ථකම්මං එකමෙව ආගතං. ඉමස්මිං පන ඨානෙ ඨත්වා චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානි නීහරිත්වා විත්ථාරතො කථෙතබ්බානීති සබ්බඅට්ඨකථාසු වුත්තං. තානි ච ‘‘අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්ම’’න්ති පටිපාටියා ඨපෙත්වා විත්ථාරෙන ඛන්ධකතො පරිවාරාවසානෙ කම්මවිභඞ්ගතො ච පාළිං ආහරිත්වා කථිතානි. තානි මයං පරිවාරාවසානෙ කම්මවිභඞ්ගෙයෙව වණ්ණයිස්සාම. එවඤ්හි සති පඨමපාරාජිකවණ්ණනා ච [Pg.208] න භාරියා භවිස්සති; යථාඨිතාය ච පාළියා වණ්ණනා සුවිඤ්ඤෙය්‍යා භවිස්සති. තානි ච ඨානානි අසුඤ්ඤානි භවිස්සන්ති; තස්මා අනුපදවණ්ණනමෙව කරොම.
Bhadro có nghĩa là người không có ác hạnh. Thật vậy, các vị như thiện phàm phu cho đến bậc A-la-hán, do vì đã thành tựu giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến thiện lành, nên được gọi là “tỳ khưu hiền thiện.” Sāro nên được hiểu là “tỳ khưu cốt lõi” do vì đã thành tựu chính những phẩm chất cốt lõi như giới v.v..., giống như tấm vải màu xanh do có được màu xanh. Hoặc, bậc lậu tận nên được hiểu là “cốt lõi” do vì đã thoát khỏi phiền não là phần vỏ cây. Sekho là vì bảy bậc Thánh cùng với thiện phàm phu đang tu học ba học pháp nên được gọi là hữu học. Trong số ấy, bất cứ vị nào cũng nên được hiểu là “tỳ khưu hữu học.” Asekho là vị không còn tu học. Bậc lậu tận đã vượt qua các pháp cần tu học, đã an trú trong thánh quả cao tột, do vì không còn gì phải tu học cao hơn nữa, nên được gọi là “vô học.” Samaggena saṅghena (bởi Tăng chúng hòa hợp) có nghĩa là bởi Tăng chúng đã đạt đến sự hòa hợp trong một yết ma, do vì trong một yết ma cần năm vị, theo cách phân loại cuối cùng nhất, bao nhiêu tỳ khưu có thẩm quyền thực hiện yết ma, các vị ấy đã đến, sự ưng thuận của các vị đáng được ưng thuận đã được mang đến, và các vị có mặt đã không phản đối. Ñatticatutthena (bởi yết ma tứ bạch) có nghĩa là bởi yết ma được thực hiện với ba lần tuyên cáo và một lần bạch. Kammena (bởi yết ma) có nghĩa là bởi yết ma đúng pháp, đúng luật. Akuppena (không thể bị hủy bỏ) có nghĩa là bởi yết ma đã đạt đến trạng thái không thể bị làm cho hư hoại và không thể bị phản đối, do vì đã thành tựu sự viên mãn về vật, về bạch, về tuyên cáo, về giới trường, và về Tăng chúng. Ṭhānārahena (xứng đáng) có nghĩa là xứng đáng với lý do, xứng đáng với giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Vị đã upasampanno (cụ túc) có nghĩa là người đã đạt đến, đã chứng đắc trạng thái cao thượng. Thật vậy, trạng thái tỳ khưu là trạng thái cao thượng, và vị này do đã đạt đến trạng thái ấy bằng yết ma đã được nói đến, nên được gọi là “vị đã cụ túc.” Và ở đây, chỉ có yết ma tứ bạch được đề cập đến. Tuy nhiên, trong tất cả các sách Chú giải đã nói rằng: “Nên dừng lại ở đây, nêu ra bốn loại Tăng sự và trình bày một cách chi tiết.” Và các vị ấy đã trình bày các Tăng sự ấy bằng cách nêu ra bản văn Pāli từ các bộ Khandhaka, từ phần phân tích về yết ma ở cuối bộ Parivāra, sau khi đã sắp xếp chúng theo thứ tự là “yết ma biểu quyết, yết ma bạch nhất, yết ma bạch nhị, yết ma bạch tứ.” Chúng tôi sẽ giải thích những điều ấy trong phần phân tích về yết ma ở cuối bộ Parivāra. Vì rằng, khi làm như vậy, phần giải thích về điều học pārājika thứ nhất sẽ không trở nên nặng nề; và phần giải thích bản văn Pāli như nó vốn có sẽ trở nên dễ hiểu. Và những đoạn văn ấy sẽ không bị bỏ trống; do đó, chúng tôi chỉ thực hiện phần giải thích theo từng từ.

තත්‍රාති තෙසු ‘‘භික්ඛකො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙසු භික්ඛූසු. ය්වායං භික්ඛූති යො අයං භික්ඛු. සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන…පෙ… උපසම්පන්නොති අට්ඨසු උපසම්පදාසු ඤත්තිචතුත්ථෙනෙව කම්මෙන උපසම්පන්නො. අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති අයං ඉමස්මිං ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකො හොතී’’ති අත්ථෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති අධිප්පෙතො. ඉතරෙ පන ‘‘භික්ඛකො’’ති ආදයො අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තා. තෙසු ච ‘‘භික්ඛකො’’ති ආදයො නිරුත්තිවසෙන වුත්තා, ‘‘සමඤ්ඤාය භික්ඛු, පටිඤ්ඤාය භික්ඛූ’’ති ඉමෙ ද්වෙ අභිලාපවසෙන වුත්තා, ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති බුද්ධෙන උපජ්ඣායෙන පටිලද්ධඋපසම්පදාවසෙන වුත්තො. සරණගමනභික්ඛු අනුප්පන්නාය කම්මවාචාය උපසම්පදාවසෙන වුත්තො, ‘‘භද්‍රො’’තිආදයො ගුණවසෙන වුත්තාති වෙදිතබ්බා.
Tatra có nghĩa là trong số các tỳ khưu đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “bhikkhako.” Yvāyaṃ bhikkhu có nghĩa là vị tỳ khưu này. Samaggena saṅghena…pe… upasampanno (vị đã cụ túc bởi Tăng chúng hòa hợp...) có nghĩa là vị đã cụ túc chỉ bằng yết ma tứ bạch trong số tám loại cụ túc giới. Ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhu (vị tỳ khưu này được chủ định trong ý nghĩa này) có nghĩa là vị tỳ khưu này được chủ định là “tỳ khưu” trong ý nghĩa của câu “sau khi thực hành dâm pháp thì bị pārājika.” Còn các vị khác, bắt đầu bằng “bhikkhako,” đã được Đức Phật nói đến theo cách trích dẫn ý nghĩa. Và trong số ấy, các vị bắt đầu bằng “bhikkhako” đã được Đức Phật nói đến theo cách từ nguyên học; hai vị này, “tỳ khưu theo danh xưng, tỳ khưu do tự nhận,” đã được nói đến theo cách gọi tên; vị “ehi bhikkhu” đã được nói đến theo cách đã nhận được cụ túc giới với đức Phật là thầy tế độ; vị “tỳ khưu quy y” đã được nói đến theo cách cụ túc giới khi chưa có yết ma văn; các vị bắt đầu bằng “bhadro” đã được Đức Phật nói đến theo phương diện phẩm hạnh. Nên được hiểu như vậy.

භික්ඛුපදභාජනීයං නිට්ඨිතං.
Dứt phần phân tích về từ tỳ khưu.

සික්ඛාසාජීවපදභාජනීයවණ්ණනා
Phần giải thích về phân tích các từ sikkhā và sājīva.

ඉදානි ‘‘භික්ඛූන’’න්ති ඉදං පදං විසෙසත්ථාභාවතො අවිභජිත්වාව යං සික්ඛඤ්ච සාජීවඤ්ච සමාපන්නත්තා භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො හොති, තං දස්සෙන්තො සික්ඛාතිආදිමාහ. තත්ථ සික්ඛිතබ්බාති සික්ඛා. තිස්සොති ගණනපරිච්ඡෙදො. අධිසීලසික්ඛාති අධිකං උත්තමං සීලන්ති අධිසීලං; අධිසීලඤ්ච තං සික්ඛිතබ්බතො සික්ඛා චාති අධිසීලසික්ඛා. එස නයො අධිචිත්ත-අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසු.
Bây giờ, do không có ý nghĩa đặc biệt, không phân tích từ “bhikkhūnaṃ” này, để chỉ ra học pháp và đồng trú pháp nào mà do đã thành tựu nên (vị tỳ khưu) trở thành người đã thành tựu học pháp và đồng trú pháp của các tỳ khưu, ngài đã nói “sikkhā” v.v... Trong đó, sikkhā (học pháp) là vì chúng cần được tu học. Tisso (ba) là sự xác định về số lượng. Adhisīlasikkhā (tăng thượng giới học) là: adhisīlaṃ (tăng thượng giới) là giới thù thắng, cao tột; và đó là tăng thượng giới, cũng là học pháp do cần được tu học, nên gọi là tăng thượng giới học. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong tăng thượng tâm học và tăng thượng tuệ học.

කතමං පනෙත්ථ සීලං, කතමං අධිසීලං, කතමං චිත්තං, කතමං අධිචිත්තං, කතමා පඤ්ඤා, කතමා අධිපඤ්ඤාති? වුච්චතෙ – පඤ්චඞ්ගදසඞ්ගසීලං තාව සීලමෙව. තඤ්හි බුද්ධෙ උප්පන්නෙපි අනුප්පන්නෙපි ලොකෙ පවත්තති. උප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්මිං සීලෙ බුද්ධාපි සාවකාපි මහාජනං සමාදපෙන්ති. අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධා ච කම්මවාදිනො ච ධම්මිකා සමණබ්‍රාහ්මණා චක්කවත්තී ච මහාරාජානො මහාබොධිසත්තා ච සමාදපෙන්ති. සාමම්පි පණ්ඩිතා සමණබ්‍රාහ්මණා සමාදියන්ති. තෙ තං කුසලං ධම්මං පරිපූරෙත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සම්පත්තිං අනුභොන්ති. පාතිමොක්ඛසංවරසීලං පන ‘‘අධිසීල’’න්ති වුච්චති, තඤ්හි සූරියො විය පජ්ජොතානං සිනෙරු විය පබ්බතානං සබ්බලොකියසීලානං [Pg.209] අධිකඤ්චෙව උත්තමඤ්ච, බුද්ධුප්පාදෙයෙව ච පවත්තති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. න හි තං පඤ්ඤත්තිං උද්ධරිත්වා අඤ්ඤො සත්තො ඨපෙතුං සක්කොති, බුද්ධායෙව පන සබ්බසො කායවචීද්වාරඅජ්ඣාචාරසොතං ඡින්දිත්වා තස්ස තස්ස වීතික්කමස්ස අනුච්ඡවිකං තං සීලසංවරං පඤ්ඤපෙන්ති. පාතිමොක්ඛසංවරතොපි ච මග්ගඵලසම්පයුත්තමෙව සීලං අධිසීලං, තං පන ඉධ අනධිප්පෙතං. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති.
Ở đây, thế nào là giới, thế nào là tăng thượng giới, thế nào là tâm, thế nào là tăng thượng tâm, thế nào là tuệ, thế nào là tăng thượng tuệ? Được nói rằng: Trước tiên, giới có năm chi phần và mười chi phần chỉ là giới (thông thường). Vì rằng giới ấy tồn tại trong thế gian dù Đức Phật có xuất hiện hay không xuất hiện. Khi Đức Phật xuất hiện, các vị Phật và các vị thinh văn khuyến khích đại chúng thọ trì giới ấy. Khi Đức Phật không xuất hiện, các vị Phật Độc Giác, những người chủ trương về nghiệp, các vị sa-môn và bà-la-môn có chánh pháp, các vị Chuyển luân vương, các vị đại vương, và các vị Đại Bồ-tát khuyến khích (thọ trì). Các vị sa-môn và bà-la-môn có trí tuệ cũng tự mình thọ trì. Các vị ấy, sau khi làm viên mãn pháp thiện đó, hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Còn giới thu thúc trong bộ Giới Bổn (Pātimokkha) được gọi là ‘tăng thượng giới.’ Vì rằng giới ấy cao hơn và ưu việt hơn tất cả các giới thế gian, giống như mặt trời giữa các nguồn sáng, như núi Sineru giữa các ngọn núi; và chỉ tồn tại khi có Đức Phật xuất hiện, không tồn tại nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Quả vậy, không có chúng sanh nào khác có thể nêu lên và thiết lập chế định ấy. Chỉ có các vị Phật, sau khi cắt đứt hoàn toàn dòng chảy của sự vi phạm qua thân môn và khẩu môn, mới chế định sự thu thúc bằng giới luật tương ứng với từng sự vi phạm ấy. Và còn cao hơn cả giới thu thúc trong bộ Giới Bổn, chính giới tương ưng với đạo và quả là tăng thượng giới, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt giới ấy thì không thực hành pháp dâm.

කාමාවචරානි පන අට්ඨ කුසලචිත්තානි, ලොකියඅට්ඨසමාපත්තිචිත්තානි ච එකජ්ඣං කත්වා චිත්තමෙවාති වෙදිතබ්බානි. බුද්ධුප්පාදානුප්පාදෙ චස්ස පවත්ති, සමාදපනං සමාදානඤ්ච සීලෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. විපස්සනාපාදකං අට්ඨසමාපත්තිචිත්තං පන ‘‘අධිචිත්ත’’න්ති වුච්චති. තඤ්හි අධිසීලං විය සීලානං සබ්බලොකියචිත්තානං අධිකඤ්චෙව උත්තමඤ්ච, බුද්ධුප්පාදෙයෙව ච හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. තතොපි ච මග්ගඵලචිත්තමෙව අධිචිත්තං, තං පන ඉධ අනධිප්පෙතං. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති.
Còn tám thiện tâm cõi Dục và tám tâm thiền chứng thế gian, sau khi gộp chung lại, nên được hiểu chỉ là tâm (thông thường). Và sự tồn tại, sự khuyến khích thọ trì, và sự tự mình thọ trì của tâm ấy, khi Đức Phật xuất hiện hay không xuất hiện, nên được hiểu theo phương cách đã nói về giới. Còn tám tâm thiền chứng làm nền tảng cho minh sát được gọi là ‘tăng thượng tâm.’ Vì rằng tâm ấy, giống như tăng thượng giới đối với các giới, là cao hơn và ưu việt hơn tất cả các tâm thế gian; và chỉ có khi Đức Phật xuất hiện, không có nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Và còn cao hơn cả tâm ấy, chính tâm đạo và quả là tăng thượng tâm, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt tâm ấy thì không thực hành pháp dâm.

‘‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨ’’න්ති (ධ. ස. 1371; විභ. 793; ම. නි. 3.92) -ආදිනයප්පවත්තං පන කම්මස්සකතඤාණං පඤ්ඤා, සා හි බුද්ධෙ උප්පන්නෙපි අනුප්පන්නෙපි ලොකෙ පවත්තති. උප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්සා පඤ්ඤාය බුද්ධාපි බුද්ධසාවකාපි මහාජනං සමාදපෙන්ති. අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධා ච කම්මවාදිනො ච ධම්මිකා සමණබ්‍රාහ්මණා චක්කවත්තී ච මහාරාජානො මහාබොධිසත්තා ච සමාදපෙන්ති. සාමම්පි පණ්ඩිතා සත්තා සමාදියන්ති. තථා හි අඞ්කුරො දසවස්සසහස්සානි මහාදානං අදාසි. වෙලාමො, වෙස්සන්තරො, අඤ්ඤෙ ච බහූ පණ්ඩිතමනුස්සා මහාදානානි අදංසු. තෙ තං කුසලං ධම්මං පරිපූරෙත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සම්පත්තිං අනුභවිංසු. තිලක්ඛණාකාරපරිච්ඡෙදකං පන විපස්සනාඤාණං ‘‘අධිපඤ්ඤා’’ති වුච්චති. සා හි අධිසීල-අධිචිත්තානි විය සීලචිත්තානං සබ්බලොකියපඤ්ඤානං අධිකා චෙව උත්තමා ච, න ච විනා බුද්ධුප්පාදා ලොකෙ පවත්තති. තතොපි ච මග්ගඵලපඤ්ඤාව අධිපඤ්ඤා, සා පන ඉධ අනධිප්පෙතා. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවතීති.
Còn trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp (kammassakatañāṇa), diễn tiến theo phương cách ‘Có quả của sự bố thí, có quả của sự cúng dường,’ v.v... chính là tuệ (thông thường). Vì rằng tuệ ấy tồn tại trong thế gian dù Đức Phật có xuất hiện hay không xuất hiện. Khi Đức Phật xuất hiện, các vị Phật và các vị thinh văn của Phật khuyến khích đại chúng (thực hành) tuệ ấy. Khi Đức Phật không xuất hiện, các vị Phật Độc Giác, những người chủ trương về nghiệp, các vị sa-môn và bà-la-môn có chánh pháp, các vị Chuyển luân vương, các vị đại vương, và các vị Đại Bồ-tát khuyến khích (thực hành). Các chúng sanh có trí tuệ cũng tự mình thọ trì. Quả vậy, hoàng tử Aṅkura đã thực hiện đại thí trong mười ngàn năm. Bà-la-môn Velāma, vua Vessantara, và nhiều người có trí tuệ khác đã thực hiện các cuộc đại thí. Các vị ấy, sau khi làm viên mãn pháp thiện đó, đã hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Còn trí tuệ minh sát có khả năng phân định các đặc tính của tam tướng được gọi là ‘tăng thượng tuệ.’ Vì rằng tuệ ấy, giống như tăng thượng giới và tăng thượng tâm đối với giới và tâm, là cao hơn và ưu việt hơn tất cả các tuệ thế gian; và không tồn tại trong thế gian nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Và còn cao hơn cả tuệ ấy, chính tuệ đạo và tuệ quả là tăng thượng tuệ, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt tuệ ấy thì không thực hành pháp dâm.

තත්‍රාති තාසු තීසු සික්ඛාසු. යායං අධිසීලසික්ඛාති යා අයං පාතිමොක්ඛසීලසඞ්ඛාතා අධිසීලසික්ඛා. එතං සාජීවං නාමාති එතං සබ්බම්පි [Pg.210] භගවතා විනයෙ ඨපිතං සික්ඛාපදං, යස්මා එත්ථ නානාදෙසජාතිගොත්තාදිභෙදභින්නා භික්ඛූ සහ ජීවන්ති එකජීවිකා සභාගජීවිකා සභාගවුත්තිනො හොන්ති, තස්මා ‘‘සාජීව’’න්ති වුච්චති. තස්මිං සික්ඛතීති තං සික්ඛාපදං චිත්තස්ස අධිකරණං කත්වා ‘‘යථාසික්ඛාපදං නු ඛො සික්ඛාමි න සික්ඛාමී’’ති චිත්තෙන ඔලොකෙන්තො සික්ඛති. න කෙවලඤ්චායමෙතස්මිං සාජීවසඞ්ඛාතෙ සික්ඛාපදෙයෙව සික්ඛති, සික්ඛායපි සික්ඛති, ‘‘එතං සාජීවං නාමා’’ති ඉමස්ස පන අනන්තරස්ස පදස්ස වසෙන ‘‘තස්මිං සික්ඛතී’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි තං එවං වුත්තං, අථ ඛො අයමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො – තස්සා ච සික්ඛාය සික්ඛං පරිපූරෙන්තො සික්ඛති, තස්මිඤ්ච සික්ඛාපදෙ අවීතික්කමන්තො සික්ඛතීති. තෙන වුච්චති සාජීවසමාපන්නොති ඉදම්පි අනන්තරස්ස සාජීවපදස්සෙව වසෙන වුත්තං. යස්මා පන සො සික්ඛම්පි සමාපන්නො, තස්මා සික්ඛාසමාපන්නොතිපි අත්ථතො වෙදිතබ්බො. එවඤ්හි සති ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති එතස්ස පදස්ස පදභාජනම්පි පරිපුණ්ණං හොති.
Cụm từ Tatra (ở đó) có nghĩa là: trong ba học pháp ấy. Cụm từ Yāyaṃ adhisīlasikkhā (học pháp về tăng thượng giới này) có nghĩa là: học pháp về tăng thượng giới này được gọi là giới trong bộ Giới Bổn (Pātimokkha). Cụm từ Etaṃ sājīvaṃ nāma (đây gọi là đồng sanh kế) có nghĩa là: toàn bộ học giới này đã được Đức Thế Tôn thiết lập trong Luật tạng. Bởi vì ở đây, các vị tỳ khưu khác nhau về vùng miền, giai cấp, dòng dõi, v.v... cùng nhau sống, có cùng một sanh kế, có sanh kế tương đồng, có cách sống tương đồng, do đó được gọi là sājīva (đồng sanh kế). Cụm từ Tasmiṃ sikkhati (vị ấy học tập trong đó) có nghĩa là: vị ấy học tập bằng cách lấy học giới đó làm đối tượng của tâm, quan sát bằng tâm rằng: ‘Ta có học tập đúng theo học giới hay không?’ Và vị này không chỉ học tập trong học giới được gọi là sājīva này, mà còn học tập trong cả học pháp (sikkhā). Tuy nhiên, cụm từ tasmiṃ sikkhati được nói ra là dựa vào cụm từ đứng ngay trước nó là etaṃ sājīvaṃ nāma. Mặc dù được nói như vậy, nhưng ở đây nên hiểu ý nghĩa này: vị ấy học tập bằng cách làm viên mãn sự học tập trong học pháp ấy, và vị ấy học tập bằng cách không vi phạm học giới ấy. Do đó, cụm từ sājīvasamāpanno (người đã thực hành đồng sanh kế) được nói ra cũng là dựa vào từ sājīva đứng ngay trước nó. Nhưng vì vị ấy cũng đã thực hành học pháp (sikkhā), nên về mặt ý nghĩa, cũng cần phải được hiểu là sikkhāsamāpanno (người đã thực hành học pháp). Vì khi như vậy, phần phân tích từ của cụm từ sikkhāsājīvasamāpanno cũng trở nên đầy đủ.

සික්ඛාසාජීවපදභාජනීයං නිට්ඨිතං.
Phần phân tích từ Sikkhāsājīva đã hoàn tất.

සික්ඛාපච්චක්ඛානවිභඞ්ගවණ්ණනා
Chú giải về Phân tích sự từ bỏ học pháp

සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති සික්ඛඤ්ච අප්පටික්ඛිපිත්වා දුබ්බලභාවඤ්ච අප්පකාසෙත්වා. යස්මා ච දුබ්බල්‍යෙ ආවිකතෙපි සික්ඛා අප්පච්චක්ඛාතාව හොති, සික්ඛාය පන පච්චක්ඛාතාය දුබ්බල්‍යං ආවිකතමෙව හොති. තස්මා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ඉමිනා පදෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති. යථා පන ‘‘දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ දිරත්තවචනෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති, කෙවලං ලොකවොහාරවසෙන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය එතං වුත්තං. එවමිදම්පි වොහාරවසෙන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.
Cụm từ "Không từ bỏ học giới và không biểu lộ sự yếu kém" có nghĩa là: không từ bỏ học giới và không cho thấy tình trạng yếu kém. Và bởi vì, cho dù sự yếu kém đã được biểu lộ, học giới vẫn chưa được từ bỏ; nhưng khi học giới đã được từ bỏ thì sự yếu kém đương nhiên đã được biểu lộ. Do đó, bằng câu "không biểu lộ sự yếu kém", không có ý nghĩa đặc biệt nào được rút ra. Giống như khi nói rằng "nên sống chung hai ba đêm", bằng lời nói "hai đêm" không có ý nghĩa đặc biệt nào được rút ra, điều này được nói ra chỉ đơn thuần theo cách nói thông thường của thế gian, để cho câu văn được trôi chảy, thuận miệng. Tương tự như vậy, nên hiểu rằng điều này cũng được nói ra theo cách nói thông thường, để cho câu văn được trôi chảy, thuận miệng.

යස්මා වා භගවා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං ධම්මං දෙසෙති, තස්මා ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’ති ඉමිනා අත්ථං සම්පාදෙත්වා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ඉමිනා බ්‍යඤ්ජනං සම්පාදෙති. පරිවාරකපදවිරහිතඤ්හි එකමෙව අත්ථපදං වුච්චමානං පරිවාරවිරහිතො රාජා විය, වත්ථාලඞ්කාරවිරහිතො විය ච පුරිසො න සොභති; පරිවාරකෙන පන අත්ථානුලොමෙන සහායපදෙන සද්ධිං තං සොභතීති.
Hoặc là, bởi vì Đức Thế Tôn thuyết giảng Pháp có cả ý nghĩa và văn cú, do đó, sau khi làm cho ý nghĩa được đầy đủ bằng câu "không từ bỏ học giới", Ngài làm cho văn cú được đầy đủ bằng câu "không biểu lộ sự yếu kém". Thật vậy, khi chỉ nói một câu có nghĩa mà không có câu đi kèm thì không được trang nghiêm, giống như một vị vua không có đoàn tùy tùng, và giống như một người không có y phục và trang sức; nhưng khi được nói cùng với một câu đi kèm, phù hợp với ý nghĩa, thì câu đó trở nên trang nghiêm.

යස්මා [Pg.211] වා සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස එකච්චං දුබ්බල්‍යාවිකම්මං අත්ථො හොති, තස්මා තං සන්ධාය ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’තිපදස්ස අත්ථං විවරන්තො ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ආහ.
Hoặc là, bởi vì một vài trường hợp biểu lộ sự yếu kém có ý nghĩa là từ bỏ học giới, do đó, nhắm đến ý nghĩa đó, trong khi giải thích ý nghĩa của câu "không từ bỏ học giới", Ngài đã nói "không biểu lộ sự yếu kém".

තත්ථ සියා යස්මා න සබ්බං දුබ්බල්‍යාවිකම්මං සික්ඛාපච්චක්ඛානං, තස්මා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති පඨමං වත්වා තස්ස අත්ථනියමනත්ථං ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’ති වත්තබ්බන්ති, තඤ්ච න; කස්මා? අත්ථානුක්කමාභාවතො. ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති හි වුත්තත්තා යං සික්ඛං සමාපන්නො, තං අප්පච්චක්ඛායාති වුච්චමානො අනුක්කමෙනෙව අත්ථො වුත්තො හොති, න අඤ්ඤථා. තස්මා ඉදමෙව පඨමං වුත්තන්ති.
Ở đây, có thể có sự chất vấn rằng: "Bởi vì không phải mọi sự biểu lộ yếu kém đều là từ bỏ học giới, do đó, nên nói câu 'không biểu lộ sự yếu kém' trước, rồi để xác định ý nghĩa của nó, nên nói câu 'không từ bỏ học giới'". Điều đó không đúng. Tại sao? Vì không theo thứ tự của ý nghĩa. Thật vậy, vì đã nói "đã chấp nhận học giới và đời sống chung", nên khi nói "không từ bỏ học giới mà mình đã chấp nhận", thì ý nghĩa được nói ra theo đúng thứ tự, không thể khác được. Do đó, chính câu này đã được nói trước.

අපිච අනුපටිපාටියාපි එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කථං? ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති එත්ථ යං සික්ඛං සමාපන්නො තං අප්පච්චක්ඛාය යඤ්ච සාජීවං සමාපන්නො තත්ථ දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති.
Hơn nữa, ở đây ý nghĩa cũng nên được hiểu theo thứ tự. Như thế nào? Trong câu "đã chấp nhận học giới và đời sống chung", (có nghĩa là) không từ bỏ học giới mà mình đã chấp nhận, và không biểu lộ sự yếu kém trong đời sống chung mà mình đã chấp nhận.

ඉදානි සික්ඛාපච්චක්ඛානදුබ්බල්‍යාවිකම්මානං විසෙසාවිසෙසං සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණඤ්ච දස්සෙන්තො ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ අත්ථි භික්ඛවෙතිආදීනි ද්වෙ මාතිකාපදානි; තානි විභජන්තො ‘‘කථඤ්ච භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – කථන්ති කෙන ආකාරෙන. දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චාති දුබ්බල්‍යස්ස ආවිකම්මඤ්ච. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. උක්කණ්ඨිතොති අනභිරතියා ඉමස්මිං සාසනෙ කිච්ඡජීවිකප්පත්තො. අථ වා අජ්ජ යාමි, ස්වෙ යාමි, ඉතො යාමි, එත්ථ යාමීති උද්ධං කණ්ඨං කත්වා විහරමානො, වික්ඛිත්තො අනෙකග්ගොති වුත්තං හොති. අනභිරතොති සාසනෙ අභිරතිවිරහිතො.
Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt và không khác biệt giữa việc từ bỏ học giới và việc biểu lộ sự yếu kém, và đặc điểm của việc từ bỏ học giới, Ngài đã nói "Này các Tỳ khưu, có..." và các câu tiếp theo. Trong đó, "Này các Tỳ khưu, có..." là hai câu đề mục; để phân tích chúng, Ngài đã nói "Và này các Tỳ khưu, như thế nào..." và các câu tiếp theo. Trong đó, đây là phần giải thích các từ khó hiểu: "Như thế nào" (kathaṃ) nghĩa là bằng cách nào. "Và việc biểu lộ sự yếu kém" (dubbalyāvikammañca) là việc làm cho sự yếu kém được biểu lộ. "Ở đây" (idha) là trong giáo pháp này. "Bất mãn" (ukkaṇṭhito) là do không hoan hỷ nên đã đi đến tình trạng sống một cách khó khăn trong giáo pháp này. Hoặc là, sống với cái cổ ngẩng lên (ngóng trông) với ý nghĩ: "Hôm nay ta sẽ đi, ngày mai ta sẽ đi, ta sẽ đi khỏi nơi này, ta sẽ đi đến nơi kia", được gọi là tâm bị phân tán, không nhất tâm. "Không hoan hỷ" (anabhirato) là không có sự hoan hỷ trong giáo pháp.

සාමඤ්ඤා චවිතුකාමොති සමණභාවතො අපගන්තුකාමො. භික්ඛුභාවන්ති භික්ඛුභාවෙන. කරණත්ථෙ උපයොගවචනං. ‘‘කණ්ඨෙ ආසත්තෙන අට්ටීයෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 162) පන යථාලක්ඛණං කරණවචනෙනෙව වුත්තං. අට්ටීයමානොති අට්ටං පීළිතං දුක්ඛිතං විය අත්තානං ආචරමානො; තෙන වා භික්ඛුභාවෙන අට්ටො කරියමානො පීළියමානොති අත්ථො. හරායමානොති ලජ්ජමානො. ජිගුච්ඡමානොති අසුචිං විය තං ජිගුච්ඡන්තො. ගිහිභාවං පත්ථයමානොතිආදීනි උත්තානත්ථානියෙව. යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යන්ති එත්ථ යංනූනාති පරිවිතක්කදස්සනෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘සචාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යං, සාධු වත මෙ සියා’’ති. වදති විඤ්ඤාපෙතීති [Pg.212] ඉමමත්ථං එතෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා බ්‍යඤ්ජනෙහි වචීභෙදං කත්වා වදති චෙව, යස්ස ච වදති, තං විඤ්ඤාපෙති ජානාපෙති. එවම්පීති උපරිමත්ථසම්පිණ්ඩනත්තො පිකාරො. එවම්පි දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අප්පච්චක්ඛාතා, අඤ්ඤථාපි.
"Muốn từ bỏ sa môn hạnh" (sāmaññā cavitukāmo) là muốn rời khỏi trạng thái sa môn. "Bởi đời sống Tỳ khưu" (bhikkhubhāvaṃ) có nghĩa là bằng đời sống Tỳ khưu; đây là cách dùng đối cách với ý nghĩa của công cụ cách. Nhưng trong các câu như "bị phiền muộn bởi vật vướng ở cổ", nó được nói bằng công cụ cách theo đúng văn phạm. "Bị phiền muộn" (aṭṭīyamāno) là hành xử như thể bản thân bị áp bức, đau khổ; hoặc có nghĩa là bị đời sống Tỳ khưu đó làm cho bị áp bức, bị phiền muộn. "Xấu hổ" (harāyamāno) là cảm thấy hổ thẹn. "Ghê tởm" (jigucchamāno) là ghê tởm đời sống Tỳ khưu đó như vật không trong sạch. Các câu như "mong muốn đời sống tại gia" (gihibhāvaṃ patthayamāno) có ý nghĩa rõ ràng. Trong câu "Ước gì tôi từ bỏ Đức Phật" (yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyaṃ), "yaṃnūna" là một tiểu từ chỉ sự suy ngẫm. Điều này có nghĩa là: "Nếu tôi từ bỏ Đức Phật, thật tốt cho tôi biết bao!". "Nói và làm cho hiểu" (vadati viññāpeti) có nghĩa là nói ra ý nghĩa này bằng những lời lẽ này hoặc những lời lẽ khác, bằng cách phát ngôn, và làm cho người mà mình nói được biết, được hiểu. Chữ "pi" (trong evampi) có ý nghĩa tóm tắt ý ở trên. Bằng cách này, đó vừa là sự biểu lộ yếu kém, vừa là học giới chưa được từ bỏ, và cũng bằng cách khác nữa.

ඉදානි තං අඤ්ඤථාපි දුබ්බල්‍යාවිකම්මං සික්ඛාය ච අප්පච්චක්ඛානං දස්සෙන්තො ‘‘අථ වා පනා’’තිආදිමාහ. තං සබ්බං අත්ථතො උත්තානමෙව. පදතො පනෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යං, ධම්මං, සඞ්ඝං, සික්ඛං, විනයං, පාතිමොක්ඛං, උද්දෙසං, උපජ්ඣායං, ආචරියං, සද්ධිවිහාරිකං, අන්තෙවාසිකං, සමානුපජ්ඣායකං, සමානාචරියකං, සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති ඉමානි චුද්දස පදානි පච්චක්ඛානාකාරෙන වුත්තානි.
Bây giờ, để chỉ ra những cách khác của việc biểu lộ sự yếu kém và việc học giới chưa được từ bỏ, Ngài đã nói "Hoặc là..." và các câu tiếp theo. Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng. Về mặt từ ngữ, ở đây, bắt đầu từ đầu, mười bốn câu này: "tôi sẽ từ bỏ Đức Phật, Pháp, Tăng, học giới, luật, Pātimokkha, sự trùng tuyên, thầy tế độ, thầy giáo thọ, bạn đồng trú, đệ tử, người cùng thầy tế độ, người cùng thầy giáo thọ, bạn đồng phạm hạnh" đã được nói ra theo hình thức từ bỏ.

ගිහී අස්සන්තිආදීනි ‘‘ගිහී, උපාසකො, ආරාමිකො, සාමණෙරො, තිත්ථියො, තිත්ථියසාවකො, අස්සමණො, අසක්‍යපුත්තියො අස්ස’’න්ති ඉමානි අට්ඨ පදානි ‘‘අස්ස’’න්ති ඉමිනා භාවවිකප්පාකාරෙන වුත්තානි. එවං ‘‘යංනූනාහ’’න්ති ඉමිනා පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසති පදානි.
Các câu bắt đầu bằng "tôi sẽ là người tại gia", tám câu này: "tôi sẽ là người tại gia, cận sự nam, người giữ vườn, sa di, ngoại đạo, đệ tử ngoại đạo, không phải sa môn, không phải là Thích tử" đã được nói ra với từ "assaṃ" (tôi sẽ là) theo hình thức mong muốn trở thành một trạng thái khác. Như vậy, có hai mươi hai câu được kết hợp với từ "yaṃnūnāhaṃ" (ước gì tôi).

46. යථා ච එතානි, එවං ‘‘යදි පනාහං, අපාහං, හන්දාහං, හොති මෙ’’ති ඉමෙසු එකමෙකෙන පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසතීති සබ්බානෙව සතඤ්ච දස ච පදානි හොන්ති.
46. Và cũng giống như những câu này, khi kết hợp với mỗi một trong bốn câu này: "nếu như tôi" (yadi panāhaṃ), "chắc là tôi" (apāhaṃ), "thôi thì tôi" (handāhaṃ), "ước gì tôi" (hoti me), cũng có hai mươi hai câu cho mỗi loại. Như vậy, tất cả có một trăm mười câu.

47. තතො පරං සරිතබ්බවත්ථුදස්සනනයෙන පවත්තානි ‘‘මාතරං සරාමී’’තිආදීනි සත්තරස පදානි. තත්ථ ඛෙත්තන්ති සාලිඛෙත්තාදිං. වත්ථුන්ති තිණපණ්ණසාකඵලාඵලසමුට්ඨානට්ඨානං. සිප්පන්ති කුම්භකාරපෙසකාරසිප්පාදිකං.
47. Kế đó, có mười bảy câu bắt đầu bằng “tôi nhớ đến mẹ” được tiến hành theo phương pháp trình bày về đối tượng đáng được ghi nhớ. Trong ấy, (từ) khettaṃ là ruộng lúa Sāli, v.v... (Từ) vatthu là nơi phát sanh của cỏ, lá, rau, trái cây nhỏ, trái cây lớn. (Từ) sippaṃ là nghề nghiệp như thợ gốm, thợ dệt, v.v...

48. තතො පරං සකිඤ්චනසපලිබොධභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’’තිආදීනි නව පදානි.
48. Kế đó, có chín câu bắt đầu bằng “tôi có mẹ, bà ấy cần được tôi nuôi dưỡng” được tiến hành do việc trình bày trạng thái là người có sự vướng bận, có sự trở ngại.

49. තතො පරං සනිස්සයසප්පතිට්ඨභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’’තිආදීනි සොළස පදානි.
49. Kế đó, có mười sáu câu bắt đầu bằng “tôi có mẹ, bà ấy sẽ nuôi dưỡng tôi” được tiến hành do việc trình bày trạng thái là người có nơi nương tựa, có chỗ đứng.

50. තතො පරං එකභත්තඑකසෙය්‍යබ්‍රහ්මචරියානං දුක්කරභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘දුක්කර’’න්තිආදීනි අට්ඨ පදානි.
50. Kế đó, có tám câu bắt đầu bằng “khó làm” được tiến hành do việc trình bày trạng thái khó thực hành của việc ăn một bữa, ngủ một mình, và phạm hạnh.

තත්ථ [Pg.213] දුක්කරන්ති එකභත්තාදීනං කරණෙ දුක්කරතං දස්සෙති. න සුකරන්ති සුකරභාවං පටික්ඛිපති. එවං දුච්චරං න සුචරන්ති එත්ථ. න උස්සහාමීති තත්ථ උස්සාහාභාවං අසක්කුණෙය්‍යතං දස්සෙති. න විසහාමීති අසය්හතං දස්සෙති. න රමාමීති රතියා අභාවං දස්සෙති. නාභිරමාමීති අභිරතියා අභාවං දස්සෙති. එවං ඉමානි ච පඤ්ඤාස, පුරිමානි ච දසුත්තරසතන්ති සට්ඨිසතං පදානි දුබ්බල්‍යාවිකම්මවාරෙ වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි.
Trong ấy, (từ) dukkaraṃ trình bày sự khó làm trong việc thực hành việc ăn một bữa, v.v... (Từ) na sukaraṃ phủ nhận trạng thái dễ làm. Tương tự như vậy ở (các từ) duccaraṃ và na sucaraṃ. (Câu) na ussahāmi trình bày sự không có nỗ lực, sự không thể làm được trong việc ấy. (Câu) na visahāmi trình bày sự không thể chịu đựng. (Câu) na ramāmi trình bày sự không có thích thú. (Câu) nābhiramāmi trình bày sự không có sự vui thích tột độ. Như vậy, năm mươi câu này và một trăm mười câu trước đó, là một trăm sáu mươi câu, nên được hiểu là đã được nói trong chương về việc biểu lộ sự yếu đuối.

51. සික්ඛාපච්චක්ඛානවාරෙපි ‘‘කථඤ්ච භික්ඛවෙ’’ති ආදි සබ්බං අත්ථතො උත්තානමෙව. පදතො පනෙත්ථාපි ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමි, ධම්මං, සඞ්ඝං, සික්ඛං, විනයං, පාතිමොක්ඛං, උද්දෙසං, උපජ්ඣායං, ආචරියං, සද්ධිවිහාරිකං, අන්තෙවාසිකං, සමානුපජ්ඣායකං, සමානාචරියකං, සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමී’’ති ඉමානි චුද්දස පදානි සික්ඛාපච්චක්ඛානවචනසම්බන්ධෙන පවත්තානි. සබ්බපදෙසු ච ‘‘වදති විඤ්ඤාපෙතී’’ති වචනස්ස අයමත්ථො – වචීභෙදං කත්වා වදති, යස්ස ච වදති තං තෙනෙව වචීභෙදෙන ‘‘අයං සාසනං ජහිතුකාමො සාසනතො මුච්චිතුකාමො භික්ඛුභාවං චජිතුකාමො ඉමං වාක්‍යභෙදං කරොතී’’ති විඤ්ඤාපෙති සාවෙති ජානාපෙති.
51. Cũng trong chương về việc từ bỏ học pháp, toàn bộ (đoạn) bắt đầu bằng “Và này các Tỳ khưu, như thế nào…” về mặt ý nghĩa thì đã rõ ràng. Tuy nhiên, về mặt từ ngữ, ở đây cũng vậy, mười bốn câu này: “tôi từ bỏ Đức Phật, (tôi từ bỏ) Pháp, Tăng, học pháp, Luật, Pātimokkha, sự đề xướng, thầy tế độ, thầy dạy dỗ, bạn đồng trú, đệ tử, người cùng thầy tế độ, người cùng thầy dạy dỗ, tôi từ bỏ bạn đồng phạm hạnh” đã được tiến hành với sự liên quan đến lời nói từ bỏ học pháp. Và trong tất cả các câu, ý nghĩa của lời nói “nói, làm cho hiểu” là như vầy: nói bằng cách tạo ra sự phân biệt trong lời nói (phát ngôn), và làm cho người mà vị ấy nói cho được hiểu, được nghe, được biết bằng chính sự phân biệt trong lời nói ấy rằng: “Vị này muốn từ bỏ giáo pháp, muốn giải thoát khỏi giáo pháp, muốn từ bỏ thân phận Tỳ khưu, nên đã tạo ra sự khác biệt trong câu nói này.”

සචෙ පනායං ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වත්තුකාමො පදපච්චාභට්ඨං කත්වා ‘‘පච්චක්ඛාමි බුද්ධ’’න්ති වා වදෙය්‍ය. මිලක්ඛභාසාසු වා අඤ්ඤතරභාසාය තමත්ථං වදෙය්‍ය. ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වත්තුකාමො උප්පටිපාටියා ‘‘ධම්මං පච්චක්ඛාමී’’ති වා ‘‘සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමී’’ති වා වදෙය්‍ය, සෙය්‍යථාපි උත්තරිමනුස්සධම්මවිභඞ්ගෙ ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජාමී’’ති වත්තුකාමො ‘‘දුතියං ඣාන’’න්ති වදති, සචෙ යස්ස වදති සො ‘‘අයං භික්ඛුභාවං චජිතුකාමො එතමත්ථං වදතී’’ති එත්තකමත්තම්පි ජානාති, විරද්ධං නාම නත්ථි; ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණං, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. සක්කත්තා වා බ්‍රහ්මත්තා වා චුතසත්තො විය චුතොව හොති සාසනා.
Tuy nhiên, nếu vị này muốn nói “tôi từ bỏ Đức Phật” mà lại nói đảo ngược câu thành “từ bỏ tôi Đức Phật”; hoặc nói ý nghĩa đó bằng một ngôn ngữ nào đó trong các ngôn ngữ của người ngoại quốc; hoặc muốn nói “tôi từ bỏ Đức Phật” mà lại nói không theo thứ tự thành “tôi từ bỏ Pháp” hay “tôi từ bỏ bạn đồng phạm hạnh”, ví như trong phần phân tích về pháp siêu nhân, người muốn nói “tôi nhập sơ thiền” lại nói “nhị thiền”; nếu người nghe biết được chừng này rằng: “Vị này muốn từ bỏ thân phận Tỳ khưu nên nói ý nghĩa này”, thì không có cái gọi là sai sót; đã đi vào phạm vi (của sự phạm tội), học pháp đã được từ bỏ. Vị ấy bị rơi khỏi giáo pháp giống như một chúng sanh bị rơi khỏi địa vị Đế Thích hay Phạm Thiên.

සචෙ පන ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛි’’න්ති වා, ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛිස්සාමී’’ති වා, ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති වාති අතීතානාගතපරිකප්පවචනෙහි වදති, දූතං වා පහිණාති, සාසනං වා පෙසෙති, අක්ඛරං වා ඡින්දති, හත්ථමුද්දාය වා තමත්ථං ආරොචෙති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං පන හත්ථමුද්දායපි සීසං එති. සික්ඛාපච්චක්ඛානං මනුස්සජාතිකසත්තස්ස සන්තිකෙ චිත්තසම්පයුත්තං වචීභෙදං [Pg.214] කරොන්තස්සෙව සීසං එති. වචීභෙදං කත්වා විඤ්ඤාපෙන්තොපි ච යදි ‘‘අයමෙව ජානාතූ’’ති එකං නියමෙත්වා ආරොචෙති, තඤ්ච සොයෙව ජානාති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ සො න ජානාති, අඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ ද්වින්නං ඨිතට්ඨානෙ ද්වින්නම්පි නියමෙත්වා ‘‘එතෙසං ආරොචෙමී’’ති වදති, තෙසු එකස්මිං ජානන්තෙපි ද්වීසු ජානන්තෙසුපි පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. එවං සම්බහුලෙසුපි වෙදිතබ්බං.
Tuy nhiên, nếu vị ấy nói bằng những lời thuộc quá khứ, vị lai, hoặc giả định như: “tôi đã từ bỏ Đức Phật”, hoặc “tôi sẽ từ bỏ Đức Phật”, hoặc “tôi nên từ bỏ Đức Phật”; hoặc sai sứ giả, hoặc gửi thư, hoặc khắc chữ, hoặc cho biết ý nghĩa đó bằng cử chỉ tay, thì học pháp chưa được từ bỏ. Tuy nhiên, việc tuyên bố pháp siêu nhân cũng thành tựu bằng cử chỉ tay. Việc từ bỏ học pháp chỉ thành tựu đối với người tạo ra sự phân biệt trong lời nói tương ưng với tâm trước mặt một chúng sanh thuộc loài người. Và ngay cả khi làm cho hiểu bằng cách tạo ra sự phân biệt trong lời nói, nếu vị ấy cho biết sau khi đã xác định một người rằng “chỉ người này hãy biết”, và chỉ người đó biết được điều ấy, thì học pháp được từ bỏ. Nếu người đó không biết, mà một người khác đứng gần đó biết, thì học pháp chưa được từ bỏ. Nếu ở nơi có hai người đứng, vị ấy nói sau khi đã xác định cả hai rằng “tôi sẽ cho những người này biết”, thì trong số họ, dù chỉ một người biết hay cả hai người đều biết, học pháp đã được từ bỏ. Tương tự, nên hiểu như vậy trong trường hợp có nhiều người.

සචෙ පන අනභිරතියා පීළිතො සභාගෙ භික්ඛූ පරිසඞ්කමානො ‘‘යො කොචි ජානාතූ’’ති උච්චසද්දං කරොන්තො ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වදති, තඤ්ච අවිදූරෙ ඨිතො නවකම්මිකො වා අඤ්ඤො වා සමයඤ්ඤූ පුරිසො සුත්වා ‘‘උක්කණ්ඨිතො අයං සමණො ගිහිභාවං පත්ථෙති, සාසනතො චුතො’’ති ජානාති, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පන අපුබ්බං අචරිමං දුජ්ජානං, සචෙ ආවජ්ජනසමයෙ ජානාති; යථා පකතියා ලොකෙ මනුස්සා වචනං සුත්වා ජානන්ති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ අපරභාගෙ ‘‘කිං ඉමිනා වුත්ත’’න්ති කඞ්ඛන්තො චිරෙන ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. ඉදඤ්හි සික්ඛාපච්චක්ඛානඤ්ච උපරි අභූතාරොචනදුට්ඨුල්ලවාචා-අත්තකාමදුට්ඨදොසභූතා-රොචනසික්ඛාපදානි ච එකපරිච්ඡෙදානි. ආවජ්ජනසමයෙ ඤාතෙ එව සීසං එන්ති, ‘‘කිං අයං භණතී’’ති කඞ්ඛතා චිරෙන ඤාතෙ සීසං න එන්ති. යථා චායං ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති පදෙ විනිච්ඡයෙ වුත්තො; එවං සබ්බපදෙසු වෙදිතබ්බො.
Tuy nhiên, nếu vị ấy bị sự không hoan hỷ bức bách, do nghi ngờ các Tỳ khưu đồng phận, trong khi nói lớn tiếng với ý nghĩ “ai đó hãy biết” mà nói rằng: “tôi từ bỏ Đức Phật”, và một người coi việc xây dựng mới hoặc một người đàn ông khác biết giáo lý đứng không xa nghe được điều đó rồi biết rằng: “Vị Sa-môn này chán nản, mong muốn đời sống tại gia, đã rơi khỏi giáo pháp”, thì học pháp đã được từ bỏ. Tuy nhiên, ngay trong khoảnh khắc đó, không trước không sau, khó biết, nếu người nghe biết được vào lúc hướng tâm, giống như người đời thường nghe lời nói là biết, thì học pháp được từ bỏ. Nếu về sau, người nghe còn đang nghi ngờ “vị này đã nói gì?” rồi một lúc lâu sau mới biết, thì học pháp chưa được từ bỏ. Vì việc từ bỏ học pháp này và các học giới về sau như học giới tuyên bố điều không thật, học giới nói lời thô ác, học giới (liên quan đến) sự ham muốn của bản thân, học giới (liên quan đến) lòng sân hận, học giới tuyên bố điều có thật, đều có cùng một giới hạn. Chúng chỉ thành tựu khi được biết vào lúc hướng tâm; không thành tựu khi được biết một lúc lâu sau bởi người đang nghi ngờ “vị này nói gì?”. Và như sự phán quyết này đã được nói trong câu “tôi từ bỏ Đức Phật”, nên được hiểu như vậy trong tất cả các câu.

යස්මා ච යදා සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති, තදා ‘‘යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්තිආදීනි අවදතාපි දුබ්බල්‍යං ආවිකතමෙව හොති; තස්මා සබ්බෙසං පදානං අවසානෙ වුත්තං – ‘‘එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා’’ති.
Và bởi vì khi học pháp được từ bỏ, khi ấy dù không nói ra những lời như "chắc chắn tôi sẽ từ bỏ đức Phật", sự yếu kém đã được biểu lộ; do đó, ở cuối tất cả các câu, đã được nói rằng: "Này các tỳ khưu, như vậy vừa là hành động biểu lộ sự yếu kém, vừa là học pháp đã được từ bỏ".

තතො පරං ගිහීති මං ධාරෙහීති එත්ථ සචෙපි ‘‘ගිහී භවිස්සාමී’’ති වා ‘‘ගිහී හොමී’’ති වා ‘‘ගිහී ජාතොම්හී’’ති වා ‘‘ගිහිම්හී’’ති වා වදති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. සචෙ පන ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය ගිහීති මං ධාරෙහී’’ති වා ‘‘ජානාහී’’ති වා ‘‘සඤ්ජානාහී’’ති වා ‘‘මනසි කරොහී’’ති වා වදති, අරියකෙන වා වදති මිලක්ඛකෙන වා; එවමෙතස්මිං අත්ථෙ වුත්තෙ [Pg.215] යස්ස වදති, සචෙ සො ජානාති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. එස නයො සෙසෙසුපි ‘‘උපාසකො’’තිආදීසු සත්තසු පදෙසු. එවං ඉමානි ච අට්ඨ, පුරිමානි ච චුද්දසාති ද්වාවීසති පදානි හොන්ති.
Sau đó, trong trường hợp câu "hãy xem tôi là người tại gia", nếu nói rằng "tôi sẽ là người tại gia", hoặc "tôi là người tại gia", hoặc "tôi đã trở thành người tại gia", hoặc "tôi đã là người tại gia", thì học pháp chưa được từ bỏ. Nhưng nếu nói rằng "kể từ hôm nay, hãy xem tôi là người tại gia", hoặc "hãy biết", hoặc "hãy nhận biết", hoặc "hãy tác ý", dù nói bằng ngôn ngữ của bậc Thánh hay bằng ngôn ngữ của người man di; khi ý nghĩa này được nói ra như vậy, nếu người nghe hiểu được, thì học pháp đã được từ bỏ. Phương pháp này cũng áp dụng cho bảy câu còn lại như "là người cận sự nam" v.v... Như vậy, tám câu này và mười bốn câu trước đó, thành ra có hai mươi hai câu.

52. ඉතො පරං පුරිමානෙව චුද්දස පදානි ‘‘අලං මෙ, කින්නු මෙ, න මමත්ථො, සුමුත්තාහ’’න්ති ඉමෙහි චතූහි යොජෙත්වා වුත්තානි ඡප්පඤ්ඤාස හොන්ති. තත්ථ අලන්ති හොතු, පරියත්තන්ති අත්ථො. කිංනු මෙති කිං මය්හං කිච්චං, කිං කරණීයං, කිං සාධෙතබ්බන්ති අත්ථො. න මමත්ථොති නත්ථි මම අත්ථො. සුමුත්තාහන්ති සුමුත්තො අහං. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙව. එවං ඉමානි ච ඡප්පඤ්ඤාස පුරිමානි ච ද්වාවීසතීති අට්ඨසත්තති පදානි සරූපෙනෙව වුත්තානි.
52. Sau đây, mười bốn câu trước đó, khi được kết hợp với bốn câu này: "đủ rồi đối với tôi", "có ích gì cho tôi", "không có lợi ích gì cho tôi", "tôi đã được giải thoát tốt đẹp", sẽ trở thành năm mươi sáu câu. Trong đó, "alaṃ" có nghĩa là "hãy dừng lại", "đã đủ". "Kiṃ nu me" có nghĩa là "tôi có phận sự gì?", "tôi có việc gì phải làm?", "tôi có việc gì phải hoàn thành?". "Na mamattho" có nghĩa là "không có lợi ích gì cho tôi". "Sumuttāhaṃ" có nghĩa là "tôi đã được giải thoát tốt đẹp". Phần còn lại ở đây theo phương pháp đã nói. Như vậy, năm mươi sáu câu này và hai mươi hai câu trước đó, thành ra bảy mươi tám câu đã được nói đến bằng chính hình thức của chúng.

53. යස්මා පන තෙසං වෙවචනෙහිපි සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, තස්මා ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යානි වා පනඤ්ඤානිපීති පාළියං ‘‘බුද්ධ’’න්තිආදීනි ආගතපදානි ඨපෙත්වා යානි අඤ්ඤානි අත්ථි. බුද්ධවෙවචනානි වාති බුද්ධස්ස වා පරියායනාමානි…පෙ… අසක්‍යපුත්තියස්ස වා. තත්ථ වණ්ණපට්ඨානෙ ආගතං නාමසහස්සං උපාලිගාථාසු (ම. නි. 2.76) නාමසතං අඤ්ඤානි ච ගුණතො ලබ්භමානානි නාමානි ‘‘බුද්ධවෙවචනානී’’ති වෙදිතබ්බානි. සබ්බානිපි ධම්මස්ස නාමානි ධම්මවෙවචනානීති වෙදිතබ්බානි. එස නයො සබ්බත්ථ.
53. Lại nữa, bởi vì việc từ bỏ học pháp cũng xảy ra thông qua các từ đồng nghĩa của chúng, do đó ngài đã nói "yāni vā panaññānipi" v.v... Trong đó, "yāni vā panaññānipi" có nghĩa là những từ khác có tồn tại, ngoại trừ những từ đã xuất hiện trong Pāli như "Phật" v.v... "Buddhavevacanāni vā" là những danh hiệu đồng nghĩa của đức Phật... cho đến... hoặc của người con dòng họ Thích Ca. Trong đó, một ngàn danh hiệu xuất hiện trong Vaṇṇapaṭṭhāna, một trăm danh hiệu trong Upāligāthā, và những danh hiệu khác có được nhờ vào các đức hạnh, nên được hiểu là "những từ đồng nghĩa của Phật". Tất cả các danh hiệu của Pháp nên được hiểu là "những từ đồng nghĩa của Pháp". Phương pháp này áp dụng cho tất cả các trường hợp.

අයං පනෙත්ථ යොජනා – බුද්ධං පච්චක්ඛාමීති න වෙවවචනෙන පච්චක්ඛානං යථාරුතමෙව. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධං පච්චක්ඛාමි, අනන්තබුද්ධිං, අනොමබුද්ධිං, බොධිපඤ්ඤාණං, ධීරං, විගතමොහං, පභින්නඛීලං, විජිතවිජයං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිබුද්ධවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං.
Đây là cách áp dụng ở đây: câu "tôi từ bỏ đức Phật" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa, mà là theo đúng như lời đã được nghe. Việc từ bỏ học pháp bằng từ đồng nghĩa của Phật là như sau: "tôi từ bỏ bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có trí tuệ vô biên, bậc có trí tuệ không tỳ vết, bậc có trí tuệ giác ngộ, bậc hiền trí, bậc đã đoạn tận si mê, bậc đã phá tan các chướng ngại, bậc đã chiến thắng mọi chiến thắng".

ධම්මං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං, යථාරුතමෙව. ‘‘ස්වාක්ඛාතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි, සන්දිට්ඨිකං, අකාලිකං, එහිපස්සිකං, ඔපනෙය්‍යිකං, පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහි ධම්මං පච්චක්ඛාමි. අසඞ්ඛතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි; විරාගං, නිරොධං, අමතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි, දීඝනිකායං පච්චක්ඛාමි, බ්‍රහ්මජාලං මජ්ඣිමනිකායං, මූලපරියායං, සංයුත්තනිකායං, ඔඝතරණං, අඞ්ගුත්තරනිකායං, චිත්තපරියාදානං, ඛුද්දකනිකායං, ජාතකං, අභිධම්මං, කුසලං ධම්මං, අකුසලං ධම්මං, අබ්‍යාකතං ධම්මං, සතිපට්ඨානං, සම්මප්පධානං, ඉද්ධිපාදං, ඉන්ද්‍රියං, බලං, බොජ්ඣඞ්ගං, මග්ගං, ඵලං, නිබ්බානං පච්චක්ඛාමී’’ති චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසු එකධම්මක්ඛන්ධස්සපි [Pg.216] නාමං ධම්මවෙවචනමෙව. එවං ධම්මවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Câu "tôi từ bỏ Pháp" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa, mà là theo đúng như lời đã được nghe. "Tôi từ bỏ Pháp đã được khéo thuyết, Pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ. Tôi từ bỏ Pháp vô vi; tôi từ bỏ Pháp ly tham, Pháp đoạn diệt, Pháp bất tử. Tôi từ bỏ Trường Bộ Kinh, kinh Phạm Võng, Trung Bộ Kinh, kinh Căn Bản Pháp Môn, Tương Ưng Bộ Kinh, kinh Vượt Bộc Lưu, Tăng Chi Bộ Kinh, kinh Đoán Tri Tâm, Tiểu Bộ Kinh, Bổn Sanh, Vi Diệu Pháp, pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký, Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác Chi, Bát Chánh Đạo, Đạo, Quả, Niết Bàn". Như vậy, trong tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, tên của một pháp uẩn cũng chính là từ đồng nghĩa của Pháp. Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Pháp.

සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘සුප්පටිපන්නං සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමි, උජුප්පටිපන්නං, ඤායප්පටිපන්නං, සාමීචිප්පටිපන්නං සඞ්ඝං, චතුපුරිසයුගං සඞ්ඝං, අට්ඨපුරිසපුග්ගලං සඞ්ඝං, ආහුනෙය්‍යං සඞ්ඝං, පාහුනෙය්‍යං, දක්ඛිණෙය්‍යං, අඤ්ජලිකරණීයං, අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සඞ්ඝවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Câu "tôi từ bỏ Tăng" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Tăng chúng diệu hạnh, Tăng chúng trực hạnh, Tăng chúng như lý hạnh, Tăng chúng chánh hạnh; Tăng chúng gồm bốn đôi tám vị; Tăng chúng đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng được bố thí, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô thượng ở đời". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Tăng.

සික්ඛං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුසික්ඛං පච්චක්ඛාමි, භික්ඛුනීසික්ඛං, අධිසීලසික්ඛං, අධිචිත්තසික්ඛං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සික්ඛාවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Câu "tôi từ bỏ học pháp" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ học pháp của tỳ khưu, học pháp của tỳ khưu ni, tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của học pháp.

විනයං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුවිනයං පච්චක්ඛාමි, භික්ඛුනීවිනයං, පඨමං පාරාජිකං, දුතියං තතියං චතුත්ථං පාරාජිකං, සඞ්ඝාදිසෙසං, ථුල්ලච්චයං, පාචිත්තියං, පාටිදෙසනීයං, දුක්කටං, දුබ්භාසිතං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිවිනයවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Câu "tôi từ bỏ Luật" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Luật của tỳ khưu, Luật của tỳ khưu ni, điều bất cộng trụ thứ nhất, điều bất cộng trụ thứ hai, thứ ba, thứ tư, điều tăng tàn, điều trọng tội, điều ưng đối trị, điều ưng phát lồ, điều tác ác, điều ác khẩu". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Luật.

පාතිමොක්ඛං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුපාතිමොක්ඛං භික්ඛුනීපාතිමොක්ඛං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං පාතිමොක්ඛවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Câu "tôi từ bỏ Giới Bổn" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Giới Bổn của tỳ khưu, Giới Bổn của tỳ khưu ni". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Giới Bổn.

උද්දෙසං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුපාතිමොක්ඛුද්දෙසං, භික්ඛුනීපාතිමොක්ඛුද්දෙසං, පඨමං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං, දුතියං තතියං චතුත්ථං පඤ්චමං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං, සම්මාසම්බුද්ධුද්දෙසං, අනන්තබුද්ධිඋද්දෙසං, අනොමබුද්ධිඋද්දෙසං, බොධිපඤ්ඤාණුද්දෙසං, ධීරුද්දෙසං, විගතමොහුද්දෙසං, පභින්නඛීලුද්දෙසං, විජිතවිජයුද්දෙසං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිඋද්දෙසවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ sự đọc tụng.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về sự đọc tụng như sau: “Tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn của tỳ khưu, tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn của tỳ khưu ni, tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn lần thứ nhất, lần thứ nhì, lần thứ ba, lần thứ tư, lần thứ năm, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Chánh Đẳng Giác, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Vô Lượng Tuệ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Vô Thượng Tuệ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về trí tuệ giác ngộ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Trí Giả, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về việc đoạn trừ si mê, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về việc phá tan cột trụ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về sự chiến thắng vẻ vang.”

උපජ්ඣායං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යො මං පබ්බාජෙසි, යො මං උපසම්පාදෙසි, යස්ස මූලෙනාහං පබ්බජිතො, යස්ස මූලෙනාහං උපසම්පන්නො, යස්සමූලිකා මය්හං පබ්බජ්ජා, යස්සමූලිකා මය්හං උපසම්පදා තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං උපජ්ඣායවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ thầy tế độ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về thầy tế độ như sau: “Vị nào đã cho tôi xuất gia, vị nào đã cho tôi thọ cụ túc, tôi đã xuất gia nhờ vào vị nào, tôi đã thọ cụ túc nhờ vào vị nào, sự xuất gia của tôi có vị nào là gốc rễ, sự thọ cụ túc của tôi có vị nào là gốc rễ, tôi từ bỏ vị ấy.”

ආචරියං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යො මං පබ්බාජෙසි, යො මං අනුස්සාවෙසි, යාහං නිස්සාය වසාමි, යාහං උද්දිසාපෙමි, යාහං [Pg.217] පරිපුච්ඡාමි, යො මං උද්දිසති, යො මං පරිපුච්ඡාපෙති තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං ආචරියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ thầy giáo thọ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về thầy giáo thọ như sau: “Vị nào đã cho tôi xuất gia, vị nào đã tuyên bố (yết-ma) cho tôi, vị mà tôi nương tựa để sống, vị mà tôi thỉnh cầu đọc tụng, vị mà tôi thỉnh vấn, vị nào đọc tụng cho tôi, vị nào khiến tôi thỉnh vấn, tôi từ bỏ vị ấy.”

සද්ධිවිහාරිකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යාහං පබ්බාජෙසිං, යාහං උපසම්පාදෙසිං, මය්හං මූලෙන යො පබ්බජිතො, මය්හං මූලෙන යො උපසම්පන්නො, මය්හංමූලිකා යස්ස පබ්බජ්ජා, මය්හං මූලිකා යස්ස උපසම්පදා තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සද්ධිවිහාරිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ đệ tử cùng ở.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử cùng ở như sau: “Người mà tôi đã cho xuất gia, người mà tôi đã cho thọ cụ túc, người đã xuất gia với tôi là gốc rễ, người đã thọ cụ túc với tôi là gốc rễ, người có sự xuất gia mà tôi là gốc rễ, người có sự thọ cụ túc mà tôi là gốc rễ, tôi từ bỏ người ấy.”

අන්තෙවාසිකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යාහං පබ්බාජෙසිං, යාහං අනුස්සාවෙසිං, යො මං නිස්සාය වසති, යො මං උද්දිසාපෙති, යො මං පරිපුච්ඡති, යස්සාහං උද්දිසාමි, යාහං පරිපුච්ඡාපෙමි තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං අන්තෙවාසිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ đệ tử.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử như sau: “Người mà tôi đã cho xuất gia, người mà tôi đã tuyên bố (yết-ma), người sống nương tựa vào tôi, người thỉnh cầu tôi đọc tụng, người thỉnh vấn tôi, người mà tôi đọc tụng cho, người mà tôi khiến thỉnh vấn, tôi từ bỏ người ấy.”

සමානුපජ්ඣායකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘මය්හං උපජ්ඣායො යං පබ්බාජෙසි, යං උපසම්පාදෙසි, යො තස්ස මූලෙන පබ්බජිතො, යො තස්ස මූලෙන උපසම්පන්නො, යස්ස තම්මූලිකා පබ්බජ්ජා, යස්ස තම්මූලිකා උපසම්පදා තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සමානුපජ්ඣායකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ người đồng thầy tế độ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người đồng thầy tế độ như sau: “Người mà thầy tế độ của tôi đã cho xuất gia, người mà (thầy tế độ của tôi) đã cho thọ cụ túc, người đã xuất gia với vị ấy là gốc rễ, người đã thọ cụ túc với vị ấy là gốc rễ, người có sự xuất gia mà vị ấy là gốc rễ, người có sự thọ cụ túc mà vị ấy là gốc rễ, tôi từ bỏ người ấy.”

සමානාචරියකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘මය්හං ආචරියො යං පබ්බාජෙසි, යං අනුස්සාවෙසි, යො තං නිස්සාය වසති, යො තං උද්දිසාපෙති පරිපුච්ඡති, යස්ස මෙ ආචරියො උද්දිසති, යං පරිපුච්ඡාපෙති තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සමානාචරියකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ người đồng thầy giáo thọ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người đồng thầy giáo thọ như sau: “Người mà thầy giáo thọ của tôi đã cho xuất gia, người mà (thầy giáo thọ của tôi) đã tuyên bố (yết-ma), người sống nương tựa vào vị ấy, người thỉnh cầu vị ấy đọc tụng và thỉnh vấn, người mà thầy giáo thọ của tôi đọc tụng cho, người mà (thầy giáo thọ của tôi) khiến thỉnh vấn, tôi từ bỏ người ấy.”

සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යෙනාහං සද්ධිං අධිසීලං සික්ඛාමි, අධිචිත්තං අධිපඤ්ඤං සික්ඛාමි තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සබ්‍රහ්මචාරිවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ vị đồng phạm hạnh.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về vị đồng phạm hạnh như sau: “Người mà tôi cùng học tập tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ, tôi từ bỏ người ấy.”

ගිහීති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘ආගාරිකොති මං ධාරෙහි, කස්සකො, වාණිජො, ගොරක්ඛො, ඔකල්ලකො, මොළිබද්ධො, කාමගුණිකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං ගිහිවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người thế tục.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người thế tục như sau: “Xin hãy xem tôi là người tại gia, là nông dân, là thương nhân, là người chăn bò, là người nghèo khổ, là người có búi tóc, là người hưởng thụ dục lạc.”

උපාසකොති [Pg.218] මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘ද්වෙවාචිකො උපාසකොති මං ධාරෙහි, තෙවාචිකො උපාසකො, බුද්ධං සරණගමනිකො, ධම්මං සඞ්ඝං සරණගමනිකො, පඤ්චසික්ඛාපදිකො දසසික්ඛාපදිකො උපාසකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං උපාසකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là cận sự nam.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về cận sự nam như sau: “Xin hãy xem tôi là cận sự nam quy y nhị bảo, là cận sự nam quy y tam bảo, là người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, là cận sự nam thọ trì năm giới, thọ trì mười giới.”

ආරාමිකොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘කප්පියකාරකොති මං ධාරෙහි, වෙය්‍යාවච්චකරො, අප්පහරිතකාරකො, යාගුභාජකො, ඵලභාජකො, ඛජ්ජකභාජකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං ආරාමිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người giữ vườn.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người giữ vườn như sau: “Xin hãy xem tôi là người tịnh nhân, là người phục vụ, là người dọn dẹp cây cỏ, là người chia cháo, là người chia trái cây, là người chia vật thực cứng.”

සාමණෙරොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘කුමාරකොති මං ධාරෙහි, චෙල්ලකො, චෙටකො, මොළිගල්ලො, සමණුද්දෙසො’ති මං ධාරෙහී’’ති එවං සාමණෙරවෙචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là sa di.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về sa di như sau: “Xin hãy xem tôi là một cậu bé, là sa di nhỏ, là sa di vừa, là sa di lớn, là người được gọi là sa môn.”

තිත්ථියොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘නිගණ්ඨොති මං ධාරෙහි, ආජීවකො, තාපසො, පරිබ්බාජකො, පණ්ඩරඞ්ගොති මං ධාරෙහී’’ති එවං තිත්ථියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người ngoại đạo.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người ngoại đạo như sau: “Xin hãy xem tôi là một Nigantha (Ni-kiền-tử), là một Ājīvaka (Tà Mạng), là một đạo sĩ khổ hạnh, là một du sĩ, là một người mặc đồ trắng.”

තිත්ථියසාවකොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘නිගණ්ඨසාවකොති මං ධාරෙහි’’ ආජීවක තාපස පරිබ්බාජක පණ්ඩරඞ්ගසාවකොති මං ධාරෙහීති එවං තිත්ථියසාවකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là đệ tử ngoại đạo.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử ngoại đạo như sau: “Xin hãy xem tôi là đệ tử của Nigantha, là đệ tử của Ājīvaka, là đệ tử của đạo sĩ khổ hạnh, là đệ tử của du sĩ, là đệ tử của người mặc đồ trắng.”

අස්සමණොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘දුස්සීලොති මං ධාරෙහි, පාපධම්මො, අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො, පටිච්ඡන්නකම්මන්තො, අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, අන්තොපූති, අවස්සුතො, කසම්බුජාතො, කොණ්ඨො’ති මං ධාරෙහී’’ති එවං අස්සමණවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi không phải là sa môn.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về việc không phải là sa môn như sau: “Xin hãy xem tôi là người ác giới, là người có pháp ác, là người có hành vi không trong sạch và đáng nghi ngờ, là người có hành động che giấu, là người không phải sa môn nhưng tự nhận là sa môn, là người không phải phạm hạnh nhưng tự nhận là phạm hạnh, là người thối nát bên trong, là người bị rỉ tai (phiền não), là người như rác rưởi, là người tàn phế.”

අසක්‍යපුත්තියොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘න සම්මාසම්බුද්ධපුත්තොති මං ධාරෙහි, න අනන්තබුද්ධිපුත්තො, න අනොමබුද්ධිපුත්තො, න බොධිපඤ්ඤාණපුත්තො, න ධීරපුත්තො, න විගතමොහපුත්තො, න පභින්නඛීලපුත්තො[Pg.219], න විජිතවිජයපුත්තොති මං ධාරෙහී’’ති එවමාදිඅසක්‍යපුත්තියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති.
Việc từ bỏ học pháp được thành tựu bằng những từ đồng nghĩa với ‘người không phải con trai của dòng họ Thích Ca,’ chẳng hạn như: ‘Hãy ghi nhận tôi là người không phải con trai của bậc Chánh Đẳng Giác, không phải con trai của bậc có trí tuệ vô biên, không phải con trai của bậc có trí tuệ cao thượng, không phải con trai của bậc có trí tuệ giác ngộ, không phải con trai của bậc kiên định, không phải con trai của bậc đã đoạn trừ si mê, không phải con trai của bậc đã phá vỡ cột trụ (phiền não), không phải con trai của bậc đã chiến thắng.’ Việc từ bỏ học pháp được thành tựu bằng những từ đồng nghĩa với ‘người không phải con trai của dòng họ Thích Ca’ như đã nêu trên.

තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහීති තෙහි ‘‘බුද්ධවෙවචනානි වා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි බුද්ධාදීනං වෙවචනෙහි. වෙවචනානි හි සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස කාරණත්තා ආකාරානි, බුද්ධාදීනං සණ්ඨානදීපනත්තා සික්ඛාපච්චක්ඛානසණ්ඨානත්තා එව වා ලිඞ්ගානි, සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස සඤ්ජානනහෙතුතො මනුස්සානං තිලකාදීනි විය නිමිත්තානීති වුච්චන්ති. එවං ඛො භික්ඛවෙති ඉතො පරං අඤ්ඤස්ස සික්ඛාපච්චක්ඛානකාරණස්ස අභාවතො නියමෙන්තො ආහ. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො, එවමෙව දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛාපච්චක්ඛානඤ්ච, න ඉතො පරං කාරණමත්ථීති.
Câu ‘Bằng những cách thức ấy, bằng những dấu hiệu ấy, bằng những đặc điểm ấy’ có nghĩa là bằng những từ đồng nghĩa với đức Phật v.v... đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu ‘những từ đồng nghĩa với đức Phật.’ Thật vậy, các từ đồng nghĩa được gọi là ‘cách thức’ (ākārāni) vì là nguyên nhân của việc từ bỏ học pháp; được gọi là ‘dấu hiệu’ (liṅgāni) vì chúng cho thấy hình thái của đức Phật v.v... hoặc chính vì là hình thái của việc từ bỏ học pháp; và được gọi là ‘đặc điểm’ (nimittāni) vì là lý do để nhận biết việc từ bỏ học pháp, giống như nốt ruồi v.v... của con người. Ngài đã nói câu ‘Này các Tỳ khưu, chính là như vậy’ để xác định rằng ngoài những điều này ra không còn nguyên nhân nào khác cho việc từ bỏ học pháp. Ý nghĩa ở đây là: việc tuyên bố sự yếu kém và việc từ bỏ học pháp chỉ diễn ra như vậy mà thôi, ngoài ra không còn nguyên nhân nào khác.

54. එවං සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණං දස්සෙත්වා අප්පච්චක්ඛානෙ අසම්මොහත්ථං තස්සෙව ච සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණස්ස පුග්ගලාදිවසෙන විපත්තිදස්සනත්ථං ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අප්පච්චක්ඛාතා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යෙහි ආකාරෙහීතිආදි වුත්තනයමෙව. උම්මත්තකොති යක්ඛුම්මත්තකො වා පිත්තුම්මත්තකො වා යො කොචි විපරීතසඤ්ඤො, සො සචෙ පච්චක්ඛාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. උම්මත්තකස්සාති තාදිසස්සෙව උම්මත්තකස්ස; තාදිසස්ස හි සන්තිකෙ සචෙ පකතත්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, උම්මත්තකො න ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. ඛිත්තචිත්තොති යක්ඛුම්මත්තකො වුච්චති. පුරිමපදෙ පන උම්මත්තකසාමඤ්ඤෙන වුත්තං ‘‘යක්ඛුම්මත්තකො වා පිත්තුම්මත්තකො වා’’ති. උභින්නම්පි විසෙසො අනාපත්තිවාරෙ ආවි භවිස්සති. එවං ඛිත්තචිත්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි තම්හි අජානන්තෙ අප්පච්චක්ඛාතාව හොති.
54. Sau khi đã chỉ ra đặc điểm của việc từ bỏ học pháp như vậy, để không bị nhầm lẫn về trường hợp không từ bỏ và để chỉ ra sự không thành tựu của đặc điểm từ bỏ học pháp ấy tùy theo cá nhân v.v..., Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, thế nào là không từ bỏ?’. Trong đó, câu bắt đầu bằng ‘bằng những cách thức nào’ cũng có ý nghĩa như đã được giải thích. ‘Người điên’ là người bị dạ xoa ám, hoặc người bị rối loạn mật, hay bất kỳ ai có nhận thức sai lệch. Nếu người ấy từ bỏ, học pháp được xem là chưa từ bỏ. Câu ‘đối với người điên’ có nghĩa là đối với một người điên như vậy; thật vậy, nếu một người bình thường từ bỏ học pháp trước mặt một người điên như thế, mà người điên ấy không hiểu, thì học pháp vẫn được xem là chưa từ bỏ. ‘Người có tâm tán loạn’ được gọi là người bị dạ xoa ám. Tuy nhiên, trong câu trước, từ ‘người điên’ đã được nói một cách chung chung là ‘người bị dạ xoa ám hoặc người bị rối loạn mật.’ Sự khác biệt giữa hai loại này sẽ được làm rõ trong chương Vô Phạm. Tương tự, nếu người có tâm tán loạn từ bỏ học pháp, thì vẫn được xem là chưa từ bỏ. Và việc từ bỏ được thực hiện trước mặt người ấy, nếu người ấy không hiểu, thì cũng được xem là chưa từ bỏ.

වෙදනාට්ටොති බලවතියා දුක්ඛවෙදනාය ඵුට්ඨො මුච්ඡාපරෙතො; තෙන විලපන්තෙන පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි තම්හි අජානන්තෙ අප්පච්චක්ඛාතා හොති.
‘Người bị cảm thọ đau đớn hành hạ’ là người bị cảm thọ đau đớn mãnh liệt tác động, bị mê mẩn chế ngự. Việc từ bỏ được thực hiện bởi người ấy trong lúc đang nói mê sảng cũng được xem là chưa từ bỏ. Việc từ bỏ được thực hiện trước mặt người ấy, nếu người ấy không hiểu, thì cũng được xem là chưa từ bỏ.

දෙවතාය සන්තිකෙති භුම්මදෙවතං ආදිං කත්වා යාව අකනිට්ඨදෙවතාය සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තිරච්ඡානගතස්සාති නාගමාණවකස්ස වා සුපණ්ණමාණවකස්ස වා කින්නර-හත්ථි-මක්කටාදීනං වා යස්ස කස්සචි සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති[Pg.220]. තත්‍ර උම්මත්තකාදීනං සන්තිකෙ අජානනභාවෙන අප්පච්චක්ඛාතාති ආහ. දෙවතාය සන්තිකෙ අතිඛිප්පං ජානනභාවෙන. දෙවතා නාම මහාපඤ්ඤා තිහෙතුකපටිසන්ධිකා අතිඛිප්පං ජානන්ති, චිත්තඤ්ච නාමෙතං ලහුපරිවත්තං. තස්මා චිත්තලහුකස්ස පුග්ගලස්ස චිත්තවසෙනෙව ‘‘මා අතිඛිප්පං විනාසො අහොසී’’ති දෙවතාය සන්තිකෙ සික්ඛාපච්චක්ඛානං පටික්ඛිපි.
Câu ‘trước mặt chư thiên’ có nghĩa là việc từ bỏ được thực hiện trước mặt chư thiên, kể từ địa thần cho đến chư thiên ở cõi Sắc Cứu Cánh, cũng được xem là chưa từ bỏ. Câu ‘đối với loài bàng sanh’ có nghĩa là việc từ bỏ được thực hiện trước mặt một thanh niên loài rồng, hoặc một thanh niên loài kim xí điểu, hoặc loài khẩn na la, voi, khỉ v.v..., hay bất kỳ loài nào khác, cũng được xem là chưa từ bỏ. Trong các trường hợp đó, Ngài nói rằng việc từ bỏ trước mặt người điên v.v... là chưa từ bỏ vì họ không có khả năng hiểu biết. Còn việc từ bỏ trước mặt chư thiên là chưa từ bỏ vì họ có khả năng hiểu biết quá nhanh. Chư thiên vốn có trí tuệ lớn, có tái sanh tam nhân, nên hiểu biết rất nhanh, và tâm này vốn thay đổi nhanh chóng. Do đó, để sự hủy hoại (đời sống phạm hạnh) không xảy ra quá nhanh chóng đối với một người có tâm niệm thay đổi nhanh, chỉ do năng lực của tâm, Ngài đã ngăn cấm việc từ bỏ học pháp trước mặt chư thiên.

මනුස්සෙසු පන නියමො නත්ථි. යස්ස කස්සචි සභාගස්ස වා විසභාගස්ස වා ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා විඤ්ඤුස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතා පච්චක්ඛාතාව හොති. සචෙ පන සො න ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොතීති එතමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අරියකෙනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අරියකං නාම අරියවොහාරො, මාගධභාසා. මිලක්ඛකං නාම යො කොචි අනරියකො අන්ධදමිළාදි. සො ච න පටිවිජානාතීති භාසන්තරෙ වා අනභිඤ්ඤතාය, බුද්ධසමයෙ වා අකොවිදතාය ‘‘ඉදං නාම අත්ථං එස භණතී’’ති නප්පටිවිජානාති. දවායාති සහසා අඤ්ඤං භණිතුකාමො සහසා ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති භණති. රවායාති රවාභඤ්ඤෙන, ‘‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’’ති අඤ්ඤං භණන්තො. පුරිමෙන කො විසෙසොති චෙ? පුරිමං පණ්ඩිතස්සාපි සහසාවසෙන අඤ්ඤභණනං. ඉදං පන මන්දත්තා මොමූහත්තා අපකතඤ්ඤුත්තා පක්ඛලන්තස්ස ‘‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’’ති අඤ්ඤභණනං.
Tuy nhiên, đối với con người thì không có quy định giới hạn. Việc từ bỏ được thực hiện trước mặt bất kỳ người nào có khả năng hiểu biết, dù là cùng giới tính, khác giới tính, là tại gia hay xuất gia, đều được xem là đã từ bỏ. Nhưng nếu người đó không hiểu, thì được xem là chưa từ bỏ. Để chỉ rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘bằng tiếng Ariyaka.’ Trong đó, ‘Ariyaka’ là cách nói của bậc Thánh, tức là tiếng Māgadha. ‘Milakkhaka’ là bất kỳ ngôn ngữ nào không phải của bậc Thánh, như tiếng Andhra, Damiḷa v.v... Câu ‘Và người ấy không hiểu rõ’ có nghĩa là người ấy không hiểu rõ rằng ‘vị này đang nói ý nghĩa này’ do không thông thạo ngôn ngữ khác, hoặc do không am tường về thuật ngữ trong thời của đức Phật. ‘Nói đùa’ là khi muốn nói một điều khác nhưng lại vội vàng nói ‘Tôi từ bỏ đức Phật.’ ‘Nói lỡ lời’ là nói lỡ miệng, định nói một điều nhưng lại nói ra điều khác trong khi đang nói. Nếu hỏi có sự khác biệt gì với trường hợp trước? Trường hợp trước là việc nói ra điều khác do vội vàng, có thể xảy ra ngay cả với người có trí. Còn trường hợp này là việc nói ra điều khác của một người chậm lụt, mê muội, không biết rõ bản chất sự việc, khi định nói ‘tôi sẽ nói điều khác.’

අසාවෙතුකාමො සාවෙතීති ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස පාළිං වාචෙති පරිපුච්ඡති උග්ගණ්හාති සජ්ඣායං කරොති වණ්ණෙති, අයං වුච්චති ‘‘අසාවෙතුකාමො සාවෙතී’’ති. සාවෙතුකාමො න සාවෙතීති දුබ්බලභාවං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛන්තො වචීභෙදං න කරොති, අයං වුච්චති ‘‘සාවෙතුකාමො න සාවෙතී’’ති. අවිඤ්ඤුස්ස සාවෙතීති මහල්ලකස්ස වා පොත්ථකරූපසදිසස්ස, ගරුමෙධස්ස වා සමයෙ අකොවිදස්ස, ගාමදාරකානං වා අවිඤ්ඤුතං පත්තානං සාවෙති. විඤ්ඤුස්ස න සාවෙතීති පණ්ඩිතස්ස ඤාතුං සමත්ථස්ස න සාවෙති. සබ්බසො වා පනාති ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’තිආදීසු යෙන යෙන පරියායෙන සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති, තතො එකම්පි වචීභෙදං කත්වා න සාවෙති. එවං ඛොති අප්පච්චක්ඛානලක්ඛණං නියමෙති. අයං හෙත්ථ අත්ථො – ‘‘එවමෙව සික්ඛා අප්පච්චක්ඛාතා හොති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති.
‘Không muốn cho nghe nhưng lại cho nghe’ là trường hợp một người đọc, hỏi, học thuộc, tụng đọc, hoặc giải thích Pāḷi của học giới này; người này được gọi là ‘không muốn cho nghe nhưng lại cho nghe.’ ‘Muốn cho nghe nhưng không cho nghe’ là trường hợp một người, sau khi tuyên bố sự yếu kém, trong khi từ bỏ học pháp lại không phát ra lời nói; người này được gọi là ‘muốn cho nghe nhưng không cho nghe.’ ‘Cho người không hiểu biết nghe’ là cho một người già cả giống như hình nộm bằng sách, hoặc một người có trí tuệ nặng nề, không am tường về giáo pháp, hoặc những đứa trẻ trong làng chưa đạt đến sự hiểu biết nghe. ‘Không cho người hiểu biết nghe’ là không cho một người có trí, có khả năng hiểu biết nghe. ‘Hoặc hoàn toàn không’ có nghĩa là trong các cách thức mà học pháp được từ bỏ, như ‘Tôi từ bỏ đức Phật’ v.v..., người ấy không thực hiện dù chỉ một lời nói để cho nghe. Bằng câu ‘Chính là như vậy,’ Ngài xác định đặc điểm của việc không từ bỏ. Ý nghĩa ở đây là: ‘Học pháp được xem là chưa từ bỏ chỉ theo những cách này, chứ không phải vì một lý do nào khác.’

සික්ඛාපච්චක්ඛානවිභඞ්ගං නිට්ඨිතං.
Phần Phân Tích về Việc Từ Bỏ Học Pháp đã kết thúc.

මූලපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා
Chú Giải về Điều Chế Định Gốc

55. ඉදානි [Pg.221] ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යා’’තිආදීනං අත්ථදස්සනත්ථං ‘‘මෙථුනධම්මො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ මෙථුනධම්මො නාමාති ඉදං නිද්දිසිතබ්බස්ස මෙථුනධම්මස්ස උද්දෙසපදං. අසද්ධම්මොති අසතං නීචජනානං ධම්මො. ගාමධම්මොති ගාමවාසීනං සෙවනධම්මො. වසලධම්මොති වසලානං ධම්මො; කිලෙසවස්සනතො වා සයමෙව වසලො ධම්මොති වසලධම්මො. දුට්ඨුල්ලන්ති දුට්ඨුඤ්ච කිලෙසෙහි දුට්ඨත්තා, ථූලඤ්ච අනිපුණභාවතොති දුට්ඨුල්ලං. ඉතො පට්ඨාය ච තීසු පදෙසු ‘‘යො සො’’ති ඉදං පරිවත්තෙත්වා ‘‘යං ත’’න්ති කත්වා යොජෙතබ්බං – ‘‘යං තං දුට්ඨුල්ලං, යං තං ඔදකන්තිකං, යං තං රහස්ස’’න්ති. එත්ථ ච යස්මා තස්ස කම්මස්ස පරිවාරභූතං දස්සනම්පි ගහණම්පි ආමසනම්පි ඵුසනම්පි ඝට්ටනම්පි දුට්ඨුල්ලං, තස්මාපි තං කම්මං දුට්ඨුල්ලං. යං තං දුට්ඨුල්ලං සො මෙථුනධම්මො. උදකං අස්ස අන්තෙ සුද්ධත්ථං ආදීයතීති උදකන්තං, උදකන්තමෙව ඔදකන්තිකං; යං තං ඔදකන්තිකං, සො මෙථුනධම්මො. රහො පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ කත්තබ්බතාය රහස්සං. යං තං රහස්සං, සො මෙථුනධම්මොති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා.
55. Bây giờ, để chỉ rõ ý nghĩa của các câu bắt đầu bằng “methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā (nên hành dâm pháp),” (Đức Thế Tôn) đã nói (lời phân tích chi tiết) bắt đầu bằng “methunadhammo nāma (dâm pháp là).” Trong đó, câu “methunadhammo nāma” này là câu đề mục của dâm pháp cần được giải thích chi tiết. (Gọi là) asaddhamma (phi pháp) là pháp của những người không phải bậc thiện, của hạng người thấp hèn. (Gọi là) gāmadhamma (pháp của làng) là pháp hành trì của những người sống trong làng. (Gọi là) vasaladhamma (pháp của người hạ tiện) là pháp của những người hạ tiện; hoặc được gọi là vasaladhamma vì tự nó là pháp tuôn chảy do có sự tuôn chảy của phiền não. (Gọi là) duṭṭhulla (thô lậu) vì là xấu xa do bị phiền não làm hư hoại, và là thô vì không tế nhị. Và kể từ đây, trong ba câu, nên chuyển đổi câu “yo so” này thành “yaṃ taṃ” rồi phối hợp (như sau): “cái nào là duṭṭhulla, cái nào là odakantika, cái nào là rahassa.” Và ở đây, vì cả việc thấy, việc nắm, việc sờ, việc chạm, việc cọ xát là quyến thuộc của nghiệp ấy cũng là thô lậu, vì thế, nghiệp ấy cũng là duṭṭhulla. Cái nào là duṭṭhulla, cái ấy là dâm pháp. Được gọi là udakanta vì nước được lấy ở cuối (hành vi ấy) để cho sạch sẽ, chính udakanta là odakantika; cái nào là odakantika, cái ấy là dâm pháp. Được gọi là rahassa (kín đáo) vì phải được thực hiện ở nơi kín đáo, che khuất. Cái nào là rahassa, cái ấy là dâm pháp. Nên hiểu sự phối hợp như vậy.

ද්වයෙන ද්වයෙන සමාපජ්ජිතබ්බතො ද්වයංද්වයසමාපත්ති. තත්ථ යොජනා – ‘‘යා සා ද්වයංද්වයසමාපත්ති සො මෙථුනධම්මො නාමා’’ති. ඉධ පන තං සබ්බං එකජ්ඣං නිගමෙන්තො ආහ ‘‘එසො මෙථුනධම්මො නාමා’’ති. කිං කාරණා වුච්චති මෙථුනධම්මොති? උභින්නං රත්තානං සාරත්තානං අවස්සුතානං පරියුට්ඨිතානං උභින්නං සදිසානං ධම්මොති, තං කාරණා වුච්චති මෙථුනධම්මොති.
(Gọi là) dvayaṃdvayasamāpatti (sự thành tựu của cặp đôi) vì phải được thực hiện bởi từng cặp hai người. Sự phối hợp ở đây là: “sự thành tựu của cặp đôi nào, cái ấy được gọi là dâm pháp.” Còn ở đây, khi kết luận tất cả những điều đó lại làm một, (Ngài) đã nói: “đây gọi là dâm pháp.” Vì lý do gì được gọi là dâm pháp? Là pháp của cả hai người giống nhau, là những người tham ái, say đắm, bị thấm ướt (bởi dục vọng), bị chi phối (bởi dục vọng); vì lý do đó, được gọi là dâm pháp.

පටිසෙවති නාමාති ඉදං ‘‘පටිසෙවෙය්‍යා’’ති එත්ථ යෙනාකාරෙන පටිසෙවෙය්‍යාති වුච්චති, තස්සාකාරස්ස දස්සනත්ථං මාතිකාපදං. යො නිත්තෙන නිමිත්තන්තිආදීසු යො භික්ඛු ඉත්ථියා නිමිත්තෙන අත්තනො නිමිත්තං, ඉත්ථියා අඞ්ගජාතෙන අත්තනො අඞ්ගජාතං සබ්බන්තිමෙන පමාණෙන එකතිලබීජමත්තම්පි වාතෙන අසම්ඵුට්ඨෙ අල්ලොකාසෙ පවෙසෙති, එසො පටිසෙවති නාම; එත්තකෙන සීලභෙදං පාපුණාති, පාරාජිකො හොති.
Câu “paṭisevati nāma (gọi là hành)” này là câu đề mục để chỉ rõ cách thức mà theo đó được nói là “nên hành” trong câu “paṭiseveyyā.” Trong các câu bắt đầu bằng “yo nimittena nimittaṃ (vị nào bằng bộ phận sinh dục (đưa vào) bộ phận sinh dục),” vị tỳ khưu nào bằng bộ phận sinh dục của người nữ (đưa vào) bộ phận sinh dục của mình, bằng bộ phận sinh dục của người nữ (đưa vào) bộ phận sinh dục của mình, với mức độ cuối cùng nhất dù chỉ bằng một hạt mè, đưa vào nơi ẩm ướt không bị gió chạm vào, vị ấy được gọi là “hành;” với chừng ấy, vị ấy đạt đến sự phá giới, bị tội pārājika.

එත්ථ ච ඉත්ථිනිමිත්තෙ චත්තාරි පස්සානි, වෙමජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි ලබ්භන්ති. පුරිසනිමිත්තෙ චත්තාරි පස්සානි, මජ්ඣං, උපරිචාති ඡ. තස්මා ඉත්ථිනිමිත්තෙ හෙට්ඨා පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. උපරිතො පවෙසෙන්තොපි, උභොහි පස්සෙහි [Pg.222] පවෙසෙන්තොපි චත්තාරි ඨානානි මුඤ්චිත්වා මජ්ඣෙන පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. පුරිසනිමිත්තං පන හෙට්ඨාභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. උපරිභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි, උභොහි පස්සෙහි ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි, මජ්ඣෙනෙව ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි සමඤ්ඡිතඞ්ගුලිං විය මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා සඞ්කොචෙත්වා උපරිභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. තත්ථ තුලාදණ්ඩසදිසං පවෙසෙන්තස්සාපි චත්තාරි පස්සානි, මජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි; සඞ්කොචෙත්වා පවෙසෙන්තස්සාපි චත්තාරි පස්සානි, උපරිභාගමජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි – එවං සබ්බානිපි පුරිසනිමිත්තෙ දස ඨානානි හොන්ති.
Và ở đây, trong bộ phận sinh dục của nữ có được năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa. Trong bộ phận sinh dục của nam có sáu (vị trí) là bốn cạnh, phần giữa, và phần trên. Do đó, trong bộ phận sinh dục của nữ, (vị tỳ khưu) đưa vào từ phía dưới cũng bị pārājika. Đưa vào từ phía trên, đưa vào từ cả hai bên, bỏ qua bốn vị trí (bốn cạnh) mà đưa vào bằng phần giữa cũng bị pārājika. Còn (đối với) bộ phận sinh dục của nam, đưa vào chạm bằng phần dưới cũng bị pārājika. Đưa vào chạm bằng phần trên, đưa vào chạm bằng cả hai bên, đưa vào chạm chỉ bằng phần giữa, hoặc co lại giống như ngón tay co lại bằng lưng đốt giữa rồi đưa vào chạm bằng phần trên cũng bị pārājika. Trong đó, đối với người đưa vào thẳng như đòn cân cũng có năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa; đối với người đưa vào khi đã co lại cũng có năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa ở phía trên – như vậy, trong bộ phận sinh dục của nam có tất cả mười vị trí.

නිමිත්තෙ ජාතං අනට්ඨකායප්පසාදං චම්මඛීලං වා පිළකං වා පවෙසෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. නට්ඨකායප්පසාදං මතචම්මං වා සුක්ඛපිළකං වා පවෙසෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මෙථුනස්සාදෙන ලොමං වා අඞ්ගුලි-අඞ්ගුට්ඨබීජාදීනි වා පවෙසෙන්තස්සාපි දුක්කටමෙව. අයඤ්ච මෙථුනකථා නාම යස්මා දුට්ඨුල්ලා කථා අසබ්භිකථා, තස්මා එතං වා අඤ්ඤං වා විනයෙ ඊදිසං ඨානං කථෙන්තෙන පටික්කූලමනසිකාරඤ්ච සමණසඤ්ඤඤ්ච හිරොත්තප්පඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙත්වා සම්මාසම්බුද්ධෙ ගාරවං උප්පාදෙත්වා අසමකාරුණිකස්ස ලොකනාථස්ස කරුණාගුණං ආවජ්ජෙත්වා කථෙතබ්බං. සො හි නාම භගවා සබ්බසො කාමෙහි විනිවත්තමානසොපි සත්තානුද්දයාය ලොකානුකම්පාය සත්තෙසු කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනත්ථාය ඊදිසං කථං කථෙසි. ‘‘අහො සත්ථු කරුණාගුණො’’ති එවං ලොකනාථස්ස කරුණාගුණං ආවජ්ජෙත්වා කථෙතබ්බං.
(Nếu) đưa vào mụn cóc da hoặc mụn nhọt có thân tịnh sắc chưa bị hoại mọc trên bộ phận sinh dục, phạm tội pārājika. (Nếu) đưa vào da chết hoặc mụn nhọt khô có thân tịnh sắc đã bị hoại, phạm tội dukkaṭa. Người đưa vào lông, hoặc ngón tay, ngón chân, hòn dái, v.v... với sự thích thú trong dâm dục cũng chỉ phạm tội dukkaṭa. Và câu chuyện về dâm dục này vì là câu chuyện thô lậu, câu chuyện không của bậc thiện, do đó người nói về vấn đề này hoặc vấn đề tương tự khác trong Luật phải thiết lập tác ý về sự ghê tởm, sa-môn tưởng, và lòng hổ thẹn, ghê sợ tội lỗi, làm phát sinh lòng kính trọng đối với bậc Chánh Đẳng Giác, và quán tưởng đến ân đức từ bi của bậc Lãnh Đạo Thế Gian, bậc có lòng từ bi không ai sánh bằng, rồi mới nên nói. Vì rằng Đức Thế Tôn ấy, dù có tâm hoàn toàn xa lìa các dục, nhưng vì lòng thương xót chúng sinh, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, do duyên lòng từ bi đối với chúng sinh, để chế định học giới, đã nói câu chuyện như thế này. Nên quán tưởng ân đức từ bi của bậc Lãnh Đạo Thế Gian như vậy: “Ôi, ân đức từ bi của bậc Đạo Sư!” rồi mới nói.

අපිච යදි භගවා සබ්බාකාරෙන ඊදිසං කථං න කථෙය්‍ය, කො ජානෙය්‍ය ‘‘එත්තකෙසු
Hơn nữa, nếu Đức Thế Tôn bằng mọi cách đã không nói câu chuyện như thế này, ai có thể biết rằng “trong chừng ấy

ඨානෙසු පාරාජිකං, එත්තකෙසු ථුල්ලච්චයං, එත්තකෙසු දුක්කට’’න්ති. තස්මා සුණන්තෙනපි කථෙන්තෙනපි බීජකෙන මුඛං අපිධාය දන්තවිදංසකං හසමානෙන න නිසීදිතබ්බං. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙනාපි ඊදිසං කථිත’’න්ති පච්චවෙක්ඛිත්වා ගබ්භිතෙන හිරොත්තප්පසම්පන්නෙන සත්ථුපටිභාගෙන හුත්වා කථෙතබ්බන්ති.
trường hợp là pārājika, trong chừng ấy trường hợp là thullaccaya, trong chừng ấy trường hợp là dukkaṭa”? Do đó, cả người nghe và người nói không nên ngồi cười hở răng mà không dùng quạt che miệng. Nên quán xét rằng: “Ngay cả bậc Chánh Đẳng Giác cũng đã nói điều như thế này,” rồi trở thành người tương tự như bậc Đạo Sư, với sự phấn chấn, đầy đủ lòng hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi, mà nói.

මූලපඤ්ඤත්තං නිට්ඨිතං.
Phần chế định gốc đã kết thúc.

අනුපඤ්ඤත්තිවාරෙ – අන්තමසොති සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන. තිරච්ඡානගතායපීති පටිසන්ධිවසෙන තිරච්ඡානෙසු ගතායපි. පගෙව මනුස්සිත්ථියාති පඨමතරං මනුස්සජාතිකාය ඉත්ථියා. පාරාජිකවත්ථුභූතා එව චෙත්ථ තිරච්ඡානගතිත්ථී තිරච්ඡානගතාති ගහෙතබ්බා, න සබ්බා. තත්‍රායං පරිච්ඡෙදො –
Trong phần chế định bổ sung – (câu) “antamaso (cho đến cả)” có nghĩa là “với sự phân định cuối cùng nhất.” (Câu) “tiracchānagatāyapi (ngay cả với loài bàng sanh)” có nghĩa là “ngay cả với người nữ đã tái sanh vào loài bàng sanh do sự tái sanh.” (Câu) “pageva manussitthiyā (huống nữa là người nữ)” có nghĩa là “huống nữa là với người nữ thuộc loài người ngay từ đầu.” Và ở đây, chỉ người nữ bàng sanh là đối tượng của tội pārājika mới nên được hiểu là “người nữ bàng sanh,” không phải tất cả. Trong đó, đây là sự phân định –

අපදානං අහි මච්ඡා, ද්විපදානඤ්ච කුක්කුටී;
චතුප්පදානං මජ්ජාරී, වත්ථු පාරාජිකස්සිමාති.
Đối với loài không chân là rắn cái và cá cái; đối với loài hai chân là gà mái; đối với loài bốn chân là mèo cái; (những con vật cái này) là đối tượng của tội pārājika.

තත්ථ අහිග්ගහණෙන සබ්බාපි අජගරගොනසාදිභෙදා දීඝජාති සඞ්ගහිතා. තස්මා දීඝජාතීසු යත්ථ තිණ්ණං මග්ගානං අඤ්ඤතරස්මිං සක්කා තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙතුං, සා පාරාජිකවත්ථු. අවසෙසා දුක්කටවත්ථූති වෙදිතබ්බා. මච්ඡග්ගහණෙන සබ්බාපි මච්ඡකච්ඡපමණ්ඩූකාදිභෙදා ඔදකජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි දීඝජාතියං වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – පතඞ්ගමුඛමණ්ඩූකා නාම හොන්ති තෙසං මුඛසණ්ඨානං මහන්තං, ඡිද්දං අප්පකං, තත්ථ පවෙසනං නප්පහොති; මුඛසණ්ඨානං පන වණසඞ්ඛෙපං ගච්ඡති, තස්මා තං ථුල්ලච්චයවත්ථූති වෙදිතබ්බං. කුක්කුටිග්ගහණෙන සබ්බාපි කාකකපොතාදිභෙදා පක්ඛිජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං. මජ්ජාරිග්ගහණෙන සබ්බාපි රුක්ඛසුනඛ-මුඞ්ගුස-ගොධාදිභෙදා චතුප්පදජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං.
Ở đây, bằng cách đề cập đến rắn (ahi), tất cả các loài thân dài có nhiều loại khác nhau như trăn (ajagara), rắn gonasa, v.v... đều được bao gồm. Do đó, trong các loài thân dài, bất cứ loài nào mà có thể đưa vào dù chỉ bằng hạt mè ở một trong ba đường, loài ấy là đối tượng của tội pārājika. Các trường hợp còn lại nên được biết là đối tượng của tội dukkaṭa. Bằng cách đề cập đến cá (maccha), tất cả các loài sống dưới nước có nhiều loại khác nhau như cá, rùa, ếch, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến đối với loài thân dài. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: có loài ếch được gọi là ếch miệng châu chấu (pataṅgamukhamaṇḍūkā), hình dạng miệng của chúng thì lớn, nhưng lỗ miệng thì nhỏ, việc đưa vào ở đó là không thể được; tuy nhiên, hình dạng miệng được xem như là vết thương, do đó nên được biết đó là đối tượng của tội thullaccaya. Bằng cách đề cập đến gà mái (kukkuṭī), tất cả các loài có cánh có nhiều loại khác nhau như quạ, bồ câu, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến. Bằng cách đề cập đến mèo cái (majjārī), tất cả các loài bốn chân có nhiều loại khác nhau như sóc, chó, chồn, kỳ đà, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến.

පාරාජිකොති පරාජිතො, පරාජයං ආපන්නො. අයඤ්හි පාරාජිකසද්දො සික්ඛාපදාපත්තිපුග්ගලෙසු වත්තති. තත්ථ ‘‘අට්ඨානමෙතං, ආනන්ද, අනවකාසො යං තථාගතො වජ්ජීනං වා වජ්ජිපුත්තකානං වා කාරණා සාවකානං පාරාජිකං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්‍යා’’ති (පාරා. 43) එවං සික්ඛාපදෙ වත්තමානො වෙදිතබ්බො. ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති (පාරා. 67) එවං ආපත්තියං. ‘‘න මයං පාරාජිකා, යො අවහටො සො පාරාජිකො’’ති (පාරා. 155) එවං පුග්ගලෙ වත්තමානො වෙදිතබ්බො. ‘‘පාරාජිකෙන ධම්මෙන අනුද්ධංසෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 384) පන ධම්මෙ වත්තතීති වදන්ති. යස්මා පන තත්ථ ධම්මොති කත්ථචි ආපත්ති[Pg.224], කත්ථචි සික්ඛාපදමෙව අධිප්පෙතං, තස්මා සො විසුං න වත්තබ්බො. තත්ථ සික්ඛාපදං යො තං අතික්කමති, තං පරාජෙති, තස්මා ‘‘පාරාජික’’න්ති වුච්චති. ආපත්ති පන යො නං අජ්ඣාපජ්ජති, තං පරාජෙති, තස්මා ‘‘පාරාජිකා’’ති වුච්චති. පුග්ගලො යස්මා පරාජිතො පරාජයමාපන්නො, තස්මා ‘‘පාරාජිකො’’ති වුච්චති. එතමෙව හි අත්ථං සන්ධාය පරිවාරෙපි –
Pārājiko có nghĩa là bị đánh bại (parājito), đã đi đến sự thất bại (parājayaṃ āpanno). Thật vậy, từ 'pārājika' này được áp dụng cho học giới (sikkhāpada), tội (āpatti), và người (puggala). Trong đó, nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho học giới trong câu: ‘Này Ānanda, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, việc Như Lai có thể hủy bỏ học giới pārājika đã được chế định cho các vị đệ tử vì lý do của người Vajjī hay con cháu người Vajjī.’ Nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho tội trong câu: ‘Này tỳ khưu, thầy đã phạm tội pārājika.’ Nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho người trong câu: ‘Chúng tôi không phải là người phạm pārājika, người nào đã bị mang đi, người ấy là người phạm pārājika.’ Tuy nhiên, trong các câu như: ‘Không nên sách nhiễu bằng pháp pārājika,’ một số người nói rằng từ này được áp dụng cho pháp (dhamma). Nhưng vì ở đó, ‘pháp’ (dhamma) có khi được hiểu là tội, có khi được hiểu là học giới, do đó không nên nói đến nó một cách riêng biệt. Trong đó, học giới (sikkhāpada) đánh bại người vi phạm nó, do đó nó được gọi là ‘pārājikaṃ.’ Tội (āpatti) đánh bại người phạm vào nó, do đó nó được gọi là ‘pārājikā.’ Người (puggalo) vì đã bị đánh bại, đã đi đến sự thất bại, do đó được gọi là ‘pārājiko.’ Thật vậy, chính vì ý nghĩa này mà trong tạng Parivāra cũng đã nói rằng:

‘‘පාරාජිකන්ති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං;
චුතො පරද්ධො භට්ඨො ච, සද්ධම්මා හි නිරඞ්කතො;
සංවාසොපි තහිං නත්ථි, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති වුත්තං. (පරි. 339);
‘Điều được gọi là pārājika, hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật. Vì đã từ bỏ, đã sai lầm, và đã rơi rụng khỏi Chánh pháp, đã bị loại trừ. Cũng không có sự chung sống với người ấy, do đó, điều này được gọi như vậy,’ đã được nói đến.

අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – ‘‘තං සික්ඛාපදං වීතික්කමන්තො ආපත්තිඤ්ච ආපන්නො පුග්ගලො චුතො හොතීති සබ්බං යොජෙතබ්බං. තෙන වුච්චතීති යෙන කාරණෙන අස්සමණො හොති අසක්‍යපුත්තියො පරිභට්ඨො ඡින්නො පරාජිතො සාසනතො, තෙන වුච්චති. කින්ති? ‘‘පාරාජිකො හොතී’’ති.
Đây là ý nghĩa ở đây: ‘Người vi phạm học giới ấy và đã phạm tội ấy thì bị rơi rụng,’ tất cả nên được kết hợp như vậy. ‘Do đó được gọi là’ có nghĩa là: vì lý do nào mà người ấy trở thành không phải là sa-môn (assamaṇo), không phải là Thích tử (asakyaputtiyo), đã rơi rụng, đã bị cắt đứt, đã bị đánh bại khỏi giáo pháp, do lý do đó mà được gọi. Như thế nào? ‘Là người phạm pārājika.’

සහ වසන්ති එත්ථාති සංවාසො, තං දස්සෙතුං ‘‘සංවාසො නාමා’’ති වත්වා ‘‘එකකම්ම’’න්තිආදිමාහ. තත්‍රායං සද්ධිං යොජනාය වණ්ණනා – චතුබ්බිධම්පි සඞ්ඝකම්මං සීමාපරිච්ඡින්නෙහි පකතත්තෙහි භික්ඛූහි එකතො කත්තබ්බත්තා එකකම්මං නාම. තථා පඤ්චවිධොපි පාතිමොක්ඛුද්දෙසො එකතො උද්දිසිතබ්බත්තා එකුද්දෙසො නාම. පඤ්ඤත්තං පන සික්ඛාපදං සබ්බෙහිපි ලජ්ජීපුග්ගලෙහි සමං සික්ඛිතබ්බභාවතො සමසික්ඛතා නාම. එත්ථ යස්මා සබ්බෙපි ලජ්ජිනො එතෙසු කම්මාදීසු සහ වසන්ති, න එකොපි තතො බහිද්ධා සන්දිස්සති, තස්මා තානි සබ්බානිපි ගහෙත්වා ‘‘එසො සංවාසො නාමා’’ති ආහ. සො ච වුත්තප්පකාරො සංවාසො තෙන පුග්ගලෙන සද්ධිං නත්ථි, තෙන කාරණෙන සො පාරාජිකො පුග්ගලො අසංවාසොති වුච්චතීති.
‘Họ sống cùng nhau ở đây’ (saha vasanti ettha), vì vậy gọi là sự chung sống (saṃvāso). Để chỉ ra điều đó, sau khi nói ‘sự chung sống là,’ ngài đã nói ‘cùng một hành sự’ (ekakamma), v.v... Ở đây, đây là phần giải thích cùng với sự kết hợp (các từ): Bốn loại tăng sự (saṅghakamma), vì phải được thực hiện cùng nhau bởi các tỳ khưu có tư cách trong một giới trường (sīmā), nên được gọi là ‘cùng một hành sự’ (ekakamma). Tương tự, năm loại tụng đọc Pātimokkha, vì phải được tụng đọc cùng nhau, nên được gọi là ‘cùng một sự tụng đọc’ (ekuddeso). Học giới đã được chế định, vì phải được tất cả những người có lòng tàm quý học tập một cách bình đẳng, nên được gọi là ‘cùng một sự học tập’ (samasikkhatā). Ở đây, vì tất cả những người có lòng tàm quý đều sống cùng nhau trong các hành sự này, v.v..., không một ai được tìm thấy ở bên ngoài, do đó, sau khi đề cập đến tất cả những điều ấy, ngài đã nói: ‘đây được gọi là sự chung sống.’ Và sự chung sống như đã nói ấy không tồn tại cùng với người kia. Vì lý do đó, người phạm pārājika ấy được gọi là ‘người không được chung sống’ (asaṃvāso).

56. එවං උද්දිට්ඨසික්ඛාපදං පදානුක්කමෙන විභජිත්වා ඉදානි යං තං ‘‘පටිසෙවෙය්‍යා’’ති එත්ථ යෙනාකාරෙන පටිසෙවෙය්‍යාති වුච්චති, තස්සාකාරස්ස දස්සනත්ථං ‘‘පටිසෙවති නාමා’’ති ඉදං මාතිකාපදං ඨපෙත්වා ‘‘නිමිත්තෙන නිමිත්තං අඞ්ගජාතෙන අඞ්ගජාත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ යස්මා න කෙවලං ඉත්ථියා [Pg.225] එව නිමිත්තං පාරාජිකවත්ථු, න ච මනුස්සිත්ථියා එව, සුවණ්ණරජතාදිමයානඤ්ච ඉත්ථීනම්පි නිමිත්තං වත්ථුමෙව න හොති; තස්මා යං යං වත්ථු හොති, තං තං දස්සෙතුං ‘‘තිස්සො ඉත්ථියො’’තිආදිනා නයෙන යෙසං නිමිත්තානි වත්ථූනි හොන්ති, තෙ සත්තෙ වත්වා ‘‘මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ’’තිආදිනා නයෙන තානි වත්ථූනි ආහ.
56. Như vậy, sau khi đã phân tích học giới đã được nêu lên theo thứ tự từng từ, bây giờ, đối với câu ‘nên thực hành,’ để chỉ ra phương cách mà một người thực hành được gọi là ‘thực hành,’ ngài đã đặt ra đề mục ‘thực hành có nghĩa là’ và nói rằng: ‘dấu hiệu với dấu hiệu, bộ phận sinh dục với bộ phận sinh dục.’ Ở đây, vì không chỉ dấu hiệu của người nữ mới là đối tượng của tội pārājika, và cũng không chỉ là của người nữ nhân loại, và dấu hiệu của các hình tượng người nữ được làm bằng vàng, bạc, v.v... cũng không phải là đối tượng; do đó, để chỉ ra đối tượng nào là đối tượng (của tội), ngài đã nói về các chúng sanh mà các dấu hiệu của chúng là đối tượng theo phương cách bắt đầu bằng ‘ba loại người nữ,’ và sau đó đã nói về các đối tượng ấy theo phương cách bắt đầu bằng ‘ở người nữ nhân loại có ba đường.’

තත්ථ තිස්සො ඉත්ථියො, තයො උභතොබ්‍යඤ්ජනකා, තයො පණ්ඩකා, තයො පුරිසාති පාරාජිකවත්ථූනං නිමිත්තානං නිස්සයා ද්වාදස සත්තා හොන්ති. තෙසු ඉත්ථිපුරිසා පාකටා එව. පණ්ඩකඋභතොබ්‍යඤ්ජනකභෙදො පබ්බජ්ජාඛන්ධකවණ්ණනායං පාකටො භවිස්සති.
Ở đây, ba loại người nữ, ba loại người lưỡng tính (ubhatobyañjanaka), ba loại người á nam á nữ (paṇḍaka), và ba loại người nam; như vậy có mười hai chúng sanh là cơ sở cho các dấu hiệu là đối tượng của tội pārājika. Trong số đó, người nữ và người nam thì đã rõ ràng. Sự phân biệt về người á nam á nữ và người lưỡng tính sẽ được làm rõ trong phần giải về chương Xuất Gia (Pabbajjākhandhaka).

මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්සාති එත්ථ ච මනුස්සිත්ථියා තීසු මග්ගෙසූති අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවං සබ්බත්ථ. සබ්බෙ එව චෙතෙ මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගා, අමනුස්සිත්ථියා තයො, තිරච්ඡානගතිත්ථියා තයොති නව; මනුස්සඋභතොබ්‍යඤ්ජනකාදීනං නව; මනුස්සපණ්ඩකාදීනං ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ; තථා මනුස්සපුරිසාදීනන්ති සමතිංස මග්ගා හොන්ති. එතෙසු නිමිත්තසඞ්ඛාතෙසු යත්ථ කත්ථචි අත්තනො අඞ්ගජාතං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තො පාරාජිකං ආපජ්ජති.
Trong câu ‘người hành dâm pháp trong ba đường của người nữ nhân,’ ở đây nên hiểu ý nghĩa là ‘trong ba đường của người nữ nhân.’ Tương tự như vậy ở tất cả mọi nơi. Tất cả các đường này là: ba đường của người nữ nhân, ba đường của người nữ phi nhân, ba đường của con cái loài bàng sanh, như vậy là chín; chín đường của người lưỡng tính nhân, v.v...; sáu đường, tính mỗi loại hai đường, của người hoạn nhân, v.v...; tương tự, của người nam nhân, v.v..., như vậy có ba mươi đường. Trong những đường này được gọi là tướng, vị tỳ khưu đưa dương vật của mình vào bất cứ đường nào, dù chỉ bằng hạt mè, để hành dâm pháp thì phạm tội pārājika.

පඨමචතුක්කකථාවණ්ණනා
Giải Thích Về Câu Chuyện Bốn Pháp Đầu Tiên

57. ආපජ්ජන්තො පන යස්මා සෙවනචිත්තෙනෙව ආපජ්ජති, න විනා තෙන; තස්මා තං ලක්ඛණං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ භික්ඛුස්සාති මෙථුනසෙවනකස්ස භික්ඛුස්ස. සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං, සෙවනචිත්තෙ පච්චුපට්ඨිතෙති අත්ථො. වච්චමග්ගං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්සාති යෙන මග්ගෙන වච්චං නික්ඛමති තං මග්ගං අත්තනො අඞ්ගජාතං පුරිසනිමිත්තං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙන්තස්ස. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති ආපත්ති පාරාජිකා අස්ස හොතීති අත්ථො. අථ වා ආපත්තීති ආපජ්ජනං හොති. පාරාජිකස්සාති පාරාජිකධම්මස්ස. එස නයො සබ්බත්ථ.
57. Vả lại, vì người phạm tội chỉ phạm tội với tâm hành dâm, không phải không có tâm ấy; do đó, để chỉ ra đặc điểm ấy, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng ‘khi tâm hành dâm của vị tỳ khưu khởi lên.’ Trong đó, ‘của vị tỳ khưu’ là của vị tỳ khưu hành dâm. Câu ‘khi tâm hành dâm khởi lên’ là một danh từ ở chủ cách được dùng theo nghĩa của vị trí cách, ý nghĩa là ‘khi tâm hành dâm hiện diện.’ Câu ‘của người đưa dương vật vào đại tiện đạo’ có nghĩa là của người đưa dương vật của mình, tức nam căn, vào con đường mà phân đi ra, dù chỉ bằng hạt mè. Câu ‘phạm tội pārājika’ có nghĩa là tội pārājika xảy đến cho vị ấy. Hoặc là, ‘phạm tội’ (āpatti) có nghĩa là sự rơi vào (āpajjanaṃ). ‘Của tội pārājika’ (pārājikassa) là của pháp pārājika. Đây là phương pháp ở tất cả mọi nơi.

58. එවං සෙවනචිත්තෙනෙව පවෙසෙන්තස්ස ආපත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්මා තං පවෙසනං නාම න කෙවලං අත්තූපක්කමෙනෙව, පරූපක්කමෙනාපි හොති[Pg.226]. තත්‍රාපි ච සාදියන්තස්සෙව ආපත්ති පටිසෙවනචිත්තසමඞ්ගිස්ස, න ඉතරස්ස. තස්මා යෙ සද්ධාපබ්බජිතා කුලපුත්තා සම්මාපටිපන්නකා පරූපක්කමෙන පවෙසනෙපි සති න සාදියන්ති, තෙසං රක්ඛණත්ථං ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථි’’න්තිආදිමාහ.
58. Sau khi đã chỉ ra tội của người đưa vào chỉ với tâm hành dâm như vậy, bây giờ, vì sự đưa vào ấy không chỉ xảy ra do nỗ lực của bản thân mà còn do nỗ lực của người khác. Và ngay cả trong trường hợp đó, tội chỉ xảy ra cho người chấp nhận, người có tâm hành dâm, chứ không phải cho người khác. Do đó, để bảo vệ những thiện gia nam tử đã xuất gia với đức tin, là những người thực hành chân chánh, không chấp nhận ngay cả khi có sự đưa vào do nỗ lực của người khác, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘các tỳ khưu đối nghịch (đem đến) một người nữ nhân...’

තත්ථ පටිපක්ඛං අත්ථයන්ති ඉච්ඡන්තීති පච්චත්ථිකා, භික්ඛූ එව පච්චත්ථිකා භික්ඛුපච්චත්ථිකා; විසභාගානං වෙරිභික්ඛූනමෙතං අධිවචනං. මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වාති ඉස්සාපකතා තං භික්ඛුං නාසෙතුකාමා ආමිසෙන වා උපලාපෙත්වා මිත්තසන්ථවවසෙන වා ‘‘ඉදං අම්හාකං කිච්චං කරොහී’’ති වත්වා කඤ්චි මනුස්සිත්ථිං රත්තිභාගෙ තස්ස භික්ඛුස්ස වසනොකාසං ආනෙත්වා. වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්තීති තං භික්ඛුං හත්ථපාදසීසාදීසු සුග්ගහිතං නිප්පරිප්ඵන්දං ගහෙත්වා ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙන තස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති; සම්පයොජෙන්තීති අත්ථො.
Trong đó, ‘những người đối nghịch’ (paccatthikā) là những người mong muốn, ước ao có đối thủ; chính các tỳ khưu là những người đối nghịch, nên gọi là ‘các tỳ khưu đối nghịch’ (bhikkhupaccatthikā); đây là tên gọi dành cho các tỳ khưu đối nghịch, không cùng phe phái. Câu ‘đem một người nữ nhân đến gần vị tỳ khưu’ có nghĩa là: do ganh tị, muốn hãm hại vị tỳ khưu ấy, họ đã dụ dỗ một người nữ nhân nào đó bằng vật chất, hoặc bằng cách kết thân, nói rằng: ‘Hãy làm việc này cho chúng tôi,’ rồi vào ban đêm, họ đưa người nữ nhân ấy đến nơi ở của vị tỳ khưu. Câu ‘họ cho (cô ta) ngồi đè dương vật lên bằng đại tiện đạo’ có nghĩa là: họ nắm giữ vị tỳ khưu ấy một cách chắc chắn ở tay, chân, đầu, v.v... cho đến khi không thể cử động, rồi họ cho (cô ta) ngồi đè dương vật của vị tỳ khưu ấy bằng đại tiện đạo của người nữ; ý nghĩa là họ làm cho giao hợp.

සො චෙතිආදීසු සො චෙ භික්ඛු වච්චමග්ගබ්භන්තරං අත්තනො අඞ්ගජාතස්ස පවෙසනං සාදියති අධිවාසෙති තස්මිං ඛණෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. පවිට්ඨං සාදියති අධිවාසෙති, පවිට්ඨකාලෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. ඨිතං සාදියති අධිවාසෙති, ඨානප්පත්තකාලෙ සුක්කවිස්සට්ඨිසමයෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. උද්ධරණං සාදියති අධිවාසෙති, නීහරණකාලෙ පටිසෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. එවං චතූසු ඨානෙසු සාදියන්තො ‘‘මම වෙරිසමණෙහි ඉදං කත’’න්ති වත්තුං න ලභති, පාරාජිකාපත්තිමෙව ආපජ්ජති. යථා ච ඉමානි චත්තාරි සාදියන්තො ආපජ්ජති; එවං පුරිමං එකං අසාදියිත්වා තීණි සාදියන්තොපි, ද්වෙ අසාදියිත්වා ද්වෙ සාදියන්තොපි, තීණි අසාදියිත්වා එකං සාදියන්තොපි ආපජ්ජතියෙව. සබ්බසො පන අසාදියන්තො ආසීවිසමුඛං විය අඞ්ගාරකාසුං විය ච පවිට්ඨං අඞ්ගජාතං මඤ්ඤමානො නාපජ්ජති. තෙන වුත්තං – ‘‘පවෙසනං න සාදියති…පෙ… උද්ධරණං න සාදියති, අනාපත්තී’’ති. ඉමඤ්හි එවරූපං ආරද්ධවිපස්සකං කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛං එකාදසහි අග්ගීහි සම්පජ්ජලිතානි ච සබ්බායතනානි උක්ඛිත්තාසිකෙ විය ච වධකෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පස්සන්තං පුග්ගලං රක්ඛන්තො භගවා පච්චත්ථිකානඤ්චස්ස මනොරථවිඝාතං [Pg.227] කරොන්තො ඉමං ‘‘පවෙසනං න සාදියතී’’තිආදිකං චතුක්කං නීහරිත්වා ඨපෙසීති.
Trong các câu bắt đầu bằng ‘nếu vị ấy,’ nếu vị tỳ khưu ấy chấp nhận, đồng ý với việc đưa dương vật của mình vào bên trong đại tiện đạo, làm khởi lên tâm hành dâm trong khoảnh khắc ấy. (Nếu) chấp nhận, đồng ý khi đã đưa vào, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc đã đưa vào. (Nếu) chấp nhận, đồng ý khi đang lưu lại, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc đạt đến trạng thái lưu lại, vào thời điểm xuất tinh. (Nếu) chấp nhận, đồng ý việc rút ra, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc rút ra. Như vậy, người chấp nhận ở một trong bốn trường hợp này sẽ không thể nói rằng: ‘Việc này do các sa-môn đối nghịch của ta làm,’ mà chỉ phạm tội pārājika. Và cũng như người chấp nhận cả bốn trường hợp này thì phạm tội, tương tự như vậy, người không chấp nhận trường hợp đầu tiên nhưng chấp nhận ba trường hợp (sau), hoặc không chấp nhận hai trường hợp nhưng chấp nhận hai trường hợp, hoặc không chấp nhận ba trường hợp nhưng chấp nhận một trường hợp, cũng đều phạm tội. Tuy nhiên, người hoàn toàn không chấp nhận, xem dương vật được đưa vào như bị đưa vào miệng rắn độc hay hố than hồng, thì không phạm tội. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Không chấp nhận việc đưa vào... (v.v.)... không chấp nhận việc rút ra, là vô tội.’ Thật vậy, Đức Thế Tôn, trong khi bảo vệ một người như vậy, một hành giả tinh cần tu tập thiền quán, không luyến tiếc thân và mạng, thấy tất cả các xứ đều đang bốc cháy với mười một ngọn lửa, và thấy năm dục như những kẻ sát nhân với gươm đã giơ lên, và trong khi phá vỡ ý đồ của những kẻ đối nghịch với vị ấy, đã rút ra và thiết lập bốn pháp này, bắt đầu bằng ‘không chấp nhận việc đưa vào.’

පඨමචතුක්කකථා නිට්ඨිතා.
Câu Chuyện Về Bốn Pháp Đầu Tiên - Dứt.

එකූනසත්තතිද්විසතචතුක්කකථා
Câu Chuyện Về Hai Trăm Sáu Mươi Chín Bốn Pháp

59-60. එවං පඨමචතුක්කං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්මා භික්ඛුපච්චත්ථිකා ඉත්ථිං ආනෙත්වා න කෙවලං වච්චමග්ගෙනෙව අභිනිසීදෙන්ති, අථ ඛො පස්සාවමග්ගෙනපි මුඛෙනපි. ඉත්ථිං ආනෙත්වාපි ච කෙචි ජාගරන්තිං ආනෙන්ති, කෙචි සුත්තං, කෙචි මත්තං, කෙචි උම්මත්තං, කෙචි පමත්තං අඤ්ඤවිහිතං වික්ඛිත්තචිත්තන්ති අත්ථො. කෙචි මතං අක්ඛායිතං, සොණසිඞ්ගාලාදීහි අක්ඛායිතනිමිත්තන්ති අත්ථො. කෙචි මතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතං, යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතා නාම යස්සා නිමිත්තෙ වච්චමග්ගෙ පස්සාවමග්ගෙ මුඛෙ වා බහුතරො ඔකාසො අක්ඛායිතො හොති. කෙචි මතං යෙභුය්‍යෙන ඛායිතං, යෙභුය්‍යෙන ඛායිතා නාම යස්සා වච්චමග්ගාදිකෙ නිමිත්තෙ බහුං ඛායිතං හොති, අප්පං අක්ඛායිතං. න කෙවලඤ්ච මනුස්සිත්ථිමෙව ආනෙන්ති, අථ ඛො අමනුස්සිත්ථිම්පි තිරච්ඡානගතිත්ථිම්පි. න කෙවලඤ්ච වුත්තප්පකාරං ඉත්ථිමෙව, උභතොබ්‍යඤ්ජනකම්පි පණ්ඩකම්පි පුරිසම්පි ආනෙන්ති. තස්මා තෙසං වසෙන අඤ්ඤානිපි චතුක්කානි දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං ජාගරන්ති’’න්තිආදිමාහ.
59-60. Sau khi đã trình bày bộ bốn thứ nhất như vậy, bây giờ, vì các tỳ khưu đối nghịch sau khi đã dẫn người nữ đến, họ không chỉ cho ngồi đè lên trên đường đại tiện mà thôi, mà còn trên đường tiểu tiện và trên miệng nữa. Và sau khi đã dẫn người nữ đến, một số vị dẫn người nữ đang thức, một số vị (dẫn người nữ) đang ngủ, một số vị (dẫn người nữ) đang say, một số vị (dẫn người nữ) đang điên, một số vị (dẫn người nữ) đang đãng trí, có nghĩa là có tâm hướng đến đối tượng khác, có tâm bị phân tán. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, chưa bị ăn, có nghĩa là có bộ phận sinh dục chưa bị các loài như chó, chó rừng ăn. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, phần lớn chưa bị ăn. Người nữ phần lớn chưa bị ăn là người nữ mà ở bộ phận sinh dục, hoặc ở đường đại tiện, hoặc ở đường tiểu tiện, hoặc ở miệng, phần lớn chỗ trống chưa bị ăn. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, phần lớn đã bị ăn. Người nữ phần lớn đã bị ăn là người nữ mà ở bộ phận sinh dục như đường đại tiện v.v... phần nhiều đã bị ăn, phần ít chưa bị ăn. Và họ không chỉ dẫn đến người nữ là nhân loại mà thôi, mà còn (dẫn đến) người nữ phi nhân và người nữ thuộc loài bàng sanh. Và họ không chỉ (dẫn đến) người nữ có các loại đã được nói đến mà thôi, mà còn dẫn đến người lưỡng tính, người bán nam bán nữ, và người nam. Do đó, để trình bày các bộ bốn khác dựa theo các trường hợp ấy, ngài đã nói: “Các tỳ khưu đối nghịch (dẫn đến) người nữ là nhân loại đang thức” v.v...

තත්ථ පාළියා අසම්මොහත්ථං වුත්තචතුක්කානි එවං සඞ්ඛ්‍යාතො වෙදිතබ්බානි – මනුස්සිත්ථියා තිණ්ණං මග්ගානං වසෙන තීණි සුද්ධිකචතුක්කානි, තීණි ජාගරන්තීචතුක්කානි, තීණි සුත්තචතුක්කානි, තීණි මත්තචතුක්කානි, තීණි උම්මත්තචතුක්කානි, තීණි පමත්තචතුක්කානි, තීණි මතඅක්ඛායිතචතුක්කානි, තීණි යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතචතුක්කානි, තීණි යෙභුය්‍යෙන ඛායිතචතුක්කානීති සත්තවීසති චතුක්කානි. තථා අමනුස්සිත්ථියා; තථා තිරච්ඡානගතිත්ථියාති ඉත්ථිවාරෙ එකාසීති චතුක්කානි. යථා ච ඉත්ථිවාරෙ එවං උභතොබ්‍යඤ්ජනකවාරෙ. පණ්ඩකපුරිසවාරෙසු පන ද්වින්නං මග්ගානං වසෙන චතුපණ්ණාස චතුපණ්ණාස හොන්ති. එවං සබ්බානිපි ද්වෙසතානි, සත්තති ච චතුක්කානි හොන්ති, තානි උත්තානත්ථානියෙව.
Ở đây, để không bị nhầm lẫn trong bản Pāli, các bộ bốn đã được nói đến nên được biết đến theo số lượng như sau: Đối với người nữ là nhân loại, do có ba đường nên có ba bộ bốn thuần túy, ba bộ bốn về người nữ đang thức, ba bộ bốn về người nữ đang ngủ, (v.v...) ba bộ bốn về người nữ phần lớn đã bị ăn, như vậy là có hai mươi bảy bộ bốn. Tương tự đối với người nữ phi nhân, tương tự đối với người nữ thuộc loài bàng sanh, như vậy trong chương về người nữ có tám mươi mốt bộ bốn. Và cũng giống như trong chương về người nữ, trong chương về người lưỡng tính cũng vậy (có tám mươi mốt bộ bốn). Còn trong các chương về người bán nam bán nữ và người nam, do có hai đường nên có năm mươi bốn và năm mươi bốn (bộ bốn). Như vậy, tất cả có hai trăm bảy mươi bộ bốn. Các bộ bốn ấy đều có ý nghĩa rõ ràng.

සබ්බවාරෙසු [Pg.228] පනෙත්ථ ‘‘මතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතං ඛායිත’’න්ති එතස්මිං ඨානෙ අයං විනිච්ඡයො – තම්බපණ්ණිදීපෙ කිර ද්වෙ විනයධරා සමානාචරියකා ථෙරා අහෙසුං – උපතිස්සත්ථෙරො ච, ඵුස්සදෙවත්ථෙරො ච. තෙ මහාභයෙ උප්පන්නෙ විනයපිටකං පරිහරන්තා රක්ඛිංසු. තෙසු උපතිස්සත්ථෙරො බ්‍යත්තතරො. තස්සාපි ද්වෙ අන්තෙවාසිකා අහෙසුං – මහාපදුමත්ථෙරො ච මහාසුමත්ථෙරො ච. තෙසු මහාසුමත්ථෙරො නක්ඛත්තුං විනයපිටකං අස්සොසි, මහාපදුමත්ථෙරො තෙන සද්ධිං නවක්ඛත්තුං, විසුඤ්ච එකකොව නවක්ඛත්තුන්ති අට්ඨාරසක්ඛත්තුං අස්සොසි; අයමෙව තෙසු බ්‍යත්තතරො. තෙසු මහාසුමත්ථෙරො නවක්ඛත්තුං විනයපිටකං සුත්වා ආචරියං මුඤ්චිත්වා අපරගඞ්ගං අගමාසි. තතො මහාපදුමත්ථෙරො ආහ – ‘‘සූරො වත, රෙ, එස විනයධරො යො ධරමානකංයෙව ආචරියං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ වසිතබ්බං මඤ්ඤති. නනු ආචරියෙ ධරමානෙ විනයපිටකඤ්ච අට්ඨකථා ච අනෙකක්ඛත්තුං ගහෙත්වාපි න විස්සජ්ජෙතබ්බං, නිච්චකාලං සොතබ්බං, අනුසංවච්ඡරං සජ්ඣායිතබ්බ’’න්ති.
Trong tất cả các chương ở đây, tại đoạn: “đã chết, phần lớn chưa bị ăn, đã bị ăn,” đây là sự quyết đoán: Tương truyền, ở đảo Tambapaṇṇi có hai vị trưởng lão trì luật, là bạn đồng sư, đó là trưởng lão Upatissa và trưởng lão Phussadeva. Khi đại nạn khởi lên, các ngài đã gìn giữ và bảo vệ Tạng Luật. Trong hai vị ấy, trưởng lão Upatissa là vị thông thạo hơn. Vị ấy cũng có hai vị đệ tử nội trú là trưởng lão Mahāpaduma và trưởng lão Mahāsuma. Trong hai vị ấy, trưởng lão Mahāsuma đã nghe Tạng Luật chín lần, trưởng lão Mahāpaduma đã nghe cùng với vị ấy chín lần, và một mình riêng biệt chín lần, như vậy là đã nghe mười tám lần; chính vị này là người thông thạo hơn trong hai vị ấy. Trong hai vị ấy, trưởng lão Mahāsuma sau khi đã nghe Tạng Luật chín lần đã rời bỏ thầy của mình và đi đến bờ bên kia sông. Do đó, trưởng lão Mahāpaduma đã nói: “Này, vị trì luật kia thật là dũng cảm, người đã cho rằng nên sống ở nơi khác sau khi đã rời bỏ vị thầy của mình khi thầy vẫn còn tại thế. Chẳng phải là khi thầy còn tại thế, sau khi đã học Tạng Luật và Chú Giải nhiều lần cũng không nên rời bỏ, chẳng phải là nên lắng nghe luôn luôn, chẳng phải là nên tụng đọc hằng năm hay sao?”

එවං විනයගරුකානං භික්ඛූනං කාලෙ එකදිවසං උපතිස්සත්ථෙරො මහාපදුමත්ථෙරප්පමුඛානං පඤ්චන්නං අන්තෙවාසිකසතානං පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ ඉමං පදෙසං වණ්ණෙන්තො නිසින්නො හොති. තං අන්තෙවාසිකා පුච්ඡිංසු – ‘‘භන්තෙ, යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ පාරාජිකං, යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ථුල්ලච්චයං, උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ කෙන භවිතබ්බ’’න්ති? ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, බුද්ධා නාම පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තා න සාවසෙසං කත්වා පඤ්ඤපෙන්ති, අනවසෙසංයෙව කත්වා සබ්බං පරියාදියිත්වා සොතං ඡින්දිත්වා පාරාජිකවත්ථුස්මිං පාරාජිකමෙව පඤ්ඤපෙන්ති. ඉදඤ්හි සික්ඛාපදං ලොකවජ්ජං, න පණ්ණත්තිවජ්ජං. තස්මා යදි උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ පාරාජිකං භවෙය්‍ය, පඤ්ඤපෙය්‍ය සම්මාසම්බුද්ධො. පාරාජිකච්ඡායා පනෙත්ථ න දිස්සති, ථුල්ලච්චයමෙව දිස්සතී’’ති.
Như vậy, vào thời của các tỳ khưu tôn trọng giới luật, một ngày nọ, trưởng lão Upatissa đang ngồi giải thích đoạn này trong học giới Pārājika thứ nhất cho năm trăm vị đệ tử nội trú do trưởng lão Mahāpaduma đứng đầu. Các vị đệ tử nội trú đã hỏi ngài: “Kính bạch ngài, trong trường hợp (thi thể) phần lớn chưa bị ăn thì phạm pārājika, trong trường hợp phần lớn đã bị ăn thì phạm thullaccaya, trong trường hợp bị ăn một nửa thì nên là tội gì?” Vị trưởng lão đã trả lời: “Này chư hiền, các vị Phật khi chế định tội pārājika, các ngài không chế định theo cách có để lại phần dư sót, mà các ngài chế định theo cách không để lại phần dư sót, sau khi đã bao quát tất cả, cắt đứt dòng chảy, các ngài chế định chính tội pārājika trong vật của tội pārājika. Vì học giới này là điều bị thế gian chê trách, không phải là điều bị chê trách do sự chế định. Do đó, nếu trong trường hợp bị ăn một nửa mà có tội pārājika, thì bậc Chánh Đẳng Giác đã chế định rồi. Ở đây, không thấy có bóng dáng của tội pārājika, chỉ thấy có tội thullaccaya mà thôi.”

අපිච මතසරීරෙ පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො භගවා යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ ඨපෙසි ‘‘තතො පරං පාරාජිකං නත්ථී’’ති දස්සෙතුං. ථුල්ලච්චයං පඤ්ඤපෙන්තො යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ඨපෙසි ‘‘තතො පරං ථුල්ලච්චයං නත්ථී’’ති දස්සෙතුන්තිපි වෙදිතබ්බං. ඛායිතාඛායිතඤ්ච නාමෙතං මතසරීරස්මිංයෙව වෙදිතබ්බං, න ජීවමානෙ. ජීවමානෙ හි නඛපිට්ඨිප්පමාණෙපි ඡවිමංසෙ වා න්හාරුම්හි [Pg.229] වා සති පාරාජිකමෙව හොති. යදිපි නිමිත්තං සබ්බසො ඛායිතං ඡවිචම්මං නත්ථි, නිමිත්තසණ්ඨානං පඤ්ඤායති, පවෙසනං ජායති, පාරාජිකමෙව. නිමිත්තසණ්ඨානං පන අනවසෙසෙත්වා සබ්බස්මිං නිමිත්තෙ ඡින්දිත්වා සමන්තතො තච්ඡෙත්වා උප්පාටිතෙ වණසඞ්ඛෙපවසෙන ථුල්ලච්චයං. නිමිත්තතො පතිතාය මංසපෙසියා උපක්කමන්තස්ස දුක්කටං. මතසරීරෙ පන යදිපි සබ්බං සරීරං ඛායිතං හොති, යදිපි අක්ඛායිතං, තයො පන මග්ගා අක්ඛායිතා, තෙසු උපක්කමන්තස්ස පාරාජිකං. යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ පාරාජිකමෙව. උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ ච යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ච ථුල්ලච්චයං.
Hơn nữa, khi chế định tội pārājika đối với tử thi, đức Thế Tôn đã đặt ra (giới hạn) ở trường hợp ‘phần lớn chưa bị ăn’ để chỉ rõ rằng: “Ngoài trường hợp ấy ra, không có tội pārājika.” Cũng cần phải hiểu rằng, khi chế định tội thullaccaya, ngài đã đặt ra (giới hạn) ở trường hợp ‘phần lớn đã bị ăn’ để chỉ rõ rằng: “Ngoài trường hợp ấy ra, không có tội thullaccaya.” Và điều gọi là ‘đã bị ăn’ và ‘chưa bị ăn’ này chỉ nên được hiểu đối với tử thi, chứ không phải đối với người sống. Vì rằng, đối với người sống, dù chỉ còn da thịt hoặc gân sen ở một nơi có kích thước bằng móng tay, thì vẫn là tội pārājika. Dù cho bộ phận sinh dục đã bị ăn hoàn toàn, không còn da, nhưng hình dạng của bộ phận sinh dục vẫn còn nhận ra được, việc đưa vào vẫn có thể xảy ra, thì vẫn là tội pārājika. Nhưng sau khi đã cắt, gọt xung quanh, và nhổ bật toàn bộ bộ phận sinh dục, không để lại hình dạng của nó, thì (hành vi) theo cách thức co rút vào vết thương là tội thullaccaya. Đối với người cố gắng (giao hợp) trên một miếng thịt đã rơi ra từ bộ phận sinh dục, là tội dukkaṭa. Còn đối với tử thi, dù cho toàn bộ thân thể đã bị ăn, hay chưa bị ăn, nhưng ba đường (đạo) vẫn chưa bị ăn, thì người cố gắng (giao hợp) vào những đường ấy phạm tội pārājika. Ở trường hợp ‘phần lớn chưa bị ăn’ thì chính là tội pārājika. Còn ở trường hợp ‘phân nửa đã bị ăn’ và ‘phần lớn đã bị ăn’ thì là tội thullaccaya.

මනුස්සානං ජීවමානකසරීරෙ අක්ඛිනාසකණ්ණච්ඡිද්දවත්ථිකොසෙසු සත්ථකාදීහි කතවණෙ වා මෙථුනරාගෙන තිලඵලමත්තම්පි අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයමෙව. අවසෙසසරීරෙ උපකච්ඡකාදීසු දුක්කටං. මතෙ අල්ලසරීරෙ පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං, ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටං. යදා පන සරීරං උද්ධුමාතකං හොති කුථිතං නීලමක්ඛිකසමාකිණ්ණං කිමිකුලසමාකුලං නවහි වණමුඛෙහි පග්ගළිතපුබ්බකුණපභාවෙන උපගන්තුම්පි අසක්කුණෙය්‍යං, තදා පාරාජිකවත්ථුඤ්ච ථුල්ලච්චයවත්ථුඤ්ච විජහති; තාදිසෙ සරීරෙ යත්ථ කත්ථචි උපක්කමතො දුක්කටමෙව. තිරච්ඡානගතානං හත්ථි-අස්ස-ගොණ-ගද්‍රභ-ඔට්ඨමහිංසාදීනං නාසාය ථුල්ලච්චයං. වත්ථිකොසෙ ථුල්ලච්චයමෙව. සබ්බෙසම්පි තිරච්ඡානගතානං අක්ඛිකණ්ණවණෙසු දුක්කටං, අවසෙසසරීරෙපි දුක්කටමෙව. මතානං අල්ලසරීරෙ පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං, ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටං.
Đối với thân thể người đang sống, người nào do tâm dâm dục đưa bộ phận sinh dục vào dù chỉ bằng hạt mè ở các lỗ hổng như hốc mắt, lỗ mũi, lỗ tai, bọng đái, hoặc ở vết thương do dao v.v... gây ra, thì chính là tội thullaccaya. (Đưa vào) ở những phần còn lại của thân thể như nách v.v... là tội dukkaṭa. Đối với tử thi còn tươi, (hành vi) ở khu vực pārājika là tội pārājika, ở khu vực thullaccaya là tội thullaccaya, ở khu vực dukkaṭa là tội dukkaṭa. Nhưng khi tử thi bị sình trương, thối rữa, bị ruồi nhặng xanh bu đầy, giòi bọ lúc nhúc, mủ chảy ra từ chín cửa vết thương, do tình trạng là xác thối không thể đến gần được, thì khi ấy nó từ bỏ đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội thullaccaya; cố gắng (giao hợp) ở bất cứ nơi nào trên tử thi như vậy chỉ là tội dukkaṭa. Đối với các loài bàng sanh như voi, ngựa, bò, lừa, lạc đà, trâu v.v..., (đưa vào) ở lỗ mũi là tội thullaccaya. (Đưa vào) ở bọng đái chính là tội thullaccaya. Đối với tất cả các loài bàng sanh, (đưa vào) ở mắt, tai, vết thương là tội dukkaṭa, ở những phần còn lại của thân thể cũng chỉ là tội dukkaṭa. Đối với tử thi còn tươi của chúng, (hành vi) ở khu vực pārājika là tội pārājika, ở khu vực thullaccaya là tội thullaccaya, ở khu vực dukkaṭa là tội dukkaṭa.

කුථිතකුණපෙ පන පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සබ්බත්ථ දුක්කටං. කායසංසග්ගරාගෙන වා මෙථුනරාගෙන වා ජීවමානකපුරිසස්ස වත්ථිකොසං අප්පවෙසෙන්තො නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති, දුක්කටං. මෙථුනරාගෙන ඉත්ථියා අප්පවෙසෙන්තො නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති, ථුල්ලච්චයං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඉත්ථිනිමිත්තං මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපති ථුල්ලච්චය’’න්ති වුත්තං. චම්මක්ඛන්ධකෙ ‘‘ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ අචිරවතියා නදියා ගාවීනං තරන්තීනං විසාණෙසුපි ගණ්හන්ති, කණ්ණෙසුපි ගණ්හන්ති, ගීවායපි ගණ්හන්ති, ඡෙප්පායපි ගණ්හන්ති, පිට්ඨිම්පි අභිරුහන්ති, රත්තචිත්තාපි අඞ්ගජාතං ඡුපන්තී’’ති (මහාව. 252) ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා අවිසෙසෙන වුත්තං – ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, රත්තචිත්තෙන අඞ්ගජාතං ඡුපිතබ්බං, යො ඡුපෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති [Pg.230] (මහාව. 252). තං සබ්බම්පි සංසන්දිත්වා යථා න විරුජ්ඣති තථා ගහෙතබ්බං. කථඤ්ච න විරුජ්ඣති? යං තාව මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං ‘‘මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපතී’’ති. තත්‍ර කිර නිමිත්තමුඛං මුඛන්ති අධිප්පෙතං. ‘‘මෙථුනරාගෙනා’’ති ච වුත්තත්තාපි අයමෙව තත්ථ අධිප්පායොති වෙදිතබ්බො. න හි ඉත්ථිනිමිත්තෙ පකතිමුඛෙන මෙථුනුපක්කමො හොති. ඛන්ධකෙපි යෙ පිට්ඨිං අභිරුහන්තා මෙථුනරාගෙන අඞ්ගජාතෙන අඞ්ගජාතං ඡුපිංසු, තෙ සන්ධාය ථුල්ලච්චයං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉතරථා හි දුක්කටං සියා. කෙචි පනාහු ‘‘ඛන්ධකෙපි මුඛෙනෙව ඡුපනං සන්ධාය ඔළාරිකත්තා කම්මස්ස ථුල්ලච්චයං වුත්තං. අට්ඨකථායම්පි තං සන්ධායභාසිතං ගහෙත්වාව මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපති ථුල්ලච්චයන්ති වුත්ත’’න්ති. තස්මා සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා උභොසු විනිච්ඡයෙසු යො යුත්තතරො සො ගහෙතබ්බො. විනයඤ්ඤූ පන පුරිමං පසංසන්ති. කායසංසග්ගරාගෙන පන පකතිමුඛෙන වා නිමිත්තමුඛෙන වා ඉත්ථිනිමිත්තං ඡුපන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො. තිරච්ඡානගතිත්ථියා පස්සාවමග්ගං නිමිත්තමුඛෙන ඡුපන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව ථුල්ලච්චයං. කායසංසග්ගරාගෙන දුක්කටන්ති.
Còn đối với xác chết thối rữa, ở mọi nơi đều là tội dukkaṭa theo cách đã nói ở trước. Do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc hoặc do tâm dâm dục, người nào không đưa vào mà dùng bộ phận sinh dục của mình chạm vào bọng đái của người nam đang sống, là tội dukkaṭa. Do tâm dâm dục, người nào không đưa vào mà dùng bộ phận sinh dục của mình chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ, là tội thullaccaya. Tuy nhiên, trong Đại Chú Giải (Mahāaṭṭhakathā) có nói rằng: “Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ là tội thullaccaya.” Trong Phẩm về Da (Cammakkhandhaka), liên quan đến câu chuyện này: “Các tỳ khưu nhóm Lục Sư trong khi lội qua sông Aciravatī đã nắm cả sừng, tai, cổ, đuôi của những con bò cái đang bơi, còn leo lên cả lưng chúng, và với tâm tham ái, họ cũng chạm vào bộ phận sinh dục (của chúng),” đã được nói một cách không phân biệt rằng: “Này các tỳ khưu, không được với tâm tham ái mà chạm vào bộ phận sinh dục. Ai chạm vào, phạm tội thullaccaya.” Tất cả những điều này cần được đối chiếu và tiếp nhận theo cách không mâu thuẫn. Và làm thế nào để không mâu thuẫn? Trước hết, về điều được nói trong Đại Chú Giải: “Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào,” ở đây, được cho là “miệng” (mukha) có ý chỉ “đầu của bộ phận sinh dục” (nimittamukha). Cũng cần phải hiểu rằng đây chính là ý nghĩa ở đó, vì đã nói là “do tâm dâm dục” (methunarāgena). Vì rằng, không có sự cố gắng giao hợp bằng miệng thông thường (pakatimukha) vào bộ phận sinh dục của người nữ. Cũng cần phải hiểu rằng, trong Phẩm (Khandhaka), tội thullaccaya được nói đến là nhắm đến những người, trong khi cưỡi trên lưng (bò cái), đã do tâm dâm dục mà dùng bộ phận sinh dục (của mình) chạm vào bộ phận sinh dục (của chúng). Vì nếu khác đi, sẽ là tội dukkaṭa. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Cả trong Phẩm (Khandhaka), tội thullaccaya được nói đến là nhắm đến việc chạm bằng miệng, do tính chất thô trọng của hành vi. Và trong Chú Giải, cũng đã lấy ý nghĩa được nhắm đến đó mà nói rằng: ‘Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào là tội thullaccaya.’” Do đó, sau khi xem xét kỹ lưỡng, trong hai cách quyết đoán, nên chọn cách nào hợp lý hơn. Tuy nhiên, các vị thông hiểu Luật tạng tán thán cách quyết đoán trước. Còn người nào do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc mà dùng miệng thông thường hoặc đầu bộ phận sinh dục chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ, thì phạm tội saṅghādisesa. Người nào dùng đầu bộ phận sinh dục chạm vào đường tiểu của con vật bàng sanh cái, thì phạm tội thullaccaya theo cách đã nói. (Chạm) do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc là tội dukkaṭa.

එකූනසත්තතිද්විසතචතුක්කකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về hai trăm sáu mươi chín pháp bốn chi đã kết thúc.

සන්ථතචතුක්කභෙදකථා
Phần luận về sự phân loại của pháp bốn chi liên quan đến tấm lót.

61-62. එවං භගවා පටිපන්නකස්ස භික්ඛුනො රක්ඛණත්ථං සත්තතිද්විසතචතුක්කානි නීහරිත්වා ‘‘ඉදානි යෙ අනාගතෙ පාපභික්ඛූ ‘සන්ථතං ඉමං න කිඤ්චි උපාදින්නකං උපාදින්නකෙන ඵුසති, කො එත්ථ දොසො’ති සඤ්චිච්ච ලෙසං ඔඩ්ඩෙස්සන්ති, තෙසං සාසනෙ පතිට්ඨා එව න භවිස්සතී’’ති දිස්වා තෙසු සත්තතිද්විසතචතුක්කෙසු එකමෙකං චතුක්කං චතූහි සන්ථතාදිභෙදෙහි භින්දිත්වා දස්සෙන්තො භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන පස්සාවමග්ගෙන මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතාය අසන්ථතස්සාතිආදිමාහ.
61-62. Như vậy, đức Thế Tôn vì mục đích bảo vệ vị tỳ khưu đang thực hành nên đã rút ra hai trăm bảy mươi nhóm bốn pháp, rồi thấy rằng: “Trong tương lai, những tỳ khưu ác sẽ cố ý viện cớ rằng: ‘Vật được che đậy này không có sắc chấp thủ nào chạm vào sắc chấp thủ, ở đây có lỗi gì?’ và sự tồn tại của họ trong giáo pháp này sẽ không còn nữa.” Sau khi thấy như vậy, Ngài đã phân chia mỗi nhóm bốn pháp trong hai trăm bảy mươi nhóm bốn pháp ấy thành bốn loại là santhata (được che đậy) v.v... và trong khi trình bày, Ngài đã nói lên (những câu) bắt đầu là: “Bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā vaccamaggena passāvamaggena mukhena aṅgajātaṃ abhinisīdenti santhatāya asanthatassā” (những kẻ thù địch của tỳ khưu đem người nữ đến gần tỳ khưu rồi dùng đại tiện đạo, tiểu tiện đạo, hoặc miệng để đè lên bộ phận sinh dục của vị tỳ khưu không được che đậy, trong khi của người nữ thì được che đậy).

තත්ථ සන්ථතාය අසන්ථතස්සාතිආදීසු සන්ථතාය ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙන පස්සාවමග්ගෙන මුඛෙන අසන්ථතස්ස භික්ඛුස්ස අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්තීති ඉමිනා [Pg.231] නයෙන යොජනා වෙදිතබ්බා. තත්ථ සන්ථතා නාම යස්සා තීසු මග්ගෙසු යො කොචි මග්ගො පලිවෙඨෙත්වා වා අන්තො වා පවෙසෙත්වා යෙන කෙනචි වත්ථෙන වා පණ්ණෙන වා වාකපට්ටෙන වා චම්මෙන වා තිපුසීසාදීනං පට්ටෙන වා පටිච්ඡන්නො. සන්ථතො නාම යස්ස අඞ්ගජාතං තෙසංයෙව වත්ථාදීනං යෙන කෙනචි පටිච්ඡන්නං. තත්ථ උපාදින්නකෙන වා අනුපාදින්නකං ඝට්ටියතු, අනුපාදින්නකෙන වා උපාදින්නකං, අනුපාදින්නකෙන වා අනුපාදින්නකං, උපාදින්නකෙන වා උපාදින්නකං, සචෙ යත්තකෙ පවිට්ඨෙ පාරාජිකං හොතීති වුත්තං, තත්තකං පවිසති, සබ්බත්ථ සාදියන්තස්ස පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං; ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටමෙව හොති. සචෙ ඉත්ථිනිමිත්තං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුං ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ පුරිසනිමිත්තං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුං පවෙසෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ උභයං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුනා ඛාණුං ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ ඉත්ථිනිමිත්තෙ වෙළුනළපබ්බාදීනං කිඤ්චි පක්ඛිත්තං, තස්ස හෙට්ඨාභාගං චෙපි ඵුසන්තො තිලඵලමත්තං පවෙසෙති, පාරාජිකං. උපරිභාගං චෙපි උභොසු පස්සෙසු එකපස්සං චෙපි ඵුසන්තො පවෙසෙති, පාරාජිකං. චත්තාරිපි පස්සානි අඵුසන්තො පවෙසෙත්වා තස්ස තලං චෙපි ඵුසති, පාරාජිකං. යදි පන පස්සෙසු වා තලෙ වා අඵුසන්තො ආකාසගතමෙව කත්වා පවෙසෙත්වා නීහරති, දුක්කටං. බහිද්ධා ඛාණුකෙ ඵුසති දුක්කටමෙව. යථා ච ඉත්ථිනිමිත්තෙ වුත්තං, එවං සබ්බත්ථ ලක්ඛණං වෙදිතබ්බන්ති.
Trong đó, ở những câu bắt đầu là “santhatāya asanthatassa” (của người nữ được che đậy, đối với vị tỳ khưu không được che đậy), nên hiểu sự kết hợp theo phương pháp này là: “(Họ) dùng đại tiện đạo, tiểu tiện đạo, hoặc miệng của người nữ được che đậy để đè lên bộ phận sinh dục của vị tỳ khưu không được che đậy.” Ở đây, “được che đậy” (santhata) có nghĩa là bất cứ đường nào trong ba đường của người nữ được che phủ bằng cách quấn quanh hoặc nhét vào trong bởi bất cứ vật gì như là vải, lá cây, vỏ cây, da, hoặc tấm kim loại như thiếc, chì, v.v... “Được che đậy” (santhata) cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục của người nam được che phủ bởi bất cứ vật gì trong số các vật như vải v.v... đã kể trên. Trong trường hợp ấy, dù sắc chấp thủ chạm vào sắc không chấp thủ, hay sắc không chấp thủ chạm vào sắc chấp thủ, hay sắc không chấp thủ chạm vào sắc không chấp thủ, hay sắc chấp thủ chạm vào sắc chấp thủ, nếu bộ phận sinh dục đi vào đến mức độ đã được quy định là phạm pārājika thì ở khắp mọi nơi, đối với người chấp nhận, trong trường hợp pārājika thì phạm pārājika; trong trường hợp thullaccaya thì phạm thullaccaya, trong trường hợp dukkaṭa thì chỉ phạm dukkaṭa. Nếu bộ phận sinh dục của người nữ được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi chạm vào cọc gỗ thì phạm dukkaṭa. Nếu bộ phận sinh dục của người nam được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi đưa cọc gỗ vào thì phạm dukkaṭa. Nếu cả hai được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi dùng cọc gỗ chạm vào cọc gỗ thì phạm dukkaṭa. Nếu có vật gì như đốt tre, đốt sậy, v.v... được đặt vào trong bộ phận sinh dục của người nữ, nếu trong khi chạm vào phần dưới của vật ấy mà đưa vào dù chỉ bằng hạt mè thì phạm pārājika. Nếu trong khi chạm vào phần trên, hoặc một trong hai bên mà đưa vào thì phạm pārājika. Nếu đưa vào mà không chạm vào cả bốn phía, rồi sau đó chạm vào đáy của vật ấy thì phạm pārājika. Nhưng nếu đưa vào rồi rút ra theo cách để lơ lửng trong không gian mà không chạm vào các bên hoặc đáy thì phạm dukkaṭa. Nếu chạm vào cọc gỗ ở bên ngoài thì chỉ phạm dukkaṭa. Và như đã được nói trong trường hợp bộ phận sinh dục của người nữ, nên hiểu đặc điểm này ở tất cả các trường hợp.

සන්ථතචතුක්කභෙදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến santhata (được che đậy) đã kết thúc.

භික්ඛුපච්චත්ථිකචතුක්කභෙදවණ්ණනා
Giải thích về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến kẻ thù địch của tỳ khưu.

63-64. එවං සන්ථතචතුක්කභෙදං වත්වා ඉදානි යස්මා න කෙවලං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ භික්ඛුස්ස එව සන්තිකෙ ආනෙන්ති. අථ ඛො භික්ඛුම්පි තාසං සන්තිකෙ ආනෙන්ති, තස්මා තප්පභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා සන්තිකෙ’’ති ආදිනා නයෙන සබ්බානි තානි චතුක්කානි පුනපි නීහරිත්වා දස්සෙසි. තෙසු විනිච්ඡයො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.
63-64. Sau khi đã nói về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến santhata (được che đậy) như vậy, bây giờ, vì rằng họ không chỉ đem người nữ v.v... đến gần tỳ khưu, mà còn đem cả tỳ khưu đến gần những người nữ ấy, do đó, để trình bày sự phân chia ấy, Ngài đã rút ra một lần nữa và trình bày tất cả các nhóm bốn pháp ấy theo phương pháp bắt đầu là: “Bhikkhupaccatthikā bhikkhuṃ manussitthiyā santike” (những kẻ thù địch của tỳ khưu đem tỳ khưu đến gần người nữ). Sự quyết đoán trong các trường hợp ấy nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.

භික්ඛුපච්චත්ථිකවසෙන චතුක්කභෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải thích về sự phân chia nhóm bốn pháp theo trường hợp kẻ thù địch của tỳ khưu đã kết thúc.

රාජපච්චත්ථිකාදිචතුක්කභෙදකථා
Luận về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến kẻ thù địch là vua chúa v.v...

65. යස්මා [Pg.232] පන න භික්ඛුපච්චත්ථිකා එව එවං කරොන්ති, රාජපච්චත්ථිකාදයොපි කරොන්ති. තස්මා තම්පි පභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘රාජපච්චත්ථිකා’’තිආදිමාහ. තත්ථ රාජානො එව පච්චත්ථිකා රාජපච්චත්ථිකා. තෙ ච සයං ආනෙන්තාපි අඤ්ඤෙහි ආණාපෙන්තාපි ආනෙන්තියෙවාති වෙදිතබ්බා. චොරා එව පච්චත්ථිකා චොරපච්චත්ථිකා. ධුත්තාති මෙථුනුපසංහිතඛිඩ්ඩාපසුතා නාගරිකකෙරාටියපුරිසා, ඉත්ථිධුත්තසුරාධුත්තාදයො වා; ධුත්තා එව පච්චත්ථිකා ධුත්තපච්චත්ථිකා. ගන්ධන්ති හදයං වුච්චති, තං උප්පාටෙන්තීති උප්පලගන්ධා, උප්පලගන්ධා එව පච්චත්ථිකා උප්පලගන්ධපච්චත්ථිකා. එතෙ කිර න කසිවණිජ්ජාදීහි ජීවන්ති, පන්ථඝාතගාමඝාතාදීනි කත්වා පුත්තදාරං පොසෙන්ති. තෙ කම්මසිද්ධිං පත්ථයමානා දෙවතානං ආයාචෙත්වා තාසං බලිකම්මත්ථං මනුස්සානං හදයං උප්පාටෙන්ති. සබ්බකාලෙ ච මනුස්සා දුල්ලභා. භික්ඛූ පන අරඤ්ඤෙ විහරන්තා සුලභා හොන්ති. තෙ සීලවන්තං භික්ඛුං ගහෙත්වා ‘‘සීලවතො වධො නාම භාරියො හොතී’’ති මඤ්ඤමානා තස්ස සීලවිනාසනත්ථං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ වා ආනෙන්ති; තං වා තත්ථ නෙන්ති. අයමෙත්ථ විසෙසො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. භික්ඛුපච්චත්ථිකවාරෙ වුත්තනයෙනෙව ච ඉමෙසු චතූසුපි වාරෙසු චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. පාළියං පන සංඛිත්තෙන වුත්තානි.
65. Lại nữa, vì rằng không chỉ những kẻ thù địch của tỳ khưu làm như vậy, mà cả những kẻ thù địch là vua chúa, v.v... cũng làm như vậy. Do đó, để trình bày cả sự phân chia ấy, Ngài đã nói lên (những câu) bắt đầu là: “Rājapaccatthikā” (những kẻ thù địch là vua chúa). Trong đó, “những kẻ thù địch là vua chúa” (rājapaccatthikā) chính là các vị vua là kẻ thù địch. Và nên hiểu rằng họ được gọi là “những người đem đến” (ānenti) dù họ tự mình đem đến hay ra lệnh cho người khác đem đến. “Những kẻ thù địch là trộm cướp” (corapaccatthikā) chính là những tên trộm cướp là kẻ thù địch. “Kẻ du đãng” (dhutta) là những người đàn ông thành thị xảo quyệt, đam mê các trò vui liên quan đến tình dục, hoặc những kẻ nghiện đàn bà, nghiện rượu, v.v...; “những kẻ thù địch là kẻ du đãng” (dhuttapaccatthikā) chính là những kẻ du đãng là kẻ thù địch. Trái tim được gọi là “gandha,” những người moi vật ấy ra được gọi là “uppalagandha;” “những kẻ thù địch là uppalagandha” (uppalagandhapaccatthikā) chính là những uppalagandha là kẻ thù địch. Được biết, những người này không sinh sống bằng nghề nông, buôn bán, v.v..., mà nuôi sống vợ con bằng cách cướp đường, cướp làng, v.v... Khi mong muốn công việc được thành tựu, họ cầu xin các vị trời và để làm vật tế lễ cho các vị trời ấy, họ moi tim của con người. Và người thường thì luôn khó tìm. Trong khi đó, các tỳ khưu sống trong rừng lại dễ tìm. Họ bắt một vị tỳ khưu có giới hạnh và nghĩ rằng: “Việc giết một người có giới hạnh là một việc nặng nề,” rồi vì mục đích phá hoại giới hạnh của vị ấy, họ đem người nữ v.v... đến, hoặc đem vị ấy đến nơi đó. Đây là điểm đặc biệt ở đây. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. Và trong cả bốn trường hợp này, các nhóm bốn pháp nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong trường hợp kẻ thù địch của tỳ khưu. Tuy nhiên, trong Pāḷi, chúng đã được các vị kết tập kinh điển nói một cách tóm tắt.

සබ්බාකාරෙන චතුක්කභෙදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về sự phân chia nhóm bốn pháp về mọi phương diện đã kết thúc.

ආපත්තානාපත්තිවාරවණ්ණනා
Giải thích về các trường hợp có tội và không có tội.

66. ඉදානි යං වුත්තං ‘‘මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්සා’’තිආදි, එත්ථ අසම්මොහත්ථං ‘‘මග්ගෙන මග්ග’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ මග්ගෙන මග්ගන්ති ඉත්ථියා තීසු මග්ගෙසු අඤ්ඤතරෙන මග්ගෙන අත්තනො අඞ්ගජාතං පවෙසෙති අථ වා සම්භින්නෙසු ද්වීසු මග්ගෙසු පස්සාවමග්ගෙන වච්චමග්ගං වච්චමග්ගෙන වා පස්සාවමග්ගං පවෙසෙති. මග්ගෙන අමග්ගන්ති පස්සාවාදිමග්ගෙන පවෙසෙත්වා තස්ස සාමන්තා වණෙන නීහරති. අමග්ගෙන මග්ගන්ති මග්ගසාමන්තෙන වණෙන පවෙසෙත්වා මග්ගෙන නීහරති. අමග්ගෙන අමග්ගන්ති ද්වීසු සම්භින්නවණෙසු එකෙන වණෙන පවෙසෙත්වා දුතියෙන නීහරති. ඉමස්ස [Pg.233] සුත්තස්ස අනුලොමවසෙන සබ්බත්ථ වණසඞ්ඛෙපෙ ථුල්ලච්චයං වෙදිතබ්බං.
66. Bây giờ, về điều đã được nói: “Đối với người thực hành pháp dâm trong ba đường của người nữ,” v.v., để không bị nhầm lẫn ở đây, ngài đã nói: “đường vào đường,” v.v. Trong đó, “đường vào đường” có nghĩa là đưa bộ phận sinh dục của mình vào một trong ba đường của người nữ; hoặc là, trong hai đường đã thông nhau, đưa từ đường tiểu vào đường đại tiện, hoặc từ đường đại tiện vào đường tiểu. “Đường vào không phải đường” có nghĩa là đưa vào đường tiểu v.v., rồi rút ra qua một vết thương ở gần đó. “Không phải đường vào đường” có nghĩa là đưa vào qua một vết thương ở gần đường rồi rút ra qua đường. “Không phải đường vào không phải đường” có nghĩa là trong hai vết thương thông nhau, đưa vào qua một vết thương rồi rút ra qua vết thương thứ hai. Theo sự tương ứng của kinh này, cần hiểu rằng trong mọi trường hợp tóm tắt về vết thương, đều phạm tội thullaccaya.

ඉදානි යං පරතො වක්ඛති ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා’’ති, තත්ථ අසම්මොහත්ථං ‘‘භික්ඛු සුත්තභික්ඛුම්හී’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අධිප්පායො – යො පටිබුද්ධො සාදියති සො ‘‘සුත්තම්හි මයි එසො විප්පටිපජ්ජි, නාහං ජානාමී’’ති න මුච්චති. උභො නාසෙතබ්බාති චෙත්ථ ද්වෙපි ලිඞ්ගනාසනෙන නාසෙතබ්බා. තත්‍ර දූසකස්ස පටිඤ්ඤාකරණං නත්ථි, දූසිතො පුච්ඡිත්වා පටිඤ්ඤාය නාසෙතබ්බො. සචෙ න සාදියති, න නාසෙතබ්බො. එස නයො සාමණෙරවාරෙපි.
Bây giờ, về điều sẽ được nói sau: “Không phạm tội đối với người không biết, người không thích thú,” để không bị nhầm lẫn ở đó, ngài đã nói: “Tỳ khưu trong tỳ khưu đang ngủ,” v.v. Ở đây, ý nghĩa là như vầy: người nào thức dậy mà thích thú, người ấy không được thoát tội dù nói rằng: “Khi tôi đang ngủ, người này đã hành động sai trái, tôi không biết.” Về câu “Cả hai đều phải bị trục xuất,” ở đây cả hai đều phải bị trục xuất bằng cách hủy hoại tướng (của tỳ khưu). Trong đó, không cần sự thú nhận của người xâm hại; người bị xâm hại sau khi được hỏi và thú nhận thì phải bị trục xuất. Nếu không thích thú, không bị trục xuất. Phương pháp này cũng áp dụng cho trường hợp của sa-di.

එවං තත්ථ තත්ථ තං තං ආපත්තිඤ්ච අනාපත්තිඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි අනාපත්තිමෙව දස්සෙන්තො ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අජානන්තො නාම යො මහානිද්දං ඔක්කන්තො පරෙන කතං උපක්කමම්පි න ජානාති වෙසාලියං මහාවනෙ දිවාවිහාරගතො භික්ඛු විය. එවරූපස්ස අනාපත්ති. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘‘නාහං භගවා ජානාමී’ති; ‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අජානන්තස්සා’’’ති (පාරා. 75). අසාදියන්තො නාම යො ජානිත්වාපි න සාදියති, තත්ථෙව සහසා වුට්ඨිතභික්ඛු විය. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘‘නාහං භගවා සාදියි’න්ති. ‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති.
Như vậy, sau khi đã chỉ ra tội và không tội tương ứng ở từng nơi, bây giờ, để chỉ rõ trường hợp không phạm tội, ngài đã nói: “Không phạm tội đối với người không biết,” v.v. Trong đó, “người không biết” là người chìm vào giấc ngủ sâu, không biết cả sự cố gắng của người khác đã làm, giống như vị tỳ khưu nhập định ban ngày trong rừng Mahāvana ở Vesālī. Đối với người như vậy, không phạm tội. Điều này cũng đã được nói: “‘Bạch Thế Tôn, con không biết;’ ‘Này tỳ khưu, không phạm tội đối với người không biết.’” “Người không thích thú” là người dù biết nhưng không thích thú, giống như vị tỳ khưu ở đó đột nhiên tỉnh dậy. Điều này cũng đã được nói: “‘Bạch Thế Tôn, con không thích thú.’ ‘Này tỳ khưu, không phạm tội đối với người không thích thú.’”

උම්මත්තකො නාම පිත්තුම්මත්තකො. දුවිධඤ්හි පිත්තං – බද්ධපිත්තං, අබද්ධපිත්තඤ්චාති. තත්ථ අබද්ධපිත්තං ලොහිතං විය සබ්බඞ්ගගතං, තම්හි කුපිතෙ සත්තානං කණ්ඩුකච්ඡුසරීරකම්පාදීනි හොන්ති. තානි භෙසජ්ජකිරියාය වූපසමන්ති. බද්ධපිත්තං පන පිත්තකොසකෙ ඨිතං. තම්හි කුපිතෙ සත්තා උම්මත්තකා හොන්ති විපල්ලත්ථසඤ්ඤා හිරොත්තප්පං ඡඩ්ඩෙත්වා අසාරුප්පාචාරං චරන්ති. ලහුකගරුකානි සික්ඛාපදානි මද්දන්තාපි න ජානන්ති. භෙසජ්ජකිරියායපි අතෙකිච්ඡා හොන්ති. එවරූපස්ස උම්මත්තකස්ස අනාපත්ති.
Người điên (ummattaka) là người điên do mật (pittummattaka). Mật có hai loại: mật bị trói buộc (baddhapitta) và mật không bị trói buộc (abaddhapitta). Trong đó, mật không bị trói buộc giống như máu, đi khắp toàn thân; khi nó bị kích động, chúng sanh bị các bệnh như ngứa, ghẻ, run rẩy thân thể, v.v. Những bệnh này có thể được làm dịu bằng cách chữa trị. Còn mật bị trói buộc thì nằm trong túi mật. Khi nó bị kích động, chúng sanh trở nên điên loạn, có tưởng điên đảo, từ bỏ tàm quý, và hành xử không thích hợp. Dù vi phạm các điều học nhẹ và nặng, họ cũng không biết. Ngay cả việc chữa trị cũng không thể chữa khỏi. Đối với người điên như vậy, không phạm tội.

ඛිත්තචිත්තො නාම විස්සට්ඨචිත්තො යක්ඛුම්මත්තකො වුච්චති. යක්ඛා කිර භෙරවානි වා ආරම්මණානි දස්සෙත්වා මුඛෙන හත්ථං පවෙසෙත්වා හදයරූපං වා මද්දන්තා සත්තෙ වික්ඛිත්තචිත්තෙ විපල්ලත්ථසඤ්ඤෙ කරොන්ති. එවරූපස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස අනාපත්ති. තෙසං පන උභින්නං අයං විසෙසො – පිත්තුම්මත්තකො නිච්චමෙව උම්මත්තකො හොති, පකතිසඤ්ඤං න ලභති. යක්ඛුම්මත්තකො [Pg.234] අන්තරන්තරා පකතිසඤ්ඤං පටිලභතීති. ඉධ පන පිත්තුම්මත්තකො වා හොතු යක්ඛුම්මත්තකො වා, යො සබ්බසො මුට්ඨස්සති කිඤ්චි න ජානාති, අග්ගිම්පි සුවණ්ණම්පි ගූථම්පි චන්දනම්පි එකසදිසං මද්දන්තොව විචරති, එවරූපස්ස අනාපත්ති. අන්තරන්තරා සඤ්ඤං පටිලභිත්වා ඤත්වා කරොන්තස්ස පන ආපත්තියෙව.
Người loạn tâm (khittacitta) được gọi là người có tâm bị vứt bỏ, người điên do dạ xoa (yakkhummattaka). Tương truyền, các dạ xoa làm cho chúng sanh có tâm bị phân tán, tưởng điên đảo bằng cách cho thấy các đối tượng đáng sợ, hoặc bằng cách đưa tay vào miệng và nghiền nát sắc trái tim. Đối với người loạn tâm như vậy, không phạm tội. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai loại này là: người điên do mật thì luôn luôn điên, không lấy lại được tưởng bình thường. Người điên do dạ xoa thì thỉnh thoảng lấy lại được tưởng bình thường. Nhưng ở đây, dù là người điên do mật hay người điên do dạ xoa, người nào hoàn toàn mất trí nhớ, không biết gì, đi lại mà dẫm đạp lên lửa, vàng, phân, và gỗ đàn hương như nhau, đối với người như vậy, không phạm tội. Tuy nhiên, đối với người thỉnh thoảng lấy lại được tưởng, biết và làm, thì vẫn phạm tội.

වෙදනාට්ටො නාම යො අධිමත්තාය දුක්ඛවෙදනාය ආතුරො කිඤ්චි න ජානාති, එවරූපස්ස අනාපත්ති.
Người bị khổ bởi cảm thọ (vedanāṭṭa) là người bị đau đớn bởi cảm thọ khổ tột độ, không biết gì cả. Đối với người như vậy, không phạm tội.

ආදිකම්මිකො නාම යො තස්මිං තස්මිං කම්මෙ ආදිභූතො. ඉධ පන සුදින්නත්ථෙරො ආදිකම්මිකො, තස්ස අනාපත්ති. අවසෙසානං මක්කටීසමණවජ්ජිපුත්තකාදීනං ආපත්තියෙවාති.
Người khởi đầu (ādikammika) là người đầu tiên trong mỗi hành động đó. Nhưng ở đây, trưởng lão Sudinna là người khởi đầu, đối với ngài không phạm tội. Đối với những người còn lại như vị tỳ khưu (quan hệ với) khỉ cái, các tỳ khưu Vajjiputtaka, v.v., thì vẫn phạm tội.

පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải thích về Phân tích Từ (Padabhājanīya) đã kết thúc.

පකිණ්ණකකථා
Thảo luận Tạp loại

ඉමස්මිං පන සික්ඛාපදෙ කොසල්ලත්ථං ඉදං පකිණ්ණකංවෙදිතබ්බං –
Tuy nhiên, trong điều học này, để được thiện xảo, cần phải biết phần tạp loại này –

‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං;
ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති.
“Sự phát sinh và hành động, rồi tưởng và có tâm; Tội thế gian và nghiệp, thiện cùng với cảm thọ.”

තත්ථ ‘‘සමුට්ඨාන’’න්ති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන ඡ සික්ඛාපදසමුට්ඨානානි. තානි පරිවාරෙ ආවි භවිස්සන්ති. සමාසතො පන සික්ඛාපදං නාම – අත්ථි ඡසමුට්ඨානං, අත්ථි චතුසමුට්ඨානං, අත්ථි තිසමුට්ඨානං, අත්ථි කථිනසමුට්ඨානං, අත්ථි එළකලොමසමුට්ඨානං, අත්ථි ධුරනික්ඛෙපාදිසමුට්ඨානන්ති.
Trong đó, “sự phát sinh” có nghĩa là, theo cách bao gồm tất cả, có sáu sự phát sinh của điều học. Chúng sẽ được làm rõ trong (tạng) Parivāra. Tuy nhiên, tóm lại, điều học được gọi là – có loại sáu phát sinh, có loại bốn phát sinh, có loại ba phát sinh, có loại phát sinh từ kaṭhina, có loại phát sinh từ lông cừu, có loại phát sinh từ việc từ bỏ trách nhiệm, v.v.

තත්‍රාපි කිඤ්චි කිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො, සියා අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො සියා කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති.
Trong đó cũng vậy, có điều phát sinh từ hành động, có điều phát sinh từ không hành động, có điều phát sinh từ hành động và không hành động, có điều có thể phát sinh từ hành động hoặc có thể từ không hành động, có điều có thể phát sinh từ hành động hoặc có thể từ hành động và không hành động.

තත්‍රාපි අත්ථි සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අත්ථි නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං. තත්ථ යං චිත්තඞ්ගං ලභතියෙව, තං සඤ්ඤාවිමොක්ඛං; ඉතරං නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං.
Trong đó cũng vậy, có loại được giải thoát do tưởng (saññāvimokkha), có loại không được giải thoát do tưởng (nosaññāvimokkha). Trong đó, điều nào chắc chắn có yếu tố tâm, điều đó là saññāvimokkha; điều còn lại là nosaññāvimokkha.

පුන [Pg.235] අත්ථි සචිත්තකං, අත්ථි අචිත්තකං. යං සහෙව චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං සචිත්තකං; යං විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං අචිත්තකං. තං සබ්බම්පි ලොකවජ්ජං පණ්ණත්තිවජ්ජන්ති දුවිධං. තෙසං ලක්ඛණං වුත්තමෙව.
Lại nữa, có loại có tâm (sacittaka), có loại không có tâm (acittaka). Điều nào phạm tội cùng với tâm, điều đó là sacittaka; điều nào phạm tội ngay cả không có tâm, điều đó là acittaka. Tất cả những điều đó lại có hai loại: tội bị thế gian chê trách (lokavajja) và tội do chế định (paṇṇattivajja). Đặc tính của chúng đã được nói đến.

කම්මකුසලවෙදනාවසෙනාපි චෙත්ථ අත්ථි සික්ඛාපදං කායකම්මං, අත්ථි වචීකම්මං. තත්ථ යං කායද්වාරිකං, තං කායකම්මං; යං වචීද්වාරිකං, තං වචීකම්මන්ති වෙදිතබ්බං. අත්ථි පන සික්ඛාපදං කුසලං, අත්ථි අකුසලං, අත්ථි අබ්‍යාකතං. ද්වත්තිංසෙව හි ආපත්තිසමඋට්ඨාපකචිත්තානි – අට්ඨ කාමාවචරකුසලානි, ද්වාදස අකුසලානි, දස කාමාවචරකිරියචිත්තානි, කුසලතො ච කිරියතො ච ද්වෙ අභිඤ්ඤාචිත්තානීති. තෙසු යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං කුසලං; ඉතරෙහි ඉතරං. අත්ථි ච සික්ඛාපදං තිවෙදනං, අත්ථි ද්විවෙදනං, අත්ථි එකවෙදනං. තත්ථ යං ආපජ්ජන්තො තීසු වෙදනාසු අඤ්ඤතරවෙදනාසමඞ්ගී හුත්වා ආපජ්ජති, තං තිවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා ආපජ්ජති, තං ද්විවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො දුක්ඛවෙදනාසමඞ්ගීයෙව ආපජ්ජති, තං එකවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. එවං –
Và ở đây, cũng có sự phân loại theo nghiệp, theo thiện, và theo thọ. Có học giới là thân nghiệp, có học giới là khẩu nghiệp. Trong đó, điều nào thuộc về thân môn thì điều ấy là thân nghiệp; điều nào thuộc về khẩu môn thì điều ấy được biết là khẩu nghiệp. Lại nữa, có học giới là thiện, có học giới là bất thiện, có học giới là vô ký. Vì thật vậy, có ba mươi hai tâm làm phát sanh tội – tám tâm thiện Dục giới, mười hai tâm bất thiện, mười tâm duy tác Dục giới, và hai tâm thần thông thuộc thiện và duy tác. Trong số ấy, học giới nào mà vị ấy phạm tội với tâm thiện thì học giới ấy là thiện; (phạm tội) với các tâm khác thì là (bất thiện hoặc vô ký) khác. Và có học giới có ba thọ, có học giới có hai thọ, có học giới có một thọ. Trong đó, học giới nào mà khi phạm, vị ấy phạm trong khi đang có một trong ba loại thọ, thì học giới ấy có ba thọ; học giới nào mà khi phạm, vị ấy phạm trong khi đang có thọ lạc hoặc thọ xả, thì học giới ấy có hai thọ; học giới nào mà khi phạm, vị ấy chỉ phạm trong khi đang có thọ khổ, thì học giới ấy được biết là có một thọ. Như vậy –

‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං;
ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති.
“Nguồn gốc, và hành động, rồi tưởng, và có tâm; Lỗi thế gian, và nghiệp, và thiện, cùng với thọ.”

ඉමං පකිණ්ණකං විදිත්වා තෙසු සමුට්ඨානාදීසු ඉදං සික්ඛාපදං සමුට්ඨානතො එකසමුට්ඨානං. අඞ්ගවසෙන දුකසමුට්ඨානං, කායචිත්තතො සමුට්ඨාති. කිරියසමුට්ඨානඤ්ච කරොන්තොයෙව හි එතං ආපජ්ජති. මෙථුනපටිසංයුත්තාය කාමසඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං. ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා’’ති හි වුත්තං. මෙථුනචිත්තෙනෙව නං ආපජ්ජති, න විනා චිත්තෙනාති සචිත්තකං. රාගවසෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බතො ලොකවජ්ජං. කායද්වාරෙනෙව සමුට්ඨානතො කායකම්මං. චිත්තං පනෙත්ථ අඞ්ගමත්තං හොති, න තස්ස වසෙන කම්මභාවො ලබ්භති. ලොභචිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බතො අකුසලචිත්තං. සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා තං ආපජ්ජතීති ද්විවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බඤ්චෙතං ආපත්තියං යුජ්ජති. සික්ඛාපදසීසෙන පන සබ්බඅට්ඨකථාසුදෙසනා ආරූළ්හා, තස්මා එවං වුත්තං.
Sau khi biết phần tạp loại này, trong các vấn đề về nguồn gốc v.v... thì học giới này, xét về nguồn gốc, là có một nguồn gốc. Xét về phương diện chi phần, là có hai nguồn gốc, tức là phát sanh từ thân và tâm. Và có nguồn gốc là hành động, vì thật vậy, chỉ người đang hành động mới phạm tội này. Là được giải thoát nhờ tưởng (saññāvimokkhaṃ) vì được thoát khỏi do không có ái dục tưởng liên quan đến việc dâm dục. Vì thật vậy, đã được nói rằng: “Vô tội đối với người không biết, người không chấp thuận.” Vị ấy phạm tội này chỉ với tâm dâm dục, không phải không có tâm, vì thế (học giới này) là có tâm (sacittakaṃ). Là lỗi thế gian (lokavajjaṃ) vì phải phạm tội chỉ do bởi năng lực của tham ái. Là thân nghiệp (kāyakammaṃ) vì chỉ phát sanh qua thân môn. Ở đây, tâm chỉ là một chi phần, trạng thái là nghiệp không có được do năng lực của tâm ấy. Là tâm bất thiện (akusalacittaṃ) vì phải phạm tội với tâm tham. Cần được biết là có hai thọ (dvivedanaṃ) vì vị ấy phạm tội đó trong khi đang có thọ lạc hoặc đang có thọ xả. Và tất cả điều này đều phù hợp với trường hợp phạm tội. Tuy nhiên, trong tất cả các Chú giải, bài thuyết giảng đã được trình bày dưới tiêu đề của học giới, do đó đã được nói như vậy.

පකිණ්ණකකථා නිට්ඨිතා.
Dứt phần tạp loại.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා
Chú giải về các sự việc đã được phân xử.

මක්කටී [Pg.236] වජ්ජිපුත්තා ච…පෙ… වුඩ්ඪපබ්බජිතො මිගොති ඉදං කිං? ඉමා විනීතවත්ථූනං භගවතා සයං විනිච්ඡිතානං තෙසං තෙසං වත්ථූනං උද්දානගාථා නාම. තානි වත්ථූනි ‘‘සුඛං විනයධරා උග්ගණ්හිස්සන්තී’’ති ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි ඨපිතානි. වත්ථුගාථා පන ධරමානෙයෙව භගවති උපාලිත්ථෙරෙන ඨපිතා ‘‘ඉමිනා ලක්ඛණෙන ආයතිං විනයධරා විනයං විනිච්ඡිනිස්සන්තී’’ති. තස්මා එත්ථ වුත්තලක්ඛණං සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා පඨමසික්ඛාපදං විනිච්ඡිනිතබ්බං. දුතියාදීනඤ්ච විනීතවත්ථූසු වුත්තලක්ඛණෙන දුතියාදීනි. විනීතවත්ථූනි හි සිප්පිකානං පටිච්ඡන්නකරූපානි විය විනයධරානං පටිච්ඡන්නකවත්ථූනි හොන්තීති.
“Con khỉ cái, các con trai của Vajjī... cho đến... vị xuất gia già và con nai,” điều này là gì? Đây được gọi là các kệ tóm tắt (uddānagāthā) về các sự việc đã được phân xử, những sự việc này đã được chính Đức Thế Tôn phân xử. Các sự việc ấy đã được các vị Trưởng lão kết tập tạng Luật thiết lập với ý nghĩ rằng: “Các vị thông thuộc Luật sẽ học hỏi một cách dễ dàng.” Tuy nhiên, các kệ về sự việc (vatthugāthā) đã được Trưởng lão Upāli thiết lập ngay khi Đức Thế Tôn còn tại thế với ý nghĩ rằng: “Với đặc điểm này, trong tương lai, các vị thông thuộc Luật sẽ có thể phân xử về Luật.” Do đó, ở đây, sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng đặc điểm đã được nói đến, học giới thứ nhất cần được phân xử. Và đối với các học giới thứ hai v.v..., (cần được phân xử) bằng đặc điểm đã được nói đến trong các sự việc đã được phân xử (của chúng). Vì thật vậy, các sự việc đã được phân xử đối với các vị thông thuộc Luật cũng giống như các hình mẫu được che giấu đối với các nghệ nhân, chúng là những sự việc được che giấu.

67. තත්ථ පුරිමානි ද්වෙ වත්ථූනි අනුපඤ්ඤත්තියංයෙව වුත්තත්ථානි. තතියෙ වත්ථුම්හි ගිහිලිඞ්ගෙනාති ගිහිවෙසෙන ඔදාතවත්ථො හුත්වා. චතුත්ථෙ නත්ථි කිඤ්චි වත්තබ්බං. තතො පරෙසු සත්තසු වත්ථූසු කුසචීරන්ති කුසෙ ගන්ථෙත්වා කතචීරං. වාකචීරං නාම තාපසානං වක්කලං. ඵලකචීරං නාම ඵලකසණ්ඨානානි ඵලකානි සිබ්බිත්වා කතචීරං. කෙසකම්බලොති කෙසෙහි තන්තෙ වායිත්වා කතකම්බලො. වාලකම්බලොති චමරවාලෙහි වායිත්වා කතකම්බලො. උලූකපක්ඛිකන්ති උලූකසකුණස්ස පක්ඛෙහි කතනිවාසනං. අජිනක්ඛිපන්ති සලොමං සඛුරං අජිනමිගචම්මං. ද්වාදසමෙ වත්ථුම්හි සාරත්තොති කායසංසග්ගරාගෙන සාරත්තො; තං රාගං ඤත්වා භගවා ‘‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති ආහ.
67. Trong các sự việc ấy, hai sự việc đầu tiên đã có ý nghĩa được nêu trong phần tùy chế định. Trong sự việc thứ ba, (cụm từ) ‘với tướng mạo của người tại gia’ (gihiliṅgena) có nghĩa là mặc y phục màu trắng theo trang phục của người tại gia. Trong sự việc thứ tư, không có gì để nói. Trong bảy sự việc sau đó, ‘y bằng cỏ kusa’ (kusacīraṃ) là y được làm bằng cách bện cỏ kusa. ‘Y bằng vỏ cây’ (vākacīraṃ) là y bằng vỏ cây của các vị ẩn sĩ. ‘Y bằng mảnh ván’ (phalakacīraṃ) là y được làm bằng cách khâu lại các mảnh ván có hình dạng như tấm ván. ‘Chăn bằng tóc’ (kesakambalo) là chăn được làm bằng cách dệt tóc người trên khung cửi. ‘Chăn bằng lông đuôi’ (vālakambalo) là chăn được làm bằng cách dệt lông đuôi của con bò yak. ‘Y bằng lông cú’ (ulūkapakkhikaṃ) là y phục mặc phía dưới được làm bằng lông của chim cú. ‘Y bằng da sơn dương’ (ajinakkhipaṃ) là da của con nai ajina, còn nguyên lông và móng. Trong sự việc thứ mười hai, (từ) ‘say đắm’ (sāratto) có nghĩa là say đắm với lòng ham muốn tiếp xúc thân thể; Đức Thế Tôn, khi biết được lòng ham muốn đó, đã phán rằng: “Phạm tội Tăng tàng.”

68. තෙරසමෙ වත්ථුම්හි උප්පලවණ්ණාති සා ථෙරී සාවත්ථියං සෙට්ඨිධීතා සතසහස්සකප්පෙ අභිනීහාරසම්පන්නා. තස්සා පකතියාපි අතිදස්සනීයා නීලුප්පලවණ්ණා කායච්ඡවි, අබ්භන්තරෙ පන කිලෙසසන්තාපස්ස අභාවෙන අතිවිය විරොචති. සා තායෙව වණ්ණපොක්ඛරතාය ‘‘උප්පලවණ්ණා’’ති නාමං ලභි. පටිබද්ධචිත්තොති ගිහිකාලතො පට්ඨාය රත්තචිත්තො; සො කිර තස්සා ඤාතිදාරකො හොති. අථ ඛොති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො; මඤ්චකෙ නිසින්නානන්තරමෙවාති වුත්තං හොති. දිවා බාහිරතො ආගන්ත්වා ද්වාරං පිධාය නිසින්නානඤ්හි පඨමං අන්ධකාරං හොති. සො යාවස්සා තං අන්ධකාරං න නස්සති, තාවදෙව [Pg.237] එවමකාසීති අත්ථො. දූසෙසීති පධංසෙසි. ථෙරී පන අනවජ්ජා අත්තනො සමණසඤ්ඤං පච්චුපට්ඨපෙත්වා අසාදියන්තී නිසීදි අසද්ධම්මාධිප්පායෙන පරාමට්ඨා අග්ගික්ඛන්ධ-සිලාථම්භ-ඛදිරසාරඛාණුකා විය. සොපි අත්තනො මනොරථං පූරෙත්වා ගතො. තස්සා ථෙරියා දස්සනපථං විජහන්තස්සෙව අයං මහාපථවී සිනෙරුපබ්බතං ධාරෙතුං සමත්ථාපි තං පාපපුරිසං බ්‍යාමමත්තකළෙවරං ධාරෙතුං අසක්කොන්තී විය භිජ්ජිත්වා විවරමදාසි. සො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව අවීචිජාලානං ඉන්ධනභාවං අගමාසි. භගවා තං සුත්වා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, අසාදියන්තියා’’ති වත්වා ථෙරිං සන්ධාය ධම්මපදෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
68. Trong câu chuyện thứ mười ba, về Uppalavaṇṇā: Vị Trưởng lão ni ấy là con gái của một trưởng giả ở Sāvatthī, đã thành tựu lời nguyện từ một trăm ngàn kiếp trước. Sắc da của vị ấy, vốn tự nhiên đã vô cùng xinh đẹp, có màu như hoa sen xanh; hơn nữa, do bên trong không có sự thiêu đốt của phiền não nên lại càng rực rỡ. Vị ấy đã được đặt tên là "Uppalavaṇṇā" chính vì vẻ đẹp của sắc da ấy. (Câu) "Paṭibaddhacitto" có nghĩa là tâm tham ái đã khởi lên từ thời còn là cư sĩ; người ấy được cho là một thanh niên bà con của vị ấy. "Atha kho" là một tiểu từ có nghĩa là "ngay sau đó"; điều này có nghĩa là "ngay sau khi ngồi xuống giường". Vì rằng, đối với người vừa từ bên ngoài vào ban ngày rồi đóng cửa lại ngồi xuống, lúc đầu sẽ thấy tối. Nghĩa là, khi bóng tối đối với vị ấy chưa tan đi, thì hắn đã làm như vậy. "Dūsesi" có nghĩa là đã làm hại. Còn vị Trưởng lão ni, không có lỗi, đã an lập tưởng niệm về thân phận sa-môn của mình và ngồi yên không hoan hỷ, (bị xúc chạm) với ý đồ phi pháp, giống như một khối lửa, một cột đá, hay một khúc gỗ lõi cây khadira. Hắn ta cũng đã thỏa mãn được ước muốn của mình rồi bỏ đi. Ngay khi hắn vừa ra khỏi tầm mắt của vị Trưởng lão ni ấy, đại địa này, dù có khả năng nâng đỡ núi Sineru, lại dường như không thể chịu đựng nổi thân xác chỉ bằng một sải tay của gã đàn ông tội lỗi ấy, đã nứt ra và tạo thành một kẽ hở. Ngay lập tức, hắn đã trở thành nhiên liệu cho ngọn lửa địa ngục Avīci. Đức Thế Tôn nghe được chuyện ấy, đã phán rằng: "Này các Tỳ khưu, không có tội đối với người không hoan hỷ," rồi nhắm đến vị Trưởng lão ni, Ngài đã nói lên kệ này trong Kinh Pháp Cú –

‘‘වාරි පොක්ඛරපත්තෙව, ආරග්ගෙරිව සාසපො;
යො න ලිම්පති කාමෙසු, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 401);
"Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi kim; người nào không dính mắc trong các dục, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn."

69. චුද්දසමෙ වත්ථුම්හි ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතන්ති රත්තිභාගෙ නිද්දං ඔක්කන්තස්ස පුරිසසණ්ඨානං මස්සුදාඨිකාදි සබ්බං අන්තරහිතං ඉත්ථිසණ්ඨානං උප්පන්නං. තමෙව උපජ්ඣං තමෙව උපසම්පදන්ති පුබ්බෙ ගහිතඋපජ්ඣායමෙව පුබ්බෙ කතඋපසම්පදමෙව අනුජානාමි. පුන උපජ්ඣා න ගහෙතබ්බා; උපසම්පදා න කාතබ්බාති අත්ථො. තානියෙව වස්සානීති භික්ඛුඋපසම්පදතො පභුති යාව වස්සගණනා, තංයෙව වස්සගණනං අනුජානාමි. න ඉතො පට්ඨාය වස්සගණනා කාතබ්බාති අත්ථො. භික්ඛුනීහි සඞ්ගමිතුන්ති භික්ඛුනීහි සද්ධිං සඞ්ගමිතුං සඞ්ගන්තුං සමඞ්ගී භවිතුං අනුජානාමීති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – අප්පතිරූපං දානිස්සා භික්ඛූනං මජ්ඣෙ වසිතුං, භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා භික්ඛුනීහි සද්ධිං වසතූති. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණාති යා දෙසනාගාමිනියො වා වුට්ඨානගාමිනියො වා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සද්ධිං සාධාරණා. තා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුන්ති තා සබ්බාපි භික්ඛුනීහි කාතබ්බං විනයකම්මං කත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං අනුජානාමීති අත්ථො. තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තීති යා පන භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා සුක්කවිස්සට්ඨි-ආදිකා ආපත්තියො, තාහි අනාපත්ති. ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන තා ආපත්තියො වුට්ඨිතාව හොන්ති. පුන පකතිලිඞ්ගෙ උප්පන්නෙපි තාහි ආපත්තීහි තස්ස අනාපත්තියෙවාති අයං තාවෙත්ථ පාළිවිනිච්ඡයො.
69. Trong câu chuyện thứ mười bốn, (câu) "nữ tính đã xuất hiện" có nghĩa là: trong lúc đang ngủ vào ban đêm, toàn bộ hình tướng nam nhân như râu, ria... đã biến mất và hình tướng nữ nhân đã khởi lên. (Câu) "chính vị thầy tế độ ấy, chính sự cụ túc ấy" có nghĩa là: Ta cho phép giữ nguyên vị thầy tế độ đã thọ nhận trước đây, và giữ nguyên sự cụ túc đã thực hiện trước đây. Nghĩa là, không cần phải thọ nhận lại thầy tế độ, không cần phải làm lại lễ cụ túc. (Câu) "chính những hạ lạp ấy" có nghĩa là: Ta cho phép giữ nguyên số hạ lạp đã được tính kể từ khi thọ cụ túc giới Tỳ-khưu. Nghĩa là, không cần phải tính lại hạ lạp kể từ lúc này. (Câu) "sống chung với các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là: Ta cho phép di chuyển, chung đụng, và hòa hợp cùng với các Tỳ-khưu-ni. Điều này có nghĩa là: "Bây giờ, việc vị ấy sống giữa các Tỳ-khưu là không thích hợp, hãy đến trú xứ của Tỳ-khưu-ni và sống cùng với các Tỳ-khưu-ni." (Câu) "những tội mà các Tỳ-khưu có chung với các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là những tội thuộc loại desanāgāminī (cần sám hối) hoặc vuṭṭhānagāminī (cần xuất tội) mà các Tỳ-khưu có chung với các Tỳ-khưu-ni. (Câu) "hãy xuất những tội ấy trước các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là: Ta cho phép, sau khi đã thực hiện các phận sự về luật mà các Tỳ-khưu-ni phải làm, hãy xuất tất cả những tội ấy trước các Tỳ-khưu-ni. (Câu) "không phạm những tội ấy" có nghĩa là: còn những tội mà các Tỳ-khưu không có chung với các Tỳ-khưu-ni, như tội xuất tinh..., thì không phạm những tội ấy. Do sự thay đổi giới tính, những tội ấy được xem như đã xuất. Ngay cả khi giới tính ban đầu xuất hiện trở lại, vị ấy vẫn không phạm những tội ấy. Đây là sự phán quyết dựa trên Thánh điển trong trường hợp này.

අයං [Pg.238] පන පාළිමුත්තො ඔක්කන්තිකවිනිච්ඡයො – ඉමෙසු තාව ද්වීසු ලිඞ්ගෙසු පුරිසලිඞ්ගං උත්තමං, ඉත්ථිලිඞ්ගං හීනං; තස්මා පුරිසලිඞ්ගං බලවඅකුසලෙන අන්තරධායති. ඉත්ථිලිඞ්ගං දුබ්බලකුසලෙන පතිට්ඨාති. ඉත්ථිලිඞ්ගං පන අන්තරධායන්තං දුබ්බලඅකුසලෙන අන්තරධායති. පුරිසලිඞ්ගං බලවකුසලෙන පතිට්ඨාති. එවං උභයම්පි අකුසලෙන අන්තරධායති, කුසලෙන පටිලබ්භති.
Còn đây là sự phán quyết suy luận, không có trong Thánh điển – trước hết, trong hai giới tính này, nam tính là cao quý, nữ tính là thấp kém; do đó, nam tính biến mất do nghiệp bất thiện mạnh. Nữ tính được thiết lập do nghiệp thiện yếu. Còn nữ tính khi biến mất, là do nghiệp bất thiện yếu. Nam tính được thiết lập do nghiệp thiện mạnh. Như vậy, cả hai (giới tính) đều biến mất do nghiệp bất thiện, và được thành tựu do nghiệp thiện.

තත්ථ සචෙ ද්වින්නං භික්ඛූනං එකතො සජ්ඣායං වා ධම්මසාකච්ඡං වා කත්වා එකාගාරෙ නිපජ්ජිත්වා නිද්දං ඔක්කන්තානං එකස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, උභින්නම්පි සහසෙය්‍යාපත්ති හොති. සො චෙ පටිබුජ්ඣිත්වා අත්තනො තං විප්පකාරං දිස්වා දුක්ඛී දුම්මනො රත්තිභාගෙයෙව ඉතරස්ස ආරොචෙය්‍ය, තෙන සමස්සාසෙතබ්බො – ‘‘හොතු, මා චින්තයිත්ථ. වට්ටස්සෙවෙසො දොසො. සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වාරං දින්නං, භික්ඛු වා හොතු භික්ඛුනී වා, අනාවටො ධම්මො අවාරිතො සග්ගමග්ගො’’ති. සමස්සාසෙත්වා ච එවං වත්තබ්බං – ‘‘තුම්හෙහි භික්ඛුනුපස්සයං ගන්තුං වට්ටති. අත්ථි වො කාචි සන්දිට්ඨා භික්ඛුනියො’’ති. සචස්සා හොන්ති තාදිසා භික්ඛුනියො අත්ථීති, නො චෙ හොන්ති නත්ථීති වත්වා සො භික්ඛු වත්තබ්බො – ‘‘මම සඞ්ගහං කරොථ; ඉදානි මං පඨමං භික්ඛුනුපස්සයං නෙථා’’ති. තෙන භික්ඛුනා තං ගහෙත්වා තස්සා වා සන්දිට්ඨානං අත්තනො වා සන්දිට්ඨානං භික්ඛුනීනං සන්තිකං ගන්තබ්බං. ගච්ඡන්තෙන ච න එකකෙන ගන්තබ්බං. චතූහි පඤ්චහි භික්ඛූහි සද්ධිං ජොතිකඤ්ච කත්තරදණ්ඩඤ්ච ගහෙත්වා සංවිදහනං පරිමොචෙත්වා ‘‘මයං අසුකං නාම ඨානං ගච්ඡාමා’’ති ගන්තබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ ගාමන්තර-නදීපාර-රත්තිවිප්පවාස-ගණඔහීයනාපත්තීහි අනාපත්ති. භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා තා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා – ‘‘අසුකං නාම භික්ඛුං ජානාථා’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘තස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං, සඞ්ගහං දානිස්ස කරොථා’’ති. තා චෙ ‘‘සාධු, අය්‍යා, ඉදානි මයම්පි සජ්ඣායිස්සාම, ධම්මං සොස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙ’’ති වත්වා සඞ්ගහං කරොන්ති, ආරාධිකා ච හොන්ති සඞ්ගාහිකා ලජ්ජිනියො, තා කොපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න ගන්තබ්බං. ගච්ඡති චෙ, ගාමන්තර-නදීපාර-රත්තිවිප්පවාස-ගණඔහීයනාපත්තීහි න මුච්චති. සචෙ පන ලජ්ජිනියො හොන්ති, න සඞ්ගාහිකායො; අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙපි අලජ්ජිනියො හොන්ති, සඞ්ගහං පන කරොන්ති; තාපි පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙ ලජ්ජිනියො ච සඞ්ගාහිකා [Pg.239] ච, ඤාතිකා න හොන්ති, ආසන්නගාමෙ පන අඤ්ඤා ඤාතිකායො හොන්ති පටිජග්ගනිකා, තාසම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතීති වදන්ති. ගන්ත්වා සචෙ භික්ඛුභාවෙපි නිස්සයපටිපන්නො, පතිරූපාය භික්ඛුනියා සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. මාතිකා වා විනයො වා උග්ගහිතො සුග්ගහිතො, පුන උග්ගණ්හනකාරණං නත්ථි. සචෙ භික්ඛුභාවෙ පරිසාවචරො, තස්ස සන්තිකෙයෙව උපසම්පන්නා සූපසම්පන්නා. අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පුබ්බෙ තං නිස්සාය වසන්තෙහිපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙයෙව නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පරිපුණ්ණවස්සසාමණෙරෙනාපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙයෙව උපජ්ඣා ගහෙතබ්බා.
Ở đây, nếu trong hai vị tỳ khưu cùng nhau tụng đọc hoặc thảo luận Pháp thoại, sau khi nằm nghỉ trong cùng một trú xá và đã ngủ say, nữ căn phát sanh nơi một vị thì cả hai đều phạm tội ngủ chung. Nếu vị ấy sau khi thức dậy, thấy được sự biến đổi ấy của mình, có tâm đau khổ, buồn rầu, ngay trong đêm ấy liền báo cho vị kia biết thì vị này nên an ủi rằng: ‘Thôi, xin đừng lo nghĩ. Đây là lỗi của vòng luân hồi. Cửa ngõ đã được đức Chánh Đẳng Giác ban cho, dẫu là tỳ khưu hay tỳ khưu ni, giáo pháp không bị che lấp, con đường đến cõi trời không bị ngăn cản.’ Và sau khi an ủi, nên nói như vầy: ‘Quý vị nên đi đến trú xá của tỳ khưu ni. Quý vị có quen biết vị tỳ khưu ni nào không?’ Nếu vị ấy có những vị tỳ khưu ni như thế thì nói là: ‘Có.’ Nếu không có thì nói là: ‘Không có.’ Sau khi nói xong, vị tỳ khưu kia nên được yêu cầu rằng: ‘Xin hãy giúp đỡ tôi; bây giờ, trước tiên xin hãy đưa tôi đến trú xá của tỳ khưu ni.’ Vị tỳ khưu ấy, sau khi dẫn vị kia đi, nên đi đến trú xá của các vị tỳ khưu ni mà vị kia quen biết hoặc chính mình quen biết. Và trong khi đi, không nên đi một mình. Nên đi cùng với bốn hoặc năm vị tỳ khưu, mang theo đèn đuốc và gậy gộc, tránh việc sắp đặt trước, và nên nói rằng: ‘Chúng tôi đi đến địa điểm tên là như vầy.’ Nếu ngôi tự viện ở xa, ngoài làng, thì trên đường đi không phạm các tội đi qua làng khác, qua sông, ngủ lại qua đêm, và tách khỏi nhóm. Sau khi đến trú xá của tỳ khưu ni, nên hỏi các vị tỳ khưu ni ấy rằng: ‘Quý vị có biết vị tỳ khưu tên là như vầy không?’ (Nếu họ đáp): ‘Thưa vâng, chư tôn giả.’ (Thì nói): ‘Nữ căn đã phát sanh nơi vị ấy, bây giờ xin hãy giúp đỡ vị ấy.’ Nếu các vị ấy nói rằng: ‘Lành thay, thưa chư tôn giả, bây giờ chúng tôi cũng sẽ tụng đọc, sẽ nghe Pháp, xin quý vị hãy đi về,’ và nhận giúp đỡ, và họ là những người dễ mến, hay giúp đỡ, và có liêm sỉ, thì không nên làm phật lòng họ mà đi nơi khác. Nếu đi, sẽ không thoát khỏi các tội đi qua làng khác, qua sông, ngủ lại qua đêm, và tách khỏi nhóm. Nhưng nếu họ là những người có liêm sỉ, nhưng không hay giúp đỡ; được phép đi nơi khác. Ngay cả nếu họ là những người không có liêm sỉ, nhưng lại nhận giúp đỡ; cũng được phép từ bỏ họ mà đi nơi khác. Nếu họ là những người có liêm sỉ và hay giúp đỡ, nhưng không phải là quyến thuộc, tuy nhiên ở làng bên cạnh có những người quyến thuộc khác là người chăm sóc, thì các vị nói rằng cũng nên đi đến chỗ của họ. Sau khi đến, nếu ngay cả trong thân phận tỳ khưu, vị ấy đã sống nương tựa, thì nên thọ y chỉ nơi một vị tỳ khưu ni thích hợp. Nếu Mātikā hay Luật đã được học và học kỹ, thì không có lý do để học lại. Nếu trong thân phận tỳ khưu, vị ấy là người thường lui tới hội chúng, thì những người đã thọ cụ túc giới nơi vị ấy là đã thọ giới tốt đẹp. Vị ấy nên thọ y chỉ nơi một vị khác. Ngay cả những người trước đây đã sống nương tựa vào vị ấy cũng nên thọ y chỉ nơi một vị khác. Ngay cả vị sa-di đã đủ tuổi cũng nên thọ một vị thầy tế độ khác.

යං පනස්ස භික්ඛුභාවෙ අධිට්ඨිතං තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, තං අධිට්ඨානං විජහති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සඞ්කච්චිකා ච උදකසාටිකා ච ගහෙතබ්බා. යං අතිරෙකචීවරං වා අතිරෙකපත්තො වා විනයකම්මං කත්වා ඨපිතො හොති, තං සබ්බම්පි විනයකම්මං විජහති, පුන කාතබ්බං. පටිග්ගහිතතෙලමධුඵාණිතාදීනිපි පටිග්ගහණං විජහන්ති. සචෙ පටිග්ගහණතො සත්තමෙ දිවසෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං වට්ටති. යං පන භික්ඛුකාලෙ අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පටිග්ගහිතං, තං පටිග්ගහණං න විජහති. යං උභින්නං සාධාරණං අවිභජිත්වා ඨපිතං, තං පකතත්තො රක්ඛති. යං පන විභත්තං එතස්සෙව සන්තකං, තං පටිග්ගහණං විජහති. වුත්තම්පි චෙතං පරිවාරෙ –
Lại nữa, tam y và bình bát nào đã được vị ấy chú nguyện trong thân phận tỳ khưu, sự chú nguyện ấy bị hủy bỏ, cần phải được chú nguyện lại. Cần phải thọ nhận y che ngực và y tắm. Y dư hoặc bát dư nào đã được cất giữ sau khi làm pháp yết-ma theo luật, tất cả pháp yết-ma theo luật ấy đều bị hủy bỏ, cần phải được làm lại. Ngay cả những vật như dầu, mật ong, đường phèn đã được thọ nhận cũng mất đi sự thọ nhận. Nếu vào ngày thứ bảy kể từ khi thọ nhận mà giới tính thay đổi, thì sau khi thọ nhận lại, được phép dùng trong bảy ngày. Lại nữa, vật sở hữu của vị tỳ khưu khác nào đã được thọ nhận (thay cho vị ấy) trong lúc còn là tỳ khưu, sự thọ nhận ấy không bị hủy bỏ. Vật nào là của chung của cả hai, được cất giữ mà chưa phân chia, thì vị có bản chất bình thường giữ gìn vật ấy. Lại nữa, vật nào đã được phân chia và là sở hữu của chính vị này, sự thọ nhận ấy bị hủy bỏ. Và điều này cũng đã được nói trong tập Parivāra –

‘‘තෙලං මධුං ඵාණිතඤ්චාපි සප්පිං;
සාමං ගහෙත්වාන නික්ඛිපෙය්‍ය;
අවීතිවත්තෙ සත්තාහෙ;
සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති;
පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 480);
‘Dầu, mật ong, đường phèn, và cả bơ sữa; Sau khi tự mình thọ nhận, có thể cất giữ; Trong vòng bảy ngày chưa trôi qua; Khi có duyên cớ mà dùng đến thì phạm tội; Đây là câu hỏi do các bậc hiền trí suy ngẫm.’ (pari. 480);

ඉදඤ්හි ලිඞ්ගපරිවත්තනං සන්ධාය වුත්තං. පටිග්ගහණං නාම ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන, කාලංකිරියාය, සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන, හීනායාවත්තනෙන, අනුපසම්පන්නස්ස දානෙන, අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙන, අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන ච විජහති. තස්මා සචෙපි හරීතකඛණ්ඩම්පි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතමත්ථි, සබ්බමස්ස පටිග්ගහණං විජහති. භික්ඛුවිහාරෙ පන යංකිඤ්චිස්සා සන්තකං පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා [Pg.240] වා ඨපිතං, සබ්බස්ස සාව ඉස්සරා, ආහරාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. යං පනෙත්ථ ථාවරං තස්සා සන්තකං සෙනාසනං වා උපරොපකා වා, තෙ යස්සිච්ඡති තස්ස දාතබ්බා. තෙරසසු සම්මුතීසු යා භික්ඛුකාලෙ ලද්ධා සම්මුති, සබ්බා සා පටිප්පස්සම්භති. පුරිමිකාය සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පච්ඡිමිකාය සෙනාසනෙ ගහිතෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනිසඞ්ඝො චස්සා උප්පන්නං ලාභං දාතුකාමො හොති, අපලොකෙත්වා දාතබ්බො. සචෙ භික්ඛුනීහි සාධාරණාය පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තස්ස ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ මානත්තං චරන්තස්ස පරිවත්තති, පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තස්ස පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. සචෙ අකුසලවිපාකෙ පරික්ඛීණෙ පක්ඛමානත්තකාලෙ පුනදෙව ලිඞ්ගං පරිවත්තති, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණෙ පක්ඛමානත්තෙ පරිවත්තති, භික්ඛූහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බන්ති.
Điều này được nói đến liên quan đến việc chuyển giới. Việc thọ nhận được từ bỏ do việc chuyển giới, do qua đời, do xả bỏ học giới, do hoàn tục về hàng thấp kém, do việc cho người chưa thọ cụ túc giới, do việc vứt bỏ không luyến tiếc, và do việc đoạt lấy. Do đó, nếu có dù chỉ là miếng trái harītaka đã được thọ nhận và cất giữ, tất cả việc thọ nhận của vị ấy đều bị từ bỏ. Hơn nữa, bất cứ vật sở hữu nào của vị ấy được cất giữ trong tu viện của tỳ-kheo, dù đã thọ nhận hay chưa thọ nhận, chính vị ấy là người chủ của tất cả, nên được mang đến và trao lại. Bất cứ vật gì cố định ở đây là sở hữu của vị ấy, dù là sàng tọa hay cây trồng, những thứ ấy nên được trao cho người mà vị ấy muốn. Trong mười ba sự đồng thuận, sự đồng thuận nào đã nhận được trong thời gian làm tỳ-kheo, tất cả đều bị đình chỉ. Việc nhận sàng tọa trong mùa an cư đầu bị đình chỉ. Nếu trong mùa an cư sau, sau khi đã nhận sàng tọa, giới tính bị thay đổi, và nếu chúng tỳ-kheo-ni muốn trao cho vị ấy phần lợi lộc phát sinh, thì nên bạch chúng rồi trao. Nếu trong khi đang hành biệt trú về một tội đã che giấu chung với các tỳ-kheo-ni, giới tính bị thay đổi, thì chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu trong khi đang hành mānatta, giới tính bị thay đổi, thì lại chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu sau khi đã hành xong mānatta, giới tính bị thay đổi, chúng tỳ-kheo-ni nên thực hiện việc giải tội. Nếu khi quả của nghiệp bất thiện đã hết, trong thời gian hành pakkhamānatta, giới tính lại thay đổi một lần nữa, thì chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu sau khi đã hành xong pakkhamānatta, giới tính bị thay đổi, chúng tỳ-kheo nên thực hiện việc giải tội.

අනන්තරෙ භික්ඛුනියා ලිඞ්ගපරිවත්තනවත්ථුම්හි ඉධ වුත්තනයෙනෙව සබ්බො විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙපි භික්ඛුනිකාලෙ ආපන්නා සඤ්චරිත්තාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසදානං නත්ථි, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ පක්ඛමානත්තං චරන්තියා ලිඞ්ගං පරිවත්තති, න තෙනත්ථො, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තාය පරිවත්තති, පුන මානත්තං අදත්වා භික්ඛූහි අබ්භෙතබ්බො. අථ භික්ඛූහි මානත්තෙ අදින්නෙ පුන ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. අථ ඡාරත්තං මානත්තං චරන්තස්ස පුන පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. චිණ්ණමානත්තස්ස පන ලිඞ්ගපරිවත්තෙ ජාතෙ භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. පුන පරිවත්තෙ ච ලිඞ්ගෙ භික්ඛුනිභාවෙ ඨිතායපි යා ආපත්තියො පුබ්බෙ පටිප්පස්සද්ධා, තා සුප්පටිප්පස්සද්ධා එවාති.
Trong trường hợp chuyển giới của tỳ-kheo-ni ngay sau đây, tất cả sự phán quyết nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở đây. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: nếu tội môi giới đã phạm trong thời gian làm tỳ-kheo-ni được che giấu, thì không có việc trao biệt trú, chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu trong khi đang hành pakkhamānatta, giới tính bị thay đổi, thì việc ấy không có giá trị, chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu sau khi đã hành xong mānatta, giới tính bị thay đổi, thì không cần trao lại mānatta, vị ấy nên được chúng tỳ-kheo giải tội. Nếu trước khi chúng tỳ-kheo trao mānatta, giới tính lại thay đổi, thì chúng tỳ-kheo-ni chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu trong khi đang hành mānatta sáu đêm, giới tính lại thay đổi, thì chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Hơn nữa, khi việc chuyển giới xảy ra với người đã hành xong mānatta, chúng tỳ-kheo-ni nên thực hiện việc giải tội. Và khi giới tính thay đổi trở lại, dù đang ở trong thân phận tỳ-kheo-ni, những tội nào đã được đình chỉ trước đây, chúng được xem là đã được đình chỉ hoàn toàn.

70. ඉතො පරානි ‘‘මාතුයා මෙථුනං ධම්ම’’න්තිආදීනි චත්තාරි වත්ථූනි උත්තානත්ථානියෙව.
70. Bốn câu chuyện kể từ đây, bắt đầu bằng câu chuyện “hành dâm với mẹ,” đều có ý nghĩa rõ ràng.

71. මුදුපිට්ඨිකවත්ථුම්හි සො කිර භික්ඛු නටපුබ්බකො. තස්ස සිප්පකොසල්ලත්ථං පරිකම්මකතා පිට්ඨි මුදුකා අහොසි. තස්මා එවං කාතුං අසක්ඛි.
71. Trong câu chuyện về người có lưng mềm, nghe nói vị tỳ-kheo ấy trước kia là một vũ công. Lưng của vị ấy đã được luyện tập để trở nên mềm dẻo nhằm mục đích điêu luyện trong nghề. Do đó, vị ấy đã có thể làm như vậy.

ලම්බීවත්ථුම්හි [Pg.241] තස්ස භික්ඛුස්ස අඞ්ගජාතං දීඝං හොති ලම්බති, තස්මා ලම්බීති වුත්තො.
Trong câu chuyện về người có (dương vật) dài, dương vật của vị tỳ-kheo ấy dài và thõng xuống, do đó vị ấy được gọi là “người có (dương vật) dài.”

ඉතො පරානි ද්වෙ වණවත්ථූනි උත්තානානෙව. ලෙපචිත්තවත්ථුම්හි ලෙපචිත්තං නාම චිත්තකම්මරූපං.
Hai câu chuyện về vết thương kể từ đây đều rõ ràng. Trong câu chuyện về hình vẽ bằng bột màu, “hình vẽ bằng bột màu” là hình ảnh được tạo ra bằng nghệ thuật vẽ.

දාරුධීතලිකවත්ථුම්හි දාරුධීතලිකා නාම කට්ඨරූපං. යථා ච ඉමෙසු ද්වීසු එවං අඤ්ඤෙසුපි දන්තරූප-පොත්ථකරූප-ලොහරූපාදීසු අනුපාදින්නකෙසු ඉත්ථිරූපෙසු නිමිත්තෙ මෙථුනරාගෙන උපක්කමන්තස්ස අසුචි මුච්චතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. කායසංසග්ගරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි තථෙව දුක්කටං. මොචනරාගෙන පන උපක්කමන්තස්ස මුත්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, අමුත්තෙ ථුල්ලච්චයන්ති.
Trong câu chuyện về búp bê gỗ, “búp bê gỗ” là hình tượng bằng gỗ. Và cũng như trong hai trường hợp này, trong các trường hợp khác đối với các hình tượng nữ không có sự sống như hình tượng bằng ngà, hình tượng bằng vải, hình tượng bằng đồng, v.v., khi một vị cố gắng (hành dâm) với bộ phận sinh dục (của hình tượng) do có dục vọng giao hợp, dù tinh dịch có xuất ra hay không, vẫn chỉ phạm tội dukkaṭa. Đối với người cố gắng (tiếp xúc) do có dục vọng tiếp xúc thân thể, cũng tương tự là tội dukkaṭa. Tuy nhiên, đối với người cố gắng do có dục vọng muốn xuất tinh, nếu xuất tinh thì phạm tội saṅghādisesa, nếu không xuất tinh thì phạm tội thullaccaya.

72. සුන්දරවත්ථුම්හි අයං සුන්දරො නාම රාජගහෙ කුලදාරකො සද්ධාය පබ්බජිතො; අත්තභාවස්ස අභිරූපතාය ‘‘සුන්දරො’’ති නාමං ලභි. තං රථිකාය ගච්ඡන්තං දිස්වා සමුප්පන්නඡන්දරාගා සා ඉත්ථී ඉමං විප්පකාරං අකාසි. ථෙරො පන අනාගාමී. තස්මා සො න සාදියි. අඤ්ඤෙසං පන අවිසයො එසො.
72. Trong câu chuyện về ngài Sundara, vị tên là Sundara này là một thanh niên con nhà gia thế ở thành Rājagaha, đã xuất gia do có đức tin; vị ấy có được tên “Sundara” (người đẹp) là do thân thể xinh đẹp. Khi thấy vị ấy đang đi trên đường, người phụ nữ kia khởi lên lòng ham muốn và đã làm hành động sai trái này. Tuy nhiên, vị trưởng lão là một bậc A-na-hàm. Do đó, ngài đã không chấp thuận. Hơn nữa, đây không phải là cảnh giới của những người khác.

ඉතො පරෙසු චතූසු වත්ථූසු තෙ භික්ඛූ ජළා දුම්මෙධා මාතුගාමස්ස වචනං ගහෙත්වා තථා කත්වා පච්ඡා කුක්කුච්චායිංසු.
Trong bốn câu chuyện sau đây, các vị tỳ-kheo ấy ngu đần, kém trí tuệ, đã nghe theo lời của người nữ và làm như vậy, sau đó đã hối hận.

73. අක්ඛායිතාදීනි තීණි වත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. ද්වීසු ඡින්නසීසවත්ථූසු අයං විනිච්ඡයො – වට්ටකතෙ මුඛෙ විවටෙ අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තො සචෙ හෙට්ඨා වා උපරි වා උභයපස්සෙහි වා ඡුපන්තං පවෙසෙති, පාරාජිකං. චතූහිපි පස්සෙහි අඡුපන්තං පවෙසෙත්වා අබ්භන්තරෙ තාලුකං ඡුපති, පාරාජිකමෙව. චත්තාරි පස්සානි තාලුකඤ්ච අඡුපන්තො ආකාසගතමෙව කත්වා පවෙසෙති ච නීහරති ච, දුක්කටං. යදි පන දන්තා සුඵුසිතා, අන්තොමුඛෙ ඔකාසො නත්ථි, දන්තා ච බහි ඔට්ඨමංසෙන පටිච්ඡන්නා, තත්ථ වාතෙන අසම්ඵුට්ඨං අල්ලොකාසං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව. උප්පාටිතෙ පන ඔට්ඨමංසෙ දන්තෙසුයෙව උපක්කමන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යොපි දන්තො බහි නික්ඛමිත්වා තිට්ඨති, න සක්කා ඔට්ඨෙහි පිදහිතුං. තත්ථ උපක්කමන්තෙපි බහි නික්ඛන්තජිව්හාය උපක්කමන්තෙපි ථුල්ලච්චයමෙව. ජීවමානකසරීරෙපි බහි නික්ඛන්තජිව්හාය ථුල්ලච්චයමෙව. යදි පන බහිජිව්හාය පලිවෙඨෙත්වා අන්තොමුඛං පවෙසෙති, පාරාජිකමෙව. උපරිගීවාය [Pg.242] ඡින්නසීසස්සපි අධොභාගෙන අඞ්ගජාතං පවෙසෙත්වා තාලුකං ඡුපන්තස්ස පාරාජිකමෙව.
73. Ba câu chuyện bắt đầu bằng câu chuyện Akkhāyita có ý nghĩa rõ ràng. Trong hai câu chuyện về đầu bị cắt lìa, đây là sự quyết đoán: Khi đưa dương vật vào miệng được mở tròn, nếu đưa vào mà chạm phía dưới, hoặc phía trên, hoặc cả hai bên, phạm tội pārājika. Sau khi đưa vào mà không chạm cả bốn bên, (nhưng) chạm vào vòm miệng bên trong, cũng phạm tội pārājika. Không chạm bốn bên và vòm miệng, làm cho (dương vật) chỉ ở trong khoảng không rồi đưa vào và rút ra, phạm tội dukkaṭa. Hơn nữa, nếu răng khít lại, không có khoảng trống bên trong miệng, và răng được che phủ bên ngoài bằng thịt môi, khi đưa vào dù chỉ bằng hạt mè nơi ẩm ướt không bị gió chạm đến, cũng phạm tội pārājika. Nhưng nếu vén thịt môi lên mà chỉ cố gắng với răng, phạm tội thullaccaya. Răng nào mọc chìa ra ngoài, không thể dùng môi che lại được, cố gắng ở đó cũng vậy, cố gắng với lưỡi thè ra ngoài cũng vậy, chỉ phạm tội thullaccaya. Cố gắng với lưỡi thè ra ngoài của thân thể đang sống cũng chỉ phạm tội thullaccaya. Nhưng nếu dùng lưỡi bên ngoài quấn lại rồi đưa vào trong miệng, cũng phạm tội pārājika. Đối với đầu bị cắt lìa khỏi cổ, đưa dương vật vào từ phía dưới mà chạm vào vòm miệng, cũng phạm tội pārājika.

අට්ඨිකවත්ථුම්හි සුසානං ගච්ඡන්තස්සාපි දුක්කටං. අට්ඨිකානි සඞ්කඩ්ඪන්තස්සාපි, නිමිත්තෙ මෙථුනරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි, කායසංසග්ගරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි, මුච්චතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. මොචනරාගෙන පන උපක්කමන්තස්ස මුච්චන්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, අමුච්චන්තෙ ථුල්ලච්චයමෙව.
Trong câu chuyện về xương, đi đến nghĩa địa cũng phạm tội dukkaṭa. Gom góp xương lại cũng vậy, cố gắng ở bộ phận sinh dục với tâm dâm dục cũng vậy, cố gắng với tâm ham muốn thân thể tiếp xúc cũng vậy, dù xuất tinh hay không, chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng cố gắng với tâm ham muốn xuất tinh, khi xuất tinh thì phạm tội saṅghādisesa, khi không xuất tinh thì chỉ phạm tội thullaccaya.

නාගීවත්ථුම්හි නාගමාණවිකා වා හොතු කින්නරීආදීනං වා අඤ්ඤතරා, සබ්බත්ථ පාරාජිකං.
Trong câu chuyện về nàng rồng, dù là thiếu nữ rồng hay là một trong các loài như kinnarī, ở tất cả các trường hợp đều phạm tội pārājika.

යක්ඛීවත්ථුම්හි සබ්බාපි දෙවතා යක්ඛීයෙව.
Trong câu chuyện về dạ-xoa nữ, tất cả chư thiên nữ cũng đều là dạ-xoa nữ.

පෙතීවත්ථුම්හි නිජ්ඣාමතණ්හිකාදිපෙතියො අල්ලීයිතුම්පි න සක්කා. විමානපෙතියො පන අත්ථි; යාසං කාළපක්ඛෙ අකුසලං විපච්චති, ජුණ්හපක්ඛෙ දෙවතා විය සම්පත්තිං අනුභොන්ති. එවරූපාය පෙතියා වා යක්ඛියා වා සචෙ දස්සන-ගහණ-ආමසන-ඵුසන-ඝට්ටනානි පඤ්ඤායන්ති, පාරාජිකං. අථාපි දස්සනං නත්ථි, ඉතරානි පඤ්ඤායන්ති, පාරාජිකමෙව. අථ දස්සනගහණානි න පඤ්ඤායන්ති, ආමසනඵුසනඝට්ටනෙහි පඤ්ඤායමානෙහි තං පුග්ගලං විසඤ්ඤං කත්වා අත්තනො මනොරථං පූරෙත්වා ගච්ඡති, අයං අවිසයො නාම. තස්මා එත්ථ අවිසයත්තා අනාපත්ති. පණ්ඩකවත්ථු පාකටමෙව.
Trong câu chuyện về ngạ quỷ nữ, các ngạ quỷ nữ như Nijjhāmataṇhikā không thể nào bám vào được. Nhưng có các ngạ quỷ nữ ở cung điện; đối với họ, vào hắc nguyệt, nghiệp bất thiện cho quả, vào bạch nguyệt, họ hưởng thụ tài sản như chư thiên. Đối với ngạ quỷ nữ hoặc dạ-xoa nữ như vậy, nếu việc thấy, nắm, sờ, chạm, cọ xát được nhận biết, phạm tội pārājika. Hơn nữa, dù không có việc thấy, các việc khác được nhận biết, cũng phạm tội pārājika. Nếu việc thấy và nắm không được nhận biết, bằng việc sờ, chạm, cọ xát được nhận biết, làm cho người đó bất tỉnh rồi thỏa mãn ý muốn của mình mà đi, đây gọi là không phải đối tượng. Do đó, ở đây vì không phải đối tượng nên vô tội. Câu chuyện về người ái nam ái nữ đã rõ ràng.

උපහතින්ද්‍රියවත්ථුම්හි උපහතින්ද්‍රියොති උපහතකායප්පසාදො ඛාණුකණ්ටකමිව සුඛං වා දුක්ඛං වා න වෙදයති. අවෙදයන්තස්සාපි සෙවනචිත්තවසෙන ආපත්ති.
Trong câu chuyện về người có giác quan bị tổn hại, ‘người có giác quan bị tổn hại’ là người có thân thức bị phá hủy, không cảm nhận được lạc hay khổ, giống như khúc cây hay gai nhọn. Dù không cảm nhận, vẫn phạm tội do tâm hành dâm.

ඡුපිතමත්තවත්ථුස්මිං යො ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිස්සාමී’’ති මාතුගාමං ගණ්හිත්වා මෙථුනෙ විරජ්ජිත්වා විප්පටිසාරී හොති, දුක්කටමෙවස්ස හොති. මෙථුනධම්මස්ස හි පුබ්බපයොගා හත්ථග්ගාහාදයො යාව සීසං න පාපුණාති, තාව දුක්කටෙ තිට්ඨන්ති. සීසෙ පත්තෙ පාරාජිකං හොති. පඨමපාරාජිකස්ස හි දුක්කටමෙව සාමන්තං. ඉතරෙසං තිණ්ණං ථුල්ලච්චයං. අයං පන භික්ඛු මෙථුනධම්මෙ විරජ්ජිත්වා කායසංසග්ගං සාදියීති වෙදිතබ්බො. තෙනාහ භගවා – ‘‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති.
Trong câu chuyện về việc chỉ chạm vào, vị nào sau khi nắm lấy người nữ với ý định “ta sẽ hành dâm,” rồi không còn ham muốn trong việc hành dâm và hối hận, vị ấy chỉ phạm tội dukkaṭa. Vì rằng, các hành vi chuẩn bị cho việc hành dâm như nắm tay... cho đến khi chưa đạt đến đỉnh điểm (đưa dương vật vào), thì vẫn còn ở mức dukkaṭa. Khi đạt đến đỉnh điểm, phạm tội pārājika. Vì đối với tội pārājika thứ nhất, tội cận kề chỉ là dukkaṭa. Đối với ba tội còn lại, tội cận kề là thullaccaya. Nhưng vị tỳ khưu này, sau khi không còn ham muốn trong việc hành dâm, được biết là đã chấp nhận việc thân thể tiếp xúc. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Phạm tội saṅghādisesa.”

74. භද්දියවත්ථුස්මිං [Pg.243] භද්දියං නාම තං නගරං. ජාතියාවනං නාම ජාතිපුප්ඵගුම්බානං උස්සන්නතාය එවං ලද්ධනාමං; තං තස්ස නගරස්ස උපචාරෙ වනං හොති. සො තත්ථ නිපන්නො තෙන වාතුපත්ථම්භෙන මහානිද්දං ඔක්කමි. එකරසං භවඞ්ගමෙව වත්තති. කිලින්නං පස්සිත්වාති අසුචිකිලිට්ඨං පස්සිත්වා.
74. Trong câu chuyện ở Bhaddiya, thành phố ấy tên là Bhaddiya. Khu rừng tên là Jātiyāvana, có được tên như vậy do có nhiều bụi hoa lài; khu rừng ấy ở vùng ngoại ô của thành phố đó. Vị ấy nằm ở đó, do sự hỗ trợ của gió, đã chìm vào giấc ngủ sâu. Chỉ có tâm hữu phần đơn nhất diễn tiến. Thấy bị vấy bẩn nghĩa là thấy bị vấy bẩn bởi thứ không sạch sẽ.

75. ඉතො පරානි සාදියනපටිසංයුත්තානි චත්තාරි වත්ථූනි, අජානනවත්ථු චාති පඤ්ච උත්තානත්ථානෙව.
75. Sau đây, bốn câu chuyện liên quan đến việc chấp nhận, và câu chuyện không biết, năm câu chuyện này có ý nghĩa rõ ràng.

76. ද්වීසු අසාදියනවත්ථූසු සහසා වුට්ඨාසීති ආසීවිසෙන දට්ඨො විය අග්ගිනා දඩ්ඪො විය ච තුරිතං වුට්ඨාසි. අක්කමිත්වා පවත්තෙසීති අප්පමත්තො භික්ඛු ආරද්ධවිපස්සකො උපට්ඨිතස්සති ඛිප්පං වුට්ඨහන්තොව අක්කමිත්වා භූමියං වට්ටෙන්තො පරිවට්ටෙන්තො විහෙඨෙන්තො පාතෙසි. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන හි එවරූපෙසු ඨානෙසු චිත්තං රක්ඛිතබ්බං. අයඤ්ච තෙසං අඤ්ඤතරො සඞ්ගාමසීසයොධො භික්ඛු.
76. Trong hai câu chuyện không chấp nhận, ‘đã vội vàng đứng dậy’ nghĩa là đã đứng dậy nhanh chóng như bị rắn độc cắn hoặc như bị lửa đốt. ‘Đạp lên rồi làm cho lăn đi’ nghĩa là vị tỳ khưu không dễ duôi, đã nỗ lực tu tập minh sát, có chánh niệm hiện tiền, trong khi đứng dậy nhanh chóng, đã đạp lên, làm cho lăn lộn trên mặt đất, làm cho lăn qua lăn lại, hành hạ rồi làm cho ngã xuống. Vì rằng, bậc thiện phàm phu nên bảo vệ tâm trong những trường hợp như vậy. Và vị tỳ khưu này là một trong số họ, một chiến binh dũng mãnh nơi trận tiền.

77. ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නවත්ථුම්හි දිවා පටිසල්ලීයන්තෙනාති දිවා නිපජ්ජන්තෙන. ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතුන්ති ද්වාරං පිදහිත්වා නිපජ්ජිතුං. එත්ථ ච කිඤ්චාපි පාළියං ‘‘අයං නාම ආපත්තී’’ති න වුත්තා. විවරිත්වා නිපන්නදොසෙන පන උප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දිවා පටිසල්ලීයන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතු’’න්ති වුත්තත්තා අසංවරිත්වා පටිසල්ලීයන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං. භගවතො හි අධිප්පායං ඤත්වා උපාලිත්ථෙරාදීහි අට්ඨකථා ඨපිතා. ‘‘අත්ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති නො රත්ති’’න්ති (පරි. 323) ඉමිනාපි චෙතං සිද්ධං.
77. Trong câu chuyện nằm ngủ khi mở cửa, ‘bởi người độc cư ban ngày’ nghĩa là bởi người nằm ngủ ban ngày. ‘Nên độc cư sau khi đóng cửa’ nghĩa là nên nằm ngủ sau khi đóng cửa. Và ở đây, mặc dù trong Pāḷi không nói “đây là tội tên là…”. Nhưng do lỗi nằm ngủ khi mở cửa, khi sự việc phát sinh, vì đã được nói rằng “Này các tỳ khưu, Ta cho phép người độc cư ban ngày nên độc cư sau khi đóng cửa,” nên tội dukkaṭa đã được nói cho người độc cư mà không đóng cửa. Vì rằng, sau khi biết được ý của Đức Thế Tôn, các vị như trưởng lão Upāli đã lập ra Chú giải. Và điều này cũng được xác lập bởi câu (trong Parivāra): “Có tội phạm vào ban ngày, không phải ban đêm.”

කීදිසං පන ද්වාරං සංවරිතබ්බං, කීදිසං න සංවරිතබ්බං? රුක්ඛපදරවෙළුපදරකිලඤ්ජපණ්ණාදීනං යෙන කෙනචි කවාටං කත්වා හෙට්ඨා උදුක්ඛලෙ උපරි උත්තරපාසකෙ ච පවෙසෙත්වා කතං පරිවත්තකද්වාරමෙව සංවරිතබ්බං. අඤ්ඤං ගොරූපානං වජෙසු විය රුක්ඛසූචිකණ්ටකද්වාරං, ගාමථකනකං චක්කලකයුත්තද්වාරං, ඵලකෙසු වා කිටිකාසු වා ද්වෙ තීණි චක්කලකානි යොජෙත්වා කතං සංසරණකිටිකද්වාරං, ආපණෙසු විය කතං උග්ඝාටනකිටිකද්වාරං, ද්වීසු තීසු ඨානෙසු වෙණුසලාකා ගොප්ඵෙත්වා පණ්ණකුටීසු කතං සලාකහත්ථකද්වාරං, දුස්සසාණිද්වාරන්ති එවරූපං ද්වාරං න සංවරිතබ්බං. පත්තහත්ථස්ස කවාටප්පණාමනෙ පන [Pg.244] එකං දුස්සසාණිද්වාරමෙව අනාපත්තිකරං, අවසෙසානි පණාමෙන්තස්ස ආපත්ති. දිවා පටිසල්ලීයන්තස්ස පන පරිවත්තකද්වාරමෙව ආපත්තිකරං, සෙසානි සංවරිත්වා වා අසංවරිත්වා වා නිපන්නස්ස ආපත්ති නත්ථි. සංවරිත්වා පන නිපජ්ජිතබ්බං, එතං වත්තං.
Lại nữa, cửa thế nào nên đóng, cửa thế nào không nên đóng? Chỉ nên đóng loại cửa xoay được làm bằng cách lấy bất cứ vật liệu nào trong các thứ như tấm ván, tấm tre, tấm chiếu, lá cây, v.v... làm thành cánh cửa, rồi cho vào cối giã ở bên dưới và vòng khuyên ở bên trên. Không nên đóng các loại cửa khác như: cửa chốt cây, cửa gai giống như ở các chuồng bò; cửa có bánh xe dùng để chặn ở cổng làng; cửa kéo qua lại được làm bằng cách gắn hai ba bánh xe vào các tấm ván hoặc các cánh cửa bằng tre gai; cửa dỡ ra được làm giống như ở các cửa hiệu; cửa bằng các thanh tre được làm ở các am lá bằng cách kết các thanh tre ở hai ba chỗ; cửa bằng tấm vải. Lại nữa, đối với vị tỳ khưu tay đang cầm bát, khi đẩy cánh cửa, chỉ có cửa bằng tấm vải là không phạm tội; khi đẩy các cửa còn lại thì phạm tội. Lại nữa, đối với vị tỳ khưu đang nghỉ trưa, chỉ có cửa xoay là (nếu không đóng) sẽ phạm tội; đối với các cửa còn lại, dù đóng hay không đóng mà nằm nghỉ thì không phạm tội. Tuy nhiên, nên đóng cửa rồi mới nằm nghỉ, đó là phận sự.

පරිවත්තකද්වාරං පන කිත්තකෙන සංවුතං හොති? සූචිඝටිකාදීසු දින්නාසු සංවුතමෙව හොති. අපිච ඛො සූචිමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති. ඝටිකමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති. ද්වාරබාහං ඵුසිත්වා පිහිතමත්තෙපි වට්ටති. ඊසකං අඵුසිතෙපි වට්ටති. සබ්බන්තිමෙන විධිනා යාවතා සීසං නප්පවිසති තාවතා අඵුසිතෙපි වට්ටතීති. සචෙ බහූනං වළඤ්ජනට්ඨානං හොති, භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ‘‘ද්වාරං, ආවුසො, ජග්ගාහී’’ති වත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. අථ භික්ඛූ චීවරකම්මං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොන්තා නිසින්නා හොන්ති, ‘‘එතෙ ද්වාරං ජග්ගිස්සන්තී’’ති ආභොගං කත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘උපාසකම්පි ආපුච්ඡිත්වා වා, ‘එස ජග්ගිස්සතී’ති ආභොගං කත්වා වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කෙවලං භික්ඛුනිං වා මාතුගාමං වා ආපුච්ඡිතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තං. අථ ද්වාරස්ස උදුක්ඛලං වා උත්තරපාසකො වා භින්නො වා හොති අට්ඨපිතො වා, සංවරිතුං න සක්කොති, නවකම්මත්ථං වා පන ඉට්ඨකපුඤ්ජො වා මත්තිකාදීනං වා රාසි අන්තොද්වාරෙ කතො හොති, අට්ටං වා බන්ධන්ති, යථා සංවරිතුං න සක්කොති; එවරූපෙ අන්තරායෙ සති අසංවරිත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. යදි පන කවාටං නත්ථි, ලද්ධකප්පමෙව. උපරි සයන්තෙන නිස්සෙණිං ආරොපෙත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිස්සෙණිමත්ථකෙ ථකනකං හොති, ථකෙත්වාපි නිපජ්ජිතබ්බං. ගබ්භෙ නිපජ්ජන්තෙන ගබ්භද්වාරං වා පමුඛද්වාරං වා යංකිඤ්චි සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ එකකුට්ටකෙ ගෙහෙ ද්වීසු පස්සෙසු ද්වාරානි කත්වා වළඤ්ජන්ති, ද්වෙපි ද්වාරානි ජග්ගිතබ්බානි.
Lại nữa, cửa xoay được xem là đã đóng ở mức độ nào? Khi đã gài các thứ như chốt nhỏ, chốt lớn, v.v... thì được xem là đã đóng. Hơn nữa, chỉ cần gài chốt nhỏ cũng được. Chỉ cần gài chốt lớn cũng được. Chỉ cần đóng cửa chạm vào khung cửa cũng được. Không chạm một chút cũng được. Theo phương cách cuối cùng, miễn là đầu không lọt qua được, dù không chạm cũng được. Nếu là nơi nhiều người sử dụng, được phép nằm nghỉ sau khi nói với một tỳ khưu hoặc sa-di rằng: "Này hiền giả, hãy trông chừng cửa." Hoặc nếu các tỳ khưu đang ngồi làm y công hoặc việc gì khác, được phép nằm nghỉ sau khi tác ý rằng: "Các vị này sẽ trông chừng cửa." Lại nữa, trong Chú giải Kurundī có nói: "Được phép nằm nghỉ sau khi thưa với một vị cận sự nam, hoặc sau khi tác ý rằng: 'Vị này sẽ trông chừng.' Chỉ không được phép thưa với tỳ khưu ni hoặc người nữ." Hoặc nếu cối giã hay vòng khuyên trên của cửa bị hỏng hoặc chưa được lắp, không thể đóng được; hoặc lại nữa, vì mục đích công việc xây dựng mới, một đống gạch hoặc một đống đất sét v.v... được chất ở bên trong cửa, hoặc họ dựng giàn giáo khiến không thể đóng được; khi có trở ngại như vậy, được phép nằm nghỉ mà không đóng cửa. Lại nữa, nếu không có cánh cửa, thì việc (nằm nghỉ) đương nhiên là được phép. Vị tỳ khưu ngủ ở tầng trên nên kéo thang lên rồi mới nằm nghỉ. Nếu ở đầu thang có vật chặn, cũng nên chặn lại rồi mới nằm nghỉ. Vị tỳ khưu nằm nghỉ trong phòng riêng được phép đóng bất cứ cửa nào, hoặc cửa phòng riêng hoặc cửa chính, rồi mới nằm nghỉ. Nếu trong một ngôi nhà có chung vách, người ta làm cửa ở hai bên và sử dụng, thì phải trông chừng cả hai cửa.

තිභූමකෙපි පාසාදෙ ද්වාරං ජග්ගිතබ්බමෙව. සචෙ භික්ඛාචාරා පටික්කම්ම ලොහපාසාදසදිසං පාසාදං බහූ භික්ඛූ දිවාවිහාරත්ථං පවිසන්ති, සඞ්ඝත්ථෙරෙන ද්වාරපාලස්ස ‘‘ද්වාරං ජග්ගාහී’’ති වත්වා වා ‘‘ද්වාරජග්ගනං එතස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා වා පවිසිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. යාව සඞ්ඝනවකෙන එවමෙව කත්තබ්බං. පුරෙ පවිසන්තානං ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම පච්ඡිමානං භාරො’’ති එවං ආභොගං කාතුම්පි වට්ටති. අනාපුච්ඡා වා ආභොගං වා අකත්වා අන්තොගබ්භෙ වා අසංවුතද්වාරෙ බහි වා නිපජ්ජන්තානං ආපත්ති. ගබ්භෙ වා බහි වා නිපජ්ජනකාලෙපි ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම මහාද්වාරෙ ද්වාරපාලස්ස භාරො’’ති [Pg.245] ආභොගං කත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. ලොහපාසාදාදීසු ආකාසතලෙ නිපජ්ජන්තෙනාපි ද්වාරං සංවරිතබ්බමෙව.
Ngay cả trong một lâu đài ba tầng, cũng phải trông chừng cửa. Nếu sau khi đi khất thực về, nhiều tỳ khưu vào một lâu đài giống như Lohapāsāda để nghỉ trưa, vị Trưởng lão Tăng đoàn nên vào và nằm nghỉ sau khi nói với người giữ cửa rằng: "Hãy trông chừng cửa," hoặc sau khi tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của người này." Cho đến vị tỳ khưu hạ lạp thấp nhất trong Tăng đoàn cũng nên làm như vậy. Những vị vào trước cũng được phép tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của những người đến sau." Những vị nằm nghỉ ở bên trong phòng riêng hoặc bên ngoài nơi có cửa không đóng, mà không thưa hỏi hoặc không tác ý, thì phạm tội. Ngay cả khi nằm nghỉ ở trong phòng riêng hay bên ngoài, cũng được phép nằm nghỉ sau khi tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của người giữ cửa ở cửa chính." Ngay cả vị tỳ khưu nằm nghỉ ở khoảng sân trời trong các nơi như Lohapāsāda cũng phải đóng cửa.

අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ඉදං දිවාපටිසල්ලීයනං යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙ සද්වාරබන්ධෙ ඨානෙ කථිතං. තස්මා අබ්භොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා යත්ථ කත්ථචි සද්වාරබන්ධෙ නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ මහාපරිවෙණං හොති, මහාබොධියඞ්ගණලොහපාසාදඞ්ගණසදිසං බහූනං ඔසරණට්ඨානං, යත්ථ ද්වාරං සංවුතම්පි සංවුතට්ඨානෙ න තිට්ඨති, ද්වාරං අලභන්තා පාකාරං ආරුහිත්වාපි විචරන්ති, තත්ථ සංවරණකිච්චං නත්ථි. රත්තිං ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නො අරුණෙ උග්ගතෙ උට්ඨහති, අනාපත්ති. සචෙ පබුජ්ඣිත්වා පුන සුපති, ආපත්ති. යො පන ‘‘අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පරිච්ඡින්දිත්වාව ද්වාරං අසංවරිත්වා රත්තිං නිපජ්ජති, යථාපරිච්ඡෙදමෙව ච න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්තියෙව. මහාපච්චරියං පන ‘‘එවං නිපජ්ජන්තො අනාදරියදුක්කටාපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං.
Đây là phần tóm tắt: Việc nghỉ trưa này được nói đến đối với một nơi được rào quanh bởi bất cứ thứ gì và có cửa được lắp đặt. Do đó, vị tỳ khưu nằm nghỉ ở ngoài trời, hoặc dưới gốc cây, hoặc trong một cái lều, hoặc bất cứ nơi nào có cửa được lắp đặt, thì phải đóng cửa rồi mới nằm nghỉ. Nếu là một tu viện lớn, là nơi lui tới của nhiều người, giống như sân chùa Mahābodhi hay sân Lohapāsāda, nơi mà cửa dù đã đóng cũng không ở yên tại vị trí đóng, và những người không vào được cửa thì trèo tường để đi lại, ở nơi đó không có phận sự phải đóng cửa. Vị tỳ khưu nằm nghỉ vào ban đêm với cửa mở, nếu thức dậy khi rạng đông ló dạng thì không phạm tội. Nếu sau khi thức giấc lại ngủ tiếp, thì phạm tội. Lại nữa, vị tỳ khưu nào nằm nghỉ vào ban đêm không đóng cửa sau khi đã xác định rằng: "Ta sẽ thức dậy khi rạng đông ló dạng," nhưng lại không thức dậy đúng như đã xác định, vị ấy chắc chắn phạm tội. Lại nữa, trong Chú giải Mahāpaccarī có nói: "Vị tỳ khưu nằm nghỉ như vậy cũng không thoát khỏi tội dukkata do sự không tôn trọng."

යො පන බහුදෙව රත්තිං ජග්ගිත්වා අද්ධානං වා ගන්ත්වා දිවා කිලන්තරූපො මඤ්චෙ නිසින්නො පාදෙ භූමිතො අමොචෙත්වාව නිද්දාවසෙන නිපජ්ජති, තස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඔක්කන්තනිද්දො අජානන්තොපි පාදෙ මඤ්චකං ආරොපෙති, ආපත්තියෙව. නිසීදිත්වා අපස්සාය සුපන්තස්ස අනාපත්ති. යොපි ච ‘‘නිද්දං විනොදෙස්සාමී’’ති චඞ්කමන්තො පතිත්වා සහසාව වුට්ඨාති, තස්සාපි අනාපත්ති. යො පන පතිත්වා තත්ථෙව සයති, න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්ති.
Lại nữa, vị tỳ khưu nào thức canh gác nhiều đêm hoặc đi đường dài, ban ngày thân thể mệt mỏi, ngồi trên giường, không nhấc chân lên khỏi đất mà nằm xuống do buồn ngủ, vị ấy không phạm tội. Nếu đã ngủ say, dù không biết mà gác chân lên giường nhỏ, vẫn phạm tội. Người ngồi tựa (vào tường, cột) mà ngủ thì không phạm tội. Và vị nào trong lúc kinh hành với ý nghĩ 'ta sẽ xua tan cơn buồn ngủ' bị té ngã rồi liền lập tức đứng dậy, vị ấy cũng không phạm tội. Còn vị nào bị té ngã rồi nằm luôn tại chỗ đó, không đứng dậy, vị ấy phạm tội.

කො මුච්චති, කො න මුච්චතීති? මහාපච්චරියං තාව ‘‘එකභඞ්ගෙන නිපන්නකොයෙව මුච්චති. පාදෙ පන භූමිතො මොචෙත්වා නිපන්නො යක්ඛගහිතකොපි විසඤ්ඤීභූතොපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතොව මුච්චතී’’ති වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘යො චඞ්කමන්තො මුච්චිත්වා පතිතො තත්ථෙව සුපති, තස්සාපි අවිසයත්තා ආපත්ති න දිස්සති. ආචරියා පන එවං න කථයන්ති. තස්මා ආපත්තියෙවාති මහාපදුමත්ථෙරෙන වුත්තං. ද්වෙ පන ජනා ආපත්තිතො මුච්චන්තියෙව, යො ච යක්ඛගහිතකො, යො ච බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතො’’ති.
Ai được thoát, ai không được thoát? Trước hết, trong (Chú giải) Mahāpaccarī có nói rằng: 'Chỉ người nằm nghiêng một bên mới được thoát. Còn người nằm mà nhấc chân lên khỏi đất, dù là người bị dạ xoa bắt hay người bị bất tỉnh, cũng không được thoát.' Còn trong Chú giải Kurundī có nói rằng: 'Chỉ người bị trói rồi bị bắt nằm xuống mới được thoát.' Còn trong Đại Chú giải, Trưởng lão Mahāpaduma đã nói rằng: 'Vị nào đang kinh hành, bị ngất xỉu, té ngã rồi ngủ luôn tại chỗ đó, đối với vị ấy, tội cũng không được thấy rõ do không phải là đối tượng (của sự cố ý). Tuy nhiên, các vị A-xà-lê không nói như vậy (là không phạm). Do đó, vẫn phạm tội.' Tuy nhiên, có hai hạng người chắc chắn được thoát khỏi tội: là người bị dạ xoa bắt và người bị trói rồi bị bắt nằm xuống.

78. භාරුකච්ඡකවත්ථුම්හි [Pg.246] අනාපත්ති සුපිනන්තෙනාති යස්මා සුපිනන්තෙ අවිසයත්තා එවං හොති, තස්මා උපාලිත්ථෙරො භගවතා අවිනිච්ඡිතපුබ්බම්පි ඉමං වත්ථුං නයග්ගාහෙන විනිච්ඡිනි. භගවාපි ච සුත්වා ‘‘සුකථිතං, භික්ඛවෙ, උපාලිනා; අපදෙ පදං කරොන්තො විය, ආකාසෙ පදං දස්සෙන්තො විය උපාලි ඉමං පඤ්හං කථෙසී’’ති වත්වා ථෙරං එතදග්ගෙ ඨපෙසි – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’’ති (අ. නි. 1.219, 228). ඉතො පරානි සුපබ්බාදීනි වත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව.
78. Trong câu chuyện về vị ở Bhārukaccha, (câu) 'không phạm tội trong giấc mộng' (có nghĩa là): vì rằng trong giấc mộng, sự việc xảy ra như vậy là do không phải đối tượng (của sự cố ý), do đó, Trưởng lão Upāli đã quyết đoán câu chuyện này bằng cách nắm bắt phương pháp, dù trước đây chưa được Đức Thế Tôn quyết đoán. Và Đức Thế Tôn sau khi nghe, đã nói rằng: 'Này các tỳ khưu, Upāli đã khéo nói; như người tạo ra dấu chân ở nơi không có dấu chân, như người chỉ ra dấu chân trên hư không, Upāli đã giải quyết vấn đề này,' rồi đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng: 'Này các tỳ khưu, tối thắng trong hàng đệ tử tỳ khưu của ta về phương diện trì luật, chính là Upāli.' Các câu chuyện về Supabba v.v... sau đây đều có ý nghĩa rõ ràng.

80. භික්ඛුනීසම්පයොජනාදීසු තෙ ලිච්ඡවිකුමාරකා ඛිඩ්ඩාපසුතා අත්තනො අනාචාරෙන එවං අකංසු. තතො පට්ඨාය ච ලිච්ඡවීනං විනාසො එව උදපාදි.
80. Trong các câu chuyện về việc giao du với tỳ khưu ni v.v..., các vương tử Licchavi ấy do ham mê vui chơi và do hành vi không đúng đắn của mình đã làm như vậy. Và kể từ đó, sự suy vong của dòng họ Licchavi đã phát sinh.

82. වුඩ්ඪපබ්බජිතවත්ථුම්හි දස්සනං අගමාසීති අනුකම්පාය ‘‘තං දක්ඛිස්සාමී’’ති ගෙහං අගමාසි. අථස්ස සා අත්තනො ච දාරකානඤ්ච නානප්පකාරෙහි අනාථභාවං සංවණ්ණෙසි. අනපෙක්ඛඤ්ච නං ඤත්වා කුපිතා ‘‘එහි විබ්භමාහී’’ති බලක්කාරෙන අග්ගහෙසි. සො අත්තානං මොචෙතුං පටික්කමන්තො ජරාදුබ්බලතාය උත්තානො පරිපති. තතො සා අත්තනො මනං අකාසි. සො පන භික්ඛු අනාගාමී සමුච්ඡින්නකාමරාගො තස්මා න සාදියීති.
82. Trong câu chuyện về người xuất gia khi về già, (câu) 'đã đi đến để gặp' có nghĩa là: do lòng thương xót, với ý nghĩ 'ta sẽ thăm nom bà ấy', vị ấy đã đi đến nhà. Khi ấy, người vợ cũ của vị ấy đã kể lể bằng nhiều cách về tình cảnh không nơi nương tựa của chính mình và của các con. Và biết được vị ấy không đoái hoài, bà ta nổi giận nói rằng 'Hãy lại đây, hãy hoàn tục đi' rồi dùng vũ lực nắm lấy. Vị ấy trong khi lùi lại để giải thoát cho mình, do già yếu đã ngã ngửa ra. Sau đó, bà ta đã làm theo ý mình. Nhưng vị tỳ khưu ấy là bậc A-na-hàm, đã đoạn tận ái dục, do đó, đã không chấp nhận.

83. මිගපොතකවත්ථු උත්තානත්ථමෙවාති.
83. Câu chuyện về con nai con có ý nghĩa rõ ràng.

විනීතවත්ථු නිට්ඨිතං.
Phần các câu chuyện đã được quyết đoán đã kết thúc.

සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය
Trong bộ sớ giải Luật tạng tên là Samantapāsādikā

පඨමපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải về tội Ba-la-di thứ nhất đã kết thúc.

තත්‍රිදං සමන්තපාසාදිකාය සමන්තපාසාදිකත්තස්මිං –
Trong đó, đây là (lời kệ) về việc bộ Samantapāsādikā có tính chất Samantapāsādikā (làm cho hoan hỷ khắp nơi):

ආචරියපරම්පරතො, නිදානවත්ථුප්පභෙදදීපනතො;
පරසමයවිවජ්ජනතො, සකසමයවිසුද්ධිතො චෙව.
Do sự truyền thừa của các vị thầy, do sự trình bày các loại nhân duyên và câu chuyện; do sự tránh né tà kiến của ngoại đạo, và do sự trong sạch của giáo lý của mình.

බ්‍යඤ්ජනපරිසොධනතො, පදත්ථතො පාළියොජනක්කමතො;
සික්ඛාපදනිච්ඡයතො, විභඞ්ගනයභෙදදස්සනතො.
Do sự thanh lọc văn tự, do ý nghĩa của từ ngữ, do thứ tự kết nối với Pāli; do sự quyết đoán về học giới, do sự chỉ ra các phương pháp phân tích khác nhau.

සම්පස්සතං [Pg.247] න දිස්සති, කිඤ්චි අපාසාදිකං යතො එත්ථ;
විඤ්ඤූනමයං තස්මා, සමන්තපාසාදිකාත්වෙව.
Vì rằng trong (bộ chú giải) này, đối với những người có trí đang xem xét kỹ, không thấy có điều gì không đáng hoan hỷ; do đó, (bộ chú giải) này (được gọi) chính là Samantapāsādikā.

සංවණ්ණනා පවත්තා, විනයස්ස විනෙය්‍යදමනකුසලෙන;
වුත්තස්ස ලොකනාථෙන, ලොකමනුකම්පමානෙනාති.
Bộ sớ giải của Luật tạng, được thuyết bởi bậc Lãnh đạo thế gian, bậc có lòng bi mẫn đối với thế gian, bậc thiện xảo trong việc điều phục chúng sanh cần được điều phục, đã được tiến hành (soạn thảo).

පඨමපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải về tội Ba-la-di thứ nhất đã kết thúc.

2. දුතියපාරාජිකං
2. Tội Ba-la-di thứ hai

දුතියං අදුතියෙන, යං ජිනෙන පකාසිතං;
පාරාජිකං තස්ස දානි, පත්තො සංවණ්ණනාක්කමො.
Học giới Ba-la-di thứ hai nào đã được tuyên thuyết bởi bậc Chiến Thắng không có người thứ hai; nay đã đến thứ tự sớ giải của học giới ấy.

යස්මා තස්මා සුවිඤ්ඤෙය්‍යං, යං පුබ්බෙ ච පකාසිතං;
තං සබ්බං වජ්ජයිත්වාන, හොති සංවණ්ණනා අයං.
Vì rằng (thứ tự sớ giải đã đến), do đó, sau khi tránh tất cả những điều gì dễ hiểu và những điều gì đã được giải thích trước đây, bộ sớ giải này được tiến hành.

ධනියවත්ථුවණ්ණනා
Phần giải về câu chuyện của (Trưởng lão) Dhaniya

84. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙති තත්ථ රාජගහෙති එවංනාමකෙ නගරෙ, තඤ්හි මන්ධාතු-මහාගොවින්දාදීහි පරිග්ගහිතත්තා ‘‘රාජගහ’’න්ති වුච්චති. අඤ්ඤෙපෙත්ථ පකාරෙ වණ්ණයන්ති. කිං තෙහි! නාමමෙතං තස්ස නගරස්ස. තං පනෙතං බුද්ධකාලෙ ච චක්කවත්තිකාලෙ ච නගරං හොති. සෙසකාලෙ සුඤ්ඤං හොති යක්ඛපරිග්ගහිතං, තෙසං වසන්තවනං හුත්වා තිට්ඨති. එවං ගොචරගාමං දස්සෙත්වා නිවාසනට්ඨානමාහ – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙති. සො ච ගිජ්ඣා තස්ස කූටෙසු වසිංසු, ගිජ්ඣසදිසානි වා තස්ස කූටානි; තස්මා ගිජ්ඣකූටොති වුච්චතීති වෙදිතබ්බො.
84. Trong câu 'Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Đức Thế Tôn đang trú tại thành Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa', ở đây 'tại thành Rājagaha' có nghĩa là tại thành phố có tên như vậy. Vì rằng thành ấy được các vị như vua Mandhātu, Mahāgovinda v.v... chiếm giữ (làm kinh đô), nên được gọi là 'Rājagaha'. Các vị khác cũng giải thích các cách khác ở đây. Cần gì đến chúng! Đây là tên của thành phố ấy. Và thành phố này, vào thời Đức Phật và thời vua Chuyển luân, là một kinh thành. Vào các thời khác, nó hoang vắng, bị dạ xoa chiếm giữ, trở thành khu rừng vui chơi mùa xuân của chúng. Sau khi chỉ ra ngôi làng khất thực như vậy, (vị kết tập) nói về nơi trú ngụ: 'trên núi Gijjhakūṭa'. Và nên hiểu rằng: hoặc là các con kên kên đã sống trên các đỉnh của ngọn núi ấy, hoặc là các đỉnh của nó giống như kên kên; do đó nó được gọi là Gijjhakūṭa.

සම්බහුලාති විනයපරියායෙන තයො ජනා සම්බහුලාති වුච්චන්ති, තතො පරං සඞ්ඝො. සුත්තන්තපරියායෙන තයො තයො එව, තතො පට්ඨාය සම්බහුලා. ඉධ පන තෙ සුත්තන්තපරියායෙන සම්බහුලාති වෙදිතබ්බා. සන්දිට්ඨාති නාතිවිස්සාසිකා න දළ්හමිත්තා; තත්ථ තත්ථ සඞ්ගම්ම දිට්ඨත්තා හි තෙ සන්දිට්ඨාති වුච්චන්ති. සම්භත්තාති අතිවිස්සාසිකා දළ්හමිත්තා; තෙ [Pg.248] හි සුට්ඨු භත්තා භජමානා එකසම්භොගපරිභොගාති කත්වා ‘‘සම්භත්තා’’ති වුච්චන්ති. ඉසිගිලිපස්සෙති ඉසිගිලි නාම පබ්බතො, තස්ස පස්සෙ. පුබ්බෙ කිර පඤ්චසතමත්තා පච්චෙකබුද්ධා කාසිකොසලාදීසු ජනපදෙසු පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං තස්මිං පබ්බතෙ සන්නිපතිත්වා සමාපත්තියා වීතිනාමෙන්ති. මනුස්සා තෙ පවිසන්තෙව පස්සන්ති න නික්ඛමන්තෙ. තතො ආහංසු – ‘‘අයං පබ්බතො ඉමෙ ඉසයො ගිලතී’’ති. තදුපාදාය තස්ස ‘‘ඉසිගිලි’’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි, තස්ස පස්සෙ පබ්බතපාදෙ.
Sambahulā (nhiều vị): Theo cách trình bày của tạng Luật, ba người được gọi là nhiều vị, hơn con số ấy là Tăng chúng. Theo cách trình bày của tạng Kinh, ba vị chỉ là ba vị, kể từ đó trở đi mới là nhiều vị. Còn ở đây, các vị ấy nên được hiểu là nhiều vị theo cách trình bày của tạng Kinh. Sandiṭṭhā (những vị quen biết): là những vị không quá thân thiết, không phải là bạn bè bền chặt; vì rằng do đã gặp gỡ và đã trông thấy ở nơi này nơi kia, nên các vị ấy được gọi là những vị quen biết. Sambhattā (những vị thân hữu): là những vị rất thân thiết, những người bạn bền chặt; vì rằng các vị ấy thường xuyên giao thiệp thân mật và có sự thọ dụng và tiêu dùng chung, do đó được gọi là những vị thân hữu. Isigilipasse (ở bên sườn núi Isigili): có ngọn núi tên là Isigili, ở bên sườn núi ấy. Nghe nói rằng thuở xưa, khoảng năm trăm vị Phật Độc Giác sau khi đi khất thực ở các xứ như Kāsi, Kosala, sau buổi ăn đã tụ hội lại trên ngọn núi ấy và trải qua thời gian bằng thiền định. Loài người chỉ thấy các vị ấy đi vào chứ không thấy đi ra. Do đó, họ đã nói rằng: “Ngọn núi này nuốt chửng các vị ẩn sĩ này.” Do nhân đó, danh xưng ‘Isigili’ của ngọn núi ấy đã phát sanh, ở bên sườn, tại chân ngọn núi ấy.

තිණකුටියො කරිත්වාති තිණච්ඡදනා සද්වාරබන්ධා කුටියො කත්වා. වස්සං උපගච්ඡන්තෙන හි නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපි පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡන්නෙයෙව සද්වාරබන්ධෙ සෙනාසනෙ උපගන්තබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204). තස්මා වස්සකාලෙ සචෙ සෙනාසනං ලභති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ ලභති, හත්ථකම්මං පරියෙසිත්වාපි කාතබ්බං. හත්ථකම්මං අලභන්තෙන සාමම්පි කාතබ්බං. න ත්වෙව අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. අයමනුධම්මතා. තස්මා තෙ භික්ඛූ තිණකුටියො කරිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි පරිච්ඡින්දිත්වා කතිකවත්තානි ච ඛන්ධකවත්තානි ච අධිට්ඨාය තීසු සික්ඛාසු සික්ඛමානා වස්සං උපගච්ඡිංසු.
Tiṇakuṭiyo karitvā (làm những am tranh): làm những am nhỏ có mái lợp bằng cỏ, có cửa được gắn vào. Vì rằng vị tỳ khưu an cư mùa mưa, dẫu cho là người thực hành theo hạnh Nāḷaka, cũng nên an cư trong trú xứ có cửa được gắn vào, phải được lợp bằng một trong năm loại vật liệu lợp. Điều này đã được nói đến: “Này các tỳ khưu, không được an cư mùa mưa khi không có trú xứ. Vị nào an cư, phạm tội tác ác.” Do đó, trong mùa mưa, nếu có được trú xứ, điều ấy là tốt; nếu không có được, cũng nên tìm việc làm tay chân để thực hiện. Vị không tìm được việc làm tay chân cũng nên tự mình làm. Chắc chắn không được an cư mùa mưa khi không có trú xứ. Đây là điều thuận pháp. Do đó, các vị tỳ khưu ấy đã làm những am tranh, phân định nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, v.v., quyết tâm thực hành các phận sự theo giao ước và các phận sự trong thiên Khandhaka, trong khi học tập ba học pháp, đã an cư mùa mưa.

ආයස්මාපි ධනියොති න කෙවලං තෙ ථෙරාව ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස ආදිකම්මිකො ආයස්මා ධනියොපි. කුම්භකාරපුත්තොති කුම්භකාරස්ස පුත්තො; තස්ස හි නාමං ධනියො, පිතා කුම්භකාරො, තෙන වුත්තං – ‘‘ධනියො කුම්භකාරපුත්තො’’ති. වස්සං උපගච්ඡීති තෙහි ථෙරෙහි සද්ධිං එකට්ඨානෙයෙව තිණකුටිකං කරිත්වා වස්සං උපගච්ඡි. වස්සංවුත්ථාති පුරිමිකාය උපගතා මහාපවාරණාය පවාරිතා පාටිපදදිවසතො පට්ඨාය ‘‘වුත්ථවස්සා’’ති වුච්චන්ති. එවං වස්සංවුත්ථා හුත්වා.
Āyasmāpi dhaniyo (cả trưởng lão Dhaniya cũng vậy): không chỉ riêng các vị trưởng lão ấy, mà cả trưởng lão Dhaniya, người phạm tội đầu tiên của học giới này, cũng vậy. Kumbhakāraputto (con trai của người thợ gốm): là con trai của người thợ gốm; vì rằng tên của vị ấy là Dhaniya, người cha là thợ gốm, do đó đã được nói: “Dhaniya, con trai của người thợ gốm.” Vassaṃ upagacchi (đã an cư mùa mưa): đã làm một am tranh tại cùng một nơi cùng với các vị trưởng lão ấy và đã an cư mùa mưa. Vassaṃvutthā (đã mãn an cư mùa mưa): những vị đã nhập hạ trong kỳ an cư đầu, đã làm lễ Tự tứ vào ngày đại Tự tứ, kể từ ngày mồng một (sau ngày Tự tứ) được gọi là những vị đã mãn an cư. Sau khi đã mãn an cư mùa mưa như vậy.

තිණකුටියො භින්දිත්වාති න දණ්ඩමුග්ගරාදීහි චුණ්ණවිචුණ්ණං කත්වා, වත්තසීසෙන පන තිණඤ්ච දාරුවල්ලි-ආදීනි ච ඔරොපෙත්වාති අත්ථො. යෙන හි විහාරපච්චන්තෙ කුටි කතා හොති, තෙන සචෙ ආවාසිකා භික්ඛූ හොන්ති, තෙ ආපුච්ඡිතබ්බා. ‘‘සචෙ ඉමං කුටිං පටිජග්ගිත්වා කොචි වසිතුං උස්සහති, තස්ස දෙථා’’ති වත්වා පක්කමිතබ්බං. යෙන අරඤ්ඤෙ වා කතා හොති[Pg.249], පටිජග්ගනකං වා න ලභති, තෙන ‘‘අඤ්ඤෙසම්පි පරිභොගං භවිස්සතී’’ති පටිසාමෙත්වා ගන්තබ්බං. තෙ පන භික්ඛූ අරඤ්ඤෙ කුටියො කත්වා පටිජග්ගනකං අලභන්තා තිණඤ්ච කට්ඨඤ්ච පටිසාමෙත්වා සඞ්ගොපෙත්වාති අත්ථො. යථා ච ඨපිතං තං උපචිකාහි න ඛජ්ජති, අනොවස්සකඤ්ච හොති, තථා ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං ඨානං ආගන්ත්වා වසිතුකාමානං සබ්‍රහ්මචාරීනං උපකාරාය භවිස්සතී’’ති ගමියවත්තං පූරෙත්වා.
Tiṇakuṭiyo bhinditvā (phá dỡ những am tranh): không phải là làm cho tan nát thành bột bằng gậy, vồ, v.v., nhưng có nghĩa là tháo dỡ cỏ, gỗ, dây leo, v.v. xuống, theo đầu đề phận sự. Vì rằng, vị nào đã làm am ở vùng ven tu viện, vị ấy, nếu có các vị tỳ khưu trú tại đó, nên hỏi các vị ấy. Nên nói: “Nếu có ai có thể ở và trông nom am này, hãy trao cho vị ấy” rồi ra đi. Vị nào đã làm (am) trong rừng, hoặc không tìm được người trông nom, vị ấy nên nghĩ rằng: “Sẽ là vật dụng cho những người khác” rồi cất dọn và ra đi. Còn các vị tỳ khưu ấy, đã làm các am trong rừng, không tìm được người trông nom, có nghĩa là đã cất dọn và bảo quản cỏ và gỗ. Và cất giữ thế nào để vật đó không bị mối mọt ăn và không bị mưa làm ướt, cất giữ như vậy, nghĩ rằng: “Sẽ có ích cho các vị đồng phạm hạnh muốn đến ở nơi này,” sau khi làm tròn phận sự của người ra đi.

ජනපදචාරිකං පක්කමිංසූති අත්තනො අත්තනො චිත්තානුකූලං ජනපදං අගමංසු. ආයස්මා පන ධනියො කුම්භකාරපුත්තො තත්ථෙව වස්සං වසීතිආදි උත්තානත්ථමෙව. යාවතතියකන්ති යාවතතියවාරං. අනවයොති අනුඅවයො, සන්ධිවසෙන උකාරලොපො. අනු අනු අවයො, යං යං කුම්භකාරෙහි කත්තබ්බං නාම අත්ථි, සබ්බත්ථ අනූනො පරිපුණ්ණසිප්පොති අත්ථො. සකෙති අත්තනො සන්තකෙ. ආචරියකෙති ආචරියකම්මෙ. කුම්භකාරකම්මෙති කුම්භකාරානං කම්මෙ; කුම්භකාරෙහි කත්තබ්බකම්මෙති අත්ථො. එතෙන සකං ආචරියකං සරූපතො දස්සිතං හොති. පරියොදාතසිප්පොති පරිසුද්ධසිප්පො. අනවයත්තෙපි සති අඤ්ඤෙහි අසදිසසිප්පොති වුත්තං හොති.
Janapadacārikaṃ pakkamiṃsu (đã du hành đến các xứ): đã đi đến xứ sở tùy theo ý thích của mỗi người. Āyasmā pana dhaniyo kumbhakāraputto tattheva vassaṃ vasītiādi (Còn trưởng lão Dhaniya, con trai người thợ gốm, đã ở lại đó trong mùa mưa, v.v.): có nghĩa rõ ràng. Yāvatatiyakaṃ (cho đến lần thứ ba): cho đến lần thứ ba. Anavayo (không thiếu sót): là anu-avayo, do nối âm nên nguyên âm ‘u’ bị lược bỏ. Anu anu avayo: không thiếu sót trong từng việc; có nghĩa là bất cứ công việc nào mà những người thợ gốm phải làm, (vị ấy) không thiếu sót trong tất cả, có tay nghề hoàn hảo. Sake (trong công việc của mình): thuộc sở hữu của mình. Ācariyake (trong công việc của người thầy): trong công việc của người thầy. Kumbhakārakamme (trong công việc làm gốm): trong công việc của những người thợ gốm; có nghĩa là trong công việc mà những người thợ gốm phải làm. Bằng từ này, công việc thầy của mình được chỉ ra về mặt bản chất. Pariyodātasippo (có tay nghề thuần thục): tay nghề trong sạch (hoàn hảo). Dẫu cho không thiếu sót, được nói là có tay nghề không ai sánh bằng.

සබ්බමත්තිකාමයන්ති පිට්ඨසඞ්ඝාටකකවාටසූචිඝටිකවාතපානකවාටමත්තං ඨපෙත්වා අවසෙසං භිත්තිඡදනිට්ඨකථම්භාදිභෙදං සබ්බං ගෙහසම්භාරං මත්තිකාමයමෙව කත්වාති අත්ථො. තිණඤ්ච කට්ඨඤ්ච ගොමයඤ්ච සඞ්කඩ්ඪිත්වා තං කුටිකං පචීති තං සබ්බමත්තිකාමයං කත්වා පාණිකාය ඝංසිත්වා සුක්ඛාපෙත්වා තෙලතම්බමත්තිකාය පරිමජ්ජිත්වා අන්තො ච බහි ච තිණාදීහි පූරෙත්වා යථා පක්කා සුපක්කා හොති, එවං පචි. එවං පක්කා ච පන සා අහොසි කුටිකා. අභිරූපාති සුරූපා. පාසාදිකාති පසාදජනිකා. ලොහිතිකාති ලොහිතවණ්ණා. කිඞ්කණිකසද්දොති කිඞ්කණිකජාලස්ස සද්දො. යථා කිර නානාරතනෙහි කතස්ස කිඞ්කණිකජාලස්ස සද්දො හොති, එවං තස්සා කුටිකාය වාතපානන්තරිකාදීහි පවිට්ඨෙන වාතෙන සමාහතාය සද්දො අහොසි. එතෙනස්සා අන්තො ච බහි ච සුපක්කභාවො දස්සිතො හොති. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘කිඞ්කණිකා’’ති කංසභාජනං, තස්මා යථා අභිහතස්ස කංසභාජනස්ස සද්දො, එවමස්සා වාතප්පහතාය සද්දො අහොසී’’ති වුත්තං.
(Câu) "hoàn toàn bằng đất sét" có nghĩa là: ngoại trừ khung cửa, cánh cửa, then cài, chốt cửa, cánh cửa sổ thông gió, còn lại tất cả các vật liệu xây dựng khác nhau như tường, mái, gạch, cột v.v... đều được làm hoàn toàn bằng đất sét. (Câu) "đã thu gom cỏ, củi, phân bò rồi nung cái cốc ấy" có nghĩa là: sau khi làm cho cái cốc ấy hoàn toàn bằng đất sét, đã chà láng bằng bay, làm cho khô, rồi xoa bóp bằng đất sét đỏ trộn với dầu, nhồi đầy cỏ v.v... cả bên trong lẫn bên ngoài, rồi đã nung theo cách thức để cho nó được nung chín, nung thật kỹ. Và cái cốc ấy sau khi được nung như vậy đã trở nên. (Từ) "xinh đẹp" có nghĩa là có hình dáng đẹp. (Từ) "ưa nhìn" có nghĩa là làm phát sinh sự trong sáng. (Từ) "màu đỏ" có nghĩa là có màu đỏ. (Từ) "âm thanh của chuông nhỏ" có nghĩa là âm thanh của một mạng lưới chuông nhỏ. Tương truyền, giống như âm thanh của một mạng lưới chuông nhỏ được làm bằng nhiều loại bảo vật khác nhau, cũng vậy, âm thanh của cái cốc ấy đã phát ra khi bị gió thổi vào qua các khe hở của cửa sổ thông gió v.v... Bằng điều này, tình trạng được nung kỹ cả bên trong lẫn bên ngoài của nó đã được chỉ ra. Tuy nhiên, trong Đại Chú giải, có nói rằng: "kiṅkaṇikā" là cái bát đồng, do đó, giống như âm thanh của cái bát đồng khi được gõ vào, cũng vậy, âm thanh của nó đã phát ra khi bị gió thổi vào.

85. කිං [Pg.250] එතං, භික්ඛවෙති එත්ථ ජානන්තොව භගවා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං පුච්ඡි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුන්ති සබ්බමත්තිකාමයාය කුටිකාය කරණභාවං ආදිතො පට්ඨාය භගවතො ආරොචෙසුං. කථඤ්හි නාම සො, භික්ඛවෙ…පෙ… කුටිකං කරිස්සතීති ඉදං අතීතත්ථෙ අනාගතවචනං; අකාසීති වුත්තං හොති. තස්ස ලක්ඛණං සද්දසත්ථතො පරියෙසිතබ්බං. න හි නාම, භික්ඛවෙ, තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා අනුකම්පා අවිහෙසා භවිස්සතීති එත්ථ අනුද්දයාති අනුරක්ඛණා; එතෙන මෙත්තාපුබ්බභාගං දස්සෙති. අනුකම්පාති පරදුක්ඛෙන චිත්තකම්පනා. අවිහෙසාති අවිහිංසනා; එතෙහි කරුණාපුබ්බභාගං දස්සෙති. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘භික්ඛවෙ, තස්ස මොඝපුරිසස්ස පථවීඛණනචික්ඛල්ලමද්දනඅග්ගිදානෙසු බහූ ඛුද්දානුඛුද්දකෙ පාණෙ බ්‍යාබාධෙන්තස්ස විනාසෙන්තස්ස තෙසු පාණෙසු මෙත්තාකරුණානං පුබ්බභාගමත්තාපි අනුද්දයා අනුකම්පා අවිහෙසා න හි නාම භවිස්සති අප්පමත්තකාපි නාම න භවිස්සතී’’ති. මා පච්ඡිමා ජනතා පාණෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජීති පච්ඡිමො ජනසමූහො පාණෙසු පාතබ්‍යභාවං මා ආපජ්ජි. ‘‘බුද්ධකාලෙපි භික්ඛූහි එවං කතං, ඊදිසෙසු ඨානෙසු පාණාතිපාතං කරොන්තානං නත්ථි දොසො’’ති මඤ්ඤිත්වා ඉමස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානා පච්ඡිමා ජනතා මා පාණෙසු පාතබ්‍යෙ ඝංසිතබ්බෙ එවං මඤ්ඤීති වුත්තං හොති.
85. Trong câu "Này các Tỳ khưu, đây là gì?", đức Thế Tôn dù đã biết nhưng vẫn hỏi để khơi mào câu chuyện. (Câu) "đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn" có nghĩa là các vị đã trình báo lên đức Thế Tôn sự việc làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét từ đầu. Câu "Này các Tỳ khưu, ... làm sao người ấy lại có thể làm cái cốc..." là một câu nói ở thì tương lai dùng trong nghĩa quá khứ; có nghĩa là "đã làm". Đặc điểm của nó nên được tìm hiểu từ các sách ngữ pháp. Trong câu "Này các Tỳ khưu, làm sao kẻ ngu si ấy lại có thể có lòng thương, lòng bi, và lòng bất hại đối với các chúng sanh?", (từ) `anuddayā` có nghĩa là sự bảo vệ; bằng từ này, Ngài chỉ ra phần đầu của tâm từ. `Anukampā` là sự rung động của tâm do nỗi khổ của người khác. `Avihesā` là sự không làm hại; bằng những từ này, Ngài chỉ ra phần đầu của tâm bi. Điều này được nói ra có nghĩa là: "Này các Tỳ khưu, khi kẻ ngu si ấy làm tổn hại, hủy diệt nhiều chúng sanh nhỏ và rất nhỏ trong việc đào đất, nhào bùn, và đốt lửa, làm sao lại có thể có được dù chỉ một chút lòng thương, lòng bi, lòng bất hại, là phần đầu của tâm từ và tâm bi, đối với các chúng sanh ấy? Làm sao lại có thể không có dù chỉ một chút ít?". (Câu) "Mong rằng thế hệ sau này không rơi vào việc sát hại chúng sanh" có nghĩa là mong rằng đám đông người đời sau không rơi vào tình trạng có thể sát hại chúng sanh. Có nghĩa là: Mong rằng thế hệ sau này, khi rơi vào việc noi theo quan điểm của vị này, đừng nghĩ rằng: "Ngay cả trong thời đức Phật, các Tỳ khưu cũng đã làm như vậy, không có lỗi lầm gì cho những người làm việc sát sanh trong những trường hợp như thế này," và đừng nghĩ rằng chúng sanh có thể bị giết, bị hủy hoại.

එවං ධනියං ගරහිත්වා න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බමත්තිකාමයා කුටිකා කාතබ්බාති ආයතිං තාදිසාය කුටිකාය කරණං පටික්ඛිපි; පටික්ඛිපිත්වා ච ‘‘යො කරෙය්‍ය ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති සබ්බමත්තිකාමයකුටිකාකරණෙ ආපත්තිං ඨපෙසි. තස්මා යොපි පථවීඛණනාදිනා පාණෙසු පාතබ්‍යතං අනාපජ්ජන්තො තාදිසං කුටිකං කරොති, සොපි දුක්කටං ආපජ්ජති. පථවීඛණනාදීහි පන පාණෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජන්තො යං යං වත්ථුං වීතික්කමති, තත්ථ තත්ථ වුත්තමෙව ආපත්තිං ආපජ්ජති. ධනියත්ථෙරස්ස ආදිකම්මිකත්තා අනාපත්ති. සෙසානං සික්ඛාපදං අතික්කමිත්වා කරොන්තානම්පි කතං ලභිත්වා තත්ථ වසන්තානම්පි දුක්කටමෙව. දබ්බසම්භාරමිස්සකා පන යථා වා තථා වා මිස්සා හොතු, වට්ටති. සුද්ධමත්තිකාමයාව න වට්ටති. සාපි ඉට්ඨකාහි ගිඤ්ජකාවසථසඞ්ඛෙපෙන කතා වට්ටති. එවං භන්තෙති ඛො…පෙ… තං කුටිං භින්දිංසූති භගවතො වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා කට්ඨෙහි ච පාසාණෙහි ච තං කුටිකං විකිරන්තා භින්දිංසු.
Sau khi khiển trách Dhaniya như vậy, Ngài đã ngăn cấm việc làm cái cốc như thế trong tương lai bằng câu "Này các Tỳ khưu, không được làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét"; và sau khi ngăn cấm, Ngài đã chế định tội trong việc làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét rằng: "Vị nào làm, phạm tội dukkaṭa (tác ác)". Do đó, vị Tỳ khưu nào làm cái cốc như thế mà không rơi vào việc sát hại chúng sanh bằng cách đào đất v.v..., vị ấy cũng phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, vị nào rơi vào việc sát hại chúng sanh bằng cách đào đất v.v..., vị ấy phạm tội đã được quy định cho từng trường hợp vi phạm tương ứng. Trưởng lão Dhaniya không phạm tội vì là người khởi đầu. Đối với những vị còn lại, cả những vị làm (cốc) do vi phạm học giới và những vị nhận được cái cốc đã làm rồi ở trong đó, đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, (cốc) được trộn lẫn với các vật liệu khác thì được phép, dù được trộn lẫn theo cách nào đi nữa. Chỉ có cái cốc hoàn toàn bằng đất sét là không được phép. Cái đó, nếu được làm bằng gạch theo kiểu nhà gạch, thì được phép. (Câu) "Thưa vâng, bạch Ngài... đã phá vỡ cái cốc ấy" có nghĩa là sau khi chấp nhận lời của đức Thế Tôn, các vị ấy đã phá vỡ cái cốc ấy, làm cho nó tan tác bằng củi và đá.

අථ [Pg.251] ඛො ආයස්මා ධනියොතිආදිම්හි අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – ධනියො එකපස්සෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො තෙන සද්දෙන ආගන්ත්වා තෙ භික්ඛූ ‘‘කිස්ස මෙ තුම්හෙ, ආවුසො, කුටිං භින්දථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘භගවා භෙදාපෙතී’’ති සුත්වා සුබ්බචතාය සම්පටිච්ඡි.
Trong câu bắt đầu bằng "Lúc bấy giờ, Tôn giả Dhaniya...", đây là ý nghĩa tóm tắt: Dhaniya đang ngồi nghỉ ban ngày ở một bên, nghe tiếng động ấy liền đến hỏi các Tỳ khưu ấy: "Thưa các hiền giả, tại sao quý vị lại phá cốc của tôi?". Sau khi nghe rằng "Đức Thế Tôn đã ra lệnh phá", ngài đã chấp nhận do tính dễ bảo.

කස්මා පන භගවා ඉමිනා අතිමහන්තෙන උස්සාහෙන අත්තනො වසනත්ථං කතං කුටිකං භෙදාපෙසි, නනු එතස්සෙත්ථ වයකම්මම්පි අත්ථීති? කිඤ්චාපි අත්ථි, අථ ඛො නං භගවා අකප්පියාති භින්දාපෙසි, තිත්ථියධජොති භින්දාපෙසි. අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. අට්ඨකථායං පන අඤ්ඤානිපි කාරණානි වුත්තානි – සත්තානුද්දයාය, පත්තචීවරගුත්තත්ථාය, සෙනාසනබාහුල්ලපඅසෙධනායාතිආදීනි. තස්මා ඉදානිපි යො භික්ඛු බහුස්සුතො විනයඤ්ඤූ අඤ්ඤං භික්ඛුං අකප්පියං පරික්ඛාරං ගහෙත්වා විචරන්තං දිස්වා තං ඡින්දාපෙය්‍ය වා භින්දාපෙය්‍ය වා අනුපවජ්ජො, සො නෙව චොදෙතබ්බො න සාරෙතබ්බො; න තං ලබ්භා වත්තුං ‘‘මම පරික්ඛාරො තයා නාසිතො, තං මෙ දෙහී’’ති.
Nhưng tại sao đức Thế Tôn lại ra lệnh phá vỡ cái cốc được làm với sự nỗ lực to lớn như vậy để cho chính ngài ở, chẳng phải vị này cũng đã tốn công sức vào đó sao? Mặc dù có, nhưng đức Thế Tôn đã ra lệnh phá vỡ nó vì nó không hợp lệ, vì nó là cờ hiệu của ngoại đạo. Đây là sự quyết định ở đây. Tuy nhiên, trong Chú giải, các lý do khác cũng được nêu ra - vì lòng thương xót chúng sanh, để bảo vệ y bát, để ngăn chặn sự thừa thãi sàng tọa v.v... Do đó, ngay cả bây giờ, nếu một vị Tỳ khưu đa văn, thông luật, thấy một vị Tỳ khưu khác đi lại với một vật dụng không hợp lệ và ra lệnh cắt hoặc phá vỡ nó, vị ấy không đáng bị khiển trách, không nên bị chỉ trích, không nên bị nhắc nhở. Không thể nói với vị ấy rằng: "Vật dụng của tôi đã bị ông phá hủy, hãy trả lại cho tôi".

පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො
Sự quyết định ngoài Pāḷi

තත්‍රායං පාළිමුත්තකො කප්පියාකප්පියපරික්ඛාරවිනිච්ඡයො – කෙචි තාලපණ්ණච්ඡත්තං අන්තො වා බහි වා පඤ්චවණ්ණෙන සුත්තෙන සිබ්බන්තා වණ්ණමට්ඨං කරොන්ති, තං න වට්ටති. එකවණ්ණෙන පන නීලෙන වා පීතකෙන වා යෙන කෙනචි සුත්තෙන අන්තො වා බහි වා සිබ්බිතුං ඡත්තදණ්ඩග්ගාහකං සලාකපඤ්ජරං වා විනන්ධිතුං වට්ටති. තඤ්ච ඛො ථිරකරණත්ථං, න වණ්ණමට්ඨත්ථාය. ඡත්තපණ්ණකෙසු මකරදන්තකං වා අඩ්ඪචන්දකං වා ඡින්දිතුං න වට්ටති. ඡත්තදණ්ඩෙ ගෙහථම්භෙසු විය ඝටකො වා වාළරූපකං වා න වට්ටති. සචෙපි සබ්බත්ථ ආරග්ගෙන ලෙඛා දින්නා හොති, සාපි න වට්ටති. ඝටකම්පි වාළරූපම්පි භින්දිත්වා ධාරෙතබ්බං. ලෙඛාපි ඝංසිත්වා වා අපනෙතබ්බා, සුත්තකෙන වා දණ්ඩො වෙඨෙතබ්බො. දණ්ඩබුන්දෙ පන අහිච්ඡත්තකසණ්ඨානං වට්ටති. වාතප්පහාරෙන අචලනත්ථං ඡත්තමණ්ඩලිකං රජ්ජුකෙහි ගාහෙත්වා දණ්ඩෙ බන්ධන්ති, තස්මිං බන්ධනට්ඨානෙ වලයමිව උක්කිරිත්වා ලෙඛං ඨපෙන්ති, සා වට්ටති.
Ở đây, đây là sự quyết định về các vật dụng hợp lệ và không hợp lệ ngoài Thánh điển – Một số vị may dù lá cọ bằng chỉ năm màu ở bên trong hoặc bên ngoài, làm cho màu sắc bóng láng, điều đó không hợp lệ. Nhưng được phép may bên trong hoặc bên ngoài bằng chỉ một màu, hoặc màu xanh, hoặc màu vàng, hoặc bất kỳ màu nào, hoặc để bện khung nan tre giữ cán dù. Và điều đó là để làm cho chắc chắn, không phải để làm cho màu sắc bóng láng. Không được phép cắt hình răng cá sấu hoặc hình bán nguyệt trên lá dù. Trên cán dù, không được phép có hình cái bình nhỏ hoặc hình con thú dữ như trên cột nhà. Nếu có những đường vạch được tạo ra bằng mũi dùi ở khắp nơi, điều đó cũng không hợp lệ. Hình cái bình nhỏ và hình con thú dữ phải được đập bỏ rồi mới được mang. Các đường vạch cũng phải được cạo bỏ, hoặc cán dù phải được quấn bằng chỉ. Nhưng ở gốc cán dù, hình cây nấm thì hợp lệ. Để không bị rung chuyển do gió thổi, họ lấy dây nhỏ buộc vòng tròn bên trong dù vào cán, tại nơi buộc đó, họ khắc một đường vạch nổi lên giống như chiếc vòng, điều đó hợp lệ.

චීවරමණ්ඩනත්ථාය නානාසුත්තකෙහි සතපදීසදිසං සිබ්බන්තා ආගන්තුකපට්ටං ඨපෙන්ති, අඤ්ඤම්පි යංකිඤ්චි සූචිකම්මවිකාරං කරොන්ති, පට්ටමුඛෙ වා පරියන්තෙ [Pg.252] වා වෙණිං වා සඞ්ඛලිකං වා, එවමාදි සබ්බං න වට්ටති, පකතිසූචිකම්මමෙව වට්ටති. ගණ්ඨිකපට්ටකඤ්ච පාසකපට්ටඤ්ච අට්ඨකොණම්පි සොළසකොණම්පි කරොන්ති, තත්ථ අග්ඝියගයමුග්ගරාදීනි දස්සෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උක්කිරන්ති, සබ්බං න වට්ටති, චතුකොණමෙව වට්ටති. කොණසුත්තපිළකා ච චීවරෙ රත්තෙ දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා වට්ටන්ති. කඤ්ජිකපිට්ඨඛලිආදීසු චීවරං පක්ඛිපිතුං න වට්ටති. චීවරකම්මකාලෙ පන හත්ථමලසූචිමලාදීනං ධොවනත්ථං කිලිට්ඨකාලෙ ච ධොවනත්ථං වට්ටති. ගන්ධං වා ලාඛං වා තෙලං වා රජනෙ පක්ඛිපිතුං න වට්ටති.
Để trang trí y, họ may giống như con rết bằng nhiều loại chỉ màu, đắp thêm một miếng vá, hoặc làm bất kỳ kiểu may vá khác thường nào khác; hoặc may hình bím tóc hoặc hình dây xích ở đầu miếng vá hoặc ở biên y, tất cả những thứ như vậy đều không hợp lệ, chỉ có cách may vá thông thường mới hợp lệ. Họ làm miếng vá để đính khuy và miếng vá để làm khuyết thành tám góc hoặc mười sáu góc, ở đó họ làm ra các hình như bảo tháp, đầu voi, cây chùy, v.v., họ làm nổi lên hình mắt cua, tất cả đều không hợp lệ, chỉ có hình bốn góc mới hợp lệ. Các nút chỉ ở góc, khi y đã được nhuộm, nếu khó nhận ra thì hợp lệ. Không được phép ngâm y trong nước cơm, bột gạo, hồ tinh bột, v.v. Nhưng trong lúc may y, được phép dùng để giặt sạch vết bẩn ở tay, vết bẩn ở kim, v.v., và để giặt khi bị bẩn. Không được phép cho hương liệu, cánh kiến, hoặc dầu vào thuốc nhuộm.

චීවරං රජිත්වා සඞ්ඛෙන වා මණිනා වා යෙන කෙනචි න ඝට්ටෙතබ්බං. භූමියං ජාණුකානි නිහන්ත්වා හත්ථෙහි ගහෙත්වා දොණියම්පි න ඝංසිතබ්බං. දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපෙත්වා අන්තෙ ගාහාපෙත්වා හත්ථෙහි පහරිතුං පන වට්ටති; තම්පි මුට්ඨිනා න කාතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන දොණියම්පි න ඨපෙසුං. එකො ගහෙත්වා තිට්ඨති; අපරො හත්ථෙ කත්වා හත්ථෙන පහරති. චීවරස්ස කණ්ණසුත්තකං න වට්ටති, රජිතකාලෙ ඡින්දිතබ්බං. යං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කණ්ණසුත්තක’’න්ති (මහාව. 344) එවං අනුඤ්ඤාතං, තං අනුවාතෙ පාසකං කත්වා බන්ධිතබ්බං රජනකාලෙ ලග්ගනත්ථාය. ගණ්ඨිකෙපි සොභාකරණත්ථං ලෙඛා වා පිළකා වා න වට්ටති, නාසෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං.
Sau khi nhuộm y, không được chà xát bằng vỏ ốc, bằng ngọc, hay bằng bất cứ vật gì. Không được quỳ gối xuống đất, cầm bằng tay rồi đập trong máng nhuộm. Nhưng được phép đặt y trên máng nhuộm hoặc trên tấm ván, nhờ người khác giữ các mép, rồi đập bằng tay; điều đó cũng không được làm bằng nắm tay. Nhưng các vị trưởng lão xưa cũng không đặt y trong máng nhuộm. Một vị cầm giữ; vị khác đặt trên một tay và dùng tay kia đập. Sợi chỉ ở góc y không hợp lệ, phải được cắt bỏ khi nhuộm. Nhưng sợi chỉ ở góc mà đã được cho phép rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, Ta cho phép sợi chỉ ở góc,’ sợi đó nên được làm thành một cái khuy ở mép dọc và buộc lại để móc vào khi nhuộm. Trên khuy y, để trang trí, đường vạch hay nốt sần không hợp lệ, phải phá bỏ rồi mới được sử dụng.

පත්තෙ වා ථාලකෙ වා ආරග්ගෙන ලෙඛං කරොන්ති, අන්තො වා බහි වා න වට්ටති. පත්තං භමං ආරොපෙත්වා මජ්ජිත්වා පචන්ති – ‘‘මණිවණ්ණං කරිස්සාමා’’ති, න වට්ටති; තෙලවණ්ණො පන වට්ටති. පත්තමණ්ඩලෙ භිත්තිකම්මං න වට්ටති, මකරදන්තකං පන වට්ටති.
Họ vạch những đường nét bằng mũi dùi trên bình bát hoặc trên đĩa, bên trong hay bên ngoài đều không hợp lệ. Họ đặt bình bát lên bàn xoay, chà bóng rồi nung với ý nghĩ: ‘chúng ta sẽ làm cho nó có màu ngọc bích,’ điều đó không hợp lệ; nhưng màu dầu thì hợp lệ. Trên vành chân bát, việc trang trí như trên tường không hợp lệ, nhưng hình răng cá sấu thì hợp lệ.

ධමකරණඡත්තකස්ස උපරි වා හෙට්ඨා වා ධමකරණකුච්ඡියං වා ලෙඛා න වට්ටති, ඡත්තමුඛවට්ටියං පනස්ස ලෙඛා වට්ටති.
Trên, dưới, hoặc trong lòng của phần trên giống như cái dù của đồ lọc nước, đường vạch không hợp lệ, nhưng đường vạch trên vành miệng dù của nó thì hợp lệ.

කායබන්ධනස්ස සොභනත්ථං තහිං තහිං දිගුණං සුත්තං කොට්ටෙන්ති, කක්කටච්ඡීනි උට්ඨපෙන්ති, න වට්ටති. උභොසු පන අන්තෙසු දසාමුඛස්ස ථිරභාවාය දිගුණං කොට්ටෙතුං වට්ටති. දසාමුඛෙ පන ඝටකං වා මකරමුඛං වා දෙඩ්ඩුභසීසං වා යංකිඤ්චි විකාරරූපං කාතුං න වට්ටති. තත්ථ තත්ථ අච්ඡීනි දස්සෙත්වා මාලාකම්මලතාකම්මාදීනි වා කත්වා කොට්ටිතකායබන්ධනම්පි න වට්ටති. උජුකමෙව පන මච්ඡකණ්ටකං වා ඛජ්ජුරිපත්තකං වා මට්ඨපට්ටිකං වා කත්වා කොට්ටිතුං වට්ටති. කායබන්ධනස්ස දසා එකා වට්ටති, ද්වෙ තීණි චත්තාරිපි වට්ටන්ති; තතො [Pg.253] පරං න වට්ටන්ති. රජ්ජුකකායබන්ධනං එකමෙව වට්ටති. පාමඞ්ගසණ්ඨානං පන එකම්පි න වට්ටති. දසා පන පාමඞ්ගසණ්ඨානාපි වට්ටති. බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං බහුරජ්ජුකන්ති න වත්තබ්බං, තං වට්ටති.
Để trang trí dây thắt lưng, họ dệt chỉ đôi ở chỗ này chỗ kia, làm nổi lên hình mắt cua, điều đó không hợp lệ. Nhưng ở hai đầu, để làm cho phần tua rua được chắc chắn, được phép dệt chỉ đôi. Nhưng ở phần tua rua, không được phép làm hình cái bình nhỏ, hình miệng cá sấu, hay hình đầu rắn nước, hay bất kỳ hình thù khác thường nào. Dây thắt lưng được dệt bằng cách làm ra các hình mắt xích ở chỗ này chỗ kia hoặc làm các hình hoa, hình dây leo, v.v. cũng không hợp lệ. Nhưng được phép dệt thẳng, hoặc hình xương cá, hoặc hình lá chà là, hoặc làm thành một dải trơn. Tua rua của dây thắt lưng, một tua thì hợp lệ, hai, ba, hoặc bốn tua cũng hợp lệ; nhiều hơn thế thì không hợp lệ. Dây thắt lưng bằng dây bện chỉ một sợi là hợp lệ. Nhưng loại dây có hình dạng như cái đục, dù chỉ một sợi cũng không hợp lệ. Nhưng tua rua thì có thể có hình dạng như cái đục. Một dây thắt lưng được làm bằng cách gộp nhiều sợi dây nhỏ lại với nhau rồi dùng một sợi quấn chặt không kẽ hở không nên gọi là ‘nhiều dây’, cái đó hợp lệ.

කායබන්ධනවිධෙ අට්ඨමඞ්ගලාදිකං යංකිඤ්චි විකාරරූපං න වට්ටති, පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. විධකස්ස උභොසු අන්තෙසු ථිරකරණත්ථාය ඝටකං කරොන්ති, අයම්පි වට්ටති.
Trên cái chốt của dây thắt lưng, bất kỳ hình thù khác thường nào như hình tám vật tốt lành, v.v. đều không hợp lệ, chỉ một đường vạch để phân chia thì hợp lệ. Ở hai đầu của cái chốt, để làm cho chắc chắn, họ làm hình cái bình nhỏ, cái này cũng hợp lệ.

අඤ්ජනියං ඉත්ථිපුරිසචතුප්පදසකුණරූපං වා මාලාකම්ම-ලතාකම්මමකරදන්තක-ගොමුත්තකඅඩ්ඪචන්දකාදිභෙදං වා විකාරරූපං න වට්ටති. ඝංසිත්වා වා ඡින්දිත්වා වා යථා වා න පඤ්ඤායති, තථා සුත්තෙන වෙඨෙත්වා වළඤ්ජෙතබ්බා. උජුකමෙව පන චතුරංසා වා අට්ඨංසා වා සොළසංසා වා අඤ්ජනී වට්ටති. හෙට්ඨතො පිස්සා ද්වෙ වා තිස්සො වා වට්ටලෙඛායො වට්ටන්ති. ගීවායම්පිස්සා පිධානකබන්ධනත්ථං එකා වට්ටලෙඛා වට්ටති.
Trên hộp đựng thuốc nhỏ mắt, các hình thù khác thường như hình phụ nữ, đàn ông, thú bốn chân, chim, hoặc các loại hình như hoa, dây leo, răng cá sấu, đường lượn sóng, hình bán nguyệt, v.v. đều không hợp lệ. Phải cạo bỏ hoặc cắt bỏ, hoặc quấn chỉ sao cho không nhận ra được, rồi mới được sử dụng. Nhưng hộp đựng thuốc nhỏ mắt thẳng, có bốn cạnh, tám cạnh, hoặc mười sáu cạnh thì hợp lệ. Ở phía dưới của nó, hai hoặc ba đường vạch tròn thì hợp lệ. Và ở cổ của nó, để buộc nắp, một đường vạch tròn thì hợp lệ.

අඤ්ජනිසලාකායපි වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. අඤ්ජනිත්ථවිකායම්පි යංකිඤ්චි නානාවණ්ණෙන සුත්තෙන වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. එසෙව නයො කුඤ්චිකාකොසකෙපි. කුඤ්චිකාය වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, තථා සිපාටිකායං. එකවණ්ණසුත්තෙන පනෙත්ථ යෙන කෙනචි සිබ්බිතුං වට්ටති.
Đối với que kẻ mắt, việc trang trí làm cho láng bóng cũng không được phép. Đối với túi đựng ống thuốc kẻ mắt, việc trang trí làm cho láng bóng bằng bất cứ loại chỉ nhiều màu nào cũng không được phép. Phương pháp này cũng tương tự đối với túi đựng chìa khóa. Đối với chìa khóa, việc trang trí làm cho láng bóng không được phép, cũng tương tự đối với túi đựng đồ vật. Ở đây, được phép may bằng bất cứ loại chỉ một màu nào.

ආරකණ්ටකෙපි වට්ටමණිකං වා අඤ්ඤං වා වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති. ගීවායං පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. පිප්ඵලිකෙපි මණිකං වා පිළකං වා යංකිඤ්චි උට්ඨපෙතුං න වට්ටති. දණ්ඩකෙ පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. නඛච්ඡෙදනං වලිතකංයෙව කරොන්ති, තස්මා තං වට්ටති. උත්තරාරණියං වා අධරාරණියං වා අරණිධනුකෙ වා උපරිපෙල්ලනදණ්ඩකෙ වා මාලාකම්මාදිකං යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, පෙල්ලනදණ්ඩකස්ස පන වෙමජ්ඣෙ මණ්ඩලං හොති, තත්ථ පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. සූචිසණ්ඩාසං කරොන්ති, යෙන සූචිං ඩංසාපෙත්වා ඝංසන්ති, තත්ථ මකරමුඛාදිකං යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, සූචිඩංසනත්ථං පන මුඛමත්තං හොති, තං වට්ටති.
Đối với dao nhọn, hình dạng láng bóng như hạt cườm tròn hay hình dạng khác đều không được phép. Tuy nhiên, ở phần cán, đường vạch phân chia thì được phép. Đối với dao nhỏ, không được phép làm nổi lên hình dạng nào đó như hạt cườm hay mụn nhọt. Tuy nhiên, ở phần cán, đường vạch phân chia thì được phép. Người ta làm dao cắt móng tay có nếp gấp, vì vậy điều đó được phép. Hoặc ở que quay lửa phía trên, hoặc ở đế quay lửa phía dưới, hoặc ở cây cung nhỏ để quay, hoặc ở cây gậy ấn phía trên, bất cứ hình dạng láng bóng nào như hình vòng hoa v.v... đều không được phép. Tuy nhiên, ở giữa cây gậy ấn có một vòng tròn, ở đó chỉ được phép có đường vạch phân chia. Người ta làm cái kẹp kim, dùng nó để kẹp cây kim rồi mài; ở đó, bất cứ hình dạng láng bóng nào như hình miệng cá sấu v.v... đều không được phép. Tuy nhiên, để kẹp kim, chỉ có phần miệng thì được phép, điều đó là hợp lệ.

දන්තකට්ඨච්ඡෙදනවාසියම්පි යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, උජුකමෙව කප්පියලොහෙන උභොසු වා පස්සෙසු චතුරංසං වා අට්ඨංසං වා බන්ධිතුං වට්ටති. කත්තරදණ්ඩෙපි යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, හෙට්ඨා එකා වා ද්වෙ වා වට්ටලෙඛා උපරි අහිච්ඡත්තකමකුළමත්තඤ්ච වට්ටති.
Đối với dao nhỏ để cắt tăm xỉa răng, bất cứ sự trang trí láng bóng nào cũng không được phép; chỉ được phép bọc thẳng bằng kim loại hợp lệ, hình tứ giác hoặc bát giác, ở cả hai bên hoặc một bên. Đối với cây gậy, bất cứ sự trang trí láng bóng nào cũng không được phép; ở phía dưới, một hoặc hai đường vạch tròn, và ở phía trên, chỉ hình dạng như nụ nấm thì được phép.

තෙලභාජනෙසු [Pg.254] විසාණෙ වා නාළියං වා අලාබුකෙ වා ආමණ්ඩසාරකෙ වා ඨපෙත්වා ඉත්ථිරූපං පුරිසරූපඤ්ච අවසෙසං සබ්බම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති.
Đối với các đồ đựng dầu, hoặc là bình bằng sừng, hoặc là ống tre, hoặc là bình bằng quả bầu, hoặc là bình làm bằng bột quả āmaṇḍasāra, ngoại trừ hình người nữ và hình người nam, tất cả các việc trang trí láng bóng còn lại đều được phép.

මඤ්චපීඨෙ භිසිබිම්බොහනෙ භූමත්ථරණෙ පාදපුඤ්ඡනෙ චඞ්කමනභිසියා සම්මුඤ්ජනියං කචවරඡඩ්ඩනකෙ රජනදොණිකාය පානීයඋළුඞ්කෙ පානීයඝටෙ පාදකථලිකාය ඵලකපීඨකෙ වලයාධාරකෙ දණ්ඩාධාරකෙපත්තපිධානෙ තාලවණ්ටෙ වීජනෙති – එතෙසු සබ්බං මාලාකම්මාදිවණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. සෙනාසනෙ පන ද්වාරකවාටවාතපානකවාටාදීසු සබ්බරතනමයම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති.
Đối với giường, ghế, nệm, gối, tấm trải sàn, khăn lau chân, nệm trải trên đường kinh hành, chổi, giỏ đựng rác, chậu đựng thuốc nhuộm, gáo múc nước uống, bình nước uống, mảnh nồi để chà chân, ghế bằng tấm ván, đế bát hình vòng, đế bát hình cây gậy, nắp bát, quạt tròn bằng lá cọ, quạt vuông – đối với những vật dụng này, tất cả việc trang trí láng bóng như hình vòng hoa v.v... đều được phép. Tuy nhiên, đối với sàng tọa, ở cánh cửa chính, cánh cửa sổ v.v..., việc trang trí láng bóng, dù được làm bằng tất cả các loại bảo vật, cũng được phép.

සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි, අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනා. විරුද්ධසෙනාසනං නාම අඤ්ඤෙසං සීමාය රාජවල්ලභෙහි කතසෙනාසනං වුච්චති, තස්මා යෙ තාදිසං සෙනාසනං කරොන්ති, තෙ වත්තබ්බා – ‘‘මා අම්හාකං සීමාය සෙනාසනං කරොථා’’ති. අනාදියිත්වා කරොන්තියෙව, පුනපි වත්තබ්බා – ‘‘මා එවං අකත්ථ, මා අම්හාකං උපොසථපවාරණානං අන්තරායමකත්ථ, මා සාමග්ගිං භින්දිත්ථ, තුම්හාකං සෙනාසනං කතම්පි කතට්ඨානෙ න ඨස්සතී’’ති. සචෙ බලක්කාරෙන කරොන්තියෙව, යදා තෙසං ලජ්ජිපරිසා උස්සන්නා හොති, සක්කා ච හොති ලද්ධුං ධම්මිකො විනිච්ඡයො, තදා තෙසං පෙසෙතබ්බං – ‘‘තුම්හාකං ආවාසං හරථා’’ති. සචෙ යාව තතියං පෙසිතෙ හරන්ති, සාධු; නො චෙ හරන්ති, ඨපෙත්වා බොධිඤ්ච චෙතියඤ්ච අවසෙසසෙනාසනානි භින්දිතබ්බානි, නො ච ඛො අපරිභොගං කරොන්තෙහි, පටිපාටියා පන ඡදන-ගොපානසී-ඉට්ඨකාදීනි අපනෙත්වා තෙසං පෙසෙතබ්බං – ‘‘තුම්හාකං දබ්බසම්භාරෙ හරථා’’ති. සචෙ හරන්ති, සාධු; නො චෙ හරන්ති, අථ තෙසු දබ්බසම්භාරෙසු හිමවස්සවාතාතපාදීහි පූතිභූතෙසු වා චොරෙහි වා හටෙසු අග්ගිනා වා දඩ්ඪෙසු සීමසාමිකා භික්ඛූ අනුපවජ්ජා, න ලබ්භා චොදෙතුං ‘‘තුම්හෙහි අම්හාකං දබ්බසම්භාරා නාසිතා’’ති වා ‘‘තුම්හාකං ගීවා’’ති වා. යං පන සීමසාමිකෙහි භික්ඛූහි කතං, තං සුකතමෙව හොතීති.
Đối với sàng tọa, không có điều gì cần phải ngăn cấm, ngoại trừ sàng tọa đối nghịch. Sàng tọa đối nghịch được gọi là sàng tọa được xây dựng bởi những người thân cận với vua trong sīmā của những người khác. Vì vậy, những ai xây dựng sàng tọa như vậy, nên nói với họ rằng: 'Xin đừng xây dựng sàng tọa trong sīmā của chúng tôi'. Nếu họ không nghe mà vẫn cứ làm, nên nói lại lần nữa: 'Xin đừng làm như vậy, xin đừng gây trở ngại cho lễ Uposatha và Pavāraṇā của chúng tôi, xin đừng phá vỡ sự hòa hợp, sàng tọa của quý vị dù đã xây xong cũng sẽ không tồn tại ở nơi đã xây'. Nếu họ vẫn cứ dùng vũ lực để làm, khi hội chúng của những vị tỳ khưu có liêm sỉ trở nên đông đảo, và có thể có được sự phán quyết đúng pháp, lúc đó nên gửi thông điệp đến họ: 'Xin hãy dời trú xứ của quý vị đi'. Nếu sau khi gửi thông điệp đến lần thứ ba mà họ dời đi, thì tốt; nếu họ không dời đi, ngoại trừ cây bồ đề và bảo tháp, các sàng tọa còn lại nên được phá dỡ, nhưng không phải bằng cách làm cho chúng không thể sử dụng được. Mà nên tuần tự tháo dỡ mái, rui, gạch v.v... rồi gửi thông điệp đến họ: 'Xin hãy mang vật liệu của quý vị đi'. Nếu họ mang đi, thì tốt; nếu họ không mang đi, sau đó nếu những vật liệu đó bị mục nát do sương, mưa, gió, nắng v.v..., hoặc bị trộm lấy đi, hoặc bị lửa thiêu rụi, thì các tỳ khưu chủ của sīmā không có lỗi, không thể bị khiển trách rằng: 'Các ông đã phá hủy vật liệu của chúng tôi' hay 'Đó là trách nhiệm của các ông'. Hơn nữa, việc mà các tỳ khưu chủ của sīmā đã làm, đó là việc làm tốt.

පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො නිට්ඨිතො.
Phần phán quyết ngoài Pāḷi đã kết thúc.

86. එවං භින්නාය පන කුටිකාය ධනියස්ස පරිවිතක්කඤ්ච පුන කුටිකරණත්ථාය උස්සාහඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ [Pg.255] දාරුගහෙ ගණකොති රඤ්ඤො දාරුභණ්ඩාගාරෙ දාරුගොපකො. දෙවගහදාරූනීති දෙවෙන ගහිතදාරූනි. රාජපටිග්ගහිතභූතානි දාරූනීති අත්ථො. නගරපටිසඞ්ඛාරිකානීති නගරස්ස පටිසඞ්ඛාරූපකරණානි. ආපදත්ථාය නික්ඛිත්තානීති අග්ගිදාහෙන වා පුරාණභාවෙන වා පටිරාජූපරුන්ධනාදිනා වා ගොපුරට්ටාලකරාජන්තෙපුරහත්ථිසාලාදීනං විපත්ති ආපදාති වුච්චති. තදත්ථං නික්ඛිත්තානීති වුත්තං හොති. ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙදාපෙත්වාති අත්තනො කුටියා පමාණං සල්ලක්ඛෙත්වා කිඤ්චි අග්ගෙ කිඤ්චි මජ්ඣෙ කිඤ්චි මූලෙ ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරොන්තො ඡෙදාපෙසි.
86. Tuy nhiên, để chỉ ra sự suy tư của trưởng lão Dhaniya sau khi cốc bị phá như vậy, và sự nỗ lực để làm lại cốc, câu 'atha kho āyasmato' (Khi ấy, trưởng lão...) v.v... đã được nói đến. Ở đó, 'dārugahe gaṇako' là người giữ gỗ trong kho gỗ của vua. 'Devagahadārūni' là gỗ đã được vua lấy. Nghĩa là gỗ đã trở thành tài sản của vua. 'Nagarapaṭisaṅkhārikāni' là vật liệu để sửa chữa thành phố. 'Āpadatthāya nikkhittāni' có nghĩa là được cất giữ cho trường hợp khẩn cấp. Sự nguy cấp (āpadā) được gọi là sự hư hại của cổng thành, tháp canh, cung điện, chuồng voi v.v... do hỏa hoạn, hoặc do cũ kỹ, hoặc do bị vua thù địch vây hãm phá hoại v.v... Được nói là 'nikkhittāni' (được cất giữ) cho mục đích đó. 'Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chedāpetvā' có nghĩa là sau khi ước lượng kích thước cốc của mình, vị ấy đã cho cắt (gỗ) thành từng khúc, một ít ở ngọn, một ít ở giữa, một ít ở gốc, làm thành những đoạn ngắn đoạn dài.

87. වස්සකාරොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං. මගධමහාමත්තොති මගධරට්ඨෙ මහාමත්තො, මහතියා ඉස්සරියමත්තාය සමන්නාගතො, මගධරඤ්ඤො වා මහාමත්තො; මහාඅමච්චොති වුත්තං හොති. අනුසඤ්ඤායමානොති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා පච්චවෙක්ඛමානො. භණෙති ඉස්සරානං නීචට්ඨානිකපුරිසාලපනං. බන්ධං ආණාපෙසීති බ්‍රාහ්මණො පකතියාපි තස්මිං ඉස්සාපකතොව. සො රඤ්ඤො ‘‘ආණාපෙහී’’ති වචනං සුත්වා යස්මා ‘‘පක්කොසාපෙහී’’ති රඤ්ඤො න වුත්තං, තස්මා ‘‘නං හත්ථෙසු ච පාදෙසු ච බන්ධං කත්වා ආණාපෙස්සාමී’’ති බන්ධං ආණාපෙසි. අද්දස ඛො ආයස්මා ධනියොති කථං අද්දස? සො කිර අත්තනා ලෙසෙන දාරූනං හටභාවං ඤත්වා ‘‘නිස්සංසයං එස දාරූනං කාරණා රාජකුලතො වධං වා බන්ධං වා පාපුණිස්සති, තදා නං අහමෙව මොචෙස්සාමී’’ති නිච්චකාලං තස්ස පවත්තිං සුණන්තොයෙව විචරති. තස්මා තඛණඤ්ඤෙව ගන්ත්වා අද්දස. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්දස ඛො ආයස්මා ධනියො’’ති. දාරූනං කිච්චාති දාරූනං කාරණා. පුරාහං හඤ්ඤාමීති අහං පුරා හඤ්ඤාමි; යාව අහං න හඤ්ඤාමි, තාව ත්වං එය්‍යාසීති අත්ථො.
87. Vassakāroti là tên của vị Bà-la-môn ấy. Magadhamahāmattoti là vị đại thần ở xứ Magadha, là người được thành tựu mức độ quyền thế to lớn, hoặc là vị đại thần của vua xứ Magadha; được nói là vị đại thần lớn. Anusaññāyamānoti là đi đến nơi này nơi kia để xem xét. Bhaṇeti là lời gọi người nam có địa vị thấp của những người có quyền thế. Bandhaṃ āṇāpesīti vị Bà-la-môn ấy vốn dĩ đã có lòng ganh tỵ đối với người ấy (người giữ rừng). Vị ấy sau khi nghe lời nói của đức vua là: “Hãy ra lệnh” thì vì đức vua đã không nói là: “Hãy cho gọi đến” do đó vị ấy đã ra lệnh trói lại với ý nghĩ rằng: “Ta sẽ cho trói người ấy ở tay và ở chân rồi ra lệnh.” Addasa kho āyasmā dhaniyoti đã thấy như thế nào? Tương truyền, vị ấy (Dhaniyo) do manh mối của mình đã biết được sự việc các cây gỗ bị lấy đi, rồi thường xuyên đi lại và chỉ lắng nghe diễn biến của người ấy với ý nghĩ rằng: “Chắc chắn người này vì lý do các cây gỗ sẽ bị án tử hình hoặc bị trói buộc từ hoàng tộc, khi ấy chính ta sẽ giải thoát cho người ấy.” Do đó, vị ấy đã đi đến và đã thấy ngay lúc ấy. Vì thế, đã được nói rằng: “Addasa kho āyasmā dhaniyo’ti (quả thật, trưởng lão Dhaniyo đã thấy).” Dārūnaṃ kiccāti là vì lý do các cây gỗ. Purāhaṃ haññāmīti là tôi bị giết trước; có nghĩa là: “Trong khi tôi chưa bị giết, khi ấy ngài hãy đến.”

88. ඉඞ්ඝ, භන්තෙ, සරාපෙහීති එත්ථ ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. පඨමාභිසිත්තොති අභිසිත්තො හුත්වා පඨමං. එවරූපිං වාචං භාසිතාති ‘‘දින්නඤ්ඤෙව සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකං පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති ඉමං එවරූපිං වාචං අභිසිත්තො හුත්වා පඨමමෙව යං ත්වං අභාසි, තං සයමෙව භාසිත්වා ඉදානි සරසි, න සරසීති වුත්තං හොති. රාජානො කිර අභිසිත්තමත්තායෙව ධම්මභෙරිං චරාපෙන්ති – ‘‘දින්නඤ්ඤෙව සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකං පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති තං සන්ධාය එස වදති. තෙසං මයා සන්ධාය භාසිතන්ති [Pg.256] තෙසං අප්පමත්තකෙපි කුක්කුච්චායන්තානං සමිතබාහිතපාපානං සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකහරණං සන්ධාය මයා එතං භාසිතං; න තුම්හාදිසානන්ති අධිප්පායො. තඤ්ච ඛො අරඤ්ඤෙ අපරිග්ගහිතන්ති තඤ්ච තිණකට්ඨොදකං යං අරඤ්ඤෙ අපරිග්ගහිතං හොති; එතං සන්ධාය මයා භාසිතන්ති දීපෙති.
88. Ở đây trong câu: “Iṅgha, bhante, sarāpehīti (bạch ngài, xin hãy nhắc lại),” iṅghāti là một bất biến từ có ý nghĩa thúc giục. Paṭhamābhisittoti là sau khi đã làm lễ đăng quang, vào lúc ban đầu. Evarūpiṃ vācaṃ bhāsitāti được nói là: “Lời nói như thế này: ‘Cỏ, củi, và nước đã được dâng cúng đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị ấy hãy thọ dụng,’ lời nói này mà ngài đã nói ra ngay lúc ban đầu sau khi đã làm lễ đăng quang, sau khi đã tự mình nói ra lời ấy, bây giờ ngài có nhớ hay không nhớ?” Tương truyền, các vị vua vừa mới làm lễ đăng quang liền cho loan truyền trống Pháp rằng: “Cỏ, củi, và nước đã được dâng cúng đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị ấy hãy thọ dụng,” vị này (trưởng lão Dhaniyo) nói ra là nhắm đến điều ấy. Tesaṃ mayā sandhāya bhāsitanti là: “Ta đã nói ra lời ấy là nhắm đến việc mang đi cỏ, củi, và nước của các vị Sa-môn, Bà-la-môn là những vị có các điều ác đã được làm cho lắng dịu và đã được loại trừ, là những vị có lòng hối hận dẫu chỉ trong (việc) nhỏ nhặt; chứ không phải nhắm đến việc lấy gỗ của những người như các ngài,” đây là chủ ý. Tañca kho araññe apariggahitanti là chỉ rõ rằng: “Và cỏ, củi, và nước ấy là thứ không có ai sở hữu ở trong rừng; ta đã nói ra là nhắm đến điều ấy.”

ලොමෙන ත්වං මුත්තොසීති එත්ථ ලොමමිව ලොමං, කිං පන තං? පබ්බජ්ජාලිඞ්ගං. කිං වුත්තං හොති? යථා නාම ධුත්තා ‘‘මංසං ඛාදිස්සාමා’’ති මහග්ඝලොමං එළකං ගණ්හෙය්‍යුං. තමෙනං අඤ්ඤො විඤ්ඤුපුරිසො දිස්වා ‘‘ඉමස්ස එළකස්ස මංසං කහාපණමත්තං අග්ඝති. ලොමානි පන ලොමවාරෙ ලොමවාරෙ අනෙකෙ කහාපණෙ අග්ඝන්තී’’ති ද්වෙ අලොමකෙ එළකෙ දත්වා ගණ්හෙය්‍ය. එවං සො එළකො විඤ්ඤුපුරිසමාගම්ම ලොමෙන මුච්චෙය්‍ය. එවමෙව ත්වං ඉමස්ස කම්මස්ස කතත්තා වධබන්ධනාරහො. යස්මා පන අරහද්ධජො සබ්භි අවජ්ඣරූපො, ත්වඤ්ච සාසනෙ පබ්බජිතත්තා යං පබ්බජ්ජාලිඞ්ගභූතං අරහද්ධජං ධාරෙසි. තස්මා ත්වං ඉමිනා පබ්බජ්ජාලිඞ්ගලොමෙන එළකො විය විඤ්ඤුපුරිසමාගම්ම මුත්තොසීති.
Ở đây trong câu: “Lomena tvaṃ muttosīti (ngươi được thoát là nhờ bộ lông),” lomaṃ là giống như bộ lông, nhưng cái ấy là gì? Là tướng mạo của sự xuất gia. Điều được nói là gì? Ví như những kẻ du đãng có thể bắt con cừu có bộ lông giá trị cao với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ ăn thịt.” Một người trí khác sau khi thấy con cừu ấy có thể bắt lấy nó sau khi đã trao đổi hai con cừu không có lông với ý nghĩ rằng: “Thịt của con cừu này chỉ đáng giá chừng một đồng kahāpaṇa. Còn bộ lông thì ở mỗi mùa lông lại đáng giá nhiều đồng kahāpaṇa.” Như vậy, con cừu ấy nhờ người trí mà được thoát là do bộ lông. Cũng thế ấy, ngươi đáng bị tử hình và trói buộc do đã thực hiện nghiệp này. Tuy nhiên, vì rằng lá cờ của bậc A-la-hán là hình tướng không đáng bị giết hại bởi các bậc thiện trí, và ngươi do đã xuất gia trong giáo pháp nên mang giữ lá cờ của bậc A-la-hán là tướng mạo của sự xuất gia ấy. Do đó, ngươi được thoát là nhờ bộ lông là tướng mạo của sự xuất gia này, giống như con cừu được thoát nhờ người trí.

මනුස්සා උජ්ඣායන්තීති රඤ්ඤො පරිසති භාසමානස්ස සම්මුඛා ච පරම්මුඛා ච සුත්වා තත්ථ තත්ථ මනුස්සා උජ්ඣායන්ති, අවජ්ඣායන්ති, අවජානන්තා තං ඣායන්ති ඔලොකෙන්ති ලාමකතො වා චින්තෙන්තීති අත්ථො. ඛිය්‍යන්තීති තස්ස අවණ්ණං කථෙන්ති පකාසෙන්ති. විපාචෙන්තීති විත්ථාරිකං කරොන්ති, සබ්බත්ථ පත්ථරන්ති; අයඤ්ච අත්ථො සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බො. අයං පනෙත්ථ යොජනා – ‘‘අලජ්ජිනො ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා’’තිආදීනි චින්තෙන්තා උජ්ඣායන්ති. ‘‘නත්ථි ඉමෙසං සාමඤ්ඤ’’න්තිආදීනි භණන්තා ඛිය්‍යන්ති. ‘‘අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා’’තිආදීනි තත්ථ තත්ථ විත්ථාරෙන්තා විපාචෙන්තීති. එතෙන නයෙන ඉමෙසං පදානං ඉතො පරම්පි තත්ථ තත්ථ ආගතපදානුරූපෙන යොජනා වෙදිතබ්බා. බ්‍රහ්මචාරිනොති සෙට්ඨචාරිනො. සාමඤ්ඤන්ති සමණභාවො. බ්‍රහ්මඤ්ඤන්ති සෙට්ඨභාවො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව.
Manussā ujjhāyantīti là sau khi nghe (lời nói) của đức vua đang nói trong hội chúng, cả trước mặt lẫn sau lưng, những người ở nơi này nơi kia đã phàn nàn, đã chê bai; có nghĩa là trong khi khinh miệt, họ nhìn ngắm vị ấy hoặc suy nghĩ một cách thấp kém. Khiyyantīti là họ nói lên, họ trình bày điều không tốt đẹp của vị ấy. Vipācentīti là họ làm cho lan rộng, họ truyền bá khắp mọi nơi; và ý nghĩa này nên được hiểu theo văn phạm. Đây là cách kết hợp ở đây: Họ phàn nàn trong khi suy nghĩ những điều như: “Các vị Sa-môn Thích tử này không có hổ thẹn.” Họ chê bai trong khi nói lên những điều như: “Các vị này không có đức hạnh Sa-môn.” Họ làm cho lan rộng trong khi phổ biến những điều như: “Các vị này đã đánh mất đức hạnh Sa-môn” ở nơi này nơi kia. Theo phương pháp này, cách kết hợp của các từ ngữ này về sau ở nơi này nơi kia cũng nên được hiểu tương ứng với từ ngữ đã được nêu lên. Brahmacārinoti là những người thực hành hạnh cao thượng. Sāmaññanti là bản thể của Sa-môn. Brahmaññanti là bản thể cao thượng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

රඤ්ඤො දාරූනීතිආදිම්හි ‘‘අදින්නං ආදියිස්සතී’’ති අයං උජ්ඣායනත්ථො. යං පනෙතං අදින්නං ආදියි, තං දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤො දාරූනී’’ති වුත්තං. ඉති වචනභෙදෙ අසම්මුය්හන්තෙහි අත්ථො වෙදිතබ්බො. පුරාණවොහාරිකො [Pg.257] මහාමත්තොති භික්ඛුභාවතො පුරාණෙ ගිහිකාලෙ විනිච්ඡයවොහාරෙ නියුත්තත්තා ‘‘වොහාරිකො’’ති සඞ්ඛං ගතො මහාඅමච්චො.
Trong câu: “Rañño dārūnīti (những cây gỗ của đức vua),” v.v... câu: “Adinnaṃ ādiyissatīti (sẽ lấy vật không được cho)” này có ý nghĩa phàn nàn. Và để chỉ ra vật không được cho mà đã lấy ấy, câu: “Rañño dārūnīti” đã được nói đến. Như vậy, ý nghĩa nên được hiểu bởi những người không bị bối rối trong sự khác biệt về cách (số ít, số nhiều). Purāṇavohāriko mahāmattoti là vị đại thần đã được gọi là “vị thẩm phán” do đã được bổ nhiệm trong việc xét xử vào thời tại gia trước khi trở thành vị tỳ khưu.

අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොචාති භගවා සාමංයෙව ලොකවොහාරම්පි ජානාති, අතීතබුද්ධානං පඤ්ඤත්තිම්පි ජානාති – ‘‘පුබ්බෙපි බුද්ධා එත්තකෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්ති, එත්තකෙන ථුල්ලච්චයං, එත්තකෙන දුක්කට’’න්ති. එවං සන්තෙපි සචෙ අඤ්ඤෙහි ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි සද්ධිං අසංසන්දිත්වා පාදමත්තෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙය්‍ය, තෙනස්ස සියුං වත්තාරො ‘‘සීලසංවරො නාම එකභික්ඛුස්සපි අප්පමෙය්‍යො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො මහාපථවී-සමුද්ද-ආකාසානි විය අතිවිත්ථිණ්ණො, කථඤ්හි නාම භගවා පාදමත්තකෙන නාසෙසී’’ති! තතො තථාගතස්ස ඤාණබලං අජානන්තා සික්ඛාපදං කොපෙය්‍යුං, පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං යථාඨානෙ න තිට්ඨෙය්‍ය. ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි පන සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්ඤත්තෙ සො උපවාදො න හොති. අඤ්ඤදත්ථු එවං වත්තාරො හොන්ති – ‘‘ඉමෙහි නාම අගාරිකාපි පාදමත්තෙන චොරං හනන්තිපි බන්ධන්තිපි පබ්බාජෙන්තිපි. කස්මා භගවා පබ්බජිතං න නාසෙස්සති; යෙන පරසන්තකං තිණසලාකමත්තම්පි න ගහෙතබ්බ’’න්ති! තථාගතස්ස ච ඤාණබලං ජානිස්සන්ති. පඤ්ඤත්තම්පි ච සික්ඛාපදං අකුප්පං භවිස්සති, යථාඨානෙ ඨස්සති. තස්මා ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්ඤපෙතුකාමො සබ්බාවන්තං පරිසං අනුවිලොකෙන්තො අථ ඛො භගවා අවිදූරෙ නිසින්නං දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොච ‘‘කිත්තකෙන ඛො භික්ඛු රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො චොරං ගහෙත්වා හනති වා බන්ධති වා පබ්බාජෙති වා’’ති.
Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị tỳ khưu ấy điều này. Đức Thế Tôn tự mình biết rõ cả cách dùng từ của thế gian, Ngài cũng biết rõ điều chế định của các đức Phật quá khứ rằng: “Trong quá khứ, các đức Phật cũng đã chế định tội pārājika với mức độ chừng ấy, tội thullaccaya với mức độ chừng ấy, tội dukkaṭa với mức độ chừng ấy.” Dù là như vậy, nếu Ngài chế định tội pārājika với giá trị chỉ bằng một pāda mà không hội ý cùng với những người khác là các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian, thì do nhân duyên ấy, sẽ có những người nói rằng: “Sự thu thúc trong giới hạnh đối với dù chỉ một vị tỳ khưu là vô lượng, không thể đếm được, vô cùng rộng lớn như đại địa, biển cả, và hư không. Cớ sao đức Thế Tôn lại hủy hoại (sự thu thúc ấy) chỉ vì một pāda?” Do đó, những người không biết đến năng lực trí tuệ của đức Như Lai có thể sẽ vi phạm học giới, và học giới đã được chế định cũng sẽ không được đứng vững ở vị trí của nó. Nhưng khi học giới được chế định sau khi đã hội ý cùng với các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian thì lời chỉ trích ấy không có. Trái lại, sẽ có những người nói như vầy: “Ngay cả những người tại gia này cũng còn giết, trói, hoặc trục xuất kẻ trộm chỉ vì một pāda. Cớ sao đức Thế Tôn lại không hủy hoại (tư cách) của người xuất gia, là người không được phép lấy vật sở hữu của người khác dù chỉ bằng một cọng cỏ hay một thanh tre?” Và họ sẽ biết đến năng lực trí tuệ của đức Như Lai. Và học giới đã được chế định cũng sẽ trở nên không thể lay chuyển, sẽ đứng vững ở vị trí của nó. Do đó, vì muốn chế định sau khi đã hội ý cùng với các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian, Ngài đã nhìn khắp hội chúng. Bấy giờ, đức Thế Tôn thấy một vị tỳ khưu đang ngồi không xa, Ngài đã nói với vị tỳ khưu ấy điều này: “Này tỳ khưu, vua Bimbisāra, hiệu Seniya, xứ Māgadha, sau khi bắt kẻ trộm thì giết, hoặc trói, hoặc trục xuất vì (lấy trộm) giá trị bao nhiêu?”

තත්ථ මාගධොති මගධානං ඉස්සරො. සෙනියොති සෙනාය සම්පන්නො. බිම්බිසාරොති තස්ස නාමං. පබ්බාජෙති වාති රට්ඨතො නික්ඛාමෙති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව. පඤ්චමාසකො පාදොති තදා රාජගහෙ වීසතිමාසකො කහාපණො හොති, තස්මා පඤ්චමාසකො පාදො. එතෙන ලක්ඛණෙන සබ්බජනපදෙසු කහාපණස්ස චතුත්ථො භාගො ‘‘පාදො’’ති වෙදිතබ්බො. සො ච ඛො පොරාණස්ස නීලකහාපණස්ස වසෙන, න ඉතරෙසං රුද්‍රදාමකාදීනං. තෙන හි පාදෙන අතීතබුද්ධාපි පාරාජිකං පඤ්ඤපෙසුං, අනාගතාපි පඤ්ඤපෙස්සන්ති. සබ්බබුද්ධානඤ්හි පාරාජිකවත්ථුම්හි වා පාරාජිකෙ වා නානත්තං නත්ථි. ඉමානෙව චත්තාරි පාරාජිකවත්ථූනි[Pg.258]. ඉමානෙව චත්තාරි පාරාජිකානි. ඉතො ඌනං වා අතිරෙකං වා නත්ථි. තස්මා භගවාපි ධනියං විගරහිත්වා පාදෙනෙව දුතියපාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො ‘‘යො පන භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාත’’න්තිආදිමාහ.
Ở đây, māgadho là người cai trị xứ Magadha. Seniyo là người có quân đội. Bimbisāro là tên của vị vua ấy. Pabbājeti vā là trục xuất ra khỏi xứ. Phần còn lại ở đây có nghĩa rõ ràng. Một pāda là năm māsaka là vì vào thời ấy ở thành Rājagaha, một kahāpaṇa là hai mươi māsaka, do đó năm māsaka là một pāda. Theo dấu hiệu này, ở tất cả các xứ, một phần tư của một kahāpaṇa nên được hiểu là “pāda.” Và điều đó nên được hiểu theo đồng nīlakahāpaṇa cổ, không phải theo các đồng tiền khác như rudradāmaka, v.v. Thật vậy, các đức Phật quá khứ cũng đã chế định tội pārājika với một pāda ấy, và các đức Phật tương lai cũng sẽ chế định như vậy. Thật vậy, đối với tất cả các đức Phật, không có sự khác biệt nào trong vật pārājika hay trong tội pārājika. Chỉ có bốn vật pārājika này. Chỉ có bốn tội pārājika này. Không có ít hơn hay nhiều hơn thế này. Do đó, đức Thế Tôn, sau khi khiển trách Dhaniya, trong khi chế định tội pārājika thứ hai chỉ với một pāda, đã nói câu bắt đầu bằng: “Vị tỳ khưu nào, lấy của không cho, được xem là trộm cắp...”

එවං මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හං කත්වා දුතියපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය රජකභණ්ඩිකවත්ථු උදපාදි, තස්සුප්පත්තිදීපනත්ථමෙතං වුත්තං – ‘‘එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති. තස්සත්ථො ච අනුපඤ්ඤත්තිසම්බන්ධො ච පඨමපාරාජිකවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. යථා ච ඉධ, එවං ඉතො පරෙසු සබ්බසික්ඛාපදෙසු. යං යං පුබ්බෙ වුත්තං, තං තං සබ්බං වජ්ජෙත්වා උපරූපරි අපුබ්බමෙව වණ්ණයිස්සාම. යදි හි යං යං වුත්තනයං, තං තං පුනපි වණ්ණයිස්සාම, කදා වණ්ණනාය අන්තං ගමිස්සාම! තස්මා යං යං පුබ්බෙ වුත්තං, තං තං සබ්බං සාධුකං උපසල්ලක්ඛෙත්වා තත්ථ තත්ථ අත්ථො ච යොජනා ච වෙදිතබ්බා. අපුබ්බං පන යංකිඤ්චි අනුත්තානත්ථං, තං සබ්බං මයමෙව වණ්ණයිස්සාම.
Khi tội pārājika thứ hai đã được chế định một cách vững chắc theo cách đoạn tuyệt gốc rễ như vậy, câu chuyện về gói đồ của thợ giặt đã phát sinh để có thêm một chế định bổ sung. Để chỉ ra sự phát sinh của câu chuyện ấy, điều này đã được các vị kết tập sư nói: “Như vậy, học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu.” Ý nghĩa của câu ấy và sự liên quan đến chế định bổ sung nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về tội pārājika thứ nhất. Như ở đây, cũng vậy trong tất cả các học giới sau này. Bỏ qua tất cả những gì đã được nói trước đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích những điều mới mẻ ở các phần sau. Vì nếu chúng tôi lại giải thích những gì đã được giải thích theo phương pháp cũ, thì khi nào chúng tôi mới đi đến cuối phần giải thích! Do đó, tất cả những gì đã được nói trước đây, sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng, ý nghĩa và cách kết nối ở mỗi nơi nên được hiểu (theo đó). Tuy nhiên, bất cứ điều gì mới mẻ mà có ý nghĩa không rõ ràng, tất cả những điều đó chính chúng tôi sẽ giải thích.

ධනියවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải về câu chuyện của Dhaniya đã kết thúc.

90. රජකත්ථරණං ගන්ත්වාති රජකතිත්ථං ගන්ත්වා; තඤ්හි යස්මා තත්ථ රජකා වත්ථානි අත්ථරන්ති, තස්මා රජකත්ථරණන්ති වුච්චති. රජකභණ්ඩිකන්ති රජකානං භණ්ඩිකං; රජකා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසන්තා බහූනි වත්ථානි එකෙකං භණ්ඩිකං බන්ධන්ති. තතො එකං භණ්ඩිකං තෙසං පමාදෙන අපස්සන්තානං අවහරිත්වා ථෙනෙත්වාති අත්ථො.
90. Đi đến nơi phơi đồ của thợ giặt là đi đến bến giặt; thật vậy, vì ở nơi đó các thợ giặt phơi quần áo, nên nó được gọi là “nơi phơi đồ của thợ giặt.” Gói đồ của thợ giặt là gói đồ của các thợ giặt; vào buổi chiều, khi đi vào thành phố, các thợ giặt bó nhiều quần áo thành từng gói. Ý nghĩa là, đã lấy đi một gói đồ từ đó, trong khi họ không nhìn thấy do sự lơ đễnh của họ, rồi trộm đi.

පදභාජනීයවණ්ණනා
Phần giải về sự phân tích các từ

92. ගාමො නාමාති එවමාදි ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති එත්ථ වුත්තස්ස ගාමස්ස ච අරඤ්ඤස්ස ච පභෙදදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්ථ යස්මිං ගාමෙ එකා එව කුටි, එකං ගෙහං සෙය්‍යථාපි මලයජනපදෙ; අයං එකකුටිකො ගාමො නාම. එතෙන නයෙන අපරෙපි වෙදිතබ්බා. අමනුස්සො නාම යො සබ්බසො වා මනුස්සානං අභාවෙන යක්ඛපරිග්ගහභූතො; යතො වා මනුස්සා කෙනචි කාරණෙන පුනපි ආගන්තුකාමා එව අපක්කන්තා. පරික්ඛිත්තො නාම ඉට්ඨකපාකාරං ආදිං කත්වා අන්තමසො කණ්ටකසාඛාහිපි පරික්ඛිත්තො. ගොනිසාදිනිවිට්ඨො නාම වීථිසන්නිවෙසාදිවසෙන අනිවිසිත්වා යථා ගාවො තත්ථ තත්ථ ද්වෙ තයො නිසීදන්ති, එවං තත්ථ තත්ථ [Pg.259] ද්වෙ තීණි ඝරානි කත්වා නිවිට්ඨො. සත්ථොති ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථාදීසු යො කොචි. ඉමස්මිඤ්ච සික්ඛාපදෙ නිගමොපි නගරම්පි ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං.
92. Câu bắt đầu bằng “Làng là...” được nói ra để chỉ ra sự phân loại của “làng” và “rừng” đã được đề cập trong câu “từ làng hoặc từ rừng.” Trong đó, ngôi làng mà chỉ có một am thất, một ngôi nhà, giống như ở xứ Malaya; đây được gọi là làng một am thất. Theo phương pháp này, các (loại làng) khác cũng nên được hiểu. Làng phi nhân là (làng) hoặc hoàn toàn bị dạ xoa chiếm giữ do không có người ở; hoặc là (làng) mà từ đó con người đã rời đi vì một lý do nào đó nhưng vẫn có ý định quay trở lại. Làng có rào là (làng) được bao bọc bởi tường gạch, v.v., cho đến cả những cành gai. Làng định cư như bò nằm là (làng) được định cư không theo cách bố trí đường phố, v.v., mà được thiết lập với hai hoặc ba ngôi nhà ở đây và ở đó, giống như những con bò nằm xuống thành từng nhóm hai hoặc ba con ở đây và ở đó. Đoàn lữ hành là bất kỳ đoàn nào trong số các đoàn lữ hành đi bộ, đoàn lữ hành xe bò, v.v. Và trong học giới này, nên hiểu rằng cả thị trấn và thành phố cũng được bao gồm bởi từ “làng.”

ගාමූපචාරොතිආදි අරඤ්ඤපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං වුත්තං. ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්සාති යස්ස ගාමස්ස අනුරාධපුරස්සෙව ද්වෙ ඉන්දඛීලා, තස්ස අබ්භන්තරිමෙ ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්ස; තස්ස හි බාහිරො ඉන්දඛීලො ආභිධම්මිකනයෙන අරඤ්ඤසඞ්ඛෙපං ගච්ඡති. යස්ස පන එකො, තස්ස ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣෙ ඨිතස්ස. යත්‍රාපි හි ඉන්දඛීලො නත්ථි, තත්‍ර ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣමෙව ‘‘ඉන්දඛීලො’’ති වුච්චති. තෙන වුත්තං – ‘‘ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣෙ ඨිතස්සා’’ති. මජ්ඣිමස්සාති ථාමමජ්ඣිමස්ස, නො පමාණමජ්ඣිමස්ස, නෙව අප්පථාමස්ස, න මහාථාමස්ස; මජ්ඣිමථාමස්සාති වුත්තං හොති. ලෙඩ්ඩුපාතොති යථා මාතුගාමො කාකෙ උඩ්ඩාපෙන්තො උජුකමෙව හත්ථං උක්ඛිපිත්වා ලෙඩ්ඩුං ඛිපති, යථා ච උදකුක්ඛෙපෙ උදකං ඛිපන්ති, එවං අඛිපිත්වා යථා තරුණමනුස්සා අත්තනො බලං දස්සෙන්තා බාහං පසාරෙත්වා ලෙඩ්ඩුං ඛිපන්ති, එවං ඛිත්තස්ස ලෙඩ්ඩුස්ස පතනට්ඨානං. පතිතො පන ලුඨිත්වා යත්ථ ගච්ඡති, තං න ගහෙතබ්බං.
Câu bắt đầu bằng 'Gāmūpacāra' được nói ra nhằm mục đích chỉ rõ ranh giới của khu rừng. (Của người) đứng ở cọc trụ cổng có nghĩa là: đối với ngôi làng nào có hai cọc trụ cổng giống như thành Anurādhapura, là (của người) đứng ở cọc trụ cổng bên trong của làng ấy; vì rằng cọc trụ cổng bên ngoài của làng ấy, theo phương pháp của A-tỳ-đàm, được kể là khu rừng. Còn đối với làng nào chỉ có một (cọc trụ cổng), là (của người) đứng ở giữa hai cột cổng làng. Vì ở nơi nào không có cọc trụ cổng, chính khoảng giữa hai cột cổng làng ở đó được gọi là ‘cọc trụ cổng’. Do đó đã được nói: ‘(của người) đứng ở giữa hai cột cổng làng’. (Người) trung bình có nghĩa là người có sức lực trung bình, không phải người có tầm vóc trung bình; không phải người yếu sức, cũng không phải người rất mạnh sức; có nghĩa là người có sức lực trung bình. Tầm ném cục đất có nghĩa là: không phải ném giống như người phụ nữ giơ thẳng tay lên ném cục đất để xua quạ, và cũng không giống như người ta tạt nước trong lễ kết giới trên nước, mà là nơi rơi của cục đất được ném giống như cách những thanh niên duỗi thẳng cánh tay ném cục đất để phô trương sức mạnh của mình. Còn (cục đất) sau khi rơi xuống, lăn đi đến nơi nào, nơi đó không được tính.

අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතොති එත්ථ පන නිබ්බකොසස්ස උදකපාතට්ඨානෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සුප්පපාතො වා මුසලපාතො වා ඝරූපචාරො නාම. තස්මිං ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො ගාමූපචාරොති කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියම්පි තාදිසමෙව. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඝරං නාම, ඝරූපචාරො නාම, ගාමො නාම, ගාමූපචාරො නාමා’’ති මාතිකං ඨපෙත්වා නිබ්බකොසස්ස උදකපාතට්ඨානබ්භන්තරං ඝරං නාම. යං පන ද්වාරෙ ඨිතො මාතුගාමො භාජනධොවනඋදකං ඡඩ්ඩෙති, තස්ස පතනට්ඨානඤ්ච මාතුගාමෙනෙව අන්තොගෙහෙ ඨිතෙන පකතියා බහි ඛිත්තස්ස සුප්පස්ස වා සම්මුඤ්ජනියා වා පතනට්ඨානඤ්ච, ඝරස්ස පුරතො ද්වීසු කොණෙසු සම්බන්ධිත්වා මජ්ඣෙ රුක්ඛසූචිද්වාරං ඨපෙත්වා ගොරූපානං පවෙසනනිවාරණත්ථං කතපරික්ඛෙපො ච අයං සබ්බොපි ඝරූපචාරො නාම. තස්මිං ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතබ්භන්තරං ගාමො නාම. තතො අඤ්ඤස්ස ලෙඩ්ඩුපාතස්ස අබ්භන්තරං ගාමූපචාරො [Pg.260] නාමාති වුත්තං. ඉදමෙත්ථ පමාණං. යථා චෙත්ථ, එවං සබ්බත්ථ යො යො අට්ඨකථාවාදො වා ථෙරවාදො වා පච්ඡා වුච්චති සො පමාණතො දට්ඨබ්බො.
Còn ở đây, trong câu ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà thuộc ngôi làng không có tường rào’, thì tầm ném cái nia hoặc tầm ném cái chày của người đàn ông trung bình đứng ở nơi nước mái hiên nhỏ giọt được gọi là vùng ngoại vi của ngôi nhà. Tầm ném cục đất của người đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà ấy được gọi là vùng ngoại vi của làng, điều này được nói trong Chú giải Kurundī. Trong (chú giải) Mahāpaccarī cũng tương tự như vậy. Còn trong Đại Chú giải, sau khi đặt ra đề mục: ‘gọi là nhà, gọi là vùng ngoại vi nhà, gọi là làng, gọi là vùng ngoại vi làng’, (có nói rằng) khu vực bên trong nơi nước mái hiên nhỏ giọt được gọi là nhà. Còn nơi rơi của nước rửa chén bát mà người phụ nữ đứng ở cửa đổ đi, và nơi rơi của cái nia hoặc cái chổi được người phụ nữ đứng trong nhà ném ra ngoài một cách tự nhiên, và hàng rào được dựng lên ở phía trước nhà, nối hai góc lại, đặt một cổng chốt gỗ ở giữa để ngăn gia súc đi vào, tất cả những thứ này được gọi là vùng ngoại vi của ngôi nhà. Khu vực bên trong tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà ấy được gọi là làng. Khu vực bên trong một tầm ném cục đất khác từ đó được gọi là vùng ngoại vi của làng, điều này đã được nói. Đây là tiêu chuẩn ở đây. Giống như ở đây, cũng vậy ở khắp mọi nơi, bất kỳ quan điểm chú giải hay quan điểm của các trưởng lão nào được nói sau, quan điểm đó nên được xem là tiêu chuẩn.

යඤ්චෙතං මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං, තං පාළියා විරුද්ධමිව දිස්සති. පාළියඤ්හි – ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති එත්තකමෙව වුත්තං. අට්ඨකථායං පන තං ලෙඩ්ඩුපාතං ගාමසඞ්ඛෙපං කත්වා තතො පරං ගාමූපචාරො වුත්තොති? වුච්චතෙ – සච්චමෙව පාළියං වුත්තං, අධිප්පායො පනෙත්ථ වෙදිතබ්බො. සො ච අට්ඨකථාචරියානමෙව විදිතො. තස්මා යථා ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්සා’’ති එත්ථ ඝරූපචාරලක්ඛණං පාළියං අවුත්තම්පි අට්ඨකථායං වුත්තවසෙන ගහිතං. එවං සෙසම්පි ගහෙතබ්බං.
Và điều đã được nói trong Đại Chú giải này, điều đó dường như mâu thuẫn với Pāli. Vì trong Pāli, chỉ nói chừng ấy: ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà’. Nhưng trong Chú giải, sau khi xem tầm ném cục đất đó là (ranh giới) làng, vùng ngoại vi của làng lại được nói là ở ngoài đó? (Đáp rằng:) Xin thưa, điều được nói trong Pāli quả thật là đúng, nhưng ý nghĩa ở đây cần phải được hiểu. Và ý nghĩa đó chỉ có các vị soạn Chú giải mới biết. Do đó, giống như ở đây trong câu ‘của người đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà’, đặc tính của vùng ngoại vi nhà, dù không được nói trong Pāli, vẫn được chấp nhận theo như đã nói trong Chú giải. Cũng vậy, phần còn lại cũng nên được chấp nhận.

තත්‍රායං නයො – ඉධ ගාමො නාම දුවිධො හොති – පරික්ඛිත්තො ච අපරික්ඛිත්තො ච. තත්‍ර පරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපොයෙව පරිච්ඡෙදො. තස්මා තස්ස විසුං පරිච්ඡෙදං අවත්වා ‘‘ගාමූපචාරො නාම පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති පාළියං වුත්තං. අපරික්ඛිත්තස්ස පන ගාමස්ස ගාමපරිච්ඡෙදො වත්තබ්බො. තස්මා තස්ස ගාමපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති වුත්තං. ගාමපරිච්ඡෙදෙ ච දස්සිතෙ ගාමූපචාරලක්ඛණං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සක්කා ඤාතුන්ති පුන ‘‘තත්ථ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති න වුත්තං. යො පන ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස ලෙඩ්ඩුපාතංයෙව ‘‘ගාමූපචාරො’’ති වදති, තස්ස ඝරූපචාරො ගාමොති ආපජ්ජති. තතො ඝරං, ඝරූපචාරො, ගාමො, ගාමූපචාරොති එස විභාගො සඞ්කරීයති. අසඞ්කරතො චෙත්ථ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො විකාලෙ ගාමප්පවෙසනාදීසු. තස්මා පාළිඤ්ච අට්ඨකථඤ්ච සංසන්දිත්වා වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ ගාමො ච ගාමූපචාරො ච වෙදිතබ්බො. යොපි ච ගාමො පුබ්බෙ මහා හුත්වා පච්ඡා කුලෙසු නට්ඨෙසු අප්පකො හොති, සො ඝරූපචාරතො ලෙඩ්ඩුපාතෙනෙව පරිච්ඡින්දිතබ්බො. පුරිමපරිච්ඡෙදො පනස්ස පරික්ඛිත්තස්සාපි අපරික්ඛිත්තස්සාපි අප්පමාණමෙවාති.
Về vấn đề đó, phương pháp là như vầy: ở đây, cái gọi là làng có hai loại – có tường rào và không có tường rào. Trong đó, đối với làng có tường rào, chính tường rào là ranh giới. Do đó, không nói riêng về ranh giới của nó, trong Pāli đã nói: ‘Vùng ngoại vi của làng được gọi là tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng ở cọc trụ cổng của ngôi làng có tường rào’. Nhưng đối với làng không có tường rào, ranh giới làng cần phải được nói rõ. Do đó, để chỉ ra ranh giới làng của nó, đã nói: ‘(Ranh giới làng là) tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà thuộc ngôi làng không có tường rào’. Và khi ranh giới làng đã được chỉ ra, đặc tính của vùng ngoại vi làng có thể được biết theo phương pháp đã nói trước đó, nên đã không nói lại rằng: ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng ở đó’. Còn người nào nói rằng chính tầm ném cục đất của người đứng trong vùng ngoại vi nhà là ‘vùng ngoại vi làng’, đối với người đó, (sẽ dẫn đến kết luận rằng) vùng ngoại vi nhà là làng. Do đó, sự phân biệt này: nhà, vùng ngoại vi nhà, làng, vùng ngoại vi làng, bị lẫn lộn. Và ở đây, sự phán quyết cần được hiểu một cách không lẫn lộn trong các (học giới) như đi vào làng trong lúc phi thời, v.v. Do đó, sau khi đối chiếu cả Pāli và Chú giải, ở đây, cả làng và vùng ngoại vi làng nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Và cả ngôi làng nào trước kia lớn, sau này trở nên nhỏ do các gia đình bị suy vong, làng đó nên được xác định ranh giới bằng một tầm ném cục đất từ vùng ngoại vi của ngôi nhà (ở rìa). Còn ranh giới trước đây của nó, dù là làng có tường rào hay không có tường rào, đều không còn là tiêu chuẩn.

අරඤ්ඤං නාම ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චාති ඉමං යථාවුත්තලක්ඛණං ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච ඨපෙත්වා ඉමස්මිං අදින්නාදානසික්ඛාපදෙ අවසෙසං ‘‘අරඤ්ඤං’’ [Pg.261] නාමාති වෙදිතබ්බං. අභිධම්මෙ පන ‘‘අරඤ්ඤන්ති නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලා සබ්බමෙතං අරඤ්ඤ’’න්ති (විභ. 529) වුත්තං. ආරඤ්ඤකසික්ඛාපදෙ ‘‘ආරඤ්ඤකං නාම සෙනාසනං පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති (පාරා. 654) වුත්තං. තං ඉන්දඛීලතො පට්ඨාය ආරොපිතෙන ආචරියධනුනා පඤ්චධනුසතප්පමාණන්ති වෙදිතබ්බං. එවං භගවතා ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති එතස්ස අත්ථං විභජන්තෙන ‘‘ඝරං, ඝරූපචාරො, ගාමො, ගාමූපචාරො අරඤ්ඤ’’න්ති පාපභික්ඛූනං ලෙසොකාසනිසෙධනත්ථං පඤ්ච කොට්ඨාසා දස්සිතා. තස්මා ඝරෙ වා ඝරූපචාරෙ වා ගාමෙ වා ගාමූපචාරෙ වා අරඤ්ඤෙ වා පාදග්ඝනකතො පට්ඨාය සස්සාමිකං භණ්ඩං අවහරන්තස්ස පාරාජිකමෙවාති වෙදිතබ්බං.
Khu rừng (arañña) được gọi là: ngoại trừ ngôi làng và vùng phụ cận của làng. Nên biết rằng, trong học giới về không lấy của không cho này, sau khi đã loại trừ ngôi làng và vùng phụ cận của làng có đặc điểm như đã được nói đến, phần còn lại được gọi là ‘khu rừng.’ Hơn nữa, trong tạng Vô Tỷ Pháp (Abhidhamma) có nói rằng: “‘Khu rừng’ là: sau khi đi ra ngoài khỏi trụ cửa, tất cả khu vực ấy là ‘khu rừng.’” Trong học giới về trú trong rừng (āraññakasikkhāpada) có nói rằng: “Trú xứ trong rừng được gọi là nơi ở có khoảng cách tối thiểu là năm trăm tầm cung.” Điều ấy nên được hiểu là có khoảng cách năm trăm tầm cung theo cây cung tiêu chuẩn đã được giương lên, kể từ trụ cửa. Như vậy, khi phân tích ý nghĩa của câu “từ làng hay từ rừng,” đức Thế Tôn đã chỉ ra năm phần là: ‘nhà,’ ‘vùng phụ cận của nhà,’ ‘làng,’ ‘vùng phụ cận của làng,’ và ‘rừng,’ nhằm mục đích ngăn chặn cơ hội ngụy biện cho các tỳ khưu xấu ác. Do đó, nên biết rằng dù ở trong nhà, trong vùng phụ cận của nhà, trong làng, trong vùng phụ cận của làng, hay trong rừng, việc lấy đi vật sở hữu có chủ trị giá từ một pāda trở lên của tỳ khưu đang thực hiện hành vi trộm cắp chính là tội bất cộng trụ (pārājika).

ඉදානි ‘‘අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියෙය්‍යා’’තිආදීනං අත්ථදස්සනත්ථං ‘‘අදින්නං නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අදින්නන්ති දන්තපොනසික්ඛාපදෙ අත්තනො සන්තකම්පි අප්පටිග්ගහිතකං කප්පියං අජ්ඣොහරණීයං වුච්චති. ඉධ පන යංකිඤ්චි පරපරිග්ගහිතං සස්සාමිකං භණ්ඩං, තදෙතං තෙහි සාමිකෙහි කායෙන වා වාචාය වා න දින්නන්ති අදින්නං. අත්තනො හත්ථතො වා යථාඨිතට්ඨානතො වා න නිස්සට්ඨන්ති අනිස්සට්ඨං. යථාඨානෙ ඨිතම්පි අනපෙක්ඛතාය න පරිච්චත්තන්ති අපරිච්චත්තං. ආරක්ඛසංවිධානෙන රක්ඛිතත්තා රක්ඛිතං. මඤ්ජූසාදීසු පක්ඛිපිත්වා ගොපිතත්තා ගොපිතං. ‘‘මම ඉද’’න්ති තණ්හාමමත්තෙන මමායිතත්තා මමායිතං. තාහි අපරිච්චාගරක්ඛණගොපනාහි තෙහි භණ්ඩසාමිකෙහි පරෙහි පරිග්ගහිතන්ති පරපරිග්ගහිතං. එතං අදින්නං නාම.
Bây giờ, để chỉ ra ý nghĩa của các câu bắt đầu bằng ‘adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā’ (lấy của không cho, được xem là trộm cắp), ngài bắt đầu bằng câu ‘adinnaṃ nāma’ (thế nào là của không cho). Trong đó, về từ ‘adinnaṃ,’ trong học giới về tăm xỉa răng (dantapoṇasikkhāpada), vật thực hợp lệ có thể dùng, dù là của chính mình nhưng chưa được thọ nhận, được gọi là (của không cho). Nhưng ở đây, bất cứ vật gì có chủ, do người khác sở hữu, thì đó là vật ấy. Vật ấy không được các chủ nhân kia cho bằng thân hoặc bằng lời, nên gọi là ‘adinnaṃ’ (không cho). Vật ấy không được buông ra khỏi tay của mình hoặc khỏi vị trí vốn có, nên gọi là ‘anissaṭṭhaṃ’ (không buông bỏ). Dù đang ở tại vị trí vốn có nhưng không được từ bỏ do sự không quan tâm, nên gọi là ‘apariccattaṃ’ (không từ bỏ). Do được bảo vệ bằng cách sắp đặt người canh giữ, nên gọi là ‘rakkhitaṃ’ (được bảo vệ). Do được cất giữ bằng cách bỏ vào trong rương v.v..., nên gọi là ‘gopitaṃ’ (được cất giữ). Do được xem là của mình với lòng tham ái ‘cái này là của tôi,’ nên gọi là ‘mamāyitaṃ’ (được xem là của mình). Do được người khác, là những chủ nhân của vật ấy, sở hữu bằng những cách không từ bỏ, bảo vệ, và cất giữ ấy, nên gọi là ‘parapariggahitaṃ’ (do người khác sở hữu). Đây được gọi là ‘adinnaṃ’ (của không cho).

ථෙය්‍යසඞ්ඛාතන්ති එත්ථ ථෙනොති චොරො, ථෙනස්ස භාවො ථෙය්‍යං; අවහරණචිත්තස්සෙතං අධිවචනං. ‘‘සඞ්ඛා, සඞ්ඛාත’’න්ති අත්ථතො එකං; කොට්ඨාසස්සෙතං අධිවචනං, ‘‘සඤ්ඤානිදානා හි පපඤ්චසඞ්ඛා’’තිආදීසු (සු. නි. 880) විය. ථෙය්‍යඤ්ච තං සඞ්ඛාතඤ්චාති ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං, ථෙය්‍යචිත්තසඞ්ඛාතො එකො චිත්තකොට්ඨාසොති අත්ථො. කරණත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං, තස්මා ථෙය්‍යසඞ්ඛාතෙනාති අත්ථතො දට්ඨබ්බං. යො ච ථෙය්‍යසඞ්ඛාතෙන ආදියති, සො යස්මා ථෙය්‍යචිත්තො හොති, තස්මා බ්‍යඤ්ජනං අනාදියිත්වා අත්ථමෙව දස්සෙතුං ථෙය්‍යචිත්තො අවහරණචිත්තොති එවමස්ස පදභාජනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.
Ở đây, trong cụm từ ‘theyyasaṅkhātaṃ,’ ‘theno’ là kẻ trộm, bản chất của kẻ trộm là ‘theyyaṃ’ (sự trộm cắp); đây là tên gọi của tâm lấy đi (avaharaṇacitta). ‘Saṅkhā’ và ‘saṅkhāta’ có cùng một ý nghĩa; đây là tên gọi của ‘phần’ hay ‘loại,’ giống như trong các câu bắt đầu bằng ‘saññānidānā hi papañcasaṅkhā’ (do tưởng làm nhân nên có các loại hý luận). Vừa là sự trộm cắp (theyyaṃ) vừa là loại đó (saṅkhātaṃ), nên gọi là ‘theyyasaṅkhātaṃ;’ ý nghĩa là một loại tâm được xem là tâm trộm cắp. Và đây là một từ ở chủ cách (paccattavacana) mang ý nghĩa của công cụ cách (karaṇattha), do đó, về mặt ý nghĩa, nên được hiểu là ‘theyyasaṅkhātena’ (với tâm được xem là trộm cắp). Và người nào lấy đi với tâm được xem là trộm cắp, vì người ấy có tâm trộm cắp, do đó, nên biết rằng để chỉ ra ý nghĩa mà không chấp vào văn tự, phần phân tích từ ngữ của nó đã được nói như sau: ‘theyyacitto avaharaṇacitto’ (có tâm trộm cắp, là tâm lấy đi).

ආදියෙය්‍ය [Pg.262], හරෙය්‍ය, අවහරෙය්‍ය, ඉරියාපථං විකොපෙය්‍ය, ඨානා චාවෙය්‍ය, සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යාති එත්ථ පන පඨමපදං අභියොගවසෙන වුත්තං, දුතියපදං අඤ්ඤෙසං භණ්ඩං හරන්තස්ස ගච්ඡතො වසෙන, තතියපදං උපනික්ඛිත්තභණ්ඩවසෙන, චතුත්ථං සවිඤ්ඤාණකවසෙන, පඤ්චමං ථලෙ නික්ඛිත්තාදිවසෙන, ඡට්ඨං පරිකප්පවසෙන වා සුඞ්කඝාතවසෙන වා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යොජනා පනෙත්ථ එකභණ්ඩවසෙනපි නානාභණ්ඩවසෙනපි හොති. එකභණ්ඩවසෙන ච සවිඤ්ඤාණකෙනෙව ලබ්භති, නානාභණ්ඩවසෙන සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකමිස්සකෙන.
Hơn nữa, ở đây trong các từ ‘ādiyeyya’ (lấy), ‘hareyya’ (mang đi), ‘avahareyya’ (chiếm đoạt), ‘iriyāpathaṃ vikopeyya’ (làm thay đổi oai nghi), ‘ṭhānā cāveyya’ (làm di chuyển khỏi chỗ), ‘saṅketaṃ vītināmeyya’ (vượt qua điểm hẹn), nên biết rằng: từ thứ nhất được nói theo trường hợp kiện tụng; từ thứ hai theo trường hợp người đang đi trong khi mang tài sản của người khác; từ thứ ba theo trường hợp tài sản được ký gửi; từ thứ tư theo trường hợp vật có thức tỉnh; từ thứ năm theo trường hợp vật được đặt trên đất liền v.v...; từ thứ sáu được nói theo trường hợp ranh giới đã định hoặc theo trường hợp trạm thu thuế. Sự áp dụng ở đây xảy ra theo trường hợp một vật và theo trường hợp nhiều vật. Theo trường hợp một vật thì chỉ có thể áp dụng với vật có thức tỉnh, còn theo trường hợp nhiều vật thì áp dụng với sự pha trộn giữa vật có thức tỉnh và vật vô tri.

තත්ථ නානාභණ්ඩවසෙන තාව එවං වෙදිතබ්බං – ආදියෙය්‍යාති ආරාමං අභියුඤ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. සාමිකො ‘‘න මය්හං භවිස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
Trong đó, trước hết nên hiểu theo trường hợp nhiều vật như sau: Về từ ‘ādiyeyya’ (lấy), vị ấy kiện đòi một khu vườn, phạm tội đột-cát-la (dukkaṭa). Vị ấy làm cho người chủ khởi lên sự nghi ngờ, phạm tội thâu-lan-giá (thullaccaya). Người chủ từ bỏ nỗ lực (giành lại) vì nghĩ rằng: ‘Nó sẽ không còn là của ta nữa,’ phạm tội bất cộng trụ (pārājika).

හරෙය්‍යාති අඤ්ඤස්ස භණ්ඩං හරන්තො සීසෙ භාරං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. ඛන්ධං ඔරොපෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
Về từ ‘hareyya’ (mang đi), trong khi đang mang tài sản của người khác, vị ấy với tâm trộm cắp sờ vào vật nặng trên đầu, phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho nó rung chuyển, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy hạ nó xuống vai, phạm tội bất cộng trụ.

අවහරෙය්‍යාති උපනික්ඛිත්තං භණ්ඩං ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති වුච්චමානො ‘‘නාහං ගණ්හාමී’’ති භණති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
Về từ ‘avahareyya’ (chiếm đoạt), đối với tài sản được ký gửi, khi được bảo rằng: ‘Hãy trả tài sản cho tôi,’ vị ấy nói: ‘Tôi không lấy,’ phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho người chủ khởi lên sự nghi ngờ, phạm tội thâu-lan-giá. Người chủ từ bỏ nỗ lực (đòi lại) vì nghĩ rằng: ‘Ông ta sẽ không trả cho mình,’ phạm tội bất cộng trụ.

ඉරියාපථං විකොපෙය්‍යාති ‘‘සහභණ්ඩහාරකං නෙස්සාමී’’ති පඨමං පාදං සඞ්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං සඞ්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
Về từ ‘iriyāpathaṃ vikopeyyā’ (làm thay đổi oai nghi), với ý nghĩ: ‘Ta sẽ dẫn người mang tài sản đi cùng,’ vị ấy làm cho (người kia) di chuyển bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy làm cho (người kia) di chuyển bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ.

ඨානා චාවෙය්‍යාති ථලට්ඨං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. ඨානා චාවෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
Về từ ‘ṭhānā cāveyyā’ (làm di chuyển khỏi chỗ), vị ấy với tâm trộm cắp sờ vào tài sản đặt trên đất liền, phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho nó rung chuyển, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy làm cho nó di chuyển khỏi chỗ, phạm tội bất cộng trụ.

සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යාති පරිකප්පිතට්ඨානං පඨමං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. අථ වා පඨමං පාදං සුඞ්කඝාතං අතික්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති – අයමෙත්ථ නානාභණ්ඩවසෙන යොජනා.
Về từ ‘saṅketaṃ vītināmeyyā’ (vượt qua điểm hẹn), vị ấy bước qua nơi đã định bằng bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy bước qua bằng bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ. Hoặc là, vị ấy bước qua trạm thu thuế bằng bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy bước qua bằng bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ. – Đây là sự áp dụng ở đây theo trường hợp nhiều vật.

එකභණ්ඩවසෙන [Pg.263] පන සස්සාමිකං දාසං වා තිරච්ඡානං වා යථාවුත්තෙන අභියොගාදිනා නයෙන ආදියති වා හරති වා අවහරති වා ඉරියාපථං වා විකොපෙති, ඨානා වා චාවෙති, පරිච්ඡෙදං වා අතික්කාමෙති – අයමෙත්ථ එකභණ්ඩවසෙන යොජනා.
Hơn nữa, theo trường hợp một vật, vị ấy lấy, hoặc mang đi, hoặc chiếm đoạt, hoặc làm thay đổi oai nghi, hoặc làm di chuyển khỏi chỗ, hoặc làm cho vượt qua ranh giới một người nô lệ hay một con vật có chủ, bằng phương pháp kiện tụng v.v... như đã nói. – Đây là sự áp dụng ở đây theo trường hợp một vật.

පඤ්චවීසතිඅවහාරකථා
Luận về hai mươi lăm cách trộm cắp

අපිච ඉමානි ඡ පදානි වණ්ණෙන්තෙන පඤ්ච පඤ්චකෙ සමොධානෙත්වා පඤ්චවීසති අවහාරා දස්සෙතබ්බා. එවං වණ්ණයතා හි ඉදං අදින්නාදානපාරාජිකං සුවණ්ණිතං හොති. ඉමස්මිඤ්ච ඨානෙ සබ්බඅට්ඨකථා ආකුලා ලුළිතා දුවිඤ්ඤෙය්‍යවිනිච්ඡයා. තථා හි සබ්බඅට්ඨකථාසු යානි තානි පාළියං ‘‘පඤ්චහාකාරෙහි අදින්නං ආදියන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස, පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොතී’’තිආදිනා නයෙන අවහාරඞ්ගානි වුත්තානි, තානිපි ගහෙත්වා කත්ථචි එකං පඤ්චකං දස්සිතං, කත්ථචි ‘‘ඡහාකාරෙහී’’ති ආගතෙහි සද්ධිං ද්වෙ පඤ්චකානි දස්සිතානි. එතානි ච පඤ්චකානි න හොන්ති. යත්ථ හි එකෙකෙන පදෙන අවහාරො සිජ්ඣති, තං පඤ්චකං නාම වුච්චති. එත්ථ පන සබ්බෙහිපි පදෙහි එකොයෙව අවහාරො. යානි ච තත්ථ ලබ්භමානානියෙව පඤ්චකානි දස්සිතානි, තෙසම්පි න සබ්බෙසං අත්ථො පකාසිතො. එවමිමස්මිං ඨානෙ සබ්බඅට්ඨකථා ආකුලා ලුළිතා දුවිඤ්ඤෙය්‍යවිනිච්ඡයා. තස්මා පඤ්ච පඤ්චකෙසමොධානෙත්වා දස්සියමානා ඉමෙ පඤ්චවීසති අවහාරා සාධුකං සල්ලක්ඛෙතබ්බා.
Hơn nữa, người giải thích sáu thuật ngữ này cần phải tổng hợp năm nhóm năm và trình bày hai mươi lăm cách trộm cắp. Thật vậy, khi giải thích như vậy, tội pārājika về lấy của không cho này mới được xem là giải thích tốt đẹp. Và ở điểm này, tất cả các Chú giải đều rối rắm, xáo trộn, và có sự quyết đoán khó hiểu. Thật vậy, trong tất cả các Chú giải, những chi phần của sự trộm cắp đã được nói đến trong Pāli theo phương pháp bắt đầu bằng ‘với năm cách, có tội pārājika đối với người lấy của không cho, và (tài vật) là sở hữu của người khác,’ sau khi lấy cả những chi phần ấy, ở một nơi, một nhóm năm được trình bày; ở một nơi khác, cùng với những (chi phần) đã đến (trong Pāli) là ‘với sáu cách,’ hai nhóm năm được trình bày. Và những điều này không phải là các nhóm năm. Thật vậy, nơi nào mà sự trộm cắp được thành tựu bởi mỗi một thuật ngữ, nơi đó được gọi là một nhóm năm. Nhưng ở đây, chỉ có một sự trộm cắp duy nhất bởi tất cả các thuật ngữ. Và những nhóm năm nào có thể tìm thấy ở đó đã được trình bày, ý nghĩa của tất cả chúng cũng không được làm sáng tỏ. Như vậy, ở điểm này, tất cả các Chú giải bị rối rắm, xáo trộn, và có sự quyết đoán khó hiểu. Do đó, hai mươi lăm cách trộm cắp này, được trình bày sau khi đã tổng hợp năm nhóm năm, cần được ghi nhận một cách cẩn thận.

පඤ්ච පඤ්චකානි නාම – නානාභණ්ඩපඤ්චකං, එකභණ්ඩපඤ්චකං, සාහත්ථිකපඤ්චකං, පුබ්බපයොගපඤ්චකං, ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකන්ති. තත්ථ නානාභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච එකභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච ‘‘ආදියෙය්‍ය, හරෙය්‍ය, අවහරෙය්‍ය, ඉරියාපථං විකොපෙය්‍ය, ඨානා චාවෙය්‍යා’’ති ඉමෙසං පදානං වසෙන ලබ්භන්ති. තානි පුබ්බෙ යොජෙත්වා දස්සිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. යං පනෙතං ‘‘සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති ඡට්ඨං පදං, තං පරිකප්පාවහාරස්ස ච නිස්සග්ගියාවහාරස්ස ච සාධාරණං. තස්මා තං තතියපඤ්චමෙසු පඤ්චකෙසු ලබ්භමානපදවසෙන යොජෙතබ්බං. වුත්තං නානාභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච එකභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච.
Năm nhóm năm là: nhóm năm về nhiều loại tài vật, nhóm năm về một loại tài vật, nhóm năm về (hành động) tự tay, nhóm năm về nỗ lực ban đầu, và nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định). Trong đó, nhóm năm về nhiều loại tài vật và nhóm năm về một loại tài vật được hình thành dựa trên các thuật ngữ này: ‘nên lấy,’ ‘nên mang đi,’ ‘nên đoạt lấy,’ ‘nên thay đổi tư thế,’ ‘nên di chuyển khỏi chỗ.’ Chúng cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày bằng cách kết hợp trước đó. Còn thuật ngữ thứ sáu này, ‘nên vượt qua dấu hiệu đã hẹn,’ nó chung cho cả sự trộm cắp có tính toán và sự trộm cắp bằng cách vứt bỏ. Do đó, nó nên được kết hợp trong nhóm năm thứ ba và thứ năm dựa trên thuật ngữ có thể tìm thấy. Nhóm năm về nhiều loại tài vật và nhóm năm về một loại tài vật đã được nói đến.

කතමං සාහත්ථිකපඤ්චකං? පඤ්ච අවහාරා – සාහත්ථිකො, ආණත්තිකො, නිස්සග්ගියො, අත්ථසාධකො, ධුරනික්ඛෙපොති. තත්ථ සාහත්ථිකො නාම පරස්ස භණ්ඩං සහත්ථා අවහරති. ආණත්තිකො නාම ‘‘අසුකස්ස භණ්ඩං [Pg.264] අවහරා’’ති අඤ්ඤං ආණාපෙති. නිස්සග්ගියො නාම අන්තොසුඞ්කඝාතෙ ඨිතො බහිසුඞ්කඝාතං පාතෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති, ඉමිනා ච සද්ධිං ‘‘සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති ඉදං පදයොජනං ලභති. අත්ථසාධකො නාම ‘‘අසුකං නාම භණ්ඩං යදා සක්කොසි, තදා අවහරා’’ති ආණාපෙති. තත්ථ සචෙ පරො අනන්තරායිකො හුත්වා තං අවහරති, ආණාපකො ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකො හොති, අවහාරකො පන අවහටකාලෙ. අයං අත්ථසාධකො. ධුරනික්ඛෙපො පන උපනික්ඛිත්තභණ්ඩවසෙන වෙදිතබ්බො. ඉදං සාහත්ථිකපඤ්චකං.
Nhóm năm về (hành động) tự tay là gì? Có năm cách trộm cắp: tự tay, ra lệnh, vứt bỏ, hoàn thành mục đích, và từ bỏ trách nhiệm. Trong đó, (trộm cắp) tự tay là tự tay mình lấy tài vật của người khác. (Trộm cắp) ra lệnh là ra lệnh cho người khác: ‘Hãy lấy tài vật của người kia.’ (Trộm cắp) vứt bỏ là đứng ở trạm thuế bên trong và ném (hàng hóa) ra ngoài trạm thuế; cùng với câu ‘có tội pārājika,’ sự kết hợp thuật ngữ ‘nên vượt qua dấu hiệu đã hẹn’ này được hình thành. (Trộm cắp) hoàn thành mục đích là ra lệnh: ‘Khi nào có thể, hãy lấy tài vật tên là như vậy.’ Trong trường hợp đó, nếu người kia không gặp trở ngại và lấy tài vật đó, người ra lệnh phạm tội pārājika ngay tại thời điểm ra lệnh, còn người lấy thì (phạm tội) vào lúc lấy. Đây là (trộm cắp) hoàn thành mục đích. Còn (trộm cắp) từ bỏ trách nhiệm cần được hiểu qua trường hợp tài vật được ký gửi. Đây là nhóm năm về (hành động) tự tay.

කතමං පුබ්බපයොගපඤ්චකං? අපරෙපි පඤ්ච අවහාරා – පුබ්බපයොගො, සහපයොගො, සංවිදාවහාරො, සඞ්කෙතකම්මං, නිමිත්තකම්මන්ති. තත්ථ ආණත්තිවසෙන පුබ්බපයොගො වෙදිතබ්බො. ඨානා චාවනවසෙන සහපයොගො. ඉතරෙ පන තයො පාළියං (පාරා. 118-120) ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බාති. ඉදං පුබ්බපයොගපඤ්චකං.
Nhóm năm về nỗ lực ban đầu là gì? Cũng có năm cách trộm cắp khác: nỗ lực ban đầu, nỗ lực đồng thời, trộm cắp có thỏa thuận, hành động theo dấu hiệu, và hành động theo ám hiệu. Trong đó, nỗ lực ban đầu cần được hiểu qua việc ra lệnh. Nỗ lực đồng thời (cần được hiểu) qua việc di chuyển khỏi chỗ. Còn ba cách kia cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Pāli (Pārā. 118-120). Đây là nhóm năm về nỗ lực ban đầu.

කතමං ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකං? අපරෙපි පඤ්ච අවහාරා – ථෙය්‍යාවහාරො, පසය්හාවහාරො, පරිකප්පාවහාරො, පටිච්ඡන්නාවහාරො, කුසාවහාරොති. තෙ පඤ්චපි ‘‘අඤ්ඤතරො භික්ඛු සඞ්ඝස්ස චීවරෙ භාජියමානෙ ථෙය්‍යචිත්තො කුසං සඞ්කාමෙත්වා චීවරං අග්ගහෙසී’’ති (පාරා. 138) එතස්මිං කුසසඞ්කාමනවත්ථුස්මිං වණ්ණයිස්සාම. ඉදං ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකං. එවමිමානි පඤ්ච පඤ්චකානි සමොධානෙත්වා ඉමෙ පඤ්චවීසති අවහාරා වෙදිතබ්බා.
Nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định) là gì? Cũng có năm cách trộm cắp khác: trộm cắp (có ý định), trộm cắp bằng vũ lực, trộm cắp có tính toán, trộm cắp lén lút, và trộm cắp bằng thẻ (kusa). Chúng ta sẽ giải thích cả năm cách đó trong câu chuyện về việc di chuyển thẻ kusa này: ‘Một vị tỳ khưu nào đó, khi y của Tăng chúng đang được chia, với tâm trộm cắp, đã di chuyển thẻ kusa và lấy y’ (Pārā. 138). Đây là nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định). Như vậy, sau khi tổng hợp năm nhóm năm này, hai mươi lăm cách trộm cắp này cần được hiểu.

ඉමෙසු ච පන පඤ්චසු පඤ්චකෙසු කුසලෙන විනයධරෙන ඔතිණ්ණං වත්ථුං සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව පඤ්ච ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. යානි සන්ධාය පොරාණා ආහු –
Và trong năm nhóm năm này, một vị luật sư thông thạo không nên vội vàng quyết định một trường hợp đã xảy ra, mà cần phải xem xét năm điểm. Về những điểm này, các bậc cổ đức đã nói:

‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්ච, අග්ඝං පරිභොගපඤ්චමං;
තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි, ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො’’ති.
‘Vật, thời gian, và nơi chốn, giá trị, và thứ năm là sự sử dụng; sau khi cân nhắc năm điểm này, người có trí tuệ nên xác định ý nghĩa (của sự việc).’

තත්ථ වත්ථුන්ති භණ්ඩං; අවහාරකෙන හි ‘‘මයා ඉදං නාම අවහට’’න්ති වුත්තෙපි ආපත්තිං අනාරොපෙත්වාව තං භණ්ඩං සස්සාමිකං වා අස්සාමිකං වාති උපපරික්ඛිතබ්බං. සස්සාමිකෙපි සාමිකානං සාලයභාවො වා නිරාලයභාවො වා උපපරික්ඛිතබ්බො. සචෙ තෙසං සාලයකාලෙ අවහටං, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා ආපත්ති කාතබ්බා. සචෙ නිරාලයකාලෙ[Pg.265], න පාරාජිකෙන කාරෙතබ්බො. භණ්ඩසාමිකෙසු පන භණ්ඩං ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩං දාතබ්බං. අයමෙත්ථ සාමීචි.
Trong đó, ‘vật’ có nghĩa là tài vật. Thật vậy, ngay cả khi người trộm cắp nói: ‘Con đã lấy vật này,’ cũng chưa vội kết tội mà cần phải xem xét tài vật đó có chủ hay không có chủ. Ngay cả khi có chủ, cũng cần phải xem xét tình trạng luyến tiếc hay không luyến tiếc của người chủ. Nếu (tài vật) được lấy vào lúc họ còn luyến tiếc, cần phải định giá tài vật và xử tội. Nếu (lấy) vào lúc (họ) không còn luyến tiếc, không nên xử tội pārājika. Tuy nhiên, khi những người chủ tài vật yêu cầu mang trả lại, tài vật cần phải được trả lại. Đây là hành vi đúng đắn trong trường hợp này.

ඉමස්ස පනත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – භාතියරාජකාලෙ කිර මහාචෙතියපූජාය දක්ඛිණදිසතො එකො භික්ඛු සත්තහත්ථං පණ්ඩුකාසාවං අංසෙ කරිත්වා චෙතියඞ්ගණං පාවිසි; තඞ්ඛණමෙව ච රාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං ආගතො. තත්ථ උස්සාරණාය වත්තමානාය මහාජනසම්මද්දො අහොසි. අථ සො භික්ඛු ජනසම්මද්දපීළිතො අංසතො පතන්තං කාසාවං අදිස්වාව නික්ඛන්තො; නික්ඛමිත්වා ච කාසාවං අපස්සන්තො ‘‘කො ඊදිසෙ ජනසම්මද්දෙ කාසාවං ලච්ඡති, න දානි තං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතො. අථඤ්ඤො භික්ඛු පච්ඡා ආගච්ඡන්තො තං කාසාවං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා පුන විප්පටිසාරී හුත්වා ‘‘අස්සමණො දානිම්හි, විබ්භමිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙපි ‘‘විනයධරෙ පුච්ඡිත්වා ඤස්සාමී’’ති චින්තෙසි.
Lại nữa, để làm sáng tỏ ý nghĩa này, đây là câu chuyện: Tương truyền, vào thời vua Bhātiya, trong lễ cúng dường Đại Bảo Tháp, một vị tỳ khưu từ phương nam, vắt trên vai tấm y ca-sa màu vàng nhạt dài bảy hắc tay, đã đi vào sân bảo tháp; và ngay lúc ấy, đức vua cũng đã đến để đảnh lễ bảo tháp. Tại đó, khi việc dẹp đường đang diễn ra, đã có sự chen lấn đông đúc của quần chúng. Khi ấy, vị tỳ khưu ấy bị đám đông chen lấn, đã đi ra mà không nhìn thấy tấm y ca-sa bị rơi từ trên vai; và sau khi đi ra, không thấy tấm y ca-sa, vị ấy đã từ bỏ nỗ lực tìm kiếm rồi ra đi, nghĩ rằng: “Ai mà có thể tìm được tấm y ca-sa trong đám đông chen lấn như thế này, bây giờ nó không còn là của ta nữa.” Khi ấy, một vị tỳ khưu khác đi đến sau, thấy tấm y ca-sa ấy, đã lấy với tâm trộm cắp, rồi lại hối hận. Dù tâm niệm đã khởi lên rằng: “Bây giờ ta không còn là sa-môn nữa, ta sẽ hoàn tục,” vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ hỏi các bậc trì luật để biết rõ.”

තෙන ච සමයෙන චූළසුමනත්ථෙරො නාම සබ්බපරියත්තිධරො විනයාචරියපාමොක්ඛො මහාවිහාරෙ පටිවසති. සො භික්ඛු ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි. ථෙරො තෙන භට්ඨෙ ජනකායෙ පච්ඡා ආගන්ත්වා ගහිතභාවං ඤත්වා ‘‘අත්ථි දානි එත්ථ ඔකාසො’’ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ කාසාවසාමිකං භික්ඛුං ආනෙය්‍යාසි, සක්කා භවෙය්‍ය තව පතිට්ඨා කාතු’’න්ති. ‘‘කථාහං, භන්තෙ, තං දක්ඛිස්සාමී’’ති? ‘‘තහිං තහිං ගන්ත්වා ඔලොකෙහී’’ති. සො පඤ්චපි මහාවිහාරෙ ඔලොකෙත්වා නෙව අද්දක්ඛි. තතො නං ථෙරො පුච්ඡි – ‘‘කතරාය දිසාය බහූ භික්ඛූ ආගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘දක්ඛිණදිසාය, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි කාසාවං දීඝතො ච තිරියඤ්ච මිනිත්වා ඨපෙහි. ඨපෙත්වා දක්ඛිණදිසාය විහාරපටිපාටියා විචිනිත්වා තං භික්ඛුං ආනෙහී’’ති. සො තථා කත්වා තං භික්ඛුං දිස්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ආනෙසි. ථෙරො පුච්ඡි – ‘‘තවෙදං කාසාව’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘කුහිං තෙ පාතිත’’න්ති? සො සබ්බං ආචික්ඛි. ථෙරො පන තෙන කතං ධුරනික්ඛෙපං සුත්වා ඉතරං පුච්ඡි – ‘‘තයා ඉදං කුහිං දිස්වා ගහිත’’න්ති? සොපි සබ්බං ආරොචෙසි. තතො නං ථෙරො ආහ – ‘‘සචෙ තෙ සුද්ධචිත්තෙන ගහිතං අභවිස්ස, අනාපත්තියෙව තෙ අස්ස. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං ආපන්නොසි. තං දෙසෙත්වා අනාපත්තිකො හොහි. ඉදඤ්ච කාසාවං අත්තනො [Pg.266] සන්තකං කත්වා එතස්සෙව භික්ඛුනො දෙහී’’ති. සො භික්ඛු අමතෙනෙව අභිසිත්තො පරමස්සාසප්පත්තො අහොසීති. එවං වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං.
Và vào lúc ấy, một vị trưởng lão tên là Cūḷasumana, là bậc thông thuộc toàn bộ pháp học, là vị đứng đầu trong các vị thầy về luật, đang trú tại Đại Tự. Vị tỳ khưu ấy đã đến gần vị trưởng lão, đảnh lễ, xin phép rồi hỏi về sự hối hận của mình. Vị trưởng lão, biết được việc vị này đến sau và đã nhặt lấy (tấm y) khi nó bị rơi trong đám đông, đã suy nghĩ rằng: “Bây giờ ở đây vẫn còn cơ hội,” rồi nói: “Nếu ngươi có thể đưa vị tỳ khưu chủ nhân của tấm y ca-sa đến, thì có thể tạo ra nơi nương tựa cho ngươi được.” “Bạch ngài, làm sao con có thể gặp được vị ấy?” “Hãy đi đến các nơi và tìm xem.” Vị ấy đã tìm trong cả năm ngôi đại tự nhưng không thấy. Sau đó, vị trưởng lão hỏi vị ấy: “Các tỳ khưu đến từ phương nào là đông nhất?” “Bạch ngài, từ phương nam.” “Nếu vậy, hãy đo chiều dài và chiều rộng của tấm y ca-sa rồi để đó. Sau khi để đó, hãy đi tìm theo thứ tự các ngôi chùa ở phương nam và đưa vị tỳ khưu ấy đến đây.” Vị ấy đã làm như vậy, thấy vị tỳ khưu ấy, đã đưa đến chỗ vị trưởng lão. Vị trưởng lão hỏi: “Đây có phải là y ca-sa của ngươi không?” “Thưa vâng, bạch ngài.” “Ngươi đã làm rơi nó ở đâu?” Vị ấy đã kể lại toàn bộ sự việc. Vị trưởng lão lại, sau khi nghe về việc từ bỏ của vị kia, đã hỏi vị còn lại: “Ngươi đã thấy và nhặt cái này ở đâu?” Vị ấy cũng đã trình bày lại toàn bộ. Sau đó, vị trưởng lão nói với vị ấy: “Nếu ngươi đã nhặt với tâm trong sạch, thì ngươi đã không có tội. Nhưng vì đã nhặt với tâm trộm cắp, ngươi đã phạm tội đột-cát-la. Hãy sám hối tội ấy và trở thành người không có tội. Và hãy xem tấm y ca-sa này như là của mình rồi hãy cho lại chính vị tỳ khưu này.” Vị tỳ khưu ấy, như được rưới nước cam lồ, đã đạt được sự an ủi tột cùng. Nên xem xét vật sở hữu như vậy.

කාලොති අවහාරකාලො. තදෙව හි භණ්ඩං කදාචි සමග්ඝං හොති, කදාචි මහග්ඝං. තස්මා තං භණ්ඩං යස්මිං කාලෙ අවහටං, තස්මිංයෙව කාලෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. එවං කාලො ඔලොකෙතබ්බො.
Thời gian là thời điểm lấy trộm. Vì chính vật ấy có lúc giá rẻ, có lúc giá cao. Do đó, vật ấy được lấy trộm vào thời điểm nào, thì tội nên được xác định theo giá trị của nó chính vào thời điểm đó. Nên xem xét thời gian như vậy.

දෙසොති අවහාරදෙසො. තඤ්හි භණ්ඩං යස්මිං දෙසෙ අවහටං, තස්මිංයෙව දෙසෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. භණ්ඩුට්ඨානදෙසෙ හි භණ්ඩං සමග්ඝං හොති, අඤ්ඤත්ථ මහග්ඝං.
Nơi chốn là nơi lấy trộm. Vì vật ấy được lấy trộm ở nơi nào, thì tội nên được xác định theo giá trị của nó chính tại nơi đó. Vì tại nơi sản xuất ra vật, vật có giá rẻ, ở nơi khác thì giá cao.

ඉමස්සාපි ච අත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – අන්තරසමුද්දෙ කිර එකො භික්ඛු සුසණ්ඨානං නාළිකෙරං ලභිත්වා භමං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛථාලකසදිසං මනොරමං පානීයථාලකං කත්වා තත්ථෙව ඨපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි. අථඤ්ඤො භික්ඛු අන්තරසමුද්දං ගන්ත්වා තස්මිං විහාරෙ පටිවසන්තො තං ථාලකං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා චෙතියගිරිමෙව ආගතො. තස්ස තත්ථ යාගුං පිවන්තස්ස තං ථාලකං දිස්වා ථාලකසාමිකො භික්ඛු ආහ – ‘‘කුතො තෙ ඉදං ලද්ධ’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දතො මෙ ආනීත’’න්ති. සො තං ‘‘නෙතං තව සන්තකං, ථෙය්‍යාය තෙ ගහිත’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං ආකඩ්ඪි. තත්ථ ච විනිච්ඡයං අලභිත්වා මහාවිහාරං අගමිංසු. තත්ථ භෙරිං පහරාපෙත්වා මහාචෙතියසමීපෙ සන්නිපාතං කත්වා විනිච්ඡයං ආරභිංසු. විනයධරත්ථෙරා අවහාරං සඤ්ඤාපෙසුං.
Và để làm sáng tỏ ý nghĩa này, đây là câu chuyện: Tương truyền, tại Antarasamudda, một vị tỳ khưu nhận được một trái dừa có hình dáng đẹp, đặt lên bàn xoay, đã làm thành một cái bát uống nước đẹp đẽ giống như cái bát bằng vỏ ốc xà cừ, rồi để lại chính nơi đó và đã đi đến Cetiyagiri. Khi ấy, một vị tỳ khưu khác đi đến Antarasamudda, đang trú tại ngôi chùa ấy, thấy cái bát đó, đã lấy với tâm trộm cắp rồi đã đến chính Cetiyagiri. Khi vị ấy đang uống cháo ở đó, vị tỳ khưu chủ nhân của cái bát thấy cái bát đó đã nói: “Ngươi nhận được cái này từ đâu?” “Tôi đã mang nó từ Antarasamudda đến.” Vị kia nói với vị ấy: “Cái này không phải là của ngươi, ngươi đã lấy nó bằng cách trộm cắp,” rồi đã lôi đến giữa Tăng chúng. Và tại đó không nhận được sự phán quyết, họ đã đi đến Đại Tự. Tại đó, sau khi cho đánh trống, đã tụ họp gần Đại Bảo Tháp, họ đã bắt đầu việc phán quyết. Các vị trưởng lão trì luật đã làm cho biết rõ về việc lấy trộm.

තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරො නාම විනයකුසලො හොති. සො එවමාහ – ‘‘ඉමිනා ඉදං ථාලකං කුහිං අවහට’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දෙ අවහට’’න්ති. ‘‘තත්‍රිදං කිං අග්ඝතී’’ති? ‘‘න කිඤ්චි අග්ඝති. තත්‍ර හි නාළිකෙරං භින්දිත්වා මිඤ්ජං ඛාදිත්වා කපාලං ඡඩ්ඩෙන්ති, දාරුඅත්ථං පන ඵරතී’’ති. ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො එත්ථ හත්ථකම්මං කිං අග්ඝතී’’ති? ‘‘මාසකං වා ඌනමාසකං වා’’ති. ‘‘අත්ථි පන කත්ථචි සම්මාසම්බුද්ධෙන මාසකෙන වා ඌනමාසකෙන වා පාරාජිකං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. එවං වුත්තෙ ‘‘සාධු! සාධු! සුකථිතං සුවිනිච්ඡිත’’න්ති එකසාධුකාරො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භාතියරාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං නගරතො නික්ඛමන්තො තං සද්දං සුත්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා සබ්බං පටිපාටියා සුත්වා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘මයි සන්තෙ භික්ඛූනම්පි භික්ඛූනීනම්පි [Pg.267] ගිහීනම්පි අධිකරණං ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරෙන විනිච්ඡිතං සුවිනිච්ඡිතං, තස්ස විනිච්ඡයෙ අතිට්ඨමානං රාජාණාය ඨපෙමී’’ති. එවං දෙසො ඔලොකෙතබ්බො.
Và trong buổi hội chúng ấy, có vị trưởng lão tên là Ābhidhammika Godatta, là người thông thạo Luật. Vị ấy đã nói như vầy: “Cái bát này đã được (vị tỳ-khưu) này lấy trộm ở đâu?” – “Đã được lấy trộm ở giữa biển.” – “Ở đó, vật này đáng giá bao nhiêu?” – “Chẳng đáng giá gì cả. Vì ở đó, người ta đập trái dừa, ăn phần cơm dừa rồi vứt bỏ cái gáo, nhưng nó có thể dùng làm củi.” – “Công sức tay chân của vị tỳ-khưu này ở đây đáng giá bao nhiêu?” – “Một māsaka hoặc ít hơn một māsaka.” – “Vậy có nơi nào mà Đức Chánh Đẳng Giác đã chế định tội Pārājika với giá trị một māsaka hoặc ít hơn một māsaka không?” Khi được nói như vậy, một tiếng “Lành thay! Lành thay! Nói rất hay, xét xử rất khéo!” đã đồng thanh vang lên. Và vào lúc ấy, vua Bhātiya trong khi đi ra khỏi thành để đảnh lễ bảo tháp, nghe được âm thanh đó, đã hỏi: “Đây là gì vậy?” và sau khi nghe toàn bộ sự việc theo thứ tự, đã cho loan trống trong thành rằng: “Khi ta còn tại vị, vụ tranh tụng của các tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, hay của hàng tại gia đã được trưởng lão Ābhidhammika Godatta xét xử là đã được xét xử khéo léo. Kẻ nào không tuân theo sự xét xử của vị ấy, ta sẽ dùng vương lệnh để xử lý.” Nên xem xét về địa phương là như vậy.

අග්ඝොති භණ්ඩග්ඝො. නවභණ්ඩස්ස හි යො අග්ඝො හොති, සො පච්ඡා පරිහායති; යථා නවධොතො පත්තො අට්ඨ වා දස වා අග්ඝති, සො පච්ඡා භින්නො වා ඡිද්දො වා ආණිගණ්ඨිකාහතො වා අප්පග්ඝො හොති තස්මා න සබ්බදා භණ්ඩං පකතිඅග්ඝෙනෙව කාතබ්බන්ති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො.
(Yếu tố) giá trị (aggho) là giá trị của vật phẩm. Vì rằng giá trị mà một vật phẩm mới có được, sau đó sẽ bị sụt giảm; ví như cái bát mới được đánh bóng thì đáng giá tám hoặc mười (kahāpaṇa), sau đó nó bị nứt, hoặc bị thủng, hoặc được vá lại bằng chốt thì trở nên ít giá trị. Do đó, không phải lúc nào vật phẩm cũng nên được (định giá) theo đúng giá trị ban đầu. Nên xem xét về giá trị là như vậy.

පරිභොගොති භණ්ඩපරිභොගො. පරිභොගෙනාපි හි වාසිආදිභණ්ඩස්ස අග්ඝො පරිහායති. තස්මා එවං උපපරික්ඛිතබ්බං, සචෙ කොචි කස්සචි පාදග්ඝනකං වාසිං හරති, තත්‍ර වාසිසාමිකො පුච්ඡිතබ්බො – ‘‘තයා අයං වාසි කිත්තකෙන කීතා’’ති? ‘‘පාදෙන, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන තෙ කිණිත්වාව ඨපිතා, උදාහු තං වළඤ්ජෙසී’’ති? සචෙ වදති ‘‘එකදිවසං මෙ දන්තකට්ඨං වා රජනඡල්ලිං වා පත්තපචනකදාරුං වා ඡින්නං, ඝංසිත්වා වා නිසිතා’’ති. අථස්සා පොරාණො අග්ඝො භට්ඨොති වෙදිතබ්බො. යථා ච වාසියා එවං අඤ්ජනියා වා අඤ්ජනිසලාකාය වා කුඤ්චිකාය වා පලාලෙන වා ථුසෙහි වා ඉට්ඨකචුණ්ණෙන වා එකවාරං ඝංසිත්වා ධොවනමත්තෙනාපි අග්ඝො භස්සති. තිපුමණ්ඩලස්ස මකරදන්තච්ඡෙදනෙනාපි පරිමජ්ජිතමත්තෙනාපි, උදකසාටිකාය සකිං නිවාසනපාරුපනෙනාපි පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා සීසෙ වා ඨපනමත්තෙනාපි, තණ්ඩුලාදීනං පප්ඵොටනෙනාපි තතො එකං වා ද්වෙ වා අපනයනෙනාපි, අන්තමසො එකං පාසාණසක්ඛරං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනාපි, සප්පිතෙලාදීනං භාජනන්තරපඅවත්තනෙනාපි, අන්තමසො තතො මක්ඛිකං වා කිපිල්ලිකං වා උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනාපි, ගුළපිණ්ඩකස්ස මධුරභාවජානනත්ථං නඛෙන විජ්ඣිත්වා අණුමත්තං ගහිතමත්තෙනාපි අග්ඝො භස්සති. තස්මා යංකිඤ්චි පාදග්ඝනකං වුත්තනයෙනෙව සාමිකෙහි පරිභොගෙන ඌනං කතං හොති, න තං අවහටො භික්ඛු පාරාජිකෙන කාතබ්බො. එවං පරිභොගො ඔලොකෙතබ්බො. එවං ඉමානි තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො, ආපත්තිං වා අනාපත්තිං වා ගරුකං වා ලහුකං වා ආපත්තිං යථාඨානෙ ඨපෙය්‍යාති.
(Yếu tố) sử dụng (paribhogo) là sự sử dụng vật phẩm. Vì rằng do sự sử dụng mà giá trị của các vật phẩm như cái rìu v.v... cũng bị sụt giảm. Do đó, nên thẩm tra như vầy: nếu có người nào lấy trộm cái rìu trị giá một pāda của người khác, trong trường hợp ấy nên hỏi người chủ của cái rìu: “Cái rìu này đã được ông mua với giá bao nhiêu?” – “Thưa ngài, với giá một pāda.” – “Nhưng ông chỉ mua rồi cất giữ, hay ông có dùng đến nó?” Nếu người ấy nói: “Có một ngày tôi đã dùng để chặt cây tăm xỉa răng, hoặc vỏ cây để nhuộm, hoặc củi để nung bát, hoặc đã được mài cho bén bằng cách cọ xát.” Khi ấy, nên hiểu rằng giá trị ban đầu của nó đã bị sụt giảm. Và cũng như đối với cái rìu, tương tự như vậy, đối với lọ đựng thuốc mắt, hoặc que chấm thuốc mắt, hoặc chìa khóa, chỉ cần cọ xát và rửa một lần bằng rơm, hoặc trấu, hoặc bột gạch thì giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với cái kiềng bát bằng thiếc, chỉ cần cắt khía hình răng cá sấu hoặc chỉ cần lau chùi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với tấm vải tắm, chỉ cần mặc và choàng một lần, hoặc với ý định sử dụng mà chỉ cần đặt trên vai hay trên đầu, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với gạo v.v..., chỉ cần sàng sảy hoặc lấy đi một hay hai hạt, cho đến việc chỉ cần nhặt một viên đá, sỏi rồi vứt đi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với bơ lỏng, dầu v.v..., chỉ cần đổi sang một vật chứa khác, cho đến việc chỉ cần vớt một con ruồi hay con kiến ra rồi vứt đi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với một tảng đường mật, để biết vị ngọt, chỉ cần dùng móng tay bấm vào và lấy đi một lượng nhỏ như hạt bụi, giá trị cũng bị sụt giảm. Do đó, bất cứ vật phẩm nào trị giá một pāda đã bị chủ nhân làm cho sụt giảm giá trị do việc sử dụng theo cách đã nói, vị tỳ-khưu lấy trộm vật ấy không nên bị xử phạm tội Pārājika. Nên xem xét về sự sử dụng là như vậy. Như vậy, người có trí tuệ sau khi cân nhắc năm yếu tố này, nên thấu hiểu ý nghĩa, và nên đặt định tội hoặc không có tội, tội nặng hoặc tội nhẹ, vào đúng vị trí của nó.

නිට්ඨිතො ‘‘ආදියෙය්‍ය…පෙ… සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති.
Đã kết thúc (phần giải thích) ‘ādiyeyya… cho đến… saṅketaṃ vītināmeyyā’.

ඉමෙසං පදානං විනිච්ඡයො.
Sự phân tích về các từ này.

ඉදානි [Pg.268] යදිදං ‘‘යථාරූපෙ අදින්නාදානෙ’’තිආදීනි විභජන්තෙන ‘‘යථාරූපං නාමා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථාරූපන්ති යථාජාතිකං. තං පන යස්මා පාදතො පට්ඨාය හොති, තස්මා ‘‘පාදං වා පාදාරහං වා අතිරෙකපාදං වා’’ති ආහ. තත්ථ පාදෙන කහාපණස්ස චතුත්ථභාගං අකප්පියභණ්ඩමෙව දස්සෙති. පාදාරහෙන පාදග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩං. අතිරෙකපාදෙන උභයම්පි. එත්තාවතා සබ්බාකාරෙන දුතියපාරාජිකප්පහොනකවත්ථු දස්සිතං හොති.
Bây giờ, điều này đã được nói ra bởi đấng phân tích (các từ) bắt đầu bằng “yathārūpe adinnādāne” (trong trường hợp lấy của không cho với vật như thế nào), (đó là đoạn) bắt đầu bằng “yathārūpaṃ nāma” (vật như thế nào, được gọi là...). Trong đó, “yathārūpaṃ” (vật như thế nào) có nghĩa là “vật có bản chất như thế nào”. Và vì rằng điều ấy được tính từ một pāda trở lên, do đó Ngài đã nói: “một pāda, hoặc đáng giá một pāda, hoặc hơn một pāda”. Trong đó, với từ “pāda”, Ngài chỉ cho thấy vật không hợp thức là một phần tư của một kahāpaṇa. Với từ “pādārahaṃ” (đáng giá một pāda), (Ngài chỉ) vật hợp thức trị giá một pāda. Với từ “atirekapādaṃ” (hơn một pāda), (Ngài chỉ) cả hai loại. Với chừng ấy, đối tượng đủ để phạm tội Pārājika thứ hai đã được trình bày một cách toàn diện.

පථබ්‍යා රාජාති සකලපථවියා රාජා දීපචක්කවත්තී අසොකසදිසො, යො වා පනඤ්ඤොපි එකදීපෙ රාජා, සීහළරාජසදිසො. පදෙසරාජාති එකදීපස්ස පදෙසිස්සරො, බිම්බිසාර-පසෙනදි-ආදයො විය. මණ්ඩලිකා නාම යෙ දීපපදෙසෙපි එකමෙකං මණ්ඩලං භුඤ්ජන්ති. අන්තරභොගිකා නාම ද්වින්නං රාජූනං අන්තරා කතිපයගාමසාමිකා. අක්ඛදස්සාති ධම්මවිනිච්ඡනකා, තෙ ධම්මසභායං නිසීදිත්වා අපරාධානුරූපං චොරානං හත්ථපාදච්ඡෙජ්ජාදිං අනුසාසන්ති. යෙ පන ඨානන්තරප්පත්තා අමච්චා වා රාජකුමාරා වා කතාපරාධා හොන්ති, තෙ රඤ්ඤො ආරොචෙන්ති, ගරුකං ඨානං සයං න විනිච්ඡිනන්ති. මහාමත්තාති ඨානන්තරප්පත්තා මහාඅමච්චා; තෙපි තත්ථ තත්ථ ගාමෙ වා නිගමෙ වා නිසීදිත්වා රාජකිච්චං කරොන්ති. යෙ වා පනාති අඤ්ඤෙපි යෙ රාජකුලනිස්සිතා වා සකිස්සරියනිස්සිතා වා හුත්වා ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්ති, සබ්බෙපි තෙ ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘රාජානො’’ති දස්සෙති.
“Vua của trái đất” (pathabyā rājā) là vị vua của toàn cõi đất, một vị chuyển luân vương của một châu lục, tương tự như vua Asoka; hoặc bất kỳ vị vua nào khác trong một hòn đảo, tương tự như vua của Sīhaḷa (Tích Lan). “Vua của một vùng” (padesarājā) là người cai trị một vùng của một hòn đảo, giống như vua Bimbisāra, Pasenadi, v.v... “Lãnh chúa” (maṇḍalikā) là những người cai quản từng khu vực ngay cả trong một vùng của một hòn đảo. “Người cai trị trung gian” (antarabhogikā) là những người làm chủ một vài ngôi làng ở giữa hai vị vua. “Quan tòa” (akkhadassā) là những người xét xử theo luật pháp; họ ngồi trong tòa án và ra lệnh trừng phạt tương ứng với tội trạng của kẻ trộm, như chặt tay chân, v.v... Còn những vị đại thần hay hoàng tử đã đạt được chức vị, khi phạm tội, họ sẽ tâu lên vua, chứ không tự mình xét xử những vụ việc nghiêm trọng. “Đại thần” (mahāmattā) là những vị đại thần đã đạt được chức vị; họ cũng ngồi (xét xử) ở các làng mạc hay thị trấn khác nhau và thực thi công vụ của nhà vua. Bằng cụm từ “hoặc bất kỳ ai khác” (ye vā pana), (Chú giải) chỉ ra rằng: bất kỳ ai khác, dù là người nương tựa vào hoàng tộc hay nương tựa vào quyền lực của chính mình mà ra lệnh trừng phạt bằng cách chặt, chém, tất cả những người ấy trong ý nghĩa này đều được xem là “những vị vua” (rājāno).

හනෙය්‍යුන්ති පොථෙය්‍යුඤ්චෙව ඡින්දෙය්‍යුඤ්ච. පබ්බාජෙය්‍යුන්ති නීහරෙය්‍යුං. චොරොසීති එවමාදීනි ච වත්වා පරිභාසෙය්‍යුං; තෙනෙවාහ – ‘‘පරිභාසො එසො’’ති. පුරිමං උපාදායාති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නං පුග්ගලං උපාදාය. සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයත්තා උත්තානපදත්ථත්තා ච පාකටමෙවාති.
Haneyyunti có nghĩa là họ nên đánh đập và họ nên cắt xén. Pabbājeyyunti có nghĩa là họ nên trục xuất. Và sau khi nói những lời như là: “Ngươi là kẻ trộm,” họ nên hăm dọa; do đó, ngài đã nói: “Đó là lời hăm dọa.” Purimaṃ upādāya có nghĩa là liên quan đến người đã phạm tội pārājika do thực hành pháp dâm. Phần còn lại thì đã rõ ràng do phương pháp đã được trình bày ở trước và do ý nghĩa của các từ ngữ là hiển nhiên.

93. එවං උද්දිට්ඨසික්ඛාපදං පදානුක්කමෙන විභජිත්වා ඉදානි යං තං ආදියෙය්‍යාතිආදීහි ඡහි පදෙහි සඞ්ඛෙපතො ආදානං දස්සෙත්වා සඞ්ඛෙපතොඑව ‘‘පාදං වා පාදාරහං වා අතිරෙකපාදං වා’’ති ආදාතබ්බභණ්ඩං දස්සිතං, තං යත්ථ යත්ථ ඨිතං, යථා යථා ආදානං ගච්ඡති, අනාගතෙ [Pg.269] පාපභික්ඛූනං ලෙසොකාසනිරුන්ධනත්ථං තථා තථා විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘භූමට්ඨං ථලට්ඨ’’න්තිආදිනා නයෙන මාතිකං ඨපෙත්වා ‘‘භූමට්ඨං නාම භණ්ඩං භූමියං නික්ඛිත්තං හොතී’’තිආදිනා නයෙන තස්ස විභඞ්ගං ආහ.
93. Sau khi đã phân tích học giới đã được nêu ra theo thứ tự từng từ như vậy, bây giờ, sau khi đã chỉ ra một cách tóm tắt về việc lấy trộm bằng sáu từ bắt đầu bằng ādiyeyya, và sau khi đã chỉ ra một cách tóm tắt về vật phẩm có thể bị lấy trộm là: “Một pāda, hoặc vật đáng giá một pāda, hoặc vật hơn một pāda,” để chỉ ra một cách chi tiết về nơi nào vật ấy được đặt, và bằng cách nào việc lấy trộm xảy ra, nhằm mục đích ngăn chặn cơ hội ngụy biện của các tỳ khưu xấu ác trong tương lai, ngài đã đặt ra đề mục theo phương pháp bắt đầu bằng: “Vật ở trong đất, vật ở trên đất,” rồi trình bày phần phân tích chi tiết của đề mục ấy theo phương pháp bắt đầu bằng: “Vật ở trong đất là vật được chôn giấu trong lòng đất…”

පඤ්චවීසතිඅවහාරකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về hai mươi lăm cách trộm cắp đã hoàn tất.

භූමට්ඨකථා
Luận về vật ở trong đất

94. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනාය සද්ධිං විනිච්ඡයකථා. නිඛාතන්ති භූමියං ඛණිත්වා ඨපිතං. පටිච්ඡන්නන්ති පංසුඉට්ඨකාදීහි පටිච්ඡන්නං. භූමට්ඨං භණ්ඩං…පෙ… ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සාති තං එවං නිඛණිත්වා වා පටිච්ඡාදෙත්වා වා ඨපිතත්තා භූමියං ඨිතං භණ්ඩං යො භික්ඛු කෙනචිදෙව උපායෙන ඤත්වා ‘‘ආහරිස්සාමී’’ති ථෙය්‍යචිත්තො හුත්වා රත්තිභාගෙ උට්ඨාය ගච්ඡති, සො භණ්ඩට්ඨානං අප්පත්වාපි සබ්බකායවචීවිකාරෙසු දුක්කටං ආපජ්ජති. කථං? සො හි තස්ස ආහරණත්ථාය උට්ඨහන්තො යං යං අඞ්ගපච්චඞ්ගං ඵන්දාපෙති, සබ්බත්ථ දුක්කටමෙව. නිවාසනපාරුපනං සණ්ඨපෙති, හත්ථවාරෙ හත්ථවාරෙ දුක්කටං. ‘‘මහන්තං නිධානං න සක්කා එකෙන ආහරිතුං, දුතියං පරියෙසිස්සාමී’’ති කස්සචි සහායස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො ද්වාරං විවරති, පදවාරෙ ච හත්ථවාරෙ ච දුක්කටං. ද්වාරපිදහනෙ පන අඤ්ඤස්මිං වා ගමනස්ස අනුපකාරෙ අනාපත්ති. තස්ස නිපන්නොකාසං ගන්ත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමා’’ති පක්කොසති, තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘එහි ගච්ඡාමා’’ති වදති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සො තස්ස වචනෙන උට්ඨහති, තස්සාපි දුක්කටං. උට්ඨහිත්වා තස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො නිවාසනපාරුපනං සණ්ඨපෙති, ද්වාරං විවරිත්වා තස්ස සමීපං ගච්ඡති, හත්ථවාරපදවාරෙසු සබ්බත්ථ දුක්කටං. සො තං පුච්ඡති ‘‘අසුකො ච අසුකො ච කුහිං, අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච පක්කොසාහී’’ති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සබ්බෙ සමාගතෙ දිස්වා ‘‘මයා අසුකස්මිං නාම ඨානෙ එවරූපො නිධි උපලද්ධො, ගච්ඡාම තං ගහෙත්වා පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාම, සුඛඤ්ච ජීවිස්සාමා’’ති වදති, වාචාය වාචාය දුක්කටමෙව.
94. Ở đây, đây là lời quyết nghị cùng với sự giải thích các từ ngữ không rõ ràng. Nikhātaṃ có nghĩa là được đặt sau khi đã đào trong lòng đất. Paṭicchannaṃ có nghĩa là được che đậy bằng đất, gạch, v.v. Vật ở trong đất… cho đến… hoặc đi, phạm tội dukkaṭa có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào, sau khi biết được bằng một phương tiện nào đó về vật phẩm được đặt trong lòng đất do đã được chôn hoặc được che đậy như vậy, với tâm trộm cắp khởi lên vào ban đêm và đi với ý định: “Ta sẽ lấy nó,” vị ấy phạm tội dukkaṭa trong tất cả các hành vi của thân và lời nói, ngay cả khi chưa đến được nơi có vật phẩm. Như thế nào? Vị ấy, khi đứng dậy để lấy vật đó, làm rung động bất kỳ bộ phận lớn nhỏ nào của cơ thể, trong tất cả các trường hợp đều phạm tội dukkaṭa. Vị ấy sửa soạn y nội và y vai, mỗi cử động của tay đều phạm tội dukkaṭa. Với ý định đi đến gần một người bạn nào đó, nghĩ rằng: “Kho báu lớn, một mình không thể lấy được, ta sẽ tìm người thứ hai,” vị ấy mở cửa, mỗi bước chân và mỗi cử động của tay đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, không phạm tội khi đóng cửa lại hoặc trong một hành động khác không hỗ trợ cho việc đi. Vị ấy đi đến chỗ nằm của người bạn và gọi: “Này, vị có tên như vậy,” hoặc sau khi cho biết sự việc, nói rằng: “Hãy đến, chúng ta đi,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Người kia đứng dậy theo lời của vị ấy, người đó cũng phạm tội dukkaṭa. Sau khi đứng dậy, với ý định đi đến gần vị ấy, người kia sửa soạn y nội và y vai, mở cửa và đi đến gần vị ấy, trong tất cả các cử động của tay và chân đều phạm tội dukkaṭa. Vị ấy hỏi người kia: “Vị có tên như vậy và vị có tên như vậy ở đâu, hãy gọi vị có tên như vậy và vị có tên như vậy,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Sau khi thấy tất cả đã tập hợp, vị ấy nói: “Tôi đã tìm thấy một kho báu như thế này ở một nơi có tên như vậy, chúng ta hãy đi lấy nó, làm phước và sống hạnh phúc,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa.

එවං ලද්ධසහායො කුදාලං පරියෙසති. සචෙ පනස්ස අත්තනො කුදාලො අත්ථි, ‘‘තං ආහරිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තො ච ගණ්හන්තො ච ආහරන්තො ච සබ්බත්ථ හත්ථවාරපදවාරෙසු දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ නත්ථි, අඤ්ඤං [Pg.270] භික්ඛුං වා ගහට්ඨං වා ගන්ත්වා යාචති, යාචන්තො ච සචෙ ‘‘කුදාලං මෙ දෙහි, කුදාලෙන මෙ අත්ථො, කිඤ්චි කාතබ්බමත්ථි, තං කත්වා පච්චාහරිස්සාමී’’ති මුසා අභණන්තො යාචති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සචෙ ‘‘මාතිකා සොධෙතබ්බා අත්ථි, විහාරෙ භූමිකම්මං කාතබ්බං අත්ථී’’ති මුසාපි භණති, යං යං වචනං මුසා, තත්ථ තත්ථ පාචිත්තියං. මහාඅට්ඨකථායං පන සච්චෙපි අලිකෙපි දුක්කටමෙව වුත්තං, තං පමාදලිඛිතන්ති වෙදිතබ්බං. න හි අදින්නාදානස්ස පුබ්බපයොගෙ පාචිත්තියට්ඨානෙ දුක්කටං නාම අත්ථි. සචෙ පන කුදාලස්ස දණ්ඩො නත්ථි, ‘‘දණ්ඩං කරිස්සාමී’’ති වාසිං වා ඵරසුං වා නිසෙති, තදත්ථාය ගච්ඡති, ගන්ත්වා සුක්ඛකට්ඨං ඡින්දති තච්ඡති ආකොටෙති, සබ්බත්ථ හත්ථවාරපදවාරෙසු දුක්කටං. අල්ලරුක්ඛං ඡින්දති, පාචිත්තියං. තතො පරං සබ්බපයොගෙසු දුක්කටං. සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං පන මහාපච්චරියඤ්ච තත්ථ ජාතකකට්ඨලතාඡෙදනත්ථං වාසිඵරසුං පරියෙසන්තානම්පි දුක්කටං වුත්තං. සචෙ පන තෙසං එවං හොති ‘‘වාසිඵරසුකුදාලෙ යාචන්තා ආසඞ්කිතා භවිස්සාම, ලොහං සමුට්ඨාපෙත්වා කරොමා’’ති. තතො අරඤ්ඤං ගන්ත්වා ලොහබීජත්ථං පථවිං ඛණන්ති, අකප්පියපථවිං ඛණන්තානං දුක්කටෙහි සද්ධිං පාචිත්තියානීති මහාපච්චරියං වුත්තං. යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ පාචිත්තියට්ඨානෙ දුක්කටා න මුච්චති. කප්පියපථවිං ඛණන්තානං දුක්කටානියෙව. බීජං පන ගහෙත්වා තතො පරං සබ්බකිරියාසු පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං.
Sau khi đã có được bạn đồng hành như vậy, vị ấy tìm một cái cuốc. Nếu vị ấy có cuốc của riêng mình, khi đi, khi lấy, và khi mang nó đến với ý định: “Ta sẽ mang nó đến,” vị ấy phạm tội dukkaṭa trong tất cả các cử động của tay và chân. Nếu không có, vị ấy đi đến và xin một tỳ khưu khác hoặc một người tại gia, và nếu khi xin, vị ấy xin mà không nói dối rằng: “Hãy cho tôi cái cuốc, tôi cần cái cuốc, có việc cần làm, sau khi làm xong tôi sẽ mang trả lại,” thì mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Nếu vị ấy nói dối rằng: “Có mương nước cần phải dọn dẹp, có công việc về đất đai cần làm trong tu viện,” thì mỗi lời nói dối đều phạm tội pācittiya. Tuy nhiên, trong Đại Chú Giải, có nói rằng dù nói thật hay nói dối đều phạm tội dukkaṭa, điều đó nên được hiểu là đã được viết do nhầm lẫn. Vì trong tiền phương tiện của việc trộm cắp, không có tội dukkaṭa ở nơi có tội pācittiya. Nếu cái cuốc không có cán, với ý định: “Ta sẽ làm một cái cán,” vị ấy mài một cái đục hoặc một cái rìu, đi vì mục đích đó, sau khi đi, chặt, đẽo, và đóng gỗ khô, trong tất cả các cử động của tay và chân đều phạm tội dukkaṭa. Nếu chặt cây tươi, phạm tội pācittiya. Sau đó, trong tất cả các phương tiện, đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, trong Chú Giải Tóm Tắt và Mahāpaccarī, có nói rằng ngay cả việc tìm kiếm một cái đục hoặc một cái rìu để chặt cây gỗ hoặc dây leo mọc ở đó cũng phạm tội dukkaṭa. Nếu họ nghĩ rằng: “Khi xin đục, rìu, cuốc, chúng ta sẽ bị nghi ngờ, chúng ta hãy tự chế tạo bằng cách nấu chảy kim loại.” Sau đó, họ đi vào rừng và đào đất để lấy quặng sắt, khi đào đất không thích hợp, cùng với các tội dukkaṭa, có các tội pācittiya, như đã nói trong Mahāpaccarī. Và như ở đây, như vậy ở khắp mọi nơi, ở nơi có tội pācittiya, không thoát khỏi tội dukkaṭa. Khi đào đất thích hợp, chỉ có các tội dukkaṭa. Tuy nhiên, sau khi lấy quặng, sau đó, trong tất cả các hành động, mỗi phương tiện đều phạm tội dukkaṭa.

පිටකපරියෙසනෙපි හත්ථවාරපදවාරෙසු වුත්තනයෙනෙව දුක්කටං. මුසාවාදෙ පාචිත්තියං. පිටකං කාතුකාමතාය වල්ලිච්ඡෙදනෙ පාචිත්තියන්ති සබ්බං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ගච්ඡති වා ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං පරියිට්ඨසහායකුදාලපිටකො නිධිට්ඨානං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. සචෙ පන ගච්ඡන්තො ‘‘ඉමං නිධිං ලද්ධා බුද්ධපූජං වා ධම්මපූජං වා සඞ්ඝභත්තං වා කරිස්සාමී’’ති කුසලං උප්පාදෙති, කුසලචිත්තෙන ගමනෙ අනාපත්ති. කස්මා? ‘‘ථෙය්‍යචිත්තො දුතියං වා…පෙ… ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ අථෙය්‍යචිත්තස්ස අනාපත්ති. මග්ගතො ඔක්කම්ම නිධානට්ඨානං ගමනත්ථාය මග්ගං කරොන්තො භූතගාමං ඡින්දති, පාචිත්තියං. සුක්ඛකට්ඨං ඡින්දති, දුක්කටං.
Trong việc tìm kiếm cái giỏ cũng vậy, phạm tội dukkaṭa theo phương cách đã được nói trong các trường hợp ngăn cản bằng tay và ngăn cản bằng lời. Trong việc nói dối, phạm pācittiya. (Câu) ‘Do muốn làm cái giỏ, trong việc chặt dây leo, phạm pācittiya,’ tất cả nên được hiểu theo phương cách trước. (Theo câu) ‘Hoặc đi, phạm tội dukkaṭa,’ như vậy, người đã tìm kiếm xong bạn đồng hành, cuốc, và giỏ, đi đến nơi cất giấu kho báu, mỗi bước chân phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu trong khi đi, vị ấy làm phát sanh tâm thiện rằng: ‘Sau khi có được kho báu này, ta sẽ cúng dường Đức Phật, hoặc cúng dường Pháp, hoặc làm vật thực cho Tăng chúng,’ thì trong việc đi với tâm thiện, không phạm tội. Tại sao? Vì đã được nói rằng: ‘Với tâm trộm cắp, hoặc tìm người thứ hai ... hoặc đi, phạm tội dukkaṭa.’ Và như ở đây, cũng vậy ở tất cả mọi nơi, người không có tâm trộm cắp thì không phạm tội. Đi lệch ra khỏi con đường để đi đến nơi cất giấu kho báu, trong khi làm đường mà chặt phá thảo mộc, phạm pācittiya. Chặt củi khô, phạm dukkaṭa.

තත්ථජාතකන්ති චිරනිහිතාය කුම්භියා උපරි ජාතකං. කට්ඨං වා ලතං වාති න කෙවලං කට්ඨලතමෙව, යංකිඤ්චි අල්ලං වා සුක්ඛං වා තිණරුක්ඛලතාදිං ඡින්දන්තස්ස සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව හොති.
(Từ) ‘tatthajātakaṃ’ (có nghĩa là) mọc lên trên cái hũ đã được chôn cất từ lâu. (Câu) ‘Củi hoặc dây leo’ không chỉ đơn thuần là củi và dây leo, mà đối với người chặt bất cứ thứ gì như cỏ, cây, dây leo, v.v... dù tươi hay khô, do là hành động đồng thời (với việc trộm cắp) nên chỉ phạm tội dukkaṭa.

අට්ඨවිධං [Pg.271] හෙතං දුක්කටං නාම ඉමස්මිං ඨානෙ සමොධානෙත්වා ථෙරෙහි දස්සිතං – පුබ්බපයොගදුක්කටං, සහපයොගදුක්කටං, අනාමාසදුක්කටං, දුරුපචිණ්ණදුක්කටං, විනයදුක්කටං, ඤාතදුක්කටං, ඤත්තිදුක්කටං, පටිස්සවදුක්කටන්ති. තත්ථ ‘‘ථෙය්‍යචිත්තො දුතියං වා කුදාලං වා පිටකං වා පරියෙසති ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඉදං පුබ්බපයොගදුක්කටං නාම. එත්ථ හි දුක්කටට්ඨානෙ දුක්කටං, පාචිත්තියට්ඨානෙ පාචිත්තියමෙව හොති. ‘‘තත්ථජාතකං කට්ඨං වා ලතං වා ඡින්දති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඉදං සහපයොගදුක්කටං නාම. එත්ථ පන පාචිත්තියවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච දුක්කටට්ඨානෙයෙව තිට්ඨති. කස්මා? අවහාරස්ස සහපයොගත්තාති. යං පන දසවිධං රතනං, සත්තවිධං ධඤ්ඤං, සබ්බඤ්ච ආවුධභණ්ඩාදිං ආමසන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං අනාමාසදුක්කටං නාම. යං කදලිනාළිකෙරාදීනං තත්ථජාතකඵලානි ආමසන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං දුරුපචිණ්ණදුක්කටං නාම. යං පන පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පත්තෙ රජෙ පතිතෙ පත්තං අප්පටිග්ගහෙත්වා අධොවිත්වා වා තත්ථ භික්ඛං ගණ්හන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං විනයදුක්කටං නාම. ‘‘සුත්වා න වදන්ති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 419) ඉදං ඤාතදුක්කටං නාම. යං එකාදසසු සමනුභාසනාසු ‘‘ඤත්තියා දුක්කට’’න්ති (පාරා. 414) වුත්තං, ඉදං ඤත්තිදුක්කටං නාම. ‘‘තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පුරිමිකා ච න පඤ්ඤායති, පටිස්සවෙ ච ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 207) ඉදං පටිස්සවදුක්කටං නාම. ඉදං පන සහපයොගදුක්කටං. තෙන වුත්තං – ‘‘යංකිඤ්චි අල්ලං වා සුක්ඛං වා තිණරුක්ඛලතාදිං ඡින්දන්තස්ස සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව හොතී’’ති.
Tội dukkaṭa này có tám loại, đã được các vị Trưởng lão chỉ ra bằng cách tổng hợp lại ở nơi này – đó là: pubbapayogadukkaṭa (dukkaṭa do hành động chuẩn bị), sahapayogadukkaṭa (dukkaṭa do hành động đồng thời), anāmāsadukkaṭa (dukkaṭa do sờ chạm), durupaciṇṇadukkaṭa (dukkaṭa do thực hành sai), vinayadukkaṭa (dukkaṭa về luật), ñātadukkaṭa (dukkaṭa do biết), ñattidukkaṭa (dukkaṭa do tuyên ngôn), và paṭissavadukkaṭa (dukkaṭa do hứa hẹn). Trong số đó, (câu) ‘Với tâm trộm cắp, hoặc tìm người thứ hai, hoặc cuốc, hoặc giỏ, hoặc đi, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là pubbapayogadukkaṭa. Ở đây, trong trường hợp (phạm) dukkaṭa thì là dukkaṭa, trong trường hợp (phạm) pācittiya thì chính là pācittiya. (Câu) ‘Chặt củi hoặc dây leo mọc ở đó, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là sahapayogadukkaṭa. Nhưng ở đây, cả vật của tội pācittiya và vật của tội dukkaṭa đều nằm trong trường hợp của tội dukkaṭa. Tại sao? Vì là hành động đồng thời với việc lấy trộm. Còn tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người sờ chạm mười loại bảo vật, bảy loại ngũ cốc, và tất cả các loại vật dụng vũ khí, v.v..., tội này được gọi là anāmāsadukkaṭa. Tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người sờ chạm các quả mọc trên cây chuối, cây dừa, v.v..., tội này được gọi là durupaciṇṇadukkaṭa. Còn tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người đang đi khất thực, khi bụi rơi vào bát, mà nhận đồ khất thực vào đó mà không nhận lại (sự dâng cúng) hoặc không rửa, tội này được gọi là vinayadukkaṭa. (Câu) ‘Nghe mà không nói, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là ñātadukkaṭa. Tội dukkaṭa đã được nói trong mười một trường hợp khiển trách rằng ‘phạm dukkaṭa do tuyên ngôn,’ đây được gọi là ñattidukkaṭa. (Câu) ‘Này các Tỳ-kheo, đối với vị Tỳ-kheo ấy, ... và trong lời hứa, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là paṭissavadukkaṭa. Còn đây là sahapayogadukkaṭa. Do đó đã được nói rằng: ‘Đối với người chặt bất cứ thứ gì như cỏ, cây, dây leo, v.v... dù tươi hay khô, do là hành động đồng thời nên chỉ phạm tội dukkaṭa.’

සචෙ පනස්ස තත්ථජාතකෙ තිණරුක්ඛලතාදිම්හි ඡින්නෙපි ලජ්ජිධම්මො ඔක්කමති, සංවරො උප්පජ්ජති, ඡෙදනපච්චයා දුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ ධුරනික්ඛෙපං අකත්වා සඋස්සාහොව පංසුං ඛණති, ඡෙදනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ඛණනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. අකප්පියපථවිං ඛණන්තොපි හි ඉධ සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව ආපජ්ජති. සචෙ පනස්ස සබ්බදිසාසු ඛණිත්වා කුම්භිමූලං පත්තස්සාපි ලජ්ජිධම්මො ඔක්කමති, ඛණනපච්චයා දුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති.
Nhưng nếu đối với vị ấy, ngay cả khi đã chặt cỏ, cây, dây leo, v.v... mọc ở đó, mà tâm tàm quý khởi lên, sự thu thúc phát sanh, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do duyên chặt phá, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu không từ bỏ nỗ lực, vẫn còn hăng hái mà đào đất, thì tội dukkaṭa do chặt phá được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do đào. Vì ở đây, ngay cả khi đào đất không hợp lệ, do là hành động đồng thời (với việc trộm cắp) nên chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu đối với vị ấy, sau khi đã đào ở mọi hướng và ngay cả khi đã đến được đáy hũ, mà tâm tàm quý khởi lên, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do duyên đào, vị ấy được thoát khỏi.

බ්‍යූහති වාති අථ පන සඋස්සාහොව පංසුං වියූහති, එකපස්සෙ රාසිං කරොති, ඛණනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, වියූහනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. තඤ්ච පංසුං තත්ථ තත්ථ පුඤ්ජං කරොන්තො පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ පන රාසිං කත්වාපි ධුරනික්ඛෙපං කරොති, ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජති[Pg.272], වියූහනදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. උද්ධරති වාති අථ පන සඋස්සාහොව පංසුං උද්ධරිත්වා බහි පාතෙති, වියූහනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, උද්ධරණදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. පංසුං පන කුදාලෙන වා හත්ථෙහි වා පච්ඡියා වා තහිං තහිං පාතෙන්තො පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ පන සබ්බං පංසුං නීහරිත්වා කුම්භිං ථලට්ඨං කත්වාපි ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජති, උද්ධරණදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ පන සඋස්සාහොව කුම්භිං ආමසති, උද්ධරණදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ආමසනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. ආමසිත්වාපි ච ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජන්තො ආමසනදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ සඋස්සාහොව කුම්භිං ඵන්දාපෙති, ආමසනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ‘‘ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති වුත්තථුල්ලච්චයෙ පතිට්ඨාති.
Hoặc (từ) ‘byūhati’ (dọn dẹp). Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà dọn đất, chất thành đống ở một bên, thì tội dukkaṭa do đào được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do dọn dẹp. Và trong khi chất đống đất đó ở chỗ này chỗ kia, mỗi một nỗ lực đều phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu ngay cả sau khi đã chất thành đống mà từ bỏ nỗ lực, khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do dọn dẹp, vị ấy được thoát khỏi. Hoặc (từ) ‘uddharati’ (mang đi). Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà mang đất đổ ra ngoài, thì tội dukkaṭa do dọn dẹp được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do mang đi. Còn trong khi đổ đất ở chỗ này chỗ kia bằng cuốc, hoặc bằng tay, hoặc bằng giỏ, mỗi một nỗ lực đều phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu ngay cả sau khi đã mang hết đất ra và làm cho cái hũ lộ ra trên mặt đất mà khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do mang đi, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà sờ vào cái hũ, thì tội dukkaṭa do mang đi được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do sờ chạm. Và ngay cả sau khi đã sờ chạm, nếu khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do sờ chạm, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà làm rung động cái hũ, thì tội dukkaṭa do sờ chạm được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội thullaccaya đã được nói đến (trong câu): ‘làm rung động, phạm tội thullaccaya’.

තත්‍රායං දුක්කටථුල්ලච්චයානං ද්වින්නම්පි වචනත්ථො – පඨමං තාවෙත්ථ දුට්ඨු කතං සත්ථාරා වුත්තකිච්චං විරාධෙත්වා කතන්ති දුක්කටං. අථ වා දුට්ඨං කතං, විරූපා සා කිරියා භික්ඛුකිරියානං මජ්ඣෙ න සොභතීති එවම්පි දුක්කටං. වුත්තඤ්චෙතං –
Ở đây, đây là ý nghĩa của cả hai từ ngữ dukkaṭa (tác ác) và thullaccaya (trọng tội). Trước tiên, trong các từ này, (từ) dukkaṭa (có nghĩa là) việc làm xấu xa, là việc làm do sai phạm phận sự đã được đức Đạo Sư thuyết giảng, vì thế gọi là dukkaṭa. Hoặc là, việc làm xấu xa, hành vi ấy là sai trái, không được tốt đẹp ở giữa các hành vi của vị tỳ khưu, cũng vì thế nên gọi là dukkaṭa. Và điều này đã được nói đến:

‘‘දුක්කටං ඉති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං;
අපරද්ධං විරද්ධඤ්ච, ඛලිතං යඤ්ච දුක්කටං.
“Điều được gọi là ‘tác ác,’ hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật; việc sai trái, việc sai phạm, và việc vấp ngã nào là tác ác.

‘‘යං මනුස්සො කරෙ පාපං, ආවි වා යදි වා රහො;
දුක්කටන්ති පවෙදෙන්ති, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති. (පරි. 339);
“Việc ác nào mà con người làm, dù công khai hay lén lút; họ gọi đó là ‘tác ác,’ do đó nó được gọi như vậy.” (tạng Parivāra, 339);

ඉතරං පන ථූලත්තා, අච්චයත්තා ච ථුල්ලච්චයං. ‘‘සම්පරායෙ ච දුග්ගති’’ (සං. නි. 1.49), ‘‘යං හොති කටුකප්ඵල’’න්තිආදීසු (ධ. ප. 66; නෙත්ති. 91) විය චෙත්ථ සංයොගභාවො වෙදිතබ්බො. එකස්ස සන්තිකෙ දෙසෙතබ්බෙසු හි අච්චයෙසු තෙන සමො ථූලො අච්චයො නත්ථි. තස්මා වුත්තං ‘‘ථූලත්තා අච්චයත්තා ච ථුල්ලච්චය’’න්ති. වුත්තඤ්චෙතං –
Còn từ kia (thullaccaya) thì do tính chất thô trược và do tính chất là tội lỗi nên gọi là thullaccaya. Và ở đây, nên hiểu là có sự kết hợp (phụ âm) giống như trong các (câu) như: “Samparāye ca duggati” (và trong đời sau có ác thú) (tương ưng bộ I, 49), “yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ” (điều có quả đắng cay) (Pháp Cú 66; Netti. 91). Quả vậy, trong các tội lỗi cần phải sám hối với một vị (tỳ khưu), không có tội lỗi thô trược nào bằng tội ấy. Vì thế, đã được nói rằng: “Do tính chất thô trược và do tính chất là tội lỗi nên gọi là thullaccaya.” Và điều này đã được nói đến:

‘‘ථුල්ලච්චයන්ති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං;
එකස්ස මූලෙ යො දෙසෙති, යො ච තං පටිග්ගණ්හති;
අච්චයො තෙන සමො නත්ථි, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති. (පරි. 339);
“Điều được gọi là ‘trọng tội,’ hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật; vị nào sám hối nơi một vị, và vị nào thọ nhận sự sám hối ấy; không có tội lỗi nào bằng tội ấy, do đó nó được gọi như vậy.” (tạng Parivāra, 339);

ඵන්දාපෙන්තස්ස [Pg.273] ච පයොගෙ පයොගෙ ථුල්ලච්චයං. ඵන්දාපෙත්වාපි ච ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො ථුල්ලච්චයං දෙසෙත්වා මුච්චති. සහපයොගතො පට්ඨායෙව චෙත්ථ පුරිමා පුරිමා ආපත්ති පටිප්පස්සම්භති. සහපයොගං පන අකත්වා ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තෙන යා පුබ්බපයොගෙ දුක්කටපාචිත්තියා ආපන්නා, සබ්බා තා දෙසෙතබ්බා. සහපයොගෙ ච තත්ථජාතකච්ඡෙදනෙ බහුකානිපි දුක්කටානි පංසුඛණනං පත්වා පටිප්පස්සම්භන්ති. එකං ඛණනදුක්කටමෙව හොති. ඛණනෙ බහුකානිපි වියූහනං, වියූහනෙ බහුකානිපි උද්ධරණං, උද්ධරණෙ බහුකානිපි ආමසනං, ආමසනෙ බහුකානිපි ඵන්දාපනං පත්වා පටිප්පස්සම්භන්ති. පංසුඛණනාදීසු ච ලජ්ජිධම්මෙ උප්පන්නෙ බහුකාපි ආපත්තියො හොන්තු, එකමෙව දෙසෙත්වා මුච්චතීති කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. පුරිමාපත්තිපටිප්පස්සද්ධි ච නාමෙසා ‘‘ඤත්තියා දුක්කටං, ද්වීහි කම්මවාචාහි ථුල්ලච්චයා පටිප්පස්සම්භන්තී’’ති (පාරා. 414) එවං අනුසාවනාසුත්තෙසුයෙව ආගතා. ඉධ පන දුතියපාරාජිකෙ අට්ඨකථාචරියප්පමාණෙන ගහෙතබ්බාති.
Và đối với người làm rung động, trong mỗi nỗ lực là tội trọng (thullaccaya). Và sau khi đã làm rung động, người đi đến việc hổ thẹn (từ bỏ ý định) được thoát khỏi (tội) sau khi đã sám hối tội trọng. Và ở đây, chỉ kể từ nỗ lực đồng thời, các tội trước và trước nữa được lắng dịu. Tuy nhiên, đối với người đã đi đến việc hổ thẹn mà không thực hiện nỗ lực đồng thời, các tội tác ác và ưng đối trị nào đã phạm trong nỗ lực ban đầu, tất cả các tội ấy cần phải được sám hối. Và trong nỗ lực đồng thời, trong việc cắt (cỏ) mọc ở nơi ấy, dù có nhiều tội tác ác cũng được lắng dịu khi đi đến việc đào đất. Chỉ có một tội tác ác về việc đào. Trong việc đào, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc san đất; trong việc san đất, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc dời đi; trong việc dời đi, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc sờ mó; trong việc sờ mó, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc làm rung động. Và trong các việc đào đất v.v..., khi việc hổ thẹn phát sanh, dù có nhiều tội đi nữa, được thoát khỏi do chỉ sám hối một tội, như vậy đã được nói trong Chú giải Kurundī. Và việc lắng dịu tội trước này chỉ được tìm thấy trong các kinh về tuyên ngôn (kammavācā) như là: “Tội tác ác (lắng dịu) do lời tác bạch, các tội trọng lắng dịu do hai lời yết ma” (Pārā. 414). Tuy nhiên, ở đây trong điều pārājika thứ hai này, nên được hiểu theo thẩm quyền của các vị Chú giải sư.

ඨානා චාවෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති යො පන ඵන්දාපෙත්වාපි ලජ්ජිධම්මං අනොක්කමිත්වාව තං කුම්භිං ඨානතො අන්තමසො කෙසග්ගමත්තම්පි චාවෙති, පාරාජිකමෙව ආපජ්ජතීති අත්ථො. ඨානා චාවනඤ්චෙත්ථ ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බං. කථං? කුම්භිං මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා අත්තනො අභිමුඛං ආකඩ්ඪන්තො ඉමිනා අන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි පාරිමන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථෙව ගහෙත්වා පරතො පෙල්ලෙන්තො පාරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි ඉමිනා අන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වාමතො වා දක්ඛිණතො වා අපනාමෙන්තො වාමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි දක්ඛිණන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. දක්ඛිණන්තෙන වා ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි වාමන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උද්ධං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තම්පි භූමිතො මොචෙති, පාරාජිකං. ඛණිත්වා හෙට්ඨතො ඔසීදෙන්තො බුන්දෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි මුඛවට්ටියා අතික්කාමෙති, පාරාජිකන්ති එවං එකට්ඨානෙ ඨිතාය කුම්භියා. යදි පන කුම්භිමුඛවට්ටියා පාසං කත්වා ලොහඛාණුං වා ඛදිරසාරාදිඛාණුං වා පථවියං ආකොටෙත්වා තත්ථ සඞ්ඛලිකාය බන්ධිත්වා ඨපෙන්ති, එකිස්සා දිසාය එකාය සඞ්ඛලිකාය බද්ධාය ද්වෙ ඨානානි ලබ්භන්ති, ද්වීසු තීසු චතූසු දිසාසු චතූහි සඞ්ඛලිකාහි බද්ධාය පඤ්ච ඨානානි ලබ්භන්ති.
Câu “làm di chuyển khỏi vị trí, phạm tội pārājika” có nghĩa là: vị nào sau khi đã làm rung động mà không đi đến việc hổ thẹn, làm di chuyển cái bình ấy khỏi vị trí của nó, dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm chính tội pārājika. Và ở đây, việc làm di chuyển khỏi vị trí nên được hiểu theo sáu cách. Như thế nào? Nắm cái bình ở vành miệng, trong khi kéo về phía mình, làm cho đầu bên kia vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên này dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Nắm giữ như thế, trong khi đẩy về phía bên kia, làm cho đầu bên này vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên kia dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Trong khi dời sang bên trái hoặc bên phải, làm cho đầu bên phải vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên trái dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Hoặc làm cho đầu bên trái vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên phải dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Trong khi nhấc lên trên, làm cho nó rời khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Sau khi đào, trong khi làm cho nó chìm xuống dưới, làm cho vành miệng vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đáy bình dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Như vậy, việc làm di chuyển khỏi vị trí của cái bình đang đứng ở một nơi nên được hiểu theo sáu cách. Tuy nhiên, nếu họ làm một cái vòng ở vành miệng bình, đóng một cái cọc sắt hoặc cọc bằng gỗ lõi cây keo v.v... xuống đất, rồi buộc vào đó bằng dây xích và đặt xuống, thì (đối với cái bình) được buộc bằng một dây xích ở một hướng, có được hai vị trí; (đối với cái bình) được buộc bằng bốn dây xích ở hai, ba, (hoặc) bốn hướng, có được năm vị trí.

තත්ථ [Pg.274] එකඛාණුකෙ බද්ධකුම්භියා පඨමං ඛාණුකං වා උද්ධරති, සඞ්ඛලිකං වා ඡින්දති, ථුල්ලච්චයං. තතො කුම්භිං යථාවුත්තනයෙන කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. අථ පඨමං කුම්භිං උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. තතො ඛාණුකං කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, සඞ්ඛලිකං වා ඡින්දති, පාරාජිකං. එතෙන උපායෙන ද්වීසු තීසු චතූසු ඛාණුකෙසු බද්ධකුම්භියාපි පච්ඡිමෙ ඨානාචාවනෙ පාරාජිකං. සෙසෙසු ථුල්ලච්චයං වෙදිතබ්බං.
Trong trường hợp đó, đối với cái bình được buộc vào một cái cọc, nếu trước tiên nhổ cái cọc hoặc cắt dây xích, là phạm tội trọng. Sau đó, nếu làm di chuyển cái bình khỏi vị trí của nó dù chỉ bằng một sợi tóc theo cách đã nói, là phạm tội pārājika. Hoặc nếu trước tiên nhấc cái bình lên, là phạm tội trọng. Sau đó, nếu làm di chuyển cái cọc khỏi vị trí của nó dù chỉ bằng một sợi tóc hoặc cắt dây xích, là phạm tội pārājika. Bằng phương pháp này, cũng đối với cái bình được buộc vào hai, ba, (hoặc) bốn cái cọc, khi làm di chuyển khỏi vị trí cuối cùng là phạm tội pārājika. Trong các trường hợp còn lại, nên hiểu là phạm tội trọng.

සචෙ ඛාණු නත්ථි, සඞ්ඛලිකාය අග්ගෙ වලයං කත්වා තත්ථජාතකෙ මූලෙ පවෙසිතං හොති, පඨමං කුම්භිං උද්ධරිත්වා පච්ඡා මූලං ඡෙත්වා වලයං නීහරති, පාරාජිකං. අථ මූලං අච්ඡෙත්වා වලයං ඉතො චිතො ච සාරෙති, රක්ඛති. සචෙ පන මූලතො අනීහරිත්වාපි හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. අයමෙත්ථ විසෙසො. සෙසං වුත්තනයමෙව.
Nếu không có cọc, (mà) một cái vòng được làm ở đầu dây xích rồi luồn vào rễ cây mọc ở nơi ấy, thì (nếu) trước tiên nhấc cái bình lên, sau đó cắt rễ cây rồi lấy cái vòng ra, là phạm tội pārājika. Hoặc nếu chưa cắt rễ cây mà di chuyển cái vòng qua lại, thì được bảo vệ (khỏi tội). Tuy nhiên, nếu dù chưa lấy ra khỏi rễ cây mà nắm bằng tay làm cho nó lơ lửng trong không trung, là phạm tội pārājika. Đây là điểm đặc biệt ở đây. Phần còn lại thì giống như cách đã nói.

කෙචි පන නිමිත්තත්ථාය කුම්භිමත්ථකෙ නිග්‍රොධරුක්ඛාදීනි රොපෙන්ති, මූලානි කුම්භිං විනන්ධිත්වා ඨිතානි හොන්ති, ‘‘මූලානි ඡින්දිත්වා කුම්භිං ගහෙස්සාමී’’ති ඡින්දන්තස්ස පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. ඡින්දිත්වා ඔකාසං කත්වා කුම්භිං කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. මූලානි ඡින්දතොව ලුඨිත්වා කුම්භී නින්නට්ඨානං ගතා, රක්ඛති තාව. ගතට්ඨානතො උද්ධරති, පාරාජිකං. සචෙ ඡින්නෙසු මූලෙසු එකමූලමත්තෙන කුම්භී තිට්ඨති, සො ච තං ‘‘ඉමස්මිං මූලෙ ඡින්නෙ පතිස්සතී’’ති ඡින්දති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ පන එකමූලෙනෙව පාසෙ බද්ධසූකරො විය ඨිතා හොති, අඤ්ඤං කිඤ්චි ලග්ගනකං නත්ථි, තස්මිම්පි මූලෙ ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ කුම්භිමත්ථකෙ මහාපාසාණො ඨපිතො හොති, තං දණ්ඩෙන උක්ඛිපිත්වා අපනෙතුකාමො කුම්භිමත්ථකෙ ජාතරුක්ඛං ඡින්දති, දුක්කටං. තස්සා සමීපෙ ජාතකං ඡෙත්වා ආහරති, අතත්ථජාතකත්තා තං ඡින්දතො පාචිත්තියං.
Lại nữa, một số người vì mục đích làm dấu nên trồng các loại cây như cây đa v.v... trên miệng hũ, các rễ cây bám chặt vào hũ. Vị tỳ khưu với ý nghĩ: “Ta sẽ chặt rễ để lấy hũ,” trong mỗi hành động chặt cây, phạm tội dukkaṭa. Sau khi chặt, tạo ra chỗ trống, làm cho cái hũ di chuyển khỏi vị trí dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika. Ngay khi đang chặt rễ, cái hũ lăn đến chỗ thấp, vị ấy vẫn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Nếu nhấc lên khỏi nơi nó đã đến, phạm tội pārājika. Nếu sau khi các rễ đã bị chặt, cái hũ đứng vững chỉ bằng một rễ cây, và vị ấy biết rằng: “Khi rễ này bị chặt, nó sẽ rơi,” rồi chặt nó, thì ngay khi vừa chặt xong, phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu nó đứng chỉ bằng một rễ cây như con heo bị mắc bẫy, không có vật gì khác níu giữ, thì khi rễ đó vừa bị chặt xong, phạm tội pārājika. Nếu một tảng đá lớn được đặt trên miệng hũ, vị ấy muốn dùng gậy nâng nó lên để dời đi mà chặt cây mọc trên miệng hũ, phạm tội dukkaṭa. Nếu chặt cây mọc gần đó rồi mang đến, vì không phải là cây mọc tại chỗ đó nên người chặt cây đó phạm tội pācittiya.

අත්තනො භාජනන්ති සචෙ පන කුම්භිං උද්ධරිතුං අසක්කොන්තො කුම්භිගතභණ්ඩග්ගහණත්ථං අත්තනො භාජනං පවෙසෙත්වා අන්තොකුම්භියං පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පරිච්ඡෙදො චෙත්ථ පාරාජිකනියමනත්ථං වුත්තො. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ඌනපඤ්චමාසකම්පි ආමසන්තො දුක්කටං ආපජ්ජතියෙව.
(Về câu) “vật chứa của mình,” lại nữa, nếu không thể nhấc cái hũ lên, vì mục đích lấy tài sản trong hũ, vị ấy đưa vật chứa của mình vào bên trong hũ, với tâm trộm cắp mà chạm đến tài sản trị giá năm māsaka hoặc hơn năm māsaka, phạm tội dukkaṭa. Ở đây, sự phân định (năm māsaka) được nói ra để xác định tội pārājika. Lại nữa, với tâm trộm cắp, dù chạm đến (tài sản) dưới năm māsaka, vị ấy vẫn phạm tội dukkaṭa.

ඵන්දාපෙතීති [Pg.275] එත්ථ යාව එකාබද්ධං කත්වා අත්තනො භාජනං පවෙසෙති, තාව ඵන්දාපෙතීති වුච්චති. අපි ච ඉතො චිතො ච අපබ්‍යූහන්තොපි ඵන්දාපෙතියෙව, සො ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජති. යදා පන එකාබද්ධභාවො ඡින්නො, කුම්භිගතං කුම්භියමෙව, භාජනගතම්පි භාජනෙයෙව හොති, තදා අත්තනො භාජනගතං නාම හොති. එවං කත්වා කුම්භිතො අනීහතෙපි ච භාජනෙ පාරාජිකං ආපජ්ජති.
Trong câu “làm rung động,” chừng nào còn làm cho (tài sản) dính liền thành một khối khi đưa vật chứa của mình vào, chừng đó được gọi là “làm rung động.” Hơn nữa, người đang gạt (tài sản) qua đây qua kia cũng chính là làm rung động, vị ấy phạm tội thullaccaya. Lại nữa, khi nào tình trạng dính liền thành một khối bị cắt đứt, (tài sản) trong hũ vẫn ở trong hũ, (tài sản) đã vào vật chứa cũng ở trong vật chứa, khi đó được gọi là “đã vào vật chứa của mình.” Làm như vậy, dù vật chứa chưa được mang ra khỏi hũ, vị ấy vẫn phạm tội pārājika.

මුට්ඨිං වා ඡින්දතීති එත්ථ යථා අඞ්ගුලන්තරෙහි නික්ඛන්තකහාපණා කුම්භිගතෙ කහාපණෙ න සම්ඵුසන්ති, එවං මුට්ඨිං කරොන්තො මුට්ඨිං ඡින්දති නාම; සොපි පාරාජිකං ආපජ්ජති.
Trong câu “hoặc cắt đứt một nắm tay,” người làm một nắm tay theo cách mà những đồng kahāpaṇa lọt ra qua kẽ ngón tay không chạm vào những đồng kahāpaṇa trong hũ, thì được gọi là “cắt đứt một nắm tay;” vị ấy cũng phạm tội pārājika.

සුත්තාරූළ්හන්ති සුත්තෙ ආරූළ්හං; සුත්තෙන ආවුතස්සාපි සුත්තමයස්සාපි එතං අධිවචනං. පාමඞ්ගාදීනිහි සොවණ්ණමයානිපි හොන්ති රූපියමයානිපි සුත්තමයානිපි, මුත්තාවලිආදයොපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගතා. වෙඨනන්ති සීසවෙඨනපටො වුච්චති. එතෙසු යංකිඤ්චි ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, දුක්කටං. ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. පාමඞ්ගාදීනි කොටියං ගහෙත්වා ආකාසට්ඨං අකරොන්තො උච්චාරෙති, ථුල්ලච්චයං.
(Về từ) “suttārūḷha,” (nghĩa là) được gắn trên sợi chỉ; đây là tên gọi cho (vàng, bạc) được xâu bằng chỉ hoặc cho (tài sản) làm bằng chỉ. Vì các loại trang sức như pāmaṅga v.v... cũng có loại làm bằng vàng, làm bằng bạc, và làm bằng chỉ; các chuỗi ngọc trai v.v... cũng được bao gồm ở đây. (Từ) “veṭhana” được gọi là tấm vải quấn đầu. Trong số này, nếu với tâm trộm cắp mà chạm đến bất cứ thứ gì, phạm tội dukkaṭa. Nếu làm rung động, phạm tội thullaccaya. Nếu cầm ở đầu mút các loại trang sức như pāmaṅga v.v... rồi nhấc lên mà không làm cho nó lơ lửng trên không, phạm tội thullaccaya.

ඝංසන්තො නීහරතීති එත්ථ පන පරිපුණ්ණාය කුම්භියා උපරි සමතිත්තිකං කුම්භිං කත්වා ඨපිතං වා එකං කොටිං බුන්දෙ එකං කොටිං මුඛවට්ටියං කත්වා ඨපිතං වා ඝංසන්තස්ස නීහරතො ථුල්ලච්චයං. කුම්භිමුඛා මොචෙන්තස්ස පාරාජිකං. යං පන උපඩ්ඪකුම්භියං වා රිත්තකුම්භියං වා ඨපිතං, තස්ස අත්තනො ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, න සකලා කුම්භී, තස්මා තං ඝංසන්තස්සාපි නීහරතො පතිට්ඨිතොකාසතො කෙසග්ගමත්තෙ මුත්තෙ පාරාජිකමෙව. කුම්භියා පන පරිපුණ්ණාය වා ඌනාය වා උජුකමෙව උද්ධරන්තස්ස හෙට්ඨිමකොටියා පතිට්ඨිතොකාසා මුත්තමත්තෙව පාරාජිකං. අන්තොකුම්භියං ඨපිතං යංකිඤ්චි පාරාජිකප්පහොනකං භණ්ඩං සකලකුම්භියං චාරෙන්තස්ස, පාමඞ්ගාදිඤ්ච ඝංසිත්වා නීහරන්තස්ස යාව මුඛවට්ටිං නාතික්කමති, තාව ථුල්ලච්චයමෙව. තස්ස හි සබ්බාපි කුම්භී ඨානන්ති සඞ්ඛෙපමහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඨපිතට්ඨානමෙව ඨානං, න සකලා කුම්භී. තස්මා යථාඨිතට්ඨානතො කෙසග්ගමත්තම්පි මොචෙන්තස්ස පාරාජිකමෙවා’’ති වුත්තං, තං පමාණං. ඉතරං පන ආකාසගතං අකරොන්තස්ස චීවරවංසෙ ඨපිතචීවරවෙඨනකනයෙන වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං. විනයවිනිච්ඡයෙ හි ආගතෙ ගරුකෙ ඨාතබ්බං, එසා විනයධම්මතා. අපිච ‘‘අත්තනො භාජනගතං [Pg.276] වා කරොති, මුට්ඨිං වා ඡින්දතී’’ති වචනතො පෙතං වෙදිතබ්බං. යථා අන්තොකුම්භියං ඨිතස්ස න සබ්බා කුම්භී ඨානන්ති.
Lại nữa, trong câu “vừa cọ xát vừa lấy ra,” đối với tài sản được đặt trên một cái hũ đã đầy, ngang bằng với miệng hũ, hoặc được đặt với một đầu ở đáy, một đầu ở vành miệng, người vừa cọ xát vừa lấy ra phạm tội thullaccaya. Người làm cho nó thoát khỏi miệng hũ phạm tội pārājika. Lại nữa, tài sản nào được đặt trong hũ vơi một nửa hoặc hũ rỗng, vị trí của nó chỉ là nơi nó tiếp xúc, không phải toàn bộ cái hũ; do đó, người vừa cọ xát vừa lấy nó ra, khi nó rời khỏi vị trí đã được đặt dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika. Lại nữa, đối với người lấy ra một cách thẳng thớm từ cái hũ đầy hoặc vơi, ngay khi đầu dưới rời khỏi vị trí đã được đặt, phạm tội pārājika. Bất kỳ tài sản nào đủ để phạm pārājika được đặt bên trong hũ, người di chuyển nó khắp trong hũ, và người vừa cọ xát vừa lấy ra trang sức như pāmaṅga v.v..., chừng nào chưa vượt qua vành miệng, chừng đó chỉ phạm tội thullaccaya. Vì đã được nói trong các sách như Saṅkhepamahāpaccarī v.v... rằng: “Đối với tài sản đó, toàn bộ cái hũ là vị trí của nó.” Lại nữa, trong Mahā-aṭṭhakathā đã nói rằng: “Chỉ nơi được đặt mới là vị trí, không phải toàn bộ cái hũ. Do đó, người làm cho nó di chuyển khỏi vị trí đã được đặt dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika,” điều đó là tiêu chuẩn. Lại nữa, quan điểm khác được nói theo phương pháp về cuộn y được đặt trên sào phơi y mà không làm cho nó lơ lửng trên không, điều đó không nên được chấp nhận. Vì khi có sự phân xử về Luật, nên đứng về phía quan điểm nặng hơn, đó là bản chất của Luật. Hơn nữa, điều này nên được hiểu theo lời dạy: “hoặc làm cho vào vật chứa của mình, hoặc cắt đứt một nắm tay,” rằng đối với vật ở trong hũ, không phải toàn bộ cái hũ là vị trí của nó.

සප්පිආදීසු යංකිඤ්චි පිවතො එකපයොගෙන පීතමත්තෙ පාරාජිකන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියාදීසු පන අයං විභාගො දස්සිතො – ‘‘මුඛං අනපනෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්ස පිවතො සචෙ පරගලගතං පාදං න අග්ඝති, මුඛගතෙන සද්ධිං අග්ඝති, රක්ඛති තාව. කණ්ඨෙන පන පරිච්ඡින්නකාලෙයෙව පාරාජිකං හොති. සචෙපි ඔට්ඨෙහි පරිච්ඡින්දන්තො ඔට්ඨෙ පිදහති, පාරාජිකමෙව. උප්පලදණ්ඩවෙළුනාළිනළනාළිආදීහි පිවන්තස්සාපි සචෙ පරගලගතමෙව පාදං අග්ඝති, පාරාජිකං. සචෙ සහ මුඛගතෙන අග්ඝති, න තාව පාරාජිකං හොති. උප්පලදණ්ඩාදිගතෙන සද්ධිං එකාබද්ධභාවං කොපෙත්වා ඔට්ඨෙහි පරිච්ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ උප්පලදණ්ඩාදිගතෙන සද්ධිං අග්ඝති, උප්පලදණ්ඩාදීනං බුන්දෙ අඞ්ගුලියාපි පිහිතමත්තෙ පාරාජිකං. පාදග්ඝනකෙ පරගලං අප්පවිට්ඨෙ උප්පලදණ්ඩාදීසු ච මුඛෙ ච අතිරෙකපාදාරහම්පි එකාබද්ධං හුත්වා තිට්ඨති, රක්ඛතියෙවා’’ති. තං සබ්බම්පි යස්මා ‘‘අත්තනො භාජනගතං වා කරොති, මුට්ඨිං වා ඡින්දතී’’ති ඉමං නයං භජති, තස්මා සුදස්සිතමෙව. එස තාව එකාබද්ධෙ නයො.
Trong Đại Chú giải có nói rằng: "Đối với các thứ như bơ sữa..., khi vị tỳ khưu uống bất cứ thứ gì, chỉ vừa khi uống xong bằng một lần cố gắng là phạm tội pārājika." Tuy nhiên, trong các sách như Mahāpaccarī, sự phân biệt này được chỉ ra: "Đối với người đang hút uống mà không dời miệng ra, nếu vật đã qua một bên cổ họng không trị giá một pāda, nhưng cùng với vật ở trong miệng thì trị giá (một pāda), thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm). Còn chỉ vào lúc được phân định bởi cổ họng thì mới phạm tội pārājika. Nếu dù phân định bằng môi và ngậm môi lại, thì chính là phạm pārājika. Đối với người uống bằng cọng sen, ống tre, ống sậy, ống lau..., nếu chỉ riêng vật đã qua một bên cổ họng trị giá một pāda, thì phạm pārājika. Nếu cùng với vật ở trong miệng mới trị giá, thì vẫn chưa phạm pārājika. Sau khi làm mất đi tính chất liền một khối với vật ở trong cọng sen..., chỉ vừa khi phân định bằng môi là phạm pārājika. Nếu (vật trong miệng) cùng với vật ở trong cọng sen... mới trị giá (một pāda), chỉ vừa khi dùng ngón tay bịt lại gốc của cọng sen... là phạm pārājika. Khi vật trị giá một pāda chưa đi vào một bên cổ họng, và dù vật có giá trị hơn một pāda ở trong cọng sen... và trong miệng vẫn còn ở trạng thái liền một khối, thì vẫn được bảo vệ." Tất cả điều đó, bởi vì đi theo phương pháp này: "làm cho vào vật chứa của mình hoặc cắt đứt nắm (tay)", do đó, đã được chỉ ra rõ ràng. Đây là phương pháp trong trường hợp vật liền một khối.

සචෙ පන හත්ථෙන වා පත්තෙන වා ථාලකාදිනා වා කෙනචි භාජනෙන ගහෙත්වා පිවති, යම්හි පයොගෙ පාදග්ඝනකං පූරෙති, තම්හි ගතෙ පාරාජිකං. අථ මහග්ඝං හොති, සිප්පිකායපි එකපයොගෙනෙව පාදග්ඝනකං ගහෙතුං සක්කා හොති, එකුද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. භාජනං පන නිමුජ්ජාපෙත්වා ගණ්හන්තස්ස යාව එකාබද්ධං හොති, තාව රක්ඛති. මුඛවට්ටිපරිච්ඡෙදෙන වා උද්ධාරෙන වා පාරාජිකං. යදා පන සප්පිං වා තෙලං වා අච්ඡං තෙලසදිසමෙව මධුඵාණිතං වා කුම්භිං ආවිඤ්ඡෙත්වා අත්තනො භාජනෙ පවෙසෙති, තදා තෙසං අච්ඡතාය එකාබද්ධතා නත්ථීති පාදග්ඝනකෙ මුඛවට්ටිතො ගළිතමත්තෙ පාරාජිකං.
Còn nếu lấy bằng tay, hoặc bằng bát, hoặc bằng đĩa..., bằng một vật chứa nào đó rồi uống, trong lần cố gắng nào làm đầy đủ vật trị giá một pāda, khi lần đó xảy ra thì phạm pārājika. Hoặc là, (vật) có giá trị lớn, dù bằng muỗng, chỉ bằng một lần cố gắng có thể lấy được vật trị giá một pāda, thì chỉ trong một lần múc lên là phạm pārājika. Còn đối với người nhận chìm vật chứa xuống để lấy, chừng nào (vật) còn là một khối liền, chừng đó còn được bảo vệ. Phạm pārājika hoặc bằng sự phân định bởi vành miệng (vật chứa) hoặc bằng việc nhấc lên. Còn khi nghiêng cái hũ để cho bơ sữa hoặc dầu, hoặc mật ong, đường phèn trong suốt giống như dầu vào vật chứa của mình, khi ấy do tính chất trong suốt của chúng, vì không có tính chất liền một khối, nên khi vật trị giá một pāda chỉ vừa khi chảy khỏi vành miệng (của hũ) là phạm pārājika.

පචිත්වා ඨපිතං පන මධුඵාණිතං සිලෙසො විය චික්කනං ආකඩ්ඪනවිකඩ්ඪනයොග්ගං හොති, උප්පන්නෙ කුක්කුච්චෙ එකාබද්ධමෙව හුත්වා පටිනීහරිතුං සක්කොති, එතං මුඛවට්ටියා නික්ඛමිත්වා භාජනෙ පවිට්ඨම්පි බාහිරෙන සද්ධිං එකාබද්ධත්තා රක්ඛති, මුඛවට්ටිතො ඡින්නමත්තෙ පන පාරාජිකං. යොපි ථෙය්‍යචිත්තෙන [Pg.277] පරස්ස කුම්භියා පාදග්ඝනකං සප්පිං වා තෙලං වා අවස්සපිවනකං යංකිඤ්චි දුකූලසාටකං වා චම්මඛණ්ඩාදීනං වා අඤ්ඤතරං පක්ඛිපති, හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං.
Còn mật ong, đường phèn đã được nấu và để lại thì dẻo như nhựa cây, thích hợp cho việc kéo tới kéo lui; khi sự hối hận phát sinh, có thể đem trả lại vì vẫn là một khối liền. Thứ này, sau khi ra khỏi vành miệng (hũ) dù đã vào trong vật chứa (của mình), vẫn được bảo vệ do tính chất liền một khối với vật bên ngoài; nhưng chỉ vừa khi bị cắt đứt khỏi vành miệng (hũ) là phạm pārājika. Vị tỳ khưu nào với tâm trộm cắp bỏ vào trong hũ của người khác một tấm vải dukūla nào đó hoặc một trong những thứ như miếng da... để hút bơ sữa hoặc dầu trị giá một pāda một cách chắc chắn, thì chỉ vừa khi (vật đó) rời khỏi tay là phạm pārājika.

රිත්තකුම්භියා ‘‘ඉදානි තෙලං ආකිරිස්සන්තී’’ති ඤත්වා යංකිඤ්චි භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො පක්ඛිපති, තං චෙ තත්ථ තෙලෙ ආකිණ්ණෙ පඤ්චමාසකඅග්ඝනකං පිවති, පීතමත්තෙ පාරාජිකන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. තං පන තත්ථෙව සුක්ඛතළාකෙ සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණවිනිච්ඡයෙන විරුජ්ඣති, අවහාරලක්ඛණඤ්චෙත්ථ න පඤ්ඤායති, තස්මා න ගහෙතබ්බං. මහාපච්චරියාදීසු පන තස්ස උද්ධාරෙ පාරාජිකං වුත්තං, තං යුත්තං.
Trong Đại Chú giải có nói rằng: "Vị tỳ khưu biết rằng 'bây giờ họ sẽ đổ dầu vào' một cái hũ rỗng, với tâm trộm cắp bỏ một vật dụng nào đó vào, nếu vật đó, khi dầu được đổ vào, hút (dầu) trị giá năm māsaka, thì chỉ vừa khi hút xong là phạm pārājika." Nhưng điều đó, chính ở trong Đại Chú giải, lại mâu thuẫn với quyết định về việc làm thẳng con mương khô trong cái hồ khô, và đặc tính của sự trộm cắp không được thấy rõ ở đây; do đó, không nên chấp nhận (quan điểm đó). Còn trong các sách như Mahāpaccarī, tội pārājika được nói đến trong việc lấy vật đó ra, điều đó là hợp lý.

පරස්ස රිත්තකුම්භියා සඞ්ගොපනත්ථාය භණ්ඩං ඨපෙත්වා තත්ථ තෙලෙ ආකිණ්ණෙ ‘‘සචෙ අයං ජානිස්සති, මං පලිබුජ්ඣිස්සතී’’ති භීතො පාදග්ඝනකං තෙලං පීතං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තෙන උද්ධරති, පාරාජිකං. සුද්ධචිත්තෙන උද්ධරති, පරෙ ආහරාපෙන්තෙ භණ්ඩදෙය්‍යං. භණ්ඩදෙය්‍යං නාම යං පරස්ස නට්ඨං, තස්ස මූලං වා තදෙව වා භණ්ඩං දාතබ්බන්ති අත්ථො. නො චෙ දෙති, සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. සචෙ පරස්ස කුම්භියා අඤ්ඤො සප්පිං වා තෙලං වා ආකිරති, තත්‍ර චායං ථෙය්‍යචිත්තෙන තෙලපිවනකං භණ්ඩං පක්ඛිපති, වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. අත්තනො රිත්තකුම්භියා පරස්ස සප්පිං වා තෙලං වා ආකිරණභාවං ඤත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන භණ්ඩං නික්ඛිපති, පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සුද්ධචිත්තො නික්ඛිපිත්වා පච්ඡා ථෙය්‍යචිත්තෙන උද්ධරති, පාරාජිකමෙව. සුද්ධචිත්තොව උද්ධරති, නෙව අවහාරො, න ගීවා; මහාපච්චරියං පන අනාපත්තිමත්තමෙව වුත්තං. ‘‘‘කිස්ස මම කුම්භියං තෙලං ආකිරසී’ති කුපිතො අත්තනො භණ්ඩං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩෙති, නො භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති කුරුන්දියං වුත්තං. ථෙය්‍යචිත්තෙන මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා කුම්භිං ආවිඤ්ඡති තෙලං ගළෙතුකාමො, පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. ථෙය්‍යචිත්තෙනෙව ජජ්ජරං කරොති ‘‘සවිත්වා ගමිස්සතී’’ති පාදග්ඝනකෙ සවිත්වා ගතෙ පාරාජිකං. ථෙය්‍යචිත්තෙනෙව ඡිද්දං කරොති ඔමට්ඨං වා උම්මට්ඨං වා වෙමට්ඨං වා, ඉදං පන සම්මොහට්ඨානං; තස්මා සුට්ඨු සල්ලෙක්ඛෙතබ්බං. අයඤ්හෙත්ථ විනිච්ඡයො – ඔමට්ඨං නාම අධොමුඛඡිද්දං; උම්මට්ඨං නාම උද්ධංමුඛඡිද්දං; වෙමට්ඨං නාම උළුඞ්කස්සෙව උජුගතඡිද්දං. තත්‍ර ඔමට්ඨස්ස බහි පට්ඨාය කතස්ස අබ්භන්තරන්තතො පාදග්ඝනකෙ තෙලෙ ගළිතෙ බහි අනික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. කස්මා? යස්මා තතො ගළිතමත්තමෙව බහිගතං නාම [Pg.278] හොති, න කුම්භිගතසඞ්ඛ්‍යං ලභති. අන්තො පට්ඨාය කතස්ස බාහිරන්තතො පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. උම්මට්ඨස්ස යථා තථා වා කතස්ස බාහිරන්තතො පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. තඤ්හි යාව බාහිරන්තතො න ගළති, තාව කුම්භිගතමෙව හොති. ‘‘වෙමට්ඨස්ස ච කපාලමජ්ඣතො ගළිතවසෙන කාරෙතබ්බො’’ති අට්ඨකථාසු වුත්තං. තං පන අන්තො ච බහි ච පට්ඨාය මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා කතඡිද්දෙ තළාකස්ස ච මරියාදභෙදෙන සමෙති. අන්තො පට්ඨාය කතෙ පන බාහිරන්තෙන, බහි පට්ඨාය කතෙ අබ්භන්තරන්තෙන කාරෙතබ්බොති ඉදමෙත්ථ යුත්තං. යො පන ‘‘වට්ටිත්වා ගච්ඡිස්සතී’’ති ථෙය්‍යචිත්තෙන කුම්භියා ආධාරකං වා උපත්ථම්භනලෙඩ්ඩුකෙ වා අපනෙති, වට්ටිත්වා ගතාය පාරාජිකං. තෙලාකිරණභාවං පන ඤත්වා රිත්තකුම්භියා ජජ්ජරභාවෙ වා ඡිද්දෙසු වා කතෙසු පච්ඡා නික්ඛන්තතෙලප්පමාණෙන භණ්ඩදෙය්‍යං හොති. අට්ඨකථාසු පන කත්ථචි පාරාජිකන්තිපි ලිඛිතං, තං පමාදලිඛිතං.
Đặt vật dụng vào trong lu rỗng của người khác để cất giữ, khi dầu được đổ đầy vào trong lu ấy, vị ấy sợ rằng: “Nếu người này biết được, y sẽ làm phiền ta,” rồi với tâm trộm cắp, lấy ra vật dụng đã hút dầu trị giá một pāda thì phạm tội pārājika. Nếu lấy ra với tâm trong sạch, khi những người khác đòi lại thì phải đền vật dụng. Việc đền vật dụng có nghĩa là vật dụng nào của người khác bị hư mất thì phải trả lại giá trị của vật dụng ấy hoặc chính vật dụng ấy. Nếu không trả, do sự từ bỏ trách nhiệm của người chủ, vị ấy phạm tội pārājika. Nếu người khác đổ bơ lỏng hoặc dầu vào trong lu của người khác, và vị này với tâm trộm cắp bỏ vào đó vật dụng có thể hút dầu thì phạm tội pārājika theo phương cách đã được nói đến. Biết được việc người khác sẽ đổ bơ lỏng hoặc dầu vào trong lu rỗng của mình, vị ấy với tâm trộm cắp đặt vật dụng vào, khi lấy ra thì phạm tội pārājika theo phương cách đã được nói đến ở trước. Đặt vào với tâm trong sạch rồi sau đó lấy ra với tâm trộm cắp thì cũng phạm tội pārājika. Nếu lấy ra với tâm trong sạch thì không phải là sự trộm cắp, cũng không phải là món nợ; tuy nhiên, trong sách Mahāpaccarī đã nói rằng chỉ là không phạm tội mà thôi. Trong sách Kurundī đã nói rằng: “‘Tại sao ngươi đổ dầu vào trong lu của ta?’ rồi nổi giận, lấy vật dụng của mình ra và vứt bỏ đi thì không phải đền vật dụng.” Với tâm trộm cắp, muốn làm cho dầu chảy ra, vị ấy nắm vành miệng lu rồi nghiêng đi, khi dầu trị giá một pāda chảy ra thì phạm tội pārājika. Với chính tâm trộm cắp, vị ấy làm cho (lu) bị mục nát với ý nghĩ: “Nó sẽ rỉ ra rồi chảy đi,” khi dầu trị giá một pāda đã rỉ ra và chảy đi thì phạm tội pārājika. Với chính tâm trộm cắp, vị ấy khoét một cái lỗ, hoặc là lỗ omaṭṭha, hoặc là lỗ ummaṭṭha, hoặc là lỗ vemaṭṭha; tuy nhiên, đây là chỗ dễ gây nhầm lẫn, vì thế cần phải được ghi nhận kỹ lưỡng. Và đây là sự phân xử ở trường hợp này: omaṭṭha là lỗ có miệng hướng xuống dưới; ummaṭṭha là lỗ có miệng hướng lên trên; vemaṭṭha là lỗ được làm thẳng giống như (lỗ) của ống sáo. Trong các trường hợp ấy, đối với lỗ omaṭṭha được khoét từ bên ngoài vào, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép trong, dù chưa chảy ra bên ngoài, vẫn phạm tội pārājika. Tại sao vậy? Bởi vì, dầu chỉ cần chảy qua khỏi chỗ ấy thì được gọi là đã đi ra ngoài, không còn được tính là ở trong lu nữa. Đối với lỗ được khoét từ bên trong ra, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép ngoài thì phạm tội pārājika. Đối với lỗ ummaṭṭha, dù được khoét theo cách nào đi nữa, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép ngoài thì phạm tội pārājika. Bởi vì, chừng nào dầu chưa chảy qua mép ngoài thì chừng đó vẫn còn được kể là ở trong lu. Trong các sách Chú Giải đã nói rằng: “Và đối với lỗ vemaṭṭha, tội được tính theo sự chảy ra từ giữa thành lu.” Tuy nhiên, điều ấy tương đồng với trường hợp khoét lỗ được bắt đầu từ cả bên trong lẫn bên ngoài rồi dừng lại ở giữa và với trường hợp phá vỡ bờ của hồ chứa nước. Tuy nhiên, đối với lỗ được khoét từ bên trong ra thì tội được tính theo mép ngoài, đối với lỗ được khoét từ bên ngoài vào thì tội được tính theo mép trong. Do đó, điều này là hợp lý ở trường hợp này. Còn vị nào với tâm trộm cắp nghĩ rằng: “Nó sẽ lăn đi,” rồi dời cái kiềng hoặc những viên sỏi chống đỡ cái lu, khi nó đã lăn đi thì phạm tội pārājika. Tuy nhiên, biết được việc dầu sẽ được đổ vào, rồi làm cho cái lu rỗng bị mục nát hoặc khoét những cái lỗ, sau đó phải đền bù theo lượng dầu đã chảy ra. Tuy nhiên, ở một vài sách Chú Giải cũng có ghi là tội pārājika, điều đó là do ghi nhầm.

පරිපුණ්ණාය කුම්භියා උපරි කථලං වා පාසාණං වා ‘‘පතිත්වා භින්දිස්සති, තතො තෙලං පග්ඝරිස්සතී’’ති ථෙය්‍යචිත්තෙන දුබ්බන්ධං වා කරොති, දුට්ඨපිතං වා ඨපෙති, අවස්සපතනකං තථා කරොන්තස්ස කතමත්තෙ පාරාජිකං. රිත්තකුම්භියා උපරි කරොති, තං පච්ඡා පුණ්ණකාලෙ පතිත්වා භින්දති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ඊදිසෙසු හි ඨානෙසු භණ්ඩස්ස නත්ථිකාලෙ කතපයොගත්තා ආදිතොව පාරාජිකං න හොති. භණ්ඩවිනාසද්වාරස්ස පන කතත්තා භණ්ඩදෙය්‍යං හොති. ආහරාපෙන්තෙසු අදදතො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන පාරාජිකං.
Với tâm trộm cắp, vị ấy buộc lỏng lẻo hoặc đặt để không chắc chắn một mảnh sành hoặc một tảng đá ở phía trên cái lu đã được đổ đầy với ý nghĩ: “Nó sẽ rơi xuống làm vỡ, rồi dầu sẽ chảy ra từ đó.” Đối với người làm như vậy với vật chắc chắn sẽ rơi, ngay khi làm xong thì phạm tội pārājika. Nếu vị ấy làm việc ấy ở phía trên cái lu rỗng, sau đó vào lúc lu được đổ đầy, vật ấy rơi xuống làm vỡ lu thì phải đền vật dụng. Bởi vì, trong những trường hợp như vậy, do hành động được thực hiện vào lúc không có vật dụng nên ngay từ đầu không phạm tội pārājika. Tuy nhiên, vì đã tạo ra nguyên nhân làm hư hại vật dụng nên phải đền vật dụng. Khi những người chủ đòi lại, nếu không đưa, do sự từ bỏ trách nhiệm của họ, vị ấy phạm tội pārājika.

ථෙය්‍යචිත්තෙන මාතිකං උජුකං කරොති ‘‘වට්ටිත්වා වා ගමිස්සති, වෙලං වා උත්තරාපෙස්සතී’’ති; වට්ටිත්වා වා ගච්ඡතු, වෙලං වා උත්තරතු, උජුකරණකාලෙ පාරාජිකං. ඊදිසා හි පයොගා පුබ්බපයොගාවහාරෙ සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. සුක්ඛමාතිකාය උජුකතාය පච්ඡා උදකෙ ආගතෙ වට්ටිත්වා වා ගච්ඡතු, වෙලං වා උත්තරතු, භණ්ඩදෙය්‍යං. කස්මා? ඨානා චාවනපයොගස්ස අභාවා. තස්ස ලක්ඛණං නාවට්ඨෙ ආවි භවිස්සති.
Với tâm trộm cắp, vị ấy làm thẳng con mương với ý nghĩ: “(Nước) sẽ chảy đi hoặc sẽ làm tràn bờ.” Dù nước có chảy đi hoặc có làm tràn bờ, vị ấy phạm tội pārājika vào lúc làm thẳng con mương. Bởi vì, những hành động như vậy được xếp vào loại trộm cắp bằng hành động chuẩn bị trước. Khi con mương khô được làm thẳng, sau đó khi nước đến, dù nước có chảy đi hoặc có làm tràn bờ thì phải đền vật dụng. Tại sao vậy? Vì không có hành động làm di chuyển khỏi vị trí. Đặc điểm của nó sẽ trở nên rõ ràng trong trường hợp vật không thể di chuyển.

තත්ථෙව භින්දති වාතිආදීසු අට්ඨකථායං තාව වුත්තං – ‘‘භින්දති වාති මුග්ගරෙන පොථෙත්වා භින්දති. ඡඩ්ඩෙති වාති උදකං වා වාලිකං වා ආකිරිත්වා උත්තරාපෙති. ඣාපෙති වාති දාරූනි ආහරිත්වා ඣාපෙති. අපරිභොගං [Pg.279] වා කරොතීති අඛාදිතබ්බං වා අපාතබ්බං වා කරොති; උච්චාරං වා පස්සාවං වා විසං වා උච්ඡිට්ඨං වා කුණපං වා පාතෙසි, ආපත්ති දුක්කටස්සාති ඨානාචාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කටං, බුද්ධවිසයො නාමෙසො. කිඤ්චාපි දුක්කටං, ආහරාපෙන්තෙ පන භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති. තත්ථ පුරිමද්වයං න සමෙති. තඤ්හි කුම්භිජජ්ජරකරණෙන ච මාතිකාඋජුකරණෙන ච සද්ධිං එකලක්ඛණං. පච්ඡිමං පන ද්වයං ඨානා අචාවෙන්තෙනාපි සක්කා කාතුං. තස්මා එත්ථ එවං විනිච්ඡයං වදන්ති – ‘‘අට්ඨකථායං කිර ‘ඨානා චාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කට’න්ති ඉදං පච්ඡිමද්වයං සන්ධාය වුත්තං. ඨානා චාවනං අකරොන්තොයෙව හි ථෙය්‍යචිත්තෙන වා විනාසෙතුකාමතාය වා ඣාපෙය්‍යපි, අපරිභොගම්පි කරෙය්‍ය. පුරිමද්වයෙ පන වුත්තනයෙන භින්දන්තස්ස වා ඡඩ්ඩෙන්තස්ස වා ඨානා චාවනං අත්ථි, තස්මා තථා කරොන්තස්ස විනාසෙතුකාමතාය භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජික’’න්ති. පාළියං ‘‘දුක්කට’’න්ති වුත්තත්තා අයුත්තන්ති චෙ? න; අඤ්ඤථා ගහෙතබ්බත්ථතො. පාළියඤ්හි ථෙය්‍යචිත්තපක්ඛෙ ‘‘භින්දති වාති උදකෙන සම්භින්දති, ඡඩ්ඩෙති වාති තත්ථ වමති වා පස්සාවං වා ඡඩ්ඩෙතී’’ති එවමෙකෙ වදන්ති.
Ở đây, trong các câu bắt đầu bằng ‘bhindati vā’ (đập vỡ), trước hết trong Chú giải đã nói rằng: “‘Bhindati vā’ (đập vỡ) là dùng búa đập cho vỡ. ‘Chaḍḍeti vā’ (vứt bỏ) là đổ nước hoặc cát vào làm cho tràn ra. ‘Jhāpeti vā’ (đốt cháy) là mang củi đến đốt cháy. ‘Aparibhogaṃ vā karoti’ (làm cho không thể dùng được) là làm cho không thể ăn được hoặc không thể uống được; làm rơi phân, nước tiểu, thuốc độc, đồ ăn thừa, hoặc xác chết vào, phạm tội dukkaṭa. Do không có việc di chuyển khỏi chỗ nên là tội dukkaṭa, đây gọi là phạm vi của đức Phật. Mặc dù là tội dukkaṭa, nhưng khi (chủ sở hữu) yêu cầu mang lại thì phải đền vật phẩm.” Trong đó, hai trường hợp đầu không phù hợp. Vì chúng có cùng đặc tính với việc làm cho hũ mục nát và việc làm cho mương nước thẳng. Nhưng hai trường hợp sau có thể thực hiện được ngay cả khi không di chuyển khỏi chỗ. Do đó, ở đây các vị ấy nói lên sự quyết đoán như vầy: “Trong Chú giải, câu ‘do không có việc di chuyển khỏi chỗ nên là tội dukkaṭa’ này được nói liên quan đến hai trường hợp sau. Bởi vì, người không thực hiện việc di chuyển khỏi chỗ vẫn có thể đốt cháy hoặc làm cho không thể dùng được với tâm trộm cắp hoặc với ý muốn phá hoại. Nhưng trong hai trường hợp đầu, đối với người đập vỡ hoặc vứt bỏ theo cách đã nói thì có sự di chuyển khỏi chỗ, do đó, đối với người làm như vậy với ý muốn phá hoại thì phải đền vật phẩm, với tâm trộm cắp thì phạm pārājika.” Nếu nói rằng: “Điều này không hợp lý vì trong Pāḷi đã nói là ‘dukkaṭa’” thì sao? Không phải không hợp lý; vì ý nghĩa cần được hiểu theo cách khác. Bởi vì trong Pāḷi, về trường hợp có tâm trộm cắp, một số vị nói như vầy: “‘bhindati vā’ nghĩa là trộn lẫn với nước, ‘chaḍḍeti vā’ nghĩa là nôn mửa hoặc tiểu tiện vào trong đó.”

අයං පනෙත්ථ සාරො – විනීතවත්ථුම්හි තිණජ්ඣාපකො විය ඨානා අචාවෙතුකාමොව කෙවලං භින්දති, භින්නත්තා පන තෙලාදීනි නික්ඛමන්ති, යං වා පනෙත්ථ පත්ථින්නං, තං එකාබද්ධමෙව තිට්ඨති. අඡඩ්ඩෙතුකාමොයෙව ච කෙවලං තත්ථ උදකවාලිකාදීනි ආකිරති, ආකිණ්ණත්තා පන තෙලං ඡඩ්ඩීයති. තස්මා වොහාරවසෙන ‘‘භින්දති වා ඡඩ්ඩෙති වා’’ති වුච්චතීති. එවමෙතෙසං පදානං අත්ථො ගහෙතබ්බො. නාසෙතුකාමතාපක්ඛෙ පන ඉතරථාපි යුජ්ජති. එවඤ්හි කථියමානෙ පාළි ච අට්ඨකථා ච පුබ්බාපරෙන සංසන්දිත්වා කථිතා හොන්ති. එත්තාවතාපි ච සන්තොසං අකත්වා ආචරියෙ පයිරුපාසිත්වා විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති.
Đây là ý nghĩa cốt lõi ở đây: Giống như người đốt đống cỏ trong Vinītavatthu, vị ấy chỉ đập vỡ mà không có ý muốn di chuyển khỏi chỗ, nhưng do bị vỡ nên dầu v.v... chảy ra, hoặc vật gì đặc quánh ở trong đó thì nó vẫn dính liền một khối. Và vị ấy chỉ đổ nước, cát v.v... vào đó mà không có ý muốn vứt bỏ, nhưng do bị đổ vào nên dầu bị loại bỏ. Do đó, theo cách nói thông thường, được gọi là “đập vỡ hoặc vứt bỏ”. Ý nghĩa của những từ này nên được hiểu như vậy. Nhưng trong trường hợp có ý muốn phá hoại, ý nghĩa khác cũng phù hợp. Bởi vì khi được giải thích như vậy, cả Pāḷi và Chú giải được trình bày một cách tương ứng trước sau. Và dù vậy, không nên thỏa mãn với chừng ấy, mà nên thân cận các vị thầy để biết sự quyết đoán.

භූමට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về vật trên mặt đất đã hoàn tất.

ථලට්ඨකථා
Chú giải về vật trên cạn

95. ථලට්ඨෙ ථලෙ නික්ඛිත්තන්ති භූමිතලෙ වා පාසාණතලපබ්බතතලාදීසු වා යත්ථ කත්ථචි පටිච්ඡන්නෙ වා අප්පටිච්ඡන්නෙ වා ඨපිතං ථලට්ඨන්ති [Pg.280] වෙදිතබ්බං. තං සචෙ රාසිකතං හොති, අන්තොකුම්භියං භාජනගතකරණමුට්ඨිච්ඡෙදනවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ එකාබද්ධං සිලෙසනිය්‍යාසාදි පක්කමධුඵාණිතවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ ගරුකං හොති භාරබද්ධං ලොහපිණ්ඩි-ගුළපිණ්ඩි-තෙලමධුඝටාදි වා, කුම්භියං ඨානාචාවනවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සඞ්ඛලිකබද්ධස්ස ච ඨානභෙදො සල්ලක්ඛෙතබ්බො. පත්ථරිත්වා ඨපිතං පන පාවාරත්ථරණසාටකාදිං උජුකං ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, පාරිමන්තෙ ඔරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. එවං සබ්බදිසාසු සල්ලක්ඛෙතබ්බං. වෙඨෙත්වා උද්ධරති, කෙසග්ගමත්තං ආකාසගතං කරොන්තස්ස පාරාජිකං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.
95. Về vật trên cạn, nên biết rằng: “đặt trên cạn” nghĩa là vật được đặt trên mặt đất, hoặc trên mặt đá, mặt núi, v.v..., ở bất cứ nơi nào, dù được che giấu hay không được che giấu, thì được gọi là “vật trên cạn”. Nếu vật đó được chất thành đống, nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về việc làm cho vào vật chứa của mình và việc cắt đứt bằng nắm tay trong trường hợp vật trong hũ. Nếu là vật dính liền một khối như nhựa cây dính, nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về mật ong đã nấu và đường phèn. Nếu là vật nặng, được buộc thành gánh, hoặc khối sắt, khối đường phèn, hũ dầu, hũ mật ong, v.v..., nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về việc di chuyển khỏi chỗ trong trường hợp cái hũ. Và sự khác biệt về vị trí của vật được buộc bằng dây xích cũng cần được ghi nhận. Nhưng đối với vật được trải ra như áo choàng, tấm trải, y phục, v.v..., nếu cầm thẳng và kéo về phía mình, khi mép bên kia vượt qua nơi mà mép bên này đã chạm vào, thì phạm pārājika. Nên ghi nhận như vậy ở tất cả các hướng. Nếu cuộn lại và nhấc lên, khi làm cho nó lên không trung dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Phần còn lại thì theo cách đã nói.

ථලට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về vật trên cạn đã hoàn tất.

ආකාසට්ඨකථා
Chú giải về vật trong không trung

96. ආකාසට්ඨෙ මොරස්ස ඡහි ආකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො – පුරතො මුඛතුණ්ඩකෙන, පච්ඡතො කලාපග්ගෙන, උභයපස්සෙසු පක්ඛපරියන්තෙහි, අධො පාදනඛසිඛාය, උද්ධං සිඛග්ගෙනාති. භික්ඛු ‘‘සස්සාමිකං ආකාසට්ඨං මොරං ගහෙස්සාමී’’ති පුරතො වා තිට්ඨති, හත්ථං වා පසාරෙති, මොරො ආකාසෙයෙව පක්ඛෙ චාරෙති, වාතං ගාහාපෙත්වා ගමනං උපච්ඡින්දිත්වා තිට්ඨති. තස්ස භික්ඛුනො දුක්කටං. තං අඵන්දෙන්තො හත්ථෙන ආමසති, දුක්කටමෙව. ඨානා අචාවෙන්තො ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා වා අග්ගහෙත්වා වා මුඛතුණ්ඩකෙන ඵුට්ඨොකාසං කලාපග්ගං, කලාපග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං මුඛතුණ්ඩකං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා වාමපක්ඛපරියන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තං, දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තෙන වා ඵුට්ඨොකාසං වාමපක්ඛපරියන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා පාදනඛසිඛාය ඵුට්ඨොකාසං සිඛග්ගං, සිඛග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං පාදනඛසිඛං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං.
96. Về vật trong không trung, sự phân định vị trí của con công nên được biết theo sáu cách: phía trước là đầu mỏ, phía sau là chóp đuôi, hai bên là mép cánh, phía dưới là đầu móng chân, phía trên là chóp mào. Vị tỳ khưu nghĩ: “Ta sẽ bắt con công có chủ sở hữu ở trong không trung,” rồi đứng ở phía trước hoặc đưa tay ra, con công vỗ cánh ngay trong không trung, cản gió, ngừng di chuyển và đứng lại. Vị tỳ khưu ấy phạm tội dukkaṭa. Chạm vào nó bằng tay mà không làm nó động đậy, vẫn là tội dukkaṭa. Làm nó động đậy mà không di chuyển khỏi chỗ, phạm tội thullaccaya. Nhưng dù có cầm bằng tay hay không, nếu làm cho chóp đuôi vượt qua nơi đầu mỏ đã chạm, hoặc làm cho đầu mỏ vượt qua nơi chóp đuôi đã chạm, thì phạm pārājika. Tương tự, nếu làm cho mép cánh phải vượt qua nơi mép cánh trái đã chạm, hoặc làm cho mép cánh trái vượt qua nơi mép cánh phải đã chạm, thì phạm pārājika. Tương tự, nếu làm cho chóp mào vượt qua nơi đầu móng chân đã chạm, hoặc làm cho đầu móng chân vượt qua nơi chóp mào đã chạm, thì phạm pārājika.

ආකාසෙන ගච්ඡන්තො මොරො සීසාදීසු යස්මිං අඞ්ගෙ නිලීයති, තං තස්ස ඨානං. තස්මා තං හත්ථෙ නිලීනං ඉතො චිතො ච කරොන්තොපි ඵන්දාපෙතියෙව, යදි පන ඉතරෙන හත්ථෙන ගහෙත්වා ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං[Pg.281]. ඉතරං හත්ථං උපනෙති, මොරො සයමෙව උඩ්ඩෙත්වා තත්ථ නිලීයති, අනාපත්ති. අඞ්ගෙ නිලීනභාවං ඤත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන එකං පදවාරං ගච්ඡති, ථුල්ලච්චයං. දුතියෙ පාරාජිකං.
Con công đang bay trong không trung, nếu đậu trên bộ phận nào của cơ thể, như đầu v.v..., thì đó là vị trí của nó. Do đó, khi nó đậu trên tay, dù làm cho nó qua lại bên này bên kia cũng chỉ là làm cho nó động đậy. Nhưng nếu dùng tay kia bắt và di chuyển nó khỏi chỗ, thì phạm pārājika. Nếu đưa tay kia lại gần, con công tự mình bay lên và đậu ở đó, thì không phạm tội. Khi biết nó đang đậu trên một bộ phận cơ thể, nếu với tâm trộm cắp đi một bước, thì phạm tội thullaccaya. Ở bước thứ hai, phạm pārājika.

භූමියං ඨිතමොරො ද්වින්නං වා පාදානං කලාපස්ස ච වසෙන තීණි ඨානානි ලභති. තං උක්ඛිපන්තස්ස යාව එකම්පි ඨානං පථවිං ඵුසති, තාව ථුල්ලච්චයං. කෙසග්ගමත්තම්පි පථවියා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. පඤ්ජරෙ ඨිතං සහ පඤ්ජරෙන උද්ධරති, පාරාජිකං. යදි පන පාදං න අග්ඝති, සබ්බත්ථ අග්ඝවසෙන කාතබ්බං. අන්තොවත්ථුම්හි චරන්තං මොරං ථෙය්‍යචිත්තෙන පදසා බහිවත්ථුං නීහරන්තො ද්වාරපරිච්ඡෙදං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වජෙ ඨිතබලීබද්දස්ස හි වජො විය අන්තොවත්ථු තස්ස ඨානං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා අන්තොවත්ථුස්මිම්පි ආකාසගතං කරොන්තස්ස පාරාජිකමෙව. අන්තොගාමෙ චරන්තම්පි ගාමපරික්ඛෙපං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං. සයමෙව නික්ඛමිත්වා ගාමූපචාරෙ වා වත්ථූපචාරෙ වා චරන්තං පන ථෙය්‍යචිත්තො කට්ඨෙන වා කථලාය වා උත්‍රාසෙත්වා අටවිමුඛං කරොති, මොරො උඩ්ඩෙත්වා අන්තොගාමෙ වා අන්තොවත්ථුම්හි වා ඡදනපිට්ඨෙ වා නිලීයති, රක්ඛති. සචෙ පන අටවිමුඛෙ උඩ්ඩෙති වා ගච්ඡති වා ‘‘අටවිං පවෙසෙත්වා ගහෙස්සාමී’’ති පරිකප්පෙ අසති පථවිතො කෙසග්ගමත්තම්පි උඩ්ඩිතමත්තෙ වා දුතියපදවාරෙ වා පාරාජිකං. කස්මා? යස්මා ගාමතො නික්ඛන්තස්ස ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං හොති. කපිඤ්ජරාදීසුපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
Con công đứng trên đất có được ba vị trí do hai chân và cái đuôi. Đối với người nhấc nó lên, chừng nào dù chỉ một vị trí còn chạm đất, chừng đó phạm tội thullaccaya (trọng tội). Ngay khi nhấc nó lên khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc thì phạm tội pārājika (bất cộng trụ). Nhấc con công đang ở trong lồng lên cùng với cái lồng, phạm tội pārājika. Còn nếu (con công) không đáng giá một pāda, ở mọi trường hợp, nên (xử) theo trị giá. Người có tâm trộm cắp dùng chân dẫn con công đang đi lại bên trong khu đất nhà ra bên ngoài khu đất nhà, khi nó đi qua ranh giới cửa thì phạm tội pārājika. Ví như cái chuồng là vị trí của con bò đực ở trong chuồng, khu đất nhà là vị trí của con công ấy. Còn người dùng tay bắt lấy rồi làm cho nó bay lên không trung ngay cả bên trong khu đất nhà cũng phạm tội pārājika. Người làm cho con công đang đi lại bên trong làng đi qua ranh giới làng thì phạm tội pārājika. Còn đối với con công đã tự mình đi ra và đang đi lại ở vùng phụ cận làng hoặc vùng phụ cận khu đất nhà, người có tâm trộm cắp dùng cây gỗ hoặc mảnh sành làm cho nó hoảng sợ, hướng về phía rừng, (nhưng) con công bay lên rồi ẩn nấp bên trong làng, hoặc bên trong khu đất nhà, hoặc trên mái nhà, thì (vị ấy) được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Còn nếu nó bay hoặc đi về hướng rừng, khi không có ý định rằng "ta sẽ bắt nó sau khi nó vào rừng", thì ngay khi nó bay lên khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, hoặc ở bước chân thứ hai, vị ấy phạm tội pārājika. Tại sao? Bởi vì đối với con công đã ra khỏi làng, chính nơi nó đang đứng là vị trí của nó. Đối với các loài chim như chim đa đa v.v... cũng có cùng cách phán quyết này.

සාටකං වාති වාතවෙගුක්ඛිත්තං පථවිතලෙ පත්ථරිත්වා ඨපිතමිව ආකාසෙන ගච්ඡන්තං ඛලිබද්ධං සාටකං අභිමුඛාගතං හත්ථෙන එකස්මිං අන්තෙ ගණ්හාති, ඉතො චිතො ච ඨානං අවිකොපෙන්තොයෙව ගමනුපච්ඡෙදෙ දුක්කටං. ඨානාචාවනං අකරොන්තො චාලෙති, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. ඨානපරිච්ඡෙදො චස්ස මොරස්සෙව ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බො.
Về tấm y. Tấm y được hồ cứng, bị sức gió thổi bay lên trong không trung giống như được trải ra trên mặt đất, đang bay về phía mình, (vị tỳ khưu) dùng tay nắm lấy một đầu, trong khi không làm xê dịch vị trí đây đó, do làm gián đoạn sự di chuyển, phạm tội dukkaṭa (tác ác). Làm cho nó lay động mà không làm rời khỏi vị trí, do làm rung động, phạm tội thullaccaya. Làm rời khỏi vị trí, phạm tội pārājika. Và sự xác định vị trí của nó nên được hiểu theo sáu cách như trường hợp con công.

අබද්ධසාටකො පන එකස්මිං අන්තෙ ගහිතමත්තෙව දුතියෙනන්තෙන පතිත්වා භූමියං පතිට්ඨාති, තස්ස ද්වෙ ඨානානි හොන්ති – හත්ථො චෙව භූමි ච. තං යථාගහිතමෙව පඨමං ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාලෙති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භූමිතො දුතියහත්ථෙන වා පාදෙන වා උක්ඛිපති, පාරාජිකං. පඨමං [Pg.282] වා භූමිතො උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාවෙති, පාරාජිකං. ගහණං වා අමුඤ්චන්තො උජුකමෙව හත්ථං ඔනාමෙත්වා භූමිගතං කත්වා තෙනෙව හත්ථෙන උක්ඛිපති, පාරාජිකං. වෙඨනෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
Còn tấm y không được hồ cứng, ngay khi vừa nắm lấy một đầu, đầu kia rơi xuống và nằm trên đất, nó có hai vị trí: là tay và đất. Tấm y đó, như cách đã nắm, trước tiên làm lay động khỏi vị trí trên không đã nắm, phạm tội thullaccaya. Sau đó dùng tay kia hoặc chân nhấc (phần trên đất) lên khỏi mặt đất, phạm tội pārājika. Hoặc trước tiên nhấc lên khỏi mặt đất, phạm tội thullaccaya. Sau đó làm rời khỏi vị trí trên không đã nắm, phạm tội pārājika. Hoặc không buông tay đang nắm, duỗi thẳng tay xuống, làm cho (phần đang nắm) chạm đất, rồi dùng chính tay đó nhấc lên, phạm tội pārājika. Đối với khăn đội đầu cũng có cùng cách phán quyết này.

හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා ඡිජ්ජමානන්ති මනුස්සානං අලඞ්කරොන්තානං ගීවෙය්‍යකාදිපිළන්ධනං වා සුවණ්ණසලාකං ඡින්දන්තානං සුවණ්ණකාරානං සුවණ්ණඛණ්ඩං වා ඡිජ්ජමානං පතති, තඤ්චෙ භික්ඛු ආකාසෙන ආගච්ඡන්තං ථෙය්‍යචිත්තො හත්ථෙන ගණ්හාති, ගහණමෙව ඨානං. ගහිතප්පදෙසතො හත්ථං අපනෙති, පාරාජිකං. චීවරෙ පතිතං හත්ථෙන උක්ඛිපති, පාරාජිකං. අනුද්ධරිත්වාව යාති, දුතියෙ පදවාරෙ පාරාජිකං. පත්තෙ පතිතෙපි එසෙව නයො. සීසෙ වා මුඛෙ වා පාදෙ වා පතිට්ඨිතං හත්ථෙන ගණ්හාති, පාරාජිකං. අග්ගහෙත්වාව යාති, දුතියෙ පදවාරෙ පාරාජිකං. යත්ථ කත්ථචි පතති, තස්ස පතිතොකාසොව ඨානං, න සබ්බං අඞ්ගපච්චඞ්ගං පත්තචීවරං වාති.
Về bạc hoặc vàng đang rơi: đồ trang sức như vòng cổ v.v... của những người đang trang điểm, hoặc một miếng vàng của những người thợ vàng đang cắt thỏi vàng, bị đứt/cắt và rơi xuống, nếu vị tỳ khưu thấy nó đang rơi trong không trung, có tâm trộm cắp, dùng tay bắt lấy, thì chính nơi bắt lấy là vị trí. Dời tay khỏi nơi đã bắt, phạm tội pārājika. (Vàng bạc) rơi trên y, dùng tay nhấc lên, phạm tội pārājika. Đi mà không nhấc lên, phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Khi rơi vào bát cũng theo cách này. (Vàng bạc) nằm trên đầu, hoặc trên mặt, hoặc trên chân, dùng tay lấy, phạm tội pārājika. Đi mà không lấy, phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Nó rơi ở bất cứ đâu, chính nơi nó rơi là vị trí của nó, không phải toàn bộ các bộ phận lớn nhỏ của cơ thể, bát hay y (là vị trí).

ආකාසට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Chú giải về (vật ở) không trung đã kết thúc.

වෙහාසට්ඨකථා
Chú giải về (vật ở) trên cao

97. වෙහාසට්ඨෙ මඤ්චපීඨාදීසු ඨපිතං භණ්ඩං ආමාසං වා හොතු අනාමාසං වා, ථෙය්‍යචිත්තෙන ආමසන්තස්ස දුක්කටං. මඤ්චපීඨෙසු ඨපිතභණ්ඩෙසු පනෙත්ථ ථලට්ඨෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙ ඛලියා බද්ධසාටකො මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා පත්ථටො මජ්ඣෙන මඤ්චතලං න ඵුසති, මඤ්චපාදෙව ඵුසති, තෙසං වසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං. පාදානං උපරි ඵුට්ඨොකාසමෙව හි අතික්කමිතමත්තෙන තත්ථ පාරාජිකං හොති. සහ මඤ්චපීඨෙහි හරන්තස්ස පන මඤ්චපීඨපාදානං පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං.
97. Về vật ở nơi cao: vật được đặt trên giường, ghế v.v..., dù là vật có thể sờ mó hay không thể sờ mó, đối với người sờ mó với tâm trộm cắp, phạm tội dukkaṭa. Ở đây, đối với vật được đặt trên giường, ghế, nên hiểu cách phán quyết theo phương pháp đã nói về vật ở trên cạn. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: nếu tấm y được hồ cứng được trải trên giường hoặc ghế, phần giữa không chạm vào mặt giường, chỉ chạm vào các chân giường, thì nên biết vị trí dựa vào chúng (các chân giường). Vì ngay khi làm vượt qua chính nơi tiếp xúc phía trên các chân thì phạm tội pārājika. Còn đối với người mang đi cùng với giường, ghế, nên biết vị trí dựa vào nơi các chân giường, ghế được đặt.

චීවරවංසෙ වාති චීවරඨපනත්ථාය බන්ධිත්වා ඨපිතෙ වංසෙ වා කට්ඨදණ්ඩකෙ වා. තත්ථ සංහරිත්වා පාරතො අන්තං ඔරතො භොගං කත්වා ඨපිතචීවරස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, න සබ්බො චීවරවංසො. තස්මා ථෙය්‍යචිත්තෙන තං භොගෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්ස පාරතො වංසෙ පතිට්ඨිතොකාසං ඔරතො චීවරෙන වංසස්ස ඵුට්ඨප්පදෙසං අතික්කාමෙන්තස්ස [Pg.283] එකද්වඞ්ගුලමත්තාකඩ්ඪනෙනෙව පාරාජිකං. අන්තෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්සාපි එසෙව නයො. තත්ථෙව පන චීවරවංසෙ වාමතො වා දක්ඛිණතො වා සාරෙන්තස්ස වාමන්තෙන දක්ඛිණන්තට්ඨානං දක්ඛිණන්තෙන වා වාමන්තට්ඨානං අතික්කන්තමත්තෙ දසද්වාදසඞ්ගුලමත්තසාරණෙනෙව පාරාජිකං. උද්ධං උක්ඛිපන්තස්ස කෙසග්ගමත්තුක්ඛිපනෙන පාරාජිකං. චීවරවංසං ඵුසන්තං වා අඵුසන්තං වා රජ්ජුකෙන බන්ධිත්වා ඨපිතචීවරං මොචෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, මුත්තෙ පාරාජිකං. මුත්තමත්තමෙව හි තං ‘‘ඨානා චුත’’න්ති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. වංසෙ වෙඨෙත්වා ඨපිතං නිබ්බෙඨෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, නිබ්බෙඨිතමත්තෙ පාරාජිකං. වලයං කත්වා ඨපිතෙ වලයං ඡින්දති වා මොචෙති වා එකං වා වංසකොටිං මොචෙත්වා නීහරති, ථුල්ලච්චයං. ඡින්නමත්තෙ මුත්තමත්තෙ නීහටමත්තෙ ච පාරාජිකං. තථා අකත්වාව චීවරවංසෙ ඉතො චිතො ච සාරෙති, රක්ඛති තාව. වලයස්ස හි සබ්බොපි චීවරවංසො ඨානං. කස්මා? තත්ථ සංසරණධම්මතාය. යදා පන නං හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. පසාරෙත්වා ඨපිතස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං. තත්ථ සංහරිත්වා ඨපිතෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යං පන එකෙනන්තෙන භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතං හොති, තස්ස චීවරවංසෙ ච භූමියඤ්ච පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ද්වෙ ඨානානි. තත්ථ භූමියං එකෙනන්තෙන පතිට්ඨිතෙ අබද්ධසාටකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. චීවරරජ්ජුයාපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
Trên sào phơi y, nghĩa là trên cây tre hoặc trên cây gậy gỗ được cột lại để đặt y. Ở đó, đối với y được đặt sau khi đã xếp lại, để một đầu ở phía bên kia, cuộn lại ở phía bên này, thì chỗ đã tiếp xúc do phần đã được đặt lên là vị trí (của y), chứ không phải toàn bộ sào phơi y. Do đó, đối với người có tâm trộm cắp, cầm y ở phần cuộn lại rồi kéo, khi làm cho phần y ở bên này vượt qua chỗ đã tiếp xúc của sào phơi y, tức là chỗ đã được đặt lên trên sào ở phía bên kia, thì chỉ cần kéo chừng một hai lóng tay là phạm pārājika. Đối với người cầm ở đầu (bên kia) rồi kéo cũng theo phương cách này. Lại nữa, đối với người di chuyển y trên chính sào phơi y ấy từ bên trái hoặc từ bên phải, vừa khi đầu bên trái vượt qua vị trí của đầu bên phải, hoặc đầu bên phải (vượt qua) vị trí của đầu bên trái, thì chỉ cần di chuyển chừng mười hoặc mười hai lóng tay là phạm pārājika. Đối với người nhấc lên trên, chỉ cần nhấc lên bằng một sợi tóc là phạm pārājika. Đối với người tháo y được đặt (trên sào) sau khi đã cột bằng dây nhỏ, dù (y) có chạm hay không chạm sào phơi y, thì phạm thullaccaya, khi đã tháo xong thì phạm pārājika. Vì rằng, vật ấy vừa khi được tháo ra thì được kể là “đã rời khỏi vị trí”. Đối với người tháo (y) được đặt (trên sào) sau khi đã quấn quanh, thì phạm thullaccaya, vừa khi tháo xong thì phạm pārājika. Đối với (y) được đặt sau khi đã làm thành vòng, nếu cắt vòng, hoặc tháo vòng, hoặc tháo một đầu sào rồi lấy ra, thì phạm thullaccaya. Vừa khi cắt xong, vừa khi tháo xong, và vừa khi lấy ra xong thì phạm pārājika. Nếu không làm như vậy mà chỉ di chuyển qua lại trên sào phơi y, thì vẫn còn giữ được (giới). Vì rằng, đối với (y) có vòng, toàn bộ sào phơi y là vị trí (của nó). Tại sao? Vì nó có tính chất di chuyển qua lại ở đó. Lại nữa, khi vị ấy cầm nó bằng tay và làm cho nó lơ lửng trên không, thì phạm pārājika. Đối với (y) được đặt sau khi đã trải ra, chỗ đã tiếp xúc do phần đã được đặt lên là vị trí (của nó). Ở đó, đối với (y) được đặt sau khi đã xếp lại, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã nói. Lại nữa, y nào được đặt mà một đầu chạm đất, y ấy có hai vị trí tùy theo phần đã được đặt trên sào phơi y và trên mặt đất. Ở đó, đối với tấm vải chưa hồ cứng được đặt một đầu trên mặt đất, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã nói. Đối với dây phơi y cũng có sự phân xử này.

අඞ්කුසකෙ ලග්ගෙත්වා ඨපිතභණ්ඩං පන භෙසජ්ජඝටො වා භෙසජ්ජත්ථවිකා වා සචෙ භිත්තිං වා භූමිං වා අඵුසිත්වා ඨපිතං ලග්ගනකං ඝංසන්තස්ස නීහරතො අඞ්කුසකොටිතො නික්ඛන්තමත්තෙ පාරාජිකං. ලග්ගනකං බද්ධං හොති, බුන්දෙන උක්ඛිපිත්වා ආකාසගතං කරොන්තස්ස අඞ්කුසකොටිතො අනික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. භිත්තිනිස්සිතං හොති, පඨමං අඞ්කුසකොටිතො නීහරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භිත්තිං මොචෙති, පාරාජිකං. පඨමං භිත්තිං මොචෙත්වා පච්ඡා අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන භාරියං භණ්ඩං නීහරිතුං අසක්කොන්තො සයං භිත්තිනිස්සිතං කත්වා අඞ්කුසතො නීහරති, පුන භිත්තිං අමොචෙත්වාපි අඞ්කුසතො නීහටමත්තෙයෙව පාරාජිකං. අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතස්ස පන ද්වෙ එව ඨානානි. තත්ථ වුත්තොයෙව විනිච්ඡයො. යං [Pg.284] පන සික්කාය පක්ඛිපිත්වා ලග්ගිතං හොති, තං සික්කාතො නීහරන්තස්සාපි සහ සික්කාය අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි පාරාජිකං. භිත්තිභූමිසන්නිස්සිතවසෙන චෙත්ථ ඨානභෙදොපි වෙදිතබ්බො.
Lại nữa, đối với vật dụng được đặt sau khi đã móc vào cái móc, hoặc là bình thuốc, hoặc là túi thuốc, nếu được đặt mà không chạm vào tường hoặc mặt đất, thì đối với người lấy ra trong khi cọ xát vào dây treo, vừa khi (vật) ra khỏi đầu móc thì phạm pārājika. (Nếu) dây treo bị căng cứng, đối với người nhấc đáy (bình) lên làm cho nó lơ lửng trên không, dù chưa ra khỏi đầu móc cũng phạm pārājika. (Nếu vật) tựa vào tường, trước tiên lấy ra khỏi đầu móc, thì phạm thullaccaya. Sau đó làm cho rời khỏi tường, thì phạm pārājika. Đối với người trước tiên làm cho rời khỏi tường rồi sau đó lấy ra khỏi móc cũng theo phương cách này. Lại nữa, nếu không thể lấy vật nặng ra do nó nặng, tự mình làm cho nó tựa vào tường rồi lấy ra khỏi móc, thì dù không làm cho rời khỏi tường nữa, chỉ cần vừa lấy ra khỏi móc là phạm pārājika. Vì rằng, vị trí do chính mình tạo ra không phải là vị trí (thật sự). Lại nữa, đối với vật được đặt chạm đất thì có hai vị trí. Ở đó, sự phân xử đã được nói đến. Lại nữa, vật nào được đặt vào trong túi lưới rồi móc lên, thì đối với người lấy vật ấy ra khỏi túi lưới, cũng như đối với người lấy ra khỏi móc cùng với túi lưới, đều phạm pārājika. Và ở đây, sự khác biệt về vị trí cũng nên được hiểu tùy theo trường hợp tựa vào tường và tựa vào đất.

භිත්තිඛීලොති උජුකං කත්වා භිත්තියං ආකොටිතො වා තත්ථජාතකො එව වා; නාගදන්තො පන වඞ්කො ආකොටිතො එව. තෙසු ලග්ගෙත්වා ඨපිතං අඞ්කුසකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡිනිතබ්බං. ද්වීසු තීසු පන පටිපාටියා ඨිතෙසු ආරොපෙත්වා ඨපිතං කුන්තං වා භින්දිවාලං වා අග්ගෙ වා බුන්දෙ වා ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, එකමෙකස්ස ඵුට්ඨොකාසමත්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. ඵුට්ඨොකාසමත්තමෙව හි තෙසං ඨානං හොති, න සබ්බෙ ඛීලා වා නාගදන්තා වා. භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා මජ්ඣෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, ඔරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං පාරිමන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. පරතො පෙල්ලෙන්තස්සාපි එසෙව නයො. හත්ථෙන ගහෙත්වා උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තම්පි ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. භිත්තිං නිස්සාය ඨපිතං භිත්තිං ඝංසන්තො ආකඩ්ඪති, අග්ගෙන ඵුට්ඨොකාසං බුන්දං, බුන්දෙන වා ඵුට්ඨොකාසං අග්ගං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං. භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා ආකඩ්ඪන්තො එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තං ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං.
Cái cọc tường là cái cọc được đóng thẳng vào tường, hoặc là cái cọc mọc ra từ chính bức tường ấy; lại nữa, cái móc răng voi (nāgadanta) là cái cọc cong được đóng vào. Vật được đặt sau khi đã móc vào những thứ ấy nên được phân xử theo phương cách đã nói về cái móc. Lại nữa, đối với cây lao hoặc cây đinh ba được đặt lên trên hai hoặc ba (cái cọc) được xếp theo thứ tự, nếu cầm ở đầu ngọn hoặc ở đầu gốc rồi kéo, thì khi (vật) vượt qua khỏi chỗ tiếp xúc của từng cái cọc một, thì phạm pārājika. Vì rằng, chỉ có chỗ tiếp xúc mới là vị trí của chúng, chứ không phải toàn bộ các cọc hay các móc răng voi. (Nếu) đứng đối diện với tường, cầm ở giữa rồi kéo, thì vừa khi đầu bên này vượt qua chỗ tiếp xúc của đầu bên kia, thì phạm pārājika. Đối với người đẩy về phía bên kia cũng theo phương cách này. Cầm bằng tay, nhấc thẳng lên, làm cho lơ lửng trên không dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. (Nếu) kéo vật được đặt tựa vào tường trong khi cọ xát vào tường, thì đối với người làm cho đầu gốc vượt qua chỗ tiếp xúc của đầu ngọn, hoặc làm cho đầu ngọn (vượt qua) chỗ tiếp xúc của đầu gốc, thì phạm pārājika. Đứng đối diện với tường mà kéo, làm cho đầu bên kia vượt qua chỗ tiếp xúc của một đầu, thì phạm pārājika. Nhấc thẳng lên, làm cho lơ lửng trên không bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika.

රුක්ඛෙ වා ලග්ගිතන්ති තාලරුක්ඛාදීසු ආරොපෙත්වා ලග්ගිතෙ අඞ්කුසකාදීසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. තත්ථජාතකං පන තාලපිණ්ඩිං චාලෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යස්මිං ඵලෙ පාරාජිකවත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පිණ්ඩිං ඡින්දති, පාරාජිකං. අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඨපිතා ද්වෙ ඨානානි ලභති – ඨපිතට්ඨානඤ්ච වණ්ටට්ඨානඤ්ච; තත්ථ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යො පන ‘‘ඡින්නමත්තා පතමානා සද්දං කරෙය්‍යා’’ති භයෙන සයං අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඡින්දති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. එතෙන උපායෙන සබ්බරුක්ඛානං පුප්ඵඵලෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.
“Hoặc được treo trên cây” có nghĩa là (tài vật) được đưa lên và treo trên các cây như cây thốt nốt, trên các móc câu, v.v... sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói. Tuy nhiên, đối với vị tỳ khưu làm rung lắc buồng thốt nốt mọc ở trên cây ấy thì phạm tội thullaccaya. Khi trái cây nào đủ vật pārajika, ngay khi trái ấy vừa rời khỏi cuống thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) cắt buồng trái, phạm tội pārajika. (Buồng trái) được đặt lên bằng cách đưa phần ngọn vào giữa các tàu lá thì có được hai vị trí: vị trí đã được đặt và vị trí của cuống; ở trường hợp ấy, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói. Còn vị nào do sợ rằng: “Vừa mới cắt xong, khi đang rơi xuống, nó sẽ gây ra tiếng động” nên tự mình dùng phần ngọn đưa vào giữa các tàu lá rồi cắt, thì ngay khi vừa cắt xong liền phạm tội pārajika. Bởi vì vị trí do chính mình tạo ra không phải là vị trí (cố định). Bằng phương pháp này, sự phân xử về hoa và quả của tất cả các loại cây nên được hiểu.

පත්තාධාරකෙපීති එත්ථ රුක්ඛාධාරකො වා හොතු වලයාධාරකො වා දණ්ඩාධාරකො වා යංකිඤ්චි පත්තට්ඨපනකං පච්ඡිකාපි හොතු පත්තාධාරකො ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තත්ථ ඨපිතපත්තස්ස පත්තෙන ඵුට්ඨොකාසො එව [Pg.285] ඨානං. තත්ථ රුක්ඛාධාරකෙ පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො හොති. තත්ථ ඨිතං පත්තං මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා චතූසු දිසාසු යතො කුතොචි කඩ්ඪන්තො එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උද්ධං කෙසග්ගමත්තං උක්ඛිපතො පාරාජිකං. සහාධාරකෙන හරන්තස්සාපි එසෙව නයොති.
Ở đây, trong trường hợp cái giá đỡ bát: dù là giá đỡ bằng gỗ, hay giá đỡ hình vòng, hay giá đỡ hình gậy, hay bất cứ vật gì dùng để đặt bát, dù là cái giỏ, đều được kể là giá đỡ bát. Trong trường hợp ấy, nơi chốn được chạm đến bởi cái bát đã được đặt chính là vị trí (cố định). Trong trường hợp ấy, đối với giá đỡ bằng gỗ, sự xác định vị trí có năm cách. Vị tỳ khưu cầm miệng bát đang được đặt ở đó rồi kéo từ bất cứ hướng nào trong bốn hướng, khi làm cho một đầu vượt qua nơi chốn đã được chạm đến bởi đầu kia, thì phạm tội pārajika. Khi nhấc lên trên dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārajika. Đối với vị tỳ khưu mang đi cùng với giá đỡ cũng theo phương cách này.

වෙහාසට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Chú giải về (tài vật) ở trên không đã kết thúc.

උදකට්ඨකථා
Chú giải về (tài vật) ở trong nước.

98. උදකට්ඨෙ – උදකෙ නික්ඛිත්තං හොතීති රාජභයාදිභීතෙහි උදකෙන අවිනස්සනධම්මෙසු තම්බලොහභාජනාදීසු සුප්පටිච්ඡන්නං කත්වා පොක්ඛරණීආදීසු අසන්දනකෙ උදකෙ නික්ඛිත්තං. තස්ස පතිට්ඨිතොකාසොයෙව ඨානං, න සබ්බං උදකං. ගච්ඡති වා ආපත්ති දුක්කටස්සාති අගම්භීරෙ උදකෙ පදසා ගච්ඡන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. ගම්භීරෙ හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා පයොගං කරොන්තස්ස හත්ථවාරෙහි වා පදවාරෙහි වා පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එසෙව නයො කුම්භිගහණත්ථං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනෙසු. සචෙ පන අන්තරා කිඤ්චි උදකසප්පං වා වාළමච්ඡං වා දිස්වා භීතො පලායති, අනාපත්ති. ආමසනාදීසු භූමිගතාය කුම්භියා වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – තත්ථ භූමිං ඛණිත්වා කඩ්ඪති, ඉධ කද්දමෙ ඔසාරෙති. එවං ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො හොති.
98. Về (tài vật) ở trong nước: “Được đặt trong nước” có nghĩa là (tài vật) được những người sợ hãi vua chúa, v.v... đặt trong nước không chảy như ao hồ, v.v... sau khi đã làm cho được che đậy kỹ lưỡng trong các vật không bị hư hoại bởi nước như các đồ dùng bằng đồng, bằng sắt, v.v... Nơi chốn mà vật ấy được an vị chính là vị trí (cố định), chứ không phải toàn bộ nước. “Hoặc đi đến thì phạm tội dukkaṭa” có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu đi bộ trong vùng nước không sâu, mỗi một bước chân là phạm tội dukkaṭa. Trong vùng nước sâu, đối với vị tỳ khưu đang nỗ lực (bơi) bằng tay hoặc bằng chân, mỗi một lần quạt tay hoặc mỗi một lần đạp chân, mỗi một sự cố gắng là phạm tội dukkaṭa. Phương cách này cũng tương tự trong các trường hợp lặn xuống và trồi lên để lấy cái hũ. Tuy nhiên, nếu ở khoảng giữa, do trông thấy con rắn nước nào đó hoặc con cá dữ nào đó nên sợ hãi bỏ chạy thì vô tội. Trong các trường hợp sờ chạm, v.v..., sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói đối với cái hũ được đặt trên mặt đất. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: ở trường hợp đó, (vị ấy) đào đất rồi kéo đi; ở trường hợp này, (vị ấy) làm cho (cái hũ) lún xuống bùn. Như vậy, sự xác định vị trí có sáu cách.

උප්පලාදීසු යස්මිං පුප්ඵෙ වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. උප්පලජාතිකානඤ්චෙත්ථ යාව එකස්මිම්පි පස්සෙ වාකො න ඡිජ්ජති, තාව රක්ඛති. පදුමජාතිකානං පන දණ්ඩෙ ඡින්නෙ අබ්භන්තරෙ සුත්තං අච්ඡින්නම්පි න රක්ඛති. සාමිකෙහි ඡින්දිත්වා ඨපිතානි උප්පලාදීනි හොන්ති, යං වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. හත්ථකබද්ධානි හොන්ති, යස්මිං හත්ථකෙ වත්ථු පූරති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. භාරබද්ධානි හොන්ති, තං භාරං ඡන්නං ආකාරානං යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඨානා චාවෙන්තස්ස භූමට්ඨකුම්භියං වුත්තනයෙන පාරාජිකං. දීඝනාළානි උප්පලාදීනි හොන්ති, පුප්ඵෙසු වා නාළෙසු වා [Pg.286] වෙණිං කත්වා උදකපිට්ඨෙ රජ්ජුකෙසු තිණානි සන්ථරිත්වා ඨපෙන්ති වා බන්ධන්ති වා, තෙසං දීඝතො පුප්ඵග්ගෙන ච නාළන්තෙන ච තිරියං පරියන්තෙහි හෙට්ඨා පතිට්ඨිතොකාසෙන උද්ධං උපරි ඨිතස්ස පිට්ඨියාති ඡහාකාරෙහි ඨානා චාවනපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.
Trong các loại hoa như hoa súng xanh, v.v..., khi bông hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bông hoa ấy vừa được cắt xong thì phạm tội pārajika. Và ở đây, đối với các loại hoa súng, chừng nào lớp vỏ xơ ở một bên vẫn chưa bị đứt thì chừng đó (tội pārajika) được ngăn ngừa. Tuy nhiên, đối với các loại hoa sen, khi cọng đã bị cắt, sợi tơ bên trong dù chưa bị đứt cũng không ngăn ngừa được (tội pārajika). Có những loại hoa như hoa súng xanh, v.v... đã được các người chủ cắt và để đó; khi bông hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bông hoa ấy được lấy lên khỏi nước thì phạm tội pārajika. Có những (bó hoa) được buộc thành bó; khi bó hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bó hoa ấy được lấy lên khỏi nước thì phạm tội pārajika. Có những (bó hoa) được buộc thành gánh; đối với vị tỳ khưu làm di chuyển gánh ấy ra khỏi vị trí bằng bất cứ cách nào trong sáu cách, thì phạm tội pārajika theo phương cách đã được nói trong trường hợp cái hũ đặt trên mặt đất. Có những loại hoa như hoa súng xanh, v.v... có cọng dài; (người ta) tết hoa hoặc cọng lại thành bím rồi đặt hoặc buộc trên mặt nước bằng cách trải cỏ trên những sợi dây nhỏ. Đối với những hoa ấy, sự xác định việc làm di chuyển khỏi vị trí nên được hiểu theo sáu cách: theo chiều dài là đầu hoa và cuối cọng, theo chiều ngang là các mép, bên dưới là nơi chốn đã được an vị, bên trên là mặt nước của vật đang ở phía trên.

යොපි උදකපිට්ඨියං ඨපිතපුප්ඵකලාපං උදකං චාලෙත්වා වීචිං උට්ඨාපෙත්වා කෙසග්ගමත්තම්පි යථාඨිතට්ඨානතො චාවෙති, පාරාජිකං. අථ පන පරිකප්පෙති ‘‘එත්ථ ගතං ගහෙස්සාමී’’ති, රක්ඛති තාව; ගතට්ඨානෙ පන උද්ධරතො පාරාජිකං. උදකතො අච්චුග්ගතස්ස පුප්ඵස්ස සකලමුදකං ඨානං, තං උප්පාටෙත්වා උජුකං උද්ධරන්තස්ස නාළන්තෙ කෙසග්ගමත්තං උදකතො අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. පුප්ඵෙ ගහෙත්වා අපනාමෙත්වා ආකඩ්ඪන්තො උප්පාටෙති, න උදකං ඨානං, උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං. කලාපබද්ධානි පුප්ඵානි උදකට්ඨානෙ වා රුක්ඛෙ වා ගච්ඡෙ වා බන්ධිත්වා ඨපෙන්ති, බන්ධනං අමොචෙත්වා ඉතො චිතො ච කරොන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, බන්ධනෙ මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පඨමං බන්ධනං මොචෙත්වා පච්ඡා හරති, එත්ථ ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදොති ඉදං උභයං මහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. පදුමිනියං පුප්ඵානි සහ පදුමිනිංයා ගණ්හිතුකාමස්ස පුප්ඵනාළෙහි ච පත්තනාළෙහි ච ඵුට්ඨඋදකවසෙන උද්ධඤ්චෙව තිරියඤ්ච ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. තං පනස්ස පදුමිනිං අනුප්පාටෙත්වා පුප්ඵානි වා පත්තානි වා අත්තනො අභිමුඛං ආකඩ්ඪන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං.
Vị tỳ khưu nào làm lay động nước, làm dấy lên sóng, rồi làm di chuyển bó hoa nhỏ được đặt trên mặt nước ra khỏi vị trí vốn có dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārajika. Nhưng nếu vị ấy suy tính rằng: “Ta sẽ lấy (bó hoa) đã đi đến chỗ này,” thì (tội pārajika) được ngăn ngừa trong chừng mực đó; tuy nhiên, đối với vị ấy khi lấy lên ở nơi đã đến thì phạm tội pārajika. Đối với bông hoa mọc vươn lên khỏi mặt nước, toàn bộ nước là vị trí (cố định); đối với vị tỳ khưu nhổ bông hoa ấy lên rồi kéo thẳng lên, khi phần cuối cọng vượt khỏi mặt nước dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) cầm bông hoa, uốn nó sang một bên, vừa kéo vừa nhổ lên, thì nước không phải là vị trí (cố định); ngay khi vừa nhổ lên xong thì phạm tội pārajika. (Người ta) buộc những bông hoa đã được bó lại rồi đặt ở nơi có nước, hoặc trên cây, hoặc trong bụi rậm; đối với vị tỳ khưu chưa tháo dây buộc mà làm (bó hoa) di chuyển qua lại, thì phạm tội thullaccaya; ngay khi dây buộc vừa được tháo ra thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) trước tiên tháo dây buộc, sau đó mang đi; ở đây, sự xác định vị trí có sáu cách. Cả hai điều này đã được nói trong Mahāpaccarī, v.v... Đối với vị tỳ khưu muốn lấy những bông hoa trong bụi sen cùng với bụi sen, sự xác định vị trí theo chiều dọc và chiều ngang nên được hiểu dựa vào phần nước được chạm đến bởi các cọng hoa và cọng lá. Tuy nhiên, đối với vị ấy, khi chưa nhổ bụi sen đó lên mà kéo hoa hoặc lá về phía mình, thì phạm tội thullaccaya. Ngay khi vừa nhổ lên xong thì phạm tội pārajika.

පුප්ඵපත්තනාළෙ ඨානතො අචාවෙත්වාපි පඨමං පදුමිනිං උප්පාටෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා පුප්ඵපත්තනාළෙසු ඨානා චාවිතෙසු පාරාජිකං. උප්පාටිතාය පදුමිනියා පුප්ඵං ගණ්හන්තො පන භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. බහි ඨපිතෙ රාසිකතකලාපබද්ධභාරබද්ධපුප්ඵෙපි එසෙව නයො. භිසං වා මුළාලං වා යෙන වත්ථු පූරති, තං උප්පාටෙන්තස්ස පාරාජිකං. කද්දමෙ ඵුට්ඨොකාසවසෙන චෙත්ථ ඨානං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. තානි උප්පාටෙන්තස්ස සුඛුමම්පි මූලං අච්ඡින්නං හොති, රක්ඛති තාව. භිසපබ්බෙ ජාතං පත්තං වා පුප්ඵං වා හොති, තම්පි රක්ඛතීති මහාඅට්ඨකථායමෙව වුත්තං. භිසගණ්ඨිම්හි පන කණ්ටකො හොති යොබ්බනප්පත්තානං මුඛපිළකා විය, අයං අදීඝත්තා න රක්ඛති. සෙසං උප්පලාදීසු වුත්තනයමෙව.
Vị tỳ khưu trước tiên nhổ cây sen, dù chưa làm cho cuống hoa và cuống lá di chuyển khỏi vị trí, phạm tội thullaccaya (thâu lan giá). Sau đó, khi các cuống hoa và cuống lá đã bị di chuyển khỏi vị trí thì phạm tội pārājika (ba la di). Còn vị tỳ khưu hái hoa từ cây sen đã được nhổ lên thì phải bị xử trị sau khi đã định giá vật phẩm. Đối với các loại hoa được đặt ở bên ngoài, được chất thành đống, được bó thành bó, được bó thành gánh thì phương pháp này cũng y như vậy. Đối với ngó sen hay củ sen, nếu vật ấy đủ để cấu thành vật (phạm tội pārājika), vị tỳ khưu nhổ vật ấy lên thì phạm tội pārājika. Và ở đây, vị trí cần được xác định bằng phạm vi tiếp xúc trong bùn. Trong khi nhổ các thứ ấy, nếu dù chỉ một cái rễ nhỏ chưa bị đứt thì chừng đó vẫn còn che chở (khỏi phạm tội). Có lá hoặc hoa mọc ở đốt của ngó sen, điều ấy cũng che chở (khỏi phạm tội), đây là điều đã được nói đến trong Đại Chú Giải. Còn ở củ sen có cái gai giống như mụn nhọt trên mặt của thanh niên đến tuổi dậy thì, cái gai này do không dài nên không che chở (khỏi phạm tội). Phần còn lại thì y theo phương pháp đã được trình bày ở các trường hợp hoa súng v.v...

මච්ඡකච්ඡපානං [Pg.287] සස්සාමිකානං වාපිආදීසු සකලමුදකං ඨානං. තස්මා යො පටිජග්ගනට්ඨානෙ සස්සාමිකං මච්ඡං බළිසෙන වා ජාලෙන වා කුමනෙන වා හත්ථෙන වා ගණ්හාති, තස්ස යෙන මච්ඡෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං කෙසග්ගමත්තම්පි උදකතො උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකං. කොචි මච්ඡො ගය්හමානො ඉතො චිතො ච ධාවති, ආකාසං වා උප්පතති, තීරෙ වා පතති, ආකාසෙ වා ඨිතං තීරෙ වා පතිතං ගණ්හතොපි පාරාජිකමෙව. කච්ඡපම්පි බහි ගොචරත්ථං ගතං ගණ්හතො එසෙව නයො. උදකට්ඨං පන උදකා මොචයතො පාරාජිකං.
Đối với cá và rùa có chủ ở trong các hồ chứa nước v.v..., toàn bộ nước là vị trí (phạm tội). Do đó, vị tỳ khưu nào ở nơi được canh giữ mà bắt con cá có chủ bằng lưỡi câu, hoặc bằng lưới, hoặc bằng đó, hoặc bằng tay, đối với vị ấy, nếu con cá đó đủ để cấu thành vật (phạm tội pārājika), thì ngay khi nó được nhấc lên khỏi mặt nước dù chỉ bằng một sợi tóc, vị ấy phạm tội pārājika. Có con cá nào trong khi bị bắt, nó chạy ngược chạy xuôi, hoặc nhảy lên không, hoặc rơi trên bờ, việc bắt nó khi đang ở trên không hoặc đã rơi trên bờ cũng phạm tội pārājika. Đối với con rùa đã đi ra ngoài để kiếm ăn, việc bắt nó cũng theo phương pháp y như vậy. Còn đối với con (rùa) đang ở trong nước, việc làm cho nó rời khỏi nước thì phạm tội pārājika.

තෙසු තෙසු පන ජනපදෙසු සබ්බසාධාරණස්ස මහාතළාකස්ස නිද්ධමනතුම්බං නිස්සාය සබ්බසාධාරණමෙව කුන්නදීසදිසං උදකවාහකං ඛණන්ති. තතො ඛුද්දකමාතිකායො නීහරිත්වා මාතිකාකොටියං අත්තනො අත්තනො වළඤ්ජනත්ථාය ආවාටෙ ඛණන්ති. තෙසං පන යදා උදකෙන අත්ථො හොති, තදා ආවාටෙ ඛුද්දකමාතිකායො උදකවාහකඤ්ච සොධෙත්වා නිද්ධමනතුම්බං උග්ඝාටෙන්ති. තතො උදකෙන සද්ධිං මච්ඡා නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන ආවාටෙ පත්වා වසන්ති. තත්ථ තළාකෙ ච උදකවාහකෙසු ච මච්ඡෙ ගණ්හන්තෙ න වාරෙන්ති. ඛුද්දකාසු පන අත්තනො අත්තනො මාතිකාසු උදකආවාටෙසු ච පවිට්ඨමච්ඡෙ ගණ්හිතුං න දෙන්ති, වාරෙන්ති; තත්ථ යො තළාකෙ වා නිද්ධමනතුම්බෙ වා උදකවාහකෙ වා මච්ඡෙ ගණ්හාති, අවහාරෙන සො න කාරෙතබ්බො. ඛුද්දකමාතිකාසු පන ආවාටෙසු වා පවිට්ඨං ගණ්හන්තො ගහිතස්ස අග්ඝවසෙන කාරෙතබ්බො. සචෙ තතො ගය්හමානො මච්ඡො ආකාසෙ වා උප්පතති, තීරෙ වා පතති, තං ආකාසට්ඨං වා තීරට්ඨං වා උදකවිනිමුත්තං ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි. කස්මා? යස්මා අත්තනො පරිග්ගහට්ඨානෙ ඨිතස්සෙව තෙ සාමිකා. එවරූපා හි තත්ථ කතිකා. කච්ඡපෙපි එසෙව නයො.
Lại nữa, ở các xứ nọ xứ kia, người ta nương theo ống cống thoát nước của một hồ lớn công cộng để đào một con kênh dẫn nước cũng thuộc sở hữu công cộng, giống như một con sông nhỏ. Từ đó, họ dẫn ra các mương nhỏ rồi ở cuối mương, họ đào các hố để sử dụng cho riêng mình. Khi họ có nhu cầu dùng nước, họ dọn dẹp các hố, các mương nhỏ, và con kênh dẫn nước, rồi mở ống cống thoát nước. Từ đó, cá theo dòng nước đi ra, lần lượt đến các hố và sống ở đó. Ở đó, họ không ngăn cản những người bắt cá trong hồ và trong các kênh dẫn nước. Nhưng họ không cho phép, họ ngăn cản việc bắt những con cá đã vào trong các mương nhỏ và các hố nước của riêng họ. Ở đó, vị tỳ khưu nào bắt cá trong hồ, hoặc trong ống cống thoát nước, hoặc trong kênh dẫn nước, vị ấy không bị xử trị về tội trộm cắp. Nhưng vị tỳ khưu bắt con cá đã vào trong các mương nhỏ hoặc các hố thì phải bị xử trị theo giá trị của con cá đã bắt. Nếu con cá đang bị bắt từ đó nhảy lên không hoặc rơi trên bờ, việc bắt nó khi đang ở trên không hoặc trên bờ, đã thoát khỏi nước, thì không phải là trộm cắp. Tại sao? Bởi vì họ chỉ là chủ sở hữu của con vật khi nó còn ở trong khu vực sở hữu của họ. Thật vậy, quy ước ở đó là như vậy. Đối với rùa cũng theo phương pháp y như vậy.

සචෙ පන මච්ඡො ගය්හමානො ආවාටතො ඛුද්දකමාතිකං ආරුහති, තත්ථ නං ගණ්හතොපි අවහාරොයෙව. ඛුද්දකමාතිකාතො පන උදකවාහකං, තතො ච තළාකං ආරූළ්හං ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි. යො ආවාටතො භත්තසිත්ථෙහි පලොභෙත්වා මාතිකං ආරොපෙත්වා ගණ්හාති, අවහාරොව. තතො පන පලොභෙත්වා උදකවාහකං ආරොපෙත්වා ගණ්හන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කෙචි පන කුතොචිදෙව සබ්බසාධාරණට්ඨානතො [Pg.288] මච්ඡෙ ආනෙත්වා පච්ඡිමවත්ථුභාගෙ උදකාවාටෙ ඛිපිත්වා පොසෙත්වා දිවසෙ දිවසෙ ද්වෙ තීණි උත්තරිභඞ්ගත්ථාය මාරෙන්ති. එවරූපං මච්ඡං උදකෙ වා ආකාසෙ වා තීරෙ වා යත්ථ කත්ථචි ඨිතං ගණ්හතො අවහාරො එව. කච්ඡපෙපි එසෙව නයො.
Lại nữa, nếu con cá đang bị bắt mà đi ngược từ hố lên mương nhỏ, việc bắt nó ở đó cũng chính là trộm cắp. Nhưng việc bắt con cá đã đi ngược từ mương nhỏ lên kênh dẫn nước, và từ đó lên hồ, thì không phải là trộm cắp. Vị tỳ khưu nào dùng cơm nắm dụ dỗ cá từ hố lên mương rồi bắt lấy, đó là trộm cắp. Nhưng việc dụ dỗ cá từ đó (mương nhỏ) lên kênh dẫn nước rồi bắt lấy thì không phải là trộm cắp. Lại nữa, có những người mang cá từ một nơi công cộng nào đó về, thả vào hố nước ở khu vực cuối cùng để nuôi, và mỗi ngày họ giết hai ba con để làm thức ăn thêm. Việc bắt một con cá như vậy, dù nó đang ở trong nước, trên không, trên bờ, hay ở bất cứ đâu, cũng chính là trộm cắp. Đối với rùa cũng theo phương pháp y như vậy.

නිදාඝකාලෙ පන නදියා සොතෙ පච්ඡින්නෙ කත්ථචි නින්නට්ඨානෙ උදකං තිට්ඨති, තත්ථ මනුස්සා මච්ඡානං විනාසාය මදනඵලවසාදීනි පක්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්ති, මච්ඡා තානි ඛාදන්තා මරිත්වා උත්තානා උදකෙ ප්ලවන්තා තිට්ඨන්ති. යො තත්ථ ගන්ත්වා ‘‘යාව සාමිකා නාගච්ඡන්ති, තාවිමෙ මච්ඡෙ ගණ්හිස්සාමී’’ති ගණ්හාති, අග්ඝවසෙන කාරෙතබ්බො. පංසුකූලසඤ්ඤාය ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි, ආහරාපෙන්තෙ පන භණ්ඩදෙය්‍යං. මච්ඡවිසං පක්ඛිපිත්වා ගතමනුස්සා භාජනානි ආහරිත්වා පූරෙත්වා ගච්ඡන්ති, යාව ‘‘පුනපි ආගච්ඡිස්සාමා’’ති සාලයා හොන්ති, තාව තෙ සස්සාමිකමච්ඡාව. යදා පන තෙ ‘‘අලං අම්හාක’’න්ති නිරාලයා පක්කමන්ති, තතො පට්ඨාය ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තස්ස දුක්කටං. පංසුකූලසඤ්ඤිස්ස අනාපත්ති. යථා ච මච්ඡකච්ඡපෙසු, එවං සබ්බායපි ඔදකජාතියා විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති.
Lại nữa, vào mùa nóng, khi dòng chảy của sông bị ngưng lại, nước đọng ở một nơi trũng nào đó. Ở đó, người ta bỏ các thứ như quả gây say, thuốc độc v.v... để tiêu diệt cá rồi bỏ đi. Cá ăn phải những thứ đó, chết đi, ngửa bụng nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Vị tỳ khưu nào đến đó và lấy cá với ý nghĩ: "Trong khi những người chủ chưa đến, ta sẽ lấy những con cá này," thì phải bị xử trị theo giá trị (của cá). Vị tỳ khưu lấy với tưởng là vật vô chủ (paṃsukūla) thì không phải là trộm cắp, nhưng nếu bị đòi lại thì phải trả lại vật phẩm. Những người đã bỏ thuốc độc cá và rời đi, họ mang đồ đựng đến, múc đầy rồi đi, chừng nào họ còn luyến tiếc với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ còn quay lại," thì chừng đó những con cá ấy vẫn là cá có chủ. Nhưng khi họ nghĩ: "Đối với chúng ta, thế là đủ rồi," và ra đi không còn luyến tiếc, kể từ đó trở đi, vị tỳ khưu lấy với tâm trộm cắp thì phạm tội dukkaṭa (tác ác). Vị có tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội. Và cũng như trường hợp của cá và rùa, phán quyết đối với tất cả các loài thủy tộc cũng cần được hiểu như vậy.

උදකට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về nước đã kết thúc.

නාවට්ඨකථා
Chú giải về thuyền

99. නාවට්ඨෙ – පඨමං තාව නාවං දස්සෙන්තො ‘‘නාවා නාම යාය තරතී’’ති ආහ. තස්මා ඉධ අන්තමසො රජනදොණිකාපි වෙණුකලාපකොපි ‘‘නාවා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බො. සීමාසම්මන්නනෙ පන ධුවනාවා අන්තො ඛණිත්වා වා ඵලකෙහි බන්ධිත්වා වා කතා සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන තිණ්ණං වාහනිකා එව වට්ටති. ඉධ පන එකස්සපි වාහනිකා ‘‘නාවා’’ ත්වෙව වුච්චති. නාවාය නික්ඛිත්තන්ති යංකිඤ්චි ඉන්ද්‍රියබද්ධං වා අනින්ද්‍රියබද්ධං වා; තස්ස අවහාරලක්ඛණං ථලට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. නාවං අවහරිස්සාමීතිආදිම්හි ච දුතියපරියෙසනගමනආමසනඵන්දාපනානි වුත්තනයානෙව. බන්ධනං මොචෙතීති එත්ථ පන යා බන්ධනෙ මුත්තමත්තෙ ඨානා න චවති, තස්සා බන්ධනං යාව [Pg.289] න මුත්තං හොති, තාව දුක්කටං. මුත්තෙ පන ථුල්ලච්චයම්පි පාරාජිකම්පි හොති, තං පරතො ආවි භවිස්සති. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයං තාව පාළිවණ්ණනා.
99. Về vật được đặt trên thuyền – Trước hết, khi chỉ ra (ý nghĩa của) thuyền, Ngài đã nói: “Thuyền, gọi là cái mà người ta dùng để vượt qua”. Do đó, ở đây, nên hiểu rằng cho đến cả cái máng đựng thuốc nhuộm, cả cái bè tre cũng chính là “thuyền”. Tuy nhiên, trong việc kiết giới, thuyền cố định là thuyền hoặc được đục khoét bên trong hoặc được làm bằng cách ghép các tấm ván lại, với giới hạn cuối cùng là chỉ có thể chở được ba người mới thích hợp. Nhưng ở đây, thuyền có thể chở được dù chỉ một người cũng được gọi là “thuyền”. (Vật) được đặt trên thuyền là bất cứ vật gì thuộc chúng sanh hữu tình hoặc thuộc chúng sanh vô tình; đặc điểm trộm cắp vật ấy nên được hiểu theo phương pháp đã nói trong phần vật trên cạn. Và trong (trường hợp) bắt đầu bằng câu “Ta sẽ lấy trộm thuyền”, việc tìm người đồng lõa, đi, sờ mó, làm rung động cũng theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, ở đây, trong câu “tháo dây buộc”, đối với chiếc thuyền nào mà ngay khi dây buộc được tháo ra, nó không di chuyển khỏi vị trí, thì chừng nào dây buộc của nó chưa được tháo ra, chừng đó phạm tội dukkaṭa. Nhưng khi đã tháo ra, có thể phạm tội thullaccaya hoặc pārājika, điều đó sẽ được làm rõ ở phần sau. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. Đây là phần giải thích Pāḷi.

අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො – චණ්ඩසොතෙ බන්ධිත්වා ඨපිතනාවාය එකං ඨානං බන්ධනමෙව, තස්මිං මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. තත්ථ යුත්ති පුබ්බෙ වුත්තා එව. විප්පනට්ඨා නාවා පන යං යං උදකප්පදෙසං ඵරිත්වා ඨිතා හොති, ස්වාස්සා ඨානං. තස්මා තං උද්ධං වා උච්චාරෙන්තස්ස, අධො වා ඔපිලාපෙන්තස්ස, චතූසු වා දිසාසු ඵුට්ඨොකාසං අතික්කාමෙන්තස්ස අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. නිච්චලෙ උදකෙ අබන්ධනං අත්තනො ධම්මතාය ඨිතනාවං පුරතො වා පච්ඡතො වා වාමදක්ඛිණපස්සතො වා කඩ්ඪන්තස්ස එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරෙන උදකෙ පතිට්ඨිතන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. උද්ධං කෙසග්ගමත්තං උදකතො මොචිතෙ අධො නාවාතලෙන ඵුට්ඨොකාසං මුඛවට්ටිං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. තීරෙ බන්ධිත්වා නිච්චලෙ උදකෙ ඨපිතනාවාය බන්ධනඤ්ච ඨිතොකාසො චාති ද්වෙ ඨානානි. තං පඨමං බන්ධනා මොචෙති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා ඡන්නං ආකාරානං අඤ්ඤතරෙන ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. පඨමං ඨානා චාවෙත්වා පච්ඡා බන්ධනමොචනෙපි එසෙව නයො. ථලෙ උස්සාදෙත්වා උක්කුජ්ජිත්වා ඨපිතනාවාය ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං. තස්සා පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.
Đây là phần quyết nghị ngoài Pāḷi ở đây: Đối với chiếc thuyền được buộc và để trong dòng nước xiết, vị trí duy nhất chính là dây buộc; ngay khi dây đó được tháo ra, phạm pārājika. Lý lẽ về điều đó đã được nói ở trước. Còn đối với chiếc thuyền bị hư hỏng, nó nằm chiếm giữ vùng nước nào, đó là vị trí của nó. Do đó, đối với người nâng nó lên trên, hoặc nhấn chìm nó xuống dưới, hoặc làm cho nó vượt qua khỏi vùng (nước) đã chiếm giữ ở bốn hướng, ngay khi vượt qua, phạm pārājika. Đối với chiếc thuyền không buộc, đứng yên theo tự tính của nó trong vùng nước tĩnh, khi một người kéo nó về phía trước, hoặc phía sau, hoặc bên trái, hoặc bên phải, ngay khi một đầu (của thuyền) vượt qua khỏi vùng (nước) đã chiếm giữ bởi đầu kia còn lại đang nằm trong nước, thì phạm pārājika. Khi được nhấc lên khỏi mặt nước chỉ bằng một sợi tóc, (hoặc) khi nhấn chìm xuống, ngay khi vành thuyền vượt qua vùng (nước) mà đáy thuyền đã chiếm giữ, thì phạm pārājika. Đối với chiếc thuyền được buộc vào bờ và để trong vùng nước tĩnh, có hai vị trí: dây buộc và vùng (nước) nó đang chiếm giữ. Nếu trước tiên tháo dây buộc, phạm thullaccaya. Sau đó, bằng một trong sáu cách, làm nó di chuyển khỏi vị trí, phạm pārājika. Nếu trước tiên làm nó di chuyển khỏi vị trí rồi sau đó tháo dây buộc, cũng theo phương pháp này. Đối với chiếc thuyền được đưa lên cạn và để ngửa, vị trí chính là vùng (đất) mà nó tiếp xúc. Sự phân định vị trí của nó nên được hiểu theo năm cách.

නික්කුජ්ජිත්වා ඨපිතනාවාය පන මුඛවට්ටියා ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, තස්සාපි පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදං ඤත්වා යතො කුතොචි ඵුට්ඨොකාසං උද්ධඤ්ච කෙසග්ගමත්තං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. ථලෙ පන උස්සාදෙත්වා ද්වින්නං දාරුඝටිකානං උපරි ඨපිතනාවාය දාරුඝටිකානං ඵුට්ඨොකාසොයෙව ඨානං, තස්මා තත්ථ මඤ්චපාදමත්ථකෙසුයෙව පත්ථටබද්ධසාටකෙ නාගදන්තෙසු ඨපිතභින්දිවාලෙ ච වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.
Còn đối với chiếc thuyền được để úp, vị trí chính là vùng (đất) mà vành thuyền tiếp xúc; sau khi biết sự phân định vị trí của nó theo năm cách, nên biết rằng ngay khi (nó) vượt qua vùng tiếp xúc từ bất cứ nơi nào và vượt lên trên chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Còn khi đưa lên cạn, đối với chiếc thuyền được đặt trên hai khúc gỗ nhỏ, vị trí chính là vùng (đất) mà các khúc gỗ nhỏ tiếp xúc; do đó, ở đó, sự quyết nghị nên được hiểu theo phương pháp đã nói trong trường hợp tấm vải được căng và buộc chỉ trên đầu các chân giường và trong trường hợp cây đinh ba được đặt trên các ngà voi (cọc).

යොත්තබද්ධාය පන නාවාය සට්ඨිසත්තතිබ්‍යාමප්පමාණං යොත්තං අමොචෙත්වාව ආකඩ්ඪිත්වා
Còn đối với chiếc thuyền được buộc bằng dây thừng, không tháo sợi dây thừng dài khoảng sáu mươi, bảy mươi sải tay ra mà kéo đi,

පථවිලග්ගං කත්වා සහ යොත්තෙන ථලෙ ඨපිතාය නාවාය [Pg.290] න ඵුට්ඨොකාසමත්තමෙව ඨානං. අථ ඛො යොත්තකොටිතො පට්ඨාය යාව නාවාය පථවියං පතිට්ඨිතොකාසස්ස පච්ඡිමන්තො තාව දීඝතො, තිරියං පන නාවාය ච යොත්තස්ස ච පථවියං පතිට්ඨිතපරියන්තප්පමාණං ඨානන්ති වෙදිතබ්බං. තං දීඝතො වා තිරියතො වා කඩ්ඪන්තස්ස එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරෙන පථවියං පතිට්ඨිතන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ, උද්ධං කෙසග්ගමත්තං සහ යොත්තෙන පථවිතො මොචිතෙ පාරාජිකං. යො පන තිත්ථෙ ඨිතනාවං ආරුහිත්වා ථෙය්‍යචිත්තො අරිත්තෙන වා ඵියෙන වා පාජෙති, පාරාජිකං. සචෙ පන ඡත්තං වා පණාමෙත්වා චීවරං වා පාදෙහි අක්කමිත්වා හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා ලඞ්කාරසදිසං කත්වා වාතං ගණ්හාපෙති, බලවා ච වාතො ආගම්ම නාවං හරති, වාතෙනෙව සා හටා හොති; පුග්ගලස්ස නත්ථි අවහාරො. පයොගො අත්ථි, සො පන ඨානා චාවනපයොගො න හොති. යදි පන තං නාවං එවං ගච්ඡන්තිං පකතිගමනං උපච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤං දිසාභාගං නෙති, පාරාජිකං. සයමෙව යංකිඤ්චි ගාමතිත්ථං සම්පත්තං ඨානා අචාවෙන්තොව වික්කිණිත්වා ගච්ඡති, නෙව අත්ථි අවහාරො. භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොතීති.
làm cho chạm đất, đối với chiếc thuyền được đặt trên cạn cùng với dây thừng, vị trí không chỉ là vùng tiếp xúc. Mà đúng hơn là, nên hiểu rằng: theo chiều dài, (vị trí) là từ đầu dây thừng cho đến điểm cuối cùng của vùng mà chiếc thuyền nằm trên mặt đất; còn theo chiều ngang, vị trí là phạm vi giới hạn mà thuyền và dây thừng nằm trên mặt đất. Đối với người kéo nó theo chiều dài hoặc chiều ngang, ngay khi một đầu vượt qua vùng tiếp xúc bởi đầu kia còn lại đang nằm trên mặt đất, hoặc khi được nhấc lên khỏi mặt đất cùng với dây thừng chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Còn vị nào lên chiếc thuyền đang đậu ở bến, với tâm trộm cắp, chèo đi bằng sào hoặc bằng mái chèo, thì phạm pārājika. Nhưng nếu vị ấy hạ dù xuống, hoặc dùng chân giữ y, dùng tay nâng lên làm giống như cánh buồm để đón gió, và một cơn gió mạnh đến cuốn thuyền đi, thì chiếc thuyền đó được xem là do gió cuốn đi; người đó không phạm tội trộm cắp. Có sự cố gắng, nhưng sự cố gắng đó không phải là sự cố gắng làm di chuyển khỏi vị trí. Nhưng nếu vị ấy cắt ngang sự di chuyển tự nhiên của chiếc thuyền đang đi như vậy và lái nó theo một hướng khác, thì phạm pārājika. (Đối với chiếc thuyền) tự nó đến một bến làng nào đó, nếu vị ấy không làm nó di chuyển khỏi vị trí mà bán đi rồi bỏ đi, thì không phạm tội trộm cắp. Nhưng phải đền bù vật đó.

නාවට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Chú giải về vật trên thuyền đã kết thúc.

යානට්ඨකථා
Chú giải về vật trên xe

100. යානට්ඨෙ – යානං තාව දස්සෙන්තො ‘‘යානං නාම වය්හ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ උපරි මණ්ඩපසදිසං පදරච්ඡන්නං සබ්බපලිගුණ්ඨිමං වා ඡාදෙත්වා කතං වය්හං. උභොසු පස්සෙසු සුවණ්ණරජතාදිමයා ගොපානසියො දත්වා ගරුළපක්ඛකනයෙන කතා සන්දමානිකා. රථො ච සකටඤ්ච පාකටමෙව. තෙසු යත්ථ කත්ථචි සවිඤ්ඤාණකං වා අවිඤ්ඤාණකං වා රාසිආදිවසෙන ඨපිතං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තෙන ඨානා චාවෙන්තස්ස නාවට්ඨෙ ච ථලට්ඨෙ ච වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං වෙදිතබ්බං.
100. Về vật trên xe – Trước hết, khi chỉ ra (ý nghĩa của) xe, Ngài đã nói bắt đầu bằng “xe, gọi là vayha”. Trong đó, xe có mái che bằng ván giống như một cái rạp ở trên, hoặc được làm có mái che bao phủ hoàn toàn, được gọi là vayha (kiệu có mái che). Xe có các thanh xà ngang làm bằng vàng, bạc, v.v., ở cả hai bên, được làm theo kiểu cánh chim garuḷa, được gọi là sandamānikā (kiệu). Ratha (xe ngựa) và sakaṭa (xe bò) thì đã rõ ràng. Đối với người có tâm trộm cắp làm di chuyển khỏi vị trí vật có sinh mạng hoặc không có sinh mạng được đặt thành đống, v.v., trên bất kỳ loại xe nào trong số đó, nên biết là phạm pārājika theo phương pháp đã nói trong phần vật trên thuyền và vật trên cạn.

අයං පන විසෙසො – යානට්ඨං තණ්ඩුලාදිභණ්ඩං පිටකෙන ගණ්හතො පිටකෙ අනුක්ඛිත්තෙපි පිටකං අපහරිත්වා තණ්ඩුලාදීනං එකාබද්ධභාවෙ විකොපිතෙ පාරාජිකං. ථලට්ඨාදීසුපි අයං නයො ලබ්භති. යානං [Pg.291] අවහරිස්සාමීතිආදිම්හි දුතියපරියෙසනාදීනි වුත්තනයානෙව. ඨානා චාවෙතීති එත්ථ පන දුකයුත්තස්ස යානස්ස ද්වින්නං ගොණානං අට්ඨ පාදා, ද්වෙ ච චක්කානීති දස ඨානානි. තං ථෙය්‍යචිත්තස්ස ධුරෙ නිසීදිත්වා පාජයතො ගොණානං පාදුද්ධාරෙ ථුල්ලච්චයං. චක්කානං පන පථවියං පතිට්ඨිතප්පදෙසතො කෙසග්ගමත්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. සචෙ පන ගොණා ‘‘නායං අම්හාකං සාමිකො’’ති ඤත්වා ධුරං ඡඩ්ඩෙත්වා ආකඩ්ඪන්තා තිට්ඨන්ති වා ඵන්දන්ති වා, රක්ඛති තාව. ගොණෙ පුන උජුකං පටිපාදෙත්වා ධුරං ආරොපෙත්වා දළ්හං යොජෙත්වා පාචනෙන විජ්ඣිත්වා පාජෙන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව තෙසං පාදුද්ධාරෙ ථුල්ලච්චයං. චක්කාතික්කමෙ පාරාජිකං.
Hơn nữa, đây là điểm đặc biệt: Đối với vị tỳ khưu lấy vật dụng như gạo v.v... dành cho cỗ xe bằng cái giỏ, dầu cho cái giỏ chưa được nhấc lên, sau khi đập cái giỏ làm phá vỡ tình trạng kết hợp thành một khối của gạo v.v... thì phạm pārājika. Phương pháp này cũng được áp dụng trong các trường hợp vật ở trên cạn v.v... Trong trường hợp khởi đầu là “Ta sẽ lấy trộm cỗ xe,” việc tìm kiếm lần thứ hai v.v... cũng giống như phương pháp đã được nói. Còn trong trường hợp “làm di chuyển khỏi vị trí,” đối với cỗ xe được thắng hai con bò thì có tám chân của hai con bò và hai bánh xe, như vậy là có mười vị trí. Đối với vị tỳ khưu có tâm trộm cắp, ngồi trên càng xe rồi điều khiển, khi các con bò nhấc chân lên thì phạm thullaccaya. Nhưng khi các bánh xe vượt qua khỏi nơi đã đứng trên mặt đất chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Nhưng nếu các con bò biết rằng “người này không phải là chủ của chúng ta” rồi bỏ ách ra, đứng lại kéo lại hoặc giãy giụa, thì (hành vi ấy) vẫn còn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Sau khi điều chỉnh lại các con bò cho ngay thẳng, đặt ách lên, thắng lại cho chắc chắn, rồi dùng roi thúc mà điều khiển, thì vị ấy phạm thullaccaya khi chúng nhấc chân lên, theo đúng phương pháp đã nói. Phạm pārājika khi bánh xe vượt qua (vị trí cũ).

සචෙපි සකද්දමෙ මග්ගෙ එකං චක්කං කද්දමෙ ලග්ගං හොති, දුතියං චක්කං ගොණා පරිවත්තෙන්තා පවත්තෙන්ති, එකස්ස ඨිතත්තා න තාව අවහාරො හොති. ගොණෙ පන පුන උජුකං පටිපාදෙත්වා පාජෙන්තස්ස ඨිතචක්කෙ කෙසග්ගමත්තං ඵුට්ඨොකාසං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. චතුයුත්තකස්ස පන අට්ඨාරස ඨානානි, අට්ඨයුත්තකස්ස චතුත්තිංසාති – එතෙනුපායෙන යුත්තයානස්ස ඨානභෙදො වෙදිතබ්බො.
Nếu trên con đường có bùn lầy, một bánh xe bị kẹt trong bùn, các con bò làm cho bánh xe thứ hai lăn tròn và di chuyển, thì do một bánh xe vẫn đứng yên nên việc lấy trộm vẫn chưa thành. Nhưng đối với người điều chỉnh lại các con bò cho ngay thẳng rồi điều khiển, khi bánh xe đang đứng yên vượt qua nơi đã tiếp xúc chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Còn đối với cỗ xe thắng bốn con bò thì có mười tám vị trí, đối với cỗ xe thắng tám con bò thì có ba mươi bốn vị trí. Bằng phương pháp này, nên hiểu sự phân biệt về vị trí của cỗ xe đã được thắng (bò).

යං පන අයුත්තකං ධුරෙ එකාය පච්ඡතො ච ද්වීහි උපත්ථම්භිනීහි උපත්ථම්භෙත්වා ඨපිතං, තස්ස තිණ්ණං උපත්ථම්භිනීනං චක්කානඤ්ච වසෙන පඤ්ච ඨානානි. සචෙ ධුරෙ උපත්ථම්භිනී හෙට්ඨාභාගෙ කප්පකතා හොති, ඡ ඨානානි. පච්ඡතො පන අනුපත්ථම්භෙත්වා ධුරෙ උපත්ථම්භිතස්සෙව උපත්ථම්භිනීවසෙන තීණි වා චත්තාරි වා ඨානානි. ධුරෙන ඵලකස්ස වා දාරුකස්ස වා උපරි ඨපිතස්ස තීණි ඨානානි. තථා පථවියං ඨපිතස්ස. තං ධුරංකඩ්ඪිත්වා වා උක්ඛිපිත්වා වා පුරතො ච පච්ඡතො ච ඨානා චාවෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. චක්කානං පතිට්ඨිතට්ඨානෙ කෙසග්ගමත්තං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. චක්කානි අපනෙත්වා ද්වීහි අක්ඛසීසෙහි දාරූනං උපරි ඨපිතස්ස ද්වෙ ඨානානි. තං කඩ්ඪන්තො වා උක්ඛිපන්තො වා ඵුට්ඨොකාසං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. භූමියං ඨපිතස්ස ධුරෙන ච චතූහි ච අක්ඛුද්ධීහි පතිට්ඨිතවසෙන පඤ්ච ඨානානි. තං ධුරෙ ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනං පච්ඡිමන්තෙහි පුරිමන්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. උද්ධීසු ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනං පුරිමන්තෙහි පච්ඡිමන්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. පස්සෙ ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනංයෙව තිරියං පතිට්ඨිතට්ඨානස්ස අතික්කමෙන පාරාජිකං. මජ්ඣෙ ගහෙත්වා උක්ඛිපතො කෙසග්ගමත්තං පථවිතො [Pg.292] මුත්තෙ පාරාජිකං. අථ උද්ධිඛාණුකා න හොන්ති, සමමෙව බාහං කත්වා මජ්ඣෙ විජ්ඣිත්වා අක්ඛසීසානි පවෙසිතානි හොන්ති, තං හෙට්ඨිමතලස්ස සමන්තා සබ්බං පථවිං ඵුසිත්වා තිට්ඨති. තත්ථ චතූසු දිසාසු උද්ධඤ්ච ඵුට්ඨට්ඨානාතික්කමවසෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. භූමියං නාභියා ඨපිතචක්කස්ස එකමෙව ඨානං, තස්ස පඤ්චහාකාරෙහි පරිච්ඡෙදො. නෙමිපස්සෙන ච නාභියා ච ඵුසිත්වා ඨිතස්ස ද්වෙ ඨානානි. නෙමියා උට්ඨිතභාගං පාදෙන අක්කමිත්වා භූමියං ඵුසාපෙත්වා අරෙසු වා නෙමියා වා ගහෙත්වා උක්ඛිපන්තස්ස අත්තනා කතට්ඨානං ඨානං න හොති, තස්මා තස්මිං ඨිතෙපි අවසෙසට්ඨානෙ අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං.
Còn cỗ xe nào chưa thắng (bò), được đặt và chống đỡ bằng một cây chống ở càng xe và hai cây chống ở phía sau, thì cỗ xe ấy có năm vị trí, tùy thuộc vào ba cây chống và các bánh xe. Nếu cây chống ở càng xe được làm thành hai nhánh ở phần dưới, thì có sáu vị trí. Còn đối với cỗ xe chỉ được chống ở càng xe mà không chống ở phía sau, thì có ba hoặc bốn vị trí, tùy thuộc vào cây chống. Đối với cỗ xe được đặt trên một tấm ván hoặc một khúc gỗ nhỏ bằng càng xe, có ba vị trí. Tương tự đối với cỗ xe được đặt trên mặt đất. Khi kéo hoặc nhấc càng xe đó lên, làm di chuyển các vị trí ở phía trước và phía sau, thì phạm thullaccaya. Khi vị trí đứng của các bánh xe vượt qua chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Đối với cỗ xe đã tháo bánh xe ra, được đặt trên các khúc gỗ bằng hai đầu trục, thì có hai vị trí. Khi kéo hoặc nhấc cỗ xe đó lên làm nó vượt qua nơi tiếp xúc, thì phạm pārājika. Đối với cỗ xe được đặt trên mặt đất, có năm vị trí, tùy thuộc vào sự đứng vững bằng càng xe và bốn cái chốt hãm. Khi nắm càng xe đó kéo đi, nếu các đầu sau của các chốt hãm vượt qua (vị trí của) các đầu trước, thì phạm pārājika. Khi nắm các chốt hãm kéo đi, nếu các đầu trước của các chốt hãm vượt qua (vị trí của) các đầu sau, thì phạm pārājika. Khi nắm ở bên hông kéo đi, phạm pārājika do sự vượt qua vị trí đứng ngang của chính các chốt hãm. Khi nắm ở giữa nhấc lên, phạm pārājika khi cỗ xe rời khỏi mặt đất chỉ bằng một sợi tóc. Hoặc nếu không có các cọc chốt hãm, mà người ta làm thành một cái khung bằng phẳng, khoét ở giữa rồi cho các đầu trục vào, thì cỗ xe đó đứng tiếp xúc với toàn bộ mặt đất xung quanh mặt dưới của nó. Trong trường hợp đó, nên hiểu là phạm pārājika tùy thuộc vào sự vượt qua nơi tiếp xúc ở bốn hướng và ở trên. Đối với bánh xe được đặt trên mặt đất bằng cái moay-ơ, chỉ có một vị trí; sự phân định của nó có năm cách. Đối với bánh xe đứng tiếp xúc (đất) bằng cả cạnh vành và moay-ơ, có hai vị trí. Đối với người dùng chân đạp lên phần dựng đứng của vành xe làm cho nó tiếp xúc với mặt đất, rồi nắm vào các nan hoa hoặc vành xe nhấc lên, thì vị trí do chính mình tạo ra không được tính là một vị trí; do đó, dầu cho nó vẫn đứng ở vị trí đó, chỉ cần vị trí còn lại bị vượt qua là phạm pārājika.

භිත්තිං නිස්සාය ඨපිතචක්කස්සාපි ද්වෙ ඨානානි. තත්ථ පඨමං භිත්තිතො මොචෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා පථවිතො කෙසග්ගමත්තුද්ධාරෙ පාරාජිකං. පඨමං භූමිතො මොචෙන්තස්ස පන සචෙ භිත්තියං පතිට්ඨිතට්ඨානං න කුප්පති, එසෙව නයො. අථ අරෙසු ගහෙත්වා හෙට්ඨා කඩ්ඪන්තස්ස භිත්තිං ඵුසිත්වා ඨිතොකාසස්ස උපරිමො අන්තො හෙට්ඨිමං අතික්කමති, පාරාජිකං. මග්ගප්පටිපන්නෙ යානෙ යානසාමිකො කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඔරොහිත්වා මග්ගා ඔක්කන්තො හොති, අථඤ්ඤො භික්ඛු පටිපථං ආගච්ඡන්තො ආරක්ඛසුඤ්ඤං පස්සිත්වා, ‘‘යානං අවහරිස්සාමී’’ති ආරොහති, තස්ස පයොගං විනායෙව ගොණා ගහෙත්වා පක්කන්තා, අවහාරො නත්ථි. සෙසං නාවායං වුත්තසදිසන්ති.
Đối với bánh xe được đặt dựa vào tường cũng có hai vị trí. Trong trường hợp đó, đối với người trước tiên làm cho nó rời khỏi tường thì phạm thullaccaya. Sau đó, khi nhấc lên khỏi mặt đất chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Còn đối với người trước tiên làm cho nó rời khỏi mặt đất, nếu vị trí đứng ở tường không bị xê dịch, thì cũng theo phương pháp này. Hoặc đối với người nắm vào các nan hoa kéo xuống dưới, nếu đầu trên của nơi tiếp xúc với tường vượt qua đầu dưới, thì phạm pārājika. Trên cỗ xe đang đi trên đường, người chủ xe vì một công việc nào đó đã xuống xe và đi khỏi đường; khi ấy một vị tỳ khưu khác đi ngược chiều, thấy cỗ xe không có người trông coi, rồi leo lên với ý nghĩ “Ta sẽ lấy trộm cỗ xe,” nếu không cần đến sự cố gắng của vị ấy mà các con bò tự kéo đi, thì không có việc lấy trộm. Phần còn lại tương tự như đã được nói trong trường hợp chiếc thuyền.

යානට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Chú giải về cỗ xe đã kết thúc.

භාරට්ඨකථා
Chú giải về Gánh nặng

101. ඉතො පරං භාරොයෙව භාරට්ඨං. සො සීසභාරාදිවසෙන චතුධා දස්සිතො. තත්ථ සීසභාරාදීසු අසම්මොහත්ථං සීසාදීනං පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. තත්ථ සීසස්ස තාව පුරිමගලෙ ගලවාටකො, පිට්ඨිගලෙ කෙසඤ්චි කෙසන්තෙ ආවට්ටො හොති, ගලස්සෙව උභොසු පස්සෙසු කෙසඤ්චි කෙසා ඔරුය්හ ජායන්ති, යෙ කණ්ණචූළිකාති වුච්චන්ති, තෙසං අධොභාගො චාති අයං හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදො, තතො උපරි සීසං. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො සීසභාරො නාම.
101. Sau đây, chính gánh nặng được gọi là bhāraṭṭha. Gánh nặng ấy được trình bày theo bốn cách, như là gánh nặng trên đầu v.v... Trong các trường hợp gánh nặng trên đầu v.v..., để không bị nhầm lẫn, nên hiểu sự phân định của đầu v.v... Trong đó, trước hết đối với cái đầu: ở phía trước cổ là chỗ lõm ở cổ; ở phía sau cổ, một số người có xoáy tóc ở chân tóc; ở hai bên cổ, một số người có tóc mọc xuống, chúng được gọi là tóc mai; và phần dưới của chúng – đây là giới hạn dưới. Phần trên đó là đầu. Gánh nặng nằm trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên đầu.

උභොසු [Pg.293] පස්සෙසු කණ්ණචූළිකාහි පට්ඨාය හෙට්ඨා, කප්පරෙහි පට්ඨාය උපරි, පිට්ඨිගලාවත්තතො ච ගලවාටකතො ච පට්ඨාය හෙට්ඨා, පිට්ඨිවෙමජ්ඣාවත්තතො ච උරපරිච්ඡෙදමජ්ඣෙ හදයආවාටතො ච පට්ඨාය උපරි ඛන්ධො. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො ඛන්ධභාරො නාම.
Ở cả hai bên, phần bên dưới kể từ đỉnh tai, phần bên trên kể từ cùi chỏ, phần bên dưới kể từ xoáy sau gáy và từ chỗ lõm ở cổ, phần bên trên kể từ xoáy giữa lưng và từ chỗ lõm của tim ở giữa giới hạn của ngực được gọi là vai. Gánh nặng được đặt trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên vai.

පිට්ඨිවෙමජ්ඣාවත්තතො පන හදයආවාටතො ච පට්ඨාය හෙට්ඨා යාව පාදනඛසිඛා, අයං කටිපරිච්ඡෙදො. එත්ථන්තරෙ සමන්තතො සරීරෙ ඨිතභාරො කටිභාරො නාම.
Vả lại, phần bên dưới kể từ xoáy giữa lưng và từ chỗ lõm của tim cho đến đầu móng chân, đây là giới hạn của hông. Gánh nặng được đặt trên thân thể khắp xung quanh trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên hông.

කප්පරතො පට්ඨාය පන හෙට්ඨා යාව හත්ථනඛසිඛා, අයං ඔලම්බකපරිච්ඡෙදො. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො ඔලම්බකො නාම.
Vả lại, phần bên dưới kể từ cùi chỏ cho đến đầu móng tay, đây là giới hạn của phần treo lơ lửng. Gánh nặng được đặt trong khoảng này được gọi là vật nặng treo.

ඉදානි සීසෙ භාරන්තිආදීසු අයං අපුබ්බවිනිච්ඡයො – යො භික්ඛු ‘‘ඉදං ගහෙත්වා එත්ථ යාහී’’ති සාමිකෙහි අනාණත්තො සයමෙව ‘‘මය්හං ඉදං නාම දෙථ, අහං වො භණ්ඩං වහාමී’’ති තෙසං භණ්ඩං සීසෙන ආදාය ගච්ඡන්තො ථෙය්‍යචිත්තෙන තං භණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. යථාවුත්තසීසපරිච්ඡෙදං අනතික්කාමෙන්තොව ඉතො චිතො ච ඝංසන්තො සාරෙතිපි පච්චාසාරෙතිපි, ථුල්ලච්චයං. ඛන්ධං ඔරොපිතමත්තෙ කිඤ්චාපි සාමිකානං ‘‘වහතූ’’ති චිත්තං අත්ථි, තෙහි පන අනාණත්තත්තා පාරාජිකං. ඛන්ධං පන අනොරොපෙත්වාපි සීසතො කෙසග්ගමත්තං මොචෙන්තස්ස පාරාජිකං. යමකභාරස්ස පන එකො භාරො සීසෙ පතිට්ඨාති, එකො පිට්ඨියං, තත්ථ ද්වින්නං ඨානානං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන සුද්ධසීසභාරාදීනංයෙව වසෙන දෙසනා ආරද්ධා. යො චායං සීසභාරෙ වුත්තො, ඛන්ධභාරාදීසුපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
Bây giờ, trong các trường hợp như "gánh nặng trên đầu," đây là sự quyết đoán theo thứ tự – vị tỳ khưu nào không được các chủ sở hữu ra lệnh rằng: "Hãy lấy cái này và đi đến nơi kia," mà tự mình nói rằng: "Hãy đưa cho tôi vật này, tôi sẽ mang hàng hóa của quý vị," rồi đội hàng hóa của họ trên đầu mà đi, nếu sờ mó vật ấy với tâm trộm cắp thì phạm tội dukkaṭa. Trong khi không vượt qua giới hạn của đầu đã được nói đến, nếu chà xát đó đây, di chuyển tới hoặc di chuyển lui, thì phạm tội thullaccaya. Ngay khi hạ xuống vai, dù cho các chủ sở hữu có tâm nghĩ rằng: "Hãy để y mang đi," nhưng vì không được họ ra lệnh nên phạm tội pārājika. Vả lại, dù không hạ xuống vai, người nào làm cho nó rời khỏi đầu dù chỉ bằng một sợi tóc cũng phạm tội pārājika. Vả lại, đối với gánh nặng kép, một gánh đặt trên đầu, một gánh đặt trên lưng, ở đó sự quyết đoán nên được hiểu theo hai vị trí. Nhưng lời dạy này được bắt đầu chỉ liên quan đến gánh nặng đơn thuần trên đầu v.v... Và điều này đã được nói về gánh nặng trên đầu, sự quyết đoán này cũng áp dụng cho gánh nặng trên vai v.v...

හත්ථෙ භාරන්ති එත්ථ පන හත්ථෙන ගහිතත්තා ඔලම්බකො ‘‘හත්ථෙ භාරො’’ති වුත්තො.
Vả lại, trong trường hợp "gánh nặng trong tay," do được cầm bằng tay nên vật nặng treo được gọi là "gánh nặng trong tay."

සො පඨමංයෙව භූමිතො වා ගහිතො හොතු, සුද්ධචිත්තෙන සීසාදීහි වා, ‘‘හත්ථෙ භාරො’’ ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තං ථෙය්‍යචිත්තෙන තාදිසං ගහනට්ඨානං දිස්වා භූමියං වා ගච්ඡාදීසු වා නික්ඛිපන්තස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. භූමිතො ගණ්හාතීති එත්ථ පන තෙසං භාරානං යංකිඤ්චි පාතරාසාදිකාරණා සුද්ධචිත්තෙන භූමියං නික්ඛිපිත්වා පුන ථෙය්‍යචිත්තෙන කෙසග්ගමත්තං උද්ධරන්තස්ස පාරාජිකන්ති.
Vật nặng treo ấy, dù ngay từ đầu được lấy từ mặt đất, hay được lấy từ đầu v.v... với tâm trong sạch, cũng chỉ được kể là "gánh nặng trong tay." Người nào thấy nơi rậm rạp như vậy, rồi với tâm trộm cắp đặt vật ấy xuống đất hoặc trong bụi rậm v.v..., ngay khi vật ấy rời khỏi tay thì phạm tội pārājika. Vả lại, trong trường hợp "lấy từ mặt đất," đối với bất kỳ gánh nặng nào trong số ấy, sau khi đã đặt xuống đất với tâm trong sạch vì lý do ăn sáng v.v..., người nào rồi lại với tâm trộm cắp nhấc lên dù chỉ bằng một sợi tóc thì phạm tội pārājika.

භාරට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần giải về gánh nặng đã kết thúc.

ආරාමට්ඨකථා
Phần giải về vật trong khuôn viên.

102. ආරාමට්ඨෙපි [Pg.294] – ආරාමං තාව දස්සෙන්තො ‘‘ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො ඵලාරාමො’’ති ආහ. තෙසු වස්සිකාදීනං පුප්ඵනකො පුප්ඵාරාමො. අම්බඵලාදීනං ඵලනකො ඵලාරාමො. ආරාමෙ චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තස්ස විනිච්ඡයො භූමට්ඨාදීසු වුත්තනයො එව.
102. Cũng trong trường hợp vật trong khuôn viên – trước hết, để chỉ ra khuôn viên là gì, Ngài đã nói: "Khuôn viên, gọi là vườn hoa, vườn cây ăn trái." Trong số ấy, nơi hoa lài v.v... nở là vườn hoa. Nơi xoài v.v... ra trái là vườn cây ăn trái. Sự quyết đoán đối với vật được đặt ở bốn nơi trong khuôn viên chính là phương cách đã được nói trong trường hợp vật trên mặt đất v.v...

තත්ථජාතකෙ පන මූලන්ති උසීරහිරිවෙරාදිකං යංකිඤ්චි මූලං, තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස යෙන මූලෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. කන්දොපි මූලෙනෙව සඞ්ගහිතො. උප්පාටෙන්තස්ස චෙත්ථ අප්පමත්තකෙපි අච්ඡින්නෙ ථුල්ලච්චයමෙව. තත්ථ විනිච්ඡයො භිසෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තචන්ති භෙසජ්ජත්ථාය වා රජනත්ථාය වා උපයොගගමනූපගං යංකිඤ්චි රුක්ඛත්තචං; තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස මූලෙ වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵන්ති වස්සිකමල්ලිකාදිකං යංකිඤ්චි පුප්ඵං, තං ඔචිනිත්වා වා ඔචිනිතං වා ගණ්හන්තස්ස උප්පලපදුමෙසු වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵානම්පි හි වණ්ටං වා බන්ධනං වා අච්ඡින්නං රක්ඛති. වණ්ටබ්භන්තරෙ පන කෙසඤ්චි සූචිකා හොති, සා න රක්ඛති. ඵලන්ති අම්බඵලතාලඵලාදිකං යංකිඤ්චි, තං රුක්ඛතො ගණ්හන්තස්ස විනිච්ඡයො රුක්ඛෙ ලග්ගිතකථායං වුත්තො. අපනෙත්වා ඨපිතං භූමට්ඨාදිසඞ්ගහිතමෙව.
Vả lại, đối với vật mọc ở đó, chữ "rễ" có nghĩa là bất kỳ rễ nào như rễ hương bài, rễ cỏ gừng v.v... Người nào lấy sau khi nhổ lên hoặc lấy vật đã được nhổ lên, khi lấy rễ ấy mà giá trị được đủ thì phạm tội pārājika. Củ cũng được bao gồm trong "rễ." Và ở đây, người đang nhổ lên, khi dù chỉ một phần nhỏ chưa bị đứt thì chỉ phạm tội thullaccaya. Ở đó, sự quyết đoán nên được hiểu theo phương cách đã nói về ngó sen. Chữ "vỏ cây" có nghĩa là bất kỳ vỏ cây nào đã trở nên thích hợp để sử dụng vì mục đích làm thuốc hoặc vì mục đích nhuộm; người nào lấy sau khi bóc ra hoặc lấy vật đã được bóc ra thì phạm tội pārājika theo phương cách đã nói về rễ. Chữ "hoa" có nghĩa là bất kỳ hoa nào như hoa lài, hoa nhài v.v...; người nào lấy sau khi hái hoặc lấy vật đã được hái thì phạm tội pārājika theo phương cách đã nói về hoa súng và hoa sen. Vì quả thật, đối với hoa cũng vậy, cuống hoặc chỗ nối chưa bị đứt thì bảo vệ nó. Nhưng bên trong cuống của một số loài có một sợi tơ, sợi tơ ấy không bảo vệ. Chữ "trái" có nghĩa là bất kỳ trái nào như trái xoài, trái thốt nốt v.v...; sự quyết đoán đối với người lấy nó từ trên cây đã được nói trong phần về vật treo trên cây. Vật đã được lấy ra và đặt xuống được bao gồm trong trường hợp vật trên mặt đất v.v...

ආරාමං අභියුඤ්ජතීති පරසන්තකං ‘‘මම සන්තකො අය’’න්ති මුසා භණිත්වා අභියුඤ්ජති, අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙතීති විනිච්ඡයකුසලතාය බලවනිස්සිතාදිභාවෙන වා ආරාමසාමිකස්ස සංසයං ජනෙති. කථං? තඤ්හි තථා විනිච්ඡයප්පසුතං දිස්වා සාමිකො චින්තෙති – ‘‘සක්ඛිස්සාමි නු ඛො අහං ඉමං ආරාමං අත්තනො කාතුං, න සක්ඛිස්සාමි නු ඛො’’ති. එවං තස්ස විමති උප්පජ්ජමානා තෙන උප්පාදිතා හොති, තස්මා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජති.
Chữ "kiện tụng về khuôn viên" có nghĩa là sau khi nói dối về vật sở hữu của người khác rằng: "Đây là tài sản của tôi," rồi y kiện tụng; vì là một phương tiện của việc trộm cắp nên phạm tội dukkaṭa. Chữ "làm cho chủ sở hữu hoài nghi" có nghĩa là do sự khéo léo trong việc phán quyết hoặc do nương tựa vào người có quyền thế v.v..., y làm phát sinh sự nghi ngờ cho chủ khuôn viên. Như thế nào? Vì, sau khi thấy y chuyên tâm vào việc phán quyết như vậy, chủ sở hữu suy nghĩ: "Ta có thể làm cho khuôn viên này thành của mình được không, hay là không thể?" Như vậy, sự hoài nghi của người ấy đang phát sinh là do y làm cho phát sinh, do đó, y phạm tội thullaccaya.

ධුරං නික්ඛිපතීති යදා පන සාමිකො ‘‘අයං ථද්ධො කක්ඛළො ජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායම්පි මෙ කරෙය්‍ය, අලං දානි මය්හං ඉමිනා ආරාමෙනා’’ති ධුරං නික්ඛිපති, අභියුඤ්ජකො පාරාජිකං ආපජ්ජති. සචෙ සයම්පි කතධුරනික්ඛෙපො හොති, අථ ච පන සාමිකෙන ධුරෙ නික්ඛිත්තෙපි අභියුඤ්ජකො ධුරං අනික්ඛිපිත්වාව ‘‘ඉමං සුට්ඨු පීළෙත්වා මම ආණාපවත්තිං දස්සෙත්වා කිඞ්කාරප්පටිස්සාවිභාවෙ [Pg.295] නං ඨපෙත්වා දස්සාමී’’ති දාතබ්බභාවෙ සඋස්සාහො හොති, රක්ඛති තාව. අථාපි අභියුඤ්ජකො ‘‘අච්ඡින්දිත්වා න දානි නං ඉමස්ස දස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, සාමිකො පන න ධුරං නික්ඛිපති, පක්ඛං පරියෙසති, කාලං ආගමෙති, ‘‘ලජ්ජිපරිසං තාව ලභාමි, පච්ඡා ජානිස්සාමී’’ති පුන ගහණෙයෙව සඋස්සාහො හොති, රක්ඛතියෙව. යදා පන සොපි ‘‘න දස්සාමී’’ති, සාමිකොපි ‘‘න ලච්ඡාමී’’ති – එවං උභොපි ධුරං නික්ඛිපන්ති, තදා අභියුඤ්ජකස්ස පාරාජිකං. අථ පන අභියුඤ්ජිත්වා විනිච්ඡයං කුරුමානො අනිට්ඨිතෙ විනිච්ඡයෙ සාමිකෙනපි ධුරනික්ඛෙපෙ අකතෙ අත්තනො අස්සාමිකභාවං ජානන්තොයෙව තතො කිඤ්චි පුප්ඵං වා ඵලං වා ගණ්හාති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො.
Về câu ‘từ bỏ gánh nặng’: Lại nữa, khi người chủ từ bỏ gánh nặng (sự cố gắng) với suy nghĩ rằng: ‘Vị này cứng rắn, thô lỗ, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và phạm hạnh của ta; thôi đủ rồi, ta không cần ngôi tự viện này nữa,’ thì người khởi tố phạm tội pārājika. Nếu chính người ấy cũng đã từ bỏ gánh nặng, thì khi ấy... Lại nữa, dù người chủ đã từ bỏ gánh nặng, nhưng nếu người khởi tố vẫn chưa từ bỏ gánh nặng và vẫn còn nỗ lực trong việc phải trả lại với suy nghĩ rằng: ‘Sau khi gây áp lực cho vị này một cách thích đáng, phô trương quyền uy của ta, đặt vị ấy vào tình trạng phải vâng lời, rồi ta sẽ trả lại,’ thì khi ấy vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội). Hơn nữa, nếu người khởi tố từ bỏ gánh nặng với suy nghĩ rằng: ‘Sau khi đã chiếm đoạt, bây giờ ta sẽ không trả lại cho vị này nữa,’ nhưng người chủ lại không từ bỏ gánh nặng, vẫn tìm kiếm phe phái, chờ đợi thời cơ, và vẫn còn nỗ lực trong việc lấy lại với suy nghĩ rằng: ‘Trước tiên, ta phải tìm được một hội chúng liêm chính, sau đó ta sẽ tính,’ thì vẫn còn được bảo vệ. Lại nữa, khi người ấy (người khởi tố) nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không trả lại,’ và người chủ cũng nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không nhận lại được nữa,’ – như vậy, khi cả hai đều từ bỏ gánh nặng, lúc ấy người khởi tố phạm tội pārājika. Lại nữa, trong khi khởi tố và đang tiến hành phân xử, khi việc phân xử chưa kết thúc và người chủ cũng chưa từ bỏ gánh nặng, nếu người khởi tố, trong khi biết rõ mình không phải là chủ sở hữu, vẫn lấy bất cứ vật gì như bông hoa hay trái cây từ nơi ấy, thì vị ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật đã lấy.

ධම්මං චරන්තොති භික්ඛුසඞ්ඝෙ වා රාජකුලෙ වා විනිච්ඡයං කරොන්තො. සාමිකං පරාජෙතීති විනිච්ඡයිකානං උක්කොචං දත්වා කූටසක්ඛිං ඔතාරෙත්වා ආරාමසාමිකං ජිනාතීති අත්ථො. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති න කෙවලං තස්සෙව, සඤ්චිච්ච තස්ස අත්ථසාධනෙ පවත්තානං කූටවිනිච්ඡයිකානම්පි කූටසක්ඛීනම්පි සබ්බෙසං පාරාජිකං. එත්ථ ච සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපවසෙනෙව පරාජයො වෙදිතබ්බො. අනික්ඛිත්තධුරො හි අපරාජිතොව හොති. ධම්මං චරන්තො පරජ්ජතීති සචෙපි ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන විනිච්ඡයස්ස පවත්තත්තා සයං පරාජයං පාපුණාති; එවම්පි මුසාවාදෙන සාමිකානං පීළාකරණපච්චයා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජතීති.
Về câu ‘hành xử đúng pháp’: (Nghĩa là) trong khi tiến hành phân xử ở giữa tăng chúng hoặc ở hoàng gia. Về câu ‘làm cho người chủ bị thua kiện’: Có nghĩa là, sau khi đút lót cho các vị thẩm phán, đưa ra nhân chứng gian dối, rồi thắng kiện người chủ của ngôi tự viện. Về câu ‘phạm tội pārājika’: Không chỉ riêng vị ấy (người khởi tố) phạm tội, mà tất cả những người cố ý tham gia vào việc thành tựu mục đích cho vị ấy, cả các vị thẩm phán gian dối và các nhân chứng gian dối, đều phạm tội pārājika. Và ở đây, sự thua kiện cần được hiểu là do người chủ đã từ bỏ gánh nặng (sự cố gắng). Vì rằng người chưa từ bỏ gánh nặng thì vẫn chưa bị xem là thua kiện. Về câu ‘hành xử đúng pháp mà bị thua kiện’: Nếu do việc phân xử được tiến hành theo đúng pháp, đúng luật, đúng lời dạy của Bậc Đạo Sư, mà chính mình phải chịu thua kiện; dù vậy, do nguyên nhân đã dùng lời nói dối để gây phiền nhiễu cho các người chủ, vị ấy vẫn phạm tội thullaccaya.

ආරාමට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về vật dụng thuộc về tự viện đến đây là kết thúc.

විහාරට්ඨකථා
Chú giải về vật dụng thuộc về trú xứ

103. විහාරට්ඨෙපි – චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. අභියොගෙපි චෙත්ථ චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස භික්ඛූනං දින්නං විහාරං වා පරිවෙණං වා ආවාසං වා මහන්තම්පි ඛුද්දකම්පි අභියුඤ්ජතො අභියොගො න රුහති. අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හිතුම්පි න සක්කොති. කස්මා? සබ්බෙසං ධුරනික්ඛෙපාභාවතො. න හෙත්ථ සබ්බෙ චාතුද්දිසා භික්ඛූ ධුරනික්ඛෙපං කරොන්තීති. දීඝභාණකාදිභෙදස්ස පන ගණස්ස එකපුග්ගලස්ස වා සන්තකං අභියුඤ්ජිත්වා ගණ්හන්තො සක්කොති [Pg.296] තෙ ධුරං නික්ඛිපාපෙතුං. තස්මා තත්ථ ආරාමෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති.
103. Ngay cả trong trường hợp vật dụng thuộc về trú xứ, việc đặt để ở bốn nơi cũng theo phương pháp đã được nói. Và ngay cả trong việc khởi tố ở đây, việc khởi tố của người kiện cáo về một trú xứ (vihāra), một khuôn viên (pariveṇa), hay một nơi ở (āvāsa), dù lớn hay nhỏ, đã được dâng cúng cho các tỳ khưu hướng đến Tăng chúng bốn phương, là không thành tựu. Vị ấy cũng không thể chiếm đoạt mà lấy đi được. Tại sao? Vì không có sự từ bỏ gánh nặng từ tất cả mọi người. Vì rằng ở đây, không phải tất cả các tỳ khưu bốn phương đều từ bỏ gánh nặng. Tuy nhiên, người khởi tố và chiếm hữu tài sản thuộc về một nhóm có sự phân biệt như các vị Trùng tụng sư Trường bộ, v.v... hoặc của một cá nhân, thì có thể làm cho họ từ bỏ gánh nặng. Do đó, ở đó, sự phân xử cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong trường hợp tự viện.

විහාරට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về vật dụng thuộc về trú xứ đến đây là kết thúc.

ඛෙත්තට්ඨකථා
Chú giải về vật dụng thuộc về ruộng đất

104. ඛෙත්තට්ඨෙපි – ඛෙත්තං තාව දස්සෙන්තො ‘‘ඛෙත්තං නාම යත්ථ පුබ්බණ්ණං වා අපරණ්ණං වා ජායතී’’ති ආහ. තත්ථ පුබ්බණ්ණන්ති සාලිආදීනි සත්ත ධඤ්ඤානි; අපරණ්ණන්ති මුග්ගමාසාදීනි; උච්ඡුඛෙත්තාදිකම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහිතං. ඉධාපි චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. තත්ථජාතකෙ පන සාලිසීසාදීනි නිරුම්භිත්වා වා එකමෙකං හත්ථෙනෙව ඡින්දිත්වා වා අසිතෙන ලායිත්වා වා බහූනි එකතො උප්පාටෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස යස්මිං බීජෙ වා සීසෙ වා මුට්ඨියං වා මුග්ගමාසාදිඵලෙ වා වත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. අච්ඡිජ්ජමානො පන දණ්ඩකො වා වාකො වා තචො වා අප්පමත්තකොපි රක්ඛති.
104. Ngay cả trong trường hợp vật dụng thuộc về ruộng đất, trước hết, để chỉ rõ về ruộng đất, ngài đã nói: ‘Ruộng đất là nơi mà các loại ngũ cốc chín trước hoặc các loại ngũ cốc chín sau mọc lên.’ Ở đây, ‘ngũ cốc chín trước’ là bảy loại lúa, bắt đầu bằng lúa sāli; ‘ngũ cốc chín sau’ là các loại đậu, bắt đầu bằng đậu xanh, đậu đen; ruộng mía, v.v... cũng được bao gồm ở đây. Ở đây cũng vậy, việc đặt để ở bốn nơi cũng theo phương pháp đã được nói. Lại nữa, đối với các sản vật mọc ở đó, khi một người lấy các thứ như bông lúa sāli, v.v... bằng cách không cắt mà (bẻ), hoặc ngắt từng bông một chỉ bằng tay, hoặc cắt bằng liềm, hoặc nhổ nhiều cây cùng một lúc, khi vật (trị giá) đủ mức (phạm tội) ở hạt nào, bông nào, nắm nào, hoặc quả đậu xanh, đậu đen nào, thì ngay khi vật ấy được giải thoát khỏi sự ràng buộc (cuống), vị ấy phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu thân cây, sợi vỏ, hoặc lớp vỏ, dù chỉ một chút, chưa bị đứt, thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội).

වීහිනාළං දීඝම්පි හොති, යාව අන්තොනාළතො වීහිසීසදණ්ඩකො න නික්ඛමති, තාව රක්ඛති. කෙසග්ගමත්තම්පි නාළතො දණ්ඩකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ නික්ඛන්තෙ භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසිතෙන ලායිත්වා ගණ්හතො පන මුට්ඨිගතෙසු හෙට්ඨා ඡින්නෙසුපි සචෙ සීසානි ජටිතානි, රක්ඛන්ති තාව. විජටෙත්වා පන කෙසග්ගමත්තම්පි උක්ඛිපතො සචෙ වත්ථු පූරති, පාරාජිකං. සාමිකෙහි පන ලායිත්වා ඨපිතං සභුසං වා අභුසං වා කත්වා ගණ්හතො යෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. සචෙ පරිකප්පෙති ‘‘ඉදං මද්දිත්වා පප්ඵොටෙත්වා සාරමෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති රක්ඛති තාව. මද්දනපප්ඵොටනෙසු ඨානා චාවෙන්තස්සාපි පාරාජිකං නත්ථි, පච්ඡා භාජනගතෙ කතමත්තෙ පාරාජිකං. අභියොගො පනෙත්ථ වුත්තනයො එව.
Cọng rạ cũng có khi dài; chừng nào cuống bông lúa chưa ra khỏi bên trong cọng rạ, chừng đó vẫn được bảo vệ. Khi phần dưới của cuống lúa ra khỏi cọng rạ dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phải bị xử trị theo giá trị của vật đã lấy. Lại nữa, đối với người cắt bằng liềm và lấy, trong số những cây lúa nằm trong nắm tay, dù phần dưới đã bị cắt đứt, nhưng nếu các bông lúa bị vướng vào nhau, thì khi ấy vẫn được bảo vệ. Lại nữa, sau khi gỡ rối, nếu người ấy nhấc lên dù chỉ bằng một sợi tóc, và nếu vật (trị giá) đủ mức, thì phạm tội pārājika. Lại nữa, đối với người lấy lúa đã được các người chủ cắt và để đó, dù lấy cả trấu hay không có trấu, khi lấy số lúa đủ mức (phạm tội), thì phạm tội pārājika. Nếu người ấy có ý định: ‘Ta sẽ chà, đập, sàng sảy cái này và chỉ lấy phần lõi,’ thì khi ấy vẫn được bảo vệ. Ngay cả khi di chuyển khỏi nơi chà, đập, cũng không phạm tội pārājika; sau đó, ngay khi làm cho nó vào trong đồ chứa, thì phạm tội pārājika. Việc khởi tố ở đây cũng theo phương pháp đã được nói.

ඛීලසඞ්කමනාදීසු පථවී නාම අනග්ඝා. තස්මා සචෙ එකෙනෙව ඛීලෙන ඉතො කෙසග්ගමත්තම්පි පථවිප්පදෙසං සාමිකානං පස්සන්තානං වා අපස්සන්තානං වා අත්තනො සන්තකං කරොති, තස්මිං ඛීලෙ නාමං ඡින්දිත්වා වා අච්ඡින්දිත්වා වා සඞ්කාමිතමත්තෙ තස්ස ච, යෙ චස්ස එකච්ඡන්දා, සබ්බෙසං පාරාජිකං. සචෙ පන [Pg.297] ද්වීහි ඛීලෙහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ ඛීලෙ ථුල්ලච්චයං; දුතියෙ පාරාජිකං. සචෙ තීහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ දුක්කටං, දුතියෙ ථුල්ලච්චයං, තතියෙ පාරාජිකං. එවං බහුකෙසුපි අවසානෙ ද්වෙ ඨපෙත්වා පුරිමෙහි දුක්කටං, අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. තඤ්ච ඛො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන. එවං සබ්බත්ථ.
Về việc di dời cọc mốc và các trường hợp tương tự, đất đai được gọi là vô giá. Do đó, nếu vị ấy chỉ dùng một cọc mốc để biến một vùng đất dù chỉ bằng đầu sợi tóc từ nơi này thành sở hữu của mình, dù các chủ sở hữu có nhìn thấy hay không nhìn thấy, thì ngay khi cọc mốc ấy được di dời, dù có khắc tên hay không khắc tên, vị ấy và những người đồng tình với vị ấy, tất cả đều phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu việc chiếm hữu cần đến hai cọc mốc, thì (khi di dời) cọc mốc thứ nhất, phạm tội thullaccaya; (khi di dời) cọc mốc thứ hai, phạm tội pārājika. Nếu việc chiếm hữu cần đến ba cọc mốc, thì (khi di dời) cọc mốc thứ nhất, phạm tội dukkaṭa; (khi di dời) cọc mốc thứ hai, phạm tội thullaccaya; (khi di dời) cọc mốc thứ ba, phạm tội pārājika. Tương tự, trong trường hợp có nhiều cọc mốc, nên hiểu rằng trừ lại hai cọc mốc cuối cùng, (khi di dời) các cọc mốc trước đó thì phạm tội dukkaṭa; trong hai cọc mốc cuối cùng, (khi di dời) một cọc mốc thì phạm tội thullaccaya, (khi di dời) cọc mốc còn lại thì phạm tội pārājika. Và điều này nên được hiểu là (phạm tội pārājika) khi các chủ sở hữu từ bỏ trách nhiệm. Tương tự trong tất cả các trường hợp.

රජ්ජුං වාති ‘‘මම සන්තකං ඉද’’න්ති ඤාපෙතුකාමො රජ්ජුං වා පසාරෙති, යට්ඨිං වා පාතෙති, දුක්කටං. ‘‘ඉදානි ද්වීහි පයොගෙහි අත්තනො සන්තකං කරිස්සාමී’’ති තෙසං පඨමෙ ථුල්ලච්චයං, දුතියෙ පාරාජිකං.
Về trường hợp dùng dây, với ý muốn cho biết rằng: "Đây là sở hữu của ta", vị ấy căng dây hoặc đặt cây gậy xuống, phạm tội dukkaṭa. Khi có ý định: "Bây giờ ta sẽ biến nó thành sở hữu của mình bằng hai hành động", thì hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động thứ hai phạm tội pārājika.

වතිං වාති පරස්ස ඛෙත්තං පරික්ඛෙපවසෙන අත්තනො කාතුකාමො දාරූනි නිඛණති, පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එකස්මිං අනාගතෙ ථුල්ලච්චයං, තස්මිං ආගතෙ පාරාජිකං. සචෙ තත්තකෙන අසක්කොන්තො සාඛාපරිවාරෙනෙව අත්තනො කාතුං සක්කොති, සාඛාපාතනෙපි එසෙව නයො. එවං යෙන යෙන පරික්ඛිපිත්වා අත්තනො කාතුං සක්කොති, තත්ථ තත්ථ පඨමපයොගෙහි දුක්කටං. අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං.
Về trường hợp làm hàng rào, với ý muốn biến ruộng của người khác thành của mình bằng cách rào lại, vị ấy chôn các thanh gỗ xuống, mỗi hành động chôn xuống đều phạm tội dukkaṭa. Khi còn một hành động cuối cùng chưa thực hiện, phạm tội thullaccaya; khi hành động đó được thực hiện, phạm tội pārājika. Nếu không thể làm thành sở hữu của mình chỉ bằng cách đó mà có thể làm được bằng cách rào bằng cành cây, thì quy tắc tương tự cũng áp dụng cho việc làm rơi cành cây. Tương tự, bất cứ vật gì có thể dùng để rào lại và biến thành sở hữu của mình, thì đối với những hành động đầu tiên, phạm tội dukkaṭa. Trong hai hành động cuối cùng, hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động còn lại phạm tội pārājika, nên hiểu như vậy.

මරියාදං වාති පරස්ස ඛෙත්තං ‘‘මම ඉද’’න්ති ඤාපෙතුකාමො අත්තනො ඛෙත්තමරියාදං
Về trường hợp làm ranh giới, với ý muốn cho biết rằng: "Đây là của ta" đối với ruộng của người khác, vị ấy (di dời) ranh giới ruộng của mình...

කෙදාරපාළිං යථා පරස්ස ඛෙත්තං අතික්කමති, එවං සඞ්කාමෙති, පංසුමත්තිකාදීහි වා වඩ්ඪෙත්වා විත්ථතං කරොති, අකතං වා පන පතිට්ඨාපෙති, පුරිමපයොගෙහි දුක්කටං. ද්වින්නං පච්ඡිමානං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකන්ති.
...hoặc bờ ruộng, di dời nó theo cách lấn sang ruộng của người khác, hoặc dùng đất, bụi v.v. để đắp cho rộng ra, hoặc thiết lập một bờ ruộng chưa có, thì những hành động ban đầu phạm tội dukkaṭa. Trong hai hành động cuối cùng, hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động còn lại phạm tội pārājika.

ඛෙත්තට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về ruộng đất đã kết thúc.

වත්ථුට්ඨකථා
Phần chú giải về đất nền

105. වත්ථුට්ඨෙපි – වත්ථුං තාව දස්සෙන්තො වත්ථු නාම ‘‘ආරාමවත්ථු විහාරවත්ථූ’’ති ආහ. තත්ථ බීජං වා උපරොපකෙ වා අරොපෙත්වාව කෙවලං භූමිං සොධෙත්වා තිණ්ණං පාකාරානං යෙන කෙනචි පරික්ඛිපිත්වා වා අපරික්ඛිපිත්වා වා පුප්ඵාරාමාදීනං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො ආරාමවත්ථු නාම. එතෙනෙව නයෙන එකවිහාරපරිවෙණආවාසානං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො විහාරවත්ථු නාම. යොපි පුබ්බෙ ආරාමො [Pg.298] ච විහාරො ච හුත්වා පච්ඡා විනස්සිත්වා භූමිමත්තො ඨිතො, ආරාමවිහාරකිච්චං න කරොති, සොපි ආරාමවිහාරවත්ථුසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතො. විනිච්ඡයො පනෙත්ථ ඛෙත්තට්ඨෙ වුත්තසදිසොයෙවාති.
105. Về đất nền, trước hết, để chỉ rõ về đất nền, ngài nói: "Đất nền được gọi là đất nền của khu vườn (ārāmavatthu) và đất nền của tịnh xá (vihāravatthu)". Trong đó, một khu đất được dọn dẹp sạch sẽ, chưa trồng hạt giống hay cây non, được rào lại hoặc không được rào lại bằng bất kỳ loại nào trong ba loại tường rào, và được dành cho mục đích làm vườn hoa v.v., được gọi là đất nền của khu vườn. Theo cách tương tự, một khu đất được dành cho mục đích của một tịnh xá, một khuôn viên, hoặc một nơi ở, được gọi là đất nền của tịnh xá. Ngay cả một nơi trước đây là khu vườn và tịnh xá, nhưng sau đó bị hủy hoại và chỉ còn lại đất trống, không còn thực hiện chức năng của khu vườn và tịnh xá, nơi đó cũng được bao gồm trong khái niệm đất nền của khu vườn và đất nền của tịnh xá. Sự phân xử ở đây cũng tương tự như đã được nói trong phần chú giải về ruộng đất.

වත්ථුට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Phần chú giải về đất nền đã kết thúc.

106. ගාමට්ඨෙ යං වත්තබ්බං තං වුත්තමෙව.
106. Về tài sản trong làng, những gì cần nói đã được nói rồi.

අරඤ්ඤට්ඨකථා
Phần chú giải về tài sản trong rừng

107. අරඤ්ඤට්ඨෙ – අරඤ්ඤං තාව දස්සෙන්තො ‘‘අරඤ්ඤං නාම යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොති, තං අරඤ්ඤ’’න්ති ආහ. තත්ථ යස්මා අරඤ්ඤං නාම මනුස්සානං පරිග්ගහිතම්පි අත්ථි, අපරිග්ගහිතම්පි; ඉධ පන යං පරිග්ගහිතං සාරක්ඛං, යතො න විනා මූලෙන කට්ඨලතාදීනි ගහෙතුං ලබ්භන්ති, තං අධිප්පෙතං. තස්මා ‘‘යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොතී’’ති වත්වා පුන ‘‘අරඤ්ඤ’’න්ති වුත්තං. තෙන ඉමමත්ථං දස්සෙති – ‘‘න පරිග්ගහිතභාවො අරඤ්ඤස්ස ලක්ඛණං. යං පන අත්තනො අරඤ්ඤලක්ඛණෙන අරඤ්ඤං මනුස්සානඤ්ච පරිග්ගහිතං, තං ඉමස්මිං අත්ථෙ අරඤ්ඤ’’න්ති. තත්ථ විනිච්ඡයො ආරාමට්ඨාදීසු වුත්තසදිසො.
107. Về tài sản trong rừng, trước hết, để chỉ rõ về rừng, ngài nói: "Rừng được gọi là nơi thuộc sở hữu của con người, đó là rừng". Trong đó, vì rừng có loại thuộc sở hữu của con người và có loại không thuộc sở hữu; nhưng ở đây, ý muốn nói đến loại rừng thuộc sở hữu, có người canh giữ, nơi mà không thể lấy củi, dây leo v.v. mà không trả tiền. Do đó, sau khi nói: "nơi thuộc sở hữu của con người", lại nói thêm: "rừng". Qua đó, ngài chỉ ra ý nghĩa này: "Việc thuộc sở hữu không phải là đặc tính của rừng. Mà nơi nào là rừng theo đặc tính của rừng và cũng thuộc sở hữu của con người, nơi đó trong ý nghĩa này được gọi là rừng". Sự phân xử ở đây tương tự như đã được nói trong các phần chú giải về đất vườn v.v.

තත්ථජාතකෙසු පනෙත්ථ එකස්මිම්පි මහග්ඝරුක්ඛෙ ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. ලතං වාති එත්ථ ච වෙත්තොපි ලතාපි ලතා එව; තත්ථ යො වෙත්තො වා ලතා වා දීඝා හොති, මහාරුක්ඛෙ ච ගච්ඡෙ ච විනිවිජ්ඣිත්වා වා වෙඨෙත්වා වා ගතා, සා මූලෙ ඡින්නාපි අවහාරං න ජනෙති අග්ගෙ ඡින්නාපි, යදා පන අග්ගෙපි මූලෙපි ඡින්නා හොති, තදා අවහාරං ජනෙති. සචෙ පන වෙඨෙත්වා ඨිතා හොති, වෙඨෙත්වා ඨිතා පන රුක්ඛතො මොචිතමත්තා අවහාරං ජනෙති.
Ở đây, đối với những cây mọc trong rừng đó, chỉ cần chặt một cây có giá trị lớn là phạm tội pārājika. Về trường hợp dây leo, cả cây mây và dây leo đều được gọi là dây leo. Trong đó, cây mây hay dây leo nào dài, mọc xuyên qua hoặc quấn quanh cây lớn và bụi rậm, thì dù bị chặt ở gốc cũng không cấu thành hành vi trộm cắp, chặt ở ngọn cũng không. Nhưng khi nó bị chặt cả ở ngọn và ở gốc, lúc đó mới cấu thành hành vi trộm cắp. Tuy nhiên, nếu nó đang quấn quanh, thì chỉ cần gỡ nó ra khỏi cây là cấu thành hành vi trộm cắp.

තිණං වාති එත්ථ තිණං වා හොතු පණ්ණං වා, සබ්බං තිණග්ගහණෙනෙව ගහිතං; තං ගෙහච්ඡදනාදීනමත්ථාය පරෙහි ඡින්නං වා අත්තනා ඡින්දිත්වා වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. න කෙවලඤ්ච තිණපණ්ණමෙව, අඤ්ඤම්පි යංකිඤ්චි වාකඡල්ලි ආදි, යත්ථ සාමිකා සාලයා, තං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. තච්ඡෙත්වා ඨපිතො අද්ධගතොපි රුක්ඛො න ගහෙතබ්බො. යො පන අග්ගෙ ච මූලෙ ච ඡින්නො හොති, සාඛාපිස්ස පූතිකා [Pg.299] ජාතා, ඡල්ලියොපි ගළිතා, ‘‘අයං සාමිකෙහි ඡඩ්ඩිතො’’ති ගහෙතුං වට්ටති. ලක්ඛණච්ඡින්නස්සාපි යදා ලක්ඛණං ඡල්ලියා පරියොනද්ධං හොති, තදා ගහෙතුං වට්ටති. ගෙහාදීනං අත්ථාය රුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා යදා තානි කතානි අජ්ඣාවුත්ථානි ච හොන්ති, දාරූනිපි අරඤ්ඤෙ වස්සෙන ච ආතපෙන ච විනස්සන්ති, ඊදිසානිපි දිස්වා ‘‘ඡඩ්ඩිතානී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. කස්මා? යස්මා අරඤ්ඤසාමිකා එතෙසං අනිස්සරා. යෙහි අරඤ්ඤසාමිකානං දෙය්‍යධම්මං දත්වා ඡින්නානි, තෙ එව ඉස්සරා, තෙහි ච තානි ඡඩ්ඩිතානි, නිරාලයා තත්ථ ජාතාති.
Ở đây, trong câu ‘Tiṇaṃ vā’ (hoặc cỏ), dù là cỏ hay là lá, tất cả đều được bao gồm bởi từ ‘cỏ’. Vị tỳ khưu lấy vật ấy vì mục đích lợp nhà v.v..., dù là vật đã được người khác cắt hay tự mình cắt rồi lấy, vị ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật. Và không chỉ cỏ và lá, mà cả những thứ khác như vỏ cây, xơ cây v.v... mà chủ nhân còn luyến tiếc, vị tỳ khưu lấy vật ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật. Cây đã được đẽo gọt và để đó, dù đã trải qua thời gian dài, cũng không được lấy. Còn cây nào đã bị chặt ở ngọn và ở gốc, cành nhánh đã mục nát, vỏ cây cũng đã bong tróc, thì được phép lấy với suy nghĩ rằng: ‘Cây này đã bị chủ nhân vứt bỏ’. Ngay cả đối với cây đã được đánh dấu, khi dấu hiệu đã bị vỏ cây bao phủ, thì được phép lấy. Khi người ta đã chặt cây vì mục đích làm nhà v.v... và những ngôi nhà ấy đã được xây cất và đã có người ở, còn những khúc gỗ ở trong rừng bị hư hoại bởi mưa nắng, thấy những vật như vậy, được phép lấy với suy nghĩ rằng: ‘Chúng đã bị vứt bỏ’. Tại sao? Bởi vì những người chủ của khu rừng không phải là chủ của những vật ấy. Những người đã trả phí cho chủ rừng rồi chặt cây, chính họ mới là chủ nhân. Và những vật ấy đã bị họ vứt bỏ, họ đã không còn luyến tiếc đối với chúng.

යොපි භික්ඛු පඨමංයෙව අරඤ්ඤපාලානං දෙය්‍යධම්මං දත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා යථාරුචිතෙ රුක්ඛෙ ගාහාපෙති, තස්ස තෙසං ආරක්ඛට්ඨානං අගන්ත්වාපි යථාරුචිතෙන මග්ගෙන ගන්තුං වට්ටති. අථාපි පවිසන්තො අදත්වා ‘‘නික්ඛමන්තො දස්සාමී’’ති රුක්ඛෙ ගාහාපෙත්වා නික්ඛමන්තො තෙසං දාතබ්බං දත්වා ගච්ඡති, වට්ටති එව. අථාපි ආභොගං කත්වා ගච්ඡති ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘දස්සාමී’’ති, ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ දාතබ්බමෙව. සචෙ කොචි අත්තනො ධනං දත්වා ‘‘භික්ඛුස්ස ගන්තුං දෙථා’’ති වදති, ලද්ධකප්පමෙව, ගන්තුං වට්ටති. සචෙ පන කොචි ඉස්සරජාතිකො ධනං අදත්වාව ‘‘භික්ඛූනං භාගං මා ගණ්හථා’’ති වාරෙති, අරඤ්ඤපාලා ච ‘‘මයං භික්ඛූනං තාපසානඤ්ච භාගං අගණ්හන්තා කුතො ලච්ඡාම, දෙථ, භන්තෙ’’ති වදන්ති, දාතබ්බමෙව.
Vị tỳ khưu nào ngay từ đầu đã trả phí cho những người giữ rừng, rồi vào rừng và cho người lấy những cây theo ý thích, vị ấy được phép đi ra bằng con đường tùy thích mà không cần đến trạm gác của họ. Hoặc, khi vào không trả phí với ý nghĩ rằng: ‘Khi ra tôi sẽ trả’, rồi cho người lấy cây, lúc đi ra trả cho họ phần phải trả rồi đi, thì cũng được phép. Hoặc, vị ấy đi với tác ý rằng: ‘Khi được yêu cầu ‘Hãy trả’, tôi sẽ trả’; khi được yêu cầu ‘Hãy trả’, thì phải trả. Nếu có người nào đó dùng tiền của mình trả và nói rằng: ‘Hãy để cho vị tỳ khưu đi’, thì xem như đã được phép, được phép đi. Nhưng nếu có người có quyền thế nào đó không trả tiền mà ngăn cản rằng: ‘Đừng lấy phần của các tỳ khưu’, và những người giữ rừng nói rằng: ‘Nếu chúng tôi không lấy phần của các tỳ khưu và các ẩn sĩ thì chúng tôi sẽ lấy từ đâu? Bạch ngài, xin hãy trả’, thì phải trả.

යො පන අරඤ්ඤපාලෙසු නිද්දායන්තෙසු වා කීළාපසුතෙසු වා කත්ථචි පක්කන්තෙසු වා ආගන්ත්වා ‘‘කුහිං අරඤ්ඤපාලා’’ති පක්කොසිත්වාපි අදිස්වා ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. යොපි ආරක්ඛට්ඨානං පත්වා කම්මට්ඨානාදීනි මනසිකරොන්තො වා අඤ්ඤවිහිතො වා අස්සතියා අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. යස්සාපි තං ඨානං පත්තස්ස චොරො වා හත්ථී වා වාළමිගො වා මහාමෙඝො වා වුට්ඨහති, සො ච තම්හා උපද්දවා මුච්චිතුකම්‍යතාය සහසා තං ඨානං අතික්කමති, රක්ඛති තාව, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ඉදං පන අරඤ්ඤෙ ආරක්ඛට්ඨානං නාම සුඞ්කඝාතතොපි ගරුකතරං. සුඞ්කඝාතස්ස හි පරිච්ඡෙදං අනොක්කමිත්වා දූරතොව පරිහරන්තො දුක්කටමෙව ආපජ්ජති. ඉදං පන ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිහරන්තස්ස ආකාසෙන ගච්ඡතොපි පාරාජිකමෙව. තස්මා එත්ථ අප්පමත්තෙන භවිතබ්බන්ති.
Còn vị nào đến trong khi những người giữ rừng đang ngủ, hoặc đang mải mê vui chơi, hoặc đã đi đâu đó, dù đã cất tiếng gọi: ‘Những người giữ rừng ở đâu?’ mà không thấy rồi đi, thì phải trả tiền hàng. Vị nào đến trạm gác, nhưng do đang tác ý đến đề mục thiền định v.v..., hoặc tâm bị phân tán, hoặc do thất niệm mà đi qua, cũng phải trả tiền hàng. Cũng vậy, vị nào khi đến nơi ấy thì có trộm cướp, hoặc voi, hoặc thú dữ, hoặc cơn mưa lớn nổi lên, và vị ấy vì muốn thoát khỏi hiểm nạn đó mà vội vã đi qua nơi ấy, thì tạm thời được bảo vệ, nhưng vẫn phải trả tiền hàng. Và trạm gác trong rừng này còn nghiêm trọng hơn cả trạm thuế quan. Bởi vì, người nào không đi vào phạm vi của trạm thuế quan mà tránh đi từ xa, chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng đối với trạm gác này, người nào tránh né với tâm trộm cắp, dù đi bằng đường không, cũng phạm tội pārājika. Vì vậy, ở đây cần phải không dể duôi.

අරඤ්ඤට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
Chú giải về rừng đã kết thúc.

උදකකථා
Bàn về nước

108. උදකෙ [Pg.300] පන – භාජනගතන්ති උදකදුල්ලභකාලෙ උදකමණිකාදීසු භාජනෙසු සඞ්ගොපෙත්වා ඨපිතං; තං යස්මිං භාජනෙ ඨපිතං හොති, තං භාජනං ආවිඤ්ඡිත්වා වා ඡිද්දං කත්වා වා තත්ථ පොක්ඛරණීතළාකෙසු ච අත්තනො භාජනං පවෙසෙත්වා ගණ්හන්තස්ස සප්පිතෙලෙසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.
108. Còn về nước – ‘nước trong vật chứa’ có nghĩa là nước được cất giữ cẩn thận trong các vật chứa như lu, vại v.v... vào thời kỳ khan hiếm nước; đối với vị tỳ khưu lấy nước ấy, hoặc lấy nước trong các ao hồ ở nơi đó, bằng cách nghiêng vật chứa đựng nó, hoặc đục một lỗ, hoặc nhúng vật chứa của mình vào, thì sự phán quyết nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến trong trường hợp bơ lỏng và dầu.

මරියාදච්ඡෙදනෙ පන තත්ථ ජාතකභූතගාමෙන සද්ධිම්පි මරියාදං ඡින්දන්තස්ස අදින්නාදානපයොගත්තා දුක්කටං. තඤ්ච පන පහාරෙ පහාරෙ හොති. අන්තොඨත්වා බහිමුඛො ඡින්දන්තො බහි අන්තෙන කාරෙතබ්බො. බහි ඨත්වා අන්තොමුඛො ඡින්දන්තො අන්තොඅන්තෙන කාරෙතබ්බො. අන්තො ච බහි ච ඡින්දිත්වා මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා තං ඡින්දන්තො මජ්ඣෙන කාරෙතබ්බො. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො පක්කොසති, ගාමදාරකෙහි වා පක්කොසාපෙති, තා ආගන්ත්වා ඛුරෙහි මරියාදං ඡින්දන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො උදකෙ පවෙසෙති, ගාමදාරකෙහි වා පවෙසාපෙති, තාහි උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං භින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. ගාමදාරකෙ වා ‘‘උදකෙ කීළථා’’ති වදති, කීළන්තෙ වා උත්‍රාසෙති, තෙහි උට්ඨාපිතවීචියොපි මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. අන්තොඋදකෙ ජාතරුක්ඛං ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡින්දාපෙති, තෙනපි පතන්තෙන උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා තළාකරක්ඛණත්ථාය තළාකතො නිබ්බහනඋදකං වා නිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගච්ඡන්තං වා උදකං යථා එත්ථ පවිසති, එවං පාළිං වා බන්ධති, මාතිකං වා උජුකං කරොති, තස්ස උපරිභාගෙ ඨිතං අත්තනො තළාකං වා භින්දති, උස්සන්නං උදකං මරියාදං ගහෙත්වා ගච්ඡති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. සබ්බත්ථ නික්ඛන්තඋදකග්ඝානුරූපෙන අවහාරෙන කාරෙතබ්බො.
Còn về việc phá vỡ bờ đê, vị tỳ khưu phá vỡ bờ đê, dù là cùng với cây cối mọc ở đó, phạm tội dukkaṭa vì đó là phương tiện của việc trộm cắp. Và tội ấy phát sinh theo mỗi nhát. Người đứng bên trong hướng ra ngoài mà phá thì bị xử trị theo phần cuối ở bên ngoài. Người đứng bên ngoài hướng vào trong mà phá thì bị xử trị theo phần cuối ở bên trong. Người phá ở bên trong và bên ngoài, chừa lại phần giữa, rồi phá phần đó thì bị xử trị theo phần giữa. Làm cho bờ đê yếu đi rồi gọi bò đến, hoặc nhờ trẻ làng gọi, chúng đến dùng móng phá vỡ bờ đê, thì được xem là do chính vị ấy phá. Làm cho bờ đê yếu đi rồi lùa bò xuống nước, hoặc nhờ trẻ làng lùa, những ngọn sóng do chúng tạo ra phá vỡ bờ đê mà chảy đi. Hoặc nói với trẻ làng: ‘Hãy chơi đùa dưới nước’, hoặc làm cho những đứa trẻ đang chơi sợ hãi, những ngọn sóng do chúng tạo ra cũng phá vỡ bờ đê mà chảy đi. Đốn một cây mọc trong nước, hoặc nhờ người khác đốn, những ngọn sóng do cây ấy ngã xuống tạo ra cũng phá vỡ bờ đê mà chảy đi, thì được xem là do chính vị ấy phá. Làm cho bờ đê yếu đi; hoặc vì mục đích bảo vệ hồ chứa mà bịt ống dẫn nước ra hoặc ống thoát nước từ hồ; hoặc xây bờ ngăn hay nắn thẳng mương dẫn để nước đang chảy đi nơi khác sẽ chảy vào đây; hoặc phá vỡ hồ chứa của mình ở phía trên hồ của người khác, nước dâng lên cuốn trôi bờ đê, thì được xem là do chính vị ấy phá. Trong tất cả các trường hợp, vị ấy phải bị xử trị bằng hành vi trộm cắp tương ứng với giá trị của lượng nước đã chảy đi.

නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන තෙන මරියාදාය දුබ්බලාය කතාය අත්තනො ධම්මතාය ආගන්ත්වා වා අනාණත්තෙහි ගාමදාරකෙහි ආරොපිතා වා ගාවියො ඛුරෙහි මරියාදං භින්දන්ති, අත්තනොයෙව ධම්මතාය අනාණත්තෙහි වා ගාමදාරකෙහි උදකෙ පවෙසිතා වීචියො උට්ඨාපෙන්ති, ගාමදාරකා වා සයමෙව පවිසිත්වා කීළන්තා උට්ඨාපෙන්ති අන්තොඋදකෙ වා රුක්ඛො අඤ්ඤෙන ඡිජ්ජමානො [Pg.301] පතිත්වා උට්ඨාපෙති, උට්ඨාපිතා වීචියො මරියාදං ඡින්දන්ති, සචෙපි මරියාදං දුබ්බලං කත්වා සුක්ඛතළාකස්ස උදකනිබ්බහනට්ඨානං වා උදකනිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගමනමග්ගෙ වා පාළිං බන්ධති, සුක්ඛමාතිකං වා උජුකං කරොති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං ආගන්ත්වා මරියාදං භින්දති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යං.
Đối với trường hợp mở ống cống tháo nước ra cũng có phương thức tương tự. Lại nữa, nếu do vị ấy làm cho bờ đê bị yếu, rồi do tự nhiên của nó hoặc do những con bò được những đứa trẻ trong làng không được ra lệnh dắt lên bờ, dùng móng phá vỡ bờ đê; hoặc do tự nhiên của chính nó hoặc do những con bò được những đứa trẻ trong làng không được ra lệnh lùa xuống nước làm nổi sóng; hoặc do những đứa trẻ trong làng tự mình xuống đùa giỡn làm nổi sóng; hoặc ở trong nước có cây cối bị người khác đốn ngã xuống làm nổi sóng; rồi những con sóng được tạo ra ấy phá vỡ bờ đê; hoặc nếu vị ấy làm cho bờ đê bị yếu rồi bít lại chỗ tháo nước hoặc ống cống tháo nước của hồ đã cạn; hoặc đắp bờ ở con đường đi nơi khác; hoặc làm thẳng con mương đã cạn; sau đó, khi trời mưa, nước chảy đến phá vỡ bờ đê; trong tất cả các trường hợp, phải bồi thường vật đã lấy.

යො පන නිදාඝෙ සුක්ඛවාපියා මරියාදං යාව තලං පාපෙත්වා ඡින්දති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ ආගතාගතං උදකං පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. යත්තකං තප්පච්චයා සස්සං උප්පජ්ජති, තතො පාදමත්තග්ඝනකම්පි අදෙන්තො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන අස්සමණො හොති.
Lại nữa, vị nào vào mùa khô, phá bờ đê của hồ đã cạn cho đến tận đáy, sau đó khi trời mưa, nước cứ chảy đến rồi chảy đi mất, phải bồi thường vật đã lấy. Do duyên ấy, hoa màu có thể sanh khởi được bao nhiêu, nếu không đền bù cho các người chủ vật có giá trị dù chỉ bằng một pāda, vị ấy trở thành người không phải sa-môn do sự từ bỏ trách nhiệm.

යං පන සබ්බසාධාරණං තළාකං හොති; තළාකෙ උදකස්ස සබ්බෙපි මනුස්සා ඉස්සරා. හෙට්ඨතො පනස්ස සස්සානි කරොන්ති, සස්සපාලනත්ථං තළාකතො මහාමාතිකා නික්ඛමිත්වා ඛෙත්තමජ්ඣෙන යාති, සාපි සදා සන්දනකාලෙ සබ්බසාධාරණා. තතො පන ඛුද්දකමාතිකා නීහරිත්වා අත්තනො අත්තනො කෙදාරෙසු උදකං පවෙසෙන්ති. තං අඤ්ඤෙසං ගහෙතුං න දෙන්ති. නිදාඝසමයෙව උදකෙ මන්දීභූතෙ වාරෙන උදකං දෙන්ති, යො උදකවාරෙ සම්පත්තෙ න ලභති, තස්ස සස්සානි මිලායන්ති; තස්මා අඤ්ඤෙසං වාරෙ අඤ්ඤො ගහෙතුං න ලභති. තත්ථ යො භික්ඛු පරෙසං ඛුද්දකමාතිකාතො වා කෙදාරතො වා උදකං ථෙය්‍යචිත්තෙන අත්තනො වා පරස්ස වා මාතිකං වා කෙදාරං වා පවෙසෙති, අටවිමුඛං වා වාහෙති, අවහාරො වස්ස හොති.
Lại nữa, có hồ nước là của chung cho tất cả; tất cả mọi người đều là chủ của nước trong hồ. Ở phía dưới hồ ấy, họ trồng trọt hoa màu. Để tưới tiêu hoa màu, một con mương lớn chảy ra từ hồ đi qua giữa các thửa ruộng, con mương ấy cũng là của chung vào lúc nước chảy. Từ đó, họ dẫn các con mương nhỏ vào ruộng của mình. Họ không cho người khác lấy nước ấy. Vào mùa khô, khi nước cạn, họ chia nước theo phiên. Người nào đến phiên lấy nước mà không được, hoa màu của người ấy bị héo úa; do đó, người khác không được lấy nước trong phiên của người khác. Trong trường hợp đó, vị tỳ khưu nào với tâm trộm cắp lấy nước từ mương nhỏ hoặc từ ruộng của người khác dẫn vào mương hoặc ruộng của mình hay của người khác, hoặc cho chảy vào hướng rừng rậm, vị ấy phạm tội lấy của không cho.

යොපි ‘‘චිරෙන මෙ උදකවාරො භවිස්සති, ඉදඤ්ච සස්සං මිලායතී’’ති පරෙසං කෙදාරෙ
Vị nào nghĩ rằng: “Còn lâu mới đến phiên lấy nước của ta, mà hoa màu này đang héo úa,” rồi (lấy nước) trong ruộng của người khác...

පවිසන්තස්ස උදකස්ස පවිසනමග්ගං පිදහිත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙති, අවහාරො එව. සචෙ පන තළාකතො අනිග්ගතෙ පරෙසං මාතිකාමුඛං අසම්පත්තෙව උදකෙ සුක්ඛමාතිකංයෙව යථා ආගච්ඡන්තං උදකං අඤ්ඤෙසං කෙදාරෙ අප්පවිසිත්වා අත්තනොයෙව කෙදාරං පවිසති, එවං තත්ථ තත්ථ බන්ධති. අනික්ඛන්තෙ බද්ධා සුබද්ධා, නික්ඛන්තෙ බද්ධා, භණ්ඩදෙය්‍යං. තළාකං ගන්ත්වා සයමෙව නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙන්තස්සාපි නත්ථි අවහාරො. කස්මා? තළාකං නිස්සාය ඛෙත්තස්ස කතත්තා. කුරුන්දියාදීසු පන ‘‘අවහාරො’’ති වුත්තං. තං [Pg.302] ‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්චා’’ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන න සමෙති. තස්මා මහාඅට්ඨකථායං වුත්තමෙව යුත්තන්ති.
...bít đường vào của dòng nước đang chảy vào (ruộng ấy) rồi dẫn vào ruộng của mình, đó chính là tội lấy của không cho. Lại nữa, nếu khi nước chưa chảy ra khỏi hồ, chưa đến miệng mương của người khác, vị ấy đắp bờ ở con mương cạn sao cho dòng nước đang chảy đến không vào ruộng của người khác mà vào ruộng của chính mình, vị ấy đắp bờ ở chỗ này chỗ kia như vậy. Được đắp khi nước chưa chảy ra là đắp kỹ; được đắp khi nước đã chảy ra, phải bồi thường vật đã lấy. Trường hợp đi đến hồ, tự mình mở ống cống tháo nước rồi dẫn vào ruộng của mình thì không phạm tội lấy của không cho. Tại sao? Vì thửa ruộng được làm ra là nhờ vào hồ nước. Tuy nhiên, trong các bộ như Kurundī, có nói rằng: “Phạm tội lấy của không cho.” Điều đó không phù hợp với đặc điểm này: “vật, thời gian, và địa điểm.” Do đó, điều được nói trong Mahā-aṭṭhakathā là hợp lý.

උදකකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về nước đã kết thúc.

දන්තපොනකථා
Phần luận về tăm xỉa răng

109. දන්තපොණං ආරාමට්ඨකවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – යො සඞ්ඝස්ස වෙතනභතො හුත්වා දෙවසිකං වා පක්ඛමාසවාරෙන වා දන්තකට්ඨං ආහරති, සො තං ආහරිත්වා ඡින්දිත්වාපි යාව භික්ඛුසඞ්ඝං න සම්පටිච්ඡාපෙති, තාව තස්සෙව හොති. තස්මා තං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. තත්ථජාතකං පන ගරුභණ්ඩං, තම්පි භික්ඛුසඞ්ඝෙන රක්ඛිතගොපිතං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. එසෙව නයො ගණපුග්ගලගිහිමනුස්සසන්තකෙපි ඡින්නකෙ අච්ඡින්නකෙ ච. තෙසං ආරාමුය්‍යානභූමීසු ජාතං සාමණෙරා වාරෙන භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දන්තකට්ඨං ආහරන්තා ආචරියුපජ්ඣායානම්පි ආහරන්ති, තං යාව ඡින්දිත්වා සඞ්ඝං න පටිච්ඡාපෙන්ති, තාව සබ්බං තෙසංයෙව හොති. තස්මා තම්පි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. යදා පන තෙ ඡින්දිත්වා සඞ්ඝස්ස පටිච්ඡාපෙත්වා දන්තකට්ඨමාළකෙ නික්ඛිපන්ති, ‘‘යථාසුඛං භික්ඛුසඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූ’’ති; තතො පට්ඨාය අවහාරො නත්ථි, වත්තං පන ජානිතබ්බං. යො හි දෙවසිකං සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔසරති, තෙන දිවසෙ දිවසෙ එකමෙව දන්තකට්ඨං ගහෙතබ්බං. යො පන දෙවසිකං න ඔසරති, පධානඝරෙ වසිත්වා ධම්මසවනෙ වා උපොසථග්ගෙ වා දිස්සති, තෙන පමාණං සල්ලක්ඛෙත්වා චත්තාරි පඤ්චදන්තකට්ඨානි අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ඛාදිතබ්බානි. තෙසු ඛීණෙසු සචෙ පුනපි දන්තකට්ඨමාළකෙ බහූනි හොන්තියෙව, පුනපි ආහරිත්වා ඛාදිතබ්බානි. යදි පන පමාණං අසල්ලක්ඛෙත්වා ආහරති, තෙසු අක්ඛීණෙසුයෙව මාළකෙ ඛීයන්ති, තතො කෙචි ථෙරා ‘‘යෙහි ගහිතානි, තෙ පටිආහරන්තූ’’ති වදෙය්‍යුං, කෙචි ‘‘ඛාදන්තු, පුන සාමණෙරා ආහරිස්සන්තී’’ති, තස්මා විවාදපරිහරණත්ථං පමාණං සල්ලක්ඛෙතබ්බං. ගහණෙ පන දොසො නත්ථි. මග්ගං ගච්ඡන්තෙනාපි එකං වා ද්වෙ වා ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බන්ති.
109. Vấn đề tăm xỉa răng nên được phân xử theo cách phân xử về vật dụng trong tu viện. Tuy nhiên, có điểm đặc biệt này: người được Tăng đoàn thuê, hằng ngày hoặc theo phiên nửa tháng hay một tháng, mang tăm xỉa răng đến, sau khi mang đến và dù đã chặt ra, chừng nào chưa giao cho Tăng chúng, chừng đó nó vẫn là của người ấy. Do đó, người lấy vật ấy với tâm trộm cắp phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Lại nữa, vật mọc ở đó là vật nặng, nếu lấy vật ấy đã được Tăng chúng giữ gìn bảo vệ, cũng phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Phương thức tương tự cũng áp dụng cho vật đã chặt và chưa chặt thuộc sở hữu của giáo đoàn, của cá nhân, của người tại gia. Vật mọc trên đất tu viện hay vườn tược của họ. Các vị sa-di theo phiên mang tăm xỉa răng đến cho Tăng chúng, cũng mang đến cho thầy tế độ và thầy giáo thọ của mình; chừng nào họ chưa chặt ra và giao cho Tăng đoàn, chừng đó tất cả đều là của họ. Do đó, người lấy vật ấy với tâm trộm cắp cũng phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Lại nữa, khi họ đã chặt ra, giao cho Tăng đoàn và đặt lên giàn tăm xỉa răng với ý nghĩ: “Mong Tăng chúng tùy nghi sử dụng;” kể từ đó, không có tội lấy của không cho. Tuy nhiên, phận sự nên được biết. Vị nào hằng ngày sinh hoạt giữa Tăng chúng, vị ấy mỗi ngày chỉ nên lấy một cây tăm xỉa răng. Vị nào không sinh hoạt hằng ngày giữa Tăng chúng, sống trong nhà thiền, chỉ thấy mặt vào lúc nghe pháp hoặc ở nhà bố-tát, vị ấy nên ước lượng chừng mực, lấy bốn năm cây tăm xỉa răng để ở nơi ở của mình rồi dùng. Khi chúng đã hết, nếu trên giàn tăm xỉa răng vẫn còn nhiều, có thể lấy thêm về dùng. Lại nữa, nếu lấy mà không ước lượng chừng mực, khi tăm của vị ấy chưa hết mà trên giàn đã hết, do đó một số trưởng lão có thể nói: “Những ai đã lấy, hãy mang trả lại,” một số khác lại nói: “Cứ dùng đi, các sa-di sẽ mang đến nữa.” Do đó, để tránh tranh cãi, nên ước lượng chừng mực. Tuy nhiên, không có lỗi trong việc lấy. Ngay cả người đi đường cũng có thể bỏ một hoặc hai cây vào túi đãy rồi đi.

දන්තපොනකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về tăm xỉa răng đã kết thúc.

වනප්පතිකථා
Phần luận về cây lớn

110. වනස්ස [Pg.303] පතීති වනප්පති; වනජෙට්ඨකරුක්ඛස්සෙතං අධිවචනං. ඉධ පන සබ්බොපි මනුස්සෙහි පරිග්ගහිතරුක්ඛො අධිප්පෙතො අම්බලබුජපනසාදිකො. යත්ථ වා පන මරිචවල්ලිආදීනි ආරොපෙන්ති, සො ඡිජ්ජමානො සචෙ එකායපි ඡල්ලියා වා වාකෙන වා සකලිකාය වා ඵෙග්ගුනා වා සම්බද්ධොව හුත්වා භූමියං පතති, රක්ඛති තාව.
110. "Vanappati" có nghĩa là chủ của rừng (vanassa pati); đây là danh từ chỉ cho loại cây lớn nhất trong rừng. Tuy nhiên, ở đây (trong điều học này), bất cứ loại cây nào được con người sở hữu, như là cây xoài, cây mít rừng, cây mít nhà, v.v... đều được kể đến. Hoặc lại nữa, cây nào mà người ta trồng các loại dây leo như dây tiêu, v.v... (cũng được kể đến). Nếu cây ấy đang khi bị đốn mà vẫn còn dính liền bởi một lớp vỏ cây, hoặc vỏ xơ, hoặc vỏ dăm, hoặc lõi cây, rồi ngã xuống đất thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội).

යො පන ඡින්නොපි වල්ලීහි වා සාමන්තරුක්ඛසාඛාහි වා සම්බද්ධො සන්ධාරිතත්තා උජුකමෙව තිට්ඨති, පතන්තො වා භූමිං න පාපුණාති, නත්ථි තත්ථ පරිහාරො, අවහාරො එව හොති. යොපි කකචෙන ඡින්නො අච්ඡින්නො විය හුත්වා තථෙව තිට්ඨති, තස්මිම්පි එසෙව නයො.
Lại nữa, cây nào dù đã bị đốn đứt nhưng vẫn còn dính liền bởi các dây leo hoặc bởi các cành cây gần đó, do được giữ lại nên vẫn đứng thẳng, hoặc khi ngã xuống mà không chạm đất, trường hợp ấy không có sự miễn trừ, chính là sự lấy trộm. Cây nào bị cưa đứt mà vẫn đứng yên như chưa bị đứt, trường hợp ấy cũng tương tự.

යො පන රුක්ඛං දුබ්බලං කත්වා පච්ඡා චාලෙත්වා පාතෙති, අඤ්ඤෙන වා චාලාපෙති; අඤ්ඤං වාස්ස සන්තිකෙ රුක්ඛං ඡින්දිත්වා අජ්ඣොත්ථරති, පරෙන වා අජ්ඣොත්ථරාපෙති; මක්කටෙ වා පරිපාතෙත්වා තත්ථ ආරොපෙති, අඤ්ඤෙන වා ආරොපාපෙති; වග්ගුලියො වා තත්ථ ආරොපෙති, පරෙන වා ආරොපාපෙති; තා තං රුක්ඛං පාතෙන්ති, තස්සෙව අවහාරො.
Lại nữa, vị nào sau khi làm cho cây yếu đi rồi tự mình rung cho nó ngã, hoặc bảo người khác rung; hoặc đốn một cây khác ở gần đó làm cho nó đè lên, hoặc bảo người khác làm cho nó đè lên; hoặc xua đuổi bầy khỉ rồi cho chúng leo lên cây ấy, hoặc bảo người khác cho chúng leo lên; hoặc cho bầy dơi lên cây ấy, hoặc bảo người khác cho chúng lên; (nếu) chúng làm cho cây ấy ngã xuống, thì chính vị ấy phạm tội lấy trộm.

සචෙ පන තෙන රුක්ඛෙ දුබ්බලෙ කතෙ අඤ්ඤො අනාණත්තො එව තං චාලෙත්වා පාතෙති,
Nhưng nếu sau khi vị ấy đã làm cho cây yếu đi, một người khác không được ra lệnh đã tự mình rung cho nó ngã,

රුක්ඛෙන වා අජ්ඣොත්ථරති, අත්තනො ධම්මතාය මක්කටා වා වග්ගුලියො වා ආරොහන්ති, පරො වා අනාණත්තො ආරොපෙති, සයං වා එස වාතමුඛං සොධෙති, බලවවාතො ආගන්ත්වා රුක්ඛං පාතෙති; සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යං. වාතමුඛසොධනං පනෙත්ථ අසම්පත්තෙ වාතෙ සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණාදීහි සමෙති, නො අඤ්ඤථා. රුක්ඛං ආවිජ්ඣිත්වා සත්ථෙන වා ආකොටෙති, අග්ගිං වා දෙති, මණ්ඩුකකණ්ටකං වා විසං වා ආකොටෙති, යෙන සො මරති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යමෙවාති.
hoặc làm cho cây khác đè lên, hoặc bầy khỉ hay bầy dơi tự nhiên leo lên, hoặc người khác không được ra lệnh đã cho chúng leo lên, hoặc chính vị ấy dọn quang hướng gió, rồi một cơn gió mạnh đến làm cây ngã; trong tất cả các trường hợp, phải bồi thường vật ấy. Ở đây, việc dọn quang hướng gió, khi gió chưa đến, thì tương đương với việc làm thẳng con mương khô, v.v..., chứ không phải khác. (Vị ấy) đi vòng quanh cây rồi dùng dao chặt, hoặc đốt lửa, hoặc dùng gai cá đuối hay chất độc mà đâm vào, do đó cây ấy chết, trong tất cả các trường hợp, đều phải bồi thường vật ấy.

වනප්පතිකථා නිට්ඨිතා.
Dứt lời về cây cối.

හරණකකථා
Lời về vật mang đi

111. හරණකෙ [Pg.304] – අඤ්ඤස්ස හරණකං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසතීති පරං සීසභාරාදීහි භණ්ඩං ආදාය ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘එතං හරිස්සාමී’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා ආමසති, එත්තාවතා අස්ස දුක්කටං. ඵන්දාපෙතීති ආකඩ්ඪනවිකඩ්ඪනං කරොති, සාමිකො න මුඤ්චති, තෙනස්ස ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙතීති ආකඩ්ඪිත්වා සාමිකස්ස හත්ථතො මොචෙති, තෙනස්ස පාරාජිකං. සචෙ පන තං භණ්ඩසාමිකො උට්ඨහිත්වා පොථෙත්වා පුන තං භණ්ඩං මොචාපෙත්වා ගණ්හෙය්‍ය, භික්ඛු පඨමග්ගහණෙනෙව පාරාජිකො. සීසතො වා කණ්ණතො වා ගීවතො වා හත්ථතො වා අලඞ්කාරං ඡින්දිත්වා වා මොචෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස සීසාදීහි මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. හත්ථෙ පන වලයං වා කටකං වා අනීහරිත්වා අග්ගබාහං ඝංසන්තොව අපරාපරං වා සාරෙති, ආකාසගතං වා කරොති, රක්ඛති තාව. රුක්ඛමූලචීවරවංසෙසු වලයමිව න පාරාජිකං ජනෙති. කස්මා? සවිඤ්ඤාණකත්තා. සවිඤ්ඤාණකකොට්ඨාසගතඤ්හි යාව තතො න නීහටං, තාව තත්ථෙව හොති. එසෙව නයො අඞ්ගුලිමුද්දිකපාදකටකකටූපගපිළන්ධනෙසු.
111. Về vật mang đi – (câu) "với tâm trộm cắp, sờ vào vật mang đi của người khác" có nghĩa là: thấy người khác đang mang vật đi bằng cách đội trên đầu, v.v..., (vị ấy) đi nhanh đến sờ vào với ý nghĩ "ta sẽ lấy vật này", chỉ với chừng ấy, vị ấy phạm tội dukkaṭa. (Câu) "làm cho nó rung động" có nghĩa là: làm hành động kéo tới kéo lui, người chủ không buông ra, do đó vị ấy phạm tội thullaccaya. (Câu) "làm cho nó rời khỏi chỗ" có nghĩa là: kéo và làm cho nó tuột khỏi tay người chủ, do đó vị ấy phạm tội pārājika. Nhưng nếu người chủ của vật ấy đứng dậy, đánh đập (vị tỳ khưu) rồi làm cho vật ấy tuột ra và lấy lại, vị tỳ khưu vẫn phạm pārājika ngay từ lần lấy đầu tiên. Đối với người cắt hoặc tháo đồ trang sức từ đầu, hoặc tai, hoặc cổ, hoặc tay rồi lấy đi, ngay khi làm cho nó rời khỏi đầu, v.v..., là phạm pārājika. Nhưng đối với vòng tay hoặc vòng xuyến ở trên tay, nếu không lấy ra mà chỉ chà xát vào cánh tay trên hoặc di chuyển tới lui, hoặc làm cho nó lơ lửng trong không trung, thì vẫn còn được bảo vệ. Giống như chiếc vòng ở gốc cây hay sào phơi y, nó không phát sinh tội pārājika. Tại sao? Vì (nó vẫn còn ở trên) vật có thức tánh. Bởi vì vật trang sức ở trên một bộ phận có thức tánh, chừng nào chưa được lấy ra khỏi đó, thì chừng đó nó vẫn còn ở tại đó. Cách thức này cũng áp dụng cho nhẫn, vòng chân, và đồ trang sức ở hông.

යො පන පරස්ස නිවත්ථසාටකං අච්ඡින්දති, පරො ච සලජ්ජිතාය සහසා න මුඤ්චති, එකෙනන්තෙන චොරො කඩ්ඪති, එකෙනන්තෙන පරො, රක්ඛති තාව. පරස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. අථාපි තං කඩ්ඪන්තස්ස ඡිජ්ජිත්වා එකදෙසො හත්ථගතො හොති, සො ච පාදං අග්ඝති පාරාජිකමෙව. සහභණ්ඩහාරකන්ති ‘‘සභණ්ඩහාරකං භණ්ඩං නෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉතො යාහී’’ති භණ්ඩහාරකං තජ්ජෙති, සො භීතො චොරෙන අධිප්පෙතදිසාභිමුඛො හුත්වා එකං පාදං සඞ්කාමෙති, චොරස්ස ථුල්ලච්චයං; දුතියෙ පාරාජිකං. පාතාපෙතීති අථාපි චොරො භණ්ඩහාරකස්ස හත්ථෙ ආවුධං දිස්වා සාසඞ්කො හුත්වා පාතාපෙත්වා ගහෙතුකාමො එකමන්තං පටික්කම්ම සන්තජ්ජෙත්වා පාතාපෙති, පරස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං.
Lại nữa, vị nào giật tấm vải đang mặc của người khác, và người kia vì xấu hổ nên không buông ra ngay, kẻ trộm kéo một đầu, người kia (kéo) một đầu, thì vẫn còn được bảo vệ. Ngay khi tuột khỏi tay người kia, là phạm pārājika. Hoặc giả, trong khi kéo, nó bị rách và một mảnh lọt vào tay (kẻ trộm), và mảnh đó trị giá một pāda, thì cũng là pārājika. (Câu) "cùng với người mang vật" có nghĩa là: suy nghĩ "ta sẽ lấy vật cùng với người mang nó", rồi hăm dọa người mang vật rằng "hãy đi đến đây", người kia sợ hãi, quay mặt về hướng mà kẻ trộm muốn rồi di chuyển một bước chân, kẻ trộm phạm tội thullaccaya; ở bước thứ hai, phạm pārājika. (Câu) "làm cho nó rơi xuống" có nghĩa là: hoặc giả kẻ trộm thấy vũ khí trong tay người mang vật, do có sự e ngại nên muốn làm cho vật rơi xuống rồi mới lấy, (kẻ trộm) lui về một bên, hăm dọa rồi làm cho vật rơi xuống, ngay khi vật tuột khỏi tay người kia, là phạm pārājika.

පාතාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්සාතිආදි පන පරිකප්පවසෙන වුත්තං. යො හි භණ්ඩං පාතාපෙත්වා ‘‘යං මම රුච්චති, තං ගහෙස්සාමී’’ති පරිකප්පෙත්වා පාතාපෙති, තස්ස පාතාපනෙ ච ආමසනෙ ච දුක්කටං, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයං. පාදග්ඝනකස්ස ඨානා චාවනෙ පාරාජිකං. තං පච්ඡා පටිපාතියමානස්ස මුඤ්චතොපි නත්ථියෙව සමණභාවො. යොපි භණ්ඩහාරකං [Pg.305] අතික්කමන්තං දිස්වා අනුබන්ධන්තො ‘‘තිට්ඨ, තිට්ඨ, භණ්ඩං පාතෙහී’’ති වත්වා පාතාපෙති, තස්සාපි තෙන හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං.
Lại nữa, (câu) "làm cho nó rơi xuống, phạm tội dukkaṭa", v.v... được nói là do năng lực của sự dự định. Thật vậy, vị nào làm cho vật rơi xuống với sự dự định rằng "sau khi làm cho vật rơi xuống, vật nào ta thích, ta sẽ lấy vật đó", vị ấy khi làm cho vật rơi xuống và khi sờ vào, phạm tội dukkaṭa; khi làm cho nó rung động, phạm tội thullaccaya. Khi làm cho vật trị giá một pāda rời khỏi chỗ, phạm tội pārājika. Sau đó, ngay cả khi vị ấy buông vật đang bị người mang vật làm cho rơi lại, thì cũng không còn tư cách sa-môn nữa. Vị nào thấy người mang vật đi qua, bèn đuổi theo và nói "đứng lại, đứng lại, hãy làm cho vật rơi xuống" rồi làm cho vật rơi xuống, vị ấy cũng phạm pārājika ngay khi vật tuột khỏi tay người kia.

යො පන ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨා’’ති වදති, ‘‘පාතෙහී’’ති න වදති; ඉතරො ච තං ඔලොකෙත්වා ‘‘සචෙ එස මං පාපුණෙය්‍ය, ඝාතෙය්‍යාපි ම’’ න්ති සාලයොව හුත්වා තං භණ්ඩං ගහනට්ඨානෙ පක්ඛිපිත්වා ‘‘පුන නිවත්තිත්වා ගහෙස්සාමී’’ති පක්කමති, පාතනපච්චයා පාරාජිකං නත්ථි. ආගන්ත්වා පන ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. අථ පනස්ස එවං හොති – ‘‘මයා පාතාපෙන්තෙනෙව ඉදං මම සන්තකං කත’’න්ති තතො නං සකසඤ්ඤාය ගණ්හාති; ගහණෙ රක්ඛති, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ අදෙන්තස්ස සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. ‘‘සො ඉමං ඡඩ්ඩෙත්වා ගතො, අනජ්ඣාවුත්ථකං දානි ඉද’’න්ති පංසුකූලසඤ්ඤාය ගණ්හතොපි එසෙව නයො. අථ පන සාමිකො ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨා’’ති වුත්තමත්තෙනෙව ඔලොකෙන්තො තං දිස්වා ‘‘න දානි ඉදං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා නිරාලයො ඡඩ්ඩෙත්වා පලායති, තං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙ දුක්කටං. ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං, අදෙන්තස්ස පාරාජිකං. කස්මා? තස්ස පයොගෙන ඡඩ්ඩිතත්තාති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. අඤ්ඤෙසු පන විචාරණා එව නත්ථි. පුරිමනයෙනෙව සකසඤ්ඤාය වා පංසුකූලසඤ්ඤාය වා ගණ්හන්තෙපි අයමෙව විනිච්ඡයොති.
Lại nữa, vị tỳ khưu nào nói: “Hãy đứng lại, hãy đứng lại” nhưng không nói: “Hãy làm rơi xuống;” và người kia nhìn thấy vị ấy rồi suy nghĩ: “Nếu người này đuổi kịp ta, có thể sẽ giết ta,” nên vẫn còn luyến tiếc tài vật ấy, đặt tài vật ấy vào nơi bụi rậm rồi bỏ đi với ý nghĩ: “Ta sẽ quay lại lấy sau,” thì không phạm pārājika do duyên làm rơi. Tuy nhiên, khi vị ấy quay lại lấy với tâm trộm cắp, thì phạm pārājika lúc nhấc lên. Hoặc nếu vị ấy có ý nghĩ rằng: “Ngay khi ta làm cho nó rơi xuống, vật này đã trở thành của ta,” rồi sau đó lấy nó với tưởng là của mình; lúc lấy thì được bảo vệ (khỏi tội pārājika), nhưng phải trả lại tài vật. Khi bị nói: “Hãy trả lại,” nếu không trả, thì phạm pārājika lúc người chủ từ bỏ (quyền sở hữu). Trường hợp vị ấy lấy với tưởng là vật vô chủ rằng: “Người kia đã vứt bỏ vật này mà đi, bây giờ vật này không có người chiếm hữu,” thì cũng theo cách thức ấy. Lại nữa, nếu người chủ chỉ vì nghe nói: “Hãy đứng lại, hãy đứng lại,” trong khi nhìn quanh thấy vị ấy liền từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Bây giờ vật này không phải của ta,” rồi không còn luyến tiếc, vứt bỏ mà chạy đi, thì vị tỳ khưu lấy vật ấy với tâm trộm cắp phạm dukkaṭa lúc nhấc lên. Khi bị đòi lại thì phải trả, nếu không trả thì phạm pārājika. Tại sao? Vì vật ấy bị vứt bỏ do sự tác động của vị ấy. Điều này được nói trong Mahāaṭṭhakathā. Còn trong các Chú giải khác thì không có sự xem xét nào cả. Ngay cả khi lấy với tưởng là của mình hoặc với tưởng là vật vô chủ, thì sự quyết định cũng chính là theo cách thức đã nêu trước.

හරණකකථා නිට්ඨිතා.
Dứt điểm về sự mang đi.

උපනිධිකථා
Luận về vật ký gửi

112. උපනිධිම්හි – නාහං ගණ්හාමීති සම්පජානමුසාවාදෙපි අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. ‘‘කිං තුම්හෙ භණථ? නෙවිදං මය්හං අනුරූපං, න තුම්හාක’’න්තිආදීනි වදන්තස්සාපි දුක්කටමෙව. ‘‘රහො මයා එතස්ස හත්ථෙ ඨපිතං, න අඤ්ඤො කොචි ජානාති, ‘දස්සති නු ඛො මෙ නො’’’ති සාමිකො විමතිං උප්පාදෙති, භික්ඛුස්ස ථුල්ලච්චයං. තස්ස ඵරුසාදිභාවං දිස්වා සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, තත්‍ර සචායං භික්ඛු ‘‘කිලමෙත්වා නං දස්සාමී’’ති දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාව. සචෙපි සො දානෙ නිරුස්සාහො, භණ්ඩස්සාමිකො පන ගහණෙ සඋස්සාහො[Pg.306], රක්ඛතෙව. යදි පන සො දානෙ නිරුස්සාහො භණ්ඩසාමිකොපි ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජිකං. යදිපි මුඛෙන ‘‘දස්සාමී’’ති වදති, චිත්තෙන පන අදාතුකාමො, එවම්පි සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. තං පන උපනිධි නාම සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ පරෙහි ඨපිතභණ්ඩං, අගුත්තදෙසතො ඨානා චාවෙත්වා ගුත්තට්ඨානෙ ඨපනත්ථාය හරතො අනාපත්ති. ථෙය්‍යචිත්තෙනපි ඨානා චාවෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කස්මා? අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තා, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතොපි එසෙව නයො. තාවකාලිකග්ගහණෙපි තථෙව. ධම්මං චරන්තොතිආදි වුත්තනයමෙව. අයං තාව පාළිවණ්ණනා.
112. Về vật ký gửi – ngay cả khi nói dối có chủ ý rằng: “Tôi không nhận,” cũng phạm dukkaṭa vì là phương tiện của việc lấy của không cho. Ngay cả khi nói những lời như: “Quý vị nói gì vậy? Điều này không thích hợp với tôi, cũng không thích hợp với quý vị,” cũng chỉ phạm dukkaṭa. Khi người chủ khởi lên sự nghi ngờ rằng: “Ta đã đặt vào tay vị này ở nơi kín đáo, không ai khác biết, liệu vị ấy có trả lại cho ta hay không?” thì vị tỳ khưu phạm thullaccaya. Khi người chủ thấy thái độ thô lỗ của vị ấy, liền từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Vị ấy sẽ không trả lại cho ta,” trong trường hợp đó, nếu vị tỳ khưu này có nỗ lực trong việc trả lại với ý nghĩ: “Ta sẽ làm cho ông ta mệt mỏi rồi mới trả,” thì vẫn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Nếu vị ấy không có nỗ lực trong việc trả lại, nhưng người chủ tài vật lại có nỗ lực trong việc lấy lại, thì vẫn được bảo vệ. Nhưng nếu vị ấy không có nỗ lực trong việc trả lại và người chủ tài vật cũng từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Vị ấy sẽ không trả lại cho ta,” như vậy, do sự từ bỏ của cả hai bên, vị tỳ khưu phạm pārājika. Dù miệng nói: “Tôi sẽ trả,” nhưng trong tâm lại không muốn trả, trong trường hợp này cũng phạm pārājika lúc người chủ từ bỏ (quyền sở hữu). Lại nữa, vật gọi là ký gửi là tài vật được người khác đặt vào tay mình để được trông coi cẩn thận. Do đó, không phạm tội khi mang đi để đặt ở nơi an toàn sau khi đã dời nó khỏi nơi không an toàn. Ngay cả khi dời khỏi chỗ với tâm trộm cắp cũng không phải là hành vi chiếm đoạt. Tại sao? Vì nó đã được đặt vào tay mình. Tuy nhiên, phải trả lại tài vật. Trường hợp sử dụng với tâm trộm cắp cũng theo cách thức ấy. Trường hợp lấy dùng tạm thời cũng như vậy. Đoạn “Dhammaṃ caranto” v.v… cũng theo cách thức đã nói. Đây là phần giải thích Pāli.

පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො පනෙත්ථ පත්තචතුක්කාදිවසෙන එවං වුත්තො – එකො කිර භික්ඛු පරස්ස මහග්ඝෙ පත්තෙ ලොභං උප්පාදෙත්වා තං හරිතුකාමො ඨපිතට්ඨානමස්ස සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනොපි පත්තං තස්සෙව සන්තිකෙ ඨපෙසි. සො පච්චූසසමයෙ ආගන්ත්වා ධම්මං වාචාපෙත්වා නිද්දායමානං මහාථෙරමාහ – ‘‘වන්දාමි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කො එසො’’ති? ‘‘අහං, භන්තෙ, ආගන්තුකභික්ඛු, කාලස්සෙවම්හි ගන්තුකාමො, අසුකස්මිඤ්ච මෙ ඨානෙ ඊදිසෙන නාම අංසබද්ධකෙන ඊදිසාය පත්තත්ථවිකාය පත්තො ඨපිතො. සාධාහං, භන්තෙ, තං ලභෙය්‍ය’’න්ති ථෙරො පවිසිත්වා තං ගණ්හි. උද්ධාරෙයෙව චොරස්ස පාරාජිකං. සචෙ ආගන්ත්වා ‘‘කොසි ත්වං අවෙලාය ආගතො’’ති වුත්තො භීතො පලායති, පාරාජිකං පත්වාව පලායති. ථෙරස්ස පන සුද්ධචිත්තත්තා අනාපත්ති. ථෙරො ‘‘තං ගණ්හිස්සාමී’’ති අඤ්ඤං ගණ්හි, එසෙව නයො. අයං පන අඤ්ඤං තාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති, මනුස්සවිග්ගහෙ ආණත්තසදිසවත්ථුස්මිං විය. කුරුන්දියං පන ‘‘පදවාරෙන කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තං, තං අතාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති.
Ở đây, sự quyết định ngoài Pāli được nói đến như sau, dựa trên bốn trường hợp về bình bát v.v… – Tương truyền, một vị tỳ khưu khởi lòng tham đối với bình bát quý giá của người khác, muốn lấy trộm nó, nên đã quan sát kỹ nơi đặt bình bát ấy rồi cũng đặt bình bát của mình ở gần đó. Vị ấy vào lúc rạng đông đến, sau khi yêu cầu tụng đọc Pháp, liền nói với vị Đại Trưởng lão đang ngủ gật: “Con xin đảnh lễ, thưa ngài.” (Vị Trưởng lão hỏi:) “Ai đó?” (Vị tỳ khưu đáp:) “Thưa ngài, con là tỳ khưu khách, con muốn đi từ sáng sớm. Bình bát của con được đặt ở chỗ kia, với dây đeo vai như thế này và túi đựng bát như thế kia. Thưa ngài, mong rằng con có thể nhận được nó.” Vị Trưởng lão đi vào và lấy bình bát ấy. Ngay khi nhấc lên, vị tỳ khưu trộm cắp phạm pārājika. Nếu sau khi đến, bị nói: “Ngươi là ai mà đến vào giờ không thích hợp?” rồi sợ hãi bỏ chạy, thì vị ấy bỏ chạy sau khi đã phạm pārājika. Còn vị Trưởng lão thì không phạm tội vì có tâm trong sạch. Nếu vị Trưởng lão nghĩ: “Ta sẽ lấy cái đó” nhưng lại lấy một cái khác, thì cũng theo cách thức ấy. Tuy nhiên, cách thức này chỉ áp dụng khi lấy một vật khác tương tự, giống như trong trường hợp vật tương tự với người được ra lệnh trong học giới về hình người. Còn trong Chú giải Kurundī có nói: “Nên được thực hiện theo từng bước chân,” điều này áp dụng khi lấy một vật không tương tự.

තං මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, චොරස්ස සාමිකෙන දින්නත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං. තං මඤ්ඤමානො චොරස්සෙව පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, ඉධාපි චොරස්ස අත්තනො සන්තකත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටමෙව. සබ්බත්ථ ථෙරස්ස අනාපත්ති.
(Vị Trưởng lão) tưởng là bình bát đó, nhưng lại lấy bình bát của mình mà đưa, vị tỳ khưu trộm cắp không phạm pārājika vì được chủ nhân trao cho, nhưng phạm dukkaṭa vì đã nhận với tâm không trong sạch. (Vị Trưởng lão) tưởng là bình bát đó, nhưng lại lấy chính bình bát của vị tỳ khưu trộm cắp mà đưa, ở đây vị tỳ khưu trộm cắp cũng không phạm pārājika vì đó là của mình, nhưng vẫn phạm dukkaṭa vì đã nhận với tâm không trong sạch. Trong mọi trường hợp, vị Trưởng lão đều không phạm tội.

අපරො [Pg.307] ‘‘පත්තං චොරෙස්සාමී’’ති තථෙව නිද්දායමානං ථෙරං වන්දි. ‘‘කො අය’’න්ති ච වුත්තෙ ‘අහං, භන්තෙ, ගිලානභික්ඛු, එකං තාව මෙ පත්තං දෙථ, ගාමද්වාරං ගන්ත්වා භෙසජ්ජං ආහරිස්සාමී’’ති. ථෙරො ‘‘ඉධ ගිලානො නත්ථි, චොරො අයං භවිස්සතී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ඉමං හරතූ’’ති අත්තනො වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තං නීහරිත්වා අදාසි, ද්වින්නම්පි උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. ‘‘වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තො’’ති සඤ්ඤාය අඤ්ඤස්ස පත්තං උද්ධරන්තෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන ‘‘වෙරිස්සාය’’න්ති සඤ්ඤාය චොරස්සෙව පත්තං උද්ධරිත්වා දෙති, වුත්තනයෙනෙව ථෙරස්ස පාරාජිකං, චොරස්ස දුක්කටං. අථ ‘‘වෙරිස්සාය’’න්ති මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං දෙති, වුත්තනයෙනෙව උභින්නම්පි දුක්කටං.
Một vị khác với ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm cái bát,” đã đảnh lễ vị trưởng lão đang ngủ y như vậy. Và khi được hỏi: “Vị này là ai?” (vị ấy đáp): “Bạch ngài, con là tỳ khưu bệnh, xin ngài hãy cho con một cái bát, con sẽ đi đến cổng làng để mang thuốc về.” Vị trưởng lão, sau khi nhận thấy rằng: “Ở đây không có tỳ khưu bệnh, vị này chắc là kẻ trộm,” với ý nghĩ: “Hãy để nó lấy cái này,” đã lấy bát của vị tỳ khưu oan gia của mình ra và đưa cho. Cả hai đều phạm pārājika ngay khi (vật) được nhấc lên. Với tưởng rằng: “Đây là bát của tỳ khưu oan gia,” ngay cả khi nhấc bát của người khác lên, cũng tương tự như vậy. Còn nếu, với tưởng rằng: “Đây là của oan gia,” lại lấy bát của chính kẻ trộm ra đưa cho, thì vị trưởng lão phạm pārājika theo cách đã nói, kẻ trộm phạm dukkaṭa. Còn, trong khi nghĩ rằng: “Đây là của oan gia,” lại đưa bát của chính mình, thì cả hai đều phạm dukkaṭa theo cách đã nói.

එකො මහාථෙරො උපට්ඨාකං දහරභික්ඛුං ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හ, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ආහ. දහරො ගහෙත්වා ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො ගච්ඡන්තො ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සචෙ සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, පාරාජිකං නත්ථි. කස්මා? ආණත්තියා ගහිතත්තා. සචෙ පන මග්ගතො ඔක්කම්ම අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. අථ නිවත්තිත්වා විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. අථාපි මහාථෙරස්ස නිවාසනපරිවත්තනට්ඨානතො ගාමාභිමුඛො පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යදි පන උභොපි පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිත්වා වා ගහෙත්වා වා නික්ඛමන්ති, ථෙරො ච පුනපි තං වදති – ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හ, විහාරං ගමිස්සාමා’’ති. තත්‍ර චෙ සො පුරිමනයෙනෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, රක්ඛති තාව. අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. නිවත්තිත්වා ගාමාභිමුඛො එව පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. පුරතො විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරෙ අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වා අවූපසන්තෙනෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යො පන අනාණත්තො ගණ්හාති, තස්ස සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසුපි පාරාජිකං. සෙසං පුරිමසදිසමෙව.
Một vị đại trưởng lão đã nói với vị tỳ khưu trẻ là thị giả rằng: “Hãy lấy y bát, chúng ta sẽ đi đến ngôi làng tên là... để khất thực.” Vị trẻ tuổi sau khi lấy (y bát), trong khi đi theo sau vị trưởng lão, nếu khởi lên tâm trộm cắp rồi chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai, thì không phạm pārājika. Tại sao? Vì đã lấy do được sai bảo. Còn nếu đi lệch khỏi đường và đi vào rừng, thì nên bị xử phạt theo từng bước chân. Hoặc quay lại, hướng về tu viện, chạy trốn, vào tu viện rồi đi (tiếp), thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận (upacāra). Hoặc chạy trốn hướng về làng từ nơi vị đại trưởng lão thay y nội, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận của làng. Còn nếu cả hai sau khi đi khất thực, đã ăn hoặc đã lấy (vật thực) rồi đi ra, và vị trưởng lão lại nói với vị ấy: “Hãy lấy y bát, chúng ta sẽ về tu viện.” Ở đó, nếu vị ấy với tâm trộm cắp như cách trước chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai, thì (vật) vẫn được giữ gìn. (Nếu) đi vào rừng, thì nên bị xử phạt theo từng bước chân. (Nếu) quay lại, chạy trốn hướng về làng, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận của làng. (Nếu) chạy trốn về phía trước hướng về tu viện, sau khi đã đứng, đã ngồi trong tu viện, rồi đi với tâm trộm cắp chưa lắng dịu, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận. Còn vị nào lấy mà không được sai bảo, vị ấy phạm pārājika ngay cả trong các hành vi như chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai. Phần còn lại tương tự như trường hợp trước.

යො පන ‘‘අසුකං නාම විහාරං ගන්ත්වා චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා වා එහී’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්සපි අන්තරාමග්ගෙ ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසු පාරාජිකං නත්ථි. මග්ගා ඔක්කමනෙ පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. තං විහාරං ගන්ත්වා තත්ථෙව වසන්තො [Pg.308] ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙති, චොරා වා තස්ස තං හරන්ති, අවහාරො නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. තතො නික්ඛමිත්වා ආගච්ඡතොපි එසෙව නයො.
Còn vị nào, khi được bảo rằng: “Hãy đi đến tu viện tên là..., giặt hoặc nhuộm y rồi trở về,” đã đáp: “Lành thay,” rồi lấy và đi, vị ấy cũng vậy, (nếu) khởi tâm trộm cắp ở giữa đường... (như trên)... Khi đi lệch khỏi đường, nên bị xử phạt theo từng bước chân. Sau khi đến tu viện ấy, trong khi sống ngay tại đó, với tâm trộm cắp, sử dụng làm cho nó cũ rách, hoặc kẻ trộm lấy vật ấy của vị ấy, thì không có sự chiếm đoạt (avahāra), nhưng phải đền bù vật phẩm. Đối với vị đi ra từ đó và trở về, cũng tương tự như vậy.

යො පන අනාණත්තො ථෙරෙන නිමිත්තෙ වා කතෙ සයමෙව වා කිලිට්ඨං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘දෙථ, භන්තෙ, චීවරං; අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති; තස්ස අන්තරාමග්ගෙ ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසු පාරාජිකං. කස්මා? අනාණත්තියා ගහිතත්තා. මග්ගා ඔක්කමතොපි පටිනිවත්තිත්වා තමෙව විහාරං ආගන්ත්වා විහාරසීමං අතික්කමතොපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. තත්ථ ගන්ත්වා රජිත්වා පච්චාගච්ඡතොපි ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ එසෙව නයො. සචෙ පන යත්ථ ගතො, තත්ථ වා අන්තරාමග්ගෙ විහාරෙ වා තමෙව විහාරං පච්චාගන්ත්වා තස්ස එකපස්සෙ වා උපචාරසීමං අනතික්කමිත්වා වසන්තො ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙති, චොරා වා තස්ස තං හරන්ති, යථා වා තථා වා නස්සති, භණ්ඩදෙය්‍යං. උපචාරසීමං අතික්කමතො පන පාරාජිකං.
Còn vị nào không được sai bảo, khi vị trưởng lão làm dấu hiệu hoặc tự mình nhận thấy (y) bị dơ, đã nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy đưa y; con sẽ đi đến làng tên là... nhuộm rồi mang về,” rồi lấy và đi; vị ấy phạm pārājika trong các hành vi như chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai sau khi khởi tâm trộm cắp ở giữa đường. Tại sao? Vì đã lấy mà không được sai bảo. Cả khi đi lệch khỏi đường, cả khi quay lại, trở về chính tu viện ấy và vượt qua ranh giới tu viện, cũng phạm pārājika theo cách đã nói. Đối với vị đi đến đó, nhuộm rồi trở về, khi tâm trộm cắp khởi lên, cũng tương tự như vậy. Còn nếu, ở nơi đã đến, hoặc ở một tu viện giữa đường, hoặc trở về chính tu viện ấy, ở một bên của nó, trong khi sống mà không vượt qua ranh giới phụ cận (upacārasīmā), với tâm trộm cắp, sử dụng làm cho nó cũ rách, hoặc kẻ trộm lấy vật ấy của vị ấy, hoặc nó bị hư hoại bằng cách này hay cách khác, thì phải đền bù vật phẩm. Nhưng khi vượt qua ranh giới phụ cận thì phạm pārājika.

යො පන ථෙරෙන නිමිත්තෙ කයිරමානෙ ‘‘දෙථ, භන්තෙ, අහං රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කත්ථ ගන්ත්වා, භන්තෙ, රජාමී’’ති පුච්ඡති. ථෙරො ච නං ‘‘යත්ථ ඉච්ඡසි, තත්ථ ගන්ත්වා රජාහී’’ති වදති, අයං ‘‘විස්සට්ඨදූතො’’ නාම. ථෙය්‍යචිත්තෙන පලායන්තොපි න අවහාරෙන කාරෙතබ්බො. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන පලායතොපි පරිභොගෙන වා අඤ්ඤථා වා නාසයතොපි භණ්ඩදෙය්‍යමෙව හොති. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ කිඤ්චි පරික්ඛාරං පහිණති – ‘‘අසුකවිහාරෙ අසුකභික්ඛුස්ස දෙහී’’ති, තස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බට්ඨානෙසු ‘‘අසුකං නාම විහාරං ගන්ත්වා චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා වා එහී’’ති එත්ථ වුත්තසදිසො විනිච්ඡයො.
Còn vị nào, khi vị trưởng lão đang làm dấu hiệu, sau khi nói: “Bạch ngài, xin hãy đưa, con sẽ nhuộm rồi mang về,” lại hỏi rằng: “Bạch ngài, con nên đi đâu để nhuộm?” Và vị trưởng lão nói với vị ấy rằng: “Con muốn đi đâu thì hãy đến đó mà nhuộm,” vị này được gọi là “sứ giả được ủy thác” (vissaṭṭhadūta). Ngay cả khi chạy trốn với tâm trộm cắp, cũng không nên bị xử phạt về tội chiếm đoạt (avahāra). Nhưng đối với vị chạy trốn với tâm trộm cắp, hoặc làm hư hoại bằng cách sử dụng hoặc bằng cách khác, thì chỉ phải đền bù vật phẩm. Một tỳ khưu gửi một vật dụng nào đó qua tay một tỳ khưu khác (với lời dặn): “Hãy đưa cho tỳ khưu tên là... ở tu viện tên là...,” khi tâm trộm cắp của vị (sứ giả) ấy khởi lên, ở tất cả mọi nơi, sự phán quyết tương tự như đã được nói ở trường hợp: “Hãy đi đến tu viện tên là..., giặt hoặc nhuộm y rồi trở về.”

අපරො භික්ඛුං පහිණිතුකාමො නිමිත්තං කරොති – ‘‘කො නු ඛො ගහෙත්වා ගමිස්සතී’’ති, තත්‍ර චෙ එකො – ‘‘දෙථ, භන්තෙ, අහං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බට්ඨානෙසු ‘‘දෙථ, භන්තෙ, චීවරං, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති එත්ථ වුත්තසදිසො විනිච්ඡයො. ථෙරෙන චීවරත්ථාය වත්ථං ලභිත්වා උපට්ඨාකකුලෙ ඨපිතං හොති. අථස්ස අන්තෙවාසිකො වත්ථං හරිතුකාමො තත්‍ර ගන්ත්වා ‘‘තං කිර වත්ථං දෙථා’’ති ථෙරෙන පෙසිතො විය වදති; තස්ස වචනං සද්දහිත්වා උපාසකෙන ඨපිතං උපාසිකා වා, උපාසිකාය ඨපිතං [Pg.309] උපාසකො වා අඤ්ඤො වා, කොචි නීහරිත්වා දෙති, උද්ධාරෙයෙවස්ස පාරාජිකං. සචෙ පන ථෙරස්ස උපට්ඨාකෙහි ‘‘ඉමං ථෙරස්ස දස්සාමා’’ති අත්තනො වත්ථං ඨපිතං හොති. අථස්ස අන්තෙවාසිකො තං හරිතුකාමො තත්ථ ගන්ත්වා ‘‘ථෙරස්ස කිර වත්ථං දාතුකාමත්ථ, තං දෙථා’’ති වදති. තෙ චස්ස සද්දහිත්වා ‘‘මයං, භන්තෙ, භොජෙත්වා දස්සාමාති ඨපයිම්හ, හන්ද ගණ්හාහී’’ති දෙන්ති. සාමිකෙහි දින්නත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං, භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච හොති.
Một vị tỳ khưu khác muốn sai một vị tỳ khưu (đi làm việc) nên ra dấu hiệu: “Ai sẽ cầm lấy (vật này) và đi đây?” Nếu ở đó có một vị nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy đưa đây, con sẽ cầm lấy và đi,” rồi cầm lấy và đi, khi tâm trộm cắp sanh khởi nơi vị ấy thì sự quyết định tương tự như đã được nói ở trường hợp “Bạch ngài, xin hãy đưa y, con sẽ đi đến ngôi làng tên là... để nhuộm rồi sẽ mang về” trong tất cả các nơi. Một vị trưởng lão sau khi nhận được vải vì mục đích may y đã gởi nó tại nhà của một người hộ độ. Khi ấy, vị đệ tử sống chung muốn lấy trộm tấm vải, đi đến đó và nói giống như là người được vị trưởng lão phái đến: “Nghe nói ngài hãy đưa tấm vải ấy.” Do tin lời của vị ấy, người nữ cận sự đưa vật đã được người nam cận sự gởi, hoặc người nam cận sự đưa vật đã được người nữ cận sự gởi, hoặc một người nào khác lấy ra và đưa cho, vị ấy phạm tội pārājika ngay khi (vật) được dời đi. Còn nếu những người hộ độ của vị trưởng lão đã để tấm vải của mình với ý nghĩ rằng: “Chúng tôi sẽ dâng vật này đến vị trưởng lão.” Khi ấy, vị đệ tử sống chung muốn lấy trộm vật ấy, đi đến đó và nói rằng: “Nghe nói quý vị có ý muốn dâng vải đến vị trưởng lão, xin hãy đưa vật ấy.” Và những người kia do tin lời vị ấy nên đã đưa và nói rằng: “Bạch ngài, chúng tôi đã để đó với ý nghĩ rằng: ‘Chúng tôi sẽ dâng sau khi cúng dường vật thực,’ thôi thì ngài hãy cầm lấy đi.” Do đã được các người chủ trao cho nên không có tội pārājika, nhưng do đã nhận lấy với tâm không trong sạch nên có tội dukkaṭa và phải bồi thường vật ấy.

භික්ඛු භික්ඛුස්ස වත්වා ගාමං ගච්ඡති, ‘‘ඉත්ථන්නාමො මම වස්සාවාසිකං දස්සති, තං ගහෙත්වා ඨපෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘සාධූ’’ති සො භික්ඛු තෙන දින්නං මහග්ඝසාටකං අත්තනා ලද්ධෙන අප්පග්ඝසාටකෙන සද්ධිං ඨපෙත්වා තෙන ආගතෙන අත්තනො මහග්ඝසාටකස්ස ලද්ධභාවං ඤත්වා වා අඤත්වා වා ‘‘දෙහි මෙ වස්සාවාසික’’න්ති වුත්තො ‘‘තව ථූලසාටකො ලද්ධො, මය්හං පන සාටකො මහග්ඝො, ද්වෙපි අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ ඨපිතා, පවිසිත්වා ගණ්හාහී’’ති වදති. තෙන පවිසිත්වා ථූලසාටකෙ ගහිතෙ ඉතරස්ස ඉතරං ගණ්හතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. අථාපි තස්ස සාටකෙ අත්තනො නාමං අත්තනො ච සාටකෙ තස්ස නාමං ලිඛිත්වා ‘‘ගච්ඡ නාමං වාචෙත්වා ගණ්හාහී’’ති වදති, තත්‍රාපි එසෙව නයො. යො පන අත්තනා ච තෙන ච ලද්ධසාටකෙ එකතො ඨපෙත්වා තං එවං වදති – ‘‘තයා ච මයා ච ලද්ධසාටකා ද්වෙපි අන්තොගබ්භෙ ඨපිතා, ගච්ඡ යං ඉච්ඡසි, තං විචිනිත්වා ගණ්හාහී’’ති. සො ච ලජ්ජාය ආවාසිකෙන ලද්ධං ථූලසාටකමෙව ගණ්හෙය්‍ය, තත්‍රාවාසිකස්ස විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසං ඉතරං ගණ්හතො අනාපත්ති. ආගන්තුකො භික්ඛු ආවාසිකානං චීවරකම්මං කරොන්තානං සමීපෙ පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ‘‘එතෙ සඞ්ගොපෙස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො න්හායිතුං වා අඤ්ඤත්‍ර වා ගච්ඡති. සචෙ නං ආවාසිකා සඞ්ගොපෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, නට්ඨෙ ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, ඉතරෙ ච සකිච්චප්පසුතත්තා න ජානන්ති, එසෙව නයො. අථාපි තෙ ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වුත්තා ‘‘මයං බ්‍යාවටා’’ති පටික්ඛිපන්ති, ඉතරො ච ‘‘අවස්සං ඨපෙස්සන්තී’’ති අනාදියිත්වා ගච්ඡති, එසෙව නයො. සචෙ පන තෙන යාචිතා වා අයාචිතා වා ‘‘මයං ඨපෙස්සාම, ත්වං ගච්ඡා’’ති වදන්ති; තං සඞ්ගොපිතබ්බං. නො චෙ සඞ්ගොපෙන්ති, නට්ඨෙ ගීවා. කස්මා? සම්පටිච්ඡිතත්තා.
Một vị tỳ khưu sau khi dặn dò một vị tỳ khưu (khác) rồi đi đến một ngôi làng: “Người tên là... sẽ dâng y an cư mùa mưa đến tôi, bạn hãy nhận lấy rồi cất giữ.” Vị tỳ khưu kia nói: “Xin vâng,” rồi để tấm vải quý giá đã được người kia dâng chung với tấm vải ít giá trị mà mình đã nhận được. Khi vị kia đã trở về, dù biết hay không biết về việc đã nhận được tấm vải quý giá cho mình, lúc được nói rằng: “Hãy đưa y an cư mùa mưa cho tôi,” vị này nói rằng: “Tấm vải thô đã được nhận cho ngài, còn tấm vải của tôi thì quý giá, cả hai đều được để ở nơi tên là..., ngài hãy đi vào và nhận lấy.” Khi vị kia đã đi vào và tấm vải thô đã được lấy, vị tỳ khưu còn lại trong lúc lấy tấm vải kia (tấm vải quý giá) thì phạm tội pārājika ngay khi dời đi. Hoặc vị này sau khi đã viết tên của mình lên tấm vải của vị kia và tên của vị kia lên tấm vải của mình rồi nói rằng: “Hãy đi, đọc tên rồi nhận lấy,” trong trường hợp này cũng có cùng phương cách. Còn vị tỳ khưu nào sau khi đã để chung các tấm vải mà mình và vị kia đã nhận được rồi nói với vị ấy như vầy: “Cả hai tấm vải mà ngài và tôi đã nhận được đều được để ở phòng trong, hãy đi, ngài muốn tấm nào thì hãy lựa chọn rồi nhận lấy.” Và nếu vị kia do xấu hổ nên đã chỉ nhận lấy tấm vải thô mà vị tỳ khưu trú ngụ đã nhận được, trong trường hợp ấy vị tỳ khưu trú ngụ trong lúc nhận lấy tấm vải còn lại, là vật còn sót lại sau khi (vị kia) đã lựa chọn và nhận lấy, thì không phạm tội. Vị tỳ khưu khách trong lúc các vị tỳ khưu trú ngụ đang làm công việc về y, sau khi để y bát ở gần bên và nghĩ rằng: “Các vị này sẽ trông coi,” rồi đi tắm hoặc đi nơi khác. Nếu các vị tỳ khưu trú ngụ trông coi vật ấy, việc này là tốt. Nếu không, khi bị mất thì không phải bồi thường. Ngay cả nếu vị ấy sau khi nói: “Bạch các ngài, xin hãy cất giữ vật này,” rồi ra đi, và các vị kia do đang bận rộn với công việc của mình nên không hay biết, cũng có cùng phương cách. Hoặc các vị ấy sau khi được nói: “Bạch các ngài, xin hãy cất giữ vật này,” đã từ chối rằng: “Chúng tôi đang bận,” và vị kia do không chấp nhận (lời từ chối) và nghĩ rằng: “Chắc chắn các vị ấy sẽ cất giữ,” rồi ra đi, cũng có cùng phương cách. Còn nếu, dù được vị kia yêu cầu hay không được yêu cầu, các vị ấy nói rằng: “Chúng tôi sẽ cất giữ, ngài cứ đi đi,” vật ấy cần phải được trông coi. Nếu các vị ấy không trông coi, khi bị mất thì phải bồi thường. Tại sao? Do đã chấp nhận.

යො [Pg.310] භික්ඛු භණ්ඩාගාරිකො හුත්වා පච්චූසසමයෙ එව භික්ඛූනං පත්තචීවරානි හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොපෙත්වා ද්වාරං අපිදහිත්වා තෙසම්පි අනාරොචෙත්වාව දූරෙ භික්ඛාචාරං ගච්ඡති; තානි චෙ චොරා හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. යො පන භික්ඛූහි ‘‘ඔරොපෙථ, භන්තෙ, පත්තචීවරානි; කාලො සලාකග්ගහණස්සා’’ති වුත්තො ‘‘සමාගතත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, සමාගතම්හා’’ති වුත්තෙ පත්තචීවරානි නීහරිත්වා නික්ඛිපිත්වා භණ්ඩාගාරද්වාරං බන්ධිත්වා ‘‘තුම්හෙ පත්තචීවරානි ගහෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදද්වාරං පටිජග්ගිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති. තත්‍ර චෙකො අලසජාතිකො භික්ඛු භික්ඛූසු ගතෙසු පච්ඡා අක්ඛීනි පුඤ්ඡන්තො උට්ඨහිත්වා උදකට්ඨානං මුඛධොවනත්ථං ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා චොරා තස්ස පත්තචීවරං හරන්ති, සුහටං. භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති.
Vị tỳ khưu nào là người giữ kho, vào lúc rạng đông, sau khi đã mang y bát của các vị tỳ khưu xuống tầng dưới của tòa nhà, đã không đóng cửa lại và cũng không thông báo cho các vị ấy biết rồi đi khất thực ở nơi xa; nếu các vật ấy bị kẻ trộm lấy đi thì chính vị ấy phải bồi thường. Còn vị nào sau khi được các vị tỳ khưu nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy mang y bát xuống, đã đến giờ nhận thẻ,” đã hỏi rằng: “Các vị đã tập hợp đông đủ chưa?” và khi được trả lời: “Vâng, chúng tôi đã tập hợp đông đủ,” đã mang y bát ra, để xuống, đóng cửa nhà kho lại rồi ra đi sau khi nói rằng: “Các ngài hãy nhận lấy y bát, trông coi cửa của tầng dưới rồi hãy đi.” Và ở đó, có một vị tỳ khưu biếng nhác, sau khi các vị tỳ khưu đã đi, vị này dụi mắt thức dậy sau rồi đi đến chỗ có nước để rửa mặt, các kẻ trộm thấy được khoảnh khắc ấy đã lấy đi y bát của vị này, (vật ấy) đã bị lấy mất một cách tốt đẹp. Người giữ kho không phải bồi thường.

සචෙපි කොචි භණ්ඩාගාරිකස්ස අනාරොචෙත්වාව භණ්ඩාගාරෙ අත්තනො පරික්ඛාරං ඨපෙති, තස්මිම්පි නට්ඨෙ භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. සචෙ පන භණ්ඩාගාරිකො තං දිස්වා ‘‘අට්ඨානෙ ඨපිත’’න්ති ගහෙත්වා ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්ස ගීවා. සචෙපි ඨපිතභික්ඛුනා ‘‘මයා, භන්තෙ, ඊදිසො නාම පරික්ඛාරො ඨපිතො, උපධාරෙය්‍යාථා’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, දුන්නික්ඛිත්තං වා මඤ්ඤමානො අඤ්ඤස්මිං ඨානෙ ඨපෙති, තස්සෙව ගීවා. ‘‘නාහං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපන්තස්ස පන නත්ථි ගීවා. යොපි තස්ස පස්සන්තස්සෙව ඨපෙති, භණ්ඩාගාරිකඤ්ච න සම්පටිච්ඡාපෙති, නට්ඨං සුනට්ඨමෙව. සචෙ තං භණ්ඩාගාරිකො අඤ්ඤත්‍ර ඨපෙති, නට්ඨෙ ගීවා. සචෙ භණ්ඩාගාරං සුගුත්තං, සබ්බො සඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච පරික්ඛාරො තත්ථෙව ඨපීයති, භණ්ඩාගාරිකො ච බාලො අබ්‍යත්තො ද්වාරං විවරිත්වා ධම්මකථං වා සොතුං, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කාතුං කත්ථචි ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරතො නික්ඛමිත්වා බහි චඞ්කමන්තස්ස වා ද්වාරං විවරිත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙන්තස්ස වා තත්ථෙව සමණධම්මානුයොගෙන නිසින්නස්ස වා තත්ථෙව නිසීදිත්වා කෙනචි කම්මෙන බ්‍යාවටස්ස වා උච්චාරපස්සාවපීළිතස්සාපි තතො තත්ථෙව උපචාරෙ විජ්ජමානෙ බහි ගච්ඡතො වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි ආකාරෙන පමත්තස්ස සතො ද්වාරං විවරිත්වා වා විවටමෙව පවිසිත්වා වා සන්ධිං ඡින්දිත්වා වා යත්තකං තස්ස පමාදපච්චයා චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. උණ්හසමයෙ පන වාතපානං විවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතීති වදන්ති. උච්චාරපීළිතස්ස පන [Pg.311] තස්මිං උපචාරෙ අසති අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තස්ස ගිලානපක්ඛෙ ඨිතත්තා අවිසයො; තස්මා ගීවා න හොති.
Nếu có vị tỳ khưu nào không báo cho vị giữ kho mà tự đặt vật dụng của mình trong kho, khi vật dụng ấy bị mất thì vị giữ kho không phải chịu trách nhiệm. Nhưng nếu vị giữ kho thấy vật dụng ấy, nghĩ rằng: ‘Để không đúng chỗ’ rồi lấy đi cất chỗ khác, khi bị mất thì vị ấy phải chịu trách nhiệm. Nếu vị tỳ khưu đã đặt vật dụng nói rằng: ‘Bạch Đại đức, tôi có đặt vật dụng tên là như vậy, xin ngài để ý đến,’ và vị giữ kho nhận lời: ‘Lành thay,’ hoặc cho rằng vật dụng được đặt không cẩn thận rồi dời đến chỗ khác, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Còn vị nào từ chối rằng: ‘Tôi không biết,’ thì không phải chịu trách nhiệm. Vị nào đặt vật dụng ngay khi vị giữ kho đang nhìn thấy mà không giao phó cho vị giữ kho, nếu bị mất thì xem như mất hẳn. Nếu vị giữ kho dời vật dụng ấy đi nơi khác, khi bị mất thì phải chịu trách nhiệm. Nếu nhà kho được canh giữ cẩn mật, tất cả vật dụng của Tăng và của tháp đều được cất giữ ngay tại đó, nhưng vị giữ kho là người ngu dốt, không khéo léo, mở cửa đi đâu đó để nghe pháp thoại hoặc làm việc gì khác, kẻ trộm thấy được cơ hội ấy lấy đi bao nhiêu vật dụng thì vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Vị giữ kho đi ra khỏi kho và đi kinh hành ở bên ngoài, hoặc mở cửa để cho thân được mát mẻ, hoặc ngồi ngay tại đó để thực hành phận sự Sa-môn, hoặc ngồi ngay tại đó bận rộn với công việc nào đó, hoặc bị thôi thúc bởi việc đại tiểu tiện mà đi ra ngoài trong khi có chỗ giải quyết ở ngay trong khu vực phụ cận, hoặc do lơ là bất cẩn vì một lý do nào khác, kẻ trộm mở cửa hoặc đi vào cửa đã mở sẵn hoặc phá vách mà lấy đi bao nhiêu vật dụng do sự lơ là của vị ấy, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Tuy nhiên, vào mùa nóng, có lời dạy rằng được phép mở cửa sổ để nằm nghỉ. Còn trường hợp bị thôi thúc bởi việc đại tiện, nếu không có chỗ giải quyết ở trong khu vực phụ cận, việc đi nơi khác được xếp vào trường hợp người bệnh nên không phải là phạm vi (trách nhiệm); do đó, không phải chịu trách nhiệm.

යො පන අන්තො උණ්හපීළිතො ද්වාරං සුගුත්තං කත්වා බහි නික්ඛමති, චොරා ච නං ගහෙත්වා ‘‘ද්වාරං විවරා’’ති වදන්ති, යාව තතියං න විවරිතබ්බං. යදි පන තෙ චොරා ‘‘සචෙ න විවරසි, තඤ්ච මාරෙස්සාම, ද්වාරඤ්ච භින්දිත්වා පරික්ඛාරං හරිස්සාමා’’ති ඵරසුආදීනි උක්ඛිපන්ති. ‘‘මයි ච මතෙ සඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනෙ විනට්ඨෙ ගුණො නත්ථී’’ති විවරිතුං වට්ටති. ඉධාපි අවිසයත්තා ගීවා නත්ථීති වදන්ති. සචෙ කොචි ආගන්තුකො කුඤ්චිකං වා දෙති, ද්වාරං වා විවරති, යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. සඞ්ඝෙන භණ්ඩාගාරගුත්තත්ථාය සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකා ච යොජෙත්වා දින්නා හොති, භණ්ඩාගාරිකො ඝටිකමත්තං දත්වා නිපජ්ජති, චොරා විවරිත්වා පරික්ඛාරං හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකඤ්ච යොජෙත්වා නිපන්නං පනෙතං සචෙ චොරා ආගන්ත්වා ‘‘විවරා’’ති වදන්ති, තත්ථ පුරිමනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං ගුත්තං කත්වා නිපන්නෙ පන සචෙ භිත්තිං වා ඡදනං වා භින්දිත්වා උමඞ්ගෙන වා පවිසිත්වා හරන්ති, න තස්ස ගීවා. සචෙ භණ්ඩාගාරෙ අඤ්ඤෙපි ථෙරා වසන්ති, විවටෙ ද්වාරෙ අත්තනො අත්තනො පරික්ඛාරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, භණ්ඩාගාරිකො තෙසු ගතෙසු ද්වාරං න ජග්ගති, සචෙ තත්ථ කිඤ්චි අවහරීයති, භණ්ඩාගාරිකස්ස ඉස්සරතාය භණ්ඩාගාරිකස්සෙව ගීවා. ථෙරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. අයං තත්ථ සාමීචි.
Vị nào cảm thấy nóng bức ở bên trong, đã khóa cửa cẩn thận rồi đi ra ngoài, và bị kẻ trộm bắt giữ nói rằng: ‘Hãy mở cửa,’ thì không nên mở cho đến lần thứ ba. Nhưng nếu những kẻ trộm ấy giơ búa rìu lên và nói rằng: ‘Nếu ngươi không mở, chúng ta sẽ giết ngươi, phá cửa và lấy đi vật dụng,’ thì nên mở cửa với suy nghĩ rằng: ‘Nếu ta chết và trú xứ của Tăng bị hư hại thì cũng chẳng có lợi ích gì.’ Ở đây, cũng có lời dạy rằng không phải chịu trách nhiệm vì không thuộc phạm vi (lỗi). Nếu có vị khách tăng nào đưa chìa khóa hoặc mở cửa, kẻ trộm lấy đi bao nhiêu thì vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Nếu Tăng chúng vì mục đích bảo vệ kho tàng đã cấp cho cả khóa chốt và khóa chìa, nhưng vị giữ kho chỉ gài chốt rồi đi nằm, kẻ trộm mở cửa và lấy đi vật dụng, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Nếu vị ấy đã gài cả khóa chốt và khóa chìa rồi đi nằm, mà bị kẻ trộm đến nói rằng: ‘Hãy mở cửa,’ thì trong trường hợp đó nên thực hành theo phương cách đã nêu trước. Nhưng nếu vị ấy đã canh giữ cẩn mật như vậy rồi đi nằm, mà kẻ trộm phá tường, phá mái nhà, hoặc đào đường hầm vào lấy đồ, thì vị ấy không phải chịu trách nhiệm. Nếu trong kho cũng có các vị trưởng lão khác ở, khi cửa mở, họ lấy vật dụng của mình rồi đi ra, sau khi họ đi, vị giữ kho không trông coi cửa, nếu có vật gì bị lấy trộm ở đó, do quyền hạn của vị giữ kho nên chính vị giữ kho phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, các vị trưởng lão nên là những người trợ giúp. Đây là cách hành xử đúng đắn trong trường hợp đó.

යදි භණ්ඩාගාරිකො ‘‘තුම්හෙ බහි ඨත්වාව තුම්හාකං පරික්ඛාරං ගණ්හථ, මා පවිසිත්ථා’’ති වදති, තෙසඤ්ච එකො ලොලමහාථෙරො සාමණෙරෙහි චෙව උපට්ඨාකෙහි ච සද්ධිං භණ්ඩාගාරං පවිසිත්වා නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං භණ්ඩං නස්සති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරිකෙන පන අවසෙසත්ථෙරෙහි ච සහායෙහි භවිතබ්බං. අථ භණ්ඩාගාරිකොව ලොලසාමණෙරෙ ච උපට්ඨාකෙ ච ගහෙත්වා භණ්ඩාගාරෙ නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. තස්මා භණ්ඩාගාරිකෙනෙව තත්ථ වසිතබ්බං. අවසෙසෙහි අප්පෙව රුක්ඛමූලෙ වසිතබ්බං, න ච භණ්ඩාගාරෙති.
Nếu vị giữ kho nói rằng: ‘Quý vị hãy đứng ở bên ngoài mà lấy vật dụng của mình, đừng đi vào,’ nhưng trong số họ có một vị đại trưởng lão hay lân la, cùng với các vị sa-di và những người phục vụ đi vào kho, ngồi và nằm xuống, thì bao nhiêu đồ đạc bị mất, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Tuy nhiên, vị giữ kho và các vị trưởng lão còn lại nên là những người trợ giúp. Hoặc nếu chính vị giữ kho dẫn các vị sa-di và những người phục vụ hay lân la vào kho ngồi và nằm xuống, vật gì bị mất ở đó, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Do đó, chỉ có vị giữ kho mới nên ở tại đó. Các vị còn lại có thể ở dưới gốc cây, chứ không nên ở trong kho.

යෙ [Pg.312] පන අත්තනො අත්තනො සභාගභික්ඛූනං වසනගබ්භෙසු පරික්ඛාරං ඨපෙන්ති, පරික්ඛාරෙ නට්ඨෙ යෙහි ඨපිතො, තෙසංයෙව ගීවා. ඉතරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. යදි පන සඞ්ඝො භණ්ඩාගාරිකස්ස විහාරෙයෙව යාගුභත්තං දාපෙති, සො ච භික්ඛාචාරත්ථාය ගාමං ගච්ඡති, නට්ඨං තස්සෙව ගීවා. භික්ඛාචාරං පවිසන්තෙහි අතිරෙකචීවරරක්ඛණත්ථාය ඨපිතවිහාරවාරිකස්සාපි යාගුභත්තං වා නිවාපං වා ලභමානස්සෙව භික්ඛාචාරං ගච්ඡතො යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං ගීවා. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය යං තස්ස පමාදප්පච්චයා නස්සති, සබ්බං ගීවා.
Những vị nào cất giữ vật dụng của các vị tỳ khưu đồng sự trong phòng ở của mình, khi vật dụng bị mất, những vị đã cất giữ phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, các vị khác nên là những người trợ giúp. Nhưng nếu Tăng chúng chỉ cấp cháo và cơm cho vị giữ kho tại trú xứ, mà vị ấy lại đi vào làng để khất thực, nếu có mất mát thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Đối với vị tỳ khưu được các vị đi khất thực chỉ định ở lại để trông coi y dư, nếu vị ấy đã nhận được cháo, cơm hoặc vật thực mà vẫn đi khất thực, thì bất cứ thứ gì bị mất ở đó, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Và không chỉ có bấy nhiêu, giống như vị giữ kho, bất cứ thứ gì bị mất do sự lơ là của vị ấy, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả.

සචෙ විහාරො මහා හොති, අඤ්ඤං පදෙසං රක්ඛිතුං ගච්ඡන්තස්ස අඤ්ඤස්මිං පදෙසෙ නික්ඛිත්තං හරන්ති, අවිසයත්තා ගීවා න හොති. ඊදිසෙ පන විහාරෙ වෙමජ්ඣෙ සබ්බෙසං ඔසරණට්ඨානෙ පරික්ඛාරෙ ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. විහාරවාරිකා වා ද්වෙ තයො ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං අප්පමත්තානං ඉතො චිතො ච රක්ඛතංයෙව කිඤ්චි නස්සති, ගීවා න හොති. විහාරවාරිකෙ බන්ධිත්වා හරිතභණ්ඩම්පි චොරානං පටිපථං ගතෙසු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන හරිතභණ්ඩම්පි න තෙසං ගීවා. සචෙ විහාරවාරිකානං විහාරෙ දාතබ්බං යාගුභත්තං වා නිවාපො වා න හොති, තෙහි පත්තබ්බලාභතො අතිරෙකා ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා, තෙසං පහොනකභත්තසලාකා ච ඨපෙතුං වට්ටති. නිබද්ධං කත්වා පන න ඨපෙතබ්බා, මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති, ‘‘විහාරවාරිකායෙව අම්හාකං භත්තං භුඤ්ජන්තී’’ති. තස්මා පරිවත්තෙත්වා ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං සභාගා සලාකභත්තානි ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ දෙන්ති, වාරං ගාහාපෙත්වා නීහරාපෙතබ්බානි. සචෙ විහාරවාරිකො ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා, චත්තාරි පඤ්ච සලාකභත්තානි ච ලභමානොව භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය සබ්බං නට්ඨං ගීවා හොති. සචෙ සඞ්ඝස්ස විහාරපාලානං දාතබ්බං භත්තං වා නිවාපො වා නත්ථි, භික්ඛූ විහාරවාරං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො නිස්සිතකෙ ජග්ගෙන්ති, සම්පත්තවාරං අග්ගහෙතුං න ලභන්ති, යථා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ කරොන්ති, තථෙව කාතබ්බං. භික්ඛූහි පන අසහායකස්ස වා අත්තදුතියස්ස වා යස්ස සභාගො භික්ඛු භත්තං ආනෙත්වා දාතා නත්ථි, එවරූපස්ස වාරො න පාපෙතබ්බො.
Nếu ngôi tự viện rộng lớn, trong khi (vị tỳ khưu) đi đến nơi khác để canh giữ, (kẻ trộm) lấy vật dụng được cất giữ ở nơi khác thì do ngoài tầm kiểm soát nên không bị bắt đền. Tuy nhiên, trong ngôi tự viện như vậy, nên đặt các vật dụng ở giữa, tại nơi tụ họp của tất cả mọi người, rồi ngồi (canh giữ). Hoặc nên chỉ định hai hoặc ba vị tỳ khưu coi chùa theo phiên. Nếu trong khi các vị ấy đang không dể duôi canh giữ chỗ này chỗ kia mà có vật gì bị mất thì không bị bắt đền. Vật dụng bị lấy đi sau khi (kẻ trộm) đã trói vị tỳ khưu coi chùa, hoặc vật dụng bị lấy đi bằng con đường khác trong khi các vị ấy đi đón đường bọn trộm thì các vị ấy không bị bắt đền. Nếu trong tự viện không có cháo, cơm, hoặc vật thực cấp cho các vị tỳ khưu coi chùa thì được phép dành cho các vị ấy thêm hai hoặc ba phiếu cháo ngoài phần lợi lộc đáng được nhận, và các phiếu cơm đủ dùng. Tuy nhiên, không nên quy định thường xuyên, vì người đời sẽ không hài lòng (nghĩ rằng): “Chỉ có các vị tỳ khưu coi chùa mới dùng vật thực của chúng tôi.” Do đó, nên thay đổi luân phiên mà quy định. Nếu các vị tỳ khưu đồng bạn của các vị ấy mang phiếu cơm đến cho thì điều này là tốt; nếu họ không cho thì nên để các vị ấy nhận phiên của mình rồi cho người mang ra. Nếu vị tỳ khưu coi chùa, trong khi đang nhận được hai hoặc ba phiếu cháo và bốn hoặc năm phiếu cơm mà vẫn đi khất thực, thì vị ấy phải chịu trách nhiệm đền bù tất cả những gì bị mất, giống như trường hợp của người giữ kho. Nếu Tăng chúng không có cơm hoặc vật thực để cấp cho các vị coi chùa, và các vị tỳ khưu sau khi nhận phiên coi chùa lại để cho đệ tử của mình canh giữ, thì các vị ấy không được phép không nhận phiên đã đến lượt mình; phải thực hiện giống như các vị tỳ khưu khác làm. Tuy nhiên, các vị tỳ khưu không nên giao phiên cho vị nào không có bạn đồng hành, hoặc chỉ có một mình làm bạn, hoặc không có vị tỳ khưu đồng bạn nào mang cơm đến cho.

යම්පි [Pg.313] පාකවත්තත්ථාය විහාරෙ ඨපෙන්ති, තං ගහෙත්වා උපජීවන්තෙන ඨාතබ්බං. යො තං න උපජීවති, සො වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ඵලාඵලත්ථායපි විහාරෙ භික්ඛුං ඨපෙන්ති, ජග්ගිත්වා ගොපෙත්වා ඵලවාරෙන භාජෙත්වා ඛාදන්ති. යො තානි ඛාදති, තෙන ඨාතබ්බං. අනුපජීවන්තො න ගාහාපෙතබ්බො. සෙනාසනමඤ්චපීඨපච්චත්ථරණරක්ඛණත්ථායපි ඨපෙන්ති, ආවාසෙ වසන්තෙන ඨාතබ්බං. අබ්භොකාසිකො පන රුක්ඛමූලිකො වා න ගාහාපෙතබ්බො.
Vật dụng nào được đặt trong tự viện cho mục đích nấu nướng, vị nào sống nhờ vào việc nhận vật dụng ấy thì phải (nhận phiên) canh giữ. Vị nào không sống nhờ vào vật dụng ấy thì không nên bị buộc nhận phiên. Người ta cũng chỉ định một vị tỳ khưu trong tự viện vì mục đích (canh giữ) các loại trái cây; sau khi trông nom và bảo vệ, họ chia nhau ăn theo phiên trái cây. Vị nào ăn các loại trái cây ấy thì vị ấy phải (nhận phiên) canh giữ. Vị nào không dùng thì không nên bị buộc nhận phiên. Người ta cũng chỉ định (một vị) vì mục đích bảo vệ sàng tọa, giường, ghế, và vật trải. Vị nào sống trong trú xứ thì phải (nhận phiên) canh giữ. Tuy nhiên, vị tỳ khưu sống ngoài trời hoặc dưới gốc cây thì không nên bị buộc nhận phiên.

එකො නවකො හොති, බහුස්සුතො පන බහූනං ධම්මං වාචෙති, පරිපුච්ඡං දෙති, පාළිං වණ්ණෙති, ධම්මකථං කථෙති, සඞ්ඝස්ස භාරං නිත්ථරති, අයං ලාභං පරිභුඤ්ජන්තොපි ආවාසෙ වසන්තොපි වාරං න ගාහෙතබ්බො. ‘‘පුරිසවිසෙසො නාම ඤාතබ්බො’’ති වදන්ති.
Có một vị tỳ khưu hạ lạp thấp, nhưng vị ấy là bậc đa văn, dạy Pháp cho nhiều người, trả lời các câu hỏi, giải thích Pāli, thuyết Pháp, và gánh vác công việc của Tăng chúng. Vị này, dù có hưởng lợi lộc và sống trong trú xứ, cũng không nên bị buộc nhận phiên. Các vị (Cổ Sư) nói rằng: “Nên biết đến bậc phi thường.”

උපොසථාගාරපටිමාඝරජග්ගකස්ස පන දිගුණං යාගුභත්තං දෙවසිකං තණ්ඩුලනාළි සංවච්ඡරෙ තිචීවරං, දසවීසග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩඤ්ච දාතබ්බං. සචෙ පන තස්ස තං ලභමානස්සෙව පමාදෙන තත්ථ කිඤ්චි නස්සති, සබ්බං ගීවා. බන්ධිත්වා බලක්කාරෙන අච්ඡින්නං පන න ගීවා. තත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා සන්තකෙන චෙතියස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං වට්ටති. චෙතියස්ස සන්තකෙන සඞ්ඝස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං න වට්ටති. යං පන චෙතියස්ස සන්තකෙන සද්ධිං සඞ්ඝස්ස සන්තකං ඨපිතං හොති, තං චෙතියසන්තකෙ රක්ඛාපිතෙ රක්ඛිතමෙව හොතීති එවං වට්ටති. පක්ඛවාරෙන උපොසථාගාරාදීනි රක්ඛතොපි පමාදවසෙන නට්ඨං ගීවායෙවාති.
Hơn nữa, đối với vị tỳ khưu trông coi nhà Bố-tát và nhà thờ tượng, nên cúng dường phần cháo và cơm gấp đôi, mỗi ngày một nāḷi gạo, mỗi năm ba y, và vật dụng thích hợp trị giá mười hoặc hai mươi (kahāpaṇa). Tuy nhiên, nếu trong khi vị ấy đang nhận những thứ đó mà có vật gì bị mất ở đó do sự dể duôi của vị ấy, thì vị ấy phải chịu trách nhiệm đền bù tất cả. Nhưng vật bị cướp đoạt bằng vũ lực sau khi (vị ấy) bị trói lại thì không bị bắt đền. Trong trường hợp đó, được phép dùng tài sản của bảo tháp hoặc của Tăng chúng để trả công cho việc bảo vệ tài sản của bảo tháp. Không được phép dùng tài sản của bảo tháp để trả công cho việc bảo vệ tài sản của Tăng chúng. Tuy nhiên, tài sản nào của Tăng chúng được đặt chung với tài sản của bảo tháp, khi tài sản của bảo tháp được bảo vệ thì tài sản kia cũng được xem như đã được bảo vệ, vì vậy điều này được phép. Ngay cả đối với vị canh giữ nhà Bố-tát v.v... theo phiên nửa tháng, vật bị mất do sự dể duôi thì vẫn phải chịu trách nhiệm đền bù.

උපනිධිකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về vật ký gửi đã kết thúc.

සුඞ්කඝාතකථා
Phần luận về trạm thuế quan

113. සුඞ්කං තතො හනන්තීති සුඞ්කඝාතං; සුඞ්කට්ඨානස්සෙතං අධිවචනං. තඤ්හි යස්මා තතො සුඞ්කාරහං භණ්ඩං සුඞ්කං අදත්වා නීහරන්තා රඤ්ඤො සුඞ්කං හනන්ති විනාසෙන්ති, තස්මා සුඞ්කඝාතන්ති වුත්තං. තත්‍ර පවිසිත්වාති තත්‍ර පබ්බතඛණ්ඩාදීසු රඤ්ඤා පරිච්ඡෙදං කත්වා ඨපිතෙ සුඞ්කට්ඨානෙ පවිසිත්වා. රාජග්ගං භණ්ඩන්ති රාජාරහං භණ්ඩං; යතො රඤ්ඤො පඤ්චමාසකං [Pg.314] වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං සුඞ්කං දාතබ්බං හොති, තං භණ්ඩන්ති අත්ථො. රාජකන්තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. ථෙය්‍යචිත්තොති ‘‘ඉතො රඤ්ඤො සුඞ්කං න දස්සාමී’’ති ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා තං භණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. ඨපිතට්ඨානතො ගහෙත්වා ථවිකාය වා පක්ඛිපති, පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ වා ඌරුනා සද්ධිං බන්ධති, ථුල්ලච්චයං. සුඞ්කට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නත්තා ඨානාචාවනං න හොති. සුඞ්කට්ඨානපරිච්ඡෙදං දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං.
113. (Nơi mà) từ đó người ta trốn thuế, nên gọi là suṅkaghāta (trạm thuế); đây là một tên gọi khác của trạm thu thuế (suṅkaṭṭhāna). Thật vậy, vì từ nơi đó, những người mang hàng hóa phải chịu thuế ra ngoài mà không nộp thuế đã làm thất thoát, hủy hoại tiền thuế của nhà vua, do đó nó được gọi là suṅkaghāta. Cụm từ “sau khi đi vào nơi ấy” có nghĩa là: sau khi đi vào trạm thu thuế được nhà vua thiết lập bằng cách quy định ranh giới tại những nơi như đèo núi v.v... Cụm từ “hàng hóa thuộc phần của vua” có nghĩa là hàng hóa xứng đáng với nhà vua; nghĩa là, hàng hóa mà từ đó phải nộp cho vua một khoản thuế trị giá năm māsaka hoặc hơn năm māsaka. Cũng có dị đọc là rājakanti, nghĩa cũng như vậy. Cụm từ “với tâm trộm cắp” có nghĩa là: sau khi khởi lên tâm trộm cắp rằng “từ (món hàng) này, ta sẽ không nộp thuế cho vua,” rồi sờ vào món hàng đó, thì phạm tội dukkaṭa. Lấy nó từ nơi đã đặt, rồi bỏ vào túi, hoặc ở nơi kín đáo, hoặc buộc vào đùi, thì phạm tội thullaccaya. Do (hành vi) được xác định bởi trạm thu thuế nên không có (tội) di chuyển khỏi nơi chốn. Khi vị ấy bước chân thứ hai qua khỏi ranh giới của trạm thu thuế, thì phạm tội pārājika.

බහිසුඞ්කඝාතං පාතෙතීති රාජපුරිසානං අඤ්ඤවිහිතභාවං පස්සිත්වා අන්තො ඨිතොව බහි පතනත්ථාය ඛිපති. තඤ්චෙ අවස්සං පතනකං, හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. තඤ්චෙ රුක්ඛෙ වා ඛාණුම්හි වා පටිහතං බලවවාතවෙගුක්ඛිත්තං වා හුත්වා පුන අන්තොයෙව පතති, රක්ඛති. පුන ගණ්හිත්වා ඛිපති, පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. භූමියං පතිත්වා වට්ටන්තං පුන අන්තො පවිසති, පාරාජිකමෙව. කුරුන්දීසඞ්ඛෙපට්ඨකථාසු පන ‘‘සචෙ බහි පතිතං ඨත්වා වට්ටන්තං පවිසති, පාරාජිකං. සචෙ අතිට්ඨමානංයෙව වට්ටිත්වා පවිසති රක්ඛතී’’ති වුත්තං.
Cụm từ “làm cho rơi ra ngoài trạm thuế” có nghĩa là: thấy các quan lại của vua đang lơ là, trong khi đang đứng bên trong, vị ấy ném (món hàng) ra ngoài với mục đích để nó rơi ra bên ngoài. Nếu nó chắc chắn sẽ rơi, thì ngay khi vừa rời khỏi tay, vị ấy phạm tội pārājika. Nếu nó va vào cây hoặc cọc, hoặc bị một cơn gió mạnh thổi bạt lên, rồi lại rơi vào bên trong, thì vị ấy được an toàn (khỏi phạm tội). Vị ấy lại nhặt lên và ném đi, thì phạm tội pārājika theo cách đã nói ở trước. (Món hàng) sau khi rơi xuống đất và lăn, lại đi vào bên trong, thì vẫn phạm tội pārājika. Tuy nhiên, trong các Chú giải Kurundī và Saṅkhepa có nói rằng: “Nếu (món hàng) rơi ra ngoài, dừng lại, rồi lăn vào trong, thì phạm tội pārājika. Nếu nó lăn vào trong mà không dừng lại, thì được an toàn.”

අන්තො ඨත්වා හත්ථෙන වා පාදෙන වා යට්ඨියා වා වට්ටෙති, අඤ්ඤෙන වා වට්ටාපෙති, සචෙ අට්ඨත්වා වට්ටමානං ගතං, පාරාජිකං. අන්තො ඨත්වා බහි ගච්ඡන්තං රක්ඛති, ‘‘වට්ටිත්වා ගමිස්සතී’’ති වා ‘‘අඤ්ඤො නං වට්ටෙස්සතී’’ති වා අන්තො ඨපිතං පච්ඡා සයං වා වට්ටමානං අඤ්ඤෙන වා වට්ටිතං බහි ගච්ඡති, රක්ඛතියෙව. සුද්ධචිත්තෙන ඨපිතෙ පන තථා ගච්ඡන්තෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ද්වෙ පුටකෙ එකාබද්ධෙ කත්වා සුඞ්කට්ඨානසීමන්තරෙ ඨපෙති, කිඤ්චාපි බහිපුටකෙ සුඞ්කං පාදං අග්ඝති, තෙන සද්ධිං එකාබද්ධතාය පන අන්තො පුටකො රක්ඛති. සචෙ පන පරිවත්තෙත්වා අබ්භන්තරිමං බහි ඨපෙති, පාරාජිකං. කාජෙපි එකබද්ධං කත්වා ඨපිතෙ එසෙව නයො. සචෙ පන අබන්ධිත්වා කාජකොටියං ඨපිතමත්තමෙව හොති, පාරාජිකං.
Đứng bên trong rồi dùng tay, hoặc dùng chân, hoặc dùng gậy mà lăn đi, hoặc nhờ người khác lăn đi; nếu vật ấy lăn đi mà không dừng lại, phạm tội pārājika. Đứng bên trong canh giữ vật đang đi ra ngoài, hoặc (nghĩ rằng) "nó sẽ tự lăn đi," hoặc "người khác sẽ lăn nó đi," vật được đặt bên trong, sau đó tự nó lăn đi hoặc được người khác lăn đi ra ngoài, (vị ấy) vẫn là canh giữ. Nhưng khi vật được đặt với tâm trong sạch mà đi như vậy thì không có gì để nói. Cột chung hai gói đồ lại rồi đặt ở ranh giới trạm thuế, dầu cho gói đồ bên ngoài chỉ đáng giá một pāda tiền thuế, nhưng do được cột chung với gói đồ ấy, gói đồ bên trong được canh giữ. Nhưng nếu đổi lại, đặt gói đồ bên trong ra ngoài, phạm tội pārājika. Trường hợp cái đòn gánh cũng vậy, khi cột chung lại rồi đặt xuống, phương pháp này cũng tương tự. Nhưng nếu không cột lại mà chỉ đặt ở đầu đòn gánh, phạm tội pārājika.

ගච්ඡන්තෙ යානෙ වා අස්සපිට්ඨිආදීසු වා ඨපෙති ‘‘බහි නීහරිස්සතී’’ති නීහටෙපි අවහාරො නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති. කස්මා? ‘‘අත්‍ර පවිට්ඨස්ස සුඞ්කං ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තත්තා ඉදඤ්ච සුඞ්කට්ඨානස්ස බහි ඨිතං, න ච තෙන නීතං, තස්මා නෙව භණ්ඩදෙය්‍යං න පාරාජිකං.
Đặt (vật) lên cỗ xe đang đi, hoặc lên lưng ngựa v.v... đang đi, với ý nghĩ "nó sẽ mang ra ngoài," dù vật đã được mang ra ngoài, vẫn không phải là sự lấy trộm, cũng không phải trả tiền phạt. Tại sao? Vì có lời quy định rằng: "Hãy thu thuế của người đi vào nơi này," và vật này thì ở bên ngoài trạm thuế, và cũng không phải do vị ấy mang đi. Do đó, không phải trả tiền phạt, cũng không phạm tội pārājika.

ඨිතයානාදීසු ඨපිතෙ විනා තස්ස පයොගං ගතෙසු ථෙය්‍යචිත්තෙපි සති නෙවත්ථි අවහාරො. යදි පන ඨපෙත්වා යානාදීනි පාජෙන්තො අතික්කාමෙති[Pg.315], හත්ථිසුත්තාදීසු වා කතපරිචයත්තා පුරතො ඨත්වා ‘‘එහි, රෙ’’ති පක්කොසති, සීමාතික්කමෙ පාරාජිකං. එළකලොමසික්ඛාපදෙ ඉමස්මිං ඨානෙ අඤ්ඤං හරාපෙති, අනාපත්ති, ඉධ පාරාජිකං. තත්‍ර අඤ්ඤස්ස යානෙ වා භණ්ඩෙ වා අජානන්තස්ස පක්ඛිපිත්වා තියොජනං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියානි හොන්තීති පාචිත්තියං. ඉධ අනාපත්ති.
Khi đặt (vật) lên cỗ xe v.v... đang đứng yên, nếu chúng đi mà không có sự cố gắng của vị ấy, dù có tâm trộm cắp, vẫn không phải là sự lấy trộm. Nhưng nếu sau khi đặt lên, vị ấy lùa cỗ xe v.v... đi qua, hoặc do có kinh nghiệm về thuật điều khiển voi v.v..., đứng phía trước gọi "Này, lại đây!", khi vượt qua ranh giới, phạm tội pārājika. Trong học giới Eḷakalomā (lông cừu), ở trường hợp này, nhờ người khác mang đi thì vô tội; ở đây (học giới này) thì phạm pārājika. Ở đó (học giới Eḷakalomā), đặt (lông cừu) vào cỗ xe hoặc đồ vật của người khác khi họ không biết rồi đi qua ba do-tuần, (lông cừu) trở thành vật phải xả bỏ, nên phạm pācittiya. Ở đây (học giới này) thì vô tội.

සුඞ්කට්ඨානෙ සුඞ්කං දත්වාව ගන්තුං වට්ටති. එකො ආභොගං කත්වා ගච්ඡති ‘‘සචෙ ‘සුඞ්කං දෙහී’ති වක්ඛන්ති, දස්සාමි; නො චෙ වක්ඛන්ති, ගමිස්සාමී’’ති. තං දිස්වා එකො සුඞ්කිකො ‘‘එසො භික්ඛු ගච්ඡති, ගණ්හථ නං සුඞ්ක’’න්ති වදති, අපරො ‘‘කුතො පබ්බජිතස්ස සුඞ්කං, ගච්ඡතූ’’ති වදති, ලද්ධකප්පං හොති, ගන්තබ්බං. ‘‘භික්ඛූනං සුඞ්කං අදත්වා ගන්තුං න වට්ටති, ගණ්හ උපාසකා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘භික්ඛුස්ස සුඞ්කං ගණ්හන්තෙහි පත්තචීවරං ගහෙතබ්බං භවිස්සති, කිං තෙන, ගච්ඡතූ’’ති වුත්තෙපි ලද්ධකප්පමෙව. සචෙපි සුඞ්කිකා නිද්දායන්ති වා, ජූතං වා කීළන්ති, යත්ථ කත්ථචි වා ගතා, අයඤ්ච ‘‘කුහිං සුඞ්කිකා’’ති පක්කොසිත්වාපි න පස්සති, ලද්ධකප්පමෙව. සචෙපි සුඞ්කට්ඨානං පත්වා අඤ්ඤවිහිතො, කිඤ්චි චින්තෙන්තො වා සජ්ඣායන්තො වා මනසිකාරං අනුයුඤ්ජන්තො වා චොරහත්ථිසීහබ්‍යග්ඝාදීහි සහසා වුට්ඨාය සමනුබද්ධො වා, මහාමෙඝං උට්ඨිතං දිස්වා පුරතො සාලං පවිසිතුකාමො වා හුත්වා තං ඨානං අතික්කමති, ලද්ධකප්පමෙව.
Tại trạm thuế, phải trả thuế rồi mới được đi. Một vị tỳ khưu đi qua với sự suy xét rằng: "Nếu họ nói 'Hãy trả thuế,' ta sẽ trả; nếu họ không nói, ta sẽ đi." Thấy vị ấy, một nhân viên thu thuế nói: "Vị tỳ khưu kia đang đi, hãy thu thuế của ông ta." Một người khác nói: "Tu sĩ làm gì có thuế, hãy để ngài đi." (Vị ấy) được phép, nên đi. Nhưng khi có người nói: "Tỳ khưu không trả thuế thì không được đi, này các cận sự nam, hãy thu thuế," (người khác lại nói): "Những người thu thuế của tỳ khưu sẽ phải lấy y bát, được lợi ích gì từ việc đó, hãy để ngài đi." Dù được nói như vậy, (vị ấy) vẫn được phép. Nếu các nhân viên thu thuế đang ngủ, hoặc đang chơi cờ bạc, hoặc đã đi đâu đó, và vị này dù đã gọi "Nhân viên thu thuế ở đâu?" mà không thấy ai, (vị ấy) vẫn được phép. Nếu khi đến trạm thuế, vị ấy bị phân tâm, hoặc đang suy nghĩ điều gì đó, hoặc đang tụng đọc, hoặc đang thực hành tác ý, hoặc bị trộm, voi, sư tử, cọp v.v... bất ngờ nổi lên rượt đuổi, hoặc thấy đám mây lớn kéo đến và muốn vào một ngôi nhà có mái che ở phía trước, rồi đi qua nơi đó, (vị ấy) vẫn được phép.

සුඞ්කං පරිහරතීති එත්ථ උපචාරං ඔක්කමිත්වා කිඤ්චාපි පරිහරති, අවහාරොයෙවාති
Về câu "trốn thuế," dầu cho đi vào vùng phụ cận rồi trốn tránh, vẫn chính là sự lấy trộm.

කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායංපන ‘‘‘පරිහරන්තං රාජපුරිසා විහෙඨෙන්තී’ති කෙවලං ආදීනවං දස්සෙත්වා උපචාරං ඔක්කමිත්වා පරිහරතො දුක්කටං, අනොක්කමිත්වා පරිහරතො අනාපත්තී’’ති වුත්තං. ඉදං පාළියා සමෙති. එත්ථ ද්වීහි ලෙඩ්ඩුපාතෙහි උපචාරො පරිච්ඡින්දිතබ්බොති.
Điều này được nói trong Chú giải Kurunda. Nhưng trong Đại Chú giải có nói: "Chỉ ra sự nguy hiểm đơn thuần rằng 'quan quân sẽ làm hại người trốn tránh,' người đi vào vùng phụ cận rồi trốn tránh thì phạm dukkaṭa, người trốn tránh mà không đi vào vùng phụ cận thì vô tội." Điều này phù hợp với Pāli. Ở đây, vùng phụ cận nên được xác định bằng hai tầm ném đất.

සුඞ්කඝාතකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về trốn thuế đã kết thúc.

පාණකථා
Câu chuyện về sinh vật.

114. ඉතො පරස්මිං එකංසෙන අවහාරප්පහොනකපාණං දස්සෙන්තො ‘‘මනුස්සපාණො’’ති ආහ. තම්පි භුජිස්සං හරන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. යොපි [Pg.316] භුජිස්සො මාතරා වා පිතරා වා ආඨපිතො හොති, අත්තනා වා අත්තනො උපරි කත්වා පඤ්ඤාසං වා සට්ඨිං වා අග්ගහෙසි, තම්පි හරන්තස්ස අවහාරො නත්ථි; ධනං පන ගතට්ඨානෙ වඩ්ඪති. අන්තොජාතක-ධනක්කීත-කරමරානීතප්පභෙදං පන දාසංයෙව හරන්තස්ස අවහාරො හොති. තමෙව හි සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘පාණො නාම මනුස්සපාණො වුච්චතී’’ති. එත්ථ ච ගෙහදාසියා කුච්ඡිම්හි දාසස්ස ජාතො අන්තොජාතකො, ධනෙන කීතො ධනක්කීතො, පරදෙසතො පහරිත්වා ආනෙත්වා දාසබ්‍යං උපගමිතො කරමරානීතොති වෙදිතබ්බො. එවරූපං පාණං ‘‘හරිස්සාමී’’ති ආමසති, දුක්කටං. හත්ථෙ වා පාදෙ වා ගහෙත්වා උක්ඛිපන්තො ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. උක්ඛිපිත්වා පලායිතුකාමො කෙසග්ගමත්තම්පි ඨිතට්ඨානතො අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. කෙසෙසු වා හත්ථෙසු වා ගහෙත්වා කඩ්ඪති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො.
114. Tiếp theo đây, để chỉ rõ sinh vật chắc chắn có thể bị lấy trộm, ngài nói "sinh vật là con người." Ngay cả việc bắt một người tự do đi cũng không phải là sự lấy trộm. Người tự do nào được cha hoặc mẹ giao phó, hoặc tự mình nhận năm mươi hay sáu mươi (kahāpaṇa) để gán nợ cho bản thân, việc bắt người đó đi cũng không phải là sự lấy trộm; nhưng món nợ sẽ tăng lên ở nơi người đó đến. Nhưng việc bắt một người nô lệ thuộc các loại: sinh ra trong nhà, mua bằng tiền, hoặc bị bắt làm tù binh, mới là sự lấy trộm. Thật vậy, chính vì nhắm đến hạng người đó mà câu này được nói: "Sinh vật được gọi là sinh vật người." Ở đây, người sinh ra trong bụng của nữ tỳ trong nhà do một nam nô lệ là antojātaka (nô lệ sinh trong nhà); người được mua bằng tiền là dhanakkīta (nô lệ mua bằng tiền); người bị bắt từ xứ khác mang về và bị buộc làm nô lệ nên được hiểu là karamarānīta (nô lệ tù binh). Sờ vào một sinh vật như vậy với ý nghĩ "ta sẽ bắt đi," phạm dukkaṭa. Nắm tay hoặc chân nhấc lên làm cho giãy giụa, phạm thullaccaya. Nhấc lên với ý định bỏ chạy, làm di chuyển khỏi vị trí đứng dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm pārājika. Nắm tóc hoặc tay mà kéo đi, (tội) được tính theo từng bước chân.

පදසා නෙස්සාමීති තජ්ජෙන්තො වා පහරන්තො වා ‘‘ඉතො ගච්ඡාහී’’ති වදති, තෙන වුත්තදිසාභාගං ගච්ඡන්තස්ස දුතියපදවාරෙන පාරාජිකං. යෙපි තෙන සද්ධිං එකච්ඡන්දා හොන්ති, සබ්බෙසං එකක්ඛණෙ පාරාජිකං. භික්ඛු දාසං දිස්වා සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිත්වා වා අපුච්ඡිත්වා වා ‘‘ගච්ඡ, පලායිත්වා සුඛං ජීවා’’ති වදති, සො චෙ පලායති, දුතියපදවාරෙ පාරාජිකං. තං අත්තනො සමීපං ආගතං අඤ්ඤො ‘‘පලායා’’ති වදති, සචෙ භික්ඛුසතං පටිපාටියා අත්තනො සමීපමාගතං වදති, සබ්බෙසං පාරාජිකං. යො පන වෙගසා පලායන්තංයෙව ‘‘පලාය, යාව තං සාමිකා න ගණ්හන්තී’’ති භණති, අනාපත්ති පාරාජිකස්ස. සචෙ පන සණිකං ගච්ඡන්තං භණති, සො ච තස්ස වචනෙන සීඝං ගච්ඡති, පාරාජිකං. පලායිත්වා අඤ්ඤං ගාමං වා දෙසං වා ගතං දිස්වා තතොපි පලාපෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව.
(Vị tỳ khưu) nói rằng: ‘Tôi sẽ dẫn đi bằng bước chân,’ rồi hăm dọa hoặc đánh đập và bảo rằng: ‘Hãy đi khỏi đây,’ đối với người nô lệ đi về hướng đã được vị ấy bảo, (vị tỳ khưu) phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Cả những vị nào có cùng ý muốn với vị ấy, tất cả đều phạm tội pārājika trong cùng một khoảnh khắc. Vị tỳ khưu thấy người nô lệ, dù có hỏi hay không hỏi về sự vui khổ, rồi nói rằng: ‘Hãy đi đi, hãy trốn đi mà sống cho an vui,’ nếu người ấy trốn đi, (vị tỳ khưu) phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Người nô lệ ấy đến gần mình, một vị khác lại bảo: ‘Hãy trốn đi.’ Nếu một trăm vị tỳ khưu lần lượt bảo người nô lệ đã đến gần mình (như thế), tất cả đều phạm tội pārājika. Lại nữa, vị nào nói với người đang trốn chạy với tốc độ nhanh rằng: ‘Hãy trốn đi, cho đến khi các người chủ không bắt được ngươi,’ thì không phạm tội pārājika. Nhưng nếu nói với người đang đi chậm, và người ấy do lời nói của vị tỳ khưu mà đi nhanh, thì phạm tội pārājika. Thấy người (nô lệ) đã trốn đi đến một ngôi làng khác hoặc một xứ khác, vị nào khiến người ấy trốn đi khỏi nơi đó nữa thì cũng phạm tội pārājika.

අදින්නාදානං නාම පරියායෙන මුච්චති. යො හි එවං වදති – ‘‘ත්වං ඉධ කිං කරොසි,
Tội trộm cắp được gọi là thoát khỏi (tội) bằng cách nói bóng gió. Thật vậy, vị nào nói như vầy: ‘Ngươi đang làm gì ở đây,

කිං තෙ පලායිතුං න වට්ටතීති වා, කිං කත්ථචි ගන්ත්වා සුඛං ජීවිතුං න වට්ටතීති වා, දාසදාසියො පලායිත්වා අමුකං නාම පදෙසං ගන්ත්වා සුඛං ජීවන්තී’’ති වා, සො ච තස්ස වචනං සුත්වා පලායති, අවහාරො නත්ථි. යොපි ‘‘මයං අමුකං නාම පදෙසං ගච්ඡාම, තත්‍රාගතා සුඛං ජීවන්ති, අම්හෙහි ච සද්ධිං ගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙපි පාථෙය්‍යාදීහි කිලමථො නත්ථී’’ති වත්වා සුඛං අත්තනා සද්ධිං ආගච්ඡන්තං ගහෙත්වා ගච්ඡති [Pg.317] මග්ගගමනවසෙන, න ථෙය්‍යචිත්තෙන; නෙවත්ථි අවහාරො. අන්තරාමග්ගෙ ච චොරෙසු උට්ඨිතෙසු ‘‘අරෙ! චොරා උට්ඨිතා, වෙගෙන පලාය, එහි යාහී’’ති වදන්තස්සාපි චොරන්තරාය මොචනත්ථාය වුත්තත්තා අවහාරං න වදන්තීති.
hay là ‘Chẳng lẽ ngươi không nên trốn đi sao?’ hay là ‘Chẳng lẽ không nên đi đến một nơi nào đó để sống an vui sao?’ hay là ‘Các nam nữ nô lệ đã trốn đi, đến một nơi tên là như vầy như vầy rồi sống an vui.’ Và nếu người ấy nghe lời nói của vị tỳ khưu rồi trốn đi, thì không có sự chiếm đoạt. Cả vị nào nói rằng: ‘Chúng tôi đi đến một nơi tên là như vầy như vầy, những người đến đó sống an vui, và những người đi cùng chúng tôi cũng không có sự mệt nhọc vì lương thực dọc đường v.v... trên đường đi,’ rồi dẫn người đang vui vẻ đi cùng với mình đi theo cách đi đường, không phải với tâm trộm cắp; thì không có sự chiếm đoạt. Và trên đường đi, khi có trộm cướp nổi lên, ngay cả khi vị ấy nói: ‘Này! Trộm cướp đã nổi lên, hãy mau trốn đi, hãy đến, hãy đi!’ thì vì lời nói đó là nhằm mục đích giải thoát khỏi nguy hiểm từ trộm cướp, nên các ngài không gọi đó là sự chiếm đoạt.

පාණකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về chúng sanh hữu tình đã kết thúc.

අපදකථා
Phần luận về loài không chân

අපදෙසු අහි නාම සස්සාමිකො අහිතුණ්ඩිකාදීහි ගහිතසප්පො; යං කීළාපෙන්තා
Trong các loài không chân, con rắn có chủ là con rắn đã bị những người bắt rắn v.v... bắt giữ; khi họ cho nó biểu diễn,

අඩ්ඪම්පි පාදම්පි කහාපණම්පි ලභන්ති, මුඤ්චන්තාපි හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා ගහෙත්වාව මුඤ්චන්ති. තෙ කස්සචි භික්ඛුනො නිසින්නොකාසං ගන්ත්වා සප්පකරණ්ඩං ඨපෙත්වා නිද්දායන්ති වා, කත්ථචි වා ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ සො භික්ඛු ථෙය්‍යචිත්තෙන තං කරණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. සචෙ පන කරණ්ඩකං උග්ඝාටෙත්වා සප්පං ගීවාය ගණ්හාති, දුක්කටං. උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. උජුකං කත්වා උද්ධරන්තස්ස කරණ්ඩතලතො සප්පස්ස නඞ්ගුට්ඨෙ කෙසග්ගමත්තෙ මුත්තෙ පාරාජිකං. ඝංසිත්වා කඩ්ඪන්තස්ස නඞ්ගුට්ඨෙ මුඛවට්ටිතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. කරණ්ඩමුඛං ඊසකං විවරිත්වා පහාරං වා දත්වා ‘‘එහි, රෙ’’ති නාමෙන පක්කොසිත්වා නික්ඛාමෙති, පාරාජිකං. තථෙව විවරිත්වා මණ්ඩූකසද්දං වා මූසිකසද්දං වා ලාජාවිකිරණං වා කත්වා නාමෙන පක්කොසති, අච්ඡරං වා පහරති, එවං නික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. මුඛං අවිවරිත්වාපි එවං කතෙ ඡාතො සප්පො සීසෙන කරණ්ඩපුටං ආහච්ච ඔකාසං කත්වා පලායති, පාරාජිකමෙව. සචෙ පන මුඛෙ විවරිතෙ සයමෙව සප්පො නික්ඛමිත්වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථාපි මුඛං විවරිත්වා වා අවිවරිත්වා වා කෙවලං මණ්ඩූකමූසිකසද්දං ලාජාවිකිරණමෙව ච කරොති, න නාමං ගහෙත්වා පක්කොසති, න අච්ඡරං වා පහරති, සප්පො ච ඡාතත්තා ‘‘මණ්ඩූකාදීනි ඛාදිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. මච්ඡො කෙවලං ඉධ අපදග්ගහණෙන ආගතො. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං උදකට්ඨෙ වුත්තමෙවාති.
họ nhận được nửa kahāpaṇa, một phần tư kahāpaṇa, hoặc một kahāpaṇa, và khi thả ra, họ cũng chỉ thả sau khi đã nhận được bạc hoặc vàng. Những người ấy đi đến chỗ ngồi của một vị tỳ khưu nào đó, đặt giỏ rắn xuống rồi ngủ, hoặc đi đến một nơi nào đó, nếu khi ấy vị tỳ khưu đó với tâm trộm cắp mà sờ vào cái giỏ ấy, thì phạm tội dukkaṭa. Làm cho nó rung động, phạm tội thullaccaya. Làm cho nó di chuyển khỏi chỗ, phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu mở giỏ ra và nắm con rắn ở cổ, thì phạm tội dukkaṭa. Nhấc nó lên, phạm tội thullaccaya. Đối với người duỗi thẳng con rắn ra và nhấc lên, khi đuôi của con rắn vừa thoát khỏi đáy giỏ chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārājika. Đối với người kéo ra bằng cách cọ xát, ngay khi đuôi vừa thoát khỏi vành miệng giỏ, thì phạm tội pārājika. Mở hé miệng giỏ, rồi gõ hoặc gọi tên nó: ‘Này, hãy ra đây,’ để làm nó ra khỏi, thì phạm tội pārājika. Tương tự như vậy, mở hé ra rồi làm tiếng ếch, tiếng chuột, hoặc rải cốm rang và gọi tên nó, hoặc búng tay, khi nó ra khỏi bằng cách như vậy cũng phạm tội pārājika. Ngay cả khi không mở miệng giỏ mà làm như vậy, con rắn đang đói dùng đầu húc vào nắp giỏ, tạo ra một lối thoát rồi trốn đi, thì cũng phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu khi miệng giỏ đã được mở, con rắn tự mình bò ra rồi trốn đi, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Hoặc là, dù mở hay không mở miệng giỏ, chỉ làm tiếng ếch, tiếng chuột và rải cốm rang, mà không gọi tên, cũng không búng tay, và con rắn vì đói nên nghĩ rằng: ‘Ta sẽ ăn ếch v.v...’ rồi bò ra và trốn đi, thì cũng phạm tội bhaṇḍadeyya. Con cá chỉ được kể đến ở đây bằng cách dùng từ ‘loài không chân.’ Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói trong phần về vật ở dưới nước.

අපදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về loài không chân đã kết thúc.

ද්විපදකථා
Phần luận về loài hai chân

115. ද්විපදෙසු [Pg.318] – යෙ අවහරිතුං සක්කා, තෙ දස්සෙන්තො ‘‘මනුස්සා පක්ඛජාතා’’ති ආහ. දෙවතා පන අවහරිතුං න සක්කා. පක්ඛා ජාතා එතෙසන්ති පක්ඛජාතා. තෙ ලොමපක්ඛා චම්මපක්ඛා අට්ඨිපක්ඛාති තිවිධා. තත්ථ මොරකුක්කුටාදයො ලොමපක්ඛා, වග්ගුලිආදයො චම්මපක්ඛා, භමරාදයො අට්ඨිපක්ඛාති වෙදිතබ්බා. තෙ සබ්බෙපි මනුස්සා ච පක්ඛජාතා ච කෙවලං ඉධ ද්විපදග්ගහණෙන ආගතා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං ආකාසට්ඨෙ ච පාණෙ ච වුත්තනයමෙවාති.
115. Trong các loài hai chân – để chỉ những loài có thể bị chiếm đoạt, ngài đã nói: ‘loài người và loài có cánh.’ Còn chư thiên thì không thể bị chiếm đoạt. ‘Chúng có cánh đã sanh ra’ nên gọi là loài có cánh (pakkhajātā). Chúng có ba loại: loài cánh lông, loài cánh da, và loài cánh xương. Trong đó, công, gà, v.v... là loài cánh lông; dơi, v.v... là loài cánh da; ong, v.v... là loài cánh xương, nên biết như vậy. Tất cả chúng, cả loài người và loài có cánh, chỉ được kể đến ở đây bằng cách dùng từ ‘loài hai chân.’ Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói theo phương pháp trong phần về vật ở trên không và phần về chúng sanh hữu tình.

ද්විපදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về loài hai chân đã kết thúc.

චතුප්පදකථා
Phần luận về loài bốn chân

116. චතුප්පදෙසු – පසුකාති පාළියං ආගතාවසෙසා සබ්බා චතුප්පදජාතීති වෙදිතබ්බා. හත්ථිආදයො පාකටායෙව. තත්ථ ථෙය්‍යචිත්තෙන හත්ථිං ආමසන්තස්ස දුක්කටං, ඵන්දාපෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යො පන මහාබලො බලමදෙන තරුණං භිඞ්කච්ඡාපං නාභිමූලෙ සීසෙන උච්චාරෙත්වා ගණ්හන්තො චත්තාරො පාදෙ, සොණ්ඩං ච භූමිතො කෙසග්ගමත්තම්පි මොචෙති, පාරාජිකං. හත්ථී පන කොචි හත්ථිසාලායං බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති, කොචි අන්තොවත්ථුම්හි තිට්ඨති, කොචි රාජඞ්ගණෙ තිට්ඨති, තත්ථ හත්ථිසාලායං ගීවාය බන්ධිත්වා ඨපිතස්ස ගීවාබන්ධනඤ්ච චත්තාරො ච පාදාති පඤ්ච ඨානානි හොන්ති. ගීවාය ච එකස්මිඤ්ච පාදෙ අයසඞ්ඛලිකාය බද්ධස්ස ඡ ඨානානි. ගීවාය ච ද්වීසු ච පාදෙසු බද්ධස්ස සත්ත ඨානානි. තෙසං වසෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි. අබද්ධස්ස සකලා හත්ථිසාලා ඨානං. තතො අතික්කමනෙ, පාරාජිකං. අන්තොවත්ථුම්හි ඨිතස්ස සකලං අන්තොවත්ථුමෙව ඨානං. තස්ස වත්ථුද්වාරාතික්කමනෙ පාරාජිකං. රාජඞ්ගණෙ ඨිතස්ස සකලනගරං ඨානං. තස්ස නගරද්වාරාතික්කමනෙ පාරාජිකං. බහිනගරෙ ඨිතස්ස ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං. තං හරන්තො පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. නිපන්නස්ස එකමෙව ඨානං. තං ථෙය්‍යචිත්තෙන උට්ඨාපෙන්තස්ස උට්ඨිතමත්තෙ පාරාජිකං. අස්සෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො. සචෙ පන සො චතූසු පාදෙසු බද්ධො හොති, අට්ඨ ඨානානි වෙදිතබ්බානි. එස නයො ඔට්ඨෙපි.
116. Trong các loài bốn chân – về từ ‘gia súc,’ nên được hiểu là tất cả các loài bốn chân còn lại ngoài những loài đã được đề cập trong Pāli. Voi v.v... thì đã rõ ràng. Trong trường hợp ấy, vị tỳ khưu có tâm trộm cắp sờ vào con voi thì phạm tội dukkaṭa, làm nó rung động thì phạm tội thullaccaya. Lại nữa, vị tỳ khưu nào có sức mạnh, do cậy sức, dùng đầu nâng một con voi con còn non ở gốc rốn lên, trong khi bắt lấy mà làm cho bốn chân và cái vòi nhấc khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārājika. Lại nữa, có con voi bị cột lại và giữ trong chuồng voi, có con đứng mà không bị cột, có con đứng trong khu đất nhà, có con đứng ở sân vua. Trong các trường hợp ấy, đối với con voi bị cột ở cổ và giữ trong chuồng voi, thì có năm vị trí: dây cột cổ và bốn chân. Đối với con voi bị cột bằng dây xích sắt ở cổ và ở một chân, có sáu vị trí. Đối với con voi bị cột ở cổ và ở hai chân, có bảy vị trí. Nên hiểu việc làm rung động và việc dời khỏi vị trí tùy theo các vị trí ấy. Đối với con voi không bị cột, toàn bộ chuồng voi là vị trí. Khi đi qua khỏi đó, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng trong khu đất nhà, toàn bộ khu đất nhà chính là vị trí. Khi nó đi qua khỏi cổng của khu đất, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng ở sân vua, toàn bộ thành phố là vị trí. Khi nó đi qua khỏi cổng thành, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng ở ngoài thành, chính nơi nó đứng là vị trí. Vị tỳ khưu dắt nó đi nên bị xử tội theo từng bước chân. Đối với con voi đang nằm, chỉ có một vị trí. Vị tỳ khưu có tâm trộm cắp làm cho nó đứng dậy, ngay khi nó vừa đứng dậy thì phạm tội pārājika. Đối với ngựa cũng có cùng sự quyết đoán này. Tuy nhiên, nếu nó bị cột ở bốn chân, nên hiểu là có tám vị trí. Phương pháp này cũng áp dụng cho lạc đà.

ගොණොපි [Pg.319] කොචි ගෙහෙ බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති. කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති, කොචි පන වජෙ බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති. තත්ථ ගෙහෙ බන්ධිත්වා ඨපිතස්ස චත්තාරො පාදා, බන්ධනඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි; අබද්ධස්ස සකලං ගෙහං. වජෙපි බද්ධස්ස පඤ්ච ඨානානි. අබද්ධස්ස සකලො වජො. තං වජද්වාරං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වජං භින්දිත්වා හරන්තො ඛණ්ඩද්වාරං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. ද්වාරං වා විවරිත්වා වජං වා භින්දිත්වා බහි ඨිතො නාමෙන පක්කොසිත්වා නික්ඛාමෙති, පාරාජිකං. සාඛාභඞ්ගං දස්සෙත්වා පක්කොසන්තස්සාපි එසෙව නයො. ද්වාරං අවිවරිත්වා වජං අභින්දිත්වා සාඛාභඞ්ගං චාලෙත්වා පක්කොසති, ගොණො ඡාතතාය වජං ලඞ්ඝෙත්වා නික්ඛමති, පාරාජිකමෙව. සචෙ පන ද්වාරෙ විවරිතෙ වජෙ වා භින්නෙ සයමෙව නික්ඛමති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ද්වාරං විවරිත්වා වා අවිවරිත්වා වා වජම්පි භින්දිත්වා වා අභින්දිත්වා වා කෙවලං සාඛාභඞ්ගං චාලෙති, න පක්කොසති, ගොණො ඡාතතාය පදසා වා ලඞ්ඝෙත්වා වා නික්ඛමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. එකො මජ්ඣෙ ගාමෙ බද්ධො ඨිතො, එකො නිපන්නො. ඨිතගොණස්ස පඤ්ච ඨානානි හොන්ති, නිපන්නස්ස ද්වෙ ඨානානි; තෙසං වසෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි.
Cũng có con bò bị cột và giữ trong nhà. Có con đứng mà không bị cột, lại nữa, có con bị cột và giữ trong chuồng, có con đứng mà không bị cột. Trong trường hợp ấy, đối với con bò bị cột và giữ trong nhà, có năm vị trí: bốn chân và dây cột; đối với con không bị cột, toàn bộ ngôi nhà là vị trí. Trong chuồng cũng vậy, đối với con bị cột có năm vị trí. Đối với con không bị cột, toàn bộ chuồng là vị trí. Làm cho nó đi qua khỏi cổng chuồng, phạm tội pārājika. Phá chuồng và dắt đi, làm cho nó đi qua khỏi chỗ đã phá, phạm tội pārājika. Hoặc mở cổng hoặc phá chuồng, đứng bên ngoài gọi tên và làm cho nó đi ra, phạm tội pārājika. Đối với người đưa cành cây ra và gọi, cũng có cùng phương pháp này. Không mở cổng, không phá chuồng, chỉ rung cành cây và gọi, con bò vì đói mà nhảy qua chuồng đi ra, vẫn phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu khi cổng đã được mở hoặc chuồng đã bị phá, nó tự mình đi ra, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Hoặc mở cổng hoặc không mở, hoặc phá chuồng hoặc không phá, chỉ rung cành cây mà không gọi, con bò vì đói mà tự đi ra hoặc nhảy ra, vẫn phạm tội bhaṇḍadeyya. Một con bị cột đứng giữa làng, một con đang nằm. Đối với con bò đứng, có năm vị trí, đối với con đang nằm, có hai vị trí; nên hiểu việc làm rung động và việc dời khỏi vị trí tùy theo các vị trí ấy.

යො පන නිපන්නං අනුට්ඨාපෙත්වා තත්ථෙව ඝාතෙති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සුපරික්ඛිත්තෙ පන ද්වාරයුත්තෙ ගාමෙ ඨිතගොණස්ස සකලගාමො ඨානං. අපරික්ඛිත්තෙ ඨිතස්ස වා චරන්තස්ස වා පාදෙහි අක්කන්තට්ඨානමෙව ඨානං ගද්‍රභපසුකාසුපි අයමෙව විනිච්ඡයොති.
Lại nữa, vị tỳ khưu nào không làm cho con vật đang nằm đứng dậy mà giết nó ngay tại chỗ, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Lại nữa, đối với con bò đứng trong một ngôi làng được rào kỹ và có cổng, toàn bộ ngôi làng là vị trí. Đối với con bò đứng hoặc đi lại trong một ngôi làng không được rào, chính nơi mà các chân nó dẫm lên là vị trí. Đối với lừa và các loài gia súc khác cũng có cùng sự quyết đoán này.

චතුප්පදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về loài bốn chân đã kết thúc.

බහුප්පදකථා
Phần luận về loài nhiều chân

117. බහුප්පදෙසු – සචෙ එකාය සතපදියා වත්ථු පූරති, තං පදසා නෙන්තස්ස නවනවුති ථුල්ලච්චයානි, එකං පාරාජිකං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.
117. Trong các loài nhiều chân – nếu vật của tội được đủ với một con rết, đối với vị tỳ khưu dắt nó đi theo từng bước chân, có chín mươi chín tội thullaccaya và một tội pārājika. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói.

බහුප්පදකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về loài nhiều chân đã kết thúc.

ඔචරකකථා
Phần luận về người do thám

118. ඔචරතීති [Pg.320] ඔචරකො, තත්ථ තත්ථ අන්තො අනුපවිසතීති වුත්තං හොති. ඔචරිත්වාති සල්ලක්ඛෙත්වා, උපධාරෙත්වාති අත්ථො. ආචික්ඛතීති පරකුලෙසු වා විහාරාදීසු වා දුට්ඨපිතං අසංවිහිතාරක්ඛං භණ්ඩං අඤ්ඤස්ස චොරකම්මං කාතුං පටිබලස්ස ආරොචෙති. ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්සාති අවස්සං හාරියෙ භණ්ඩෙ ඔචරකස්ස ආණත්තික්ඛණෙ ඉතරස්ස ඨානාචාවනෙති එවං ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස. යො පන ‘‘පුරිසො ගෙහෙ නත්ථි, භණ්ඩං අසුකස්මිං නාම පදෙසෙ ඨපිතං අසංවිහිතාරක්ඛං, ද්වාරං අසංවුතං, ගතමත්තෙනෙව සක්කා හරිතුං, නත්ථි නාම කොචි පුරිසකාරූපජීවී, යො තං ගන්ත්වා හරෙය්‍යා’’තිආදිනා නයෙන පරියායකථං කරොති, තඤ්ච සුත්වා අඤ්ඤො ‘‘අහං දානි හරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා හරති, තස්ස ඨානාචාවනෙ පාරාජිකං, ඉතරස්ස පන අනාපත්ති. පරියායෙන හි අදින්නාදානතො මුච්චතීති.
118. Người đi do thám được gọi là ocaraka; được nói là người đi vào bên trong ở nơi này nơi kia. 'Ocaritvā' (sau khi do thám) có nghĩa là sau khi ghi nhận, sau khi xem xét. 'Ācikkhati' (chỉ bảo) là chỉ cho một người khác có khả năng thực hiện hành vi trộm cắp về tài vật được cất giữ tồi tệ, không có người canh gác, ở trong nhà của người khác hoặc trong tu viện v.v... 'Cả hai đều phạm tội pārājika' có nghĩa là: đối với tài vật chắc chắn sẽ bị lấy đi, người do thám phạm tội vào khoảnh khắc ra lệnh, người kia phạm tội khi dời vật khỏi vị trí; như vậy cả hai đều phạm tội pārājika. Lại nữa, vị tỳ khưu nào nói lời bóng gió theo cách như: "Không có người đàn ông nào trong nhà, tài vật được cất ở nơi kia, không có người canh gác, cửa không đóng, chỉ cần đến là có thể lấy đi được. Chẳng lẽ không có người nào sống bằng sự nỗ lực của đàn ông mà có thể đến đó lấy vật ấy đi sao?", và một người khác nghe vậy, nghĩ rằng "Bây giờ ta sẽ đi lấy," rồi đến và lấy đi, người đó phạm tội pārājika khi dời vật khỏi vị trí, còn người kia thì vô tội. Bởi vì, bằng cách nói bóng gió, người ấy thoát khỏi tội trộm cắp.

ඔචරකකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về người do thám đã kết thúc.

ඔණිරක්ඛකථා
Phần luận về người giữ vật đã được mang đến

ඔණිං රක්ඛතීති ඔණිරක්ඛො. යො පරෙන අත්තනො වසනට්ඨානෙ ආභතං භණ්ඩං ‘‘ඉදං
Người giữ vật đã được mang đến được gọi là oṇirakkho. Vị tỳ khưu nào, đối với tài vật đã được người khác mang đến nơi ở của mình, (nói rằng) "Cái này..."

තාව, භන්තෙ, මුහුත්තං ඔලොකෙථ, යාව අහං ඉදං නාම කිච්චං කත්වා ආගච්ඡාමී’’ති වුත්තො රක්ඛති, තස්සෙතං අධිවචනං. තෙනෙවාහ – ‘‘ඔණිරක්ඛො නාම ආහටං භණ්ඩං ගොපෙන්තො’’ති. තත්ථ ඔණිරක්ඛො යෙභුය්‍යෙන බන්ධිත්වා ලග්ගෙත්වා ඨපිතභණ්ඩං අමොචෙත්වාව හෙට්ඨා පසිබ්බකං වා පුටකං වා ඡින්දිත්වා කිඤ්චිමත්තං ගහෙත්වා සිබ්බනාදිං පුන පාකතිකං කරොති, ‘‘එවං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආමසනාදීනි කරොන්තස්ස අනුරුපා ආපත්තියො වෙදිතබ්බාති.
Vị tỳ khưu được nói rằng: "Bạch ngài, trong khi con đi làm công việc này rồi trở lại, xin ngài trông chừng (tài vật này) một chốc lát," rồi giữ gìn, đây là tên gọi của vị ấy. Do đó, ngài đã nói: "Oṇirakkho (người giữ hộ) là người canh giữ tài vật được giao." Trong trường hợp ấy, người giữ hộ phần lớn không mở tài vật đã được cột lại và niêm phong mà chỉ rạch túi hoặc gói ở phía dưới, lấy đi một ít, rồi may vá lại như cũ. Nên biết rằng vị tỳ khưu thực hiện các hành vi như sờ mó... với ý định "Ta sẽ lấy như thế này" thì phạm các tội tương ứng (với giá trị).

ඔණිරක්ඛකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về người giữ hộ đã kết thúc.

සංවිදාවහාරකථා
Câu chuyện về việc trộm cắp có đồng mưu.

සංවිධාය [Pg.321] අවහාරො සංවිදාවහාරො; අඤ්ඤමඤ්ඤසඤ්ඤත්තියා කතාවහාරොති වුත්තං හොති. සංවිදහිත්වාති එකච්ඡන්දතාය එකජ්ඣාසයතාය සම්මන්තයිත්වාති අත්ථො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සම්බහුලා භික්ඛූ ‘‘අසුකං නාම ගෙහං ගන්ත්වා, ඡදනං වා භින්දිත්වා, සන්ධිං වා ඡින්දිත්වා භණ්ඩං හරිස්සාමා’’ති සංවිදහිත්වා ගච්ඡන්ති. තෙසු එකො භණ්ඩං අවහරති. තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. පරිවාරෙපි චෙතං වුත්තං –
Trộm cắp có đồng mưu được gọi là saṃvidāvahāra; điều này có nghĩa là việc trộm cắp được thực hiện bằng sự thông báo cho nhau. "Saṃvidahitvā" có nghĩa là bàn bạc với nhau, có cùng ý muốn, cùng chí hướng. Đây là sự phân xử trong trường hợp đó: Nhiều vị tỳ khưu sau khi đồng mưu với nhau rằng: "Chúng ta sẽ đến ngôi nhà kia, phá mái nhà hoặc khoét vách để lấy tài vật," rồi cùng đi. Trong số họ, một người lấy trộm tài vật. Khi người đó nhấc tài vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. Điều này cũng đã được nói trong tạng Parivāra:

‘‘චතුරො ජනා සංවිධාය, ගරුභණ්ඩං අවාහරුං;
තයො පාරාජිකා, එකො න පාරාජිකො;
පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 479);
"Bốn người đồng mưu, lấy trộm vật nặng; Ba người phạm pārājika, một người không phạm pārājika; Vấn đề này đã được các bậc thiện xảo suy xét."

තස්සායං අත්ථො – චත්තාරො ජනා ආචරියන්තෙවාසිකා ඡමාසකං ගරුභණ්ඩං ආහරිතුකාමා ජාතා. තත්ථ ආචරියො ‘‘ත්වං එකං මාසකං හර, ත්වං එකං, ත්වං එකං, අහං තයො හරිස්සාමී’’ති ආහ. අන්තෙවාසිකෙසු පන පඨමො ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, තයො හරථ, ත්වං එකං හර, ත්වං එකං, අහං එකං හරිස්සාමී’’ති ආහ. ඉතරෙපි ද්වෙ එවමෙව ආහංසු. තත්ථ අන්තෙවාසිකෙසු එකමෙකස්ස එකෙකො මාසකො සාහත්ථිකො හොති, තෙන නෙසං දුක්කටාපත්තියො; පඤ්ච ආණත්තිකා, තෙහි තිණ්ණම්පි පාරාජිකං. ආචරියස්ස පන තයො සාහත්ථිකා, තෙහිස්ස ථුල්ලච්චයං. තයො ආණත්තිකා, තෙහිපි ථුල්ලච්චයමෙව. ඉමස්මිඤ්හි අදින්නාදානසික්ඛාපදෙ සාහත්ථිකං වා ආණත්තිකස්ස, ආණත්තිකං වා සාහත්ථිකස්ස අඞ්ගං න හොති. සාහත්ථිකං පන සාහත්ථිකෙනෙව කාරෙතබ්බං, ආණත්තිකං ආණත්තිකෙනෙව. තෙන වුත්තං – ‘‘චතුරො ජනා සංවිධාය…පෙ… පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති.
Đây là ý nghĩa của câu kệ đó: Bốn người, là thầy và trò, có ý muốn lấy trộm một vật nặng trị giá sáu māsaka. Trong đó, vị thầy nói: "Con lấy một māsaka, con lấy một, con lấy một, ta sẽ lấy ba." Nhưng trong số các đệ tử, người thứ nhất nói: "Bạch ngài, ngài hãy lấy ba, anh lấy một, anh lấy một, con sẽ lấy một." Hai người còn lại cũng nói như vậy. Trong trường hợp này, đối với mỗi người đệ tử, một māsaka là do tự tay lấy (sāhatthika), do đó họ phạm tội dukkaṭa; năm māsaka còn lại là do sai bảo (āṇattika), do đó cả ba đều phạm tội pārājika. Còn đối với vị thầy, ba māsaka là do tự tay lấy, do đó vị ấy phạm tội thullaccaya. Ba māsaka còn lại là do sai bảo, do đó cũng chỉ phạm tội thullaccaya. Bởi vì trong học giới về trộm cắp này, việc tự tay lấy không phải là thành phần của việc sai bảo, và việc sai bảo cũng không phải là thành phần của việc tự tay lấy. Việc tự tay lấy phải được tính với việc tự tay lấy, việc sai bảo phải được tính với việc sai bảo. Do đó, đã được nói rằng: "Bốn người đồng mưu... vấn đề này đã được các bậc thiện xảo suy xét."

අපිච සංවිදාවහාරෙ අසම්මොහත්ථං ‘‘එකභණ්ඩං එකට්ඨානං, එකභණ්ඩං නානාඨානං; නානාභණ්ඩං එකට්ඨානං, නානාභණ්ඩං නානාඨාන’’න්ති ඉදම්පි චතුක්කං අත්ථතො සල්ලක්ඛෙතබ්බං. තත්ථ එකභණ්ඩං එකට්ඨානන්ති එකකුලස්ස ආපණඵලකෙ පඤ්චමාසකං භණ්ඩං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා භික්ඛූ එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතං ආහරා’’ති, තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. එකභණ්ඩං [Pg.322] නානාඨානන්ති එකකුලස්ස පඤ්චසු ආපණඵලකෙසු එකෙකමාසකං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතෙ ආහරා’’ති, පඤ්චමස්ස මාසකස්ස උද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. නානාභණ්ඩං එකට්ඨානන්ති බහූනං සන්තකං පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං භණ්ඩං එකස්මිං ඨානෙ දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතං ආහරා’’ති, තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. නානාභණ්ඩං නානාඨානන්ති පඤ්චන්නං කුලානං පඤ්චසු ආපණඵලකෙසු එකෙකමාසකං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතෙ ආහරා’’ති, පඤ්චමස්ස මාසකස්ස උද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකන්ති.
Hơn nữa, trong việc trộm cắp có đồng mưu, để tránh nhầm lẫn, cần phải ghi nhận về mặt ý nghĩa bốn trường hợp này: "một tài vật, một nơi; một tài vật, nhiều nơi; nhiều tài vật, một nơi; nhiều tài vật, nhiều nơi." Trong đó, "một tài vật, một nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy một tài vật trị giá năm māsaka của một gia đình bị đặt hớ hênh trên một quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy vật đó," khi người đó nhấc vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Một tài vật, nhiều nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật của một gia đình, mỗi món trị giá một māsaka, bị đặt hớ hênh trên năm quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy những vật đó," khi nhấc món thứ năm lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Nhiều tài vật, một nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật thuộc sở hữu của nhiều người, trị giá năm māsaka hoặc hơn, bị đặt hớ hênh ở một nơi, họ sai một người: "Hãy đi lấy vật đó," khi người đó nhấc vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Nhiều tài vật, nhiều nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật của năm gia đình, mỗi món trị giá một māsaka, bị đặt hớ hênh trên năm quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy những vật đó," khi nhấc món thứ năm lên, tất cả đều phạm tội pārājika.

සංවිදාවහාරකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về việc trộm cắp có đồng mưu đã kết thúc.

සඞ්කෙතකම්මකථා
Câu chuyện về hành động theo ám hiệu.

119. සඞ්කෙතකම්මන්ති සඤ්ජානනකම්මං; කාලපරිච්ඡෙදවසෙන සඤ්ඤාණකරණන්ති අත්ථො. එත්ථ ච ‘‘පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ අජ්ජ වා පුරෙභත්තං අවහරතු, ස්වෙ වා, අනාගතෙ වා සංවච්ඡරෙ, නත්ථි විසඞ්කෙතො; උභින්නම්පි ඔචරකෙ වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. සචෙ පන ‘‘අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරති, ‘‘අජ්ජා’’ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අතික්කම්ම පච්ඡා අවහටං හොති. සචෙ ‘‘ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරති, ‘‘ස්වෙ’’ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අප්පත්වා පුරෙ අවහටං හොති; එවං අවහරන්තස්ස අවහාරකස්සෙව පාරාජිකං, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. ‘‘ස්වෙ පුරෙභත්ත’’න්ති වුත්තෙ තදහෙව වා ස්වෙ පච්ඡාභත්තං වා හරන්තොපි තං සඞ්කෙතං පුරෙ ච පච්ඡා ච හරතීති වෙදිතබ්බො. එස නයො පච්ඡාභත්තරත්තින්දිවෙසුපි. පුරිමයාම-මජ්ඣිමයාම-පච්ඡිමයාම-කාළජුණ්හ-මාස-උතු-සංවච්ඡරාදිවසෙනාපි චෙත්ථ සඞ්කෙතවිසඞ්කෙතතා වෙදිතබ්බා. ‘‘පුරෙභත්තං හරා’’ති වුත්තෙ ‘‘පුරෙභත්තමෙව හරිස්සාමී’’ති වායමන්තස්ස පච්ඡාභත්තං හොති; එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – ‘‘පුරෙභත්තපයොගොව එසො, තස්මා මූලට්ඨො න මුච්චතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘කාලපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තත්තා විසඞ්කෙතං, තස්මා මූලට්ඨො මුච්චතී’’ති.
119. "Hành động theo ám hiệu" (saṅketakamma) là hành động nhận biết; có nghĩa là việc ra dấu hiệu bằng cách giới hạn thời gian. Ở đây, khi được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn," dù người đó lấy trộm trước bữa ăn vào hôm nay, hay ngày mai, hay vào năm sau, thì cũng không phải là sai ám hiệu (visaṅketa); cả hai đều phạm tội pārājika theo cách đã nói trong câu chuyện về người do thám (ocaraka). Nhưng nếu được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn hôm nay," mà người đó lại lấy trộm trước bữa ăn vào ngày mai, thì việc lấy trộm đã được thực hiện sau khi vượt qua ám hiệu đã quy định là "hôm nay." Nếu được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn ngày mai," mà người đó lại lấy trộm trước bữa ăn vào hôm nay, thì việc lấy trộm đã được thực hiện trước khi đến ám hiệu đã quy định là "ngày mai;" khi lấy trộm như vậy, chỉ người lấy trộm phạm tội pārājika, người chủ mưu không phạm tội. Khi được bảo: "Trước bữa ăn ngày mai," người lấy trộm vào chính ngày đó hoặc sau bữa ăn vào ngày mai cũng được hiểu là lấy trộm trước và sau ám hiệu đó. Quy tắc này cũng áp dụng cho các trường hợp sau bữa ăn, ban đêm và ban ngày. Ở đây, cũng nên biết về việc đúng ám hiệu và sai ám hiệu dựa trên các canh đầu, canh giữa, canh cuối, bạch nguyệt, hắc nguyệt, tháng, mùa, năm, v.v. Khi được bảo: "Hãy lấy trước bữa ăn," trong khi người đó đang cố gắng với ý định "Ta sẽ lấy trước bữa ăn," thì thời gian trở thành sau bữa ăn; ở đây thì thế nào? Trước hết, trưởng lão Mahāsumatthera nói: "Đây chính là nỗ lực của thời điểm trước bữa ăn, do đó người chủ mưu không được thoát tội." Nhưng trưởng lão Mahāpadumatthera nói: "Vì đã vượt qua giới hạn thời gian nên là sai ám hiệu, do đó người chủ mưu được thoát tội."

සඞ්කෙතකම්මකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về hành động theo ám hiệu đã kết thúc.

නිමිත්තකම්මකථා
Câu chuyện về hành động theo dấu hiệu.

120. නිමිත්තකම්මන්ති [Pg.323] සඤ්ඤුප්පාදනත්ථං කස්සචි නිමිත්තස්ස කරණං, තං ‘‘අක්ඛිං වා නිඛණිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන තිධා වුත්තං. අඤ්ඤම්පි පනෙත්ථ හත්ථලඞ්ඝන-පාණිප්පහාරඅඞ්ගුලිඵොටන-ගීවුන්නාමන-උක්කාසනාදිඅනෙකප්පකාරං සඞ්ගහෙතබ්බං. සෙසමෙත්ථ සඞ්කෙතකම්මෙ වුත්තනයමෙවාති.
120. Nimittakamma (hành động bằng dấu hiệu) là việc làm ra dấu hiệu nào đó nhằm mục đích làm phát sanh sự ghi nhận. Việc ấy đã được nói đến theo ba cách bằng phương pháp bắt đầu là: ‘Tôi sẽ nháy mắt.’ Ở đây, cũng nên bao gồm nhiều loại khác nữa như là đưa tay lên, vỗ tay, búng ngón tay, ngẩng cổ, hắng giọng, v.v... Phần còn lại ở đây thì giống như phương pháp đã được nói trong saṅketakamma (hành động bằng ám hiệu).

නිමිත්තකම්මකථා නිට්ඨිතා.
Phần luận về hành động bằng dấu hiệu đã kết thúc.

ආණත්තිකථා
Phần Luận Về Sự Sai Khiến

121. ඉදානි එතෙස්වෙව සඞ්කෙතකම්මනිමිත්තකම්මෙසු අසම්මොහත්ථං ‘‘භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සො තං මඤ්ඤමානො තන්ති සො අවහාරකො යං ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නං පාරාජිකං. සො තං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති යං අවහරාති වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො අඤ්ඤං තස්මිංයෙව ඨානෙ ඨපිතං අවහරති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තන්ති ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තභණ්ඩං අප්පග්ඝං, ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති එවං අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නම්පි පාරාජිකං. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති පුරිමනයෙනෙව ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති මඤ්ඤති, තඤ්චෙ අඤ්ඤමෙව හොති, තස්සෙව පාරාජිකං.
121. Bây giờ, nhằm mục đích không bị mê mờ trong chính các hành động bằng ám hiệu và hành động bằng dấu hiệu này, ngài đã nói đoạn bắt đầu là: ‘Vị tỳ khưu sai khiến vị tỳ khưu.’ Trong đó, (trường hợp) ‘vị ấy tưởng là vật đó, (lấy) vật đó’ là: Vị tỳ khưu trộm cắp đó, sau khi người sai khiến đã làm dấu hiệu và nói đến vật nào, vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật đó’ rồi lấy trộm chính vật ấy thì cả hai đều phạm pārājika. (Trường hợp) ‘vị ấy tưởng là vật đó, (lấy) vật khác’ là: Vật nào đã được bảo ‘hãy lấy,’ vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật đó’ rồi lấy trộm vật khác được đặt ở chính nơi đó thì người gốc (người sai khiến) không phạm tội. (Trường hợp) ‘tưởng là vật khác, (lấy) vật đó’ là: Vật được nói đến sau khi người sai khiến làm dấu hiệu thì ít giá trị, (vị kia) tưởng rằng ‘đây là vật có giá trị khác được đặt gần vật ấy,’ tưởng là vật khác như vậy rồi lấy trộm chính vật ấy (vật được bảo lấy) thì cả hai cũng đều phạm pārājika. (Trường hợp) ‘tưởng là vật khác, (lấy) vật khác’ là: Giống như phương pháp trước, vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật có giá trị khác được đặt gần vật ấy,’ và nếu đó thực sự là một vật khác thì chỉ vị ấy (người lấy) phạm pārājika.

ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාතිආදීසු එකො ආචරියො තයො බුද්ධරක්ඛිත-ධම්මරක්ඛිත-සඞ්ඝරක්ඛිතනාමකා අන්තෙවාසිකා දට්ඨබ්බා. තත්ථ භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතීති ආචරියො කිඤ්චි භණ්ඩං කත්ථචි සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස හරණත්ථාය බුද්ධරක්ඛිතං ආණාපෙති. ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාති ගච්ඡ ත්වං, බුද්ධරක්ඛිත, එතමත්ථං ධම්මරක්ඛිතස්ස පාවද. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදතූති ධම්මරක්ඛිතොපි සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස පාවදතු. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතූති එවං තයා ආණත්තෙන ධම්මරක්ඛිතෙන ආණත්තො සඞ්ඝරක්ඛිතො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතු, සො හි අම්හෙසු වීරජාතිකො පටිබලො ඉමස්මිං කම්මෙති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං ආණාපෙන්තස්ස ආචරියස්ස තාව දුක්කටං. සචෙ පන සා ආණත්ති යථාධිප්පායං [Pg.324] ගච්ඡති, යං පරතො ථුල්ලච්චයං වුත්තං, ආණත්තික්ඛණෙ තදෙව හොති. අථ තං භණ්ඩං අවස්සං හාරියං හොති, යං පරතො ‘‘සබ්බෙසං ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති වුත්තං, තතො ඉමස්ස තඞ්ඛණෙයෙව පාරාජිකං හොතීති අයං යුත්ති සබ්බත්ථ වෙදිතබ්බා.
Trong các đoạn bắt đầu là ‘Hãy nói cho người tên là...,’ nên được hiểu là có một vị thầy và ba vị đệ tử tên là Buddharakkhita, Dhammarakkhita, và Saṅgharakkhita. Trong đó, ‘vị tỳ khưu sai khiến vị tỳ khưu’ là: Vị thầy sau khi ghi nhận vật gì đó ở nơi nào đó, đã sai khiến Buddharakkhita với mục đích lấy vật đó. ‘Hãy nói cho người tên là...’ là: ‘Này Buddharakkhita, ngươi hãy đi, hãy nói việc này cho Dhammarakkhita.’ ‘Người tên là... hãy nói cho người tên là...’ là: ‘Dhammarakkhita cũng hãy nói lại cho Saṅgharakkhita.’ ‘Người tên là... hãy lấy vật tên là...’ là: ‘Saṅgharakkhita, người được Dhammarakkhita sai khiến, người (Dhammarakkhita) lại được ngươi (Buddharakkhita) sai khiến như vậy, hãy lấy vật tên là...; vì trong chúng ta, vị ấy là người dũng cảm, có khả năng trong việc này.’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Trước hết, vị thầy sai khiến như vậy phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu sự sai khiến đó đi đúng theo ý định, thì tội thullaccaya đã được nói ở sau liền có ngay trong khoảnh khắc sai khiến. Hoặc nếu vật đó chắc chắn sẽ bị lấy, thì do tội pārājika đã được nói ở sau là ‘tất cả đều phạm pārājika,’ vị này (vị thầy) phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc ấy. Lý lẽ này nên được hiểu ở mọi nơi.

සො ඉතරස්ස ආරොචෙතීති බුද්ධරක්ඛිතො ධම්මරක්ඛිතස්ස, ධම්මරක්ඛිතො ච සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස ‘‘අම්හාකං ආචරියො එවං වදති – ‘ඉත්ථන්නාමං කිර භණ්ඩං අවහර, ත්වං කිර අම්හෙසු ච වීරපුරිසො’’’ති ආරොචෙති, එවං තෙසම්පි දුක්කටං. අවහාරකො පටිග්ගණ්හාතීති ‘‘සාධු හරිස්සාමී’’ති සඞ්ඝරක්ඛිතො සම්පටිච්ඡති. මූලට්ඨස්ස ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සාති සඞ්ඝරක්ඛිතෙන පටිග්ගහිතමත්තෙ ආචරියස්ස ථුල්ලච්චයං, මහාජනො හි තෙන පාපෙ නියොජිතොති. සො තං භණ්ඩන්ති සො චෙ සඞ්ඝරක්ඛිතො තං භණ්ඩං අවහරති, සබ්බෙසං චතුන්නම්පි ජනානං පාරාජිකං. න කෙවලඤ්ච චතුන්නං, එතෙන උපායෙන විසඞ්කෙතං අකත්වා පරම්පරාය ආණාපෙන්තං සමණසතං සමණසහස්සං වා හොතු, සබ්බෙසං පාරාජිකමෙව.
‘Vị ấy báo cho người khác’ là: Buddharakkhita báo cho Dhammarakkhita, và Dhammarakkhita báo cho Saṅgharakkhita rằng: ‘Thầy của chúng ta nói như vầy: “Hãy lấy vật tên là..., nghe nói trong chúng ta, ngươi là người dũng cảm.”’ Như vậy, các vị ấy cũng phạm tội dukkaṭa. ‘Người lấy nhận lời’ là: Saṅgharakkhita chấp nhận rằng: ‘Tốt lắm, tôi sẽ lấy.’ ‘Người gốc phạm tội thullaccaya’ là: Ngay khi Saṅgharakkhita nhận lời, vị thầy phạm tội thullaccaya, vì nhiều người đã được vị ấy xúi giục vào việc ác. ‘Vị ấy (lấy) vật đó’ là: Nếu Saṅgharakkhita ấy lấy vật đó thì tất cả cả bốn người đều phạm pārājika. Và không chỉ bốn người, dù là một trăm hay một ngàn vị sa-môn sai khiến nối tiếp nhau bằng phương pháp này mà không làm sai ám hiệu, tất cả đều phạm pārājika.

දුතියවාරෙ – සො අඤ්ඤං ආණාපෙතීති සො ආචරියෙන ආණත්තො බුද්ධරක්ඛිතො ධම්මරක්ඛිතං අදිස්වා වා අවත්තුකාමො වා හුත්වා සඞ්ඝරක්ඛිතමෙව උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං ආචරියො එවමාහ – ‘ඉත්ථන්නාමං කිර භණ්ඩං අවහරා’’’ති ආණාපෙති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති ආණත්තියා තාව බුද්ධරක්ඛිතස්ස දුක්කටං. පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සාති සඞ්ඝරක්ඛිතෙන සම්පටිච්ඡිතෙ මූලට්ඨස්සෙව දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං. සචෙ පන සො තං භණ්ඩං අවහරති, ආණාපකස්ස ච බුද්ධරක්ඛිතස්ස, අවහාරකස්ස ච සඞ්ඝරක්ඛිතස්සාති උභින්නම්පි පාරාජිකං. මූලට්ඨස්ස පන ආචරියස්ස විසඞ්කෙතත්තා පාරාජිකෙන අනාපත්ති. ධම්මරක්ඛිතස්ස අජානනතාය සබ්බෙන සබ්බං අනාපත්ති. බුද්ධරක්ඛිතො පන ද්වින්නං සොත්ථිභාවං කත්වා අත්තනා නට්ඨො.
Trong trường hợp thứ hai – ‘vị ấy sai khiến người khác’ là: Buddharakkhita ấy, người được vị thầy sai khiến, do không thấy Dhammarakkhita hoặc do không muốn nói, đã đi đến chính Saṅgharakkhita và sai khiến rằng: ‘Thầy của chúng ta nói như vầy: “Hãy lấy vật tên là...”’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Do sự sai khiến, trước hết Buddharakkhita phạm tội dukkaṭa. ‘Nhận lời, phạm tội dukkaṭa’ là: Nên hiểu rằng khi Saṅgharakkhita nhận lời, chỉ người gốc (vị thầy) phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu vị ấy (Saṅgharakkhita) lấy vật đó thì cả hai, người sai khiến là Buddharakkhita và người lấy là Saṅgharakkhita, đều phạm pārājika. Còn người gốc là vị thầy, do ám hiệu bị sai lệch, không phạm tội pārājika. Dhammarakkhita, do không biết, hoàn toàn không phạm tội. Còn Buddharakkhita, sau khi làm cho hai người được an toàn, bản thân mình lại bị hư hoại.

ඉතො පරෙසු චතූසු ආණත්තිවාරෙසු පඨමෙ තාව සො ගන්ත්වා පුන පච්චාගච්ඡතීති භණ්ඩට්ඨානං ගන්ත්වා අන්තො ච බහි ච ආරක්ඛං දිස්වා අවහරිතුං අසක්කොන්තො ආගච්ඡති. යදා සක්කොසි, තදාති කිං අජ්ජෙව අවහටං හොති? ගච්ඡ යදා සක්කොසි තදා නං අවහරාති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං පුන ආණත්තියාපි දුක්කටමෙව හොති. සචෙ පන තං භණ්ඩං අවස්සං හාරියං හොති, අත්ථසාධකචෙතනා නාම මග්ගානන්තරඵලසදිසා, තස්මා [Pg.325] අයං ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකො. සචෙපි අවහාරකො සට්ඨිවස්සාතික්කමෙන තං භණ්ඩං අවහරති, ආණාපකො ච අන්තරායෙව කාලං වා කරොති, හීනාය වා ආවත්තති; අස්සමණොව හුත්වා කාලං වා කරිස්සති, හීනාය වා ආවත්තිස්සති, අවහාරකස්ස පන අවහාරක්ඛණෙයෙව පාරාජිකං.
Trong bốn trường hợp sai khiến sau đây, trước hết trong trường hợp đầu tiên, ‘vị ấy đi rồi lại trở về’ là: (Vị ấy) đi đến nơi có vật, thấy có người canh gác cả trong lẫn ngoài, không thể lấy được nên trở về. ‘Khi nào ngươi có thể, khi đó hãy lấy’ là: (Người sai khiến nói lại) ‘Hãy đi, khi nào có thể thì hãy lấy vật đó.’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Do sự sai khiến lại như vậy cũng phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu vật đó chắc chắn sẽ bị lấy, thì tác ý thành tựu mục đích được gọi là giống như quả liền sau đạo; do đó, vị này phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc sai khiến. Dù cho người lấy có lấy vật đó sau khi sáu mươi năm đã trôi qua, và người sai khiến trong khoảng thời gian đó có mệnh chung hoặc hoàn tục, thì vị ấy sẽ mệnh chung hoặc hoàn tục khi đã không còn là sa-môn nữa. Còn người lấy thì phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc lấy.

දුතියවාරෙ – යස්මා තං සණිකං වා භණන්තො තස්ස වා බධිරතාය ‘‘මා අවහරී’’ති
Lần thứ hai – do vì nói lời ấy “đừng lấy đi” một cách nhỏ nhẹ, hoặc do sự điếc tai của vị kia.

එතං වචනං න සාවෙති, තස්මා මූලට්ඨො න මුත්තො. තතියවාරෙ – පන සාවිතත්තා මුත්තො. චතුත්ථවාරෙ – තෙන ච සාවිතත්තා, ඉතරෙන ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ඔරතත්තා උභොපි මුත්තාති.
(Vị ấy) không làm cho nghe được lời này, do đó người chủ mưu không thoát tội. Lần thứ ba – tuy nhiên, do đã làm cho nghe được nên thoát tội. Lần thứ tư – do vị ra lệnh đã làm cho nghe được, và do vị kia đã chấp nhận “lành thay” rồi tránh xa, nên cả hai đều thoát tội.

ආණත්තිකථා නිට්ඨිතා.
Dứt phần luận về sự sai bảo.

ආපත්තිභෙදං
Sự phân loại tội

122. ඉදානි තත්ථ තත්ථ ඨානා චාවනවසෙන වුත්තස්ස අදින්නාදානස්ස අඞ්ගං වත්ථුභෙදෙන ච ආපත්තිභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චහි ආකාරෙහී’’තිආදිමාහ. තත්ථ පඤ්චහි ආකාරෙහීති පඤ්චහි කාරණෙහි; පඤ්චහි අඞ්ගෙහීති වුත්තං හොති. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – අදින්නං ආදියන්තස්ස ‘‘පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොතී’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි පඤ්චහාකාරෙහි පාරාජිකං හොති, න තතො ඌනෙහීති. තත්‍රිමෙ පඤ්ච ආකාරා – පරපරිග්ගහිතං, පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිතා, පරික්ඛාරස්ස ගරුකභාවො, ථෙය්‍යචිත්තං, ඨානාචාවනන්ති. ඉතො පරෙහි පන ද්වීහි වාරෙහි ලහුකෙ පරික්ඛාරෙ වත්ථුභෙදෙන ථුල්ලච්චයඤ්ච දුක්කටඤ්ච දස්සිතං.
122. Bây giờ, để chỉ ra chi phần của tội trộm cắp đã được nói đến theo cách di chuyển khỏi nơi chốn ở các trường hợp khác nhau, và để chỉ ra sự phân loại tội theo sự khác biệt của vật, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “bởi năm phương diện.” Ở đây, “bởi năm phương diện” có nghĩa là bởi năm nguyên nhân, hay bởi năm chi phần. Ở đây, ý nghĩa tóm tắt là như vầy: đối với người lấy vật không được cho, tội pārājika xảy ra bởi năm phương diện đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “là vật do người khác sở hữu,” chứ không phải bởi (các chi phần) ít hơn thế. Ở đây, năm phương diện này là: vật do người khác sở hữu, có tưởng là vật do người khác sở hữu, vật dụng có giá trị nặng, có tâm trộm cắp, và sự di chuyển khỏi nơi chốn. Tuy nhiên, trong hai trường hợp sau đây, đối với vật dụng có giá trị nhẹ, tội thullaccaya và dukkaṭa đã được chỉ ra theo sự khác biệt của vật.

125. ‘‘ඡහාකාරෙහී’’තිආදිනා නයෙන වුත්තවාරත්තයෙ පන න සකසඤ්ඤිතා, න විස්සාසග්ගාහිතා, න තාවකාලිකතා, පරික්ඛාරස්ස ගරුකභාවො, ථෙය්‍යචිත්තං, ඨානාචාවනන්ති එවං ඡ ආකාරා වෙදිතබ්බා. වත්ථුභෙදෙන පනෙත්ථාපි පඨමවාරෙ පාරාජිකං. දුතියතතියෙසු ථුල්ලච්චයදුක්කටානි වුත්තානි. තතො පරෙසු පන තීසු වාරෙසු විජ්ජමානෙපි වත්ථුභෙදෙ වත්ථුස්ස පරෙහි අපරිග්ගහිතත්තා දුක්කටමෙව වුත්තං. තත්‍ර යදෙතං ‘‘න [Pg.326] ච පරපරිග්ගහිත’’න්ති වුත්තං, තං අනජ්ඣාවුත්ථකං වා හොතු ඡඩ්ඩිතං ඡින්නමූලකං අස්සාමිකවත්ථු, අත්තනො සන්තකං වා, උභයම්පි ‘‘න ච පරපරිග්ගහිත’’න්ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යස්මා පනෙත්ථ පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤා ච අත්ථි, ථෙය්‍යචිත්තෙන ච ගහිතං, තස්මා අනාපත්ති න වුත්තාති.
125. Tuy nhiên, trong ba trường hợp được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “bởi sáu phương diện,” nên hiểu sáu phương diện như sau: không có tưởng là của mình, không phải lấy do thân quen, không phải lấy tạm thời, vật dụng có giá trị nặng, có tâm trộm cắp, và sự di chuyển khỏi nơi chốn. Tuy nhiên, ở đây cũng vậy, theo sự khác biệt của vật, trong trường hợp đầu tiên là tội pārājika. Trong trường hợp thứ hai và thứ ba, các tội thullaccaya và dukkaṭa đã được nói đến. Tuy nhiên, trong ba trường hợp sau đó, mặc dù có sự khác biệt về vật, nhưng do vật không được người khác sở hữu, nên chỉ có tội dukkaṭa được nói đến. Ở đây, điều được nói là “và không phải vật do người khác sở hữu,” vật ấy có thể là vật không có người ở, hoặc vật bị vứt bỏ, vật bị mất gốc, vật vô chủ, hoặc là vật sở hữu của chính mình; cả hai trường hợp đều được kể là “và không phải vật do người khác sở hữu.” Bởi vì ở đây có tưởng là vật của người khác và đã lấy với tâm trộm cắp, do đó trường hợp vô tội đã không được nói đến.

ආපත්තිභෙදං නිට්ඨිතං.
Dứt phần phân loại tội.

අනාපත්තිභෙදං
Sự phân loại trường hợp vô tội

131. එවං වත්ථුවසෙන ච චිත්තවසෙන ච ආපත්තිභෙදං දස්සෙත්වා ඉදානි අනාපත්තිභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘අනාපත්ති සසඤ්ඤිස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සසඤ්ඤිස්සාති සකසඤ්ඤිස්ස, ‘‘මය්හං සන්තකං ඉදං භණ්ඩ’’න්ති එවං සසඤ්ඤිස්ස පරභණ්ඩම්පි ගණ්හතො ගහණෙ අනාපත්ති, ගහිතං පන පුන දාතබ්බං. සචෙ සාමිකෙහි ‘‘දෙහී’’ති වුත්තො න දෙති, තෙසං ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං.
131. Sau khi đã chỉ ra sự phân loại tội theo vật và theo tâm như vậy, bây giờ để chỉ ra sự phân loại trường hợp vô tội, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “vô tội đối với người có tưởng là của mình.” Ở đây, “sasaññissa” có nghĩa là “sakasaññissa” (đối với người có tưởng là của mình); đối với người có tưởng rằng “vật này là của ta,” việc lấy vật của người khác cũng là vô tội. Tuy nhiên, vật đã lấy phải được trả lại. Nếu bị chủ nhân nói “hãy trả lại” mà không trả, thì khi họ từ bỏ (nỗ lực đòi lại), vị ấy phạm tội pārājika.

විස්සාසග්ගාහෙති විස්සාසග්ගහණෙපි අනාපත්ති. විස්සාසග්ගාහලක්ඛණං පන ඉමිනා සුත්තෙන ජානිතබ්බං – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස විස්සාසං ගහෙතුං – සන්දිට්ඨො ච හොති, සම්භත්තො ච, ආලපිතො ච, ජීවති ච, ගහිතෙ ච අත්තමනො’’ති (මහාව. 356). තත්ථ සන්දිට්ඨොති දිට්ඨමත්තකමිත්තො, සම්භත්තොති දළ්හමිත්තො, ආලපිතොති ‘‘මම සන්තකං යං ඉච්ඡසි, තං ගණ්හෙය්‍යාසි, ආපුච්ඡිත්වා ගහණෙ කාරණං නත්ථී’’ති වුත්තො. ජීවතීති අනුට්ඨානසෙය්‍යාය සයිතොපි යාව ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදං න පාපුණාති. ගහිතෙ ච අත්තමනොති ගහිතෙ තුට්ඨචිත්තො හොති, එවරූපස්ස සන්තකං ‘‘ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’ති ජානන්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. අනවසෙසපරියාදානවසෙන චෙතානි පඤ්චඞ්ගානි වුත්තානි. විස්සාසග්ගාහො පන තීහි අඞ්ගෙහි රුහති – සන්දිට්ඨො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො; සම්භත්තො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො; ආලපිතො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනොති.
“Lấy do thân quen” có nghĩa là trong việc lấy do thân quen cũng vô tội. Tuy nhiên, đặc điểm của việc lấy do thân quen nên được biết qua kinh này: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép lấy do thân quen (tài sản) của người hội đủ năm chi phần: là người quen biết, là bạn thân, là người đã cho phép, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy.” (Mahāvagga, 356). Ở đây, “sandiṭṭho” là người bạn chỉ mới gặp mặt. “Sambhatto” là bạn thân. “Ālapito” là người đã được nói rằng: “Vật gì của tôi mà anh muốn, hãy lấy vật ấy, không cần phải hỏi trước khi lấy.” “Jīvati” (còn sống) là cho đến khi chưa mệnh chung, dù đang nằm liệt giường không thể ngồi dậy. “Gahite ca attamano” (hài lòng khi vật được lấy) là có tâm hoan hỷ khi vật được lấy; được phép lấy vật của người như vậy khi biết rằng “khi tôi lấy, người ấy sẽ hài lòng.” Năm chi phần này được nói đến theo cách bao gồm không sót. Tuy nhiên, việc lấy do thân quen được thành tựu bởi ba chi phần: (1) người quen biết, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy; (2) bạn thân, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy; (3) người đã cho phép, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy.

යො පන න ජීවති, න ච ගහිතෙ අත්තමනො හොති; තස්ස සන්තකං විස්සාසග්ගාහෙන ගහිතම්පි පුන දාතබ්බං. දදමානෙන ච මතකධනං තාව යෙ තස්ස ධනෙ ඉස්සරා ගහට්ඨා වා පබ්බජිතා වා, තෙසං දාතබ්බං. අනත්තමනස්ස සන්තකං තස්සෙව දාතබ්බං. යො පන පඨමංයෙව ‘‘සුට්ඨු කතං තයා මම සන්තකං ගණ්හන්තෙනා’’ති වචීභෙදෙන වා චිත්තුප්පාදමත්තෙන වා අනුමොදිත්වා පච්ඡා [Pg.327] කෙනචි කාරණෙන කුපිතො, පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යොපි අදාතුකාමො චිත්තෙන පන අධිවාසෙති, න කිඤ්චි වදති, සොපි පුන පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යො පන ‘‘මයා තුම්හාකං සන්තකං ගහිතං වා පරිභුත්තං වා’’ති වුත්තෙ ‘‘ගහිතං වා හොතු පරිභුත්තං වා, මයා පන තං කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඨපිතං, පාකතිකං කාතුං වට්ටතී’’ති වදති. අයං පච්චාහරාපෙතුං ලභති.
Tuy nhiên, đối với người không còn sống, hoặc không hài lòng khi vật được lấy, tài sản của người ấy dù đã lấy do thân quen cũng phải được trả lại. Và khi trả lại, tài sản của người đã chết trước hết phải được trả cho những người có quyền thừa kế tài sản đó, dù là tại gia hay xuất gia. Vật của người không hài lòng phải được trả lại cho chính người đó. Tuy nhiên, người nào ngay từ đầu đã hoan hỷ bằng lời nói hoặc chỉ bằng tâm niệm rằng “anh làm tốt lắm khi lấy vật của tôi,” rồi sau đó nổi giận vì một lý do nào đó, thì không được quyền đòi lại. Người nào không muốn cho nhưng trong tâm lại chấp nhận, không nói gì, người đó cũng không được quyền đòi lại. Tuy nhiên, người nào khi được nói “tôi đã lấy hoặc đã dùng vật của ngài” liền nói rằng “dù đã lấy hay đã dùng, nhưng tôi đã cất vật đó vì một việc cần làm nào đó, nên phải hoàn lại như cũ,” người này được quyền đòi lại.

තාවකාලිකෙති ‘‘පටිදස්සාමි පටිකරිස්සාමී’’ති එවං ගණ්හන්තස්ස තාවකාලිකෙපි ගහණෙ අනාපත්ති. ගහිතං පන සචෙ භණ්ඩසාමිකො පුග්ගලො වා ගණො වා ‘‘තුය්හෙවෙතං හොතූ’’ති අනුජානාති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ අනුජානාති, ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං. සඞ්ඝසන්තකං පන පටිදාතුමෙව වට්ටති.
“Lấy tạm thời” có nghĩa là đối với người lấy với ý định “tôi sẽ trả lại, tôi sẽ đền lại,” việc lấy tạm thời cũng là vô tội. Tuy nhiên, đối với vật đã lấy, nếu chủ sở hữu, dù là cá nhân hay tập thể, cho phép rằng “vật này hãy thuộc về anh,” thì điều đó là tốt. Nếu không cho phép, khi họ đòi lại thì phải trả. Tuy nhiên, vật của Tăng đoàn thì phải trả lại.

පෙතපරිග්ගහෙති එත්ථ පන පෙත්තිවිසයෙ උපපන්නාපි කාලං කත්වා තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ නිබ්බත්තාපි චාතුමහාරාජිකාදයො දෙවාපි සබ්බෙ ‘‘පෙතා’’ ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතා, තෙසං පරිග්ගහෙ අනාපත්ති. සචෙපි හි සක්කො දෙවරාජා ආපණං පසාරෙත්වා නිසින්නො හොති, දිබ්බචක්ඛුකො ච භික්ඛු තං ඤත්වා අත්තනො චීවරත්ථාය සතසහස්සග්ඝනකම්පි සාටකං තස්ස ‘‘මා ගණ්හ, මා ගණ්හා’’ති වදන්තස්සාපි ගහෙත්වා ගච්ඡති, වට්ටති. දෙවතා පන උද්දිස්ස බලිකම්මං කරොන්තෙහි රුක්ඛාදීසු ලග්ගිතසාටකෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.
Về (lấy) vật sở hữu của ngạ quỷ: Vả lại, ở đây, cả những chúng sanh đã sanh trong cõi ngạ quỷ, cả những chúng sanh sau khi chết đã tái sanh trong chính thân thể ấy, cả chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương v.v..., tất cả đều được kể là "ngạ quỷ". Lấy vật sở hữu của họ thì không phạm tội. Quả vậy, nếu như vua trời Sakka bày gian hàng và ngồi đó, và vị tỳ khưu có thiên nhãn biết được điều đó, vì mục đích y của mình, lấy tấm vải trị giá cả trăm ngàn rồi đi, dù cho vị ấy đang nói "đừng lấy, đừng lấy", thì vẫn được phép. Còn đối với tấm vải được những người làm lễ cúng dường nhắm đến chư thiên treo trên cây cối v.v..., thì không cần phải nói đến (là được phép lấy).

තිරච්ඡානගතපරිග්ගහෙති තිරච්ඡානගතානම්පි පරිග්ගහෙ අනාපත්ති. සචෙපි හි නාගරාජා වා සුපණ්ණමාණවකො වා මනුස්සරූපෙන ආපණං පසාරෙති, තතො චස්ස සන්තකං කොචි භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, වට්ටති. සීහො වා බ්‍යග්ඝො වා මිගමහිංසාදයො වධිත්වා ඛාදන්තො ජිඝච්ඡාපීළිතො ආදිතොව න වාරෙතබ්බො. අනත්ථම්පි හි කරෙය්‍ය. යදි පන ථොකෙ ඛායිතෙ වාරෙතුං සක්කොති, වාරෙත්වා ගහෙතුං වට්ටති. සෙනාදයොපි ආමිසං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ පාතාපෙත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති.
Về (lấy) vật sở hữu của loài bàng sanh: Lấy vật sở hữu của loài bàng sanh cũng không phạm tội. Quả vậy, nếu như long vương hay kim xí điểu vương trẻ hiện thành hình người và bày gian hàng, và từ đó một vị tỳ khưu nào đó lấy vật sở hữu của vị ấy rồi đi theo cách đã nói trước, thì được phép. (Khi) sư tử hay cọp đang giết và ăn thịt nai, trâu v.v..., vị tỳ khưu bị cơn đói hành hạ không nên ngăn cản ngay từ đầu. Quả vậy, nó có thể gây ra điều bất lợi. Nhưng nếu sau khi nó đã ăn một ít, có thể ngăn cản được, thì được phép ngăn cản rồi lấy. Cả loài chim ưng v.v... đang tha miếng thịt bay đi, được phép làm cho nó rơi xuống rồi lấy.

පංසුකූලසඤ්ඤිස්සාති අස්සාමිකං ‘‘ඉදං පංසුකූල’’න්ති එවංසඤ්ඤිස්සාපි ගහණෙ අනාපත්ති. සචෙ පන තං සස්සාමිකං හොති, ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං[Pg.328]. උම්මත්තකස්සාති පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරස්ස උම්මත්තකස්සාපි අනාපත්ති. ආදිකම්මිකස්සාති ඉධ ධනියො ආදිකම්මිකො, තස්ස අනාපත්ති. අවසෙසානං පන රජකභණ්ඩිකාදිචොරානං ඡබ්බග්ගියාදීනං ආපත්තියෙවාති.
Về người có tưởng là đồ phấn tảo: Việc lấy của người có tưởng rằng "đây là đồ phấn tảo" không có chủ sở hữu, cũng không phạm tội. Nhưng nếu vật đó có chủ sở hữu, khi họ đòi lại thì phải trả. Về người điên: Người điên thuộc loại đã nói ở trước cũng không phạm tội. Về người phạm tội đầu tiên: Ở đây, Dhaniya là người phạm tội đầu tiên, vị ấy không phạm tội. Còn những vị còn lại, như nhóm Lục Sư là những người trộm gói đồ của thợ giặt v.v..., thì chắc chắn phạm tội.

අනාපත්තිභෙදං නිට්ඨිතං.
Phần phân loại các trường hợp không phạm tội đã chấm dứt.

පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải thích Phân Tích Từ Ngữ (Padabhājanīya) đã chấm dứt.

පකිණ්ණකකථා
Luận về các vấn đề tạp loại (Pakiṇṇakakathā)

සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං;
ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චාති.
Sự khởi sanh và hành vi, rồi tưởng, có tâm; tội thế gian và nghiệp, (tâm) thiện, và do thọ.

ඉමස්මිං පන පකිණ්ණකෙ ඉදං සික්ඛාපදං තිසමුට්ඨානං – සාහත්ථිකං කායතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති, ආණත්තිකං වාචතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති, සාහත්ථිකාණත්තිකං කායතො ච වාචතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති. කිරියාසමුට්ඨානඤ්ච, කරොන්තොයෙව හි එතං ආපජ්ජති න අකරොන්තො. ‘‘අදින්නං ආදියාමී’’ති සඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තුට්ඨො වා භීතො වා මජ්ඣත්තො වා තං ආපජ්ජතීති තිවෙදනන්ති සබ්බං පඨමසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
Vả lại, trong phần tạp loại này, học giới này có ba sự khởi sanh: (tội) tự tay làm khởi sanh từ thân và từ tâm, (tội) do ra lệnh khởi sanh từ lời và từ tâm, (tội) vừa tự tay làm vừa ra lệnh khởi sanh từ thân, lời và tâm. Và (học giới này) khởi sanh do hành vi; quả vậy, chỉ người làm mới phạm tội này, người không làm thì không phạm. Được thoát khỏi (tội) do không có tưởng "ta lấy vật không được cho", nên là (học giới) được giải thoát do tưởng; là (học giới) có tâm; là tội lỗi thế gian; là thân nghiệp, khẩu nghiệp; là tâm bất thiện; phạm tội ấy khi hoan hỷ, hoặc sợ hãi, hoặc thản nhiên, nên là (học giới) có ba thọ. Tất cả nên được hiểu theo cách đã nói trong học giới thứ nhất.

පකිණ්ණකකථා නිට්ඨිතා.
Luận về các vấn đề tạp loại đã chấm dứt.

විනීතවත්ථුවණ්ණනා
Giải thích các trường hợp đã được phân xử (Vinītavatthu)

132. විනීතවත්ථුකථාසු ඡබ්බග්ගියවත්ථු අනුපඤ්ඤත්තියං වුත්තමෙව.
132. Trong các câu chuyện về các trường hợp đã được phân xử, câu chuyện về nhóm Lục Sư đã được nói đến trong phần Tùy Chế Định (Anupaññatti).

දුතියවත්ථුම්හි – චිත්තං නාම පුථුජ්ජනානං රාගාදිවසෙන පකතිං විජහිත්වා ධාවති සන්ධාවති විධාවති. සචෙ භගවා කායවචීද්වාරභෙදං විනාපි චිත්තුප්පාදමත්තෙන ආපත්තිං පඤ්ඤපෙය්‍ය, කො සක්කුණෙය්‍ය අනාපත්තිකං අත්තානං කාතුං! තෙනාහ – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු චිත්තුප්පාදෙ’’ති. චිත්තවසිකෙන පන න භවිතබ්බං, පටිසඞ්ඛානබලෙන චිත්තං නිවාරෙතබ්බමෙවාති.
Trong câu chuyện thứ hai: Cái gọi là tâm của phàm phu, do tham ái v.v..., từ bỏ bản chất tự nhiên mà chạy, chạy loanh quanh, chạy tán loạn. Nếu Đức Thế Tôn chế định tội chỉ do tâm khởi lên, không cần đến sự phân biệt về thân môn và khẩu môn, thì ai có thể làm cho mình không phạm tội được! Vì thế, Ngài đã nói: "Này tỳ khưu, không phạm tội khi tâm khởi lên". Tuy nhiên, không nên là người bị tâm chi phối, mà phải nên ngăn chặn tâm bằng sức mạnh của sự thẩm xét.

133-4. ආමසන-ඵන්දාපන-ඨානාචාවනවත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. තතො පරානි ච ථෙය්‍යචිත්තො භූමිතො අග්ගහෙසීති වත්ථුපරියොසානානි.
133-4. Các câu chuyện về việc sờ chạm, làm rung động, và dời khỏi chỗ đều có ý nghĩa rõ ràng. Và các câu chuyện sau đó, cho đến hết câu chuyện "có tâm trộm cắp nhưng đã không lấy từ mặt đất", cũng (có ý nghĩa rõ ràng).

135. නිරුත්තිපථවත්ථුස්මිං 1.329 ආදියීති ගණ්හි, ‘‘චොරොසි ත්ව’’න්ති පරාමසි. ඉතරො පන ‘‘කෙන අවහට’’න්ති වුත්තෙ ‘‘මයා අවහට’’න්ති පුච්ඡාසභාගෙන පටිඤ්ඤං අදාසි. යදි හි ඉතරෙන ‘‘කෙන ගහිතං, කෙන අපනීතං, කෙන ඨපිත’’න්ති වුත්තං අභවිස්ස, අථ අයම්පි ‘‘මයා ගහිතං, අපනීතං, ඨපිත’’න්ති වා වදෙය්‍ය. මුඛං නාම භුඤ්ජනත්ථාය ච කථනත්ථාය ච කතං, ථෙය්‍යචිත්තං පන විනා අවහාරො නත්ථි. තෙනාහ භගවා – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු නිරුත්තිපථෙ’’ති. වොහාරවචනමත්තෙ අනාපත්තීති අත්ථො. තතො පරං වෙඨනවත්ථු පරියොසානං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව.
135. Trong câu chuyện về cách nói thông thường (Niruttipatha): (Từ) ādiyi có nghĩa là "đã lấy", (vị kia) đã suy xét rằng "ngươi là kẻ trộm". Còn vị kia, khi được hỏi "ai đã mang đi?", đã thừa nhận theo cách phù hợp với câu hỏi rằng "tôi đã mang đi". Quả vậy, nếu vị kia đã hỏi là "ai đã lấy, ai đã dời đi, ai đã đặt (ở đây)?", thì vị này cũng sẽ trả lời là "tôi đã lấy, tôi đã dời đi, hoặc tôi đã đặt (ở đây)". Cái gọi là miệng được tạo ra để ăn và để nói, nhưng không có sự lấy trộm nếu không có tâm trộm cắp. Vì thế, Đức Thế Tôn đã nói: "Này tỳ khưu, không phạm tội trong cách nói thông thường". Ý nghĩa là: không phạm tội chỉ vì lời nói theo thói quen. Sau đó, tất cả các câu chuyện cho đến hết câu chuyện về vật được gói lại đều có ý nghĩa rõ ràng.

137. අභින්නසරීරවත්ථුස්මිං අධිවත්ථොති සාටකතණ්හාය තස්මිංයෙව සරීරෙ නිබ්බත්තො. අනාදියන්තොති තස්ස වචනං අගණ්හන්තො, ආදරං වා අකරොන්තො. තං සරීරං උට්ඨහිත්වාති පෙතො අත්තනො ආනුභාවෙන තං සරීරං උට්ඨාපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘තං සරීරං උට්ඨහිත්වා’’ති. ද්වාරං ථකෙසීති භික්ඛුස්ස සුසානසමීපෙයෙව විහාරො, තස්මා භීරුකජාතිකො භික්ඛු ඛිප්පමෙව තත්ථ පවිසිත්වා ද්වාරං ථකෙසි. තත්ථෙව පරිපතීති ද්වාරෙ ථකිතෙ පෙතො සාටකෙ නිරාලයො හුත්වා තං සරීරං පහාය යථාකම්මං ගතො, තස්මා තං සරීරං තත්ථෙව පරිපති, පතිතන්ති වුත්තං හොති.
137. Trong câu chuyện về thân thể không bị phân hủy: (Từ) adhivattho có nghĩa là (con quỷ) đã tái sanh ngay trong thân thể ấy do tham ái tấm vải. (Từ) anādiyanto có nghĩa là không nghe theo lời của nó, hoặc không tỏ ra tôn trọng. (Cụm từ) "thân thể ấy đứng dậy" có nghĩa là: con ngạ quỷ đã dùng thần lực của mình làm cho thân thể ấy đứng dậy. Vì thế, đã được nói rằng: "thân thể ấy đứng dậy". (Cụm từ) "đã đóng cửa lại" có nghĩa là: tịnh xá của vị tỳ khưu ở ngay gần nghĩa địa, do đó, vị tỳ khưu có bản tánh nhút nhát đã nhanh chóng đi vào đó và đóng cửa lại. (Cụm từ) "đã ngã xuống ngay tại đó" có nghĩa là: khi cửa đã được đóng, con ngạ quỷ không còn luyến tiếc tấm vải, đã từ bỏ thân thể ấy và đi theo nghiệp của mình; do đó, thân thể ấy đã ngã xuống ngay tại đó, được nói là "đã ngã xuống".

අභින්නෙ සරීරෙති අබ්භුණ්හෙ අල්ලසරීරෙ පංසුකූලං න ගහෙතබ්බං, ගණ්හන්තස්ස එවරූපා උපද්දවා හොන්ති, දුක්කටඤ්ච ආපජ්ජති. භින්නෙ පන ගහෙතුං වට්ටති. කිත්තාවතා පන භින්නං හොති? කාක-කුලල-සොණ-සිඞ්ගාලාදීහි මුඛතුණ්ඩකෙන වා දාඨාය වා ඊසකං ඵාලිතමත්තෙනාපි. යස්ස පන පතතො ඝංසනෙන ඡවිමත්තං ඡින්නං හොති, චම්මං අච්ඡින්නං, එතං අභින්නමෙව; චම්මෙ පන ඡින්නෙ භින්නං. යස්සාපි සජීවකාලෙයෙව පභින්නා ගණ්ඩකුට්ඨපිළකා වා වණො වා හොති, ඉදම්පි භින්නං. තතියදිවසතො පභුති උද්ධුමාතකාදිභාවෙන කුණපභාවං උපගතම්පි භින්නමෙව. සබ්බෙන සබ්බං පන අභින්නෙපි සුසානගොපකෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා මනුස්සෙහි ගාහාපෙතුං වට්ටති. නො චෙ අඤ්ඤං ලභති, සත්ථකෙන වා කෙනචි වා වණං කත්වා ගහෙතබ්බං. විසභාගසරීරෙ පන සතිං උපට්ඨපෙත්වා සමණසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා සීසෙ වා හත්ථපාදපිට්ඨියං වා වණං කත්වා ගහෙතුං වට්ටති.
Về tử thi chưa bị hư hoại (abhinne sarīre): Không được lượm y phấn tảo trên tử thi còn mới, còn ẩm ướt; đối với vị đang lượm, những tai họa như vậy sẽ xảy ra, và vị ấy phạm tội dukkaṭa (tác ác). Nhưng được phép lượm trên tử thi đã bị hư hoại. Thế nào là đã bị hư hoại? Ngay cả khi chỉ bị mổ rách một chút bằng mỏ hoặc nanh của quạ, diều hâu, chó nhà, chó rừng, v.v. Còn đối với tử thi nào do bị ngã cọ xát mà chỉ rách lớp da ngoài, lớp da trong chưa rách, tử thi ấy vẫn là chưa bị hư hoại; nhưng khi lớp da trong bị rách thì là đã hư hoại. Tử thi nào ngay khi còn sống đã có mụn nhọt, ghẻ lở, ung độc hoặc vết thương bị vỡ ra, tử thi này cũng là đã hư hoại. Kể từ ngày thứ ba trở đi, tử thi đã trở thành xác chết trong tình trạng sình trương, v.v. cũng là đã hư hoại. Tuy nhiên, trong trường hợp tử thi hoàn toàn chưa bị hư hoại, được phép nhờ người giữ nghĩa địa hoặc những người khác lấy giúp. Nếu không tìm được người khác, nên dùng dao nhỏ hoặc vật gì đó rạch một vết thương rồi hãy lượm. Còn đối với tử thi khác phái, nên an trú chánh niệm, khởi lên tưởng niệm về sa-môn, rồi rạch một vết thương ở đầu hoặc trên mu bàn tay, mu bàn chân rồi lượm thì được phép.

කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථා
Câu chuyện về việc di chuyển cỏ kusa

138. තදනන්තරෙ [Pg.330] වත්ථුස්මිං කුසං සඞ්කාමෙත්වා චීවරං අග්ගහෙසීති පුබ්බෙ ‘‘ආදියෙය්‍යා’’ති ඉමස්ස පදස්ස අත්ථවණ්ණනායං නාමමත්තෙන දස්සිතෙසු ථෙය්‍යාවහාර-පසය්හාවහාර-පරිකප්පාවහාරපඅච්ඡන්නාවහාර-කුසාවහාරෙසු කුසාවහාරෙන අවහරීති අත්ථො.
138. Trong câu chuyện kế tiếp, câu 'đã di chuyển cỏ kusa rồi lấy y' có nghĩa là: vị ấy đã trộm cắp theo cách 'trộm cắp bằng cỏ kusa' (kusāvahāra), một trong các cách trộm cắp — trộm cắp lén lút (theyyāvahāra), trộm cắp bằng vũ lực (pasayhāvahāra), trộm cắp có dự tính (parikappāvahāra), trộm cắp che giấu (pacchannāvahāra), và trộm cắp bằng cỏ kusa (kusāvahāra) — đã được chỉ ra bằng tên gọi trong phần giải nghĩa từ 'ādiyeyyā' trước đây.

ඉමෙසං පන අවහාරානං එවං නානත්තං වෙදිතබ්බං – යො හි කොචි සස්සාමිකං භණ්ඩං රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා සන්ධිච්ඡෙදාදීනි කත්වා අදිස්සමානො අවහරති, කූටමානකූටකහාපණාදීහි වා වඤ්චෙත්වා ගණ්හාති, තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො ‘‘ථෙය්‍යාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො.
Sự khác biệt của các cách trộm cắp này nên được hiểu như sau: Vị nào lấy trộm vật có chủ, vào ban đêm hoặc ban ngày, bằng cách phá vách khoét tường, v.v., một cách lén lút, hoặc lấy bằng cách lừa gạt với cân non, tiền giả, v.v., thì việc lấy của vị ấy như vậy được gọi là 'trộm cắp lén lút' (theyyāvahāra).

යො පන පරෙ පසය්හ බලසා අභිභුය්‍ය, අථ වා පන සන්තජ්ජෙත්වා භයං දස්සෙත්වා තෙසං සන්තකං ගණ්හාති, පන්ථඝාත-ගාමඝාතාදීනි කරොන්තා දාමරිකචොරා විය කොධවසෙන පරඝරවිලොපං කරොන්තා අත්තනො පත්තබලිතො ච අධිකං බලක්කාරෙන ගණ්හන්තා රාජ-රාජමහාමත්තාදයො විය; තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො ‘‘පසය්හාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො.
Còn vị nào dùng vũ lực áp đảo, chế ngự người khác, hoặc hăm dọa, làm cho sợ hãi rồi lấy tài sản của họ, giống như bọn cướp nổi loạn chuyên cướp đường, cướp làng, v.v., hoặc giống như các vị vua, đại thần, v.v., do sân hận mà cướp phá nhà người khác và dùng vũ lực thu thuế nhiều hơn phần quy định cho mình; việc lấy của vị ấy như vậy được gọi là 'trộm cắp bằng vũ lực' (pasayhāvahāra).

පරිකප්පෙත්වා ගණ්හතො පන අවහාරො ‘‘පරිකප්පාවහාරො’’ති වුච්චති, සො භණ්ඩපරිකප්ප-ඔකාසපරිකප්පවසෙන දුවිධො. තත්‍රායං භණ්ඩපරිකප්පො – ඉධෙකච්චො සාටකත්ථිකො අන්තොගබ්භං පවිසිත්වා ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සුත්තං, න ගණ්හිස්සාමී’’ති පරිකප්පෙත්වා අන්ධකාරෙ පසිබ්බකං ගණ්හාති, සාටකො චෙ තත්‍ර හොති, උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. සුත්තං චෙ හොති, රක්ඛති. බහි නීහරිත්වා මුඤ්චිත්වා ‘‘සුත්ත’’න්ති ඤත්වා පුන ආහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙති, රක්ඛතියෙව. ‘‘සුත්ත’’න්ති ඤත්වාපි ‘‘යං ලද්ධං, තං ගහෙතබ්බ’’න්ති ගච්ඡති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. භූමියං ඨපෙත්වා ගණ්හාති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. ‘‘චොරො, චොරො’’ති සාමිකෙහි පරියුට්ඨිතො ඡඩ්ඩෙත්වා පලායති, රක්ඛති. සාමිකා තං දිස්වා ගණ්හන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. අඤ්ඤො චෙ කොචි ගණ්හාති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථ නිවත්තෙසු සාමිකෙසු සයමෙව තං දිස්වා ‘‘පගෙවෙතං මයා නීහටං, මම දානි සන්තක’’න්ති ගණ්හාති, රක්ඛති; භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ‘‘සචෙ සුත්තං භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සාටකො, න ගණ්හිස්සාමි. සචෙ [Pg.331] සප්පි භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ තෙලං, න ගණ්හිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන පරිකප්පෙත්වා ගණ්හන්තස්සාපි එසෙව නයො.
Việc lấy của người có dự tính được gọi là 'trộm cắp có dự tính' (parikappāvahāra), cách này có hai loại: dự tính về vật và dự tính về nơi chốn. Trong đó, đây là dự tính về vật: Ở đây, có người muốn lấy vải, đi vào phòng trong và dự tính rằng: 'Nếu là vải, ta sẽ lấy; nếu là chỉ, ta sẽ không lấy.' rồi lấy một cái túi trong bóng tối. Nếu trong đó là vải, vị ấy phạm tội pārājika ngay khi nhấc lên. Nếu là chỉ, vị ấy không phạm. Sau khi mang ra ngoài, mở ra và biết là chỉ, vị ấy mang trở lại đặt vào chỗ cũ, vị ấy vẫn không phạm. Dù biết là chỉ nhưng vẫn đi với ý nghĩ 'lấy được gì thì lấy,' vị ấy sẽ bị kết tội theo từng bước chân. Nếu đặt xuống đất rồi lấy lại, vị ấy phạm tội pārājika khi nhấc lên. Bị chủ nhà truy đuổi la 'trộm, trộm,' vị ấy vứt lại và bỏ chạy, vị ấy không phạm. Chủ nhà thấy và lấy lại, việc này là tốt. Nếu có người khác lấy, vị ấy phải đền vật. Hoặc khi chủ nhà đã quay về, chính vị ấy thấy vật đó và lấy với ý nghĩ 'vật này ta đã mang ra trước, giờ nó là của ta,' vị ấy không phạm (pārājika); nhưng phải đền vật. Đối với người lấy sau khi đã dự tính theo cách tương tự, như: 'Nếu là chỉ, ta sẽ lấy; nếu là vải, ta sẽ không lấy. Nếu là bơ lỏng, ta sẽ lấy; nếu là dầu, ta sẽ không lấy,' v.v., thì quy tắc cũng tương tự.

මහාපච්චරියාදීසු පන ‘‘සාටකත්ථිකොපි සාටකපසිබ්බකමෙව ගහෙත්වා නික්ඛන්තො බහි ඨත්වා මුඤ්චිත්වා ‘සාටකො අය’න්ති දිස්වා ගච්ඡන්තො පදුද්ධාරෙනෙව කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තං. එත්ථ පන ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී’’ති පරිකප්පිතත්තා පරිකප්පො දිස්සති, දිස්වා හටත්තා පරිකප්පාවහාරො න දිස්සති. මහාඅට්ඨකථායං පන යං පරිකප්පිතං තං අදිට්ඨං පරිකප්පිතභාවෙ ඨිතංයෙව උද්ධරන්තස්ස අවහාරො වුත්තො, තස්මා තත්ථ පරිකප්පාවහාරො දිස්සති. ‘‘තං මඤ්ඤමානො තං අවහරී’’ති පාළියා ච සමෙතීති. තත්ථ ය්වායං ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන පවත්තො පරිකප්පො, අයං ‘‘භණ්ඩපරිකප්පො’’ නාම.
Tuy nhiên, trong các sách như Mahāpaccarī, có nói rằng: 'Ngay cả người muốn lấy vải, sau khi đã lấy túi vải đi ra ngoài, đứng bên ngoài mở ra, thấy 'đây là vải' rồi bỏ đi, cũng bị kết tội ngay khi nhấc chân lên.' Nhưng ở đây, vì có sự dự tính 'nếu là vải, ta sẽ lấy' nên thấy có sự dự tính (parikappa), nhưng vì lấy sau khi đã thấy nên không được xem là 'trộm cắp có dự tính' (parikappāvahāra). Còn trong Đại Chú giải (Mahā-aṭṭhakathā), việc trộm cắp được nói đến là khi người ấy nhấc vật đã được dự tính lên trong khi vật ấy vẫn chưa được nhìn thấy, vẫn còn trong trạng thái được dự tính; do đó, ở đó mới được xem là 'trộm cắp có dự tính.' Điều này cũng phù hợp với câu Pāḷi: 'Tưởng là vật ấy, vị ấy lấy trộm vật ấy.' Trong đó, sự dự tính diễn ra theo cách 'nếu là vải, ta sẽ lấy,' v.v., được gọi là 'dự tính về vật' (bhaṇḍaparikappa).

ඔකාසපරිකප්පො පන එවං වෙදිතබ්බො – ඉධෙකච්චො ලොලභික්ඛු පරපරිවෙණං වා කුලඝරං වා අරඤ්ඤෙ කම්මන්තසාලං වා පවිසිත්වා තත්ථ කථාසල්ලාපෙන නිසින්නො කිඤ්චි ලොභනෙය්‍යං පරික්ඛාරං ඔලොකෙති, ඔලොකෙන්තො ච පන දිස්වා ද්වාරපමුඛහෙට්ඨාපාසාදපරිවෙණද්වාරකොට්ඨකරුක්ඛමූලාදිවසෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා ‘‘සචෙ මං එත්ථන්තරෙ පස්සිස්සන්ති, දට්ඨුකාමතාය ගහෙත්වා විචරන්තො විය එතෙසංයෙව දස්සාමි; නො චෙ පස්සිස්සන්ති, හරිස්සාමී’’ති පරිකප්පෙති. තස්ස තං ආදාය පරිකප්පිතපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ උපචාරසීමං පරිකප්පෙති, තදභිමුඛොව ගච්ඡන්තො කම්මට්ඨානාදීනි මනසි කරොන්තො වා අඤ්ඤවිහිතො වා අසතියා උපචාරසීමං අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථාපිස්ස තං ඨානං පත්තස්ස චොරො වා හත්ථී වා වාළමිගො වා මහාමෙඝො වා වුට්ඨහති, සො ච තම්හා උපද්දවා මුච්චිතුකම්‍යතාය සහසා තං ඨානං අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘යස්මා මූලෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහිතං, තස්මා න රක්ඛති, අවහාරොයෙවා’’ති වදන්ති. අයං තාව මහාඅට්ඨකථානයො. මහාපච්චරියං පන ‘‘සචෙපි සො අන්තොපරිච්ඡෙදෙ හත්ථිං වා අස්සං වා අභිරුහිත්වා තං නෙව පාජෙති, න පාජාපෙති; පරිච්ඡෙදෙ අතික්කන්තෙපි පාරාජිකං නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යමෙවා’’ති වුත්තං. තත්‍ර ය්වායං ‘‘සචෙ මං එත්ථන්තරෙ පස්සිස්සන්ති, දට්ඨුකාමතාය ගහෙත්වා [Pg.332] විචරන්තො විය එතෙසංයෙව දස්සාමී’’ති පවත්තො පරිකප්පො, අයං ‘‘ඔකාසපරිකප්පො’’ නාම.
Và sự dự tính về địa điểm (okāsaparikappo) nên được hiểu như vầy: Ở đây, có tỳ khưu lăng xăng đi vào khuôn viên của người khác, hoặc nhà của gia chủ, hoặc lán trại trong rừng, rồi ngồi xuống nói chuyện phiếm ở nơi ấy, nhìn ngắm vật dụng nào đó đáng tham muốn. Và trong khi nhìn ngắm, sau khi đã thấy, vị ấy hoạch định một ranh giới bằng cách dựa vào cửa ra vào, mái hiên, tầng dưới của ngôi lầu có nhiều tầng, khuôn viên, cổng chào, gốc cây, ... rồi dự tính rằng: “Nếu họ thấy ta ở trong khoảng này, ta sẽ giả vờ như đang cầm đi xem xét vì muốn nhìn ngắm rồi sẽ trả lại cho chính họ; còn nếu họ không thấy, ta sẽ lấy đi.” Đối với vị ấy, ngay khi vừa mang vật ấy đi qua khỏi ranh giới đã được dự tính thì phạm tội pārājika. Nếu vị ấy dự tính ranh giới là khu vực upacāra, trong khi đang đi hướng về phía ấy, do tác ý đến các đề mục thiền định ... hoặc có tâm hướng đến đối tượng khác, hoặc do thất niệm mà đi qua khỏi khu vực upacāra thì phải bồi thường vật ấy. Hoặc nữa, khi vị ấy đã đến nơi ấy, kẻ trộm hoặc con voi, hoặc con thú dữ, hoặc đám mây lớn khởi lên, và vị ấy vì muốn thoát khỏi tai họa ấy nên đã vội vã đi qua khỏi nơi ấy thì chỉ phải bồi thường vật ấy. Về điều này, một số vị nói rằng: “Bởi vì ngay từ đầu đã lấy với tâm trộm cắp, do đó không được an toàn, chính là sự mang đi.” Đây trước hết là đường lối của Mahāaṭṭhakathā. Và trong Mahāpaccari có nói rằng: “Nếu vị ấy ở bên trong ranh giới, sau khi đã cỡi lên con voi hoặc con ngựa mà không tự mình điều khiển nó, cũng không bảo người khác điều khiển; dầu cho có đi qua khỏi ranh giới cũng không phạm tội pārājika, chỉ phải bồi thường vật ấy.” Trong đó, sự dự tính đã khởi lên rằng: “Nếu họ thấy ta ở trong khoảng này, ta sẽ giả vờ như đang cầm đi xem xét vì muốn nhìn ngắm rồi sẽ trả lại cho chính họ” này được gọi là “sự dự tính về địa điểm (okāsaparikappo).”

එවමිමෙසං ද්වින්නම්පි පරිකප්පානං වසෙන පරිකප්පෙත්වා ගණ්හතො අවහාරො ‘‘පරිකප්පාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො.
Như vậy, sự mang đi của người lấy sau khi đã dự tính theo cách của cả hai sự dự tính này nên được hiểu là “sự mang đi do dự tính (parikappāvahāro).”

පටිච්ඡාදෙත්වා පන අවහරණං පටිච්ඡන්නාවහාරො. සො එවං වෙදිතබ්බො – යො භික්ඛු මනුස්සානං උය්‍යානාදීසු කීළන්තානං වා පවිසන්තානං වා ඔමුඤ්චිත්වා ඨපිතං අලඞ්කාරභණ්ඩං දිස්වා ‘‘සචෙ ඔනමිත්වා ගහෙස්සාමි, ‘කිං සමණො ගණ්හාතී’ති මං ජානිත්වා විහෙඨෙය්‍යු’’න්ති පංසුනා වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙති – ‘‘පච්ඡා ගණ්හිස්සාමී’’ති, තස්ස එත්තාවතා උද්ධාරො නත්ථීති න තාව අවහාරො හොති. යදා පන තෙ මනුස්සා අන්තොගාමං පවිසිතුකාමා තං භණ්ඩකං විචිනන්තාපි අපස්සිත්වා ‘‘ඉදානි අන්ධකාරො, ස්වෙ ජානිස්සාමා’’ති සාලයා එව ගතා හොන්ති. අථස්ස තං උද්ධරතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. ‘‘පටිච්ඡන්නකාලෙයෙව තං මම සන්තක’’න්ති සකසඤ්ඤාය වා ‘‘ගතා දානි තෙ, ඡඩ්ඩිතභණ්ඩං ඉද’’න්ති පංසුකූලසඤ්ඤාය වා ගණ්හන්තස්ස පන භණ්ඩදෙය්‍යං. තෙසු දුතියදිවසෙ ආගන්ත්වා විචිනිත්වා අදිස්වා ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතෙසුපි ගහිතං භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. කස්මා? යස්මා තස්ස පයොගෙන තෙහි න දිට්ඨං, යො පන තථාරූපං භණ්ඩං දිස්වා යථාඨානෙ ඨිතංයෙව අප්පටිච්ඡාදෙත්වා ථෙය්‍යචිත්තො පාදෙන අක්කමිත්වා කද්දමෙ වා වාලිකාය වා පවෙසෙති, තස්ස පවෙසිතමත්තෙයෙව පාරාජිකං.
Và sự mang đi bằng cách che giấu là sự mang đi có che giấu (paṭicchannāvahāro). Điều ấy nên được hiểu như vầy: Vị tỳ khưu nào, sau khi thấy món đồ trang sức được những người đang vui chơi hoặc đang đi vào trong các khu vườn ... cởi ra và để đó, rồi (nghĩ rằng): “Nếu ta cúi xuống lấy, họ sẽ biết ta rồi làm phiền nhiễu (với ý nghĩ): ‘Vị sa-môn lấy cái gì thế?’” nên đã dùng bụi hoặc lá cây che giấu lại với ý nghĩ: “Lát nữa ta sẽ lấy,” đối với vị ấy, chỉ với chừng ấy thì sự nhấc lên chưa có, do đó sự mang đi vẫn chưa có. Và khi những người ấy muốn đi vào trong làng, dầu cho có tìm kiếm món đồ nhỏ ấy cũng không thấy, rồi ra đi với sự luyến tiếc rằng: “Bây giờ trời tối rồi, ngày mai chúng ta sẽ biết,” sau đó, trong khi vị ấy đang lấy vật ấy lên, ngay khi nhấc lên thì phạm tội pārājika. Và đối với người lấy với tưởng là của mình rằng: “Ngay lúc che giấu, vật ấy là của ta,” hoặc với tưởng là vật vô chủ rằng: “Bây giờ họ đã đi rồi, đây là vật bị vứt bỏ” thì phải bồi thường vật ấy. Dầu cho vào ngày thứ hai, sau khi họ đã đến tìm kiếm, không thấy, rồi đã từ bỏ trách nhiệm và ra đi, vật được lấy cũng chỉ phải bồi thường. Vì sao? Bởi vì do phương tiện của vị ấy mà họ đã không thấy. Và vị nào sau khi thấy vật như thế, không che giấu vật đang nằm yên tại chỗ, có tâm trộm cắp, dùng chân dẫm lên rồi làm cho lún vào trong bùn hoặc trong cát, đối với vị ấy, ngay khi vừa làm cho lún vào thì phạm tội pārājika.

කුසං සඞ්කාමෙත්වා පන අවහරණං ‘‘කුසාවහාරො’’ති වුච්චති. සොපි එවං වෙදිතබ්බො – යො භික්ඛු කුසං පාතෙත්වා චීවරෙ භාජියමානෙ අත්තනො කොට්ඨාසස්ස සමීපෙ ඨිතං අප්පග්ඝතරං වා මහග්ඝතරං වා සමසමං වා අග්ඝෙන පරස්ස කොට්ඨාසං හරිතුකාමො අත්තනො කොට්ඨාසෙ පතිතං කුසදණ්ඩකං පරස්ස කොට්ඨාසෙ පාතෙතුකාමො උද්ධරති, රක්ඛති තාව. පරස්ස කොට්ඨාසෙ පාතෙති, රක්ඛතෙව. යදා පන තස්මිං පතිතෙ පරස්ස කොට්ඨාසතො පරස්ස කුසදණ්ඩකං උද්ධරති, උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකො හොති. සචෙ පඨමතරං පරකොට්ඨාසතො කුසදණ්ඩකං උද්ධරති අත්තනො කොට්ඨාසෙ පාතෙතුකාමතාය උද්ධාරෙ රක්ඛති[Pg.333], පාතනෙ රක්ඛති. අත්තනො කොට්ඨාසතො පන අත්තනො කුසදණ්ඩකං උද්ධරති, උද්ධාරෙයෙව රක්ඛති. තං උද්ධරිත්වා පරකොට්ඨාසෙ පාතෙන්තස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං.
Và sự mang đi bằng cách di chuyển thẻ được gọi là “sự mang đi thẻ (kusāvahāro).” Điều ấy cũng nên được hiểu như vầy: Vị tỳ khưu nào, khi các y đang được phân chia bằng cách gieo thẻ, muốn lấy phần của người khác ở gần phần của mình, là vật có giá trị ít hơn, hoặc có giá trị nhiều hơn, hoặc có giá trị ngang bằng, rồi muốn làm cho thẻ đã rơi vào phần của mình rơi vào phần của người khác nên đã nhấc lên, thì vẫn còn được an toàn. Vị ấy làm cho nó rơi vào phần của người khác, vẫn được an toàn. Và khi thẻ ấy đã rơi xuống, vị ấy nhấc thẻ của người khác lên khỏi phần của người khác, ngay khi vừa nhấc lên thì phạm tội pārājika. Nếu trước tiên, vị ấy nhấc thẻ lên khỏi phần của người khác vì muốn làm cho nó rơi vào phần của mình, thì được an toàn trong lúc nhấc lên, được an toàn trong lúc làm cho rơi xuống. Và vị ấy nhấc thẻ của mình lên khỏi phần của mình, chỉ được an toàn trong lúc nhấc lên. Sau khi đã nhấc thẻ ấy lên, đối với người đang làm cho nó rơi vào phần của người khác, ngay khi vừa rời khỏi tay thì phạm tội pārājika.

සචෙ පන ද්වීසුපි කොට්ඨාසෙසු පතිතදණ්ඩකෙ අදස්සනං ගමෙති, තතො අවසෙසභික්ඛූසු ගතෙසු ඉතරො ‘‘‘මය්හං, භන්තෙ, දණ්ඩකො න පඤ්ඤායතී’ති. ‘මය්හම්පි, ආවුසො, න පඤ්ඤායතී’ති. ‘කතමො පන, භන්තෙ, මය්හං භාගො’ති? ‘අයං තුය්හං භාගො’’’ති අත්තනො භාගං දස්සෙති, තස්මිං විවදිත්වා වා අවිවදිත්වා වා තං ගණ්හිත්වා ගතෙ ඉතරො තස්ස භාගං උද්ධරති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සචෙපි තෙන ‘‘අහං මම භාගං තුය්හං න දෙමි, ත්වං පන අත්තනො භාගං ඤත්වා ගණ්හා’’ති වුත්තෙ ‘‘නායං මමා’’ති ජානන්තොපි තස්සෙව භාගං ගණ්හාති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සචෙ පන ඉතරො ‘‘අයං තුය්හං භාගො, අයං මය්හං භාගොති කිං ඉමිනා විවාදෙනා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මය්හං වා පත්තො හොතු, තුම්හාකං වා, යො වරභාගො තං තුම්හෙ ගණ්හථා’’ති වදති, දින්නකං නාම ගහිතං හොති, නත්ථෙත්ථ අවහාරො. සචෙපි සො විවාදභීරුකො භික්ඛු ‘‘යං තුය්හං රුච්චති, තං ගණ්හා’’ති වුත්තො අත්තනො පත්තං වරභාගං ඨපෙත්වා ලාමකංයෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, තතො ඉතරස්ස විචිනිතාවසෙසං ගණ්හන්තස්සාපි අවහාරො නත්ථෙවාති.
Lại nữa, nếu vị ấy làm cho thẻ tre đã rơi vào trong cả hai phần không được nhìn thấy, sau đó khi các vị tỳ khưu còn lại đã đi, vị kia nói: ‘Thưa đại đức, thẻ tre của tôi không được thấy.’ (Vị này đáp:) ‘Thưa hiền giả, của tôi cũng không được thấy.’ (Vị kia hỏi:) ‘Vậy thưa đại đức, phần nào là của tôi?’ (Vị này đáp:) ‘Đây là phần của hiền giả,’ rồi chỉ phần của mình. Khi vị tỳ khưu ấy, dù có tranh cãi hay không tranh cãi, đã lấy phần đó và đi rồi, vị này di dời phần của vị kia đi, trong việc di dời ấy, (vị này) phạm tội pārājika. Ngay cả khi vị kia nói: ‘Tôi không đưa phần của tôi cho hiền giả, còn hiền giả hãy tự biết phần của mình mà lấy,’ (vị này) dù biết rằng ‘đây không phải là của mình’ vẫn lấy chính phần của vị tỳ khưu ấy, trong việc di dời ấy, (vị này) phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu vị kia suy nghĩ rằng: ‘Đây là phần của hiền giả, đây là phần của tôi, tranh cãi như thế này có ích gì?’ rồi nói rằng: ‘Dù là phần đến lượt của tôi hay của các ngài, phần nào tốt hơn thì các ngài hãy lấy,’ thì vật được lấy ấy được xem là vật đã được cho, ở đây không có sự trộm cắp. Ngay cả khi vị tỳ khưu sợ tranh cãi ấy, sau khi được nói rằng: ‘Phần nào hiền giả thích thì hãy lấy,’ đã để lại phần tốt hơn đáng lẽ thuộc về mình mà chỉ lấy phần kém hơn rồi đi, sau đó, đối với vị còn lại, dù lấy phần còn sót lại sau khi đã được lựa chọn, cũng không có sự trộm cắp.

අට්ඨකථාසුපන වුත්තං – ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ කුසසඞ්කාමනවසෙන චීවරභාජනීයමෙව එකං ආගතං, චතුන්නම්පි පන පච්චයානං උප්පත්තිඤ්ච භාජනීයඤ්ච නීහරිත්වා දස්සෙතබ්බ’’න්ති එවඤ්ච වත්වා චීවරක්ඛන්ධකෙ‘‘පටිග්ගණ්හාතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සීවෙය්‍යකං දුස්සයුගං; භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ගහපතිචීවරං අනුජානාතූ’’ති (මහාව. 337) ඉදං ජීවකවත්ථුං ආදිං කත්වා උප්පන්නචීවරකථා, සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහං දුබ්භික්ඛං හොති, මනුස්සා න සක්කොන්ති සඞ්ඝභත්තං කාතුං, ඉච්ඡන්ති උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකභත්තං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදිකං කාතු’’න්ති (චූළව. 325) ඉදං සුත්තමාදිං කත්වා පිණ්ඩපාතකථා, සෙනාසනක්ඛන්ධකෙයෙව ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ අඤ්ඤතරං පච්චන්තිමං මහාවිහාරං පටිසඞ්ඛරොන්ති – ‘ඉධ මයං වස්සං වසිස්සාමා’ති. අද්දසංසු ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ විහාරං පටිසඞ්ඛරොන්තෙ’’ති (චූළව. 316) ඉදං ඡබ්බග්ගියවත්ථුං ආදිං කත්වා ආගතසෙනාසනකථා, තදවසානෙ ච සප්පිආදිභෙසජ්ජකථා විත්ථාරෙන [Pg.334] කථිතා. මයං පන තං සබ්බං ආගතාගතට්ඨානෙයෙව කථයිස්සාම; එවං කථනෙ කාරණං පුබ්බෙ වුත්තමෙව.
Lại nữa, trong các sách Chú giải có nói rằng: “Ở nơi này, chỉ có một trường hợp về việc phân chia y phục do việc di chuyển thẻ tre được đề cập đến; tuy nhiên, cần phải trình bày và chỉ rõ sự phát sinh và cách phân chia của cả bốn món vật dụng.” Và sau khi nói như vậy, (các vị ấy đã trình bày) câu chuyện về y phục đã phát sinh, bắt đầu từ câu chuyện về Jīvaka này trong chương về Y Phục (Cīvarakkhandhaka): “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy nhận lấy cặp vải xứ Sīveyyaka của con; và xin hãy cho phép y phục của gia chủ cho Tăng chúng;” câu chuyện về vật thực khất thực, bắt đầu từ bài kinh này trong chương về Chỗ ở (Senāsanakkhandhaka): “Vào lúc bấy giờ, thành Rājagaha bị nạn đói, dân chúng không thể cúng dường bữa ăn cho Tăng chúng, họ muốn cúng dường bữa ăn chỉ định, bữa ăn mời, bữa ăn theo thẻ, bữa ăn nửa tháng, bữa ăn ngày trai giới, bữa ăn ngày đầu tháng;” câu chuyện về chỗ ở đã được đề cập, bắt đầu từ câu chuyện về nhóm sáu vị tỳ khưu này cũng trong chương về Chỗ ở: “Vào lúc bấy giờ, nhóm mười bảy vị tỳ khưu đang sửa sang một ngôi đại tự ở vùng biên địa: ‘Chúng ta sẽ an cư mùa mưa ở đây.’ Nhóm sáu vị tỳ khưu đã thấy nhóm mười bảy vị tỳ khưu đang sửa sang ngôi tự viện;” và sau đó là câu chuyện về dược phẩm như bơ lỏng v.v... đã được kể lại một cách chi tiết. Còn chúng tôi, chúng tôi sẽ kể lại tất cả những điều đó ngay tại những nơi mà chúng xuất hiện; lý do cho việc kể lại như vậy đã được nói đến trước đây.

කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථා නිට්ඨිතා.
Câu chuyện về trường hợp di chuyển thẻ tre đã chấm dứt.

139. ඉතො පරං ජන්තාඝරවත්ථු උත්තානත්ථමෙව.
139. Sau đây, câu chuyện về trường hợp nhà tắm hơi có ý nghĩa rõ ràng.

140. පඤ්චසු විඝාසවත්ථූසු තෙ භික්ඛූ අනුපසම්පන්නෙන කප්පියං කාරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිංසු. විඝාසං පන ගණ්හන්තෙන ඛාදිතාවසෙසං ඡඩ්ඩිතං ගහෙතබ්බං. යදි සක්කොති ඛාදන්තෙ ඡඩ්ඩාපෙත්වා ගණ්හිතුං, එතම්පි වට්ටති. අත්තගුත්තත්ථාය පන පරානුද්දයතාය ච න ගහෙතබ්බං.
140. Trong năm câu chuyện về trường hợp vật thực thừa, các vị tỳ khưu ấy đã nhờ người chưa thọ cụ túc giới làm cho hợp lệ rồi thọ dụng. Lại nữa, người lấy vật thực thừa nên lấy phần còn lại sau khi đã ăn và đã vứt bỏ. Nếu có thể làm cho chúng sanh đang ăn phải vứt bỏ rồi lấy, việc này cũng được phép. Tuy nhiên, vì mục đích tự bảo vệ và vì lòng thương xót đối với chúng sanh khác, không nên lấy.

141. ඔදනඛාදනීයපූවඋච්ඡුතිම්බරූසකභාජනීයවත්ථූසු අපරස්ස භාගං දෙහීති අසන්තං පුග්ගලං ආහ. අමූලකං අග්ගහෙසීති සාමිකෙසු දෙන්තෙසු එවං අග්ගහෙසි. අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සාති සාමිකෙහි දින්නං අග්ගහෙසි; තෙනස්ස අනාපත්ති වුත්තා. ආපත්ති සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තියස්සාති යො පනානෙන සම්පජානමුසාවාදො වුත්තො, තස්මිං පාචිත්තියං ආහ; පරතො තෙකටුලයාගුවත්ථුම්හි විය. ගහණෙ පන අයං විනිච්ඡයො – සඞ්ඝස්ස සන්තකං සම්මතෙන වා ආණත්තෙහි වා ආරාමිකාදීහි දිය්‍යමානං, ගිහීනඤ්ච සන්තකං සාමිකෙන වා ආණත්තෙන වා දිය්‍යමානං ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති වත්වා ගණ්හතො භණ්ඩදෙය්‍යං. අඤ්ඤෙන දිය්‍යමානං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසම්මතෙන වා අනාණත්තෙන වා දිය්‍යමානෙ ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හන්තො පත්තචතුක්කෙ විය තස්සුද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ඉතරෙහි දිය්‍යමානං එවං ගණ්හතො භණ්ඩදෙය්‍යං. සාමිකෙන පන ‘‘ඉමස්ස දෙහී’’ති දාපිතං වා සයං දින්නං වා සුදින්නන්ති අයමෙත්ථ සබ්බඅට්ඨකථාවිනිච්ඡයතො සාරො.
141. Trong các câu chuyện về việc phân chia cơm, vật thực cứng, bánh, mía, quả thị, (vị tỳ khưu) đã nói đến một người không có thật rằng: “Hãy cho một phần cho người khác.” (Câu) “Vị ấy đã lấy một cách vô căn cứ” có nghĩa là vị ấy đã lấy như vậy trong khi các chủ nhân đang phân phát. (Câu) “Vị tỳ khưu không phạm tội pārājika” có nghĩa là vị ấy đã lấy vật được các chủ nhân cho; do đó, việc không phạm tội của vị ấy đã được nói đến. (Câu) “Phạm tội pācittiya về việc cố ý nói dối” có nghĩa là đối với lời nói dối cố ý mà vị này đã nói, ngài (Đức Phật) đã tuyên bố tội pācittiya; giống như trong câu chuyện về cháo có ba vị cay ở phần sau. Lại nữa, trong việc nhận lấy, đây là quyết định: Khi nhận vật sở hữu của Tăng chúng đang được phân phát bởi người được chỉ định hoặc bởi những người phục vụ tự viện v.v... đã được ra lệnh, và vật sở hữu của hàng tại gia đang được phân phát bởi chủ nhân hoặc bởi người được ra lệnh, người nhận sau khi nói rằng “Hãy cho một phần cho người khác” thì phạm tội bhaṇḍadeyya (phải hoàn trả vật). Người nhận khi vật đang được phân phát bởi người khác (không được chỉ định) thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật. Khi vật đang được phân phát bởi người không được chỉ định hoặc không được ra lệnh, người nhận sau khi nói rằng “Hãy cho thêm một phần nữa” hoặc sau khi tính toán số hạ lạp gian dối, thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật ngay tại lúc di dời vật ấy, giống như trong trường hợp bốn cái bát. Người nhận theo cách như vậy đối với vật đang được phân phát bởi những người khác (tức những người được chỉ định) thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Lại nữa, vật được cho do chủ nhân bảo rằng “Hãy cho vị này” hoặc do chính chủ nhân cho thì được xem là đã cho đúng cách. Đây là phần tinh túy từ sự quyết định của tất cả các sách Chú giải ở đây.

142-3. ඔදනියඝරාදිවත්ථූසු – ඔදනියඝරං නාම වික්කායිකභත්තපචනඝරං. සූනඝරං නාම වික්කායිකමංසපචනඝරං. පූවඝරං නාම වික්කායිකඛජ්ජකපචනඝරං. සෙසමෙත්ථ, පරික්ඛාරවත්ථූසු ච පාකටමෙව.
142-3. Trong các câu chuyện về trường hợp quán cơm v.v... – Quán cơm (odaniyaghara) có nghĩa là nhà nấu cơm để bán. Quán thịt (sūnaghara) có nghĩa là nhà nấu thịt để bán. Quán bánh (pūvaghara) có nghĩa là nhà nấu vật thực cứng để bán. Phần còn lại ở đây, và trong các câu chuyện về trường hợp vật dụng, đều rõ ràng.

144. පීඨවත්ථුස්මිං [Pg.335] – සො භික්ඛු පරිකප්පෙත්වා ‘‘එතං ඨානං සම්පත්තං ගණ්හිස්සාමී’’ති සඞ්කාමෙසි. තෙනස්ස සඞ්කාමනෙ අවහාරො නත්ථි. සඞ්කාමෙත්වා පන පරිකප්පිතොකාසතො ගහණෙ පාරාජිකං වුත්තං. එවං හරන්තො ච යදි පීඨකෙ ථෙය්‍යචිත්තං නත්ථි, ථවිකං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. අථ පීඨකෙපි අත්ථි, උභො අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බොති. භිසිආදීනි තීණි වත්ථූනි පාකටානෙව.
144. Trong câu chuyện về trường hợp cái ghế, vị tỳ khưu ấy đã dự tính rằng: “Khi vật đến nơi này, ta sẽ lấy,” rồi di chuyển nó. Do đó, đối với vị ấy, không có sự trộm cắp trong lúc di chuyển. Tuy nhiên, sau khi đã di chuyển, việc lấy vật từ nơi đã dự tính được nói là phạm tội pārājika. Và khi mang đi như vậy, nếu không có tâm trộm cắp đối với cái ghế, vị ấy phải bị bắt đền bù sau khi đã định giá cái túi. Còn nếu cũng có tâm (trộm cắp) đối với cái ghế, vị ấy phải bị bắt đền bù sau khi đã định giá cả hai. Ba câu chuyện về trường hợp tấm nệm v.v... đều rõ ràng.

146. විස්සාසග්ගාහාදීසු තීසු වත්ථූසු ගහණෙ අනාපත්ති, ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං. පිණ්ඩාය පවිට්ඨස්ස පටිවිසො අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතස්සෙව ගහෙතුං වට්ටති. යදි පන දායකා ‘‘බහිඋපචාරට්ඨානම්පි භන්තෙ, භාගං ගණ්හථ, ආගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’’ති වදන්ති, එවං අන්තොගාමට්ඨානම්පි ගහෙතුං වට්ටති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව.
146. Trong ba trường hợp bắt đầu bằng việc lấy với sự thân tình, do việc lấy nên không phạm tội; (nhưng) khi các chủ sở hữu bảo đem đến thì phải đền vật. Phần chia của vị tỳ khưu đã đi vào (làng) để khất thực thì chỉ được phép lấy cho vị đang ở bên trong cận trụ giới. Nhưng nếu các thí chủ nói rằng: "Bạch ngài, xin hãy nhận phần cho cả (vị tỳ khưu) ở nơi bên ngoài cận trụ giới, (vị ấy) sẽ đến và thọ dụng," thì như vậy cũng được phép lấy cho (vị tỳ khưu) ở nơi bên trong làng. Phần còn lại ở đây có nghĩa rõ ràng.

148-9. සත්තසු අම්බචොරකාදිවත්ථූසු පංසුකූලසඤ්ඤාය ගහණෙ අනාපත්ති, ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභොගෙ පාරාජිකං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සාමිකාපි සාලයා, චොරාපි සාලයා, පංසුකූලසඤ්ඤාය ඛාදන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙයෙව අවහාරො, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. සාමිකා සාලයා, චොරා නිරාලයා, එසෙව නයො. සාමිකා නිරාලයා, චොරා සාලයා; ‘‘පුන ගණ්හිස්සාමා’’ති කිස්මිඤ්චිදෙව ගහනට්ඨානෙ ඛිපිත්වා ගතා, එසෙව නයො. උභොපි නිරාලයා, පංසුකූලසඤ්ඤාය ඛාදතො අනාපත්ති, ථෙය්‍යචිත්තෙන දුක්කටං.
148-9. Trong bảy trường hợp bắt đầu bằng trường hợp kẻ trộm xoài, do việc lấy với tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội; khi thọ dụng với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Ở đó, đây là sự phán quyết: Các chủ sở hữu cũng còn luyến tiếc, bọn trộm cũng còn luyến tiếc, vị tỳ khưu ăn với tưởng là vật vô chủ thì phải đền vật; vị lấy với tâm trộm cắp thì sự chiếm đoạt chỉ có ở phần trên (trị giá từ 5 māsaka trở lên), phải cho định giá vật rồi bắt đền. Các chủ sở hữu còn luyến tiếc, bọn trộm không còn luyến tiếc, cũng cùng phương pháp ấy. Các chủ sở hữu không còn luyến tiếc, bọn trộm còn luyến tiếc; (bọn trộm) nghĩ rằng "chúng ta sẽ lấy lại" nên đã vứt ở một nơi rậm rạp nào đó rồi bỏ đi, cũng cùng phương pháp ấy. Cả hai đều không còn luyến tiếc, vị ăn với tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội, (ăn) với tâm trộm cắp thì phạm dukkaṭa.

සඞ්ඝස්ස අම්බාදීසු පන සඞ්ඝාරාමෙ ජාතං වා හොතු, ආනෙත්වා දින්නං වා පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං අවහරන්තස්ස පාරාජිකං. පච්චන්තෙ චොරුපද්දවෙන ගාමෙසු වුට්ඨහන්තෙසු භික්ඛූපි විහාරෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ‘‘පුන ආවසන්තෙ ජනපදෙ ආගමිස්සාමා’’ති සඋස්සාහාව ගච්ඡන්ති. භික්ඛූ තාදිසං විහාරං පත්වා අම්බපක්කාදීනි ‘‘ඡඩ්ඩිතකානී’’ති පංසුකූලසඤ්ඤාය පරිභුඤ්ජන්ති, අනාපත්ති; ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතො අවහාරො හොති, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො.
Còn về (trái) xoài v.v... của Tăng chúng, dù mọc trong tu viện của Tăng chúng hay được đem đến dâng cúng, vị chiếm đoạt vật có giá trị 5 māsaka hoặc hơn 5 māsaka thì phạm pārājika. Ở vùng biên địa, do tai họa từ bọn trộm, khi dân chúng trong các làng mạc di tản, các tỳ khưu cũng rời bỏ các tu viện và ra đi với sự nhiệt tâm (sẽ quay lại), nghĩ rằng: "Khi dân chúng quay về ở lại trong xứ, chúng ta sẽ trở lại." Các tỳ khưu (khách) đến một tu viện như vậy, thọ dụng các thứ như xoài chín v.v... với tưởng là vật bị bỏ đi, là vật vô chủ, thì không phạm tội; đối với vị thọ dụng với tâm trộm cắp thì có sự chiếm đoạt, phải cho định giá vật rồi bắt đền.

මහාපච්චරියං [Pg.336] පන සඞ්ඛෙපට්ඨකථායඤ්ච අවිසෙසෙන වුත්තං – ‘‘ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ පන ඵලාඵලං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතො පාරාජිකං. කස්මා? ආගතානාගතානං සන්තකත්තා’’ති. ගණසන්තකෙ පන පුග්ගලිකෙ ච සඋස්සාහමත්තමෙව පමාණං. සචෙ පන තතො අම්බපක්කාදිං කුලසඞ්ගහණත්ථාය දෙති, කුලදූසකදුක්කටං. ථෙය්‍යචිත්තෙන දෙන්තො අග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. සඞ්ඝිකෙපි එසෙව නයො. සෙනාසනත්ථාය නියමිතං කුලසඞ්ගහණත්ථාය දදතො දුක්කටං, ඉස්සරවතාය ථුල්ලච්චයං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. නො චෙ වත්ථු පහොති, අග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. බහි උපචාරසීමාය නිසීදිත්වා ඉස්සරවතාය පරිභුඤ්ජතො ගීවා. ඝණ්ටිං පහරිත්වා කාලං ඝොසෙත්වා ‘‘මය්හං පාපුණාතී’’ති ඛාදිතං සුඛාදිතං. ඝණ්ටිං අපහරිත්වා කාලමෙව ඝොසෙත්වා, ඝණ්ටිමෙව පහරිත්වා කාලං අඝොසෙත්වා, ඝණ්ටිම්පි අපහරිත්වා කාලම්පි අඝොසෙත්වා අඤ්ඤෙසං නත්ථිභාවං ඤත්වා ‘‘මය්හං පාපුණාතී’’ති ඛාදිතම්පි සුඛාදිතමෙව. පුප්ඵාරාමවත්ථුද්වයං පාකටමෙව.
Còn trong Mahāpaccarī và trong Saṅkhepaṭṭhakathā, được nói một cách không phân biệt rằng: "Còn trong tu viện bị bỏ hoang, vị thọ dụng trái cây lớn nhỏ với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Vì sao? Vì (vật ấy) là sở hữu của những vị đã đến và chưa đến." Còn đối với tài sản của giáo phái và của cá nhân, chỉ riêng sự nhiệt tâm (sẽ quay lại) là tiêu chuẩn. Nhưng nếu từ đó mà cho xoài chín v.v... với mục đích thu phục gia đình, thì phạm tội làm hư hỏng gia đình, là dukkaṭa. Vị cho với tâm trộm cắp phải bị bắt đền theo giá trị. Đối với vật của Tăng chúng cũng cùng phương pháp ấy. Đối với vị cho vật được quy định cho mục đích sàng tọa với mục đích thu phục gia đình thì phạm dukkaṭa, (cho) với tư cách người có quyền thì phạm thullaccaya, (cho) với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Nếu vật không đủ (trị giá để phạm pārājika), phải bị bắt đền theo giá trị. Đối với vị ngồi bên ngoài cận trụ giới và thọ dụng với tư cách người có quyền, (phạm tội ở) cổ. Sau khi đánh chuông và thông báo thời gian, vật được ăn với ý nghĩ "đến phần của ta" là được ăn hợp lệ. Không đánh chuông mà chỉ thông báo thời gian, hoặc chỉ đánh chuông mà không thông báo thời gian, hoặc không đánh chuông cũng không thông báo thời gian, sau khi biết không có các vị khác, vật được ăn với ý nghĩ "đến phần của ta" cũng là được ăn hợp lệ. Hai trường hợp về tu viện Pupphārāma đã rõ ràng.

150. වුත්තවාදකවත්ථුත්තයෙ වුත්තො වජ්ජෙමීති තයා වුත්තො හුත්වා ‘‘තව වචනෙන වදාමී’’ති අත්ථො. අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සාති සාමිකෙහි දින්නත්තා අනාපත්ති. න ච, භික්ඛවෙ, ‘‘වුත්තො වජ්ජෙමී’’ති වත්තබ්බොති ‘‘අහං තයා වුත්තො හුත්වා තව වචනෙන වදාමී’’ති එවං අඤ්ඤො භික්ඛු අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා න වත්තබ්බොති අත්ථො. පරිච්ඡෙදං පන කත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමං තව වචනෙන ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්තුං වට්ටති. වුත්තො වජ්ජෙහීති මයා වුත්තො හුත්වා මම වචනෙන වදෙහීති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව. ඉමෙසුපි ච ද්වීසු වත්ථූසු පරිච්ඡෙදං කත්වා වත්තුං වට්ටති. එත්තාවතා හි උපාරම්භා මුත්තො හොතීති.
150. Trong ba trường hợp về người nói theo lời được bảo, (cụm từ) "được bảo, tôi sẽ nói" có nghĩa là "được ông bảo, tôi nói theo lời của ông." (Câu) "vị tỳ khưu không phạm tội, (chủ sở hữu phạm pārājika)" (có nghĩa là vị tỳ khưu) không phạm tội vì đã được các chủ sở hữu cho. Và (câu) "này các tỳ khưu, không được nói 'được bảo, tôi sẽ nói'" có nghĩa là một tỳ khưu này không được nói với một tỳ khưu khác như vầy: "tôi được ông bảo, tôi nói theo lời của ông." Nhưng sau khi đã xác định giới hạn, được phép nói rằng: "tôi sẽ lấy vật có tên như thế này theo lời của ông." (Cụm từ) "được bảo, hãy nói" có nghĩa là "được tôi bảo, hãy nói theo lời của tôi." Phần còn lại theo phương pháp đã nói. Và trong hai trường hợp này cũng vậy, được phép nói sau khi đã xác định giới hạn. Vì rằng với chừng ấy, vị ấy được thoát khỏi sự khiển trách.

151-2. මණිවත්ථුත්තයස්ස මජ්ඣිමෙ වත්ථුස්මිං – නාහං අකල්ලකොති නාහං ගිලානොති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙව.
151-2. Trong trường hợp ở giữa của ba trường hợp về ngọc maṇi – (câu) "tôi không phải là người không khỏe" có nghĩa là "tôi không phải là người bệnh." Phần còn lại đã rõ ràng.

153. සූකරවත්ථුද්වයෙ – කිඤ්චාපි පඨමස්ස භික්ඛුනො ඡාතජ්ඣත්තං දිස්වා කාරුඤ්ඤෙන මොචිතත්තා අනාපත්ති. සාමිකෙසු පන අසම්පටිච්ඡන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං, තාව මහන්තො වා මතසූකරො ආහරිත්වා දාතබ්බො, තදග්ඝනකං වා භණ්ඩං. සචෙ පාසසාමිකෙ කුහිඤ්චිපි න පස්සති, පාසසාමන්තා තදග්ඝනකං සාටකං වා කාසාවං වා ථාලකං වා යථා තෙ ආගතා [Pg.337] පස්සන්ති, ඊදිසෙ ඨානෙ ඨපෙත්වාව ගන්තබ්බං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පන මොචෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව. එත්ථ ච කොචි සූකරො පාසං පාදෙන කඩ්ඪිත්වා ඡින්නමත්තෙ පාසෙ ඨානාචාවනධම්මෙන ඨානෙන ඨිතො හොති චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවා විය. කොචි අත්තනො ධම්මතාය ඨිතො, කොචි නිපන්නො, කොචි කූටපාසෙන බද්ධො හොති. කූටපාසො නාම යස්ස අන්තෙ ධනුකං වා අඞ්කුසකො වා අඤ්ඤො වා කොචි දණ්ඩකො බද්ධො හොති, යො තත්ථ තත්ථ රුක්ඛාදීසු ලග්ගිත්වා සූකරස්ස ගමනං නිවාරෙති. තත්‍ර පාසං කඩ්ඪිත්වා ඨිතස්ස එකමෙව ඨානං පාසබන්ධනං, සො හි පාසෙ මුත්තමත්තෙ වා ඡින්නමත්තෙ වා පලායති. අත්තනො ධම්මතාය ඨිතස්ස බන්ධනඤ්ච චත්තාරො ච පාදාති පඤ්ච ඨානානි. නිපන්නස්ස බන්ධනඤ්ච සයනඤ්චාති ද්වෙ ඨානානි. කූටපාසබද්ධස්ස යත්ථ යත්ථ ගච්ඡති, තං තදෙව ඨානං. තස්මා තං තතො තතො මොචෙන්තා දසපි වීසතිපි සතම්පි භික්ඛූ පාරාජිකං ආපජ්ජන්ති. තත්ථ තත්ථ ආගතං දිස්වා එකමෙව දාසං පලාපෙන්තො විය.
153. Trong hai câu chuyện về con heo – mặc dù đối với vị tỳ khưu thứ nhất, do thấy (con heo) bị đói hành hạ nên đã giải thoát vì lòng bi mẫn, vị ấy không phạm tội. Tuy nhiên, trong trường hợp những người chủ không chấp nhận, vị ấy phải đền bù tài vật, phải mang đến trả một con heo chết lớn chừng ấy, hoặc một món đồ có giá trị tương đương. Nếu không thấy người chủ bẫy ở đâu cả, thì phải để lại gần cái bẫy một tấm vải, hoặc một tấm y ca-sa, hoặc một cái bát có giá trị tương đương, ở một nơi mà khi họ đến có thể nhìn thấy, rồi mới được đi. Còn đối với người giải thoát với tâm trộm cắp thì chắc chắn phạm tội pārājika. Và ở đây, có con heo kéo cái bẫy bằng chân, ngay khi cái bẫy bị đứt, nó đứng ở một vị trí đã bị dời đi khỏi chỗ cũ, giống như chiếc thuyền bị buộc trong dòng nước xiết. Có con đứng theo tư thế tự nhiên của nó, có con nằm, có con bị mắc bởi bẫy gài. Bẫy gài là loại bẫy mà ở cuối có buộc một cái cung nhỏ, hoặc một cái móc, hoặc một cái gậy nhỏ nào khác, cái mà khi vướng vào cây cối v.v... ở chỗ này chỗ kia sẽ ngăn cản sự di chuyển của con heo. Trong các trường hợp đó, đối với con heo đứng kéo cái bẫy, chỉ có một vị trí (phạm tội) là chỗ buộc bẫy, vì nó sẽ chạy thoát ngay khi cái bẫy được nới lỏng hoặc bị đứt. Đối với con heo đứng theo tư thế tự nhiên của nó, có năm vị trí: chỗ buộc và bốn chân. Đối với con heo đang nằm, có hai vị trí: chỗ buộc và chỗ nằm. Đối với con heo bị mắc bẫy gài, bất cứ nơi nào nó đi đến, chính nơi đó là vị trí (phạm tội). Do đó, khi giải thoát nó khỏi những nơi này nơi khác, dù là mười, hai mươi, hay cả trăm vị tỳ khưu cũng đều phạm tội pārājika. Giống như việc thấy một người nô lệ đến đây đó rồi xui người ấy bỏ trốn.

පුරිමානං පන තිණ්ණං චතුප්පදකථායං වුත්තනයෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි. සුනඛදට්ඨං සූකරං විස්සජ්ජාපෙන්තස්සාපි කාරුඤ්ඤාධිප්පායෙන භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. පාසට්ඨානං පන සුනඛසමීපං වා අසම්පත්තං පටිපථං ගන්ත්වා පඨමමෙව පලාපෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. යොපි බද්ධසූකරස්ස ඝාසඤ්ච පානීයඤ්ච දත්වා බලං ගාහාපෙත්වා උක්කුට්ඨිං කරොති – ‘‘උත්‍රස්තො පලායිස්සතී’’ති; සො චෙ පලායති, පාරාජිකං. පාසං දුබ්බලං කත්වා උක්කුට්ඨිසද්දෙන පලාපෙන්තස්සාපි එසෙව නයො.
Còn đối với ba trường hợp đầu, việc làm rung động và dời khỏi vị trí nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong câu chuyện về loài bốn chân. Đối với người xui con heo bị chó cắn được thả ra, nếu với ý định bi mẫn thì phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Tuy nhiên, đối với người đi đón đường con heo chưa đến nơi có bẫy hoặc gần con chó và xui nó chạy trốn ngay từ đầu thì không phải là hành vi trộm cắp. Vị nào cho con heo bị mắc bẫy ăn cỏ và uống nước để nó lấy lại sức, rồi la lớn với ý nghĩ: ‘Nó sẽ hoảng sợ và chạy trốn’; nếu nó chạy trốn, vị ấy phạm tội pārājika. Đối với người làm cho cái bẫy yếu đi rồi dùng tiếng la lớn để xui nó chạy trốn cũng theo phương pháp tương tự.

යො පන ඝාසඤ්ච පානීයඤ්ච දත්වා ගච්ඡති, ‘‘බලං ගහෙත්වා පලායිස්සතී’’ති; සො චෙ පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. පාසං දුබ්බලං කත්වා ගච්ඡන්තස්සාපි එසෙව නයො. පාසසන්තිකෙ සත්ථං වා අග්ගිං වා ඨපෙති ‘‘ඡින්නෙ වා දඩ්ඪෙ වා පලායිස්සතී’’ති. සූකරො පාසං චාලෙන්තො ඡින්නෙ වා දඩ්ඪෙ වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. පාසං යට්ඨියා සහ පාතෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සූකරො අදූහලපාසාණෙහි අක්කන්තො හොති, තං පලාපෙතුකාමස්ස අදූහලං කාරුඤ්ඤෙන උක්ඛිපතො භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. සචෙ උක්ඛිත්තමත්තෙ අගන්ත්වා පච්ඡා ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. උක්ඛිපිත්වා ඨපිතං අදූහලං [Pg.338] පාතෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ඔපාතෙ පතිතසූකරම්පි කාරුඤ්ඤෙන උද්ධරතො භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. ඔපාතං පූරෙත්වා නාසෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සූලෙ විද්ධං කාරුඤ්ඤෙන උද්ධරති, භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. සූලං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩෙති, භණ්ඩදෙය්‍යං.
Vị nào cho (heo) ăn cỏ và uống nước rồi bỏ đi, với ý nghĩ: ‘Nó sẽ lấy lại sức và chạy trốn’; nếu nó chạy trốn, vị ấy phải đền bù tài vật. Đối với người làm cho cái bẫy yếu đi rồi bỏ đi cũng theo phương pháp tương tự. Vị ấy đặt con dao hoặc ngọn lửa gần cái bẫy với ý nghĩ: ‘Khi bị cắt đứt hoặc bị cháy, nó sẽ chạy trốn’. Con heo trong lúc giãy giụa làm cái bẫy bị cắt đứt hoặc bị cháy rồi chạy trốn, vị ấy phải đền bù tài vật. Vị ấy dùng gậy làm cho cái bẫy rơi xuống, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Con heo bị đá đè không gây chết đè lên, đối với người muốn xui nó chạy trốn, nếu nâng tảng đá không gây chết lên vì lòng bi mẫn thì phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Nếu ngay khi được nâng lên nó không đi mà đi sau đó, vẫn phải đền bù tài vật. Vị ấy làm rơi tảng đá không gây chết đã được nâng lên và đặt sang một bên, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Đối với người vì lòng bi mẫn mà kéo con heo bị rơi xuống hố lên cũng phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Vị ấy lấp đầy và phá hủy cái hố, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Vị ấy vì lòng bi mẫn mà gỡ con heo bị cọc đâm ra, phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Vị ấy nhổ cọc lên và vứt đi, phải đền bù tài vật.

විහාරභූමියං පන පාසෙ වා අදූහලං වා ඔඩ්ඩෙන්තා වාරෙතබ්බා – ‘‘මිගරූපානං පටිසරණට්ඨානමෙතං, මා ඉධ එවං කරොථා’’ති. සචෙ ‘‘හරාපෙථ, භන්තෙ’’ති වදන්ති, හරාපෙතුං වට්ටති. අථ සයං හරන්ති, සුන්දරමෙව. අථ නෙව හරන්ති, න හරිතුං දෙන්ති, රක්ඛං යාචිත්වා හරාපෙතුං වට්ටති. මනුස්සා සස්සරක්ඛණකාලෙ ඛෙත්තෙසු පාසෙ ච අදූහලපාසාණාදීනි ච කරොන්ති – ‘‘මංසං ඛාදන්තා සස්සානි රක්ඛිස්සාමා’’ති. වීතිවත්තෙ සස්සකාලෙ තෙසු අනාලයෙසු පක්කන්තෙසු තත්ථ බද්ධං වා පතිතං වා මොචෙතුං වට්ටතීති.
Còn trong khu vực đất của tu viện, những người đặt bẫy hoặc đá đè không gây chết cần phải được ngăn cản: ‘Nơi này là nơi nương tựa của các loài thú, xin đừng làm như vậy ở đây’. Nếu họ nói: ‘Bạch quý ngài, xin hãy cho dời đi,’ thì được phép cho dời đi. Hoặc nếu họ tự mình dời đi thì thật là tốt. Hoặc nếu họ không tự dời đi, cũng không cho phép dời đi, thì được phép yêu cầu người bảo vệ và cho dời đi. Vào mùa bảo vệ mùa màng, người ta thường đặt bẫy và đá đè không gây chết v.v... trong các cánh đồng, với ý nghĩ: ‘Vừa ăn thịt, chúng ta sẽ vừa bảo vệ mùa màng’. Khi mùa bảo vệ mùa màng đã qua, những người ấy không còn quyến luyến và đã rời đi, thì được phép giải thoát con vật bị mắc bẫy hoặc bị rơi xuống ở đó.

මිගවත්ථුද්වයෙපි සූකරවත්ථූසු වුත්තසදිසොයෙව විනිච්ඡයො.
Trong hai câu chuyện về con nai cũng vậy, sự phân xử cũng tương tự như đã được nói trong các câu chuyện về con heo.

මච්ඡවත්ථුද්වයෙපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – කුමීනමුඛං විවරිත්වා වා පච්ඡාපුටකං මුඤ්චිත්වා වා පස්සෙන ඡිද්දං කත්වා වා කුමීනතො මච්ඡෙ පොථෙත්වා පලාපෙන්තස්ස පාරාජිකං. භත්තසිත්ථානි දස්සෙත්වා එවං පලාපෙන්තස්සාපි පාරාජිකං. සහ කුමීනෙන උද්ධරතොපි පාරාජිකං. කෙවලං කුමීනමුඛං විවරති, පච්ඡාපුටකං මුඤ්චති, ඡිද්දං වා කරොති, මච්ඡා පන අත්තනො ධම්මතාය පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යං. එවං කත්වා භත්තසිත්ථානි දස්සෙති, මච්ඡා ගොචරත්ථාය නික්ඛමිත්වා පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. මුඛං අවිවරිත්වා පච්ඡාපුටකං අමුඤ්චිත්වා පස්සෙන ඡිද්දං අකත්වා කෙවලං භත්තසිත්ථානි දස්සෙති, මච්ඡා පන ඡාතජ්ඣත්තා සීසෙන පහරිත්වා ඔකාසං කත්වා ගොචරත්ථාය නික්ඛමිත්වා පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. තුච්ඡකුමීනස්ස මුඛං වා විවරති, පච්ඡාපුටකං වා මුඤ්චති, ඡිද්දං වා කරොති, ආගතාගතා මච්ඡා ද්වාරං පත්තා පුටකඡිද්දෙහි පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. තුච්ඡකුමීනං ගහෙත්වා ගුම්බෙ ඛිපති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙවාති. යානෙ භණ්ඩං පීඨෙ ථවිකාය සදිසං.
Trong hai câu chuyện về cá, phương pháp cũng y như vậy. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: vị tỳ khưu mở miệng đó, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ ở bên hông, rồi đập làm cho cá từ trong đó chạy thoát ra thì phạm pārajika. Vị tỳ khưu đưa hạt cơm ra dụ làm cho cá chạy thoát ra như vậy cũng phạm pārajika. Vị tỳ khưu vớt cá cùng với cái đó lên cũng phạm pārajika. Vị tỳ khưu chỉ mở miệng đó, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ, nhưng cá tự bản chất của chúng mà chạy thoát ra thì phải đền vật tương đương. Sau khi làm như vậy, vị ấy đưa hạt cơm ra dụ, cá đi ra để tìm mồi rồi chạy thoát, cũng phải đền vật tương đương. Không mở miệng, không tháo cái bịt đuôi, không khoét lỗ ở bên hông, chỉ đưa hạt cơm ra dụ, nhưng cá do bị đói, dùng đầu húc tạo ra lối thoát, đi ra để tìm mồi rồi chạy thoát, cũng phải đền vật tương đương. Vị tỳ khưu hoặc mở miệng, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ của cái đó rỗng, những con cá đến, khi tới cửa, liền chạy thoát qua các lỗ ở đuôi, cũng phải đền vật tương đương. Lấy cái đó rỗng ném vào bụi cây, cũng phải đền vật tương đương. Vật ở trên xe giống như cái túi trên ghế.

මංසපෙසිවත්ථුම්හි [Pg.339] – සචෙ ආකාසෙ ගණ්හාති, ගහිතට්ඨානමෙව ඨානං. තං ඡහාකාරෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා ඨානාචාවනං වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ දාරුගොපාලකරජකසාටකවත්ථූසු ච අම්බචොරකාදිවත්ථූසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං.
Trong câu chuyện về miếng thịt – nếu lấy ở trên không, nơi đã lấy chính là vị trí. Nên biết sự di dời khỏi vị trí bằng cách xác định nó theo sáu cách. Phần còn lại ở đây nên được phân xử theo phương pháp đã được nói trong các câu chuyện về người chăn bò giữ gỗ, về y của thợ nhuộm, và trong các câu chuyện về kẻ trộm xoài v.v...

155. කුම්භිවත්ථුස්මිං – යො සප්පිතෙලාදීනි අපාදග්ඝනකානි ගහෙත්වා ‘‘න පුන එවං කරිස්සාමී’’ති සංවරෙ ඨත්වා දුතියදිවසාදීසුපි පුන චිත්තෙ උප්පන්නෙ එවමෙව ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පරිභුඤ්ජන්තො සබ්බම්පි තං පරිභුඤ්ජති, නෙවත්ථි පාරාජිකං. දුක්කටං වා ථුල්ලච්චයං වා ආපජ්ජති, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. අයම්පි භික්ඛු එවමෙවමකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සා’’ති. ධුරනික්ඛෙපං පන අකත්වා ‘‘දිවසෙ දිවසෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති ථොකං ථොකම්පි පරිභුඤ්ජතො යස්මිං දිවසෙ පාදග්ඝනකං පූරති, තස්මිං පාරාජිකං.
155. Trong câu chuyện về cái hũ – vị nào lấy bơ, dầu v.v... chưa đủ giá trị một pāda, rồi an trú trong sự thu thúc rằng "tôi sẽ không làm như vậy nữa", vào ngày thứ hai v.v... khi tâm (tham) lại khởi lên, lại từ bỏ gánh nặng (ý định trộm cắp) như vậy rồi dùng, và dùng hết tất cả vật ấy, thì không phạm tội pārajika. Vị ấy phạm tội dukkaṭa hoặc thullaccaya, nhưng phải đền vật tương đương. Vị tỳ khưu này cũng đã làm như vậy. Do đó, đã được nói rằng: "Vị tỳ khưu không phạm tội pārajika". Tuy nhiên, nếu không từ bỏ gánh nặng, mà dùng từng chút một với ý định "tôi sẽ dùng mỗi ngày", thì vào ngày nào mà tổng giá trị đủ một pāda, vào ngày đó vị ấy phạm pārajika.

සංවිදාවහාරවත්ථූනි සංවිදාවහාරෙ, මුට්ඨිවත්ථූනි ඔදනියඝරාදිවත්ථූසු ද්වෙ විඝාසවත්ථූනි අම්බචොරකාදිවත්ථූසු වුත්තවිනිච්ඡයනයෙන වෙදිතබ්බානි. ද්වෙ තිණවත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව.
Các câu chuyện về sự đồng lõa nên được hiểu trong phần về sự đồng lõa, các câu chuyện về nắm (gạo) trong các câu chuyện về nhà bếp v.v..., hai câu chuyện về thức ăn thừa nên được hiểu theo phương pháp phân xử đã được nói trong các câu chuyện về kẻ trộm xoài v.v... Hai câu chuyện về cỏ có ý nghĩa rõ ràng.

156. අම්බභාජාපනාදිවත්ථූසු තෙ භික්ඛූ එකං ගාමකාවාසං පරිච්ඡින්නභික්ඛුකං අගමංසු. තත්ථ භික්ඛූ ඵලාඵලං පරිභුඤ්ජමානාපි තෙසු ආගතෙසු ‘‘ථෙරානං ඵලානි දෙථා’’ති කප්පියකාරකෙ න අවොචුං. අථ තෙ භික්ඛූ ‘‘කිං සඞ්ඝිකං අම්හාකං න පාපුණාතී’’ති ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජාපෙත්වා තෙසම්පි වස්සග්ගෙන භාගං දත්වා අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිංසු. තෙන නෙසං භගවා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, පරිභොගත්ථායා’’ති ආහ. තස්මා ඉදානිපි යත්ථ ආවාසිකා ආගන්තුකානං න දෙන්ති, ඵලවාරෙ ච සම්පත්තෙ අඤ්ඤෙසං අත්ථිභාවං දිස්වා චොරිකාය අත්තනාව ඛාදන්ති, තත්ථ ආගන්තුකෙහි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති.
156. Trong các câu chuyện về việc chia xoài v.v..., các vị tỳ khưu ấy đã đi đến một trú xứ ở làng có số lượng tỳ khưu hạn chế. Ở đó, các vị tỳ khưu dù đang dùng các loại trái cây, khi các vị kia đến, đã không bảo những người tịnh nhân rằng: "Hãy dâng trái cây cho các trưởng lão". Khi ấy, các vị tỳ khưu kia (nghĩ rằng) "Tại sao vật của tăng chúng lại không đến với chúng ta?", đã gióng chuông và cho chia, cũng đã đưa phần cho các vị kia theo hạ lạp, và tự mình cũng dùng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói với họ rằng: "Này các tỳ khưu, không có tội đối với việc dùng (như vậy)". Vì vậy, ngày nay cũng vậy, ở nơi nào mà các vị tỳ khưu trú ngụ không cho các vị khách, và khi đến mùa trái cây, thấy có những vị khác mà vẫn lén lút tự mình ăn, thì ở đó, các vị khách được phép gióng chuông, cho chia rồi dùng.

යත්ථ පන ආවාසිකා රුක්ඛෙ රක්ඛිත්වා ඵලවාරෙ සම්පත්තෙ භාජෙත්වා ඛාදන්ති, චතූසු පච්චයෙසු සම්මා උපනෙන්ති, අනිස්සරා තත්ථ ආගන්තුකා. යෙපි රුක්ඛා චීවරත්ථාය නියමෙත්වා දින්නා, තෙසුපි ආගන්තුකා අනිස්සරා. එසෙව නයො සෙසපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නෙසුපි.
Tuy nhiên, ở nơi nào mà các vị tỳ khưu trú ngụ trông coi cây cối, khi đến mùa trái cây thì chia nhau ăn, và dâng cúng bốn món vật dụng một cách đúng đắn, thì ở đó, các vị khách không có quyền. Cả những cây đã được chỉ định và dâng cúng cho mục đích y phục, đối với những cây đó, các vị khách cũng không có quyền. Phương pháp này cũng tương tự đối với những cây đã được chỉ định và dâng cúng cho mục đích các vật dụng còn lại.

යෙ [Pg.340] පන තථා අනියමිතා, ආවාසිකා ච තෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා චොරිකාය පරිභුඤ්ජන්ති, න තෙසු ආවාසිකානං කතිකාය ඨාතබ්බං. යෙ ඵලපරිභොගත්ථාය දින්නා, ආවාසිකාපි නෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා සම්මා උපනෙන්ති, තෙසුයෙව තෙසං කතිකාය ඨාතබ්බං. මහාපච්චරියං පන වුත්තං – ‘‘චතුන්නං පච්චයානං නියමෙත්වා දින්නං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. පරිභොගවසෙනෙව තං භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං. යං පනෙත්ථ සෙනාසනත්ථාය නියමිතං, තං පරිභොගවසෙනෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස ථුල්ලච්චයඤ්ච භණ්ඩදෙය්‍යඤ්චා’’ති.
Tuy nhiên, những cây nào không được chỉ định như vậy, và các vị tỳ khưu trú ngụ trông nom, gìn giữ chúng rồi lén lút dùng, thì đối với những cây đó, không nên tuân theo quy ước của các vị tỳ khưu trú ngụ. Những cây nào đã được dâng cúng cho mục đích dùng trái cây, và các vị tỳ khưu trú ngụ cũng trông nom, gìn giữ chúng và dâng cúng một cách đúng đắn, thì chỉ đối với những cây đó, mới nên tuân theo quy ước của họ. Tuy nhiên, trong sách Mahāpaccarī đã nói rằng: "Người dùng với tâm trộm cắp vật đã được chỉ định và dâng cúng cho bốn món vật dụng thì phải bị bắt đền vật tương đương sau khi đã định giá. Người chia và dùng vật đó chỉ với mục đích tiêu dùng thì phải đền vật tương đương. Trong số này, vật nào được chỉ định cho mục đích sàng tọa, người chia và dùng vật đó chỉ với mục đích tiêu dùng thì phạm tội thullaccaya và phải đền vật tương đương".

ඔදිස්ස චීවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන කිලමන්ති, චීවරං පන සුලභං, සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා පිණ්ඩපාතෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සෙනාසනෙන ගිලානපච්චයෙන වා කිලමන්තෙසු සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා තදත්ථායපි උපනෙතුං වට්ටති. ඔදිස්ස පිණ්ඩපාතත්ථාය ගිලානපච්චයත්ථාය ච දින්නෙපි එසෙව නයො. ඔදිස්ස සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන ගරුභණ්ඩං හොති, තං රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා තදත්ථමෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන න යාපෙන්ති. එත්ථ රාජරොගචොරභයාදීහි අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තානං විහාරා පලුජ්ජන්ති, තාලනාළිකෙරාදිකෙ විනාසෙන්ති, සෙනාසනපච්චයං පන නිස්සාය යාපෙතුං සක්කා හොති. එවරූපෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි සෙනාසනජග්ගනත්ථාය පරිභොගො භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තස්මා එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වා ඉතරානි ලාමකකොටියා පිණ්ඩපාතත්ථාය විස්සජ්ජෙතුං වට්ටති. මූලවත්ථුච්ඡෙදං පන කත්වා න උපනෙතබ්බං.
Vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích y thì chỉ nên được sử dụng cho y. Nếu có nạn đói, các tỳ khưu gặp khó khăn về vật thực khất thực, nhưng y phục lại dễ kiếm, thì sau khi làm pháp yết-ma biểu quyết vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, cũng được phép sử dụng cho vật thực khất thực. Khi (Tăng chúng) gặp khó khăn về sàng tọa hoặc dược phẩm trị bệnh, sau khi làm pháp yết-ma biểu quyết vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, cũng được phép sử dụng cho mục đích ấy. Phương pháp này cũng tương tự đối với vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích vật thực khất thực và dược phẩm trị bệnh. Nhưng vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích sàng tọa là vật nặng, vật ấy nên được gìn giữ, bảo quản và chỉ được sử dụng cho mục đích ấy. Nhưng nếu có nạn đói, các tỳ khưu không thể sống bằng vật thực khất thực. Ở nơi đây, do các hiểm họa như vua chúa, bệnh tật, trộm cướp, v.v., (các tỳ khưu) đi đến nơi khác, các trú xứ bị hư hoại, (người ta) phá hoại cây thốt nốt, dừa, v.v., nhưng có thể sống được nhờ vào vật dụng thuộc về sàng tọa. Trong thời điểm như vậy, ngay cả khi đã từ bỏ sàng tọa (vật nặng), việc sử dụng (vật dụng đó) vì mục đích bảo quản sàng tọa đã được Đức Thế Tôn cho phép. Do đó, sau khi giữ lại một hoặc hai sàng tọa tốt, được phép từ bỏ những sàng tọa còn lại, bắt đầu từ loại kém chất lượng, cho mục đích vật thực khất thực. Tuy nhiên, không nên sử dụng đến mức làm mất đi vật gốc.

යො පන ආරාමො චතුප්පච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නො, තත්ථ අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙන පන පච්චයෙන ඌනං, තදත්ථං උපනෙතුං වට්ටති. ආරාමො ජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතුං වට්ටති. යෙ පන වෙතනං ලභිත්වා ආරාමෙයෙව ගෙහං කත්වා වසන්තා රක්ඛන්ති, තෙ චෙ ආගතානං භික්ඛූනං නාළිකෙරං වා තාලපක්කං වා දෙන්ති, යං තෙසං සඞ්ඝෙන අනුඤ්ඤාතං හොති – ‘‘දිවසෙ දිවසෙ එත්තකං නාම ඛාදථා’’ති තදෙව තෙ දාතුං ලභන්ති; තතො උත්තරි තෙසං දදන්තානම්පි ගහෙතුං න වට්ටති.
Vườn cây nào được dâng cúng sau khi đã quy định cho mục đích tứ vật dụng, ở đó không cần làm pháp yết-ma biểu quyết. Nhưng thiếu vật dụng nào, thì được phép sử dụng cho mục đích đó. Vườn cây nên được chăm sóc, cũng được phép trả công để cho người chăm sóc. Những người nhận tiền công, làm nhà và sống ngay trong vườn cây để trông coi, nếu họ dâng cho các tỳ khưu đến đó trái dừa hoặc trái thốt nốt chín, thì họ chỉ được phép cho những gì đã được Tăng chúng cho phép họ – (rằng) "mỗi ngày hãy ăn chừng này"; không được phép nhận nhiều hơn thế, ngay cả khi họ cho.

යො [Pg.341] පන ආරාමං කෙණියා ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස චතුප්පච්චයත්ථාය කප්පියභණ්ඩමෙව දෙති, අයං බහුකම්පි දාතුං ලභති. චෙතියස්ස පදීපත්ථාය වා ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණත්ථාය වා දින්නො ආරාමොපි පටිජග්ගිතබ්බො; වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බො. වෙතනඤ්ච පනෙත්ථ චෙතියසන්තකම්පි සඞ්ඝසන්තකම්පි දාතුං වට්ටති. එතම්පි ආරාමං වෙතනෙන තත්ථෙව වසිත්වා රක්ඛන්තානඤ්ච කෙණියා ගහෙත්වා කප්පියභණ්ඩදායකානඤ්ච තත්ථ ජාතකඵලදානං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.
Người nào sau khi mua một vườn cây, chỉ dâng cúng vật thích hợp cho mục đích tứ vật dụng của Tăng chúng, người này được phép cho nhiều. Vườn cây được dâng cúng cho mục đích thắp đèn hoặc sửa chữa những chỗ hư hỏng của bảo tháp cũng nên được chăm sóc; cũng nên trả công để cho người chăm sóc. Và ở đây, được phép dùng cả tài sản của bảo tháp và tài sản của Tăng chúng để trả công. Đối với vườn cây này, việc dâng cúng hoa quả sinh ra ở đó của những người nhận tiền công sống và trông coi ngay tại đó, và của những người thí chủ mua (vườn cây) và dâng cúng vật thích hợp, nên được hiểu theo phương pháp đã nói.

අම්බපාලකාදිවත්ථූසු – අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ගොපකස්ස දානෙති එත්ථ කතරං පන ගොපකදානං වට්ටති, කතරං න වට්ටතීති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – ‘‘යං ගොපකස්ස පරිච්ඡින්දිත්වා දින්නං හොති – ‘එත්තකං දිවසෙ දිවසෙ ගණ්හා’ති තදෙව වට්ටති; තතො උත්තරි න වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘කිං ගොපකානං පණ්ණං ආරොපෙත්වා නිමිත්තසඤ්ඤං වා කත්වා දින්නං අත්ථි, එතෙසං හත්ථෙ විස්සට්ඨකස්ස එතෙ ඉස්සරා, තස්මා යං තෙ දෙන්ති තං බහුකම්පි වට්ටතී’’ති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන වුත්තං – ‘‘මනුස්සානං ආරාමං වා අඤ්ඤං වා ඵලාඵලං දාරකා රක්ඛන්ති, තෙහි දින්නං වට්ටති. ආහරාපෙත්වා පන න ගහෙතබ්බං. සඞ්ඝිකෙ පන චෙතියසන්තකෙ ච කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්සෙව දානං වට්ටති. වෙතනෙන රක්ඛන්තස්ස අත්තනො භාගමත්තං වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියං පන ‘‘යං ගිහීනං ආරාමරක්ඛකා භික්ඛූනං දෙන්ති, එතං වට්ටති. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පන ආරාමගොපකා යං අත්තනො භතියා ඛණ්ඩෙත්වා දෙන්ති, එතං වට්ටති. යොපි උපඩ්ඪාරාමං වා කෙචිදෙව රුක්ඛෙ වා භතිං ලභිත්වා රක්ඛති, තස්සාපි අත්තනො පත්තරුක්ඛතොයෙව දාතුං වට්ටති. කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්ස පන සබ්බම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එතං පන සබ්බං බ්‍යඤ්ජනතො නානං, අත්ථතො එකමෙව; තස්මා අධිප්පායං ඤත්වා ගහෙතබ්බං.
Trong các câu chuyện về người giữ vườn xoài, v.v. – (Đức Phật dạy) "Này các tỳ khưu, không phạm tội khi (nhận) vật cúng dường của người trông coi". Ở đây, sự cúng dường nào của người trông coi là hợp lệ, sự cúng dường nào không hợp lệ? Trước hết, Trưởng lão Mahāsumatthera nói: "Vật nào được cho người trông coi sau khi đã phân định – 'mỗi ngày hãy lấy chừng này' – chỉ vật đó là hợp lệ; nhiều hơn thế thì không hợp lệ". Nhưng Trưởng lão Mahāpadumatthera nói: "Có phải vật được cho những người trông coi là sau khi đã ghi vào lá hoặc làm dấu hiệu không? Họ là chủ của vật đã được giao phó vào tay họ, do đó, vật gì họ cho, dù nhiều, cũng hợp lệ". Nhưng trong Chú giải Kurundī có nói: "Trẻ em trông coi vườn cây hoặc các loại hoa quả khác của người đời, vật do chúng cho thì hợp lệ. Nhưng không nên nhận sau khi đã sai người mang đến. Còn đối với tài sản của Tăng chúng và của bảo tháp, chỉ sự cúng dường của người đã mua và trông coi là hợp lệ. Đối với người trông coi bằng tiền công, chỉ phần của mình là hợp lệ (để cúng dường)". Còn trong (Chú giải) Mahāpaccarī có nói: "Vật gì những người trông coi vườn cây của cư sĩ dâng cho các tỳ khưu, vật đó hợp lệ. Còn những người trông coi vườn cây của Tăng chúng, vật gì họ cho sau khi đã trừ vào tiền công của mình, vật đó hợp lệ. Người nào nhận tiền công để trông coi nửa vườn cây hoặc chỉ một vài cây, người đó cũng chỉ được phép cho từ những cây thuộc phần của mình. Nhưng đối với người đã mua và trông coi, được phép cho tất cả". Tất cả những điều này tuy khác nhau về văn tự, nhưng về ý nghĩa chỉ là một; do đó, nên hiểu và nắm bắt ý chính.

දාරුවත්ථුම්හි – තාවකාලිකො අහං භගවාති තාවකාලිකචිත්තො අහං භගවාති වත්තුකාමෙන වුත්තං, තාවකාලිකචිත්තොති ‘‘පුන ආහරිත්වා දස්සාමී’’ති එවංචිත්තො අහන්ති වුත්තං හොති. භගවා ‘‘තාවකාලිකෙ අනාපත්තී’’ති ආහ.
Trong câu chuyện về gỗ – câu "Bạch Đức Thế Tôn, con là người mượn tạm" được nói với ý muốn nói rằng "Bạch Đức Thế Tôn, con có tâm mượn tạm". "Có tâm mượn tạm" có nghĩa là "con có tâm rằng 'con sẽ mang trả lại'". Đức Thế Tôn đã nói: "Không phạm tội trong trường hợp mượn tạm".

අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො – සචෙ සඞ්ඝො සඞ්ඝිකං කම්මං කාරෙති උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා, තතො ආපුච්ඡිත්වා තාවකාලිකං හරිතබ්බං. යො පන සඞ්ඝිකො දබ්බසම්භාරො අගුත්තො දෙවෙ වස්සන්තෙ [Pg.342] තෙමෙති, ආතපෙන සුක්ඛති, තං සබ්බම්පි ආහරිත්වා අත්තනො ආවාසෙ කාතුං වට්ටති. සඞ්ඝො ආහරාපෙන්තො අඤ්ඤෙන වා දබ්බසම්භාරෙන මූලෙන වා සඤ්ඤාපෙතබ්බො. න සක්කා චෙ හොති සඤ්ඤාපෙතුං, ‘‘සඞ්ඝිකෙන, භන්තෙ, කතං සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වළඤ්ජථා’’ති වත්තබ්බං. සෙනාසනස්ස පන අයමෙව භික්ඛු ඉස්සරො. සචෙපි පාසාණත්ථම්භො වා රුක්ඛත්ථම්භො වා කවාටං වා වාතපානං වා නප්පහොති, සඞ්ඝිකං තාවකාලිකං ආහරිත්වා පාකතිකං කාතුං වට්ටති. එස නයො අඤ්ඤෙසුපි දබ්බසම්භාරෙසූති.
Đây là sự quyết định ngoài Thánh điển ở đây: Nếu Tăng chúng cho làm một công việc của Tăng, như nhà Bố-tát hoặc nhà ăn, thì từ đó, sau khi xin phép, nên lấy (vật liệu) để dùng tạm. Vật liệu nào của Tăng chúng không được bảo quản, bị ướt khi trời mưa, bị khô khi trời nắng, thì được phép mang tất cả vật liệu đó về làm (sửa chữa) trú xứ của mình. Khi Tăng chúng cho mang trả lại, nên được đền bù bằng vật liệu khác hoặc bằng giá trị tương đương. Nếu không thể đền bù, nên nói rằng: "Bạch chư Tôn giả, (trú xứ này) được làm bằng vật của Tăng, xin hãy sử dụng theo cách sử dụng vật của Tăng". Nhưng chính vị tỳ khưu này là người chủ của sàng tọa. Nếu cột đá, cột gỗ, cánh cửa, hoặc cửa sổ không đủ, được phép mang vật của Tăng về dùng tạm để hoàn thiện. Phương pháp này cũng áp dụng cho các vật liệu khác.

උදකවත්ථුස්මිං – යදා උදකං දුල්ලභං හොති, යොජනතොපි අඩ්ඪයොජනතොපි ආහරීයති, එවරූපෙ පරිග්ගහිතඋදකෙ අවහාරො. යතොපි ආහරිමතො වා පොක්ඛරණීආදීසු ඨිතතො වා කෙවලං යාගුභත්තං සම්පාදෙන්ති, පානීයපරිභොගඤ්ච කරොන්ති, න අඤ්ඤං මහාපරිභොගං, තම්පි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො අවහාරො. යතො පන එකං වා ද්වෙ වා ඝටෙ ගහෙත්වා ආසනං ධොවිතුං, බොධිරුක්ඛෙ සිඤ්චිතුං උදකපූජං කාතුං, රජනං පචිතුං ලබ්භති, තත්ථ සඞ්ඝස්ස කතිකවසෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. අතිරෙකං ගණ්හන්තො, මත්තිකාදීනි වා ථෙය්‍යචිත්තෙන පක්ඛිපන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො.
Về trường hợp nước – Khi nước trở nên khan hiếm, phải được mang về từ khoảng cách một do tuần hay nửa do tuần, trong trường hợp nước đã được cất giữ như vậy thì có sự trộm cắp. Từ nguồn nước nào, hoặc được mang về từ xa hoặc có sẵn ở trong hồ v.v..., mà vị ấy chỉ dùng để nấu cháo, nấu cơm và dùng làm nước uống, không có sự tiêu dùng lớn lao nào khác, việc lấy nước ấy với tâm trộm cắp cũng là sự trộm cắp. Tuy nhiên, từ nguồn nước nào mà được phép lấy một hoặc hai ghè để giặt chỗ ngồi, để tưới cây bồ-đề, để cúng dường nước, để nấu thuốc nhuộm thì ở đấy cần phải thực hành theo đúng như quy định của tăng chúng. Vị nào lấy quá mức hoặc vị nào bỏ đất sét v.v... vào với tâm trộm cắp thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật ấy.

සචෙ ආවාසිකා කතිකවත්තං දළ්හං කරොන්ති, අඤ්ඤෙසං භණ්ඩකං ධොවිතුං වා රජිතුං වා න දෙන්ති, අත්තනා පන අඤ්ඤෙසං අපස්සන්තානං ගහෙත්වා සබ්බං කරොන්ති, තෙසං කතිකාය න ඨාතබ්බං. යත්තකං තෙ ධොවන්ති, තත්තකං ධොවිතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝස්ස ද්වෙ තිස්සො පොක්ඛරණියො වා උදකසොණ්ඩියො වා හොන්ති, කතිකා ච කතා ‘‘එත්ථ න්හායිතබ්බං, ඉතො පානීයං ගහෙතබ්බං, ඉධ සබ්බපරිභොගො කාතබ්බො’’ති. කතිකවත්තෙනෙව සබ්බං කාතබ්බං. යත්ථ කතිකා නත්ථි, තත්ථ සබ්බපරිභොගො වට්ටතීති.
Nếu các vị tỳ khưu trú ngụ đặt ra quy định nghiêm ngặt, không cho phép các vị khác giặt giũ hoặc nhuộm các vật dụng nhỏ, nhưng bản thân họ lại lén lút khi các vị khác không thấy để làm tất cả mọi việc thì không nên tuân thủ theo quy định của họ. Họ giặt giũ bao nhiêu thì mình cũng được giặt giũ bấy nhiêu. Nếu tăng chúng có hai hoặc ba cái hồ hoặc ao chứa nước và quy định đã được đặt ra rằng: “Nên tắm ở đây, nên lấy nước uống từ đây, nên thực hiện mọi sự tiêu dùng ở đây,” thì tất cả mọi việc nên được thực hiện theo đúng quy định. Nơi nào không có quy định thì mọi sự tiêu dùng đều được phép.

මත්තිකාවත්ථුස්මිං – යත්ථ මත්තිකා දුල්ලභා හොති, නානප්පකාරා වා වණ්ණමත්තිකා ආහරිත්වා ඨපිතා, තත්ථ ථොකාපි පඤ්චමාසකං අග්ඝති, තස්මා පාරාජිකං. සඞ්ඝිකෙ පන කම්මෙ චෙතියකම්මෙ ච නිට්ඨිතෙ සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා වා තාවකාලිකං වා ගහෙතුං වට්ටති. සුධායපි චිත්තකම්මවණ්ණෙසුපි එසෙව නයො.
Về trường hợp đất sét – Nơi nào đất sét khan hiếm, hoặc các loại đất sét có màu sắc khác nhau đã được mang về và cất giữ, ở đấy, dù chỉ một ít cũng có giá trị năm māsaka, do đó là tội pārājika. Tuy nhiên, khi công việc của tăng chúng hoặc công việc ở bảo tháp đã hoàn tất thì được phép lấy sau khi đã xin phép tăng chúng hoặc lấy dùng tạm thời. Phương pháp này cũng tương tự đối với vôi vữa và các loại màu vẽ trang trí.

තිණවත්ථූසු [Pg.343] – ඣාපිතතිණෙ ඨානාචාවනස්ස අභාවා දුක්කටං, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. සඞ්ඝො තිණවත්ථුං ජග්ගිත්වා සඞ්ඝිකං ආවාසං ඡාදෙති, පුන කදාචි ජග්ගිතුං න සක්කොති, අථඤ්ඤො එකො භික්ඛු වත්තසීසෙන ජග්ගති, සඞ්ඝස්සෙවෙතං. නො චෙ ජග්ගති, සඞ්ඝෙනෙකො භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘ජග්ගිත්වා දෙහී’’ති. සො චෙ භාගං ඉච්ඡති, භාගං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බං. සචෙ භාගං වඩ්ඪෙති, දාතබ්බමෙව. වඩ්ඪෙතියෙව, ‘‘ගච්ඡ ජග්ගිත්වා සබ්බං ගහෙත්වා අත්තනො සන්තකං සෙනාසනං ඡාදෙහී’’ති වත්තබ්බො. කස්මා? නට්ඨෙ අත්ථො නත්ථි. දදන්තෙහි පන සවත්ථුකං න දාතබ්බං, ගරුභණ්ඩං හොති; තිණමත්තං පන දාතබ්බං. තස්මිං චෙ ජග්ගිත්වා අත්තනො සෙනාසනං ඡාදෙන්තෙ පුන සඞ්ඝො ජග්ගිතුං පහොති, ‘‘ත්වං මා ජග්ගි, සඞ්ඝො ජග්ගිස්සතී’’ති වත්තබ්බොති.
Về các trường hợp cỏ – Đối với cỏ bị đốt cháy, do không có sự di chuyển khỏi nơi chốn nên là tội dukkaṭa, tuy nhiên phải có sự đền bù vật phẩm. Tăng chúng trông nom khu đất có cỏ rồi lợp trú xứ của tăng chúng. Lại nữa, có khi không thể trông nom được, khi ấy một vị tỳ khưu khác trông nom với phận sự đứng đầu, khu đất có cỏ ấy vẫn là của tăng chúng. Nếu vị ấy không trông nom, tăng chúng nên nói với một vị tỳ khưu rằng: “Hãy trông nom và giao lại.” Nếu vị ấy muốn có phần, cũng nên giao cho trông nom bằng cách cho một phần. Nếu vị ấy đòi tăng phần, cũng nên cho. Nếu vẫn cứ đòi tăng thêm, nên nói rằng: “Hãy đi, hãy trông nom, hãy lấy tất cả rồi lợp trú xứ của riêng mình.” Tại sao? Vì nếu bị hư hoại thì không có lợi ích. Tuy nhiên, những vị giao cho thì không nên giao luôn cả đất nền, vì là vật nặng; chỉ nên giao phần cỏ mà thôi. Trong khi vị ấy đang trông nom và lợp trú xứ của riêng mình, nếu tăng chúng lại có thể trông nom được thì nên nói rằng: “Thầy đừng trông nom nữa, tăng chúng sẽ trông nom.”

මඤ්චාදීනි සත්ත වත්ථූනි පාකටානෙව. පාළියං පන අනාගතම්පි පාසාණත්ථම්භං වා රුක්ඛත්ථම්භං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි පාදග්ඝනකං හරන්තස්ස පාරාජිකමෙව. පධානඝරාදීසු ඡඩ්ඩිතපතිතානං පරිවෙණාදීනං කුට්ටම්පි පාකාරම්පි භින්දිත්වා ඉට්ඨකාදීනි අවහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. කස්මා? සඞ්ඝිකං නාම කදාචි අජ්ඣාවසන්ති, කදාචි න අජ්ඣාවසන්ති. පච්චන්තෙ චොරභයෙන ජනපදෙ වුට්ඨහන්තෙ ඡඩ්ඩිතවිහාරාදීසු කිඤ්චි පරික්ඛාරං හරන්තස්සාපි එසෙව නයො. යෙ පන තතො තාවකාලිකං හරන්ති, පුන ආවසිතෙසු ච විහාරෙසු භික්ඛූ ආහරාපෙන්ති, දාතබ්බං. සචෙපි තතො ආහරිත්වා සෙනාසනං කතං හොති, තං වා තදග්ඝනකං වා දාතබ්බමෙව. ‘‘පුන ආවසිස්සාමා’’ති ආලයං අච්ඡින්දිත්වා වුට්ඨිතෙසු ජනපදෙසු ගණසන්තකං වා පුග්ගලිකං වා ගහිතං හොති; තෙ චෙ අනුජානන්ති, පටිකම්මෙන කිච්චං නත්ථි. සඞ්ඝිකං පන ගරුභණ්ඩං, තස්මා පටිකම්මං කත්තබ්බමෙව.
Bảy vật dụng bắt đầu bằng giường v.v... là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, cả trường hợp không được nói đến trong Pāḷi, vị nào lấy cột đá, cột gỗ, hoặc vật gì khác trị giá một pāda thì cũng là tội pārājika. Đối với vị nào phá vách tường hoặc hàng rào của các khuôn viên v.v... đã bị bỏ hoang và đổ nát ở các nhà hành thiền v.v... rồi mang đi gạch đá v.v... thì cũng có cùng phương pháp này. Tại sao? Vì tài sản của tăng chúng có khi được cư ngụ, có khi không được cư ngụ. Ở vùng biên địa, khi dân chúng di tản vì sợ giặc cướp, đối với vị nào lấy vật dụng gì từ các ngôi tịnh xá v.v... đã bị bỏ hoang thì cũng có cùng phương pháp này. Còn những vị nào lấy từ nơi ấy để dùng tạm thời, khi các tịnh xá được cư ngụ trở lại, các vị tỳ khưu sẽ cho mang về lại, vật ấy cần phải được giao trả. Ngay cả trường hợp đã lấy vật liệu từ nơi ấy về làm thành trú xứ, vật ấy hoặc giá trị của vật ấy cũng phải được giao trả. Khi dân chúng di tản mà không cắt đứt sự luyến ái với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ trở lại,” tài sản thuộc về giáo phái hoặc thuộc về cá nhân đã bị lấy đi; nếu họ cho phép thì không cần phải đền bù. Nhưng tài sản của tăng chúng là vật nặng, do đó việc đền bù chắc chắn phải được thực hiện.

157. විහාරපරිභොගවත්ථු උත්තානත්ථමෙව.
157. Trường hợp về sự tiêu dùng (vật dụng) của tịnh xá có ý nghĩa rõ ràng.

අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තාවකාලිකං හරිතුන්ති එත්ථ යො භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චං වා පීඨං වා තාවකාලිකං හරිත්වා අත්තනො ඵාසුකට්ඨානෙ එකම්පි ද්වෙපි මාසෙ සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජති, ආගතාගතානං වුඩ්ඪතරානං දෙති, නප්පටිබාහති, තස්ස තස්මිං නට්ඨෙපි ජිණ්ණෙපි චොරාවහටෙපි ගීවා න හොති. වසිත්වා පන ගච්ඡන්තෙන යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. යො පන පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජති, ආගතාගතානං වුඩ්ඪතරානං න [Pg.344] දෙති, තස්මිං නට්ඨෙ තස්ස ගීවා හොති. අඤ්ඤං පන ආවාසං හරිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන සචෙ තත්ථ වුඩ්ඪතරො ආගන්ත්වා වුට්ඨාපෙති, ‘‘මයා ඉදං අසුකාවාසතො නාම ආහටං, ගච්ඡාමි, නං පාකතිකං කරොමී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො භික්ඛු ‘‘අහං පාකතිකං කරිස්සාමී’’ති වදති, තස්ස භාරං කත්වාපි ගන්තුං වට්ටතීති සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං වුත්තං.
Ở đoạn “Này các tỳ khưu, Ta cho phép lấy dùng tạm thời,” vị tỳ khưu nào sau khi lấy giường hoặc ghế của tăng chúng để dùng tạm thời, rồi sử dụng trong một hoặc hai tháng ở nơi thoải mái của mình theo cách thức tiêu dùng của tăng chúng, nhường cho các vị trưởng lão đến sau, không từ chối, vị ấy không phải chịu trách nhiệm nếu vật ấy bị mất, bị hư hỏng, hoặc bị trộm cắp. Tuy nhiên, sau khi đã ở, lúc ra đi vị ấy phải đặt lại chỗ cũ. Còn vị nào sử dụng theo cách thức tiêu dùng của cá nhân, không nhường cho các vị trưởng lão đến sau, nếu vật ấy bị mất thì vị ấy phải chịu trách nhiệm. Hơn nữa, vị nào mang đến trú xứ khác để sử dụng, nếu ở đấy có vị trưởng lão đến và bảo đứng dậy thì nên nói rằng: “Vật này con đã mang đến từ trú xứ kia. Con sẽ đi, con sẽ làm cho nó trở lại như cũ.” Nếu vị tỳ khưu ấy nói rằng: “Ta sẽ làm cho nó trở lại như cũ,” thì cũng được phép ra đi sau khi đã giao trách nhiệm cho vị ấy. Điều này được nói đến trong Sớ Giải Vắn Tắt.

චම්පාවත්ථුම්හි – තෙකටුලයාගූති තිලතණ්ඩුලමුග්ගෙහි වා තිලතණ්ඩුලමාසෙහි වා තිලතණ්ඩුලකුලත්ථෙහි වා තිලතණ්ඩුලෙහි සද්ධිං යංකිඤ්චි එකං අපරණ්ණං පක්ඛිපිත්වා තීහි කතා, එතං කිර ඉමෙහි තීහි චතුභාගඋදකසම්භින්නෙ ඛීරෙ සප්පිමධුසක්කරාදීහි යොජෙත්වා කරොන්ති.
Trong trường hợp ở Campā – Cháo tekaṭula là cháo được nấu với ba thứ: hoặc với mè, gạo, và đậu xanh; hoặc với mè, gạo, và đậu đen; hoặc với mè, gạo, và đậu ngựa; hoặc bằng cách cho thêm một loại đậu nào đó cùng với mè và gạo. Tương truyền, người ta nấu món này bằng cách phối hợp ba thứ này với bơ, mật ong, đường v.v... trong sữa đã được pha với một phần tư nước.

රාජගහවත්ථුම්හි – මධුගොළකොති අතිරසකපූවො වුච්චති; ‘‘මධුසීසක’’න්තිපි වදන්ති. සෙසමෙත්ථ වත්ථුද්වයෙපි ඔදනභාජනීයවත්ථුස්මිං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
Trong câu chuyện ở thành Rājagaha – bánh có vị ngọt đậm được gọi là ‘bánh viên mật ong;’ họ cũng gọi là ‘tàng ong.’ Phần còn lại ở đây trong cả hai câu chuyện nên được hiểu đúng theo phương pháp đã được nói trong câu chuyện về vật thực phụ thuộc vào cơm.

158. අජ්ජුකවත්ථුස්මිං – එතදවොචාති ගිලානො හුත්වා අවොච. ආයස්මා උපාලි ආයස්මතො අජ්ජුකස්ස පක්ඛොති න අගතිගමනවසෙන පක්ඛො, අපි ච ඛො අනාපත්තිසඤ්ඤිතාය ලජ්ජීඅනුග්ගහෙන විනයානුග්ගහෙන ච ථෙරො පක්ඛොති වෙදිතබ්බො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.
158. Trong câu chuyện về ngài Ajjuka – (cụm từ) ‘vị ấy đã nói điều này’ có nghĩa là sau khi bị bệnh đã nói. (Cụm từ) ‘Đại đức Upāli là phe của Đại đức Ajjuka’ (có nghĩa là) không phải là phe do đi theo thiên vị, nhưng thật ra vị trưởng lão là phe do có tưởng là không phạm tội, do muốn nâng đỡ người có tàm, và do muốn nâng đỡ Luật, nên được hiểu như vậy. Phần còn lại ở đây là rõ ràng.

159. බාරාණසීවත්ථුස්මිං – චොරෙහි උපද්දුතන්ති චොරෙහි විලුත්තං. ඉද්ධියා ආනෙත්වා පාසාදෙ ඨපෙසීති ථෙරො කිර තං කුලං සොකසල්ලසමප්පිතං ආවට්ටන්තං විවට්ටන්තං දිස්වා තස්ස කුලස්ස අනුකම්පාය පසාදානුරක්ඛණත්ථාය ධම්මානුග්ගහෙන අත්තනො ඉද්ධියා ‘‘තෙසංයෙව පාසාදං දාරකානං සමීපෙ හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. දාරකා ‘‘අම්හාකං පාසාදො’’ති සඤ්ජානිත්වා අභිරුහිංසු. තතො ථෙරො ඉද්ධිං පටිසංහරි, පාසාදොපි සකට්ඨානෙයෙව අට්ඨාසි. වොහාරවසෙන පන වුත්තං ‘‘තෙ දාරකෙ ඉද්ධියා ආනෙත්වා පාසාදෙ ඨපෙසී’’ති. ඉද්ධිවිසයෙති ඊදිසාය අධිට්ඨානිද්ධියා අනාපත්ති. විකුබ්බනිද්ධි පන න වට්ටති.
159. Trong câu chuyện ở thành Bārāṇasī – (cụm từ) ‘bị cướp quấy nhiễu’ có nghĩa là bị cướp cướp đoạt. (Về cụm từ) ‘đã dùng thần thông đem đến và đặt ở lâu đài,’ nghe nói, vị trưởng lão sau khi thấy gia đình ấy bị mũi tên sầu muộn đâm phải, đang lăn lộn qua lại, do lòng bi mẫn đối với gia đình ấy, vì mục đích bảo vệ niềm tịnh tín, và bằng sự nâng đỡ Chánh pháp, đã dùng thần thông của mình chú nguyện rằng: “Mong rằng lâu đài của họ ở gần bên những đứa trẻ.” Những đứa trẻ, nhận ra rằng: “Lâu đài của chúng ta,” đã trèo lên. Sau đó, vị trưởng lão đã thu hồi thần thông, và lâu đài cũng đã đứng yên ở vị trí của nó. Tuy nhiên, theo cách nói thông thường, điều đã được nói là: “đã dùng thần thông đem những đứa trẻ ấy đến và đặt ở lâu đài.” (Về cụm từ) ‘trong phạm vi thần thông,’ đối với loại thần thông chú nguyện như vậy là không phạm tội. Tuy nhiên, thần thông biến hóa thì không được phép.

160-1. අවසානෙ වත්ථුද්වයං උත්තානත්ථමෙවාති.
160-1. Hai câu chuyện ở cuối có ý nghĩa rõ ràng.

සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය
Trong bộ sớ giải Luật tên là Samantapāsādikā

දුතියපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Phần giải về điều Pārājika thứ hai đã kết thúc.

තත්‍රායං [Pg.345] අනුසාසනී –
Trong đó, đây là lời giáo huấn –

දුතියං අදුතියෙන, යං ජිනෙන පකාසිතං;
පරාජිතකිලෙසෙන, පාරාජිකමිදං ඉධ.
Điều Pārājika thứ hai này, đã được bậc Chiến Thắng, người không có ai sánh bằng, người đã chiến thắng các phiền não, tuyên thuyết ở đây (trong giáo pháp này).

සික්ඛාපදං සමං තෙන, අඤ්ඤං කිඤ්චි න විජ්ජති;
අනෙකනයවොකිණ්ණං, ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං.
Không có bất kỳ học giới nào khác tương đương với nó, một học giới chứa đựng nhiều phương pháp và có sự quyết đoán về ý nghĩa sâu xa.

තස්මා වත්ථුම්හි ඔතිණ්ණෙ, භික්ඛුනා විනයඤ්ඤුනා;
විනයානුග්ගහෙනෙත්ථ, කරොන්තෙන විනිච්ඡයං.
Do đó, khi một trường hợp phát sinh, vị tỳ khưu am hiểu Luật, trong khi đưa ra sự quyết đoán ở đây với sự nâng đỡ Luật,

පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, සාධිප්පායමසෙසතො;
ඔගය්හ අප්පමත්තෙන, කරණීයො විනිච්ඡයො.
sự quyết đoán nên được thực hiện một cách không dể duôi, sau khi đã thâm nhập cả Pāli và sớ giải cùng với ý nghĩa của chúng một cách không bỏ sót.

ආපත්තිදස්සනුස්සාහො, න කත්තබ්බො කුදාචනං;
පස්සිස්සාමි අනාපත්ති-මිති කයිරාථ මානසං.
Sự nỗ lực để thấy một tội không bao giờ nên được thực hiện; nên giữ tâm rằng: “Tôi sẽ thấy sự không phạm tội.”

පස්සිත්වාපි ච ආපත්තිං, අවත්වාව පුනප්පුනං;
වීමංසිත්වාථ විඤ්ඤූහි, සංසන්දිත්වා ච තං වදෙ.
Và ngay cả khi đã thấy một tội, không nên nói ra ngay, mà sau khi đã xem xét lại nhiều lần và sau khi đã đối chiếu với những người thông thái, vị ấy nên nói điều đó.

කප්පියෙපි ච වත්ථුස්මිං, චිත්තස්ස ලහුවත්තිනො;
වසෙන සාමඤ්ඤගුණා, චවන්තීධ පුථුජ්ජනා.
Ở đây (trong giáo pháp này), các phàm nhân rơi khỏi phẩm hạnh của sa-môn do năng lực của tâm vốn thay đổi nhanh chóng, ngay cả trong trường hợp một vật thích hợp.

තස්මා පරපරික්ඛාරං, ආසීවිසමිවොරගං;
අග්ගිං විය ච සම්පස්සං, නාමසෙය්‍ය විචක්ඛණොති.
Do đó, người có trí tuệ, trong khi nhìn thấy vật dụng của người khác như một con rắn độc và như lửa, không nên chạm vào.

පාරාජිකකණ්ඩ-අට්ඨකථාය
Chú giải Phẩm Pārājika

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.
Phần đầu tiên đã kết thúc.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. විනයපිටකෙ Tạng Luật පාරාජිකකණ්ඩ-අට්ඨකථා (පඨමො භාගො) Chú giải Pārājikakaṇḍa (phần đầu tiên) ගන්ථාරම්භකථා Lời nói đầu යො [Pg.1] කප්පකොටීහිපි අප්පමෙය්‍යං; කාලං කරොන්තො අතිදුක්කරානි; ඛෙදං ගතො ලොකහිතාය නාථො; නමො මහාකාරුණිකස්ස තස්ස. Đấng Lãnh Đạo nào vì lợi ích của thế gian, trong suốt thời gian không thể đo lường được dù tính bằng trăm triệu kiếp, đã thực hiện những việc vô cùng khó làm và đã đi đến sự mệt nhọc; con xin đảnh lễ Đấng Đại Bi ấy. අසම්බුධං බුද්ධනිසෙවිතං යං; භවාභවං ගච්ඡති ජීවලොකො; නමො අවිජ්ජාදිකිලෙසජාල-විද්ධංසිනො ධම්මවරස්ස තස්ස. Do không giác ngộ Pháp cao thượng nào được Đức Phật thực hành, thế giới chúng sanh phải đi từ kiếp này sang kiếp khác; con xin đảnh lễ Pháp cao thượng ấy, pháp phá tan mạng lưới phiền não bắt đầu bằng vô minh. ගුණෙහි යො සීලසමාධිපඤ්ඤා-විමුත්තිඤාණප්පභුතීහි යුත්තො; ඛෙත්තං ජනානං කුසලත්ථිකානං; තමරියසඞ්ඝං සිරසා නමාමි. Vị Thánh Tăng nào hợp thành với các đức hạnh bắt đầu bằng giới, định, tuệ, giải thoát, và tri kiến giải thoát, là ruộng phước cho những người mong cầu thiện pháp; con xin cúi đầu đảnh lễ vị Thánh Tăng ấy. ඉච්චෙවමච්චන්තනමස්සනෙය්‍යං; නමස්සමානො රතනත්තයං යං; පුඤ්ඤාභිසන්දං විපුලං අලත්ථං; තස්සානුභාවෙන හතන්තරායො. Như vậy, trong khi đảnh lễ Tam Bảo, đối tượng đáng được đảnh lễ một cách tuyệt đối, tôi đã đạt được dòng phước báo rộng lớn nào, nhờ oai lực của dòng phước báo ấy, tôi trở thành người đã diệt trừ các chướng ngại. යස්මිං [Pg.2] ඨිතෙ සාසනමට්ඨිතස්ස; පතිට්ඨිතං හොති සුසණ්ඨිතස්ස; තං වණ්ණයිස්සං විනයං අමිස්සං; නිස්සාය පුබ්බාචරියානුභාවං. Khi Luật nào được tồn tại, giáo pháp của Đức Thế Tôn, đấng không đứng trong hai cực đoan và đứng vững trong trung đạo, được thiết lập vững chắc; tôi sẽ giải thích Luật ấy, không pha trộn, nương vào oai lực của các vị cổ sư. කාමඤ්ච පුබ්බාචරියාසභෙහි; ඤාණම්බුනිද්ධොතමලාසවෙහි; විසුද්ධවිජ්ජාපටිසම්භිදෙහි; සද්ධම්මසංවණ්ණනකොවිදෙහි. Và quả thật, bởi các bậc cổ sư ưu việt, những vị đã gột sạch các cấu uế và lậu hoặc bằng nước trí tuệ, những vị có minh và tuệ phân tích thanh tịnh, những vị thiện xảo trong việc giải thích Chánh pháp. සල්ලෙඛියෙ නොසුලභූපමෙහි; මහාවිහාරස්ස ධජූපමෙහි; සංවණ්ණිතොයං විනයො නයෙහි; චිත්තෙහි සම්බුද්ධවරන්වයෙහි. Những vị không có ví dụ nào dễ tìm thấy trong hạnh thanh lọc, những vị được ví như ngọn cờ của tu viện Mahāvihāra, Luật này đã được giải thích rõ ràng bằng những phương pháp đa dạng, phù hợp với ý muốn của bậc Chánh Đẳng Giác. සංවණ්ණනා සීහළදීපකෙන; වාක්‍යෙන එසා පන සඞ්ඛතත්තා; න කිඤ්චි අත්ථං අභිසම්භුණාති; දීපන්තරෙ භික්ඛුජනස්ස යස්මා. Tuy nhiên, vì bản chú giải này được soạn bằng ngôn ngữ của đảo Sīhaḷa, nên nó không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho các vị tỳ khưu ở các hòn đảo khác. තස්මා ඉමං පාළිනයානුරූපං; සංවණ්ණනං දානි සමාරභිස්සං; අජ්ඣෙසනං බුද්ධසිරිව්හයස්ස; ථෙරස්ස සම්මා සමනුස්සරන්තො. Do đó, trong khi ghi nhớ đúng đắn lời thỉnh cầu của trưởng lão tên là Buddhasiri, bây giờ tôi sẽ bắt đầu bản chú giải này, phù hợp với phương pháp của Pāli. සංවණ්ණනං තඤ්ච සමාරභන්තො; තස්සා මහාඅට්ඨකථං සරීරං; කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව; කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු. Và trong khi bắt đầu bản chú giải ấy, tôi sẽ lấy Mahā-aṭṭhakathā làm phần thân chính, và cũng như vậy từ Mahāpaccarī và các bản chú giải nổi tiếng có tên bắt đầu bằng Kurundī. විනිච්ඡයො අට්ඨකථාසු වුත්තො; යො යුත්තමත්ථං අපරිච්චජන්තො; තතොපි අන්තොගධථෙරවාදං; සංවණ්ණනං සම්ම සමාරභිස්සං. Từ quyết định đã được nêu trong các bản chú giải ấy, không từ bỏ ý nghĩa thích hợp, tôi sẽ bắt đầu một cách đúng đắn bản chú giải này, bao gồm cả Theravāda bên trong. තං [Pg.3] මෙ නිසාමෙන්තු පසන්නචිත්තා; ථෙරා ච භික්ඛූ නවමජ්ඣිමා ච; ධම්මප්පදීපස්ස තථාගතස්ස; සක්කච්ච ධම්මං පතිමානයන්තා. Mong rằng các vị tỳ khưu trưởng lão, tỳ khưu mới và tỳ khưu trung bình, với tâm hoan hỷ, trong khi tôn kính một cách trân trọng Pháp của Đức Như Lai, người có ngọn đèn Chánh pháp, hãy lắng nghe bản chú giải ấy của tôi. බුද්ධෙන ධම්මො විනයො ච වුත්තො; යො තස්ස පුත්තෙහි තථෙව ඤාතො; සො යෙහි තෙසං මතිමච්චජන්තා; යස්මා පුරෙ අට්ඨකථා අකංසු. Vì rằng Pháp và Luật nào đã được Đức Phật thuyết giảng, đã được các vị con của Ngài biết đến đúng như vậy, và các vị (thầy chú giải) trong quá khứ đã làm ra các bản chú giải mà không từ bỏ ý kiến của các vị ấy. තස්මා හි යං අට්ඨකථාසු වුත්තං; තං වජ්ජයිත්වාන පමාදලෙඛං; සබ්බම්පි සික්ඛාසු සගාරවානං; යස්මා පමාණං ඉධ පණ්ඩිතානං. Do đó, vì rằng điều gì đã được nói trong các bản chú giải, ngoại trừ những lỗi ghi chép do sơ suất, tất cả đều là tiêu chuẩn cho các bậc hiền trí có lòng tôn kính trong các học giới ở đây. තතො ච භාසන්තරමෙව හිත්වා; විත්ථාරමග්ගඤ්ච සමාසයිත්වා; විනිච්ඡයං සබ්බමසෙසයිත්වා; තන්තික්කමං කිඤ්චි අවොක්කමිත්වා. Và từ đó, chỉ loại bỏ ngôn ngữ khác, tóm tắt lại phần giải thích dài dòng, không bỏ sót bất kỳ quyết định nào, và không bỏ qua bất kỳ trình tự nào của bản Pāli. සුත්තන්තිකානං වචනානමත්ථං; සුත්තානුරූපං පරිදීපයන්තී; යස්මා අයං හෙස්සති වණ්ණනාපි; සක්කච්ච තස්මා අනුසික්ඛිතබ්බාති. Vì bản chú giải này cũng sẽ làm sáng tỏ ý nghĩa của các lời dạy trong Kinh tạng cho phù hợp với kinh, do đó, nó nên được học tập một cách cẩn trọng. බාහිරනිදානකථා Lời tựa bên ngoài තත්ථ [Pg.4] තං වණ්ණයිස්සං විනයන්ති වුත්තත්තා විනයො තාව වවත්ථපෙතබ්බො. තෙනෙතං වුච්චති – ‘‘විනයො නාම ඉධ සකලං විනයපිටකං අධිප්පෙත’’න්ති. සංවණ්ණනත්ථං පනස්ස අයං මාතිකා – Trong đó, vì đã nói rằng "tôi sẽ giải thích Luật ấy", trước hết, Luật cần được xác định. Do đó, điều này được nói: "Ở đây, 'Luật' có nghĩa là toàn bộ Tạng Luật". Tuy nhiên, để giải thích nó, đây là đề mục: වුත්තං යෙන යදා යස්මා, ධාරිතං යෙන චාභතං; යත්ථප්පතිට්ඨිතචෙතමෙතං වත්වා විධිං තතො. (Luật này) được nói bởi ai, khi nào, vì sao; và được ghi nhớ bởi ai, được truyền thừa; và được thiết lập ở đâu. Sau khi nói về phương thức này, sau đó. තෙනාතිආදිපාඨස්ස, අත්ථං නානප්පකාරතො; දස්සයන්තො කරිස්සාමි, විනයස්සත්ථවණ්ණනන්ති. Trong khi trình bày ý nghĩa của đoạn văn bắt đầu bằng "tena" theo nhiều cách khác nhau, tôi sẽ làm bản chú giải ý nghĩa của Luật. තත්ථ වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉදං තාව වචනං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති එවමාදිවචනං සන්ධාය වුත්තං. ඉදඤ්හි බුද්ධස්ස භගවතො අත්තපච්චක්ඛවචනං න හොති, තස්මා වත්තබ්බමෙතං ‘‘ඉදං වචනං කෙන වුත්තං, කදා වුත්තං, කස්මා ච වුත්ත’’න්ති? ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං, තඤ්ච පන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ. Trong đó, trước hết, lời nói "được nói bởi ai, khi nào, vì sao" được nói liên quan đến lời nói bắt đầu bằng "Vào lúc ấy, Đức Phật, Đức Thế Tôn, đang trú tại Verañjā". Vì đây không phải là lời nói trực tiếp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, do đó, điều này nên được nói: "Lời nói này được nói bởi ai, khi nào, và vì sao?". (Lời nói này) được nói bởi trưởng lão Upāli, và điều đó là vào thời điểm kết tập lần thứ nhất. පඨමමහාසඞ්ගීතිකථා Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ nhất පඨමමහාසඞ්ගීති නාම චෙසා කිඤ්චාපි පඤ්චසතිකසඞ්ගීතික්ඛන්ධකෙ වුත්තා, නිදානකොසල්ලත්ථං පන ඉධාපි ඉමිනා නයෙන වෙදිතබ්බා. ධම්මචක්කප්පවත්තනඤ්හි ආදිං කත්වා යාව සුභද්දපරිබ්බාජකවිනයනා කතබුද්ධකිච්චෙ කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ පච්චූසසමයෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ භගවති ලොකනාථෙ, භගවතො පරිනිබ්බානෙ සන්නිපතිතානං සත්තන්නං භික්ඛුසතසහස්සානං සඞ්ඝත්ථෙරො ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තාහපරිනිබ්බුතෙ භගවති, සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන ‘‘අලං, ආවුසො, මා සොචිත්ථ, මා පරිදෙවිත්ථ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙන; උපද්දුතා ච හොම – ‘ඉදං වො කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති! ඉදානි පන මයං යං ඉච්ඡිස්සාම තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ඡිස්සාම න තං කරිස්සාමා’’ති (චූළව. 437; දී. නි. 2.232) වුත්තවචනමනුස්සරන්තො ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං පාපභික්ඛූ අතීතසත්ථුකං පාවචනන්ති මඤ්ඤමානා [Pg.5] පක්ඛං ලභිත්වා නචිරස්සෙව සද්ධම්මං අන්තරධාපෙය්‍යුං, යාව ච ධම්මවිනයො තිට්ඨති තාව අනතීතසත්ථුකමෙව පාවචනං හොති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – Mặc dù cuộc kết tập lần thứ nhất này đã được nói trong chương Kết tập Năm Trăm Vị, nhưng để thiện xảo về duyên khởi, ở đây cũng nên được biết theo phương pháp này. Quả vậy, khi Đức Thế Tôn, đấng lãnh đạo thế gian, đã hoàn thành Phật sự, bắt đầu từ việc chuyển Pháp luân cho đến việc giáo huấn du sĩ Subhadda, và đã nhập Vô dư y Niết-bàn giới vào lúc rạng đông ngày rằm tháng Vesākha, giữa hai cây sāla song đôi trong rừng sāla của dòng họ Malla tại Upavattana, Kusinārā; bảy ngày sau khi Đức Thế Tôn nhập diệt, trưởng lão Mahākassapa, vị trưởng lão của Tăng đoàn gồm bảy trăm ngàn vị tỳ khưu đã tụ hội lại, trong khi nhớ lại lời nói của Subhadda, người xuất gia lúc về già: "Thôi, chư hiền, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Chúng ta đã được giải thoát tốt đẹp khỏi vị Đại Sa-môn ấy; chúng ta đã bị áp bức: 'Điều này hợp lệ cho các ông, điều này không hợp lệ cho các ông'! Nhưng bây giờ, chúng ta muốn làm gì thì sẽ làm điều đó, không muốn làm gì thì sẽ không làm điều đó," (đã suy nghĩ rằng): "Có trường hợp này, các tỳ khưu ác, nghĩ rằng giáo pháp đã không còn thầy, sau khi có được phe phái, sẽ sớm làm cho Chánh pháp biến mất. Và chừng nào Pháp và Luật còn tồn tại, chừng đó giáo pháp vẫn còn có thầy. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói:" ‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’ති (දී. නි. 2.216). "Này Ānanda, Pháp và Luật nào đã được ta thuyết giảng và chế định cho các ông, sau khi ta qua đời, Pháp và Luật ấy sẽ là thầy của các ông." ‘‘යංනූනාහං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යං, යථයිදං සාසනං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං. "Chắc chắn ta nên kết tập Pháp và Luật, để giáo pháp này được trường tồn, tồn tại lâu dài. යං චාහං භගවතා – Và vì ta đã được Đức Thế Tôn – ‘ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං, කස්සප, සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති වත්වා චීවරෙ සාධාරණපරිභොගෙන චෙව, ‘Này Kassapa, con có thể mặc y phấn tảo bằng vải gai đã cũ của Như Lai không?’ Sau khi nói như vậy, (Thế Tôn đã ban ân huệ) bằng cách cùng dùng chung y, ‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙ ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙ ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති – ‘Này các Tỳ khưu, khi nào Như Lai muốn, Như Lai ly dục… (lược)… chứng và trú Sơ thiền; này các Tỳ khưu, Kassapa cũng vậy, khi nào muốn, vị ấy ly dục… (lược)… chứng và trú Sơ thiền.’ එවමාදිනා නයෙන නවානුපුබ්බවිහාරඡළභිඤ්ඤාප්පභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ අත්තනා සමසමට්ඨපනෙන ච අනුග්ගහිතො, තස්ස කිමඤ්ඤං ආණණ්‍යං භවිස්සති; නනු මං භගවා රාජා විය සකකවචඉස්සරියානුප්පදානෙන අත්තනො කුලවංසප්පතිට්ඨාපකං පුත්තං ‘සද්ධම්මවංසප්පතිට්ඨාපකො මෙ අයං භවිස්සතී’ති මන්ත්වා ඉමිනා අසාධාරණෙන අනුග්ගහෙන අනුග්ගහෙසී’’ති චින්තයන්තො ධම්මවිනයසඞ්ගායනත්ථං භික්ඛූනං උස්සාහං ජනෙසි. යථාහ – Ngài đã được Thế Tôn ban ân huệ bằng cách đặt ngài ngang bằng với chính Thế Tôn trong các pháp thượng nhân, gồm chín trú tuần tự và sáu thắng trí, theo phương pháp như đã nói. Còn món nợ nào khác mà ngài phải trả nữa đâu? Chẳng phải Thế Tôn, sau khi suy xét rằng: ‘Vị này sẽ là người kế thừa dòng dõi Chánh pháp của ta,’ đã ban cho ngài ân huệ đặc biệt này, cũng như một vị vua ban cho người con trai kế thừa dòng dõi của mình áo giáp và quyền uy của mình hay sao?’ Suy nghĩ như vậy, ngài đã khơi dậy lòng nhiệt thành của các Tỳ khưu đối với việc kết tập Pháp và Luật. Như có lời rằng: ‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘එකමිදාහං, ආවුසො, සමයං පාවාය කුසිනාරං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහී’’ති (දී. නි. 2.231) සබ්බං සුභද්දකණ්ඩං විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං. “Khi ấy, Đại đức Mahākassapa nói với các Tỳ khưu rằng: ‘Này chư hiền, có một lần tôi đang đi trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một Tăng chúng đông đảo, khoảng năm trăm vị Tỳ khưu.’” Toàn bộ chương Subhadda nên được hiểu một cách chi tiết. තතො [Pg.6] පරං ආහ – Sau đó, ngài nói tiếp: ‘‘හන්ද මයං, ආවුසො, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාම. පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති. පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති; අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති (චූළව. 437). ‘Này chư hiền, chúng ta hãy cùng nhau kết tập Pháp và Luật. Trước khi phi pháp hưng thịnh, và Chánh pháp bị suy tàn; trước khi phi luật hưng thịnh, và Chánh luật bị suy tàn. Trước khi những người nói phi pháp trở nên mạnh thế, và những người nói Chánh pháp trở nên yếu thế; trước khi những người nói phi luật trở nên mạnh thế, và những người nói Chánh luật trở nên yếu thế.’” භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො භික්ඛූ උච්චිනතූ’’ති. ථෙරො සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනපරියත්තිධරෙ පුථුජ්ජන-සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමි-සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවභික්ඛූ අනෙකසතෙ අනෙකසහස්සෙ ච වජ්ජෙත්වා තිපිටකසබ්බපරියත්තිප්පභෙදධරෙ පටිසම්භිදාප්පත්තෙ මහානුභාවෙ යෙභුය්‍යෙන භගවතා එතදග්ගං ආරොපිතෙ තෙවිජ්ජාදිභෙදෙ ඛීණාසවභික්ඛූයෙව එකූනපඤ්චසතෙ පරිග්ගහෙසි. යෙ සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො එකෙනූනාපඤ්චඅරහන්තසතානි උච්චිනී’’ති (චූළව. 437). Các Tỳ khưu thưa rằng: “Bạch ngài, nếu vậy, xin Trưởng lão hãy chọn lựa các Tỳ khưu.” Vị Trưởng lão, sau khi loại ra hàng trăm, hàng ngàn vị Tỳ khưu phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và các vị A-la-hán thuần quán, là những vị thông thuộc toàn bộ giáo pháp chín chi của Bậc Đạo Sư, đã chỉ chọn lấy bốn trăm chín mươi chín vị A-la-hán, là những bậc thông thuộc các loại trong toàn bộ Tam tạng, đã chứng đắc Vô ngại giải, có đại thần lực, phần lớn đã được Thế Tôn đặt vào địa vị tối thắng, và có các phẩm chất như Tam minh. Chính về những vị này mà có lời nói rằng: “Khi ấy, Đại đức Mahākassapa đã chọn lựa bốn trăm chín mươi chín vị A-la-hán.” කිස්ස පන ථෙරො එකෙනූනමකාසීති? ආයස්මතො ආනන්දත්ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං. තෙන හායස්මතා සහාපි විනාපි න සක්කා ධම්මසඞ්ගීති කාතුං, සො හායස්මා සෙක්ඛො සකරණීයො, තස්මා සහාපි න සක්කා; යස්මා පනස්ස කිඤ්චි දසබලදෙසිතං සුත්තගෙය්‍යාදිකං භගවතො අසම්මුඛා පටිග්ගහිතං නාම නත්ථි, තස්මා විනාපි න සක්කා. යදි එවං සෙක්ඛොපි සමානො ධම්මසඞ්ගීතියා බහුකාරත්තා ථෙරෙන උච්චිනිතබ්බො අස්ස. අථ කස්මා න උච්චිනිතොති? පරූපවාදවිවජ්ජනතො. ථෙරො හි ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ අතිවිය විස්සත්ථො අහොසි, තථා හි නං සිරස්මිං පලිතෙසු ජාතෙසුපි ‘‘න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’’ති (සං. නි. 2.154) කුමාරකවාදෙන ඔවදති. සක්‍යකුලප්පසුතො චායං ආයස්මා තථාගතස්ස භාතා චූළපිතුපුත්තො. තත්‍ර හි භික්ඛූ ඡන්දාගමනං විය මඤ්ඤමානා ‘‘බහූ අසෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තෙ භික්ඛූ ඨපෙත්වා ආනන්දං සෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තං ථෙරො උච්චිනී’’ති උපවදෙය්‍යුං, තං පරූපවාදං පරිවජ්ජෙන්තො ‘‘ආනන්දං විනා සඞ්ගීති [Pg.7] න සක්කා කාතුං, භික්ඛූනංයෙව අනුමතියා ගහෙස්සාමී’’ති න උච්චිනි. Nhưng tại sao Trưởng lão lại chọn thiếu một vị? Để dành một chỗ cho Đại đức Ānanda. Vì việc kết tập Pháp không thể thực hiện được dù có hay không có Đại đức ấy. Vì Đại đức ấy là bậc hữu học, vẫn còn việc phải làm, nên không thể thực hiện (kết tập) cùng với ngài. Nhưng vì không có một lời dạy nào của Bậc Thập Lực, dù là kinh hay kệ, v.v., mà Đại đức ấy đã không tiếp nhận trực tiếp từ kim khẩu của Thế Tôn, nên cũng không thể thực hiện (kết tập) nếu không có ngài. Nếu vậy, dù là bậc hữu học, ngài vẫn nên được Trưởng lão chọn vì vai trò quan trọng của ngài trong việc kết tập Pháp. Vậy tại sao ngài không được chọn? Để tránh sự chỉ trích của người khác. Vì Trưởng lão rất thân thiết với Đại đức Ānanda, đến nỗi ngay cả khi tóc trên đầu ngài đã bạc, Trưởng lão vẫn quở trách ngài bằng cách gọi là ‘chú tiểu’: ‘Chú tiểu này không biết lượng sức mình.’ Hơn nữa, Đại đức này xuất thân từ dòng họ Sakya, là em họ của Như Lai, con của chú. Khi ấy, các Tỳ khưu có thể nghĩ rằng đó là một sự thiên vị, và có thể chỉ trích rằng: ‘Trưởng lão đã bỏ qua nhiều vị Tỳ khưu A-la-hán vô học, đã chứng đắc Vô ngại giải, để chọn Ānanda, một vị hữu học chỉ mới chứng đắc Vô ngại giải.’ Để tránh sự chỉ trích đó của người khác, và nghĩ rằng: ‘Việc kết tập không thể thực hiện nếu không có Ānanda, ta sẽ chọn ngài khi có sự đồng thuận của chính các Tỳ khưu,’ nên Trưởng lão đã không chọn ngài. අථ සයමෙව භික්ඛූ ආනන්දස්සත්ථාය ථෙරං යාචිංසු. යථාහ – Khi ấy, chính các Tỳ khưu đã thỉnh cầu Trưởng lão vì lợi ích của Đại đức Ānanda. Như có lời rằng: ‘‘භික්ඛූ ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොචුං – ‘අයං, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො කිඤ්චාපි සෙක්ඛො අභබ්බො ඡන්දා දොසා මොහා භයා අගතිං ගන්තුං, බහු චානෙන භගවතො සන්තිකෙ ධම්මො ච විනයො ච පරියත්තො; තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනතූ’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනී’’ති (චූළව. 437). “Các Tỳ khưu bạch Đại đức Mahākassapa rằng: ‘Bạch ngài, Đại đức Ānanda này tuy là bậc hữu học, nhưng ngài không thể đi vào tà đạo vì tham, sân, si, hay sợ hãi. Hơn nữa, ngài đã học thuộc nhiều Pháp và Luật từ nơi Thế Tôn. Vì vậy, bạch ngài, xin Trưởng lão hãy chọn cả Đại đức Ānanda.’ Khi ấy, Đại đức Mahākassapa đã chọn cả Đại đức Ānanda.” එවං භික්ඛූනං අනුමතියා උච්චිනිතෙන තෙනායස්මතා සද්ධිං පඤ්ච ථෙරසතානි අහෙසුං. Như vậy, cùng với vị Đại đức được chọn lựa với sự đồng thuận của các Tỳ khưu, đã có đủ năm trăm vị Trưởng lão. අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො මයං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති. අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘රාජගහං ඛො මහාගොචරං පහූතසෙනාසනං, යංනූන මයං රාජගහෙ වස්සං වසන්තා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාම, න අඤ්ඤෙ භික්ඛූ රාජගහෙ වස්සං උපගච්ඡෙය්‍යු’’න්ති. කස්මා පන නෙසං එතදහොසි? ඉදං අම්හාකං ථාවරකම්මං, කොචි විසභාගපුග්ගලො සඞ්ඝමජ්ඣං පවිසිත්වා උක්කොටෙය්‍යාති. අථායස්මා මහාකස්සපො ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන සාවෙසි, තං සඞ්ගීතික්ඛන්ධකෙ වුත්තනයෙනෙව ඤාතබ්බං. Khi ấy, các vị Trưởng lão Tỳ khưu suy nghĩ rằng: “Chúng ta nên kết tập Pháp và Luật ở đâu?” Rồi các vị Trưởng lão Tỳ khưu lại nghĩ: “Thành Rājagaha có nhiều nơi khất thực và trú xứ dồi dào. Hay là chúng ta hãy an cư mùa mưa tại Rājagaha để kết tập Pháp và Luật, và các Tỳ khưu khác không nên an cư mùa mưa tại Rājagaha.” Nhưng tại sao các ngài lại có suy nghĩ như vậy? (Vì các ngài nghĩ rằng:) “Đây là công việc trọng đại và lâu dài của chúng ta, có thể có kẻ không đồng quan điểm nào đó xen vào giữa Tăng chúng và gây cản trở.” Sau đó, Đại đức Mahākassapa đã thông báo bằng một ñattidutiyakamma (biểu quyết với một lời tuyên ngôn và một lời đề nghị). Việc này nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong chương Saṅgīti. අථ තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො සත්තසු සාධුකීළනදිවසෙසු සත්තසු ච ධාතුපූජාදිවසෙසු වීතිවත්තෙසු ‘‘අඩ්ඪමාසො අතික්කන්තො, ඉදානි ගිම්හානං දියඩ්ඪො මාසො සෙසො, උපකට්ඨා වස්සූපනායිකා’’ති මන්ත්වා මහාකස්සපත්ථෙරො ‘‘රාජගහං, ආවුසො, ගච්ඡාමා’’ති උපඩ්ඪං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා එකං මග්ගං ගතො. අනුරුද්ධත්ථෙරොපි උපඩ්ඪං ගහෙත්වා එකං මග්ගං ගතො. ආනන්දත්ථෙරො පන භගවතො පත්තචීවරං ගහෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො සාවත්ථිං ගන්ත්වා රාජගහං ගන්තුකාමො යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. ආනන්දත්ථෙරෙන ගතගතට්ඨානෙ මහාපරිදෙවො අහොසි – ‘‘භන්තෙ ආනන්ද, කුහිං සත්ථාරං ඨපෙත්වා ආගතොසී’’ති[Pg.8]. අනුපුබ්බෙන පන සාවත්ථිං අනුප්පත්තෙ ථෙරෙ භගවතො පරිනිබ්බානදිවසෙ විය මහාපරිදෙවො අහොසි. Bấy giờ, sau khi bảy ngày đại lễ và bảy ngày cúng dường xá-lợi kể từ lúc đức Như Lai nhập Niết-bàn đã trôi qua, trưởng lão Mahākassapa suy nghĩ rằng: “Nửa tháng đã trôi qua, bây giờ mùa nóng còn lại một tháng rưỡi, mùa an cư đã gần kề,” rồi nói rằng: “Này chư hiền, chúng ta hãy đi đến thành Rājagaha.” Ngài dẫn theo một nửa Tăng chúng và đi theo một con đường. Trưởng lão Anuruddha cũng dẫn theo một nửa Tăng chúng và đi theo một con đường khác. Còn trưởng lão Ānanda, sau khi mang y bát của đức Thế Tôn, có Tăng chúng vây quanh, đi đến thành Sāvatthī với ý định đi đến thành Rājagaha, ngài đã khởi hành du hành đến hướng có thành Sāvatthī. Ở mỗi nơi trưởng lão Ānanda đi đến, đều có sự than khóc lớn lao: “Thưa ngài Ānanda, ngài đã để đức Đạo Sư ở đâu mà đến đây?” Rồi tuần tự, khi trưởng lão đến thành Sāvatthī, lại có sự than khóc lớn lao như trong ngày đức Thế Tôn nhập Niết-bàn. තත්‍ර සුදං ආයස්මා ආනන්දො අනිච්චතාදිපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය තං මහාජනං සඤ්ඤාපෙත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා දසබලෙන වසිතගන්ධකුටියා ද්වාරං විවරිත්වා මඤ්චපීඨං නීහරිත්වා පප්ඵොටෙත්වා ගන්ධකුටිං සම්මජ්ජිත්වා මිලාතමාලාකචවරං ඡඩ්ඩෙත්වා මඤ්චපීඨං අතිහරිත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා භගවතො ඨිතකාලෙ කරණීයං වත්තං සබ්බමකාසි. අථ ථෙරො භගවතො පරිනිබ්බානතො පභුති ඨානනිසජ්ජබහුලත්තා උස්සන්නධාතුකං කායං සමස්සාසෙතුං දුතියදිවසෙ ඛීරවිරෙචනං පිවිත්වා විහාරෙයෙව නිසීදි. යං සන්ධාය සුභෙන මාණවෙන පහිතං මාණවකං එතදවොච – Tại đấy, tôn giả Ānanda sau khi làm cho đại chúng ấy hiểu rõ bằng bài pháp thoại liên quan đến vô thường v.v..., đã đi vào tu viện Jetavana, mở cửa hương thất nơi đức Thập Lực đã ngự, mang giường ghế ra ngoài, phủi bụi, quét dọn hương thất, vứt bỏ rác là những vòng hoa khô héo, mang giường ghế trở vào rồi đặt lại như cũ, và đã làm tất cả các phận sự cần phải làm như khi đức Thế Tôn còn tại thế. Kế đó, vì kể từ lúc đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, do đi đứng và ngồi nhiều nên thân thể có các thể đại bị rối loạn, để làm cho thân được an ổn, vào ngày thứ hai, trưởng lão đã uống thuốc xổ sữa và ngồi nghỉ ngay tại tu viện. Liên quan đến việc ấy, ngài đã nói điều này với người thanh niên được thanh niên Subha phái đến: ‘‘අකාලො ඛො, මාණවක, අත්ථි මෙ අජ්ජ භෙසජ්ජමත්තා පීතා, අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාමා’’ති (දී. නි. 1.447). “Này người thanh niên, thật không phải lúc. Hôm nay ta có uống một ít thuốc. Biết đâu ngày mai chúng ta có thể đến.” දුතියදිවසෙ චෙතකත්ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන ගන්ත්වා සුභෙන මාණවෙන පුට්ඨො දීඝනිකායෙ සුභසුත්තංනාම දසමං සුත්තමභාසි. Vào ngày thứ hai, sau khi đi cùng với trưởng lão Cetaka là vị thị giả, được thanh niên Subha hỏi, ngài đã thuyết bài kinh thứ mười tên là kinh Subha trong Trường Bộ Kinh. අථ ථෙරො ජෙතවනවිහාරෙ ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කාරාපෙත්වා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය රාජගහං ගතො. තථා මහාකස්සපත්ථෙරො අනුරුද්ධත්ථෙරො ච සබ්බං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා රාජගහමෙව ගතො. Bấy giờ, sau khi cho sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát ở tu viện Jetavana, khi mùa an cư đã gần kề, trưởng lão đã đi đến thành Rājagaha. Tương tự, trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Anuruddha cũng đã dẫn toàn thể Tăng chúng đi đến chính thành Rājagaha. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ අට්ඨාරස මහාවිහාරා හොන්ති. තෙ සබ්බෙපි ඡඩ්ඩිතපතිතඋක්ලාපා අහෙසුං. භගවතො හි පරිනිබ්බානෙ සබ්බෙ භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විහාරෙ ච පරිවෙණෙ ච ඡඩ්ඩෙත්වා අගමංසු. තත්ථ ථෙරා භගවතො වචනපූජනත්ථං තිත්ථියවාදපරිමොචනත්ථඤ්ච ‘‘පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොමා’’ති චින්තෙසුං. තිත්ථියා හි එවං වදෙය්‍යුං – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා සත්ථරි ඨිතෙයෙව විහාරෙ පටිජග්ගිංසු, පරිනිබ්බුතෙ ඡඩ්ඩෙසු’’න්ති. තෙසං වාදපරිමොචනත්ථඤ්ච චින්තෙසුන්ති වුත්තං හොති. වුත්තම්පි හෙතං – Vào lúc bấy giờ, ở thành Rājagaha có mười tám ngôi đại tu viện. Tất cả những nơi ấy đều đầy rác rưởi bị vứt bỏ và rơi rụng. Vì rằng, khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tất cả các vị tỳ-khưu đã mang y bát của mình rồi rời bỏ các tu viện và các tịnh xá mà đi. Tại đấy, các vị trưởng lão đã suy nghĩ rằng: “Chúng ta hãy dùng tháng đầu tiên để sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát,” với mục đích là để tôn vinh lời dạy của đức Thế Tôn và để tránh khỏi lời dị nghị của các người ngoại đạo. Vì rằng các người ngoại đạo có thể nói như vầy: “Các đệ tử của sa-môn Gotama chỉ chăm sóc các tu viện khi đức Đạo Sư còn tại thế; khi ngài nhập Niết-bàn thì họ đã vứt bỏ.” Được nói rằng các ngài đã suy nghĩ như vậy cũng là để tránh khỏi lời dị nghị của họ. Và điều này cũng đã được nói đến: ‘‘අථ [Pg.9] ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘භගවතා ඛො, ආවුසො, ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං වණ්ණිතං. හන්ද මයං, ආවුසො, පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොම, මජ්ඣිමං මාසං සන්නිපතිත්වා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිස්සාමා’’ති (චූළව. 438). “Bấy giờ, các vị trưởng lão tỳ-khưu đã có suy nghĩ này: ‘Này chư hiền, việc sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát đã được đức Thế Tôn tán thán. Này chư hiền, thôi nào, chúng ta hãy dùng tháng đầu tiên để sửa chữa những chỗ hư hỏng và đổ nát, tháng giữa chúng ta sẽ tụ họp lại để kết tập Pháp và Luật.’” තෙ දුතියදිවසෙ ගන්ත්වා රාජද්වාරෙ අට්ඨංසු. අජාතසත්තු රාජා ආගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති අත්තනා කත්තබ්බකිච්චං පටිපුච්ඡි. ථෙරා අට්ඨාරස මහාවිහාරපටිසඞ්ඛරණත්ථාය හත්ථකම්මං පටිවෙදෙසුං. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා හත්ථකම්මකාරකෙ මනුස්සෙ අදාසි. ථෙරා පඨමං මාසං සබ්බවිහාරෙ පටිසඞ්ඛරාපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘නිට්ඨිතං, මහාරාජ, විහාරපටිසඞ්ඛරණං. ඉදානි ධම්මවිනයසඞ්ගහං කරොමා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, විස්සත්ථා කරොථ. මය්හං ආණාචක්කං, තුම්හාකං ධම්මචක්කං හොතු. ආණාපෙථ, භන්තෙ, කිං කරොමී’’ති? ‘‘සඞ්ගහං කරොන්තානං භික්ඛූනං සන්නිසජ්ජට්ඨානං, මහාරාජා’’ති. ‘‘කත්ථ කරොමි, භන්තෙ’’ති? ‘‘වෙභාරපබ්බතපස්සෙ සත්තපණ්ණිගුහාද්වාරෙ කාතුං යුත්තං, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො රාජා අජාතසත්තු විස්සකම්මුනා නිම්මිතසදිසං සුවිභත්තභිත්තිත්ථම්භසොපානං නානාවිධමාලාකම්මලතආකම්මවිචිත්තං අභිභවන්තමිව රාජභවනවිභූතිං අවහසන්තමිව දෙවවිමානසිරිං සිරියා නිකෙතමිව එකනිපාතතිත්ථමිව ච දෙවමනුස්සනයනවිහඞ්ගානං ලොකරාමණෙය්‍යකමිව සම්පිණ්ඩිතං දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩං මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා විවිධකුසුමදාම-ඔලම්බක-විනිග්ගලන්තචාරුවිතානං රතනවිචිත්තමණිකොට්ටිමතලමිව ච නං නානාපුප්ඵූපහාරවිචිත්තසුපරිනිට්ඨිතභූමිකම්මං බ්‍රහ්මවිමානසදිසං අලඞ්කරිත්වා තස්මිං මහාමණ්ඩපෙ පඤ්චසතානං භික්ඛූනං අනග්ඝානි පඤ්ච කප්පියපච්චත්ථරණසතානි පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණභාගං නිස්සාය උත්තරාභිමුඛං ථෙරාසනං මණ්ඩපමජ්ඣෙ පුරත්ථාභිමුඛං බුද්ධස්ස භගවතො ආසනාරහං ධම්මාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා දන්තඛචිතං බීජනිඤ්චෙත්ථ ඨපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචාපෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං, භන්තෙ, මම කිච්ච’’න්ති. Vào ngày thứ hai, các vị ấy đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. Vua Ajātasattu đến, đảnh lễ và hỏi về công việc mình cần phải làm: “Thưa các ngài, các ngài đến đây có việc gì?” Các vị Trưởng lão trình bày về việc sửa chữa mười tám đại tự viện. Vua nói: “Lành thay, thưa các ngài,” rồi cho những người thợ thủ công. Các vị Trưởng lão trong tháng đầu tiên đã cho sửa chữa tất cả các tự viện, rồi thưa với vua: “Thưa Đại vương, việc sửa chữa tự viện đã hoàn tất. Bây giờ chúng con sẽ thực hiện việc kết tập Pháp và Luật.” “Lành thay, thưa các ngài, xin các ngài hãy an tâm thực hiện. Quyền lực của trẫm và Pháp luân của các ngài hãy cùng tồn tại. Xin các ngài hãy chỉ dạy, con phải làm gì?” “Thưa Đại vương, cần có một nơi hội họp cho các vị tỳ-khưu thực hiện việc kết tập.” “Con nên làm ở đâu, thưa các ngài?” “Thưa Đại vương, nên làm ở bên sườn núi Vebhāra, tại cửa hang Sattapaṇṇi.” “Lành thay, thưa các ngài.” Vua Ajātasattu đã cho làm một giảng đường giống như được tạo ra bởi thần Vissakamma, có tường, cột, cầu thang được phân chia rõ ràng, được trang trí lộng lẫy với nhiều loại vòng hoa và dây leo, như thể vượt qua sự huy hoàng của cung điện hoàng gia, như thể chế giễu vẻ đẹp của thiên cung, như thể là nơi ở của sự huy hoàng, và như một bến đỗ duy nhất cho những con chim mắt của chư thiên và loài người, như thể là sự quyến rũ của thế gian được tập hợp lại, có trang trí tinh xảo đáng chiêm ngưỡng; và đã trang trí giảng đường ấy cho giống như cung điện của Phạm thiên, với trần nhà duyên dáng có những tràng hoa đủ loại rủ xuống, và nền nhà được hoàn thiện tốt đẹp, trang hoàng với nhiều loại hoa cúng dường, giống như một sàn nhà được khảm ngọc và đá quý; trong đại giảng đường đó, đã cho trải năm trăm tấm thảm ngồi thích hợp, vô giá, cho năm trăm vị tỳ-khưu; đã cho chuẩn bị một chỗ ngồi cho vị trưởng lão ở phía nam, hướng về phía bắc, và ở giữa giảng đường, một pháp tọa xứng đáng là chỗ ngồi của Đức Phật, Thế Tôn, hướng về phía đông; và đặt ở đó một cây quạt khảm ngà voi, rồi cho báo với Tăng đoàn: “Thưa các ngài, công việc của con đã hoàn tất.” තස්මිං ඛො පන සමයෙ එකච්චෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං සන්ධාය එවමාහංසු – ‘‘ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකො භික්ඛු විස්සගන්ධං වායන්තො විචරතී’’ති. ථෙරො තං සුත්වා ‘‘ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අඤ්ඤො විස්සගන්ධං වායන්තො [Pg.10] විචරණකභික්ඛු නාම නත්ථි, අද්ධා එතෙ මං සන්ධාය වදන්තී’’ති සංවෙගං ආපජ්ජි. එකච්චෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං ආහංසු – ‘‘ස්වෙ, ආවුසො, සන්නිපාතො ත්වඤ්ච සෙක්ඛො සකරණීයො, තෙන තෙ න යුත්තං සන්නිපාතං ගන්තුං, අප්පමත්තො හොහී’’ති. Vào lúc ấy, một số vị tỳ-khưu nhắm đến Tôn giả Ānanda mà nói như vầy: “Trong Tăng đoàn này, có một vị tỳ-khưu đi lại tỏa ra mùi tanh của phàm phu.” Vị Trưởng lão nghe vậy, nghĩ rằng: “Trong Tăng đoàn này, không có vị tỳ-khưu nào khác đi lại tỏa mùi tanh của phàm phu. Chắc chắn họ nói nhắm đến ta,” và ngài cảm thấy chấn động. Một số vị tỳ-khưu nói với Tôn giả Ānanda: “Này hiền giả, ngày mai là ngày hội họp, và ngài vẫn còn là bậc hữu học, vẫn còn việc phải làm. Vì thế, không thích hợp để ngài đến buổi hội họp. Hãy tinh tấn, chớ có lơ là.” අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො – ‘‘ස්වෙ සන්නිපාතො, න ඛො පන මෙතං පතිරූපං ය්වාහං සෙක්ඛො සමානො සන්නිපාතං ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති බහුදෙව රත්තිං කායගතායසතියා වීතිනාමෙත්වා රත්තියා පච්චූසසමයං චඞ්කමා ඔරොහිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ‘‘නිපජ්ජිස්සාමී’’ති කායං ආවජ්ජෙසි. ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, අප්පත්තඤ්ච සීසං බිම්බොහනං, එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි. අයඤ්හි ආයස්මා චඞ්කමෙන බහි වීතිනාමෙත්වා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘නනු මං භගවා එතදවොච – ‘කතපුඤ්ඤොසි ත්වං, ආනන්ද, පධානමනුයුඤ්ජ; ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො’ති (දී. නි. 2.207). බුද්ධානඤ්ච කථාදොසො නාම නත්ථි. මම අච්චාරද්ධං වීරියං තෙන මෙ චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තති. හන්දාහං වීරියසමථං යොජෙමී’’ති චඞ්කමා ඔරොහිත්වා පාදධොවනට්ඨානෙ ඨත්වා පාදෙ ධොවිත්වා විහාරං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසීදිත්වා ‘‘ථොකං විස්සමිස්සාමී’’ති කායං මඤ්චකෙ උපනාමෙසි. ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, සීසඤ්ච බිම්බොහනං අසම්පත්තං. එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, චතුඉරියාපථවිරහිතං ථෙරස්ස අරහත්තං අහොසි. තෙන ඉමස්මිං සාසනෙ අනිපන්නො අනිසින්නො අට්ඨිතො අචඞ්කමන්තො ‘‘කො භික්ඛු අරහත්තං පත්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරො’’ති වත්තුං වට්ටති. Khi ấy, Tôn giả Ānanda nghĩ: “Ngày mai là ngày hội họp, thật không thích hợp cho ta, vẫn còn là bậc hữu học, lại đi đến buổi hội họp.” Ngài đã trải qua phần lớn đêm với niệm thân, vào lúc rạng đông, ngài bước xuống khỏi nơi kinh hành, đi vào tịnh xá và nghĩ: “Ta sẽ nằm xuống,” rồi nghiêng thân mình. Hai chân đã rời khỏi mặt đất, và đầu chưa chạm đến gối, trong khoảnh khắc ấy, tâm ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Vị Tôn giả này, sau khi trải qua thời gian bên ngoài kinh hành mà không thể chứng đắc pháp đặc biệt, đã suy nghĩ: “Chẳng phải Thế Tôn đã nói với ta điều này sao: ‘Này Ānanda, ngươi đã tạo nhiều công đức, hãy nỗ lực tinh tấn; ngươi sẽ sớm trở thành bậc vô lậu.’ Lời của các vị Phật không bao giờ có lỗi. Sự tinh tấn của ta quá căng thẳng, vì thế tâm ta sanh khởi trạo cử. Vậy thì, ta hãy quân bình sự tinh tấn và định.” Ngài bước xuống khỏi nơi kinh hành, đứng ở chỗ rửa chân, rửa chân xong, đi vào tịnh xá, ngồi trên giường và nghĩ: “Ta sẽ nghỉ một chút,” rồi ngả thân mình trên giường. Hai chân đã rời khỏi mặt đất, và đầu chưa chạm đến gối. Trong khoảnh khắc ấy, tâm ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Vị trưởng lão đã chứng quả A-la-hán ngoài bốn oai nghi. Vì thế, trong giáo pháp này, khi được hỏi: “Vị tỳ-khưu nào đã chứng quả A-la-hán mà không nằm, không ngồi, không đứng, không đi kinh hành?” thì có thể nói rằng đó là “Trưởng lão Ānanda.” අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ දුතියදිවසෙ කතභත්තකිච්චා පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා ධම්මසභායං සන්නිපතිතා. ආනන්දත්ථෙරො පන අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං ඤාපෙතුකාමො භික්ඛූහි සද්ධිං න ගතො. භික්ඛූ යථාවුඩ්ඪං අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදන්තා ආනන්දත්ථෙරස්ස ආසනං ඨපෙත්වා නිසින්නා. තත්ථ කෙහිචි ‘‘එතමාසනං කස්සා’’ති වුත්තෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරස්සා’’ති. ‘‘ආනන්දො පන කුහිං ගතො’’ති? තස්මිං සමයෙ ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘ඉදානි මය්හං ගමනකාලො’’ති. තතො අත්තනො ආනුභාවං දස්සෙන්තො පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අත්තනො ආසනෙයෙව අත්තානං දස්සෙසි. ආකාසෙනාගන්ත්වා නිසීදීතිපි එකෙ. Khi ấy, vào ngày thứ hai, các vị tỳ-khưu trưởng lão, sau khi đã thọ thực xong, cất dọn y bát, đã hội họp tại pháp đường. Nhưng Trưởng lão Ānanda, vì muốn cho biết mình đã chứng quả A-la-hán, đã không đi cùng với các vị tỳ-khưu. Các vị tỳ-khưu, trong khi ngồi vào chỗ của mình theo thứ tự hạ lạp, đã chừa lại chỗ ngồi của Trưởng lão Ānanda. Ở đó, khi một vài vị hỏi: “Chỗ ngồi này của ai?” thì được trả lời: “Của Trưởng lão Ānanda.” “Vậy Tôn giả Ānanda đã đi đâu?” Vào lúc ấy, vị trưởng lão nghĩ: “Bây giờ là lúc ta nên đi.” Do đó, để thể hiện thần thông của mình, ngài độn thổ và hiện thân ngay tại chỗ ngồi của mình. Một số vị lại nói rằng ngài đã đến bằng đường không và ngồi xuống. එවං [Pg.11] නිසින්නෙ තස්මිං ආයස්මන්තෙ මහාකස්සපත්ථෙරො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, කිං පඨමං සඞ්ගායාම, ධම්මං වා විනයං වා’’ති? භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘භන්තෙ මහාකස්සප, විනයො නාම බුද්ධසාසනස්ස ආයු, විනයෙ ඨිතෙ සාසනං ඨිතං හොති; තස්මා පඨමං විනයං සඞ්ගායාමා’’ති,. ‘‘කං ධුරං කත්වා’’ති? ‘‘ආයස්මන්තං උපාලි’’න්ති. ‘‘කිං ආනන්දො නප්පහොතී’’ති? ‘‘නො නප්පහොති; අපි ච ඛො පන සම්මාසම්බුද්ධො ධරමානොයෙව විනයපරියත්තිං නිස්සාය ආයස්මන්තං උපාලිං එතදග්ගෙ ඨපෙසි – ‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’ති (අ. නි. 1.219, 228). තස්මා උපාලිත්ථෙරං පුච්ඡිත්වා විනයං සඞ්ගායාමා’’ති. තතො ථෙරො විනයං පුච්ඡනත්ථාය අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නි. උපාලිත්ථෙරොපි විස්සජ්ජනත්ථාය සම්මන්නි. තත්‍රායං පාළි – Khi trưởng lão ấy đã ngồi xuống như vậy, trưởng lão Mahākassapa nói với các tỳ khưu rằng: “Này chư hiền, chúng ta nên kết tập điều gì trước, Pháp hay Luật?” Các tỳ khưu thưa rằng: “Kính bạch ngài Mahākassapa, Luật chính là mạng sống của Phật giáo, khi Luật còn tồn tại thì giáo pháp còn tồn tại. Vì vậy, chúng ta hãy kết tập Luật trước.” “Lấy ai làm người dẫn đầu?” “Lấy trưởng lão Upāli.” “Trưởng lão Ānanda không có khả năng sao?” “Không phải là không có khả năng. Hơn nữa, khi đức Chánh Đẳng Giác còn tại thế, Ngài đã đặt trưởng lão Upāli vào vị trí tối thắng về việc thông thuộc Luật tạng rằng: ‘Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người trì Luật, Upāli là bậc tối thắng.’ Vì vậy, chúng ta hãy hỏi trưởng lão Upāli và kết tập Luật.” Sau đó, vị trưởng lão tự mình đề cử chính mình cho việc hỏi về Luật. Trưởng lão Upāli cũng tự mình đề cử chính mình cho việc trả lời. Đây là đoạn Pāli về việc ấy: ‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි – Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã trình cho Tăng chúng biết rằng: ‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍ය’න්ති. “Này chư hiền, mong Tăng chúng hãy nghe lời tôi. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, tôi sẽ hỏi trưởng lão Upāli về Luật.” ‘‘ආයස්මාපි උපාලි සඞ්ඝං ඤාපෙසි – Trưởng lão Upāli cũng đã trình cho Tăng chúng biết rằng: ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. “Kính bạch chư tôn đức, mong Tăng chúng hãy nghe lời con. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, khi được trưởng lão Mahākassapa hỏi về Luật, sẽ xin trả lời.” එවං අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නිත්වා ආයස්මා උපාලි උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි, දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා. තතො ආයස්මා මහාකස්සපො ථෙරාසනෙ නිසීදිත්වා ආයස්මන්තං උපාලිං විනයං පුච්ඡි – ‘‘පඨමං, ආවුසො උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති? ‘‘වෙසාලියං, භන්තෙ’’ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති? ‘‘සුදින්නං කලන්දපුත්තං ආරබ්භා’’ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘මෙථුනධම්මෙ’’ති. Sau khi tự mình đề cử chính mình như vậy, trưởng lão Upāli đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đắp y lệch một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi trên pháp tọa, tay cầm cây quạt được khảm bằng ngà voi. Sau đó, trưởng lão Mahākassapa ngồi trên ghế dành cho trưởng lão rồi hỏi trưởng lão Upāli về Luật rằng: “Này hiền giả Upāli, điều học pārājika thứ nhất được chế định ở đâu?” “Kính bạch ngài, ở Vesālī.” “Liên quan đến ai?” “Liên quan đến Sudinna, con trai của Kalandaka.” “Về sự việc gì?” “Về việc hành dâm.” අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං උපාලිං පඨමස්ස පාරාජිකස්ස වත්ථුම්පි පුච්ඡි, නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, පඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, අනුපඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, ආපත්තිම්පි පුච්ඡි, අනාපත්තිම්පි පුච්ඡි; යථා ච පඨමස්ස තථා දුතියස්ස තථා තතියස්ස තථා චතුත්ථස්ස පාරාජිකස්ස වත්ථුම්පි පුච්ඡි…පෙ… අනාපත්තිම්පි පුච්ඡි. පුට්ඨො පුට්ඨො උපාලිත්ථෙරො විස්සජ්ජෙසි. තතො [Pg.12] ඉමානි චත්තාරි පාරාජිකානි ‘‘පාරාජිකකණ්ඩං නාම ඉද’’න්ති සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා ඨපෙසුං. තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසානි ‘‘තෙරසක’’න්ති ඨපෙසුං. ද්වෙ සික්ඛාපදානි ‘‘අනියතානී’’ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියපාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ද්වෙනවුති සික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. චත්තාරි සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං. Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã hỏi trưởng lão Upāli về sự việc, về duyên khởi, về người có liên quan, về điều học được chế định, về điều học được chế định bổ sung, về trường hợp phạm tội, và về trường hợp không phạm tội của điều học pārājika thứ nhất. Và cũng giống như điều thứ nhất, ngài đã hỏi về sự việc... cho đến trường hợp không phạm tội của điều học pārājika thứ hai, thứ ba, và thứ tư. Mỗi khi được hỏi, trưởng lão Upāli đều trả lời. Sau đó, bốn điều học pārājika này đã được các ngài xác định là “Chương Pārājika” rồi đưa vào kết tập. Mười ba điều học saṅghādisesa được xác định là “Chương Mười Ba.” Hai điều học được xác định là “Bất Định.” Ba mươi điều học được xác định là “Ưng Xả Đối Trị.” Chín mươi hai điều học được xác định là “Ưng Đối Trị.” Bốn điều học được xác định là “Ưng Phát Lộ.” Bảy mươi lăm điều học được xác định là “Ưng Học Pháp.” Bảy pháp được xác định là “Dàn Xếp Tranh Cãi.” එවං මහාවිභඞ්ගං සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා භික්ඛුනීවිභඞ්ගෙ අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාරාජිකකණ්ඩං නාම ඉද’’න්ති ඨපෙසුං. සත්තරස සික්ඛාපදානි ‘‘සත්තරසක’’න්ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියපාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ඡසට්ඨිසතසික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං. එවං භික්ඛුනීවිභඞ්ගං සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා එතෙනෙව උපායෙන ඛන්ධකපරිවාරෙපි ආරොපෙසුං. එවමෙතං සඋභතොවිභඞ්ගඛන්ධකපරිවාරං විනයපිටකං සඞ්ගහමාරූළ්හං සබ්බං මහාකස්සපත්ථෙරො පුච්ඡි, උපාලිත්ථෙරො විස්සජ්ජෙසි. පුච්ඡාවිස්සජ්ජනපරියොසානෙ පඤ්ච අරහන්තසතානි සඞ්ගහං ආරොපිතනයෙනෙව ගණසජ්ඣායමකංසු. විනයසඞ්ගහාවසානෙ උපාලිත්ථෙරො දන්තඛචිතං බීජනිං නික්ඛිපිත්වා ධම්මාසනා ඔරොහිත්වා වුඩ්ඪෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදි. Sau khi đã đưa Đại Phân Tích vào kết tập như vậy, trong Tỳ Khưu Ni Phân Tích, tám điều học được xác định là “Chương Pārājika.” Mười bảy điều học được xác định là “Chương Mười Bảy.” Ba mươi điều học được xác định là “Ưng Xả Đối Trị.” Một trăm sáu mươi sáu điều học được xác định là “Ưng Đối Trị.” Tám điều học được xác định là “Ưng Phát Lộ.” Bảy mươi lăm điều học được xác định là “Ưng Học Pháp.” Bảy pháp được xác định là “Dàn Xếp Tranh Cãi.” Sau khi đã đưa Tỳ Khưu Ni Phân Tích vào kết tập như vậy, cũng bằng phương pháp ấy, các ngài đã đưa các chương Khandhaka và Parivāra vào kết tập. Như vậy, toàn bộ Luật Tạng này, bao gồm cả hai Phân Tích, các chương Khandhaka và Parivāra, đã được đưa vào kết tập, trưởng lão Mahākassapa đã hỏi, và trưởng lão Upāli đã trả lời. Khi việc hỏi và trả lời kết thúc, năm trăm vị A-la-hán đã cùng nhau trùng tụng theo đúng cách thức đã được đưa vào kết tập. Khi việc kết tập Luật kết thúc, trưởng lão Upāli đặt cây quạt khảm ngà xuống, đi xuống khỏi pháp tọa, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi vào chỗ đã được sắp đặt cho mình. විනයං සඞ්ගායිත්වා ධම්මං සඞ්ගායිතුකාමො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘ධම්මං සඞ්ගායන්තෙහි කං පුග්ගලං ධුරං කත්වා ධම්මො සඞ්ගායිතබ්බො’’ති? භික්ඛූ ‘‘ආනන්දත්ථෙරං ධුරං කත්වා’’ති ආහංසු. Sau khi đã kết tập Luật, trưởng lão Mahākassapa, với mong muốn kết tập Pháp, đã hỏi các tỳ khưu rằng: “Khi chúng ta kết tập Pháp, nên lấy vị nào làm người dẫn đầu để kết tập Pháp?” Các tỳ khưu thưa rằng: “Nên lấy trưởng lão Ānanda làm người dẫn đầu.” අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි – Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đã trình cho Tăng chúng biết rằng: ‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. “Này chư hiền, mong Tăng chúng hãy nghe lời tôi. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, tôi sẽ hỏi trưởng lão Ānanda về Pháp.” අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ඝං ඤාපෙසි – Khi ấy, trưởng lão Ānanda đã trình cho Tăng chúng biết rằng: ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන ධම්මං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. “Kính bạch chư tôn đức, mong Tăng chúng hãy nghe lời con. Nếu đây là thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, con, khi được trưởng lão Mahākassapa hỏi về Pháp, sẽ xin trả lời.” අථ [Pg.13] ඛො ආයස්මා ආනන්දො උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා. අථ මහාකස්සපත්ථෙරො ආනන්දත්ථෙරං ධම්මං පුච්ඡි – ‘‘බ්‍රහ්මජාලං, ආවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති? ‘‘අන්තරා ච, භන්තෙ, රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දං රාජාගාරකෙ අම්බලට්ඨිකාය’’න්ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති? ‘‘සුප්පියඤ්ච පරිබ්බාජකං, බ්‍රහ්මදත්තඤ්ච මාණව’’න්ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘වණ්ණාවණ්ණෙ’’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං බ්‍රහ්මජාලස්ස නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, වත්ථුම්පි පුච්ඡි. ‘‘සාමඤ්ඤඵලං පනාවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති? ‘රාජගහෙ, භන්තෙ, ජීවකම්බවනෙ’’ති. ‘‘කෙන සද්ධි’’න්ති? ‘‘අජාතසත්තුනා වෙදෙහිපුත්තෙන සද්ධි’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං සාමඤ්ඤඵලස්ස නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි. එතෙනෙව උපායෙන පඤ්ච නිකායෙ පුච්ඡි. Khi ấy, Tôn giả Ānanda từ chỗ ngồi đứng dậy, vắt y qua một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ-khưu, rồi cầm cây quạt có cán bằng ngà, ngồi trên pháp tọa. Bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa hỏi trưởng lão Ānanda về Pháp: “Này hiền giả Ānanda, kinh Phạm Võng được thuyết ở đâu?” – “Thưa Tôn giả, (kinh ấy được thuyết) tại vườn Ambalaṭṭhikā trong nhà nghỉ của vua, giữa thành Rājagaha và thành Nāḷandā.” – “Nhân ai (mà thuyết)?” – “Nhân du sĩ Suppiya và thanh niên Brahmadatta.” – “Nhân sự việc gì?” – “Nhân việc tán thán và chê bai.” Khi ấy, Tôn giả Mahākassapa đã hỏi Tôn giả Ānanda về nhân duyên, về nhân vật, và về sự việc của kinh Phạm Võng. “Này hiền giả Ānanda, còn kinh Sa-môn Quả được thuyết ở đâu?” – “Thưa Tôn giả, tại Rājagaha, trong vườn xoài của Jīvaka.” – “(Thuyết) cùng với ai?” – “Cùng với vua Ajātasattu, con của hoàng hậu Vedehi.” Khi ấy, Tôn giả Mahākassapa đã hỏi Tôn giả Ānanda về nhân duyên và về nhân vật của kinh Sa-môn Quả. Bằng phương pháp ấy, ngài đã hỏi về năm bộ Nikāya. පඤ්චනිකායා නාම – දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති. තත්ථ ඛුද්දකනිකායො නාම – චත්තාරො නිකායෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසං බුද්ධවචනං. තත්ථ විනයො ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන විස්සජ්ජිතො, සෙසඛුද්දකනිකායො චත්තාරො ච නිකායා ආනන්දත්ථෙරෙන. තදෙතං සබ්බම්පි බුද්ධවචනං රසවසෙන එකවිධං, ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං, පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං; තථා පිටකවසෙන, නිකායවසෙන පඤ්චවිධං, අඞ්ගවසෙන නවවිධං, ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධන්ති වෙදිතබ්බං. Năm bộ Nikāya là: Trường Bộ (Dīghanikāya), Trung Bộ (Majjhimanikāya), Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya), Tăng Chi Bộ (Aṅguttaranikāya), và Tiểu Bộ (Khuddakanikāya). Trong đó, Tiểu Bộ là những lời dạy còn lại của Đức Phật sau khi đã xếp riêng bốn bộ kia. Trong đó, Luật (Vinaya) đã được Tôn giả trưởng lão Upāli trả lời, còn phần Tiểu Bộ còn lại và bốn bộ Nikāya kia thì do trưởng lão Ānanda (trả lời). Tất cả những lời dạy này của Đức Phật nên được hiểu như sau: xét về phương diện vị (rasa) thì có một loại; xét về phương diện Pháp và Luật (dhammavinaya) thì có hai loại; xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối thì có ba loại; tương tự, xét về phương diện Tạng (piṭaka) cũng có ba loại; xét về phương diện Bộ (nikāya) thì có năm loại; xét về phương diện Chi (aṅga) thì có chín loại; và xét về phương diện Uẩn Pháp (dhammakkhandha) thì có tám mươi bốn ngàn loại. කථං රසවසෙන එකවිධං? යඤ්හි භගවතා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිත්වා යාව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සානි දෙවමනුස්සනාගයක්ඛාදයො අනුසාසන්තෙන පච්චවෙක්ඛන්තෙන වා වුත්තං, සබ්බං තං එකරසං විමුත්තිරසමෙව හොති. එවං රසවසෙන එකවිධං. Thế nào là một loại xét về phương diện vị? Bất cứ điều gì được Đức Thế Tôn nói ra trong khoảng thời gian bốn mươi lăm năm, từ khi Ngài chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác cho đến khi Ngài nhập Vô Dư Y Niết-bàn, trong lúc giáo huấn chư thiên, loài người, loài rồng, dạ-xoa, v.v... hoặc trong lúc quán xét, tất cả những lời dạy ấy đều có cùng một vị, đó là vị giải thoát. Như vậy, xét về phương diện vị thì có một loại. කථං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං? සබ්බමෙව චෙතං ධම්මො චෙව විනයො චාති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තත්ථ විනයපිටකං විනයො, අවසෙසං බුද්ධවචනං ධම්මො; තෙනෙවාහ – ‘‘යංනූන මයං, ආවුසො, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘අහං [Pg.14] උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍යං, ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති ච එවං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං. Thế nào là hai loại xét về phương diện Pháp và Luật? Tất cả những lời dạy này đều được gọi là Pháp và Luật. Trong đó, Tạng Luật (Vinayapiṭaka) là Luật, những lời dạy còn lại của Đức Phật là Pháp. Do đó, có lời nói rằng: “Này chư hiền, chúng ta hãy cùng nhau kết tập Pháp và Luật.” và “Tôi sẽ hỏi Upāli về Luật, và hỏi Ānanda về Pháp.” Như vậy, xét về phương diện Pháp và Luật thì có hai loại. කථං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං? සබ්බමෙව හිදං පඨමබුද්ධවචනං, මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, පච්ඡිමබුද්ධවචනන්ති තිප්පභෙදං හොති. තත්ථ – Thế nào là ba loại xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối? Tất cả những lời dạy này được chia làm ba loại: lời dạy đầu tiên của Đức Phật, lời dạy ở giữa, và lời dạy cuối cùng của Đức Phật. Trong đó: ‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං; ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං. “Trải qua vô số kiếp luân hồi, Ta lang thang tìm kiếm mà không gặp, người thợ xây nhà kia. Đau khổ thay, phải tái sanh mãi.” ‘‘ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි; සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං; විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා’’ති. (ධ. ප. 153-154); “Hỡi người thợ xây nhà, ngươi đã bị thấy! Ngươi sẽ không còn xây nhà nữa. Tất cả rui mè của ngươi đã gãy, nóc nhà đã bị phá tan. Tâm đã đạt đến vô vi, đã chứng ngộ sự đoạn tận các ái dục.” ඉදං පඨමබුද්ධවචනං. Đây là lời dạy đầu tiên của Đức Phật. කෙචි ‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා’’ති ඛන්ධකෙ උදානගාථං ආහු. එසා පන පාටිපදදිවසෙ සබ්බඤ්ඤුභාවප්පත්තස්ස සොමනස්සමයඤාණෙන පච්චයාකාරං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පන්නා උදානගාථාති වෙදිතබ්බා. Một số vị cho rằng bài kệ cảm hứng trong thiên Khandhaka, bắt đầu bằng câu “yadā have pātubhavanti dhammā” (Khi các pháp hiện khởi), là lời dạy đầu tiên của Đức Phật. Tuy nhiên, nên hiểu rằng đây là bài kệ cảm hứng phát sinh vào ngày mồng một (sau đêm thành đạo), khi bậc Toàn Giác đang dùng trí tuệ hân hoan để quán xét về duyên khởi. යං පන පරිනිබ්බානකාලෙ අභාසි – ‘‘හන්ද දානි, භික්ඛවෙ, ආමන්තයාමි වො, වයධම්මා සඞ්ඛාරා, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථා’’ති (දී. නි. 2.218) ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං. Còn lời dạy mà Ngài đã nói vào lúc sắp nhập Niết-bàn: “Này các tỳ-khưu, giờ đây Ta nhắn nhủ các con: các pháp hữu vi đều phải chịu biến hoại, hãy tinh tấn không dể duôi mà thành tựu (giới-định-tuệ)” – đây là lời dạy cuối cùng của Đức Phật. උභින්නමන්තරෙ යං වුත්තං එතං මජ්ඣිමබුද්ධවචනන්ති. එවං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං. Những gì được nói ra ở giữa hai (lời dạy đầu và cuối) ấy là lời dạy ở giữa của Đức Phật. Như vậy, xét về phương diện (lời dạy) đầu, giữa, và cuối thì có ba loại. කථං පිටකවසෙන තිවිධං? සබ්බම්පි හෙතං විනයපිටකං සුත්තන්තපිටකං අභිධම්මපිටකන්ති තිප්පභෙදමෙව හොති. තත්ථ පඨමසඞ්ගීතියං සඞ්ගීතඤ්ච අසඞ්ගීතඤ්ච සබ්බම්පි සමොධානෙත්වා උභයානි පාතිමොක්ඛානි, ද්වෙ විභඞ්ගානි, ද්වාවීසති ඛන්ධකානි, සොළසපරිවාරාති ඉදං විනයපිටකං නාම. Thế nào là ba loại xét về phương diện Tạng? Tất cả những lời dạy này được chia làm ba loại: Tạng Luật (Vinayapiṭaka), Tạng Kinh (Suttantapiṭaka), và Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhammapiṭaka). Trong đó, tại kỳ kết tập lần thứ nhất, sau khi đã tổng hợp tất cả những gì đã được trùng tụng và chưa được trùng tụng, (phần) bao gồm hai bộ Pātimokkha (của tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni), hai bộ Phân Tích (Vibhaṅga), hai mươi hai thiên (Khandhaka), và mười sáu phẩm Phụ Lục (Parivāra) được gọi là Tạng Luật. බ්‍රහ්මජාලාදි චතුත්තිංසසුත්තසඞ්ගහො දීඝනිකායො, මූලපරියායසුත්තාදි දියඩ්ඪසතද්වෙසුත්තසඞ්ගහො මජ්ඣිමනිකායො, ඔඝතරණසුත්තාදි සත්තසුත්තසහස්ස සත්තසත ද්වාසට්ඨිසුත්තසඞ්ගහො සංයුත්තනිකායො, චිත්තපරියාදානසුත්තාදි නවසුත්තසහස්ස පඤ්චසත සත්තපඤ්ඤාසසුත්තසඞ්ගහො අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකපාඨ-ධම්මපද-උදාන-ඉතිවුත්තක-සුත්තනිපාත-විමානවත්ථු-පෙතවත්ථු-ථෙරගාථා-ථෙරීගාථා-ජාතකනිද්දෙස-පටිසම්භිදා-අපදාන-බුද්ධවංස-චරියාපිටකවසෙන [Pg.15] පන්නරසප්පභෙදො ඛුද්දකනිකායොති ඉදං සුත්තන්තපිටකං නාම. Trường Bộ (Dīghanikāya) là bộ sưu tập ba mươi bốn bài kinh bắt đầu từ kinh Phạm Võng; Trung Bộ (Majjhimanikāya) là bộ sưu tập một trăm năm mươi hai bài kinh bắt đầu từ kinh Pháp Môn Căn Bản; Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya) là bộ sưu tập bảy ngàn bảy trăm sáu mươi hai bài kinh bắt đầu từ kinh Vượt Bộc Lưu; Tăng Chi Bộ (Aṅguttaranikāya) là bộ sưu tập chín ngàn năm trăm năm mươi bảy bài kinh bắt đầu từ kinh Tâm Thuần Tịnh; và Tiểu Bộ (Khuddakanikāya) có mười lăm loại khác nhau là: Tiểu Tụng (Khuddakapāṭha), Pháp Cú (Dhammapada), Cảm Hứng Ngữ (Udāna), Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka), Kinh Tập (Suttanipāta), Chuyện Thiên Cung (Vimānavatthu), Chuyện Ngạ Quỷ (Petavatthu), Trưởng Lão Kệ (Theragāthā), Trưởng Lão Ni Kệ (Therīgāthā), Bổn Sanh (Jātaka), Nghĩa Thích (Niddesa), Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga), Thánh Nhân Ký Sự (Apadāna), Phật Sử (Buddhavaṃsa), và Hạnh Tạng (Cariyāpiṭaka). Toàn bộ những phần này được gọi là Tạng Kinh. ධම්මසඞ්ගහො, විභඞ්ගො, ධාතුකථා, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමකං, පට්ඨානන්ති ඉදං අභිධම්මපිටකං නාම. තත්ථ – Bộ Pháp Tụ (Dhammasaṅgaṇī), bộ Phân Tích (Vibhaṅga), bộ Chất Ngữ (Dhātukathā), bộ Nhân Chế Định (Puggalapaññatti), bộ Ngữ Tông (Kathāvatthu), bộ Song Đối (Yamaka), và bộ Vị Trí (Paṭṭhāna) – đây được gọi là Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhammapiṭaka). Trong đó: විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං; විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො. Vì có nhiều phương thức đặc biệt đa dạng, và vì nó huấn luyện thân và khẩu, nên (Tạng này) được các bậc hiền triết thông hiểu Luật gọi là ‘Vinaya’ (Luật). විවිධා හි එත්ථ පඤ්චවිධ පාතිමොක්ඛුද්දෙස පාරාජිකාදි සත්තආපත්තික්ඛන්ධමාතිකා විභඞ්ගාදිප්පභෙදා නයා, විසෙසභූතා ච දළ්හීකම්මසිථිලකරණප්පයොජනා අනුපඤ්ඤත්තිනයා, කායිකවාචසිකඅජ්ඣාචාරනිසෙධනතො චෙස කායං වාචඤ්ච විනෙති, තස්මා විවිධනයත්තා විසෙසනයත්තා කායවාචානඤ්ච විනයනතො ‘‘විනයො’’ති අක්ඛාතො. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං – Thật vậy, trong tạng này có nhiều phương pháp khác nhau được phân loại như năm cách tụng đọc Pātimokkha, bảy nhóm tội bắt đầu bằng Pārājika, Mātikā, Vibhaṅga, v.v...; và có những phương pháp đặc biệt là các tùy chế định nhằm mục đích củng cố hoặc nới lỏng (giới điều); và do vì ngăn cấm sự vi phạm thuộc thân và lời, tạng này huấn luyện thân và lời. Do đó, vì có nhiều phương pháp, có những phương pháp đặc biệt, và vì huấn luyện thân và lời, nên được gọi là ‘Vinaya’ (Luật). Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng – ‘‘විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං; විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො’’ති. “Do có nhiều phương pháp đa dạng và đặc biệt, và do huấn luyện thân và lời; nên tạng Luật này được các bậc thông hiểu Luật gọi là ‘Luật’.” ඉතරං පන – Còn về tạng khác – අත්ථානං සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථ සූදනතො; සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාතං. Do vì chỉ rõ các ý nghĩa, vì được khéo thuyết, vì tuôn chảy và ban cho; vì khéo bảo vệ, và vì tương tự như sợi chỉ, nên được gọi là ‘Sutta’ (Kinh). තඤ්හි අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙ අත්ථෙ සූචෙති, සුවුත්තා චෙත්ථ අත්ථා වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුලොමෙන වුත්තත්තා. සවති චෙතං අත්ථෙ සස්සමිව ඵලං පසවතීති වුත්තං හොති. සූදති චෙතං ධෙනුවිය ඛීරං, පග්ඝරතීති වුත්තං හොති. සුට්ඨු ච නෙ තායති රක්ඛතීති වුත්තං හොති. සුත්තසභාගඤ්චෙතං, යථා හි තච්ඡකානං සුත්තං පමාණං හොති; එවමෙතම්පි විඤ්ඤූනං. යථා ච සුත්තෙන සඞ්ගහිතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති න විද්ධංසියන්ති; එවමෙතෙන සඞ්ගහිතා අත්ථා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං – Thật vậy, tạng này chỉ rõ (sūceti) các ý nghĩa được phân loại như tự lợi, lợi tha, v.v... Và trong đây, các ý nghĩa được gọi là khéo thuyết (suvuttā) vì đã được nói ra tương ứng với khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Và tạng này tuôn chảy (savati) các ý nghĩa, cũng như lúa (sassaṃ) trổ ra (savati) quả (phalaṃ); có nghĩa là nó làm phát sanh. Và tạng này ban cho (sūdati) các ý nghĩa, như con bò cái (dhenu) cho sữa (khīraṃ); có nghĩa là nó tuôn ra. Và nó bảo vệ (tāyati) các ý nghĩa ấy một cách tốt đẹp (suṭṭhu); có nghĩa là nó gìn giữ. Và tạng này tương tự như sợi chỉ (suttasabhāgaṃ). Giống như sợi chỉ (suttaṃ) của người thợ mộc là tiêu chuẩn (pamāṇaṃ), tạng này cũng là tiêu chuẩn cho bậc trí. Và giống như những bông hoa được xâu lại bằng sợi chỉ thì không bị phân tán, không bị hủy hoại, các ý nghĩa được thâu nhiếp bởi tạng này cũng vậy. Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng – ‘‘අත්ථානං සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථ සූදනතො; සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාත’’න්ති. “Do vì chỉ rõ các ý nghĩa, vì được khéo thuyết, vì tuôn chảy và ban cho; vì khéo bảo vệ, và vì tương tự như sợi chỉ, nên được gọi là ‘Sutta’ (Kinh).” ඉතරො [Pg.16] පන – Còn về tạng kia – යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා; වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො. Bởi vì trong tạng này, các pháp được nói đến là những pháp tăng trưởng, có đặc tính riêng, đáng tôn kính, được phân định, và các pháp cao tột, do đó nó được gọi là ‘Abhidhamma’ (Vi Diệu Pháp). අයඤ්හි අභිසද්දො වුඩ්ඪිලක්ඛණපූජිතපරිච්ඡින්නාධිකෙසු දිස්සති. තථාහෙස – ‘‘බාළ්හා මෙ ආවුසො දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.389; සං. නි. 5.195) වුඩ්ඪියං ආගතො. ‘‘යා තා රත්තියො අභිඤ්ඤාතා අභිලක්ඛිතා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.49) ලක්ඛණෙ. ‘‘රාජාභිරාජා මනුජින්දො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399; සු. නි. 558) පූජිතෙ. ‘‘පටිබලො විනෙතුං අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ’’තිආදීසු (මහාව. 85) පරිච්ඡින්නෙ. අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්කරවිරහිතෙ ධම්මෙ ච විනයෙ චාති වුත්තං හොති. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදීසු (වි. ව. 75) අධිකෙ. Thật vậy, tiếp đầu ngữ ‘abhi’ này được thấy trong các ý nghĩa: tăng trưởng, đặc tính, tôn kính, phân định, và cao tột. Chẳng hạn như, trong câu ‘bāḷhā me āvuso dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamantī’ (này chư hiền, các cảm thọ đau đớn của tôi tăng lên chứ không giảm đi), nó mang ý nghĩa tăng trưởng. Trong câu ‘yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā’ (những đêm nào được biết rõ, được ghi nhận), nó mang ý nghĩa đặc tính. Trong câu ‘rājābhirājā manujindo’ (vua của các vua, chúa của loài người), nó mang ý nghĩa tôn kính. Trong câu ‘paṭibalo vinetuṃ abhidhamme abhivinaye’ (có khả năng huấn luyện về Abhidhamma và Abhivinaya), nó mang ý nghĩa phân định. Có nghĩa là, trong Pháp và Luật đã được phân định, không có sự lẫn lộn với nhau. Trong câu ‘abhikkantena vaṇṇenā’ (với vẻ đẹp tuyệt vời), nó mang ý nghĩa cao tột. එත්ථ ච ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති, මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 160 ආදයො) නයෙන වුඩ්ඪිමන්තොපි ධම්මා වුත්තා. ‘‘රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා’’තිආදිනා නයෙන ආරම්මණාදීහි ලක්ඛණීයත්තා සලක්ඛණාපි. ‘‘සෙක්ඛා ධම්මා, අසෙක්ඛා ධම්මා, ලොකුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා නයෙන පූජිතාපි පූජාරහාති අධිප්පායො. ‘‘ඵස්සො හොති වෙදනා හොතී’’තිආදිනා නයෙන සභාවපරිච්ඡින්නත්තා පරිච්ඡින්නාපි. ‘‘මහග්ගතා ධම්මා, අප්පමාණා ධම්මා, අනුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා නයෙන අධිකාපි ධම්මා වුත්තා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං – Và trong tạng này, theo phương pháp trong các câu như ‘vị ấy tu tập con đường để tái sanh vào cõi sắc giới, vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ’, các pháp tăng trưởng cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘đối tượng sắc hoặc đối tượng thanh…’, do được ghi nhận bởi đối tượng v.v..., các pháp có đặc tính riêng cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘các pháp hữu học, các pháp vô học, các pháp siêu thế’, các pháp đáng tôn kính cũng được nói đến; ý muốn nói là các pháp đáng được tôn thờ. Theo phương pháp trong các câu như ‘có xúc, có thọ’, do được phân định bởi tự tánh, các pháp được phân định cũng được nói đến. Theo phương pháp trong các câu như ‘các pháp quảng đại, các pháp vô lượng, các pháp vô thượng’, các pháp cao tột cũng được nói đến. Do đó, để cho thành thạo về ngữ nguyên của từ này, điều này đã được nói rằng – ‘‘යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා; වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො’’ති. “Bởi vì trong tạng này, các pháp được nói đến là những pháp tăng trưởng, có đặc tính riêng, đáng tôn kính, được phân định, và các pháp cao tột, do đó nó được gọi là ‘Abhidhamma’ (Vi Diệu Pháp).” යං පනෙත්ථ අවිසිට්ඨං, තං – Còn về từ ngữ chung cho cả ba tạng ở đây, đó là – පිටකං පිටකත්ථවිදූ, පරියත්තිබ්භාජනත්ථතො ආහු; තෙන සමොධානෙත්වා, තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා. Các bậc thông hiểu ‘Piṭaka’ nói rằng từ này có nghĩa là ‘pháp học’ và ‘vật chứa đựng’. Sau khi kết hợp với từ ấy, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu. පරියත්තිපි [Pg.17] හි ‘‘මා පිටකසම්පදානෙනා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) පිටකන්ති වුච්චති. ‘‘අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුදාලපිටකං ආදායා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.228; අ. නි. 3.70) යං කිඤ්චි භාජනම්පි. තස්මා පිටකං පිටකත්ථවිදූ, පරියත්තිබ්භාජනත්ථතො ආහු. Thật vậy, ‘pháp học’ (pariyatti) cũng được gọi là ‘piṭaka’ trong các đoạn như ‘mā piṭakasampadānenā’ (chớ vội chấp nhận chỉ vì thông thạo kinh điển). Và bất cứ vật chứa đựng (bhājana) nào cũng (được gọi là piṭaka) trong các đoạn như ‘atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃ ādāya’ (rồi một người đàn ông có thể đến, mang theo một cái cuốc và một cái giỏ). Do đó, các bậc thông hiểu ‘Piṭaka’ nói rằng từ này có nghĩa là ‘pháp học’ và ‘vật chứa đựng’. ඉදානි තෙන සමොධානෙත්වා තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යාති. තෙන එවං දුවිධත්ථෙන පිටකසද්දෙන සහ සමාසං කත්වා විනයො ච සො පිටකඤ්ච පරියත්තිභාවතො තස්ස තස්ස අත්ථස්ස භාජනතො චාති විනයපිටකං, යථාවුත්තෙනෙව නයෙන සුත්තන්තඤ්ච තං පිටකඤ්චාති සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මො ච සො පිටකඤ්චාති අභිධම්මපිටකන්ති එවමෙතෙ තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා. Bây giờ, câu ‘Sau khi kết hợp với từ ấy, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu’ được giải thích như sau: Sau khi tạo thành một từ ghép với từ ‘piṭaka’ có hai nghĩa như vậy, (ta có): vừa là Vinaya (Luật), vừa là Piṭaka (Tạng) vì nó là pháp học và là vật chứa đựng các ý nghĩa khác nhau, do đó gọi là Vinayapiṭaka (Tạng Luật). Theo cùng phương pháp đã nêu, vừa là Suttanta (Kinh), vừa là Piṭaka, do đó gọi là Suttantapiṭaka (Tạng Kinh). Vừa là Abhidhamma (Vi Diệu Pháp), vừa là Piṭaka, do đó gọi là Abhidhammapiṭaka (Tạng Vi Diệu Pháp). Theo cách này, cả ba tạng bắt đầu bằng Vinaya nên được hiểu như vậy. එවං ඤත්වා ච පුනපි තෙස්වෙව පිටකෙසු නානප්පකාරකොසල්ලත්ථං – Và sau khi đã hiểu như vậy, lại nữa, để được thành thạo về nhiều phương diện khác nhau trong chính các tạng ấy – දෙසනාසාසනකථා, භෙදං තෙසු යථාරහං; සික්ඛාපහානගම්භීර, භාවඤ්ච පරිදීපයෙ. Nên trình bày sự khác biệt về cách thuyết giảng (desanā), giáo huấn (sāsana), và luận giải (kathā) trong các tạng ấy một cách thích hợp; và cả bản chất của học giới (sikkhā), sự đoạn trừ (pahāna), và sự sâu xa (gambhīra). පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිං චාපි යං යහිං; පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ. Cũng nên làm sáng tỏ tất cả những điều này: trong tạng nào, một vị tỳ khưu, tùy theo cách thức nào, đạt được sự phân loại pháp học nào, sự thành tựu nào, và cả sự thất bại nào. තත්‍රායං පරිදීපනා විභාවනා ච, එතානි හි තීණි පිටකානි යථාක්කමං ආණා වොහාර පරමත්ථදෙසනා යථාපරාධ-යථානුලොම-යථාධම්මසාසනානි, සංවරාසංවරදිට්ඨිවිනිවෙඨනාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති ච වුච්චන්ති. Sau đây là sự trình bày và làm sáng tỏ. Thật vậy, ba tạng này, theo thứ tự, được gọi là: Thuyết giảng theo mệnh lệnh (āṇādesanā), theo quy ước (vohāradesanā), và theo chân nghĩa (paramatthadesanā); Giáo huấn tùy theo tội phạm (yathāparādhasāsana), tùy theo khuynh hướng (yathānulomasāsana), và tùy theo bản chất các pháp (yathādhammasāsana); và Luận giải về sự phòng hộ và không phòng hộ (saṃvarāsaṃvarakathā), về sự tháo gỡ tà kiến (diṭṭhiviniveṭhanakathā), và về sự phân tích danh và sắc (nāmarūpaparicchedakathā). එත්ථ හි විනයපිටකං ආණාරහෙන භගවතා ආණාබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා ආණාදෙසනා, සුත්තන්තපිටකං වොහාරකුසලෙන භගවතා වොහාරබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා වොහාරදෙසනා, අභිධම්මපිටකං පරමත්ථකුසලෙන භගවතා පරමත්ථබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා පරමත්ථදෙසනාති වුච්චති. Thật vậy, trong đó, Tạng Luật được gọi là Thuyết giảng theo mệnh lệnh (āṇādesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng ra mệnh lệnh, thuyết giảng với phần lớn là mệnh lệnh. Tạng Kinh được gọi là Thuyết giảng theo quy ước (vohāradesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc thiện xảo về quy ước, thuyết giảng với phần lớn là quy ước. Tạng Vi Diệu Pháp được gọi là Thuyết giảng theo chân nghĩa (paramatthadesanā) vì đã được Đức Thế Tôn, bậc thiện xảo về chân nghĩa, thuyết giảng với phần lớn là chân nghĩa. තථා පඨමං යෙ තෙ පචුරාපරාධා සත්තා තෙ යථාපරාධං එත්ථ සාසිතාති යථාපරාධසාසනං, දුතියං අනෙකජ්ඣාසයානුසයචරියාධිමුත්තිකා සත්තා යථානුලොමං එත්ථ සාසිතාති යථානුලොමසාසනං, තතියං ධම්මපුඤ්ජමත්තෙ ‘‘අහං මමා’’ති සඤ්ඤිනො සත්තා යථාධම්මං එත්ථ සාසිතාති යථාධම්මසාසනන්ති වුච්චති. Lại nữa, tạng thứ nhất, những chúng sanh nào có nhiều tội lỗi, họ được giáo huấn trong tạng này tùy theo tội lỗi, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy theo tội lỗi (yathāparādhasāsana); tạng thứ hai, những chúng sanh có nhiều khuynh hướng, tùy miên, hành vi, và thiên hướng được giáo huấn trong tạng này một cách tùy thuận, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy thuận (yathānulomasāsana); tạng thứ ba, những chúng sanh có tưởng tri là “ta, của ta” trong khối các pháp thuần túy được giáo huấn trong tạng này tùy theo pháp, vì vậy được gọi là giáo huấn tùy theo pháp (yathādhammasāsana). තථා [Pg.18] පඨමං අජ්ඣාචාරපටිපක්ඛභූතො සංවරාසංවරො එත්ථ කථිතොති සංවරාසංවරකථා, දුතියං ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිපටිපක්ඛභූතා දිට්ඨිවිනිවෙඨනා එත්ථ කථිතාති දිට්ඨිවිනිවෙඨනකථා, තතියං රාගාදිපටිපක්ඛභූතො නාමරූපපරිච්ඡෙදො එත්ථ කථිතොති නාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති වුච්චති. Lại nữa, tạng thứ nhất, sự phòng hộ nhỏ và lớn, là pháp đối trị sự vi phạm, được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự phòng hộ (saṃvarāsaṃvarakathā); tạng thứ hai, sự tháo gỡ tà kiến, là pháp đối trị sáu mươi hai tà kiến, được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự tháo gỡ tà kiến (diṭṭhiviniveṭhanakathā); tạng thứ ba, sự phân định danh sắc, là pháp đối trị tham ái v.v..., được thuyết giảng trong tạng này, vì vậy được gọi là bài thuyết giảng về sự phân định danh sắc (nāmarūpaparicchedakathā). තීසුපි ච චෙතෙසු තිස්සො සික්ඛා, තීණි පහානානි, චතුබ්බිධො ච ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තථා හි – විනයපිටකෙ විසෙසෙන අධිසීලසික්ඛා වුත්තා, සුත්තන්තපිටකෙ අධිචිත්තසික්ඛා, අභිධම්මපිටකෙ අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. Và trong cả ba tạng này, ba học pháp, ba sự đoạn trừ, và bốn phương diện sâu xa cần được hiểu. Thật vậy, trong Tạng Luật, tăng thượng giới học được nói đến một cách đặc biệt; trong Tạng Kinh, tăng thượng tâm học; trong Tạng Vi Diệu Pháp, tăng thượng tuệ học. විනයපිටකෙ ච වීතික්කමප්පහානං කිලෙසානං, වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්ස. සුත්තන්තපිටකෙ පරියුට්ඨානප්පහානං, පරියුට්ඨානපටිපක්ඛත්තා සමාධිස්ස. අභිධම්මපිටකෙ අනුසයප්පහානං අනුසයපටිපක්ඛත්තා පඤ්ඤාය. Và trong Tạng Luật là sự đoạn trừ các phiền não qua sự vi phạm, vì giới là pháp đối trị sự vi phạm. Trong Tạng Kinh là sự đoạn trừ (phiền não) qua sự trỗi dậy, vì định là pháp đối trị sự trỗi dậy. Trong Tạng Vi Diệu Pháp là sự đoạn trừ (phiền não) ngấm ngầm, vì tuệ là pháp đối trị phiền não ngấm ngầm. පඨමෙ ච තදඞ්ගප්පහානං කිලෙසානං, ඉතරෙසු වික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පහානානි. පඨමෙ ච දුච්චරිතසංකිලෙසස්ස පහානං, ඉතරෙසු තණ්හාදිට්ඨිසංකිලෙසානං. Và trong tạng thứ nhất là sự đoạn trừ các phiền não bằng chi phần tương ứng; trong các tạng còn lại là sự đoạn trừ bằng cách đè nén và sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt. Và trong tạng thứ nhất là sự đoạn trừ phiền não của ác hạnh; trong các tạng còn lại là (sự đoạn trừ) các phiền não của ái và kiến. එකමෙකස්මිඤ්චෙත්ථ චතුබ්බිධොපි ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තත්ථ ධම්මොති පාළි. අත්ථොති තස්සායෙවත්ථො. දෙසනාති තස්සා මනසාවවත්ථාපිතාය පාළියා දෙසනා. පටිවෙධොති පාළියා පාළිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. තීසුපි චෙතෙසු එතෙ ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධා යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාහා අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. එවං එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. Và trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa về pháp, nghĩa, pháp thuyết, và sự thông đạt cũng cần được hiểu. Trong đó, pháp là văn bản Pāli. Nghĩa là nghĩa của chính văn bản đó. Pháp thuyết là sự thuyết giảng văn bản Pāli đã được xác định trong tâm. Sự thông đạt là sự liễu tri như thật về văn bản Pāli và nghĩa của văn bản Pāli. Và trong cả ba tạng này, những pháp, nghĩa, pháp thuyết, và sự thông đạt này, vì đối với những người có trí tuệ kém cỏi thì khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như biển lớn đối với loài thỏ v.v..., cho nên chúng sâu xa. Như vậy, trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa cũng cần được hiểu. අපරො නයො – ධම්මොති හෙතු. වුත්තං හෙතං – ‘‘හෙතුම්හි ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා’’ති. අත්ථොති හෙතුඵලං. වුත්තං හෙතං – ‘‘හෙතුඵලෙ ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා’’ති. දෙසනාති පඤ්ඤත්ති, යථාධම්මං ධම්මාභිලාපොති අධිප්පායො. පටිවෙධොති අභිසමයො, සො ච ලොකියලොකුත්තරො විසයතො අසම්මොහතො ච අත්ථානුරූපං ධම්මෙසු, ධම්මානුරූපං අත්ථෙසු, පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසු අවබොධො. Một phương pháp khác: Pháp là nhân. Điều này đã được nói: “Trí tuệ về nhân là Pháp vô ngại giải.” Nghĩa là quả của nhân. Điều này đã được nói: “Trí tuệ về quả của nhân là Nghĩa vô ngại giải.” Pháp thuyết là chế định, ý nghĩa là sự tuyên thuyết các pháp tùy theo pháp. Sự thông đạt là sự chứng ngộ, và sự chứng ngộ đó, là hiệp thế và siêu thế, là sự liễu tri về phương diện đối tượng và không si mê, trong các pháp (nhân) tùy thuận theo nghĩa (quả), trong các nghĩa (quả) tùy thuận theo pháp (nhân), và trong các chế định tùy thuận theo con đường chế định. ඉදානි යස්මා එතෙසු පිටකෙසු යං යං ධම්මජාතං වා අත්ථජාතං වා, යා චායං යථා යථා ඤාපෙතබ්බො අත්ථො සොතූනං ඤාණස්ස අභිමුඛො හොති, තථා තථා තදත්ථජොතිකා දෙසනා, යො චෙත්ථ [Pg.19] අවිපරීතාවබොධසඞ්ඛාතො පටිවෙධො සබ්බමෙතං අනුපචිතකුසලසම්භාරෙහි දුප්පඤ්ඤෙහි සසාදීහි විය මහාසමුද්දො දුක්ඛොගාහං අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨඤ්ච, තස්මා ගම්භීරං. එවම්පි එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. Bây giờ, vì trong các tạng này, bất cứ loại pháp (nhân) nào hay loại nghĩa (quả) nào, và pháp thuyết nào làm sáng tỏ nghĩa đó tùy theo cách mà nghĩa cần được làm cho biết hướng đến trí tuệ của người nghe, và sự thông đạt nào ở đây được gọi là sự liễu tri không sai lạc – tất cả những điều này, đối với những người có trí tuệ kém cỏi, chưa tích lũy các thiện pháp, thì khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như biển lớn đối với loài thỏ v.v..., cho nên chúng sâu xa. Cũng theo cách này, trong mỗi một tạng này, cả bốn phương diện sâu xa cũng cần được hiểu. එත්තාවතා ච – Và với chừng ấy lời: ‘‘දෙසනා-සාසනකථා, භෙදං තෙසු යථාරහං; සික්ඛාපහානගම්භීරභාවඤ්ච පරිදීපයෙ’’ති. “Nên làm sáng tỏ sự khác biệt một cách tương ứng giữa chúng về pháp thuyết, giáo huấn, và bài thuyết giảng; và về các học pháp, sự đoạn trừ, và các phương diện sâu xa.” අයං ගාථා වුත්තත්ථා හොති. Bài kệ này có ý nghĩa đã được giải thích. ‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිඤ්චාපි යං යහිං; පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති. “Cũng nên làm rõ tất cả những điều này: sự khác biệt của pháp học, sự thành tựu và cả sự thất bại mà một vị tỳ khưu đạt được ở đâu và như thế nào.” එත්ථ පන තීසු පිටකෙසු තිවිධො පරියත්තිභෙදො දට්ඨබ්බො. තිස්සො හි පරියත්තියො – අලගද්දූපමා, නිස්සරණත්ථා, භණ්ඩාගාරිකපරියත්තීති. Ở đây, trong ba tạng, ba loại khác biệt của pháp học cần được thấy. Thật vậy, có ba pháp học: pháp học ví như con rắn nước, pháp học vì mục đích giải thoát, và pháp học của người giữ kho. තත්ථ යා දුග්ගහිතා උපාරම්භාදිහෙතු පරියාපුටා, අයං අලගද්දූපමා. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො අලගද්දත්ථිකො අලගද්දගවෙසී අලගද්දපරියෙසනං චරමානො, සො පස්සෙය්‍ය මහන්තං අලගද්දං. තමෙනං භොගෙ වා නඞ්ගුට්ඨෙ වා ගණ්හෙය්‍ය. තස්ස සො අලගද්දො පටිපරිවත්තිත්වා හත්ථෙ වා බාහාය වා අඤ්ඤතරස්මිං වා අඞ්ගපච්චඞ්ගෙ ඩංසෙය්‍ය. සො තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය, මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, අලගද්දස්ස. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා ධම්මං පරියාපුණන්ති සුත්තං…පෙ… වෙදල්ලං. තෙ තං ධම්මං පරියාපුණිත්වා තෙසං ධම්මානං පඤ්ඤාය අත්ථං න උපපරික්ඛන්ති. තෙසං තෙ ධම්මා පඤ්ඤාය අත්ථං අනුපපරික්ඛතං න නිජ්ඣානං ඛමන්ති. තෙ උපාරම්භානිසංසා චෙව ධම්මං පරියාපුණන්ති ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසා ච. යස්ස චත්ථාය ධම්මං පරියාපුණන්ති, තඤ්චස්ස අත්ථං නානුභොන්ති. තෙසං තෙ ධම්මා දුග්ගහිතා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.238). Trong đó, pháp học nào được học sai lạc, được học vì lý do chỉ trích v.v..., đây là pháp học ví như con rắn nước. Liên quan đến điều này, đã được nói: “Này các tỳ khưu, ví như một người cần rắn nước, tìm kiếm rắn nước, đi lang thang để tìm rắn nước, người ấy có thể thấy một con rắn nước lớn. Người ấy có thể bắt nó ở thân hoặc ở đuôi. Con rắn nước đó, quay lại, có thể cắn người ấy ở tay, ở cánh tay, hoặc ở một trong các chi thể lớn nhỏ nào đó. Do nhân duyên đó, người ấy có thể đi đến cái chết hoặc đau khổ gần chết. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã bắt con rắn nước sai cách. Cũng vậy, này các tỳ khưu, ở đây có những kẻ ngu si học Pháp: Kinh... cho đến Vị tằng hữu pháp. Sau khi học Pháp ấy, họ không thẩm xét ý nghĩa của các pháp ấy bằng trí tuệ. Đối với họ, những người không thẩm xét ý nghĩa bằng trí tuệ, các pháp ấy không dẫn đến sự quán xét thấu đáo. Họ học Pháp chỉ vì lợi ích của việc chỉ trích và vì lợi ích của việc thoát khỏi sự tranh luận. Và họ không trải nghiệm được mục đích mà vì đó họ học Pháp. Đối với họ, các pháp ấy được học sai lạc, dẫn đến bất hạnh và đau khổ trong một thời gian dài. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã học Pháp sai lạc.” (Trung Bộ Kinh 1.238). යා [Pg.20] පන සුග්ගහිතා සීලක්ඛන්ධාදිපාරිපූරිංයෙව ආකඞ්ඛමානෙන පරියාපුටා න උපාරම්භාදි හෙතු, අයං නිස්සරණත්ථා. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘තෙසං තෙ ධම්මා සුග්ගහිතා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? සුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.239). Còn pháp học nào được học đúng cách, được học bởi người chỉ mong muốn sự viên mãn của giới uẩn v.v..., không vì lý do chỉ trích v.v..., đây là pháp học vì mục đích giải thoát. Liên quan đến điều này, đã được nói: “Đối với họ, các pháp ấy được học đúng cách, dẫn đến hạnh phúc và an lạc trong một thời gian dài. Vì sao vậy? Này các tỳ khưu, vì đã học Pháp đúng cách.” (Trung Bộ Kinh 1.239). යං පන පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධො පහීනකිලෙසො භාවිතමග්ගො පටිවිද්ධාකුප්පො සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො කෙවලං පවෙණීපාලනත්ථාය වංසානුරක්ඛණත්ථාය පරියාපුණාති, අයං භණ්ඩාගාරිකපඅයත්තීති. Mặt khác, pháp học nào mà bậc lậu tận, là người đã liễu tri các uẩn, đã đoạn tận các phiền não, đã tu tập đạo, đã chứng ngộ quả vị bất động, đã thực chứng sự diệt tận, học tập chỉ thuần túy vì mục đích bảo tồn truyền thống, vì mục đích bảo vệ dòng dõi (của chư Phật), pháp học này được gọi là pháp học của người giữ kho. විනයෙ පන සුප්පටිපන්නො භික්ඛු සීලසම්පත්තිං නිස්සාය තිස්සො විජ්ජා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. සුත්තෙ සුප්පටිපන්නො සමාධිසම්පදං නිස්සාය ඡ අභිඤ්ඤා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. අභිධම්මෙ සුප්පටිපන්නො පඤ්ඤාසම්පදං නිස්සාය චතස්සො පටිසම්භිදා පාපුණාති, තාසඤ්ච තත්ථෙව පභෙදවචනතො. එවමෙතෙසු සුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං විජ්ජාත්තයඡළභිඤ්ඤාචතුපටිසම්භිදාභෙදං සම්පත්තිං පාපුණාති. Mặt khác, vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Luật, nương vào giới thành tựu, đạt đến ba minh, và vì trong tạng ấy, chính ba minh ấy được nói đến một cách chi tiết. Vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Kinh, nương vào định thành tựu, đạt đến sáu thắng trí, và vì trong tạng ấy, chính sáu thắng trí ấy được nói đến một cách chi tiết. Vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong tạng Vi Diệu Pháp, nương vào tuệ thành tựu, đạt đến bốn tuệ phân tích, và vì chính trong tạng ấy, bốn tuệ phân tích ấy được nói đến một cách chi tiết. Như vậy, vị tỳ khưu thực hành tốt đẹp trong các tạng này, theo thứ tự, đạt đến sự thành tựu này, tức là sự phân chia thành ba minh, sáu thắng trí, và bốn tuệ phân tích. විනයෙ පන දුප්පටිපන්නො අනුඤ්ඤාතසුඛසම්ඵස්සඅත්ථරණපාවුරණාදිඵස්සසාමඤ්ඤතො පටික්ඛිත්තෙසු උපාදින්නඵස්සාදීසු අනවජ්ජසඤ්ඤී හොති. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා යෙමෙ අන්තරායිකා ධම්මා වුත්තා භගවතා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’’ති (පාචි. 417; ම. නි. 1.234) තතො දුස්සීලභාවං පාපුණාති. සුත්තෙ දුප්පටිපන්නො ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.5) අධිප්පායං අජානන්තො දුග්ගහිතං ගණ්හාති. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අත්තනා දුග්ගහිතෙන අම්හෙ චෙව අබ්භාචික්ඛති, අත්තානඤ්ච ඛනති, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති (පාචි. 417; ම. නි. 1.236) තතො මිච්ඡාදිට්ඨිතං පාපුණාති. අභිධම්මෙ දුප්පටිපන්නො ධම්මචින්තං අතිධාවන්තො අචින්තෙය්‍යානිපි චින්තෙති, තතො චිත්තක්ඛෙපං පාපුණාති. වුත්තං හෙතං – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යානි න චින්තෙතබ්බානි, යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති (අ. නි. 4.77). එවමෙතෙසු දුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං දුස්සීලභාවමිච්ඡාදිට්ඨිතා චිත්තක්ඛෙපභෙදං විපත්තිං පාපුණාතීති. Mặt khác, vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Luật, do sự tương đồng với xúc chạm của những vật được cho phép như vật trải, vật đắp có xúc chạm dễ chịu, nên đối với những xúc chạm bị cấm đoán như xúc chạm với thân người nữ, vị ấy có tưởng là không có tội. Điều này đã được nói đến: ‘Tôi hiểu giáo pháp do Đức Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Đức Thế Tôn nói là chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, chúng không đủ để gây chướng ngại.’ Do đó, vị ấy đi đến tình trạng ác giới. Vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Kinh, trong những đoạn kinh như ‘Này các tỳ khưu, có bốn hạng người này hiện hữu, có mặt...’, do không hiểu rõ ý nghĩa, vị ấy chấp thủ sai lầm. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: ‘Do sự chấp thủ sai lầm của mình, vị ấy vừa vu khống chúng ta, vừa tự đào bới (cội rễ thiện của) mình, và tạo ra nhiều điều vô phước.’ Do đó, vị ấy đi đến tình trạng tà kiến. Vị tỳ khưu thực hành sai trái trong tạng Vi Diệu Pháp, do đi quá xa trong việc tư duy về các pháp, vị ấy suy nghĩ cả những điều không nên suy nghĩ, do đó, vị ấy đi đến tình trạng tâm tán loạn. Điều này đã được nói đến: ‘Này các tỳ khưu, có bốn điều không thể nghĩ bàn này không nên suy nghĩ, người nào suy nghĩ về chúng sẽ bị điên cuồng, khổ não.’ Như vậy, vị tỳ khưu thực hành sai trái trong các tạng này, theo thứ tự, đi đến sự thất bại này, tức là sự phân chia thành tình trạng ác giới, tà kiến, và tâm tán loạn. එත්තාවතා [Pg.21] ච – Và với chừng ấy – ‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිං චාපි යං යහිං; පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති. Sự phân loại pháp học, sự thành tựu, và cả sự thất bại nào, mà vị tỳ khưu đạt đến trong tạng nào, theo cách nào, tất cả những điều ấy cũng nên được làm cho rõ ràng. අයම්පි ගාථා වුත්තත්ථා හොති. එවං නානප්පකාරතො පිටකානි ඤත්වා තෙසං වසෙනෙතං බුද්ධවචනං තිවිධන්ති ඤාතබ්බං. Kệ ngôn này cũng có ý nghĩa đã được nói đến. Như vậy, sau khi biết được các tạng theo nhiều phương diện, nên biết rằng lời dạy của đức Phật này là ba loại tùy theo các tạng ấy. කථං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං? සබ්බමෙව චෙතං දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති පඤ්චප්පභෙදං හොති. තත්ථ කතමො දීඝනිකායො? තිවග්ගසඞ්ගහානි බ්‍රහ්මජාලාදීනි චතුත්තිංස සුත්තානි. Làm thế nào (lời Phật dạy) có năm loại theo sự phân chia Nikāya? Tất cả lời Phật dạy này có năm loại là: Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng Bộ, Tăng Chi Bộ, và Tiểu Bộ. Trong đó, thế nào là Trường Bộ? (Đó là) ba mươi bốn kinh, bắt đầu bằng kinh Phạm Võng, được gom lại trong ba phẩm. චතුත්තිංසෙව සුත්තන්තා, තිවග්ගො යස්ස සඞ්ගහො; එස දීඝනිකායොති, පඨමො අනුලොමිකො. Bộ nào chỉ có ba mươi bốn kinh, được gom lại trong ba phẩm; bộ ấy là bộ đầu tiên, có tên gọi tương ứng là Trường Bộ. කස්මා පනෙස දීඝනිකායොති වුච්චති? දීඝප්පමාණානං සුත්තානං සමූහතො නිවාසතො ච, සමූහනිවාසා හි නිකායොති වුච්චන්ති. ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකනිකායම්පි සමනුපස්සාමි එවං චිත්තං; යථයිදං, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා; පොණිකනිකායො, චික්ඛල්ලිකනිකායො’’ති (සං. නි. 3.100) එවමාදීනි චෙත්ථ සාධකානි සාසනතො ච ලොකතො ච. එවං සෙසානම්පි නිකායභාවෙ වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. Nhưng tại sao bộ này được gọi là Trường Bộ? (Vì nó) là tập hợp và nơi trú của các kinh có độ dài. Quả vậy, tập hợp và nơi trú được gọi là `nikāya`. Những ví dụ như: ‘Này các tỳ khưu, Ta không thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng như thế này, này các tỳ khưu, đó là các loài bàng sanh; bộ của Poṇika, bộ của Cikkhallika’ là bằng chứng ở đây, từ trong giáo pháp và từ ngoài đời. Tương tự, ý nghĩa của từ ngữ đối với việc các bộ còn lại được gọi là `nikāya` cũng nên được hiểu như vậy. කතමො මජ්ඣිමනිකායො? මජ්ඣිමප්පමාණානි පඤ්චදසවග්ගසඞ්ගහානි මූලපරියායසුත්තාදීනි දියඩ්ඪසතං ද්වෙ ච සුත්තානි. Thế nào là Trung Bộ? (Đó là) một trăm năm mươi hai kinh, bắt đầu bằng kinh Căn Bản Pháp Môn, có độ dài trung bình, được gom lại trong mười lăm phẩm. දියඩ්ඪසතං සුත්තන්තා, ද්වෙ ච සුත්තානි යත්ථ සො; නිකායො මජ්ඣිමො පඤ්ච-දසවග්ගපරිග්ගහො. Bộ nào có một trăm năm mươi hai kinh, được bao gồm trong mười lăm phẩm, bộ ấy là Trung Bộ. කතමො සංයුත්තනිකායො? දෙවතාසංයුත්තාදිවසෙන ඨිතානි ඔඝතරණාදීනි සත්ත සුත්තසහස්සානි සත්ත ච සුත්තසතානි ද්වාසට්ඨි ච සුත්තානි. Thế nào là Tương Ưng Bộ? (Đó là) bảy nghìn bảy trăm sáu mươi hai kinh, bắt đầu bằng kinh Vượt Bộc Lưu, được sắp xếp theo các tương ưng như Tương Ưng Chư Thiên v.v. සත්ත සුත්තසහස්සානි, සත්ත සුත්තසතානි ච; ද්වාසට්ඨි චෙව සුත්තන්තා, එසො සංයුත්තසඞ්ගහො. Bảy nghìn kinh, và bảy trăm kinh, và sáu mươi hai kinh, đó là tuyển tập Tương Ưng. කතමො [Pg.22] අඞ්ගුත්තරනිකායො? එකෙකඅඞ්ගාතිරෙකවසෙන ඨිතානි චිත්තපරියාදානාදීනි නව සුත්තසහස්සානි පඤ්ච සුත්තසතානි සත්තපඤ්ඤාසඤ්ච සුත්තානි. Thế nào là Tăng Chi Bộ? (Đó là) chín nghìn năm trăm năm mươi bảy kinh, bắt đầu bằng kinh Tâm bị ám ảnh, được sắp xếp theo cách tăng dần từng chi pháp. නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච; සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, සඞ්ඛ්‍යා අඞ්ගුත්තරෙ අයං. Chín nghìn kinh, và năm trăm kinh, (và) năm mươi bảy kinh, đây là số lượng trong Tăng Chi Bộ. කතමො ඛුද්දකනිකායො? සකලං විනයපිටකං අභිධම්මපිටකං ඛුද්දකපාඨාදයො ච පුබ්බෙ නිදස්සිතා පන්නරසභෙදා ඨපෙත්වා චත්තාරො නිකායෙ අවසෙසං බුද්ධවචනන්ති. Thế nào là Tiểu Bộ? Toàn bộ tạng Luật, tạng Vi Diệu Pháp, và mười lăm loại (sách) đã được chỉ ra trước đây, bắt đầu bằng Tiểu Tụng, và phần lời Phật dạy còn lại sau khi đã trừ ra bốn bộ kia (chính là Tiểu Bộ). ඨපෙත්වා චතුරොපෙතෙ, නිකායෙ දීඝආදිකෙ; තදඤ්ඤං බුද්ධවචනං, නිකායො ඛුද්දකො මතොති. Trừ ra bốn bộ này, bắt đầu bằng Trường Bộ; lời Phật dạy khác ngoài những bộ đó, được xem là Tiểu Bộ. එවං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං. Như vậy, (lời Phật dạy) có năm loại theo sự phân chia Nikāya. කථං අඞ්ගවසෙන නවවිධං? සබ්බමෙව හිදං සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලන්ති නවප්පභෙදං හොති. තත්ථ උභතොවිභඞ්ගනිද්දෙසඛන්ධකපරිවාරා සුත්තනිපාතෙ මඞ්ගලසුත්ත-රතනසුත්ත-නාලකසුත්ත-තුවට්ටකසුත්තානි අඤ්ඤම්පි ච සුත්තනාමකං තථාගතවචනං සුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බම්පි සගාථකං සුත්තං ගෙය්‍යන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසෙන සංයුත්තකෙ සකලොපි සගාථාවග්ගො, සකලං අභිධම්මපිටකං, නිග්ගාථකං සුත්තං, යඤ්ච අඤ්ඤම්පි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි අසඞ්ගහිතං බුද්ධවචනං තං වෙය්‍යාකරණන්ති වෙදිතබ්බං. ධම්මපදං, ථෙරගාථා, ථෙරීගාථා, සුත්තනිපාතෙ නොසුත්තනාමිකා සුද්ධිකගාථා ච ගාථාති වෙදිතබ්බා. සොමනස්සඤාණමයිකගාථාපටිසංයුත්තා ද්වාසීති සුත්තන්තා උදානන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘වුත්තඤ්හෙතං භගවතා’’තිආදිනයප්පවත්තා දසුත්තරසතසුත්තන්තා ඉතිවුත්තකන්ති වෙදිතබ්බං. අපණ්ණකජාතකාදීනි පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්ච ජාතකසතානි ජාතකන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’ති (දී. නි. 2.209) -ආදිනයප්පවත්තා සබ්බෙපි අච්ඡරියඅබ්භුතධම්මපටිසංයුත්තා සුත්තන්තා අබ්භුතධම්මන්ති වෙදිතබ්බං. චූළවෙදල්ල-මහාවෙදල්ල-සම්මාදිට්ඨි-සක්කපඤ්හ-සඞ්ඛාරභාජනිය-මහාපුණ්ණමසුත්තාදයො සබ්බෙපි වෙදඤ්ච තුට්ඨිඤ්ච ලද්ධා ලද්ධා පුච්ඡිතසුත්තන්තා වෙදල්ලන්ති වෙදිතබ්බං. එවං අඞ්ගවසෙන නවවිධං. Làm thế nào (toàn bộ lời Phật dạy) có chín loại theo phương diện chi phần? Quả vậy, toàn bộ lời dạy này có chín loại là: Sutta (Kinh), Geyya (Trùng tụng), Veyyākaraṇa (Ký thuyết), Gāthā (Kệ ngôn), Udāna (Cảm hứng ngữ), Itivuttaka (Bổn sự), Jātaka (Bổn sanh), Abbhutadhamma (Vị tằng hữu pháp), và Vedalla (Phương quảng). Trong đó, cả hai Phân tích (Ubhatovibhaṅga), các phẩm Niddesa, các Khandhaka, và Parivāra; trong Kinh Tập có các kinh Maṅgala, Ratana, Nālaka, Tuvaṭṭaka; và những lời dạy khác của Như Lai có tên là kinh, nên được biết là Sutta. Toàn bộ kinh văn có kệ ngôn nên được biết là Geyya. Đặc biệt, trong Tương Ưng Bộ, toàn bộ phẩm Có Kệ (Sagāthāvagga); toàn bộ tạng Vi Diệu Pháp, kinh văn không có kệ ngôn, và những lời dạy nào khác của đức Phật không được bao gồm trong tám chi phần còn lại, đó nên được biết là Veyyākaraṇa. Kinh Pháp Cú, Trưởng Lão Tăng Kệ, Trưởng Lão Ni Kệ, và trong Kinh Tập, những kệ ngôn thuần túy không có tên kinh, nên được biết là Gāthā. Tám mươi hai bài kinh tương ưng với các kệ ngôn phát sinh từ hỷ và trí nên được biết là Udāna. Một trăm mười bài kinh bắt đầu theo cách “Điều này đã được đức Thế Tôn nói” nên được biết là Itivuttaka. Năm trăm năm mươi câu chuyện Bổn sanh bắt đầu từ Apaṇṇakajātaka nên được biết là Jātaka. Tất cả các bài kinh tương ưng với các pháp kỳ diệu, phi thường, bắt đầu theo cách “Này các Tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này nơi Ānanda” nên được biết là Abbhutadhamma. Tất cả các bài kinh được hỏi sau khi đã đạt được sự hiểu biết và sự hoan hỷ, như Cūḷavedalla, Mahāvedalla, Sammādiṭṭhi, Sakkapañha, Saṅkhārabhājaniya, Mahāpuṇṇama, v.v., nên được biết là Vedalla. Như vậy, theo phương diện chi phần, có chín loại. කථං [Pg.23] ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං? සබ්බමෙව චෙතං බුද්ධවචනං – Làm thế nào (toàn bộ lời Phật dạy) có tám mươi bốn ngàn loại theo phương diện pháp uẩn? Toàn bộ lời Phật dạy này – ‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො; චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති. (ථෙරගා. 1027); “Tám mươi hai ngàn (pháp uẩn) tôi đã lãnh thọ từ đức Phật, hai ngàn từ các vị Tỳ khưu; tám mươi bốn ngàn pháp uẩn này là những gì tôi đã thông thạo.” එවං පරිදීපිතධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සප්පභෙදං හොති. තත්ථ එකානුසන්ධිකං සුත්තං එකො ධම්මක්ඛන්ධො. යං අනෙකානුසන්ධිකං තත්ථ අනුසන්ධිවසෙන ධම්මක්ඛන්ධගණනා. ගාථාබන්ධෙසු පඤ්හාපුච්ඡනං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, විස්සජ්ජනං එකො. අභිධම්මෙ එකමෙකං තික-දුක-භාජනං, එකමෙකඤ්ච චිත්තවාරභාජනං, එකො ධම්මක්ඛන්ධො. විනයෙ අත්ථි වත්ථු, අත්ථි මාතිකා, අත්ථි පදභාජනීයං, අත්ථි අන්තරාපත්ති, අත්ථි ආපත්ති, අත්ථි අනාපත්ති, අත්ථි පරිච්ඡෙදො; තත්ථ එකමෙකො කොට්ඨාසො, එකමෙකො ධම්මක්ඛන්ධොති වෙදිතබ්බො. එවං ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං. Như vậy, theo phương diện pháp uẩn đã được trình bày, có tám mươi bốn ngàn loại. Trong đó, một bài kinh có một mạch văn là một pháp uẩn. Bài kinh nào có nhiều mạch văn, ở đó việc đếm pháp uẩn được thực hiện theo số mạch văn. Trong các phần kệ ngôn, câu hỏi là một pháp uẩn, câu trả lời là một pháp uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, mỗi phần phân tích về tam đề và nhị đề, và mỗi phần phân tích về tâm, là một pháp uẩn. Trong Luật tạng, có phần sự việc, có phần đề mục, có phần phân tích từ ngữ, có phần tội trung gian, có phần phạm tội, có phần không phạm tội, có phần phân chia; ở đó, mỗi phần nên được biết là một pháp uẩn. Như vậy, theo phương diện pháp uẩn, có tám mươi bốn ngàn loại. එවමෙතං අභෙදතො රසවසෙන එකවිධං, භෙදතො ධම්මවිනයාදිවසෙන දුවිධාදිභෙදං බුද්ධවචනං සඞ්ගායන්තෙන මහාකස්සපප්පමුඛෙන වසීගණෙන ‘‘අයං ධම්මො, අයං විනයො; ඉදං පඨමබුද්ධවචනං, ඉදං මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං; ඉදං විනයපිටකං, ඉදං සුත්තන්තපිටකං, ඉදං අභිධම්මපිටකං; අයං දීඝනිකායො…පෙ… අයං ඛුද්දකනිකායො; ඉමානි සුත්තාදීනි නවඞ්ගානි, ඉමානි චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති ඉමං පභෙදං වවත්ථපෙත්වාව සඞ්ගීතං. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, අඤ්ඤම්පි උද්දානසඞ්ගහ-වග්ගසඞ්ගහපෙය්‍යාලසඞ්ගහ-එකකනිපාත-දුකනිපාතාදිනිපාතසඞ්ගහ-සංයුත්තසඞ්ගහ-පණ්ණාසසඞ්ගහාදිඅනෙකවිධං තීසු පිටකෙසු සන්දිස්සමානං සඞ්ගහප්පභෙදං වවත්ථපෙත්වාඑව සත්තහි මාසෙහි සඞ්ගීතං. සඞ්ගීතිපරියොසානෙ චස්ස – ‘‘ඉදං මහාකස්සපත්ථෙරෙන දසබලස්ස සාසනං පඤ්චවස්සසහස්සපරිමාණං කාලං පවත්තනසමත්ථං කත’’න්ති සඤ්ජාතප්පමොදා සාධුකාරං විය දදමානා අයං මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා අනෙකප්පකාරං කම්පි සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි, අනෙකානි ච අච්ඡරියානි පාතුරහෙසුන්ති අයං පඨමමහාසඞ්ගීතිනාම. යා ලොකෙ – Như vậy, lời Phật dạy này, một cách không phân biệt, là một loại theo phương diện vị (giải thoát vị); một cách phân biệt, có hai loại trở lên theo phương diện Pháp và Luật, v.v., đã được chúng hội các bậc tự tại, do ngài Đại Ca-diếp dẫn đầu, trùng tụng sau khi đã thiết lập sự phân loại này: “Đây là Pháp, đây là Luật; đây là lời Phật dạy thời kỳ đầu, đây là lời Phật dạy thời kỳ giữa, đây là lời Phật dạy thời kỳ cuối; đây là Tạng Luật, đây là Tạng Kinh, đây là Tạng Vi Diệu Pháp; đây là Trường Bộ... đây là Tiểu Bộ; đây là chín chi phần bắt đầu bằng Kinh, đây là tám mươi bốn ngàn pháp uẩn”. Và không chỉ có bấy nhiêu, mà sau khi đã thiết lập cả những sự phân loại tập hợp khác được thấy trong ba tạng, như tập hợp các đề cương, tập hợp các phẩm, tập hợp các phần tỉnh lược, tập hợp các pháp số như pháp một, pháp hai, v.v., tập hợp các tương ưng, tập hợp năm mươi kinh, và nhiều loại khác, (giáo pháp) đã được trùng tụng trong bảy tháng. Và vào lúc kết thúc cuộc trùng tụng này, như thể đang reo lên lời tán thán “Lành thay!” với niềm hoan hỷ lớn lao khởi sanh (nghĩ rằng) “Giáo pháp này của bậc Thập Lực đã được ngài Đại trưởng lão Ca-diếp làm cho có khả năng tồn tại trong khoảng thời gian năm ngàn năm”, đại địa này đã rung, động, chấn động, và chuyển động mạnh mẽ theo nhiều cách cho đến tận mép nước, và nhiều điều kỳ diệu đã xuất hiện. Đây được gọi là cuộc Đại kết tập lần thứ nhất. Mà trên đời – සතෙහි පඤ්චහි කතා, තෙන පඤ්චසතාති ච; ථෙරෙහෙව කතත්තා ච, ථෙරිකාති පවුච්චතීති. Được thực hiện bởi năm trăm vị, do đó được gọi là (kết tập) của năm trăm vị; và vì được thực hiện chỉ bởi các vị Trưởng lão, nên được gọi là (kết tập) của các Trưởng lão. ඉමිස්සා [Pg.24] පන පඨමමහාසඞ්ගීතියා පවත්තමානාය විනයං පුච්ඡන්තෙන ආයස්මතා මහාකස්සපෙන ‘‘පඨමං, ආවුසො උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති එවමාදිවචනපරියොසානෙ ‘‘වත්ථුම්පි පුච්ඡි, නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡී’’ති එත්ථ නිදානෙ පුච්ඡිතෙ තං නිදානං ආදිතො පභුති විත්ථාරෙත්වා යෙන ච පඤ්ඤත්තං, යස්මා ච පඤ්ඤත්තං, සබ්බමෙතං කථෙතුකාමෙන ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති සබ්බං වත්තබ්බං. එවමිදං ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන වුත්තං, තඤ්ච පන ‘‘පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්ත’’න්ති වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා ච ‘‘ඉදං වචනං කෙන වුත්තං, කදා වුත්ත’’න්ති එතෙසං පදානං අත්ථො පකාසිතො හොති. Lại nữa, trong khi cuộc Đại kết tập lần thứ nhất này đang diễn ra, khi ngài Đại Ca-diếp hỏi về Luật, vào cuối những lời nói bắt đầu như “Này hiền giả Upāli, tội bất cộng trụ thứ nhất được chế định ở đâu?”, trong đoạn “đã hỏi về sự việc, đã hỏi về duyên khởi, đã hỏi về người”, khi duyên khởi được hỏi, ngài Trưởng lão Upāli, người muốn trình bày chi tiết duyên khởi đó từ đầu, giải thích ai đã chế định và vì sao đã chế định, đã nói toàn bộ (đoạn) “Vào lúc bấy giờ, đức Phật, đức Thế Tôn, đang trú tại Verañjā”. Như vậy, điều này đã được ngài Trưởng lão Upāli nói, và điều đó nên được biết là “đã được nói vào thời điểm Đại kết tập lần thứ nhất”. Và đến đây, ý nghĩa của các từ “lời này do ai nói, được nói khi nào” đã được làm sáng tỏ. ඉදානි කස්මා වුත්තන්ති එත්ථ වුච්චතෙ, යස්මා අයමායස්මතා මහාකස්සපත්ථෙරෙන නිදානං පුට්ඨො තස්මානෙන තං නිදානං ආදිතො පභුති විත්ථාරෙතුං වුත්තන්ති. එවමිදං ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වදන්තෙනාපි ඉමිනා කාරණෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා ච වුත්තං යෙන යදා යස්මාති ඉමෙසං මාතිකාපදානං අත්ථො පකාසිතො හොති. Bây giờ, đối với câu hỏi: “Tại sao được nói đến?” thì được trả lời rằng: Bởi vì vị này (trưởng lão Upāli) đã được trưởng lão Mahākassapa hỏi về phần duyên khởi, do đó vị này đã nói ra để trình bày chi tiết phần duyên khởi ấy từ lúc ban đầu. Như vậy, cần phải được hiểu rằng, dù trưởng lão Upāli đã nói điều này trong thời điểm kết tập vĩ đại lần thứ nhất, cũng là do nguyên nhân này mà đã được nói ra. Và đến chừng ấy, ý nghĩa của các mẫu đề này là “được nói bởi ai, khi nào, vì sao” đã được trình bày rõ. ඉදානි ධාරිතං යෙන චාභතං, යත්ථප්පතිට්ඨිතං චෙතමෙතං වත්වා විධිං තතොති එතෙසං අත්ථප්පකාසනත්ථං ඉදං වුච්චති. තං පනෙතං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති එවමාදිවචනපටිමණ්ඩිතනිදානං විනයපිටකං කෙන ධාරිතං, කෙනාභතං, කත්ථ පතිට්ඨිතන්ති? වුච්චතෙ – ආදිතො තාව ඉදං භගවතො සම්මුඛා ආයස්මතා උපාලිත්ථෙරෙන ධාරිතං, තස්ස සම්මුඛතො අපරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ ඡළභිඤ්ඤාදිභෙදෙහි අනෙකෙහි භික්ඛුසහස්සෙහි පරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ මහාකස්සපප්පමුඛෙහි ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි. කෙනාභතන්ති? ජම්බුදීපෙ තාව උපාලිත්ථෙරමාදිං කත්වා ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතං. තත්‍රායං ආචරියපරම්පරා – Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa của các câu này: “được ghi nhớ bởi ai và được truyền thừa, được thiết lập ở đâu, sau khi nói điều này, phương thức từ đó,” điều này được nói đến. Tạng Luật này, có phần duyên khởi được trang hoàng bằng những lời nói bắt đầu bằng: “Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Đấng Thế Tôn, đang trú ở Verañjā,” đã được ai ghi nhớ, được ai truyền thừa, và được thiết lập ở đâu? Được trả lời rằng: Trước hết, tạng này đã được trưởng lão Upāli ghi nhớ từ kim khẩu của Đấng Thế Tôn. Từ kim khẩu của vị ấy, khi Như Lai chưa nhập vô dư Niết-bàn, đã được nhiều ngàn vị tỳ khưu với các loại năng lực như sáu thắng trí ghi nhớ; sau khi Như Lai đã nhập vô dư Niết-bàn, đã được các vị trưởng lão kết tập Pháp, đứng đầu là ngài Mahākassapa, ghi nhớ. Về câu hỏi: “Được truyền thừa bởi ai?” Trước hết, ở cõi Diêm-phù-đề, bắt đầu từ trưởng lão Upāli, đã được truyền thừa qua dòng truyền thừa của các vị thầy cho đến kỳ kết tập lần thứ ba. Ở đó, đây là dòng truyền thừa của các vị thầy: උපාලි දාසකො චෙව, සොණකො සිග්ගවො තථා; තිස්සො මොග්ගලිපුත්තො ච, පඤ්චෙතෙ විජිතාවිනො. Upāli và cả Dāsaka, Soṇaka, Siggava cũng vậy; và Tissa Moggaliputta, năm vị này là những bậc chiến thắng. පරම්පරාය විනයං, දීපෙ ජම්බුසිරිව්හයෙ; අච්ඡිජ්ජමානමානෙසුං, තතියො යාව සඞ්ගහො. Các vị ấy đã mang Tạng Luật một cách không gián đoạn, theo dòng truyền thừa, ở hòn đảo có tên là Jambu, cho đến kỳ kết tập lần thứ ba. ආයස්මා [Pg.25] හි උපාලි ඉමං විනයවංසං විනයතන්තිං විනයපවෙණිං භගවතො Quả vậy, trưởng lão Upāli, sau khi đã học thuộc dòng dõi Tạng Luật này, truyền thống Tạng Luật này, sự kế thừa Tạng Luật này từ kim khẩu của Đấng Thế Tôn, සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා බහූනං භික්ඛූනං හදයෙ පතිට්ඨාපෙසි. තස්ස හායස්මතො සන්තිකෙ විනයවංසං උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තෙසු පුග්ගලෙසු පුථුජ්ජන-සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමිනො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙකං අහොසි. දාසකත්ථෙරොපි තස්සෙව සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සො උපාලිත්ථෙරස්ස සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා තථෙව විනයං වාචෙසි. තස්සාපි ආයස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජනාදයො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙව අහොසි. සොණකත්ථෙරොපි දාසකත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සොපි අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස සම්මුඛා උග්ගහෙත්වා තථෙව විනයං වාචෙසි. තස්සාපි ආයස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජනාදයො ගණනපථං වීතිවත්තා, ඛීණාසවානං සහස්සමෙව අහොසි. සිග්ගවත්ථෙරොපි සොණකත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකො අහොසි, සොපි අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ විනයං උග්ගහෙත්වා අරහන්තසහස්සස්ස ධුරග්ගාහො අහොසි. තස්ස පනායස්මතො සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා විනයෙ පකතඤ්ඤුතං පත්තා පුථුජ්ජන-සොතාපන්නසකදාගාමි-අනාගාමිනොපි ඛීණාසවාපි එත්තකානි සතානීති වා එත්තකානි සහස්සානීති වා අපරිච්ඡින්නා අහෙසුං. තදා කිර ජම්බුදීපෙ අතිමහාභික්ඛුසමුදායො අහොසි. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස පන ආනුභාවො තතියසඞ්ගීතියං පාකටො භවිස්සති. එවමිදං විනයපිටකං ජම්බුදීපෙ තාව ඉමාය ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතන්ති වෙදිතබ්බං. đã làm cho nó được thiết lập trong tâm của nhiều vị tỳ khưu. Quả vậy, trong số những người đã học thuộc dòng dõi Tạng Luật từ nơi trưởng lão ấy và đã đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật, các vị phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm đã vượt ngoài số đếm, và có một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Dāsaka cũng là đệ tử cùng thầy của vị ấy; vị đó, sau khi đã học thuộc từ kim khẩu của trưởng lão Upāli, đã dạy lại Tạng Luật đúng như vậy. Từ nơi trưởng lão ấy cũng vậy, những vị phàm phu và các bậc khác đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật đã vượt ngoài số đếm, và có đúng một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Soṇaka cũng là đệ tử cùng thầy của trưởng lão Dāsaka; vị đó cũng vậy, sau khi đã học thuộc từ kim khẩu của thầy tế độ của mình là trưởng lão Dāsaka, đã dạy lại Tạng Luật đúng như vậy. Từ nơi trưởng lão ấy cũng vậy, những vị phàm phu và các bậc khác đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật đã vượt ngoài số đếm, và có đúng một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc. Trưởng lão Siggava cũng là đệ tử cùng thầy của trưởng lão Soṇaka; vị đó cũng vậy, sau khi đã học thuộc Tạng Luật từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Soṇaka, đã trở thành người đứng đầu trong việc học hỏi của một ngàn vị A-la-hán. Còn từ nơi trưởng lão ấy, những người đã học thuộc và đạt đến sự thành thạo về Tạng Luật, cả các vị phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và cả những vị đã đoạn tận các lậu hoặc, đều không thể xác định được là “bấy nhiêu trăm” hay “bấy nhiêu ngàn”. Tương truyền rằng vào lúc bấy giờ, ở cõi Diêm-phù-đề, có một cộng đồng tỳ khưu vô cùng lớn. Còn về oai lực của trưởng lão Moggaliputtatissa sẽ trở nên rõ ràng trong kỳ kết tập lần thứ ba. Như vậy, cần phải được hiểu rằng: Tạng Luật này, trước hết ở cõi Diêm-phù-đề, đã được truyền thừa bởi dòng truyền thừa của các vị thầy này cho đến kỳ kết tập lần thứ ba. පඨමමහාසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về kỳ kết tập vĩ đại lần thứ nhất đã kết thúc. දුතියසඞ්ගීතිකථා Câu chuyện về kỳ kết tập lần thứ hai දුතියසඞ්ගීතිවිජානනත්ථං පන අයමනුක්කමො වෙදිතබ්බො. යදා හි – Và để biết về kỳ kết tập lần thứ hai, trình tự này cần được hiểu rõ. Quả vậy, khi – සඞ්ගායිත්වාන සද්ධම්මං, ජොතයිත්වා ච සබ්බධි; යාව ජීවිතපරියන්තං, ඨත්වා පඤ්චසතාපි තෙ. Sau khi đã kết tập Chánh pháp, và làm cho nó tỏa sáng khắp nơi; sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ, năm trăm vị ấy. ඛීණාසවා [Pg.26] ජුතීමන්තො, ථෙරා කස්සපආදයො; ඛීණස්නෙහපදීපාව, නිබ්බායිංසු අනාලයා. Các vị trưởng lão ấy, đứng đầu là ngài Kassapa, những bậc đã đoạn tận các lậu hoặc, những bậc có hào quang, đã nhập Niết-bàn, không còn luyến ái, giống như những ngọn đèn đã cạn dầu. අථානුක්කමෙන ගච්ඡන්තෙසු රත්තින්දිවෙසු වස්සසතපරිනිබ්බුතෙ භගවති වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං ‘‘කප්පති සිඞ්ගීලොණකප්පො, කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො, කප්පති ගාමන්තරකප්පො, කප්පති ආවාසකප්පො, කප්පති අනුමතිකප්පො, කප්පති ආචිණ්ණකප්පො, කප්පති අමථිතකප්පො, කප්පති ජළොගිං පාතුං, කප්පති අදසකං නිසීදනං, කප්පති ජාතරූපරජත’’න්ති ඉමානි දස වත්ථූනි දීපෙසුං. තෙසං සුසුනාගපුත්තො කාළාසොකො නාම රාජා පක්ඛො අහොසි. Sau đó, khi ngày và đêm trôi qua tuần tự, một trăm năm sau khi Đấng Thế Tôn nhập vô dư Niết-bàn, các vị tỳ khưu Vajjiputtaka ở Vesālī đã tuyên bố mười điều này tại Vesālī: “Phép ‘siṅgīloṇa’ là hợp lệ, phép ‘dvaṅgula’ là hợp lệ, phép ‘gāmantara’ là hợp lệ, phép ‘āvāsa’ là hợp lệ, phép ‘anumati’ là hợp lệ, phép ‘āciṇṇa’ là hợp lệ, phép ‘amathita’ là hợp lệ, việc uống ‘jaḷogi’ là hợp lệ, tọa cụ không có viền là hợp lệ, vàng và bạc là hợp lệ.” Vị vua tên là Kālāsoka, con trai của Susunāga, đã trở thành người ủng hộ họ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වජ්ජීසු චාරිකං චරමානො ‘‘වෙසාලිකා කිර වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං දස වත්ථූනි දීපෙන්තී’’ති සුත්වා ‘‘න ඛො පනෙතං පතිරූපං ය්වාහං දසබලස්ස සාසනවිපත්තිං සුත්වා අප්පොස්සුක්කො භවෙය්‍යං. හන්දාහං අධම්මවාදිනො නිග්ගහෙත්වා ධම්මං දීපෙමී’’ති චින්තෙන්තො යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්‍ර සුදං ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, trong khi đang du hành ở xứ Vajjī, đã nghe rằng: “Tương truyền rằng các vị tỳ khưu Vajjiputtaka ở Vesālī đang tuyên bố mười điều.” Sau khi nghe vậy, ngài suy nghĩ: “Thật không thích hợp khi ta, sau khi nghe về sự suy đồi trong giáo pháp của Đấng Thập Lực, lại trở nên không nhiệt tâm. Thôi nào, ta sẽ khiển trách những người theo tà pháp và làm sáng tỏ Chánh pháp.” Trong khi suy nghĩ như vậy, ngài đã đi đến nơi có thành Vesālī. Tại đó, ở Vesālī, trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, đang trú tại giảng đường có mái nhọn trong khu rừng Lớn. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ තදහුපොසථෙ කංසපාතිං උදකෙන පූරෙත්වා මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඨපෙත්වා ආගතාගතෙ වෙසාලිකෙ උපාසකෙ එවං වදන්ති – ‘‘දෙථාවුසො, සඞ්ඝස්ස කහාපණම්පි අඩ්ඪම්පි පාදම්පි මාසකරූපම්පි, භවිස්සති සඞ්ඝස්ස පරික්ඛාරෙන කරණීය’’න්ති සබ්බං තාව වත්තබ්බං, යාව ‘‘ඉමාය පන විනයසඞ්ගීතියා සත්ත භික්ඛුසතානි අනූනානි අනධිකානි අහෙසුං, තස්මා අයං දුතියසඞ්ගීති සත්තසතිකාති වුච්චතී’’ති. Vào lúc bấy giờ, các tỳ khưu Vajjīputtaka ở Vesālī, vào ngày uposatha đó, đã đổ đầy nước vào một cái bát bằng đồng rồi đặt ở giữa Tăng chúng và nói với các cận sự nam ở Vesālī đã đến như vầy: – ‘Này các hiền hữu, hãy dâng cúng cho Tăng chúng một kahāpaṇa, hoặc nửa kahāpaṇa, hoặc một phần tư, hoặc một māsaka. Tăng chúng sẽ có việc cần làm với các vật dụng.’ Toàn bộ (câu chuyện) nên được kể lại cho đến đoạn: ‘Trong cuộc kết tập luật này đã có bảy trăm vị tỳ khưu, không thiếu không thừa. Vì thế, cuộc kết tập lần thứ hai này được gọi là Sattasatikā (cuộc kết tập của bảy trăm vị).’ එවං තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ද්වාදස භික්ඛුසතසහස්සානි සන්නිපතිංසු ආයස්මතා යසෙන සමුස්සාහිතා. තෙසං මජ්ඣෙ ආයස්මතා රෙවතෙන පුට්ඨෙන සබ්බකාමිත්ථෙරෙන විනයං විස්සජ්ජෙන්තෙන තානි දස වත්ථූනි විනිච්ඡිතානි, අධිකරණං වූපසමිතං. අථ ථෙරා ‘‘පුන ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිස්සාමා’’ති තිපිටකධරෙ පත්තපටිසම්භිදෙ සත්තසතෙ භික්ඛූ උච්චිනිත්වා වෙසාලියං [Pg.27] වාලිකාරාමෙ සන්නිපතිත්වා මහාකස්සපත්ථෙරෙන සඞ්ගායිතසදිසමෙව සබ්බං සාසනමලං සොධෙත්වා පුන පිටකවසෙන නිකායවසෙන අඞ්ගවසෙන ධම්මක්ඛන්ධවසෙන ච සබ්බං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිංසු. අයං සඞ්ගීති අට්ඨහි මාසෙහි නිට්ඨිතා. යා ලොකෙ – Như vậy, trong cuộc hội họp đó, một triệu hai trăm ngàn vị tỳ khưu đã tụ họp, được trưởng lão Yasa khuyến khích. Ở giữa các vị ấy, trưởng lão Sabbakāmī, khi được trưởng lão Revata hỏi, đã trả lời về luật, mười điều ấy đã được phán quyết, và sự tranh cãi đã được dập tắt. Sau đó, các trưởng lão (nghĩ rằng): ‘Chúng ta sẽ kết tập lại Pháp và Luật,’ rồi chọn ra bảy trăm vị tỳ khưu thông thuộc Tam Tạng, đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, tụ họp tại tu viện Vālikārāma ở Vesālī. Giống như cách đã được kết tập bởi trưởng lão Mahākassapa, các ngài đã thanh lọc tất cả những cấu uế của giáo pháp, rồi một lần nữa kết tập toàn bộ Pháp và Luật theo cách phân loại tạng, bộ, phần, và uẩn pháp. Cuộc kết tập này đã hoàn tất trong tám tháng. Mà ở trên đời – සතෙහි සත්තහි කතා, තෙන සත්තසතාති ච; පුබ්බෙ කතං උපාදාය, දුතියාති ච වුච්චතීති. Được thực hiện bởi bảy trăm vị, vì thế được gọi là Sattasatā; và dựa vào cuộc kết tập đã được thực hiện trước đây, nên được gọi là lần thứ hai. සා පනායං – Và cuộc kết tập này – යෙහි ථෙරෙහි සඞ්ගීතා, සඞ්ගීති තෙසු විස්සුතා; සබ්බකාමී ච සාළ්හො ච, රෙවතො ඛුජ්ජසොභිතො. Cuộc kết tập được thực hiện bởi các trưởng lão, trong số đó những vị nổi danh là: Trưởng lão Sabbakāmī, Sāḷha, Revata, Khujjasobhita. යසො ච සාණසම්භූතො, එතෙ සද්ධිවිහාරිකා; ථෙරා ආනන්දථෙරස්ස, දිට්ඨපුබ්බා තථාගතං. Yasa và Sāṇasambhūta, những trưởng lão này là đệ tử cùng ở của trưởng lão Ānanda, và đã từng diện kiến Như Lai. සුමනො වාසභගාමී ච, ඤෙය්‍යා සද්ධිවිහාරිකා; ද්වෙ ඉමෙ අනුරුද්ධස්ස, දිට්ඨපුබ්බා තථාගතං. Sumana và Vāsabhagāmī, hai vị này nên được biết là đệ tử cùng ở của trưởng lão Anuruddha, và đã từng diện kiến Như Lai. දුතියො පන සඞ්ගීතො, යෙහි ථෙරෙහි සඞ්ගහො; සබ්බෙපි පන්නභාරා තෙ, කතකිච්චා අනාසවාති. Còn cuộc kết tập lần thứ hai được thực hiện bởi các trưởng lão nào, thì tất cả các vị ấy đều đã đặt gánh nặng xuống, đã làm xong việc cần làm, là bậc vô lậu. අයං දුතියසඞ්ගීති. Đây là cuộc kết tập lần thứ hai. එවමිමං දුතියසඞ්ගීතිං සඞ්ගායිත්වා ථෙරා ‘‘උප්පජ්ජිස්සති නු ඛො අනාගතෙපි සාසනස්ස එවරූපං අබ්බුද’’න්ති ඔලොකයමානා ඉමං අද්දසංසු – ‘‘ඉතො වස්සසතස්ස උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ පාටලිපුත්තෙ ධම්මාසොකො නාම රාජා උප්පජ්ජිත්වා සකලජම්බුදීපෙ රජ්ජං කාරෙස්සති. සො බුද්ධසාසනෙ පසීදිත්වා මහන්තං ලාභසක්කාරං පවත්තයිස්සති. තතො තිත්ථියා ලාභසක්කාරං පත්ථයමානා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සකං සකං දිට්ඨිං පරිදීපෙස්සන්ති. එවං සාසනෙ මහන්තං අබ්බුදං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘කින්නු ඛො මයං එතස්මිං අබ්බුදෙ උප්පන්නෙ සම්මුඛා භවිස්සාම, න භවිස්සාමා’’ති. අථ තෙ සබ්බෙව තදා අත්තනො අසම්මුඛභාවං ඤත්වා ‘‘කො නු ඛො තං අධිකරණං වූපසමෙතුං සමත්ථො භවිස්සතී’’ති සකලං මනුස්සලොකං ඡකාමාවචරදෙවලොකඤ්ච ඔලොකෙන්තා න කඤ්චි දිස්වා බ්‍රහ්මලොකෙ තිස්සං නාම මහාබ්‍රහ්මානං අද්දසංසු [Pg.28] පරිත්තායුකං උපරිබ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා භාවිතමග්ගං. දිස්වාන නෙසං එතදහොසි – ‘‘සචෙ මයං එතස්ස බ්‍රහ්මුනො මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තනත්ථාය උස්සාහං කරෙය්‍යාම, අද්ධා එස මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙස්සති. තතො ච මන්තෙහි පලොභිතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සති. සො එවං පබ්බජිත්වා සකලං බුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා අධිගතපටිසම්භිදො හුත්වා තිත්ථියෙ මද්දිත්වා තං අධිකරණං විනිච්ඡිත්වා සාසනං පග්ගණ්හිස්සතී’’ති. Sau khi đã kết tập cuộc kết tập lần thứ hai này như vậy, các trưởng lão, trong khi nhìn về tương lai (tự hỏi): ‘Liệu một tai họa như vậy có khởi lên cho giáo pháp trong tương lai không?’ đã thấy điều này: ‘Sau một trăm năm kể từ đây, vào năm thứ mười tám, tại Pāṭaliputta, một vị vua tên là Dhammāsoka sẽ xuất hiện và trị vì toàn cõi Jambudīpa. Vị ấy, có đức tin nơi Phật giáo, sẽ làm phát sinh lợi lộc và cúng dường to lớn. Do đó, các ngoại đạo, mong muốn lợi lộc và cúng dường, sẽ xuất gia trong giáo pháp và tuyên thuyết tà kiến của riêng mình. Như vậy, một tai họa lớn sẽ khởi lên trong giáo pháp.’ Bấy giờ, các ngài đã suy nghĩ thế này: ‘Khi tai họa ấy khởi lên, liệu chúng ta có còn tại thế hay không?’ Bấy giờ, tất cả các vị ấy, biết rằng mình sẽ không còn tại thế, (liền suy nghĩ): ‘Ai sẽ có khả năng dập tắt sự tranh cãi ấy?’ Trong khi nhìn khắp cõi người và sáu cõi trời dục giới, các ngài không thấy một ai, rồi đã thấy một vị đại Phạm thiên tên là Tissa ở cõi Phạm thiên, có tuổi thọ ngắn và đã tu tập đạo lộ để sanh lên cõi Phạm thiên cao hơn. Sau khi thấy vậy, các ngài đã suy nghĩ thế này: ‘Nếu chúng ta nỗ lực để vị Phạm thiên này tái sanh vào cõi người, chắc chắn vị này sẽ tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali. Và từ đó, được dụ dỗ bởi các câu thần chú, sẽ từ bỏ gia đình và xuất gia. Vị ấy, sau khi xuất gia như vậy, sẽ học thuộc toàn bộ lời Phật dạy, trở thành người đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, sẽ nhiếp phục các ngoại đạo, phán quyết sự tranh cãi ấy và xiển dương giáo pháp.’ තෙ බ්‍රහ්මලොකං ගන්ත්වා තිස්සං මහාබ්‍රහ්මානං එතදවොචුං – ‘‘ඉතො වස්සසතස්ස උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ සාසනෙ මහන්තං අබ්බුදං උප්පජ්ජිස්සති. මයඤ්ච සකලං මනුස්සලොකං ඡකාමාවචරදෙවලොකඤ්ච ඔලොකයමානා කඤ්චි සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථං අදිස්වා බ්‍රහ්මලොකං විචිනන්තා භවන්තමෙව අද්දසාම. සාධු, සප්පුරිස, මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දසබලස්ස සාසනං පග්ගණ්හිතුං පටිඤ්ඤං දෙහී’’ති. Các ngài đi đến cõi Phạm thiên và đã nói điều này với đại Phạm thiên Tissa: ‘Sau một trăm năm kể từ đây, vào năm thứ mười tám, một tai họa lớn sẽ khởi lên trong giáo pháp. Và chúng tôi, trong khi nhìn khắp cõi người và sáu cõi trời dục giới, đã không thấy ai có khả năng xiển dương giáo pháp, và trong khi tìm kiếm ở cõi Phạm thiên, đã chỉ thấy chính ngài. Lành thay, bậc thiện nhân, xin hãy tái sanh vào cõi người và hứa khả sẽ xiển dương giáo pháp của Bậc Thập Lực.’ එවං වුත්තෙ මහාබ්‍රහ්මා, ‘‘අහං කිර සාසනෙ උප්පන්නං අබ්බුදං සොධෙත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථො භවිස්සාමී’’ති හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො හුත්වා, ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා පටිඤ්ඤං අදාසි. ථෙරා බ්‍රහ්මලොකෙ තං කරණීයං තීරෙත්වා පුන පච්චාගමිංසු. Khi được nói như vậy, vị đại Phạm thiên (nghĩ rằng): ‘Ta quả thật sẽ có khả năng thanh lọc tai họa đã khởi lên trong giáo pháp và xiển dương giáo pháp,’ rồi trở nên hoan hỷ, phấn khởi, và vô cùng vui mừng, đã nhận lời: ‘Lành thay,’ và đã hứa khả. Các trưởng lão, sau khi hoàn thành công việc đó ở cõi Phạm thiên, đã trở lại. තෙන ඛො පන සමයෙන සිග්ගවත්ථෙරො ච චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරො ච ද්වෙපි නවකා හොන්ති දහරභික්ඛූ තිපිටකධරා පත්තපටිසම්භිදා ඛීණාසවා, තෙ තං අධිකරණං න සම්පාපුණිංසු. ථෙරා ‘‘තුම්හෙ, ආවුසො, අම්හාකං ඉමස්මිං අධිකරණෙ නො සහායකා අහුවත්ථ, තෙන වො ඉදං දණ්ඩකම්මං හොතු – ‘තිස්සො නාම බ්‍රහ්මා මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිස්සති, තං තුම්හාකං එකො නීහරිත්වා පබ්බාජෙතු, එකො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාපෙතූ’’’ති වත්වා සබ්බෙපි යාවතායුකං ඨත්වා – Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Siggava và trưởng lão Caṇḍavajji, cả hai đều là tỳ khưu trẻ, tuổi hạ còn ít, thông thuộc Tam Tạng, đã chứng đắc Tuệ Phân Tích, là bậc lậu tận. Các vị ấy đã không tham dự vào việc giải quyết sự tranh cãi đó. Các trưởng lão nói: ‘Này các hiền hữu, các vị đã không phải là người trợ giúp chúng tôi trong sự tranh cãi này, vì thế, đây là hình phạt dành cho các vị: ‘Vị Phạm thiên tên Tissa sẽ tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali, một người trong các vị hãy đưa vị ấy đi xuất gia, một người hãy dạy cho vị ấy lời Phật dạy.’’ Sau khi nói vậy, tất cả các vị, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ – සබ්බකාමිප්පභුතයො, තෙපි ථෙරා මහිද්ධිකා; අග්ගික්ඛන්ධාව ලොකම්හි, ජලිත්වා පරිනිබ්බුතා. Các trưởng lão ấy, đứng đầu là trưởng lão Sabbakāmī, những bậc có đại thần lực, đã tỏa sáng trên thế gian như những khối lửa lớn, rồi nhập Niết-bàn. දුතියං සඞ්ගහං කත්වා, විසොධෙත්වාන සාසනං; අනාගතෙපි කත්වාන, හෙතුං සද්ධම්මසුද්ධියා. Sau khi thực hiện cuộc kết tập lần thứ hai, thanh lọc giáo pháp, và cũng đã tạo ra nhân duyên cho sự trong sạch của Chánh pháp trong tương lai. ඛීණාසවා [Pg.29] වසිප්පත්ථා, පභින්නපටිසම්භිදා; අනිච්චතාවසං ථෙරා, තෙපි නාම උපාගතා. Ngay cả các vị Trưởng lão đã tận trừ lậu hoặc, đã đạt đến quyền năng, đã chứng đắc các tuệ phân tích, cũng đã đi đến dưới quyền của vô thường. එවං අනිච්චතං ජම්මිං, ඤත්වා දුරභිසම්භවං; තං පත්තුං වායමෙ ධීරො, යං නිච්චං අමතං පදන්ති. Sau khi biết như vậy về tánh vô thường thấp hèn, khó vượt qua, bậc trí nên cố gắng để đạt đến trạng thái thường hằng, bất tử ấy. එත්තාවතා සබ්බාකාරෙන දුතියසඞ්ගීතිවණ්ණනා නිට්ඨිතා හොති. Đến đây, phần giải thích về cuộc kết tập lần thứ hai được xem là hoàn tất về mọi phương diện. දුතියසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ hai đã kết thúc. තතියසඞ්ගීතිකථා Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ ba තිස්සොපි ඛො මහාබ්‍රහ්මා බ්‍රහ්මලොකතො චවිත්වා මොග්ගලිබ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. සිග්ගවත්ථෙරොපි තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණතො පභුති සත්ත වස්සානි බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහං පිණ්ඩාය පාවිසි. එකදිවසම්පි උළුඞ්කමත්තං වා යාගුං කටච්ඡුමත්තං වා භත්තං නාලත්ථ. සත්තන්නං පන වස්සානං අච්චයෙන එකදිවසං ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වචනමත්තං අලත්ථ. තංදිවසමෙව බ්‍රාහ්මණොපි බහිද්ධා කිඤ්චි කරණීයං කත්වා ආගච්ඡන්තො පටිපථෙ ථෙරං දිස්වා, ‘‘භො පබ්බජිත, අම්හාකං ගෙහං අගමිත්ථා’’ති ආහ. ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, අගමිම්හා’’ති. ‘‘අපි කිඤ්චි ලභිත්ථා’’ති? ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, ලභිම්හා’’ති. සො ගෙහං ගන්ත්වා පුච්ඡි – ‘‘තස්ස පබ්බජිතස්ස කිඤ්චි අදත්ථා’’ති? ‘‘න කිඤ්චි අදම්හා’’ති. බ්‍රාහ්මණො දුතියදිවසෙ ඝරද්වාරෙයෙව නිසීදි ‘‘අජ්ජ පබ්බජිතං මුසාවාදෙන නිග්ගහෙස්සාමී’’ති. ථෙරො දුතියදිවසෙ බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො. බ්‍රාහ්මණො ථෙරං දිස්වාව එවමාහ – ‘‘තුම්හෙ හිය්‍යො අම්හාකං ගෙහෙ කිඤ්චි අලද්ධායෙව ‘ලභිම්හා’ති අවොචුත්ථ. වට්ටති නු ඛො තුම්හාකං මුසාවාදො’’ති! ථෙරො ආහ – ‘‘මයං, බ්‍රාහ්මණ, තුම්හාකං ගෙහෙ සත්ත වස්සානි ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තම්පි අලභිත්වා හිය්‍යො ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තං ලභිම්හ; අථෙතං පටිසන්ථාරං උපාදාය එවමවොචුම්හා’’ති. Vị Đại Phạm thiên tên Tissa, sau khi mệnh chung từ cõi Phạm thiên, đã tái sanh trong nhà của bà-la-môn Moggali. Trưởng lão Siggava, kể từ ngày vị ấy tái sanh, đã đi vào nhà của người bà-la-môn để khất thực suốt bảy năm. Không một ngày nào ngài nhận được cháo dù chỉ bằng một cái gáo hay cơm dù chỉ bằng một cái muỗng. Tuy nhiên, sau bảy năm, vào một ngày nọ, ngài chỉ nhận được lời nói: 'Xin mời ngài đi qua, thưa ngài'. Chính vào ngày hôm đó, người bà-la-môn sau khi làm một vài việc bên ngoài, đang trên đường trở về, trông thấy vị trưởng lão trên đường và hỏi: 'Này vị xuất gia, ngài có đến nhà chúng tôi không?'. 'Vâng, thưa bà-la-môn, chúng tôi đã đến'. 'Ngài có nhận được gì không?'. 'Vâng, thưa bà-la-môn, chúng tôi đã nhận được'. Ông ta về nhà và hỏi: 'Mọi người có cho vị xuất gia kia thứ gì không?'. 'Chúng tôi không cho gì cả'. Vào ngày thứ hai, người bà-la-môn ngồi ngay tại cửa nhà (với ý nghĩ): 'Hôm nay ta sẽ bắt lỗi vị xuất gia này về lời nói dối'. Vào ngày thứ hai, vị trưởng lão đã đến cửa nhà của người bà-la-môn. Vừa thấy vị trưởng lão, người bà-la-môn liền nói như vầy: 'Hôm qua, ngài đã không nhận được gì ở nhà chúng tôi mà lại nói 'tôi đã nhận được'. Này, có phải việc nói dối là được phép đối với các ngài chăng?'. Vị trưởng lão nói: 'Này bà-la-môn, trong bảy năm, chúng tôi đã không nhận được ngay cả lời nói 'xin mời ngài đi qua' tại nhà của ông, nhưng hôm qua chúng tôi đã nhận được lời nói 'xin mời ngài đi qua'; do đó, dựa vào sự tiếp đãi bằng lời nói này mà chúng tôi đã nói như vậy.' බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පටිසන්ථාරමත්තම්පි ලභිත්වා ‘ලභිම්හා’ති පසංසන්ති, අඤ්ඤං කිඤ්චි ඛාදනීයං භොජනීයං ලභිත්වා කස්මා න පසංසන්තී’’ති පසීදිත්වා අත්තනො අත්ථාය පටියාදිතභත්තතො කටච්ඡුමත්තං භික්ඛං තදුපියඤ්ච බ්‍යඤ්ජනං දාපෙත්වා ‘‘ඉමං භික්ඛං සබ්බකාලං තුම්හෙ ලභිස්සථා’’ති ආහ[Pg.30]. සො පුනදිවසතො පභුති උපසඞ්කමන්තස්ස ථෙරස්ස උපසමං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසීදිත්වා ථෙරං නිච්චකාලං අත්තනො ඝරෙ භත්තවිස්සග්ගකරණත්ථාය යාචි. ථෙරො අධිවාසෙත්වා දිවසෙ දිවසෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගච්ඡන්තො ථොකං ථොකං බුද්ධවචනං කථෙත්වා ගච්ඡති. සොපි ඛො මාණවකො සොළසවස්සුද්දෙසිකොයෙව තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ අහොසි. බ්‍රහ්මලොකතො ආගතසුද්ධසත්තස්ස ආසනෙ වා සයනෙ වා අඤ්ඤො කොචි නිසජ්ජිතා වා නිපජ්ජිතා වා නත්ථි. සො යදා ආචරියඝරං ගච්ඡති, තදාස්ස මඤ්චපීඨං සෙතෙන වත්ථෙන පටිච්ඡාදෙත්වා ලග්ගෙත්වා ඨපෙන්ති. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සමයො දානි මාණවකං පබ්බාජෙතුං, චිරඤ්ච මෙ ඉධාගච්ඡන්තස්ස, න ච කාචි මාණවකෙන සද්ධිං කථා උප්පජ්ජති. හන්ද දානි ඉමිනා උපායෙන පල්ලඞ්කං නිස්සාය උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ගෙහං ගන්ත්වා යථා තස්මිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා මාණවකස්ස පල්ලඞ්කං අඤ්ඤං න කිඤ්චි ආසනං දිස්සති තථා අධිට්ඨාසි. බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහජනො ථෙරං දිස්වා අඤ්ඤං කිඤ්චි ආසනං අපස්සන්තො මාණවකස්ස පල්ලඞ්කං අත්ථරිත්වා ථෙරස්ස අදාසි. නිසීදි ථෙරො පල්ලඞ්කෙ. මාණවකොපි ඛො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ආචරියඝරා ආගම්ම ථෙරං අත්තනො පල්ලඞ්කෙ නිසින්නං දිස්වා කුපිතො අනත්තමනො ‘‘කො මම පල්ලඞ්කං සමණස්ස පඤ්ඤපෙසී’’ති ආහ. Người bà-la-môn suy nghĩ: 'Những vị này chỉ nhận được một lời chào hỏi mà đã tán thán rằng 'chúng tôi đã nhận được', nếu nhận được các vật thực khác để ăn, để dùng, tại sao họ lại không tán thán chứ?'. Do nghĩ vậy, ông ta phát sanh tín tâm và từ phần cơm đã được chuẩn bị cho mình, ông đã cho người dâng cúng một muỗng vật thực cùng với thức ăn tương xứng và nói: 'Xin ngài hãy nhận phần vật thực này luôn luôn'. Kể từ ngày hôm sau, ông ta thấy được sự thanh tịnh của vị trưởng lão đến gần, nên càng phát sanh tín tâm hơn nữa và đã thỉnh cầu vị trưởng lão luôn luôn thực hiện việc thọ thực tại nhà mình. Vị trưởng lão đã nhận lời, và mỗi ngày sau khi làm xong việc thọ thực, lúc ra về, ngài nói một ít Phật ngôn rồi đi. Vị thanh niên ấy, khi chỉ mới khoảng mười sáu tuổi, đã thông suốt ba bộ Vệ-đà. Không có ai khác ngồi hay nằm trên ghế hoặc giường của một chúng sanh thanh tịnh đến từ cõi Phạm thiên. Khi cậu ta đi đến nhà thầy dạy, người ta che giường ghế của cậu bằng một tấm vải trắng, niêm phong lại và cất giữ. Vị trưởng lão suy nghĩ: 'Nay đã đến lúc cho vị thanh niên này xuất gia. Ta đã đến đây một thời gian dài rồi, mà chưa có cuộc nói chuyện nào khởi lên với cậu thanh niên. Thôi được, bây giờ, bằng phương tiện này, nương vào chiếc giường, một cuộc nói chuyện sẽ khởi lên'. (Nghĩ vậy), ngài đến nhà và chú nguyện sao cho trong nhà ấy, ngoài chiếc giường của cậu thanh niên ra, không một chỗ ngồi nào khác có thể được nhìn thấy. Người nhà của bà-la-môn thấy vị trưởng lão, không tìm thấy chỗ ngồi nào khác, đã trải giường của cậu thanh niên và dâng cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão ngồi xuống trên chiếc giường. Ngay lúc đó, cậu thanh niên từ nhà thầy dạy trở về, thấy vị trưởng lão đang ngồi trên giường của mình, liền nổi giận, không vui và nói: 'Ai đã trải giường của ta cho vị sa-môn này?' ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා වූපසන්තෙ මාණවකස්ස චණ්ඩික්කභාවෙ එවමාහ – ‘‘කිං පන ත්වං, මාණවක, කිඤ්චි මන්තං ජානාසී’’ති? මාණවකො ‘‘භො පබ්බජිත, මයි දානි මන්තෙ අජානන්තෙ අඤ්ඤෙ කෙ ජානිස්සන්තී’’ති වත්වා, ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘තුම්හෙ පන මන්තං ජානාථා’’ති? ‘‘පුච්ඡ, මාණවක, පුච්ඡිත්වා සක්කා ජානිතු’’න්ති. අථ ඛො මාණවකො තීසු වෙදෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු ඉතිහාසපඤ්චමෙසු යානි යානි ගණ්ඨිට්ඨානානි, යෙසං යෙසං නයං නෙව අත්තනා පස්සති නාපිස්ස ආචරියො අද්දස, තෙසු තෙසු ථෙරං පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘පකතියාපි තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ, ඉදානි පන පටිසම්භිදාප්පත්තො, තෙනස්ස නත්ථි තෙසං පඤ්හානං විස්සජ්ජනෙ භාරො’’ති තාවදෙව තෙ පඤ්හෙ විස්සජ්ජෙත්වා මාණවකං ආහ – ‘‘මාණවක, අහං තයා බහුං පුච්ඡිතො; අහම්පි දානි තං එකං පඤ්හං පුච්ඡාමි, බ්‍යාකරිස්සසි මෙ’’ති? ‘‘ආම, භො පබ්බජිත, පුච්ඡ බ්‍යාකරිස්සාමී’’ති. ථෙරො චිත්තයමකෙ ඉමං පඤ්හං පුච්ඡි – Sau khi làm xong việc thọ thực, khi sự tức giận của cậu thanh niên đã lắng dịu, vị trưởng lão nói như vầy: 'Này thanh niên, con có biết câu thần chú nào không?'. Cậu thanh niên nói: 'Này vị xuất gia, nếu bây giờ tôi mà không biết các thần chú, thì còn ai khác sẽ biết nữa chứ?', rồi hỏi lại vị trưởng lão: 'Còn ngài, ngài có biết thần chú không?'. 'Hãy hỏi đi, này thanh niên, sau khi hỏi thì có thể biết được'. Khi ấy, cậu thanh niên đã hỏi vị trưởng lão về những điểm khúc mắc trong ba bộ Vệ-đà, cùng với các sách Nighaṇḍu, Keṭubha, các sách phân loại văn tự, và Itihāsa là thứ năm, những điểm mà chính cậu không thấy được ý nghĩa và cả thầy của cậu cũng không thấy được. Vị trưởng lão, vốn đã thông suốt ba bộ Vệ-đà, và bây giờ lại đắc các tuệ phân tích, do đó đối với ngài không có gánh nặng nào trong việc giải đáp những câu hỏi ấy. (Vì vậy), ngài đã giải đáp những câu hỏi đó ngay lập tức và nói với cậu thanh niên: 'Này thanh niên, con đã hỏi ta rất nhiều; bây giờ ta cũng hỏi con một câu, con sẽ giải đáp cho ta chứ?'. 'Vâng, thưa vị xuất gia, xin ngài cứ hỏi, con sẽ giải đáp'. Vị trưởng lão đã hỏi câu hỏi này trong phẩm Song Đối về Tâm (Cittayamaka): ‘‘යස්ස [Pg.31] චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣති තස්ස චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති නුප්පජ්ජිස්සති; යස්ස වා පන චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති නුප්පජ්ජිස්සති තස්ස චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣතී’’ති? 'Đối với người nào tâm đang sanh khởi, không đang diệt, phải chăng tâm của người ấy sẽ diệt, sẽ không sanh khởi? Hay là, đối với người nào tâm sẽ diệt, sẽ không sanh khởi, phải chăng tâm của người ấy đang sanh khởi, không đang diệt?' මාණවො උද්ධං වා අධො වා හරිතුං අසක්කොන්තො ‘‘කිං නාම, භො පබ්බජිත, ඉද’’න්ති ආහ. ‘‘බුද්ධමන්තො නාමායං, මාණවා’’ති. ‘‘සක්කා පනායං, භො, මය්හම්පි දාතු’’න්ති. ‘‘සක්කා මාණව, අම්හෙහි ගහිතපබ්බජ්ජං ගණ්හන්තස්ස දාතු’’න්ති. තතො මාණවො මාතාපිතරො උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘අයං පබ්බජිතො බුද්ධමන්තං නාම ජානාති, න ච අත්තනො සන්තිකෙ අපබ්බජිතස්ස දෙති, අහං එතස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා මන්තං උග්ගණ්හිස්සාමී’’ති. Chàng thanh niên không thể đọc xuôi hay đọc ngược được, bèn hỏi: 'Thưa ngài xuất gia, đây là thần chú gì vậy?' 'Này thanh niên, đây gọi là Phật chú.' 'Thưa ngài, có thể ban cho con được không?' 'Này thanh niên, có thể ban cho người nào chịu nhận sự xuất gia mà chúng tôi đã thọ nhận.' Sau đó, chàng thanh niên đến gặp cha mẹ và nói: 'Vị xuất gia này biết một thần chú tên là Phật chú, nhưng ngài không ban cho người không xuất gia ở gần ngài. Con sẽ xuất gia ở gần ngài để học thần chú ấy.' අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘පබ්බජිත්වාපි නො පුත්තො මන්තෙ ගණ්හතු, ගහෙත්වා පුනාගමිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානා ‘‘උග්ගණ්හ, පුත්තා’’ති අනුජානිංසු. ථෙරො දාරකං පබ්බාජෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං තාව ආචික්ඛි. සො තත්ථ පරිකම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සාමණෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, අභබ්බො දානි සාසනතො නිවත්තිතුං. සචෙ පනස්සාහං කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා කථෙය්‍යං, අරහත්තං පාපුණෙය්‍ය, අප්පොස්සුක්කො භවෙය්‍ය බුද්ධවචනං ගහෙතුං, සමයො දානි නං චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස සන්තිකං පෙසෙතු’’න්ති. තතො ආහ – ‘‘එහි ත්වං, සාමණෙර, ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හ. මම වචනෙන තඤ්ච ආරොග්‍යං පුච්ඡ; එවඤ්ච වදෙහි – ‘උපජ්ඣායො මං, භන්තෙ, තුම්හාකං සන්තිකං පහිණී’ති. ‘කො නාම තෙ උපජ්ඣායො’ති ච වුත්තෙ ‘සිග්ගවත්ථෙරො නාම, භන්තෙ’ති වදෙය්‍යාසි. ‘අහං කො නාමා’ති වුත්තෙ එවං වදෙය්‍යාසි – ‘මම උපජ්ඣායො, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’’ති. Bấy giờ, cha mẹ của cậu bé nghĩ rằng: 'Dù có xuất gia, con trai chúng ta hãy cứ học các thần chú, học xong nó sẽ trở về,' nên đã cho phép: 'Con hãy học đi, con trai.' Vị trưởng lão cho cậu bé xuất gia và trước tiên dạy về đề mục tam thập nhị thân tướng. Vị ấy trong khi thực hành sơ khởi về đề mục ấy, không bao lâu đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bấy giờ, vị trưởng lão suy nghĩ: 'Vị sa-di đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, nay không còn có thể thối chuyển khỏi giáo pháp. Tuy nhiên, nếu ta dạy thêm đề mục thiền cho vị ấy, vị ấy có thể chứng đắc A-la-hán, và có thể sẽ không còn nỗ lực học hỏi Phật ngôn. Nay đã đến lúc gửi vị ấy đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji.' Sau đó, ngài nói: 'Này sa-di, con hãy đến đây. Con hãy đến chỗ vị trưởng lão để học hỏi Phật ngôn. Nhân danh ta, hãy hỏi thăm sức khỏe của ngài; và hãy thưa như vầy: ‘Bạch ngài, bổn sư của con đã gửi con đến chỗ ngài.’ Và khi được hỏi: ‘Bổn sư của con tên là gì?’, con hãy thưa: ‘Bạch ngài, tên là trưởng lão Siggava.’ Khi được hỏi: ‘Ta tên là gì?’, con hãy thưa như vầy: ‘Bạch ngài, bổn sư của con biết tên của ngài.’” ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තිස්සො සාමණෙරො ථෙරං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අනුපුබ්බෙන චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. ථෙරො සාමණෙරං පුච්ඡි – ‘‘කුතො ආගතොසී’’ති? ‘‘උපජ්ඣායො මං, භන්තෙ, තුම්හාකං සන්තිකං පහිණී’’ති. ‘‘කො නාම තෙ උපජ්ඣායො’’ති? ‘‘සිග්ගවත්ථෙරො නාම, භන්තෙ’’ති. ‘‘අහං කො නාමා’’ති? ‘‘මම උපජ්ඣායො, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’ති. ‘‘පත්තචීවරං දානි පටිසාමෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සාමණෙරො පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා පුනදිවසෙ පරිවෙණං සම්මජ්ජිත්වා උදකදන්තපොනං උපට්ඨාපෙසි. ථෙරො තස්ස සම්මජ්ජිතට්ඨානං පුන සම්මජ්ජි[Pg.32]. තං උදකං ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤං උදකං ආහරි. තඤ්ච දන්තකට්ඨං අපනෙත්වා අඤ්ඤං දන්තකට්ඨං ගණ්හි. එවං සත්ත දිවසානි කත්වා සත්තමෙ දිවසෙ පුන පුච්ඡි. සාමණෙරො පුනපි පුබ්බෙ කථිතසදිසමෙව කථෙසි. ථෙරො ‘‘සො වතායං බ්‍රාහ්මණො’’ති සඤ්ජානිත්වා ‘‘කිමත්ථං ආගතොසී’’ති ආහ. ‘‘බුද්ධවචනං උග්ගණ්හත්ථාය, භන්තෙ’’ති. ථෙරො ‘‘උග්ගණ්හ දානි, සාමණෙරා’’ති වත්වා පුන දිවසතො පභුති බුද්ධවචනං පට්ඨපෙසි. තිස්සො සාමණෙරොව හුත්වා, ඨපෙත්වා විනයපිටකං සබ්බං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හි සද්ධිං අට්ඨකථාය. උපසම්පන්නකාලෙ පන අවස්සිකොව සමානො තිපිටකධරො අහොසි. ආචරියුපජ්ඣායා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස හත්ථෙ සකලං බුද්ධවචනං පතිට්ඨාපෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා පරිනිබ්බායිංසු. මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරොපි අපරෙන සමයෙන කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තප්පත්තො බහූනං ධම්මවිනයං වාචෙසි. ‘Bạch ngài, xin vâng.’ Sa-di Tissa đảnh lễ vị trưởng lão, đi nhiễu quanh ngài rồi tuần tự đi đến chỗ trưởng lão Caṇḍavajji, đảnh lễ rồi đứng một bên. Vị trưởng lão hỏi vị sa-di: ‘Con từ đâu đến?’ ‘Bạch ngài, bổn sư của con đã gửi con đến chỗ ngài.’ ‘Bổn sư của con tên là gì?’ ‘Bạch ngài, tên là trưởng lão Siggava.’ ‘Ta tên là gì?’ ‘Bạch ngài, bổn sư của con biết tên của ngài.’ ‘Vậy bây giờ con hãy cất y bát đi.’ ‘Bạch ngài, xin vâng.’ Vị sa-di cất y bát, ngày hôm sau quét dọn tịnh xá, dâng nước và tăm xỉa răng. Vị trưởng lão lại quét dọn nơi mà vị ấy đã quét. Ngài đổ nước ấy đi và mang nước khác đến. Ngài cũng bỏ tăm xỉa răng ấy đi và lấy tăm xỉa răng khác. Ngài làm như vậy trong bảy ngày, đến ngày thứ bảy lại hỏi. Vị sa-di lại trả lời giống hệt như đã nói trước đây. Vị trưởng lão nhận ra: ‘Ồ, đây chính là cậu Bà-la-môn ấy,’ rồi hỏi: ‘Con đến đây để làm gì?’ ‘Bạch ngài, con đến để học hỏi Phật ngôn.’ Vị trưởng lão nói: ‘Này sa-di, vậy bây giờ con hãy học đi,’ rồi từ ngày hôm sau bắt đầu dạy Phật ngôn. Tissa, ngay khi còn là sa-di, ngoại trừ Luật tạng, đã học tất cả Phật ngôn cùng với Chú giải. Đến khi thọ cụ túc giới, dù chưa đủ hạ lạp, ngài đã trở thành một vị Tam tạng. Các vị thầy và bổn sư, sau khi trao truyền toàn bộ Phật ngôn vào tay trưởng lão Moggaliputtatissa, đã sống cho đến hết tuổi thọ rồi nhập Niết-bàn. Trưởng lão Moggaliputtatissa về sau cũng tu tập đề mục thiền, chứng quả A-la-hán và đã dạy Pháp và Luật cho nhiều vị. තෙන ඛො පන සමයෙන බින්දුසාරස්ස රඤ්ඤො එකසතපුත්තා අහෙසුං. තෙ සබ්බෙ අසොකො අත්තනා සද්ධිං එකමාතිකං තිස්සකුමාරං ඨපෙත්වා ඝාතෙසි. ඝාතෙන්තො ච චත්තාරි වස්සානි අනභිසිත්තොව රජ්ජං කාරෙත්වා චතුන්නං වස්සානං අච්චයෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ සකලජම්බුදීපෙ එකරජ්ජාභිසෙකං පාපුණි. අභිසෙකානුභාවෙන චස්ස ඉමා රාජිද්ධියො ආගතා – මහාපථවියා හෙට්ඨා යොජනප්පමාණෙ ආණා පවත්තති; තථා උපරි ආකාසෙ අනොතත්තදහතො අට්ඨහි කාජෙහි සොළස පානීයඝටෙ දිවසෙ දිවසෙ දෙවතා ආහරන්ති, යතො සාසනෙ උප්පන්නසද්ධො හුත්වා අට්ඨ ඝටෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි, ද්වෙ ඝටෙ සට්ඨිමත්තානං තිපිටකධරභික්ඛූනං, ද්වෙ ඝටෙ අග්ගමහෙසියා අසන්ධිමිත්තාය, චත්තාරො ඝටෙ අත්තනා පරිභුඤ්ජි; දෙවතාඑව හිමවන්තෙ නාගලතාදන්තකට්ඨං නාම අත්ථි සිනිද්ධං මුදුකං රසවන්තං තං දිවසෙ දිවසෙ ආහරන්ති, යෙන රඤ්ඤො ච මහෙසියා ච සොළසන්නඤ්ච නාටකිත්ථිසහස්සානං සට්ඨිමත්තානඤ්ච භික්ඛුසහස්සානං දෙවසිකං දන්තපොනකිච්චං නිප්පජ්ජති. දෙවසිකමෙව චස්ස දෙවතා අගදාමලකං අගදහරීතකං සුවණ්ණවණ්ණඤ්ච ගන්ධරසසම්පන්නං අම්බපක්කං ආහරන්ති. තථා ඡද්දන්තදහතො පඤ්චවණ්ණනිවාසනපාවුරණං පීතකවණ්ණහත්ථපුච්ඡනපටකං දිබ්බඤ්ච පානකං ආහරන්ති. දෙවසිකමෙව පනස්ස න්හානගන්ධං [Pg.33] අනුවිලෙපනගන්ධං පාරුපනත්ථාය අසුත්තමයිකං සුමනපුප්ඵපටං මහාරහඤ්ච අඤ්ජනං නාගභවනතො නාගරාජානො ආහරන්ති. ඡද්දන්තදහෙව උට්ඨිතස්ස සාලිනො නව වාහසහස්සානි දිවසෙ දිවසෙ සුකා ආහරන්ති. මූසිකා නිත්ථුසකණෙ කරොන්ති, එකොපි ඛණ්ඩතණ්ඩුලො න හොති, රඤ්ඤො සබ්බට්ඨානෙසු අයමෙව තණ්ඩුලො පරිභොගං ගච්ඡති. මධුමක්ඛිකා මධුං කරොන්ති. කම්මාරසාලාසු අච්ඡා කූටං පහරන්ති. කරවීකසකුණා ආගන්ත්වා මධුරස්සරං විකූජන්තා රඤ්ඤො බලිකම්මං කරොන්ති. Vào lúc bấy giờ, vua Bindusāra có một trăm lẻ một người con trai. Hoàng tử Asoka đã giết tất cả những người con ấy, chỉ trừ hoàng tử Tissa là người em cùng mẹ với mình. Sau khi giết họ, vua đã trị vì trong bốn năm mà không làm lễ đăng quang, và sau khi bốn năm trôi qua, vào năm thứ hai trăm mười tám kể từ khi Như Lai nhập Niết-bàn, vua đã đạt được lễ đăng quang độc nhất trên toàn cõi Jambudīpa. Do oai lực của lễ đăng quang, những thần lực hoàng gia này đã đến với vua: dưới lòng đất, mệnh lệnh của vua có hiệu lực trong phạm vi một do-tuần; cũng như vậy ở trên không trung. Từ hồ Anotatta, chư thiên mỗi ngày mang đến mười sáu bình nước uống bằng tám đòn gánh; từ đó, do có tín tâm phát sanh trong giáo pháp, vua đã dâng tám bình cho Tăng chúng, hai bình cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng, hai bình cho hoàng hậu Asandhimittā, và tự mình dùng bốn bình. Chính chư thiên mỗi ngày mang đến từ Hy-mã-lạp sơn một loại tăm xỉa răng tên là Nāgalatā, mềm mại, mịn màng, và có hương vị; nhờ đó, việc làm sạch răng hàng ngày của đức vua, hoàng hậu, mười sáu ngàn vũ nữ, và sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu được hoàn tất. Và mỗi ngày, chư thiên cũng mang đến cho vua quả amla và quả haritaki làm thuốc, và quả xoài chín có màu vàng óng, đầy đủ hương vị. Tương tự, từ hồ Chaddanta, họ mang đến y phục nội và ngoại năm màu, khăn lau tay màu vàng, và thức uống cõi trời. Hơn nữa, mỗi ngày, các long vương từ long cung mang đến cho vua nước thơm để tắm, nước hoa để thoa, tấm vải hoa lài không dệt bằng chỉ để khoác, và thuốc vẽ mắt quý giá. Mỗi ngày, các con vẹt mang đến chín ngàn vāha lúa sāli mọc ở hồ Chaddanta. Chuột làm cho không còn trấu và tấm, không có một hạt gạo gãy nào; loại gạo này được dùng ở mọi nơi trong cung vua. Ong làm ra mật. Gấu trong các lò rèn đập búa. Chim karavīka đến, hót lên những âm thanh ngọt ngào, làm phận sự cống nạp cho vua. ඉමාහි ඉද්ධීහි සමන්නාගතො රාජා එකදිවසං සුවණ්ණසඞ්ඛලිකබන්ධනං පෙසෙත්වා චතුන්නං බුද්ධානං අධිගතරූපදස්සනං කප්පායුකං කාළං නාම නාගරාජානං ආනයිත්වා සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අනෙකසතවණ්ණෙහි ජලජ ථලජපුප්ඵෙහි සුවණ්ණපුප්ඵෙහි ච පූජං කත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතෙහි සොළසහි නාටකිත්ථිසහස්සෙහි සමන්තතො පරික්ඛිපිත්වා ‘‘අනන්තඤාණස්ස තාව මෙ සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස රූපං ඉමෙසං අක්ඛීනං ආපාථං කරොහී’’ති වත්වා තෙන නිම්මිතං සකලසරීරවිප්පකිණ්ණපුඤ්ඤප්පභාවනිබ්බත්තාසීතානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසස්සිරීකතාය විකසිතකමලුප්පලපුණ්ඩරීකපටිමණ්ඩිතමිව සලිලතලං තාරාගණරස්මිජාලවිසදවිප්ඵුරිතසොභාසමුජ්ජලිතමිව ගගනතලං නීලපීතලොහිතාදිභෙදවිචිත්‍රවණ්ණරංසිවිනද්ධබ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිතාය සඤ්චාප්පභානුරාගඉන්දධනුවිජ්ජුලතාපරික්ඛිත්තමිව කනකගිරිසිඛරං නානාවිරාගවිමලකෙතුමාලාසමුජ්ජලිතචාරුමත්ථකසොභං නයනරසායතනමිව බ්‍රහ්මදෙවමනුජනාගයක්ඛගණානං බුද්ධරූපං පස්සන්තො සත්ත දිවසානි අක්ඛිපූජං නාම අකාසි. Vị vua sở hữu những thần lực này, một hôm, sai người mang xiềng vàng đi mời long vương tên là Kāḷa, người sống trọn một kiếp và đã được thấy hình tướng của bốn vị Phật, đến rồi cho ngự trên một chiếc ngai quý giá dưới lọng trắng. Sau khi cúng dường bằng trăm loại hoa thủy sinh và hoa trên cạn, cùng với hoa bằng vàng, và được bao quanh bởi mười sáu ngàn vũ nữ trang điểm đủ mọi trang sức, vua nói rằng: ‘Xin hãy hiện ra trước mắt tôi hình tướng của bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có trí tuệ vô biên, bậc Chuyển Luân Vương của Chánh pháp cao thượng.’ Rồi trong khi chiêm ngưỡng hình ảnh Đức Phật do vị ấy hóa hiện – một hình ảnh lộng lẫy với ba mươi hai tướng đại nhân được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ, sinh ra từ năng lực của phước báu tỏa khắp toàn thân, giống như mặt nước được trang điểm bởi những đóa sen hồng, sen xanh, sen trắng nở rộ; giống như bầu trời rực rỡ bởi vẻ đẹp tỏa sáng của mạng lưới tia sáng trong trẻo từ các vì sao; duyên dáng với vòng hào quang một tầm lan tỏa, được dệt nên bởi những tia sáng nhiều màu sắc khác nhau như xanh, vàng, đỏ, giống như đỉnh núi vàng được bao quanh bởi cầu vồng và những tia chớp rực rỡ trong ánh hoàng hôn; có vẻ đẹp của đỉnh đầu duyên dáng, rực rỡ bởi những tia sáng ketumālā trong sạch, không tỳ vết, với nhiều màu sắc khác nhau; và như một liều thuốc bổ cho mắt của các chúng Phạm thiên, chư thiên, loài người, rồng và dạ-xoa – vua đã thực hiện một sự cúng dường gọi là cúng dường bằng mắt trong suốt bảy ngày. රාජා කිර අභිසෙකං පාපුණිත්වා තීණියෙව සංවච්ඡරානි බාහිරකපාසණ්ඩං පරිග්ගණ්හි. චතුත්ථෙ සංවච්ඡරෙ බුද්ධසාසනෙ පසීදි. තස්ස කිර පිතා බින්දුසාරො බ්‍රාහ්මණභත්තො අහොසි, සො බ්‍රාහ්මණානඤ්ච බ්‍රාහ්මණජාතියපාසණ්ඩානඤ්ච පණ්ඩරඞ්ගපරිබ්බාජකාදීනං සට්ඨිසහස්සමත්තානං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි. අසොකොපි පිතරා පවත්තිතං දානං අත්තනො අන්තෙපුරෙ තථෙව දදමානො එකදිවසං සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො තෙ උපසමපරිබාහිරෙන ආචාරෙන භුඤ්ජමානෙ අසංයතින්ද්‍රියෙ අවිනීතඉරියාපථෙ දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘ඊදිසං දානං උපපරික්ඛිත්වා යුත්තට්ඨානෙ දාතුං වට්ටතී’’ති. එවං චින්තෙත්වා අමච්චෙ ආහ – ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, අත්තනො අත්තනො සාධුසම්මතෙ [Pg.34] සමණබ්‍රාහ්මණෙ අන්තෙපුරං අතිහරථ, දානං දස්සාමා’’ති. අමච්චා ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො පටිස්සුණිත්වා තෙ තෙ පණ්ඩරඞ්ගපරිබ්බාජකාජීවකනිගණ්ඨාදයො ආනෙත්වා ‘‘ඉමෙ, මහාරාජ, අම්හාකං අරහන්තො’’ති ආහංසු. Nghe nói, sau khi đăng quang, đức vua đã theo ngoại đạo chỉ trong ba năm. Vào năm thứ tư, vua có tín tâm nơi Phật giáo. Nghe nói, phụ thân của vua là Bindusāra, là người sùng bái Bà-la-môn; vị ấy đã thiết lập vật thực cúng dường thường xuyên cho khoảng sáu mươi ngàn người, gồm các Bà-la-môn và các ngoại đạo thuộc dòng dõi Bà-la-môn như các du sĩ Paṇḍaraṅga. Vua Asoka cũng vậy, trong khi vẫn tiếp tục cúng dường như vậy trong cung của mình theo sự khởi xướng của phụ thân, một hôm, đứng ở cửa sổ sư tử, thấy họ đang ăn với thái độ thiếu sự thanh tịnh, không thu thúc các căn, và có oai nghi không được rèn luyện, vua suy nghĩ: ‘Nên xem xét sự bố thí như thế này và cúng dường vào nơi thích hợp.’ Suy nghĩ như vậy, vua nói với các vị đại thần: ‘Này các khanh, hãy đi mời các vị sa-môn, bà-la-môn mà mỗi người trong các khanh cho là bậc thiện nhân vào cung, chúng ta sẽ cúng dường.’ Các vị đại thần vâng lời vua: ‘Tâu bệ hạ, hay lắm,’ rồi mời các vị như du sĩ Paṇḍaraṅga, Ājīvaka, Nigaṇṭha đến và tâu rằng: ‘Tâu đại vương, đây là các bậc A-la-hán của chúng thần.’ අථ රාජා අන්තෙපුරෙ උච්චාවචානි ආසනානි පඤ්ඤපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡන්තූ’’ති වත්වා ආගතාගතෙ ආහ – ‘‘අත්තනො අත්තනො පතිරූපෙ ආසනෙ නිසීදථා’’ති. තෙසු එකච්චෙ භද්දපීඨකෙසු, එකච්චෙ ඵලකපීඨකෙසු නිසීදිංසු. තෙ දිස්වා රාජා ‘‘නත්ථි නෙසං අන්තො සාරො’’ති ඤත්වා තෙසං අනුරූපං ඛාදනීයං භොජනීයං දත්වා උය්‍යොජෙසි. Bấy giờ, đức vua cho sắp đặt các chỗ ngồi cao thấp khác nhau trong cung, rồi nói: ‘Xin mời vào,’ và nói với từng người đến: ‘Xin hãy ngồi vào chỗ thích hợp với mình.’ Trong số họ, một số ngồi trên những chiếc ghế tốt, một số ngồi trên những chiếc ghế bằng ván. Thấy vậy, đức vua biết rằng: ‘Bên trong những người này không có cốt lõi,’ rồi sau khi cúng dường họ thức ăn cứng và thức ăn mềm tương xứng, vua đã cho họ ra về. එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එකදිවසං රාජා සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො අද්දස නිග්‍රොධසාමණෙරං රාජඞ්ගණෙන ගච්ඡන්තං දන්තං ගුත්තං සන්තින්ද්‍රියං ඉරියාපථසම්පන්නං. කො පනායං නිග්‍රොධො නාම? බින්දුසාරරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තස්ස සුමනරාජකුමාරස්ස පුත්තො. Khi thời gian trôi qua như vậy, một hôm, đức vua đang đứng ở cửa sổ sư tử đã trông thấy sa-di Nigrodha đang đi ngang qua sân rồng, (vị ấy) được điều phục, được phòng hộ, có các căn tịch tịnh, có oai nghi tề chỉnh. Vị tên Nigrodha này là ai vậy? (Vị ấy là) con trai của vương tử Sumana, trưởng tử của vua Bindusāra. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – Về việc ấy, đây là câu chuyện tuần tự – බින්දුසාරරඤ්ඤො කිර දුබ්බලකාලෙයෙව අසොකකුමාරො අත්තනා ලද්ධං උජ්ජෙනීරජ්ජං පහාය ආගන්ත්වා සබ්බනගරං අත්තනො හත්ථගතං කත්වා සුමනරාජකුමාරං අග්ගහෙසි. තංදිවසමෙව සුමනස්ස රාජකුමාරස්ස සුමනා නාම දෙවී පරිපුණ්ණගබ්භා අහොසි. සා අඤ්ඤාතකවෙසෙන නික්ඛමිත්වා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරං චණ්ඩාලගාමං සන්ධාය ගච්ඡන්තී ජෙට්ඨකචණ්ඩාලස්ස ගෙහතො අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ‘‘ඉතො එහි, සුමනෙ’’ති වදන්තියා සද්දං සුත්වා තස්සා සමීපං ගතා. දෙවතා අත්තනො ආනුභාවෙන එකං සාලං නිම්මිනිත්වා ‘‘එත්ථ වසාහී’’ති අදාසි. සා තං සාලං පාවිසි. ගතදිවසෙයෙව ච පුත්තං විජායි. සා තස්ස නිග්‍රොධදෙවතාය පරිග්ගහිතත්තා ‘‘නිග්‍රොධො’’ ත්වෙව නාමං අකාසි. ජෙට්ඨකචණ්ඩාලො දිට්ඨදිවසතො පභුති තං අත්තනො සාමිධීතරං විය මඤ්ඤමානො නිබද්ධවත්තං පට්ඨපෙසි. රාජධීතා තත්ථ සත්ත වස්සානි වසි. නිග්‍රොධකුමාරොපි සත්තවස්සිකො ජාතො. තදා මහාවරුණත්ථෙරො නාම එකො අරහා දාරකස්ස හෙතුසම්පදං දිස්වා රක්ඛිත්වා තත්ථ විහරමානො ‘‘සත්තවස්සිකො දානි දාරකො, කාලො නං පබ්බාජෙතු’’න්ති [Pg.35] චින්තෙත්වා රාජධීතාය ආරොචාපෙත්වා නිග්‍රොධකුමාරං පබ්බාජෙසි. කුමාරො ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. සො එකදිවසං පාතොව සරීරං ජග්ගිත්වා ආචරියුපජ්ඣායවත්තං කත්වා පත්තචීවරමාදාය ‘‘මාතුඋපාසිකාය ගෙහද්වාරං ගච්ඡාමී’’ති නික්ඛමි. මාතුනිවාසනට්ඨානඤ්චස්ස දක්ඛිණද්වාරෙන නගරං පවිසිත්වා නගරමජ්ඣෙන ගන්ත්වා පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ගන්තබ්බං හොති. Tương truyền, ngay khi vua Bindusāra lâm bệnh, vương tử Asoka đã từ bỏ vương quốc Ujjenī mà mình đã nhận được, trở về, thâu tóm toàn bộ thành phố vào tay mình rồi bắt giữ vương tử Sumana. Ngay trong ngày hôm ấy, chánh phi của vương tử Sumana tên là Sumanā đang mang thai tròn tháng. Nàng cải trang thành người lạ ra đi, trong khi đang hướng đến một ngôi làng của hạng Chiên-đà-la ở không xa, nàng nghe tiếng của vị thiên nữ ngự tại một cây đa ở không xa nhà của người trưởng làng Chiên-đà-la đang nói: “Sumanā, hãy lại đây,” rồi đi đến gần vị ấy. Vị thiên nữ dùng oai lực của mình hóa hiện một căn nhà và trao cho nàng rằng: “Hãy ở tại đây.” Nàng đã đi vào căn nhà ấy. Và ngay trong ngày đến, nàng đã hạ sanh một người con trai. Vì được vị thiên nữ cây đa bảo hộ, nàng đã đặt tên cho con là “Nigrodha”. Người trưởng làng Chiên-đà-la, từ ngày trông thấy, đã xem nàng như con gái của chủ mình và đã thiết lập phận sự thường xuyên. Công chúa đã sống ở đó bảy năm. Vương tử Nigrodha cũng đã được bảy tuổi. Khi ấy, một vị A-la-hán tên là trưởng lão Mahāvaruṇa, trong khi đang trú tại đó, đã thấy được sự đầy đủ về nhân duyên của đứa trẻ và đã bảo hộ cậu. Vị ấy suy nghĩ rằng: “Nay đứa trẻ đã bảy tuổi, đã đến lúc cho nó xuất gia,” rồi cho báo tin đến công chúa và đã cho vương tử Nigrodha xuất gia. Vương tử đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến tóc. Một hôm, vị ấy vào lúc sáng sớm, sau khi làm vệ sinh thân thể, làm phận sự đối với thầy tế độ và thầy yết-ma, đã mang y bát và ra đi với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến cửa nhà của mẹ là nữ cận sự.” Và nơi ở của mẹ vị ấy phải đi vào thành phố qua cửa phía nam, đi xuyên qua giữa thành phố, rồi ra khỏi bằng cửa phía đông. තෙන ච සමයෙන අසොකො ධම්මරාජා පාචීනදිසාභිමුඛො සීහපඤ්ජරෙ චඞ්කමති. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව නිග්‍රොධො රාජඞ්ගණං සම්පාපුණි සන්තින්ද්‍රියො සන්තමානසො යුගමත්තං පෙක්ඛමානො. තෙන වුත්තං – ‘‘එකදිවසං රාජා සීහපඤ්ජරෙ ඨිතො අද්දස නිග්‍රොධසාමණෙරං රාජඞ්ගණෙන ගච්ඡන්තං දන්තං ගුත්තං සන්තින්ද්‍රියං ඉරියාපථසම්පන්න’’න්ති. දිස්වා පනස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ජනො සබ්බොපි වික්ඛිත්තචිත්තො භන්තමිගප්පටිභාගො. අයං පන දාරකො අවික්ඛිත්තචිත්තො අතිවිය චස්ස ආලොකිතවිලොකිතං සමිඤ්ජනපසාරණඤ්ච සොභති. අද්ධා එතස්ස අබ්භන්තරෙ ලොකුත්තරධම්මො භවිස්සතී’’ති රඤ්ඤො සහ දස්සනෙනෙව සාමණෙරෙ චිත්තං පසීදි, පෙමං සණ්ඨහි. කස්මා? පුබ්බෙ හි කිර පුඤ්ඤකරණකාලෙ එස රඤ්ඤො ජෙට්ඨභාතා වාණිජකො අහොසි. වුත්තම්පි හෙතං – Và vào lúc ấy, Pháp vương Asoka đang đi kinh hành ở cửa sổ sư tử, mặt hướng về phương đông. Ngay lúc đó, sa-di Nigrodha, với các căn tịch tịnh, tâm ý an tịnh, mắt nhìn xuống một tầm ách, đã đi đến sân rồng. Vì thế, đã được nói rằng: “Một hôm, đức vua đang đứng ở cửa sổ sư tử đã trông thấy sa-di Nigrodha đang đi ngang qua sân rồng, (vị ấy) được điều phục, được phòng hộ, có các căn tịch tịnh, có oai nghi tề chỉnh.” Và sau khi trông thấy, vua đã có ý nghĩ này: “Tất cả những người này tâm đều tán loạn, giống như con nai đang hoảng sợ. Còn đứa trẻ này thì tâm không tán loạn, và cách nhìn tới, nhìn lui, cách co vào, duỗi ra của nó thật vô cùng đẹp đẽ. Chắc chắn bên trong đứa trẻ này phải có pháp siêu thế.” Ngay khi vừa trông thấy, tâm của đức vua đã trở nên tịnh tín nơi vị sa-di, và lòng thương mến đã phát sanh. Vì sao vậy? Tương truyền, vì trong một tiền kiếp, vào lúc làm phước, vị này đã là người anh cả của đức vua, một người buôn bán. Điều này cũng đã được nói đến: ‘‘පුබ්බෙ ව සන්නිවාසෙන, පච්චුප්පන්නහිතෙන වා; එවං තං ජායතෙ පෙමං, උප්පලං ව යථොදකෙ’’ති. (ජා. 1.2.174); “Do đã từng chung sống trong quá khứ, hoặc do sự giúp đỡ trong hiện tại; lòng thương mến ấy sanh khởi như vậy, giống như hoa sen sanh trong nước.” අථ රාජා සඤ්ජාතපෙමො සබහුමානො ‘‘එතං සාමණෙරං පක්කොසථා’’ති අමච්චෙ පෙසෙසි. ‘‘තෙ අතිචිරායන්තී’’ති පුන ද්වෙ තයො පෙසෙසි – ‘‘තුරිතං ආගච්ඡතූ’’ති. සාමණෙරො අත්තනො පකතියා එව අගමාසි. රාජා පතිරූපමාසනං ඤත්වා ‘‘නිසීදථා’’ති ආහ. සො ඉතො චිතො ච විලොකෙත්වා ‘‘නත්ථි දානි අඤ්ඤෙ භික්ඛූ’’ති සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තං රාජපල්ලඞ්කං උපසඞ්කමිත්වා පත්තග්ගහණත්ථාය රඤ්ඤො ආකාරං දස්සෙසි. රාජා තං පල්ලඞ්කසමීපං උපගච්ඡන්තංයෙව දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අජ්ජෙව දානි අයං සාමණෙරො ඉමස්ස ගෙහස්ස සාමිකො භවිස්සතී’’ති සාමණෙරො රඤ්ඤො හත්ථෙ පත්තං දත්වා පල්ලඞ්කං අභිරුහිත්වා නිසීදි. රාජා අත්තනො අත්ථාය සම්පාදිතං සබ්බං යාගුඛජ්ජකභත්තවිකතිං [Pg.36] උපනාමෙසි. සාමණෙරො අත්තනො යාපනීයමත්තකමෙව සම්පටිච්ඡි. භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා ආහ – ‘‘සත්ථාරා තුම්හාකං දින්නොවාදං ජානාථා’’ති? ‘‘ජානාමි, මහාරාජ, එකදෙසෙනා’’ති. ‘‘තාත, මය්හම්පි නං කථෙහී’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජා’’ති රඤ්ඤො අනුරූපං ධම්මපදෙ අප්පමාදවග්ගං අනුමොදනත්ථාය අභාසි. Bấy giờ, đức vua, với lòng thương mến và sự kính trọng sâu sắc đã phát sanh, đã phái các vị quan đi và nói: “Hãy mời vị sa-di ấy lại đây.” Nghĩ rằng “Họ chậm trễ quá,” vua lại phái thêm hai, ba người nữa đi, nói rằng: “Hãy mau đến đây.” Vị sa-di vẫn đi theo phong thái tự nhiên của mình. Đức vua, biết được chỗ ngồi thích hợp, đã nói: “Xin mời ngài ngồi.” Vị ấy nhìn qua nhìn lại, biết rằng “nay không có vị tỳ-khưu nào khác,” rồi tiến đến ngai vàng có lọng trắng được dựng lên, và ra dấu cho đức vua để nhận lấy bát. Đức vua, ngay khi thấy vị ấy tiến đến gần ngai vàng, đã suy nghĩ: “Ngay hôm nay, vị sa-di này sẽ trở thành người chủ của ngôi nhà này.” Vị sa-di trao bát vào tay đức vua, bước lên ngai vàng và ngồi xuống. Đức vua đã dâng cúng tất cả các loại cháo, vật thực cứng, và cơm đã được chuẩn bị cho chính mình. Vị sa-di chỉ nhận lấy vừa đủ để duy trì sinh mạng. Khi việc thọ thực đã xong, đức vua hỏi: “Ngài có biết lời giáo huấn mà bậc Đạo Sư đã ban cho các ngài không?” “Tâu đại vương, tôi biết một phần.” “Thưa ngài, xin hãy nói điều đó cho tôi nghe nữa.” “Lành thay, tâu đại vương,” vị sa-di đã thuyết phẩm Không Dễ Dãi trong Kinh Pháp Cú, một bài pháp thích hợp với đức vua, để tùy hỷ phước báu. රාජා පන ‘‘අප්පමාදො අමතපදං, පමාදො මච්චුනො පද’’න්ති සුත්වාව ‘‘අඤ්ඤාතං, තාත, පරියොසාපෙහී’’ති ආහ. අනුමොදනාවසානෙ ච ‘‘අට්ඨ තෙ, තාත, ධුවභත්තානි දම්මී’’ති ආහ. සාමණෙරො ආහ – ‘‘එතානි අහං උපජ්ඣායස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, උපජ්ඣායො නාමා’’ති? ‘‘වජ්ජාවජ්ජං දිස්වා චොදෙතා සාරෙතා ච, මහාරාජා’’ති. ‘‘අඤ්ඤානිපි තෙ, තාත, අට්ඨ දම්මී’’ති. ‘‘එතානි ආචරියස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, ආචරියො නාමා’’ති? ‘‘ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛිතබ්බකධම්මෙසු පතිට්ඨාපෙතා, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, තාත, අඤ්ඤානිපි තෙ අට්ඨ දම්මී’’ති. ‘‘එතානිපි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කො අයං, තාත, භික්ඛුසඞ්ඝො නාමා’’ති? ‘‘යං නිස්සාය, මහාරාජ, අම්හාකං ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච මම ච පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා චා’’ති. රාජා භිය්‍යොසො මත්තාය තුට්ඨචිත්තො ආහ – ‘‘අඤ්ඤානිපි තෙ, තාත, අට්ඨ දම්මී’’ති. සාමණෙරො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ ද්වත්තිංස භික්ඛූ ගහෙත්වා රාජන්තෙපුරං පවිසිත්වා භත්තකිච්චමකාසි. රාජා ‘‘අඤ්ඤෙපි ද්වත්තිංස භික්ඛූ තුම්හෙහි සද්ධිං ස්වෙ භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති එතෙනෙව උපායෙන දිවසෙ දිවසෙ වඩ්ඪාපෙන්තො සට්ඨිසහස්සානං බ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකාදීනං භත්තං උපච්ඡින්දිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ සට්ඨිසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි නිග්‍රොධත්ථෙරෙ ගතෙනෙව පසාදෙන. නිග්‍රොධත්ථෙරොපි රාජානං සපරිසං තීසු සරණෙසු පඤ්චසු ච සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා බුද්ධසාසනෙ පොථුජ්ජනිකෙන පසාදෙන අචලප්පසාදං කත්වා පතිට්ඨාපෙසි. පුන රාජා අසොකාරාමං නාම මහාවිහාරං කාරෙත්වා සට්ඨිසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙසි. සකලජම්බුදීපෙ චතුරාසීතියා නගරසහස්සෙසු චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි කාරාපෙසි චතුරාසීතිසහස්සචෙතියපටිමණ්ඩිතානි ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. Vua thì, vừa nghe xong câu "Không phóng dật là con đường bất tử, phóng dật là con đường của tử thần" liền nói: "Này con, ta đã hiểu rồi, con hãy kết thúc đi." Và vào lúc cuối bài tùy hỷ, vua nói: "Này con, ta cúng dường cho con tám phần vật thực thường xuyên." Vị Sa-di nói: "Tâu Đại vương, những phần này con xin dâng lên thầy tế độ của con." "Này con, vị gọi là thầy tế độ là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là vị thấy được điều có lỗi và không có lỗi, rồi khiển trách và nhắc nhở." "Này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." "Tâu Đại vương, những phần này con xin dâng lên thầy giáo thọ của con." "Này con, vị gọi là thầy giáo thọ là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là vị làm cho an trú trong các pháp cần phải học trong giáo pháp này." "Lành thay, này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." "Tâu Đại vương, những phần này con cũng xin dâng lên Tăng chúng." "Này con, vị gọi là Tăng chúng là ai vậy?" "Tâu Đại vương, là đoàn thể mà nhờ nương vào đó, sự xuất gia và sự thọ cụ túc giới của các vị thầy tế độ, thầy giáo thọ của chúng con và của chính con được thành tựu." Vua với tâm hoan hỷ vượt bậc đã nói: "Này con, ta cúng dường cho con thêm tám phần khác nữa." Vị Sa-di nói "Lành thay" rồi nhận lấy, vào ngày hôm sau, vị ấy dẫn theo ba mươi hai vị tỳ-khưu đi vào hoàng cung và đã làm phận sự về vật thực. Vua nói: "Vào ngày mai, mong rằng thêm ba mươi hai vị tỳ-khưu khác nữa cùng với các ngài hãy nhận vật thực." Bằng phương cách ấy, nhà vua đã tăng thêm mỗi ngày, đã cắt đi phần vật thực của sáu mươi ngàn vị Bà-la-môn, du sĩ, v.v... và đã thiết lập vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu trong hoàng cung, chỉ vì lòng tịnh tín đã phát sanh đối với trưởng lão Nigrodha. Trưởng lão Nigrodha cũng đã làm cho nhà vua cùng với đoàn tùy tùng được an trú trong tam quy và ngũ giới, và đã làm cho (nhà vua) có được niềm tin bất động trong giáo pháp của Đức Phật, (vượt lên) trên niềm tin của hàng phàm phu, rồi làm cho an trú (trong đó). Lại nữa, nhà vua đã cho xây dựng một ngôi đại tự viện tên là Asokārāma và đã thiết lập vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu. (Nhà vua) đã cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện tại tám mươi bốn ngàn thành phố trên toàn cõi Diêm-phù-đề, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn bảo tháp, một cách đúng pháp, chứ không phải phi pháp. එකදිවසං කිර රාජා අසොකාරාමෙ මහාදානං දත්වා සට්ඨිසහස්සභික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසජ්ජ සඞ්ඝං චතූහි පච්චයෙහි පවාරෙත්වා ඉමං පඤ්හං පුච්ඡි [Pg.37] – ‘‘භන්තෙ, භගවතා දෙසිතධම්මො නාම කිත්තකො හොතී’’ති? ‘‘අඞ්ගතො, මහාරාජ, නවඞ්ගානි, ඛන්ධතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති. රාජා ධම්මෙ පසීදිත්වා ‘‘එකෙකං ධම්මක්ඛන්ධං එකෙකවිහාරෙන පූජෙස්සාමී’’ති එකදිවසමෙව ඡන්නවුතිකොටිධනං විසජ්ජෙත්වා අමච්චෙ ආණාපෙසි – ‘‘එථ, භණෙ, එකමෙකස්මිං නගරෙ එකමෙකං විහාරං කාරාපෙන්තා චතුරාසීතියා නගරසහස්සෙසු චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි කාරාපෙථා’’ති. සයඤ්ච අසොකාරාමෙ අසොකමහාවිහාරත්ථාය කම්මං පට්ඨපෙසි. සඞ්ඝො ඉන්දගුත්තත්ථෙරං නාම මහිද්ධිකං මහානුභාවං ඛීණාසවං නවකම්මාධිට්ඨායකං අදාසි. ථෙරො යං යං න නිට්ඨාති තං තං අත්තනො ආනුභාවෙන නිට්ඨාපෙසි. එවම්පි තීහි සංවච්ඡරෙහි විහාරකම්මං නිට්ඨාපෙසි. එකදිවසමෙව සබ්බනගරෙහි පණ්ණානි ආගමිංසු. Nghe nói, vào một ngày nọ, nhà vua sau khi đã thực hiện một cuộc đại bố thí tại tu viện Asokārāma, ngồi giữa Tăng chúng gồm sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu, đã thỉnh mời Tăng chúng với tứ vật dụng, rồi hỏi câu hỏi này: "Bạch chư Tôn giả, giáo pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng có số lượng là bao nhiêu?" (Các vị tỳ-khưu trả lời): "Tâu Đại vương, về phương diện chi phần thì có chín chi phần, về phương diện uẩn thì có tám mươi bốn ngàn pháp uẩn." Vua tịnh tín nơi giáo pháp, (nghĩ rằng): "Ta sẽ cúng dường mỗi một pháp uẩn bằng một ngôi tự viện," chỉ trong một ngày, đã chi ra chín mươi sáu ức tài sản và ra lệnh cho các vị quan đại thần: "Này các khanh, hãy đến đây. Trong khi cho xây dựng mỗi một ngôi tự viện tại mỗi một thành phố, các khanh hãy cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện tại tám mươi bốn ngàn thành phố." Và chính nhà vua cũng đã bắt đầu công việc (xây dựng) tại tu viện Asokārāma vì (mục đích xây dựng) ngôi đại tự viện Asoka. Tăng chúng đã giao phó (công việc) cho vị trưởng lão tên là Indagutta, một vị có đại thần lực, đại oai lực, một bậc lậu tận, làm người giám sát công trình mới. Vị trưởng lão, bất cứ công việc nào không hoàn thành, ngài đã dùng oai lực của mình để làm cho hoàn thành. Mặc dù vậy, ngài đã làm cho công việc xây dựng tự viện được hoàn tất trong ba năm. Chỉ trong một ngày, thư từ tất cả các thành phố đã được gửi đến. අමච්චා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘නිට්ඨිතානි, දෙව, චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානී’’ති. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘ඉතො සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන විහාරමහො භවිස්සති. සබ්බෙ අට්ඨ සීලඞ්ගානි සමාදියිත්වා අන්තොනගරෙ ච බහිනගරෙ ච විහාරමහං පටියාදෙන්තූ’’ති. තතො සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතාය අනෙකසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යාය චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය පරිවුතො දෙවලොකෙ අමරවතියා රාජධානියා සිරිතො අධිකතරසස්සිරීකං විය නගරං කාතුකාමෙන උස්සාහජාතෙන මහාජනෙන අලඞ්කතපටියත්තං නගරං අනුවිචරන්තො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ අට්ඨාසි. Các vị quan đại thần đã tâu lên vua: "Tâu bệ hạ, tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện đã được hoàn tất." Vua đã cho loan trống trong thành: "Kể từ hôm nay, sau bảy ngày nữa, sẽ có lễ khánh thành tự viện. Tất cả mọi người hãy thọ trì bát quan trai giới và hãy chuẩn bị cho lễ khánh thành tự viện cả trong và ngoài thành." Sau đó, bảy ngày trôi qua, nhà vua được vây quanh bởi bốn binh chủng với số lượng nhiều trăm ngàn, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, trong khi đi tuần du khắp thành phố, nơi đã được trang hoàng và chuẩn bị bởi đám đông dân chúng nhiệt thành, những người có mong muốn làm cho thành phố trở nên huy hoàng hơn cả vẻ huy hoàng của kinh thành Amaravatī ở cõi trời, đã đi đến tự viện và đã đứng giữa Tăng chúng. තස්මිඤ්ච ඛණෙ සන්නිපතිතා අසීති භික්ඛුකොටියො අහෙසුං, භික්ඛුනීනඤ්ච ඡන්නවුතිසතසහස්සානි. තත්ථ ඛීණාසවභික්ඛූයෙව සතසහස්සසඞ්ඛ්‍යා අහෙසුං. තෙසං එතදහොසි – ‘‘සචෙ රාජා අත්තනො අධිකාරං අනවසෙසං පස්සෙය්‍ය අතිවිය බුද්ධසාසනෙ පසීදෙය්‍යා’’ති. තතො ලොකවිවරණං නාම පාටිහාරියං අකංසු. රාජා අසොකාරාමෙ ඨිතොව චතුද්දිසා අනුවිලොකෙන්තො සමන්තතො සමුද්දපරියන්තං ජම්බුදීපං පස්සති චතුරාසීතිඤ්ච විහාරසහස්සානි උළාරාය විහාරමහපූජාය විරොචමානානි. සො තං විභූතිං පස්සමානො උළාරෙන පීතිපාමොජ්ජෙන සමන්නාගතො ‘‘අත්ථි පන අඤ්ඤස්සපි කස්සචි එවරූපං පීතිපාමොජ්ජං උප්පන්නපුබ්බ’’න්ති චින්තෙන්තො භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං ලොකනාථස්ස දසබලස්ස සාසනෙ කො මහාපරිච්චාගං පරිච්චජි. කස්ස [Pg.38] පරිච්චාගො මහන්තොති? භික්ඛුසඞ්ඝො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස භාරං අකාසි. ථෙරො ආහ – ‘‘මහාරාජ, දසබලස්ස සාසනෙ පච්චයදායකො නාම තයා සදිසො ධරමානෙපි තථාගතෙ න කොචි අහොසි, තවෙව පරිච්චාගො මහා’’ති. රාජා ථෙරස්ස වචනං සුත්වා උළාරෙන පීතිපාමොජ්ජෙන නිරන්තරං ඵුට්ඨසරීරො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘නත්ථි කිර මයා සදිසො පච්චයදායකො, මය්හං කිර පරිච්චාගො මහා, අහං කිර දෙය්‍යධම්මෙන සාසනං පග්ගණ්හාමි. කිං පනාහං එවං සති සාසනස්ස දායාදො හොමි, න හොමී’’ති. තතො භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘භවාමි නු ඛො අහං, භන්තෙ, සාසනස්ස දායාදො’’ති? Và vào lúc ấy, có tám mươi koṭi vị tỳ khưu và chín mươi sáu trăm ngàn vị tỳ khưu ni đã hội họp. Trong số ấy, chỉ riêng các vị tỳ khưu A-la-hán đã có số lượng là một trăm ngàn. Các vị ấy đã có ý nghĩ này: “Nếu đức vua thấy được việc làm phi thường của mình một cách không sót, ngài sẽ vô cùng hoan hỷ trong Phật giáo.” Do đó, các vị ấy đã thực hiện thần thông gọi là ‘khai mở thế gian’. Đức vua, đang đứng trong tu viện Asoka, nhìn quanh bốn phương, thấy được cõi Diêm-phù-đề cho đến tận bờ đại dương ở khắp xung quanh, và tám mươi bốn ngàn ngôi tu viện đang rực rỡ với lễ cúng dường tu viện vĩ đại. Vị ấy, khi thấy sự huy hoàng đó, tràn đầy hỷ lạc to lớn, suy nghĩ rằng: “Liệu có ai khác đã từng có được niềm hỷ lạc như thế này trước đây không?” rồi hỏi chư Tăng: “Bạch chư đại đức, trong giáo pháp của đức Thế Tôn, bậc Thập Lực, vị Lãnh Đạo Thế Gian của chúng con, ai đã thực hiện sự bố thí vĩ đại? Sự bố thí của ai là lớn lao nhất?” Chư Tăng đã giao trách nhiệm cho trưởng lão Moggaliputtatissa. Vị trưởng lão nói: “Tâu đại vương, trong giáo pháp của bậc Thập Lực, không có người thí chủ nào cúng dường vật dụng tương tự như ngài, ngay cả khi đức Như Lai còn tại thế cũng không có ai. Sự bố thí của ngài quả là vĩ đại.” Đức vua nghe lời của vị trưởng lão, toàn thân thấm nhuần hỷ lạc to lớn không gián đoạn, đã suy nghĩ: “Hình như không có người thí chủ nào cúng dường vật dụng giống như ta, hình như sự bố thí của ta là vĩ đại, hình như ta đang hộ trì giáo pháp bằng các vật phẩm đáng cúng dường. Vậy thì, ta có phải là người thừa kế của giáo pháp hay không?” Do đó, ngài đã hỏi chư Tăng: “Bạch chư đại đức, con có phải là người thừa kế của giáo pháp không?” තතො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො රඤ්ඤො ඉදං වචනං සුත්වා රාජපුත්තස්ස මහින්දස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං සම්පස්සමානො ‘‘සචෙ අයං කුමාරො පබ්බජිස්සති සාසනස්ස අතිවිය වුඩ්ඪි භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා රාජානං එතදවොච – ‘‘න ඛො, මහාරාජ, එත්තාවතා සාසනස්ස දායාදො හොති; අපිච ඛො පච්චයදායකොති වා උපට්ඨාකොති වා සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යොපි හි, මහාරාජ, පථවිතො යාව බ්‍රහ්මලොකපරිමාණං පච්චයරාසිං දදෙය්‍ය සොපි ‘සාසනෙ දායාදො’ති සඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡතී’’ති. ‘‘අථ කථං චරහි, භන්තෙ, සාසනස්ස දායාදො හොතී’’ති? ‘‘යො හි කොචි, මහාරාජ, අඩ්ඪො වා දලිද්දො වා අත්තනො ඔරසං පුත්තං පබ්බාජෙති – අයං වුච්චති, මහාරාජ, දායාදො සාසනස්සා’’ති. Do đó, trưởng lão Moggaliputtatissa, sau khi nghe lời này của đức vua, thấy rõ sự đầy đủ về duyên lành của hoàng tử Mahinda, đã suy nghĩ rằng: “Nếu vị hoàng tử này xuất gia, giáo pháp sẽ được phát triển vô cùng,” rồi nói với đức vua điều này: “Tâu đại vương, chỉ với chừng ấy thì chưa phải là người thừa kế của giáo pháp; mà chỉ được kể là người cúng dường vật dụng hay là người hộ độ. Thật vậy, tâu đại vương, cho dù có người nào bố thí một khối vật dụng lớn từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên, người ấy cũng không được kể là ‘người thừa kế trong giáo pháp’.” “Vậy thì, bạch đại đức, làm thế nào để trở thành người thừa kế của giáo pháp?” “Thật vậy, tâu đại vương, bất cứ ai, dù giàu hay nghèo, cho con trai ruột của mình xuất gia – người này, tâu đại vương, được gọi là người thừa kế của giáo pháp.” එවං වුත්තෙ අසොකො රාජා ‘‘අහං කිර එවරූපං පරිච්චාගං කත්වාපි නෙව සාසනස්ස දායාදභාවං පත්තො’’ති සාසනෙ දායාදභාවං පත්ථයමානො ඉතො චිතො ච විලොකෙත්වා අද්දස මහින්දකුමාරං අවිදූරෙ ඨිතං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘කිඤ්චාපි අහං ඉමං කුමාරං තිස්සකුමාරස්ස පබ්බජිතකාලතො පභුති ඔපරජ්ජෙ ඨපෙතුකාමො, අථ ඛො ඔපරජ්ජතොපි පබ්බජ්ජාව උත්තමා’’ති. තතො කුමාරං ආහ – ‘‘සක්ඛසි ත්වං, තාත, පබ්බජිතු’’න්ති? කුමාරො පකතියාපි තිස්සකුමාරස්ස පබ්බජිතකාලතො පභුති පබ්බජිතුකාමොව රඤ්ඤො වචනං සුත්වා අතිවිය පාමොජ්ජජාතො හුත්වා ආහ – ‘‘පබ්බජාමි, දෙව, මං පබ්බාජෙත්වා තුම්හෙ සාසනදායාදා හොථා’’ති. Khi được nói như vậy, vua Asoka, mong muốn địa vị người thừa kế trong giáo pháp, nghĩ rằng: “Ta, dù đã thực hiện sự bố thí như vậy, vẫn chưa đạt được địa vị người thừa kế của giáo pháp,” rồi nhìn qua nhìn lại và thấy hoàng tử Mahinda đang đứng gần đó. Sau khi thấy, ngài đã có ý nghĩ này: “Mặc dù ta muốn đặt hoàng tử này vào ngôi vị thái tử kể từ khi hoàng tử Tissa xuất gia, nhưng việc xuất gia còn cao quý hơn cả ngôi vị thái tử.” Do đó, ngài nói với hoàng tử: “Này con, con có thể xuất gia không?” Vị hoàng tử, vốn đã muốn xuất gia kể từ khi hoàng tử Tissa xuất gia, sau khi nghe lời của đức vua, đã vô cùng hoan hỷ và nói: “Tâu phụ hoàng, con sẽ xuất gia. Xin phụ hoàng hãy cho con xuất gia để ngài trở thành người thừa kế của giáo pháp.” තෙන ච සමයෙන රාජධීතා සඞ්ඝමිත්තාපි තස්මිංයෙව ඨානෙ ඨිතා හොති. තස්සා ච සාමිකො අග්ගිබ්‍රහ්මා නාම කුමාරො යුවරාජෙන තිස්සකුමාරෙන [Pg.39] සද්ධිං පබ්බජිතො හොති. රාජා තං දිස්වා ආහ – ‘‘ත්වම්පි, අම්ම, පබ්බජිතුං සක්ඛසී’’ති? ‘‘සාධු, තාත, සක්කොමී’’ති. රාජා පුත්තානං මනං ලභිත්වා පහට්ඨචිත්තො භික්ඛුසඞ්ඝං එතදවොච – ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ දාරකෙ පබ්බාජෙත්වා මං සාසනෙ දායාදං කරොථා’’ති. සඞ්ඝො රඤ්ඤො වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා කුමාරං මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන උපජ්ඣායෙන මහාදෙවත්ථෙරෙන ච ආචරියෙන පබ්බාජෙසි. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරෙන ආචරියෙන උපසම්පාදෙසි. තදා කිර කුමාරො පරිපුණ්ණවීසතිවස්සොව හොති. සො තස්මිංයෙව උපසම්පදසීමමණ්ඩලෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සඞ්ඝමිත්තායපි රාජධීතාය ආචරියා ආයුපාලිත්ථෙරී නාම, උපජ්ඣායා පන ධම්මපාලිත්ථෙරී නාම අහොසි. තදා සඞ්ඝමිත්තා අට්ඨාරසවස්සා හොති. තං පබ්බජිතමත්තං තස්මිංයෙව සීමමණ්ඩලෙ සික්ඛාය පතිට්ඨාපෙසුං. උභින්නං පබ්බජිතකාලෙ රාජා ඡබ්බස්සාභිසෙකො හොති. Và vào lúc ấy, công chúa Saṅghamittā cũng đang đứng ở chính nơi đó. Phu quân của nàng, hoàng tử tên là Aggibrahmā, đã xuất gia cùng với thái tử Tissa. Đức vua thấy nàng và nói: “Này con, con cũng có thể xuất gia không?” “Lành thay, thưa phụ hoàng, con có thể.” Đức vua, được sự đồng thuận của các con, với tâm hoan hỷ, đã nói với chư Tăng điều này: “Bạch chư đại đức, xin hãy cho những đứa trẻ này xuất gia và làm cho con trở thành người thừa kế trong giáo pháp.” Chư Tăng, sau khi chấp nhận lời của đức vua, đã cho vị hoàng tử xuất gia với trưởng lão Moggaliputtatissa làm thầy tế độ và trưởng lão Mahādeva làm thầy yết-ma. Ngài đã được thọ cụ túc giới với trưởng lão Majjhantika làm thầy yết-ma. Khi ấy, nghe nói vị hoàng tử vừa tròn hai mươi tuổi. Vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích ngay tại giới đàn cụ túc giới đó. Đối với công chúa Saṅghamittā, thầy yết-ma là ni trưởng Āyupālī, còn thầy tế độ là ni trưởng Dhammapālī. Khi ấy, Saṅghamittā mười tám tuổi. Ngay khi vừa xuất gia, họ đã cho nàng an trú trong học giới ngay tại giới đàn đó. Vào lúc cả hai xuất gia, đức vua đã đăng quang được sáu năm. අථ මහින්දත්ථෙරො උපසම්පන්නකාලතො පභුති අත්තනො උපජ්ඣායස්සෙව සන්තිකෙ ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච පරියාපුණන්තො ද්වෙපි සඞ්ගීතියො ආරූළ්හං තිපිටකසඞ්ගහිතං සාට්ඨකථං සබ්බං ථෙරවාදං තිණ්ණං වස්සානං අබ්භන්තරෙ උග්ගහෙත්වා අත්තනො උපජ්ඣායස්ස අන්තෙවාසිකානං සහස්සමත්තානං භික්ඛූනං පාමොක්ඛො අහොසි. තදා අසොකො ධම්මරාජා නවවස්සාභිසෙකො හොති. රඤ්ඤො පන අට්ඨවස්සාභිසෙකකාලෙයෙව කොන්තපුත්තතිස්සත්ථෙරො බ්‍යාධිපටිකම්මත්ථං භික්ඛාචාරවත්තෙන ආහිණ්ඩන්තො පසතමත්තං සප්පිං අලභිත්වා බ්‍යාධිබලෙන පරික්ඛීණායුසඞ්ඛාරො භික්ඛුසඞ්ඝං අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායි. රාජා තං පවත්තිං සුත්වා ථෙරස්ස සක්කාරං කත්වා ‘‘මයි නාම රජ්ජං කාරෙන්තෙ එවං භික්ඛූනං පච්චයා දුල්ලභා’’ති නගරස්ස චතූසු ද්වාරෙසු පොක්ඛරණියො කාරාපෙත්වා භෙසජ්ජස්ස පූරාපෙත්වා දාපෙසි. Bấy giờ, Trưởng lão Mahinda, kể từ khi thọ cụ túc giới, trong khi học hỏi Pháp và Luật ở gần thầy tế độ của mình, đã học thuộc lòng toàn bộ giáo lý Thượng Tọa Bộ cùng với chú giải, đã được đưa vào cả hai kỳ kết tập và được thâu tóm trong Tam Tạng, trong vòng ba năm, và đã trở thành vị đứng đầu trong số khoảng một ngàn vị tỳ-khưu đệ tử của thầy tế độ mình. Khi ấy, Pháp vương Asoka đã đăng quang được chín năm. Nhưng vào lúc đức vua đăng quang được tám năm, Trưởng lão Koṇṭaputtatissa, vì mục đích chữa bệnh, trong khi đi khất thực, đã không nhận được một lượng bơ lỏng chỉ bằng một vốc tay, do sức mạnh của bệnh tật nên mạng hành đã cạn kiệt, sau khi đã khuyên dạy Tăng chúng với sự không dể duôi, đã ngồi kiết-già trên không trung, nhập vào hỏa giới và đã viên tịch. Đức vua nghe được tin ấy, đã thực hiện sự cúng dường cho vị trưởng lão và nghĩ rằng: “Khi ta đang trị vì vương quốc mà các vật dụng cho chư tỳ-khưu lại khó tìm đến thế sao?”, rồi cho làm các hồ nước tại bốn cổng thành của kinh đô, cho đổ đầy dược phẩm và cho bố thí. තෙන කිර සමයෙන පාටලිපුත්තස්ස චතූසු ද්වාරෙසු චත්තාරි සතසහස්සානි, සභායං සතසහස්සන්ති දිවසෙ දිවසෙ පඤ්චසතසහස්සානි රඤ්ඤො උප්පජ්ජන්ති. තතො රාජා නිග්‍රොධත්ථෙරස්ස දෙවසිකං සතසහස්සං විසජ්ජෙසි. බුද්ධස්ස චෙතියෙ ගන්ධමාලාදීහි පූජනත්ථාය සතසහස්සං. ධම්මස්ස [Pg.40] සතසහස්සං, තං ධම්මධරානං බහුස්සුතානං චතුපච්චයත්ථාය උපනීයති. සඞ්ඝස්ස සතසහස්සං, චතූසු ද්වාරෙසු භෙසජ්ජත්ථාය සතසහස්සං. එවං සාසනෙ උළාරො ලාභසක්කාරො නිබ්බත්ති. Nghe nói vào thời ấy, mỗi ngày có năm trăm ngàn (tiền thuế) phát sanh cho đức vua: bốn trăm ngàn từ bốn cổng thành của Pāṭaliputta và một trăm ngàn từ tòa thị chính. Từ đó, đức vua đã cúng dường một trăm ngàn mỗi ngày cho Trưởng lão Nigrodha. Một trăm ngàn cho việc cúng dường hương hoa v.v. tại bảo tháp của Đức Phật. Một trăm ngàn cho Pháp, số tiền đó được dâng cúng cho bốn món vật dụng của các vị thông thuộc Pháp, đa văn. Một trăm ngàn cho Tăng, và một trăm ngàn cho dược phẩm tại bốn cổng thành. Như vậy, lợi lộc và cúng dường to lớn đã phát sanh trong giáo pháp. තිත්ථියා පරිහීනලාභසක්කාරා අන්තමසො ඝාසච්ඡාදනම්පි අලභන්තා ලාභසක්කාරං පත්ථයමානා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සකානි සකානි දිට්ඨිගතානි ‘‘අයං ධම්මො, අයං විනයො’’ති දීපෙන්ති. පබ්බජ්ජං අලභමානාපි සයමෙව මුණ්ඩෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා විහාරෙසු විචරන්තා උපොසථම්පි පවාරණම්පි සඞ්ඝකම්මම්පි ගණකම්මම්පි පවිසන්ති. භික්ඛූ තෙහි සද්ධිං උපොසථං න කරොන්ති. තදා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො ‘‘උප්පන්නං දානි ඉදං අධිකරණං, තං නචිරස්සෙව කක්ඛළං භවිස්සති. න ඛො පනෙතං සක්කා ඉමෙසං මජ්ඣෙ වසන්තෙන වූපසමෙතු’’න්ති මහින්දත්ථෙරස්ස ගණං නීය්‍යාතෙත්වා අත්තනා ඵාසුවිහාරෙන විහරිතුකාමො අහොගඞ්ගපබ්බතං අගමාසි. තෙපි ඛො තිත්ථියා භික්ඛුසඞ්ඝෙන ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන නිග්ගය්හමානාපි ධම්මවිනයානුලොමාය පටිපත්තියා අසණ්ඨහන්තා අනෙකරූපං සාසනස්ස අබ්බුදඤ්ච මලඤ්ච කණ්ටකඤ්ච සමුට්ඨාපෙසුං. කෙචි අග්ගිං පරිචරන්ති, කෙචි පඤ්චාතපෙන තාපෙන්ති, කෙචි ආදිච්චං අනුපරිවත්තන්ති, කෙචි ‘‘ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච වොභින්දිස්සාමා’’ති පග්ගණ්හිංසු. තදා භික්ඛුසඞ්ඝො න තෙහි සද්ධිං උපොසථං වා පවාරණං වා අකාසි. අසොකාරාමෙ සත්තවස්සානි උපොසථො උපච්ඡිජ්ජි. රඤ්ඤොපි එතමත්ථං ආරොචෙසුං. රාජා එකං අමච්චං ආණාපෙසි – ‘‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’’ති. අමච්චො රාජානං පටිපුච්ඡිතුං අවිසහන්තො අඤ්ඤෙ අමච්චෙ උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘රාජා මං ‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’ති පහිණි. කථං නු ඛො අධිකරණං වූපසම්මතී’’ති? තෙ ආහංසු – ‘‘මයං එවං සල්ලක්ඛෙම – ‘යථා නාම පච්චන්තං වූපසමෙන්තා චොරෙ ඝාතෙන්ති, එවමෙව යෙ උපොසථං න කරොන්ති, තෙ මාරෙතුකාමො රාජා භවිස්සතී’’’ති. අථ සො අමච්චො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘අහං රඤ්ඤා ‘උපොසථං කාරාපෙහී’ති පෙසිතො. කරොථ දානි, භන්තෙ, උපොසථ’’න්ති. භික්ඛූ ‘‘න මයං තිත්ථියෙහි සද්ධිං උපොසථං කරොමා’’ති ආහංසු. අථ අමච්චො ථෙරාසනතො පට්ඨාය අසිනා සීසානි පාතෙතුං ආරද්ධො. Các ngoại đạo bị suy giảm lợi lộc và cúng dường, đến nỗi không nhận được cả thức ăn và y phục, vì mong muốn lợi lộc và cúng dường nên đã xuất gia trong giáo pháp và tuyên bố các tà kiến của riêng mình rằng: “Đây là Pháp, đây là Luật”. Dù không được xuất gia, họ cũng tự mình cạo đầu, đắp y cà-sa, đi lại trong các tu viện và tham gia vào lễ Bố-tát, lễ Tự tứ, Tăng sự, và nhóm sự. Các tỳ-khưu không làm lễ Bố-tát cùng với họ. Bấy giờ, Trưởng lão Moggaliputtatissa nghĩ rằng: “Sự tranh tụng này nay đã phát sanh, chẳng bao lâu nó sẽ trở nên gay gắt. Thật không thể nào dập tắt nó khi còn sống giữa những người này”, rồi giao phó lại nhóm đệ tử cho Trưởng lão Mahinda, tự mình muốn sống an ổn nên đã đi đến núi Ahogaṅga. Cả những ngoại đạo ấy, dù bị Tăng chúng khiển trách bằng Pháp, bằng Luật, bằng lời dạy của Bậc Đạo Sư, vẫn không đứng vững trong sự thực hành thuận theo Pháp và Luật, đã làm phát sanh nhiều loại ung nhọt, vết nhơ, và gai góc cho giáo pháp. Một số thờ lửa, một số tự hành khổ bằng năm loại nhiệt, một số đi theo mặt trời, một số đề cao tà kiến của mình rằng: “Chúng ta sẽ phá hoại Pháp và Luật của các ông”. Bấy giờ, Tăng chúng đã không làm lễ Bố-tát hay Tự tứ cùng với họ. Tại tu viện Asokārāma, lễ Bố-tát đã bị gián đoạn trong bảy năm. Họ cũng đã tâu việc này lên đức vua. Đức vua đã ra lệnh cho một vị đại thần: “Hãy đến tu viện, dập tắt sự tranh tụng và cho làm lễ Bố-tát”. Vị đại thần không dám hỏi lại đức vua, đã đến gặp các vị đại thần khác và nói: “Đức vua sai tôi ‘Hãy đến tu viện, dập tắt sự tranh tụng và cho làm lễ Bố-tát’. Làm thế nào để dập tắt sự tranh tụng?”. Họ nói: “Chúng tôi cho rằng: ‘Giống như những người dẹp yên biên địa thì giết giặc cướp, cũng vậy, đức vua có lẽ muốn giết những ai không làm lễ Bố-tát’”. Bấy giờ, vị đại thần ấy đến tu viện, triệu tập Tăng chúng và nói: “Tôi được đức vua phái đến với lệnh ‘Hãy cho làm lễ Bố-tát’. Kính bạch quý ngài, bây giờ xin hãy làm lễ Bố-tát”. Các tỳ-khưu nói: “Chúng tôi không làm lễ Bố-tát cùng với các ngoại đạo”. Bấy giờ, vị đại thần bắt đầu dùng gươm chém đầu các vị tỳ-khưu kể từ ghế của vị trưởng lão. අද්දසා [Pg.41] ඛො තිස්සත්ථෙරො තං අමච්චං තථා විප්පටිපන්නං. තිස්සත්ථෙරො නාම න යො වා සො වා, රඤ්ඤො එකමාතිකො භාතා තිස්සකුමාරො නාම, තං කිර රාජා පත්තාභිසෙකො ඔපරජ්ජෙ ඨපෙසි. සො එකදිවසං වනචාරං ගතො අද්දස මහන්තං මිගසඞ්ඝං චිත්තකීළාය කීළන්තං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ තාව තිණභක්ඛා මිගා එවං කීළන්ති, ඉමෙ පන සමණා රාජකුලෙ පණීතානි භොජනානි භුඤ්ජිත්වා මුදුකාසු සෙය්‍යාසු සයමානා කිං නාම කීළිතං න කීළිස්සන්තී’’ති! සො තතො ආගන්ත්වා ඉමං අත්තනො විතක්කං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ‘‘අට්ඨානෙ කුක්කුච්චායිතං කුමාරෙන! හන්ද, නං එවං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති එකදිවසං කෙනචි කාරණෙන කුද්ධො විය හුත්වා ‘‘එහි සත්තදිවසෙන රජ්ජං සම්පටිච්ඡ, තතො තං ඝාතෙස්සාමී’’ති මරණභයෙන තජ්ජෙත්වා තමත්ථං සඤ්ඤාපෙසි. සො කිර කුමාරො ‘‘සත්තමෙ මං දිවසෙ මාරෙස්සතී’’ති න චිත්තරූපං න්හායි, න භුඤ්ජි, න සුපි, අතිවිය ලූඛසරීරො අහොසි. තතො නං රාජා පුච්ඡි – ‘‘කිස්ස ත්වං එවරූපො ජාතො’’ති? ‘‘මරණභයෙන, දෙවා’’ති. ‘‘අරෙ, ත්වං නාම පරිච්ඡින්නමරණං සම්පස්සමානො විස්සත්ථො න කීළසි? භික්ඛූ අස්සාසපස්සාසනිබද්ධං මරණං පෙක්ඛමානා කථං කීළිස්සන්තී’’ති! තතො පභුති කුමාරො සාසනෙ පසීදි. Trưởng lão Tissa đã thấy vị đại thần ấy hành xử sai trái như vậy. Trưởng lão Tissa không phải là người tầm thường, ngài là em trai cùng mẹ với đức vua, tên là vương tử Tissa. Nghe nói, đức vua sau khi đăng quang đã phong cho vị ấy làm phó vương. Một hôm, vị ấy đi dạo trong rừng và thấy một đàn nai lớn đang vui đùa một cách thích thú. Sau khi thấy vậy, vị ấy suy nghĩ rằng: “Những con nai ăn cỏ này còn vui đùa như thế, huống hồ các vị sa-môn này, sau khi dùng các vật thực hảo hạng trong hoàng cung, nằm trên những giường nệm êm ái, làm sao lại không vui đùa cho được chứ!”. Vị ấy từ đó trở về, đã trình bày suy nghĩ này của mình lên đức vua. Đức vua nghĩ: “Vương tử đã hối hận không đúng chỗ! Thôi, ta sẽ làm cho nó hiểu ra”. Một hôm, vì một lý do nào đó, ngài giả vờ nổi giận và nói: “Hãy đến đây, ngươi hãy nhận lấy vương quốc trong bảy ngày, sau đó ta sẽ giết ngươi”. Ngài đã dọa bằng nỗi sợ chết để làm cho vị ấy hiểu ra vấn đề. Nghe nói, vương tử ấy nghĩ: “Vào ngày thứ bảy, ngài sẽ giết ta”, nên đã không tắm, không ăn, không ngủ một cách thoải mái, thân thể trở nên vô cùng tiều tụy. Sau đó, đức vua hỏi vị ấy: “Tại sao ngươi lại trở nên như thế này?”. “Tâu thiên tử, vì sợ chết”. “Này, ngươi thấy cái chết đã được định trước mà còn không thể vui đùa thoải mái sao? Các vị tỳ-khưu, trong khi quán xét cái chết gắn liền với từng hơi thở ra vào, làm sao có thể vui đùa được chứ!”. Kể từ đó, vương tử đã có đức tin trong giáo pháp. සො පුන එකදිවසං මිගවං නික්ඛමිත්වා අරඤ්ඤෙ අනුවිචරමානො අද්දස යොනකමහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං අඤ්ඤතරෙන හත්ථිනාගෙන සාලසාඛං ගහෙත්වා බීජියමානං නිසින්නං. දිස්වා පාමොජ්ජජාතො චින්තෙසි – ‘‘කදා නු ඛො අහම්පි අයං මහාථෙරො විය පබ්බජෙය්‍යං! සියා නු ඛො සො දිවසො’’ති. ථෙරො තස්සාසයං විදිත්වා තස්ස පස්සන්තස්සෙව ආකාසෙ උප්පතිත්වා අසොකාරාමෙ පොක්ඛරණියා උදකතලෙ ඨත්වා චීවරඤ්ච උත්තරාසඞ්ගඤ්ච ආකාසෙ ලග්ගෙත්වා න්හායිතුං ආරද්ධො. Lại một hôm khác, vị ấy đi săn, trong khi đi dạo trong rừng, đã thấy trưởng lão Yonaka Mahādhammarakkhita đang ngồi, được một con voi đực cầm một cành sala để quạt. Thấy vậy, lòng tràn đầy hân hoan, vị ấy suy nghĩ: “Khi nào ta mới được xuất gia như vị đại trưởng lão này nhỉ! Ngày ấy liệu có đến không?”. Vị trưởng lão, biết được ý nghĩ của vị ấy, ngay trong khi vị ấy đang nhìn, đã bay lên không trung, đến đứng trên mặt nước của hồ sen trong tu viện Asokārāma, treo y và thượng y trên không trung, rồi bắt đầu tắm. කුමාරො ථෙරස්සානුභාවං දිස්වා අතිවිය පසන්නො ‘‘අජ්ජෙව පබ්බජිස්සාමී’’ති නිවත්තිත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘පබ්බජිස්සාමහං, දෙවා’’ති. රාජා අනෙකප්පකාරං යාචිත්වාපි තං නිවත්තෙතුං අසක්කොන්තො අසොකාරාමගමනීයමග්ගං අලඞ්කාරාපෙත්වා කුමාරං ඡණවෙසං ගාහාපෙත්වා අලඞ්කතාය සෙනාය පරිවාරාපෙත්වා විහාරං නෙසි. ‘‘යුවරාජා කිර පබ්බජිස්සතී’’ති සුත්වා බහූ භික්ඛූ පත්තචීවරානි පටියාදෙසුං. කුමාරො පධානඝරං [Pg.42] ගන්ත්වා මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජි සද්ධිං පුරිසසතසහස්සෙන. කුමාරස්ස පන අනුපබ්බජිතානං ගණනපරිච්ඡෙදො නත්ථි. කුමාරො රඤ්ඤො චතුවස්සාභිසෙකකාලෙ පබ්බජිතො. අථඤ්ඤොපි රඤ්ඤො භාගිනෙය්‍යො සඞ්ඝමිත්තාය සාමිකො අග්ගිබ්‍රහ්මා නාම කුමාරො අත්ථි. සඞ්ඝමිත්තා තං පටිච්ච එකමෙව පුත්තං විජායි. සොපි ‘‘යුවරාජා පබ්බජිතො’’ති සුත්වා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘අහම්පි, දෙව, පබ්බජිස්සාමී’’ති යාචි. ‘‘පබ්බජ, තාතා’’ති ච රඤ්ඤා අනුඤ්ඤාතො තංදිවසමෙව පබ්බජි. Vương tử thấy được thần thông của vị trưởng lão, vô cùng hoan hỷ, nghĩ rằng: “Hôm nay ta sẽ xuất gia”, liền quay về tâu với đức vua: “Tâu thiên tử, con sẽ xuất gia”. Đức vua dù đã van xin bằng nhiều cách nhưng không thể làm vị ấy thay đổi ý định, nên đã cho trang hoàng con đường dẫn đến tu viện Asokārāma, cho vương tử mặc lễ phục, cho đoàn quân được trang hoàng hộ tống và đưa đến tu viện. Nghe tin: “Phó vương sắp xuất gia”, nhiều vị tỳ-khưu đã chuẩn bị sẵn y bát. Vương tử đi đến thiền đường và xuất gia với chính trưởng lão Mahādhammarakkhita cùng với một trăm ngàn người. Số người xuất gia theo vương tử thì không thể đếm xuể. Vương tử xuất gia vào năm thứ tư sau khi đức vua đăng quang. Lại nữa, có một người cháu của đức vua, là phu quân của công chúa Saṅghamittā, tên là vương tử Aggibrahmā. Công chúa Saṅghamittā nhờ duyên với vị ấy đã sinh được một người con trai duy nhất. Vị ấy cũng nghe tin “Phó vương đã xuất gia”, liền đến gặp đức vua và xin rằng: “Tâu thiên tử, con cũng sẽ xuất gia”. Được đức vua cho phép: “Hãy xuất gia đi, con yêu”, vị ấy đã xuất gia ngay trong ngày hôm đó. එවං අනුපබ්බජිතො, උළාරවිභවෙන ඛත්තියජනෙන; රඤ්ඤො කනිට්ඨභාතා, තිස්සත්ථෙරොති විඤ්ඤෙය්‍යො. Như vậy, người em trai của đức vua, được những người thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ với tài sản lớn lao xuất gia theo, nên được biết là trưởng lão Tissa. සො තං අමච්චං තථා විප්පටිපන්නං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘න රාජා ථෙරෙ මාරාපෙතුං පහිණෙය්‍ය; අද්ධා ඉමස්සෙවෙතං අමච්චස්ස දුග්ගහිතං භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා සයං තස්ස ආසන්නෙ ආසනෙ නිසීදි. සො ථෙරං සඤ්ජානිත්වා සත්ථං නිපාතෙතුං අවිසහන්තො ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘අහං, දෙව, උපොසථං කාතුං අනිච්ඡන්තානං එත්තකානං නාම භික්ඛූනං සීසානි පාතෙසිං; අථ අය්‍යස්ස තිස්සත්ථෙරස්ස පටිපාටි සම්පත්තා, කින්ති කරොමී’’ති? රාජා සුත්වාව – ‘‘අරෙ! කිං පන, ත්වං, මයා භික්ඛූ ඝාතෙතුං පෙසිතො’’ති තාවදෙව සරීරෙ උප්පන්නදාහො හුත්වා විහාරං ගන්ත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘අයං, භන්තෙ, අමච්චො මයා අනාණත්තොව එවං අකාසි, කස්ස නු ඛො ඉමිනා පාපෙන භවිතබ්බ’’න්ති? එකච්චෙ ථෙරා, ‘‘අයං තව වචනෙන අකාසි, තුය්හෙතං පාප’’න්ති ආහංසු. එකච්චෙ ‘‘උභින්නම්පි වො එතං පාප’’න්ති ආහංසු. එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, අත්ථි චිත්තං ‘අයං ගන්ත්වා භික්ඛූ ඝාතෙතූ’’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, කුසලාධිප්පායො අහං පෙසෙසිං – ‘සමග්ගො භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථං කරොතූ’’’ති. ‘‘සචෙ ත්වං කුසලාධිප්පායො, නත්ථි තුය්හං පාපං, අමච්චස්සෙවෙතං පාප’’න්ති. රාජා ද්වෙළ්හකජාතො ආහ – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කොචි භික්ඛු මමෙතං ද්වෙළ්හකං ඡින්දිත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථො’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො නාම, සො තෙ ඉමං ද්වෙළ්හකං ඡින්දිත්වා සාසනං පග්ගණ්හිතුං සමත්ථො’’ති. රාජා තදහෙව චත්තාරො ධම්මකථිකෙ එකෙකභික්ඛුසහස්සපරිවාරෙ, චත්තාරො ච අමච්චෙ එකෙකපුරිසසහස්සපරිවාරෙ ‘‘ථෙරං ගණ්හිත්වා ආගච්ඡථා’’ති පෙසෙසි. තෙ ගන්ත්වා ‘‘රාජා පක්කොසතී’’ති ආහංසු. ථෙරො නාගච්ඡි[Pg.43]. දුතියම්පි ඛො රාජා අට්ඨ ධම්මකථිකෙ, අට්ඨ ච අමච්චෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙයෙව පෙසෙසි – ‘‘‘රාජා, භන්තෙ, පක්කොසතී’ති වත්වා ගණ්හිත්වාව ආගච්ඡථා’’ති. තෙ තථෙව ආහංසු. දුතියම්පි ථෙරො නාගච්ඡි. රාජා ථෙරෙ පුච්ඡි – ‘‘අහං, භන්තෙ, ද්වික්ඛත්තුං පහිණිං; කස්මා ථෙරො නාගච්ඡතී’’ති? ‘‘‘රාජා පක්කොසතී’ති වුත්තත්තා, මහාරාජ, නාගච්ඡති. එවං පන වුත්තෙ ආගච්ඡෙය්‍ය ‘සාසනං, භන්තෙ, ඔසීදති, අම්හාකං සාසනං පග්ගහත්ථාය සහායකා හොථා’’’ති. අථ රාජා තථා වත්වා සොළස ධම්මකථිකෙ, සොළස ච අමච්චෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙ පෙසෙසි. භික්ඛූ ච පටිපුච්ඡි – ‘‘මහල්ලකො නු ඛො, භන්තෙ, ථෙරො දහරො නු ඛො’’ති? ‘‘මහල්ලකො, මහාරාජා’’ති. ‘‘වය්හං වා සිවිකං වා අභිරුහිස්සති, භන්තෙ’’ති? ‘‘නාභිරුහිස්සති, මහාරාජා’’ති. ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ථෙරො වසතී’’ති? ‘‘උපරි ගඞ්ගාය, මහාරාජා’’ති. රාජා ආහ – ‘‘තෙන හි, භණෙ, නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධිත්වා තත්ථෙව ථෙරං නිසීදාපෙත්වා ද්වීසුපි තීරෙසු ආරක්ඛං සංවිධාය ථෙරං ආනෙථා’’ති. භික්ඛූ ච අමච්චා ච ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා රඤ්ඤො සාසනං ආරොචෙසුං. Vị trưởng lão Tissa ấy, khi thấy vị quan đại thần kia đang hành xử sai quấy như vậy, bèn suy nghĩ: “Đức vua chắc chắn sẽ không phái người đến để giết các vị trưởng lão; chắc chắn đây là việc làm sai trái của chính vị quan đại thần này.” Nghĩ vậy, ngài bèn đi đến và tự mình ngồi xuống trên một chiếc ghế gần chỗ của vị quan ấy. Vị quan ấy nhận ra ngài trưởng lão, không dám hạ vũ khí xuống (đầu ngài), bèn đi đến tâu vua rằng: “Tâu Thiên tử, hạ thần đã chém đầu của ngần ấy vị tỳ-khưu không muốn thực hành lễ Uposatha; bây giờ đã đến lượt của ngài Tissatthera, hạ thần phải làm thế nào?” Vừa nghe xong, đức vua liền nói: “Này! Có phải ta đã phái ngươi đi giết các vị tỳ-khưu chăng?” Ngay lúc ấy, một cảm giác nóng bỏng phát sinh trong người, nhà vua bèn đi đến tu viện và hỏi các vị tỳ-khưu trưởng lão: “Kính bạch quý ngài, vị quan đại thần này đã làm như vậy mà không có lệnh của trẫm, vậy ai phải chịu trách nhiệm về tội ác này?” Một số vị trưởng lão nói: “Vị này đã làm theo lời của ngài, đó là tội của ngài.” Một số khác nói: “Đó là tội của cả hai vị.” Lại có một số vị nói như vầy: “Tâu Đại vương, ngài có khởi tâm nghĩ rằng ‘người này hãy đi giết các vị tỳ-khưu’ không?” “Kính bạch quý ngài, không có. Trẫm đã phái đi với thiện ý rằng: ‘Mong rằng Tăng chúng hòa hợp cùng nhau thực hành lễ Uposatha.’” “Nếu ngài có thiện ý, ngài không có tội, đó chỉ là tội của vị quan đại thần mà thôi.” Đức vua sinh lòng hoài nghi, bèn hỏi: “Kính bạch quý ngài, có vị tỳ-khưu nào có thể đoạn trừ sự hoài nghi này của trẫm và xiển dương giáo pháp không?” “Tâu Đại vương, có ngài Moggaliputtatissatthera, ngài ấy có thể đoạn trừ sự hoài nghi này của ngài và xiển dương giáo pháp.” Ngay trong ngày hôm ấy, đức vua phái bốn vị pháp sư, mỗi vị có một ngàn tỳ-khưu đi theo, và bốn vị quan đại thần, mỗi vị có một ngàn người đi theo, với lời nhắn: “Hãy đi thỉnh ngài trưởng lão đến đây.” Họ đi đến và thưa: “Đức vua cho triệu ngài.” Ngài trưởng lão không đến. Lần thứ hai, đức vua lại phái tám vị pháp sư và tám vị quan đại thần, mỗi vị đều có một ngàn người đi theo, với lời nhắn: “Hãy thưa rằng ‘Kính bạch ngài, đức vua cho triệu ngài’ rồi thỉnh ngài đến đây.” Họ cũng thưa như vậy. Lần thứ hai, ngài trưởng lão cũng không đến. Đức vua hỏi các vị trưởng lão: “Kính bạch quý ngài, trẫm đã phái người đi hai lần, tại sao ngài trưởng lão không đến?” “Tâu Đại vương, vì họ thưa rằng ‘Đức vua cho triệu ngài’ nên ngài không đến. Nhưng nếu thưa như vầy thì ngài sẽ đến: ‘Kính bạch ngài, giáo pháp đang suy vi, xin ngài hãy là người trợ giúp chúng con để xiển dương giáo pháp.’” Bấy giờ, đức vua nói như vậy rồi phái mười sáu vị pháp sư và mười sáu vị quan đại thần, mỗi vị có một ngàn người đi theo. Nhà vua cũng hỏi các vị tỳ-khưu: “Kính bạch quý ngài, ngài trưởng lão già hay trẻ?” “Tâu Đại vương, ngài đã già.” “Kính bạch quý ngài, ngài có chịu đi xe hay kiệu không?” “Tâu Đại vương, ngài sẽ không đi.” “Kính bạch quý ngài, ngài trưởng lão trú ở đâu?” “Tâu Đại vương, ngài trú ở thượng nguồn sông Hằng.” Đức vua nói: “Nếu vậy, các khanh hãy kết bè bằng thuyền, để ngài trưởng lão ngồi trên đó, bố trí lính canh ở hai bên bờ sông, rồi đưa ngài đến đây.” Các vị tỳ-khưu và các quan đại thần bèn đi đến chỗ ngài trưởng lão và trình lại lời nhắn của đức vua. ථෙරො සුත්වා ‘‘යං ඛො අහං මූලතො පට්ඨාය සාසනං පග්ගණ්හිස්සාමීති පබ්බජිතොම්හි. අයං දානි මෙ සො කාලො අනුප්පත්තො’’ති චම්මඛණ්ඩං ගණ්හිත්වාව උට්ඨහි. අථ ‘‘ථෙරො ස්වෙ පාටලිපුත්තං සම්පාපුණිස්සතී’’ති රත්තිභාගෙ රාජා සුපිනං අද්දස. එවරූපො සුපිනො අහොසි – ‘‘සබ්බසෙතො හත්ථිනාගො ආගන්ත්වා රාජානං සීසතො පට්ඨාය පරාමසිත්වා දක්ඛිණහත්ථෙ අග්ගහෙසී’’ති. පුනදිවසෙ රාජා සුපිනජ්ඣායකෙ පුච්ඡි – ‘‘මයා එවරූපො සුපිනො දිට්ඨො, කිං මෙ භවිස්සතී’’ති? එකො තං, ‘‘මහාරාජ, සමණනාගො දක්ඛිණහත්ථෙ ගණ්හිස්සතී’’ති. අථ රාජා තාවදෙව ‘‘ථෙරො ආගතො’’ති සුත්වා ගඞ්ගාතීරං ගන්ත්වා නදිං ඔතරිත්වා අබ්භුග්ගච්ඡන්තො ජාණුමත්තෙ උදකෙ ථෙරං සම්පාපුණිත්වා ථෙරස්ස නාවාතො ඔතරන්තස්ස හත්ථං අදාසි. ථෙරො රාජානං දක්ඛිණහත්ථෙ අග්ගහෙසි. තං දිස්වා අසිග්ගාහා ‘‘ථෙරස්ස සීසං පාතෙස්සාමා’’ති කොසතො අසිං අබ්බාහිංසු. කස්මා? එතං කිර චාරිත්තං රාජකුලෙසු – ‘‘යො රාජානං හත්ථෙ ගණ්හති තස්ස අසිනා සීසං පාතෙතබ්බ’’න්ති. රාජා ඡායංයෙව දිස්වා ආහ – ‘‘පුබ්බෙපි අහං භික්ඛූසු විරද්ධකාරණා අස්සාදං න වින්දාමි, මා ඛො ථෙරෙ විරජ්ඣිත්ථා’’ති. ථෙරො පන කස්මා රාජානං හත්ථෙ [Pg.44] අග්ගහෙසීති? යස්මා රඤ්ඤා පඤ්හං පුච්ඡනත්ථාය පක්කොසාපිතො තස්මා ‘‘අන්තෙවාසිකො මෙ අය’’න්ති අග්ගහෙසි. Ngài trưởng lão nghe xong, bèn suy nghĩ: “Ta đã xuất gia từ ban đầu với ý định xiển dương giáo pháp. Nay thời điểm ấy đã đến với ta.” Nghĩ vậy, ngài liền cầm lấy một tấm da và đứng dậy. Bấy giờ, vào ban đêm trước ngày ngài trưởng lão sẽ đến thành Pāṭaliputta, đức vua nằm mộng. Giấc mộng ấy như sau: “Một con voi chúa toàn thân màu trắng đến, vuốt ve đức vua từ đầu xuống, rồi nắm lấy tay phải của ngài.” Ngày hôm sau, đức vua hỏi các nhà giải mộng: “Trẫm đã thấy một giấc mộng như vậy, điều gì sẽ xảy đến với trẫm?” Họ đáp: “Tâu Đại vương, một vị sa-môn vĩ đại sẽ nắm lấy tay phải của ngài.” Bấy giờ, ngay khi nghe tin “Ngài trưởng lão đã đến,” đức vua liền đi đến bờ sông Hằng, lội xuống sông, và đi ra đón ngài. Khi nước ngập đến đầu gối, nhà vua đến gần ngài trưởng lão và đưa tay ra cho ngài khi ngài bước xuống từ bè thuyền. Ngài trưởng lão bèn nắm lấy tay phải của đức vua. Thấy vậy, các thị vệ mang gươm bèn rút gươm ra khỏi vỏ, định rằng: “Chúng ta sẽ chém đầu ngài trưởng lão.” Tại sao? Vì nghe nói trong hoàng tộc có tục lệ rằng: “Kẻ nào nắm tay vua, đầu của kẻ ấy phải bị chém bằng gươm.” Đức vua vừa thấy bóng gươm loé lên liền nói: “Trước đây ta đã không có được sự an vui vì đã phạm lỗi với các vị tỳ-khưu, các ngươi chớ phạm lỗi với ngài trưởng lão.” Nhưng tại sao ngài trưởng lão lại nắm tay đức vua? Vì ngài được vua cho mời đến để hỏi một vấn đề, nên ngài xem vua như là một đệ tử của mình, do đó ngài đã nắm tay. රාජා ථෙරං අත්තනො උය්‍යානං නෙත්වා බාහිරතො තික්ඛත්තුං පරිවාරාපෙත්වා ආරක්ඛං ඨපෙත්වා සයමෙව ථෙරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා ථෙරස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා ‘‘පටිබලො නු ඛො ථෙරො මම කඞ්ඛං ඡින්දිත්වා උප්පන්නං අධිකරණං වූපසමෙත්වා සාසනං පග්ගණ්හිතු’’න්ති වීමංසනත්ථාය ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං පාටිහාරියං දට්ඨුකාමො’’ති ආහ. ‘‘කතරං පාටිහාරියං දට්ඨුකාමොසි, මහාරාජා’’ති? ‘‘පථවීකම්පනං, භන්තෙ’’ති. ‘‘සකලපථවීකම්පනං දට්ඨුකාමොසි, මහාරාජ, පදෙසපථවීකම්පන’’න්ති? ‘‘කතරං පනෙත්ථ, භන්තෙ, දුක්කර’’න්ති? ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, කංසපාතියා උදකපුණ්ණාය සබ්බං උදකං කම්පෙතුං දුක්කරං; උදාහු උපඩ්ඪ’’න්ති? ‘‘උපඩ්ඪං, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පදෙසපථවීකම්පනං දුක්කර’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, පදෙසපථවීකම්පනං පස්සිස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සමන්තතො යොජනෙ පුරත්ථිමාය දිසාය එකෙන චක්කෙන සීමං අක්කමිත්වා රථො තිට්ඨතු; දක්ඛිණාය දිසාය ද්වීහි පාදෙහි සීමං අක්කමිත්වා අස්සො තිට්ඨතු; පච්ඡිමාය දිසාය එකෙන පාදෙන සීමං අක්කමිත්වා පුරිසො තිට්ඨතු; උත්තරාය දිසාය උපඩ්ඪභාගෙන සීමං අක්කමිත්වා එකා උදකපාති තිට්ඨතූ’’ති. රාජා තථා කාරාපෙසි. ථෙරො අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය ‘‘රාජා පස්සතූ’’ති යොජනප්පමාණපථවීචලනං අධිට්ඨහි. පුරත්ථිමාය දිසාය රථස්ස අන්තොසීමාය ඨිතො පාදොව චලි, ඉතරො න චලි. එවං දක්ඛිණපච්ඡිමදිසාසු අස්සපුරිසානං අන්තොසීමාය ඨිතපාදායෙව චලිංසු, උපඩ්ඪුපඩ්ඪං සරීරඤ්ච. උත්තරදිසාය උදකපාතියාපි අන්තොසීමාය ඨිතං උපඩ්ඪභාගගතමෙව උදකං චලි, අවසෙසං නිච්චලමහොසීති. රාජා තං පාටිහාරියං දිස්වා ‘‘සක්ඛති දානි ථෙරො සාසනං පග්ගණ්හිතු’’න්ති නිට්ඨං ගන්ත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි – ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං අමච්චං ‘විහාරං ගන්ත්වා අධිකරණං වූපසමෙත්වා උපොසථං කාරාපෙහී’ති පහිණිං, සො විහාරං ගන්ත්වා එත්තකෙ භික්ඛූ ජීවිතා වොරොපෙසි, එතං පාපං කස්ස හොතී’’ති? Vua đưa trưởng lão đến ngự uyển của mình, cho vây quanh ba vòng ở bên ngoài, cho đặt lính canh gác, rồi chính tự mình rửa chân cho trưởng lão, thoa dầu, và ngồi xuống gần ngài. Để thẩm tra xem: “Liệu trưởng lão có khả năng đoạn trừ mối nghi ngờ của ta, dẹp yên sự tranh tụng đã phát sanh, và xiển dương giáo pháp chăng?”, vua nói: “Bạch ngài, con muốn xem một thần thông.” “Tâu đại vương, ngài muốn xem thần thông nào?” “Bạch ngài, chấn động địa cầu.” “Tâu đại vương, ngài muốn xem chấn động toàn bộ địa cầu hay chấn động một phần?” “Bạch ngài, trong hai điều này, điều nào khó làm hơn?” “Tâu đại vương, trong một cái bát đồng đầy nước, làm cho toàn bộ nước rung động là khó, hay làm cho một nửa rung động là khó?” “Bạch ngài, một nửa.” “Cũng vậy, tâu đại vương, làm chấn động một phần địa cầu là khó hơn.” “Nếu vậy, bạch ngài, con sẽ xem chấn động một phần địa cầu.” “Nếu vậy, tâu đại vương, trong phạm vi một do-tuần xung quanh, về phía đông, hãy để một cỗ xe đứng với một bánh xe đè lên ranh giới; về phía nam, hãy để một con ngựa đứng với hai chân đè lên ranh giới; về phía tây, hãy để một người đàn ông đứng với một chân đè lên ranh giới; về phía bắc, hãy để một bát nước đứng với một nửa phần đè lên ranh giới.” Vua cho làm như vậy. Trưởng lão nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của thần thông, sau khi xuất khỏi thiền ấy, ngài chú nguyện làm rung chuyển mặt đất trong phạm vi một do-tuần, với ý nghĩ “Mong rằng đức vua sẽ thấy.” Về phía đông, chỉ có bánh xe của cỗ xe đứng bên trong ranh giới là rung chuyển, phần còn lại không rung chuyển. Tương tự, ở phía nam và phía tây, chỉ những bàn chân của ngựa và người đứng bên trong ranh giới là rung chuyển, và một nửa thân mình của họ cũng vậy. Về phía bắc, đối với bát nước, chỉ có nửa phần nước ở bên trong ranh giới là rung chuyển, phần còn lại không hề lay động. Vua thấy thần thông ấy, đi đến kết luận “Bây giờ trưởng lão có thể xiển dương giáo pháp,” rồi hỏi về sự hối hận của mình: “Bạch ngài, con đã phái một vị đại thần đi với lệnh ‘Hãy đến tu viện, dẹp yên sự tranh tụng và cho cử hành lễ Bố-tát.’ Vị ấy đến tu viện và đã giết chết ngần ấy vị tỳ-khưu. Tội lỗi ấy thuộc về ai?” ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, අත්ථි චිත්තං ‘අයං විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛූ ඝාතෙතූ’’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘සචෙ තෙ, මහාරාජ, නත්ථි එවරූපං චිත්තං, නත්ථි තුය්හං පාප’’න්ති. අථ ථෙරො රාජානං එතමත්ථං ඉමිනා සුත්තෙන සඤ්ඤාපෙසි [Pg.45] – ‘‘චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි. චෙතයිත්වා කම්මං කරොති – කායෙන වාචාය මනසා’’ති (අ. නි. 6.63). “Tâu đại vương, vậy ngài có tâm nghĩ rằng ‘Người này đến tu viện hãy giết các vị tỳ-khưu’ không?” “Bạch ngài, không có.” “Tâu đại vương, nếu ngài không có tâm như vậy, ngài không có tội.” Khi ấy, trưởng lão làm cho vua hiểu rõ ý nghĩa này bằng kinh sau đây: “Này các tỳ-khưu, Như Lai nói rằng tác ý chính là nghiệp. Sau khi có tác ý, người ta tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý.” තමෙවත්ථං පරිදීපෙතුං තිත්තිරජාතකං (ජා. 1.4.75) ආහරි – ‘‘අතීතෙ, මහාරාජ, දීපකතිත්තිරො තාපසං පුච්ඡි – Để làm sáng tỏ chính ý nghĩa ấy, ngài đã dẫn ra chuyện tiền thân Tittira: “Tâu đại vương, trong quá khứ, chim đa đa Dīpaka đã hỏi vị ẩn sĩ rằng:” ‘ඤාතකො නො නිසින්නොති, බහු ආගච්ඡතී ජනො; පටිච්ච කම්මං ඵුසති, තස්මිං මෙ සඞ්කතෙ මනො’ති. “‘Vì nghĩ rằng ‘bà con của chúng ta đang ở đó’, nên nhiều chúng sanh đã đến. Duyên vào con, (người thợ săn) đã phạm vào nghiệp (sát sanh), về việc đó, tâm con nghi ngờ.’” තාපසො ආහ – ‘අත්ථි පන තෙ චිත්තං මම සද්දෙන ච රූපදස්සනෙන ච ආගන්ත්වා එතෙ පක්ඛිනො බජ්ඣන්තු වා හඤ්ඤන්තු වා’ති? ‘නත්ථි, භන්තෙ’ති තිත්තිරො ආහ. තතො නං තාපසො සඤ්ඤාපෙසි – ‘සචෙ තෙ නත්ථි චිත්තං, නත්ථි පාපං; චෙතයන්තමෙව හි පාපං ඵුසති, නාචෙතයන්තං. Vị ẩn sĩ nói: “Vậy ngươi có tâm nghĩ rằng ‘Do tiếng hót và hình dáng của ta, mong rằng những con chim này đến đây sẽ bị trói hoặc bị giết’ không?” Chim đa đa nói: “Bạch ngài, không có.” Khi ấy, vị ẩn sĩ làm cho nó hiểu: “Nếu ngươi không có tâm ấy, thì không có tội; vì tội lỗi chỉ chạm đến người có tác ý, không chạm đến người không có tác ý.” ‘න පටිච්ච කම්මං ඵුසති, මනො චෙ නප්පදුස්සති; අප්පොස්සුක්කස්ස භද්‍රස්ස, න පාපමුපලිම්පතී’’’ති. “‘Nghiệp (do người khác làm) không chạm đến, nếu tâm không bị ô nhiễm; đối với người thiện lành, không nỗ lực (trong việc ác), tội lỗi không thể làm vấy bẩn.’” එවං ථෙරො රාජානං සඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථෙව රාජුය්‍යානෙ සත්ත දිවසානි වසන්තො රාජානං සමයං උග්ගණ්හාපෙසි. රාජා සත්තමෙ දිවසෙ අසොකාරාමෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා සාණිපාකාරං පරික්ඛිපාපෙත්වා සාණිපාකාරන්තරෙ නිසින්නො එකලද්ධිකෙ එකලද්ධිකෙ භික්ඛූ එකතො එකතො කාරාපෙත්වා එකමෙකං භික්ඛුසමූහං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිංවාදී සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? තතොසස්සතවාදිනො ‘‘සස්සතවාදී’’ති ආහංසු. එකච්චසස්සතිකා…පෙ… අන්තානන්තිකා… අමරාවික්ඛෙපිකා… අධිච්චසමුප්පන්නිකා… සඤ්ඤීවාදා… අසඤ්ඤීවාදා… නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා … උච්ඡෙදවාදා… දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදා ‘‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදී’’ති ආහංසු. රාජා පඨමමෙව සමයස්ස උග්ගහිතත්තා ‘‘නයිමෙ භික්ඛූ, අඤ්ඤතිත්ථියා ඉමෙ’’ති ඤත්වා තෙසං සෙතකානි වත්ථානි දත්වා උප්පබ්බාජෙසි. තෙ සබ්බෙපි සට්ඨිසහස්සා අහෙසුං. Như vậy, sau khi làm cho vua hiểu rõ, trưởng lão đã ở lại trong ngự uyển ấy bảy ngày và dạy cho vua về giáo lý. Vào ngày thứ bảy, vua cho triệu tập Tăng chúng tại tu viện Asokārāma, cho dựng một bức màn vải bao quanh, rồi ngồi bên trong bức màn, cho tập hợp các vị tỳ-khưu có cùng quan điểm lại với nhau, cho gọi từng nhóm tỳ-khưu đến và hỏi: “Đức Chánh Đẳng Giác có chủ thuyết gì?” Khi ấy, những người theo thường kiến nói: “Ngài là người theo thường kiến.” Những người theo nhất phần thường kiến... những người theo hữu biên vô biên kiến... những người theo ngụy biện... những người theo ngẫu nhiên sanh... những người theo tưởng hữu tưởng... những người theo tưởng vô tưởng... những người theo phi tưởng phi phi tưởng... những người theo đoạn kiến... những người theo hiện tại Niết-bàn kiến nói: “Ngài là người theo hiện tại Niết-bàn kiến.” Vua, vì đã học giáo lý từ trước, nên biết rằng: “Đây không phải là các tỳ-khưu, đây là những người ngoại đạo,” rồi cho họ y phục trắng và bắt họ hoàn tục. Tất cả họ có sáu mươi ngàn người. අථඤ්ඤෙ භික්ඛූ පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිංවාදී, භන්තෙ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? ‘‘විභජ්ජවාදී, මහාරාජා’’ති. එවං වුත්තෙ රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘විභජ්ජවාදී, භන්තෙ, සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. තතො රාජා ‘‘සුද්ධං දානි, භන්තෙ, සාසනං; කරොතු භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථ’’න්ති ආරක්ඛං දත්වා නගරං පාවිසි. Sau đó, vua cho gọi các vị tỳ-khưu khác đến và hỏi: “Bạch các ngài, Đức Chánh Đẳng Giác có chủ thuyết gì?” “Tâu đại vương, Ngài là người theo Phân tích giáo.” Khi được nói như vậy, vua hỏi trưởng lão: “Bạch ngài, Đức Chánh Đẳng Giác là người theo Phân tích giáo phải không?” “Vâng, tâu đại vương.” Khi ấy, vua nói: “Bạch ngài, nay giáo pháp đã trong sạch; mong Tăng chúng hãy làm lễ Bố-tát,” rồi cho lính canh gác và đi vào thành. සමග්ගො [Pg.46] සඞ්ඝො සන්නිපතිත්වා උපොසථං අකාසි. තස්මිං සන්නිපාතෙ සට්ඨි භික්ඛුසතසහස්සානි අහෙසුං. තස්මිං සමාගමෙ මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො පරප්පවාදං මද්දමානො කථාවත්ථුප්පකරණං අභාසි. තතො සට්ඨිසතසහස්සසඞ්ඛ්‍යෙසු භික්ඛූසු උච්චිනිත්වා තිපිටකපරියත්තිධරානං පභින්නපටිසම්භිදානං තෙවිජ්ජාදිභෙදානං භික්ඛූනං සහස්සමෙකං ගහෙත්වා යථා මහාකස්සපත්ථෙරො ච කාකණ්ඩකපුත්තො යසත්ථෙරො ච ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිංසු; එවමෙව ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායන්තො සබ්බං සාසනමලං විසොධෙත්වා තතියසඞ්ගීතිං අකාසි. සඞ්ගීතිපරියොසානෙ අනෙකප්පකාරං පථවී අකම්පිත්ථ. අයං සඞ්ගීති නවහි මාසෙහි නිට්ඨිතා. යා ලොකෙ – Tăng chúng hòa hợp đã tụ họp và làm lễ Bố-tát. Trong buổi tụ họp ấy, đã có sáu mươi trăm ngàn (sáu triệu) vị tỳ khưu. Trong cuộc hội họp ấy, trưởng lão Moggaliputtatissa, trong khi dẹp tan các tà thuyết của ngoại đạo, đã thuyết bộ Kathāvatthu. Sau đó, từ trong số các vị tỳ khưu có số lượng sáu mươi trăm ngàn, ngài đã tuyển chọn và lấy ra một ngàn vị tỳ khưu thông thuộc Tam Tạng Pariyatti, đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích, có các loại (thành tựu) như Tam Minh v.v... Giống như trưởng lão Mahākassapa và trưởng lão Yasa, con trai của Kākaṇḍaka, đã kết tập Pháp và Luật; cũng như thế ấy, trong khi kết tập Pháp và Luật, sau khi thanh lọc tất cả cấu uế của giáo pháp, ngài đã thực hiện cuộc kết tập lần thứ ba. Vào lúc kết thúc cuộc kết tập, quả đất đã rung chuyển nhiều cách. Cuộc kết tập này đã được hoàn tất trong chín tháng. Mà ở trên đời – කතා භික්ඛුසහස්සෙන, තස්මා සහස්සිකාති ච; පුරිමා ද්වෙ උපාදාය, තතියාති ච වුච්චතීති. (Cuộc kết tập) được thực hiện bởi một ngàn vị tỳ khưu, vì thế cũng được gọi là Sahassikā (Ngàn Vị); và dựa vào hai lần trước, cũng được gọi là lần thứ ba. අයං තතියසඞ්ගීති. Đây là cuộc kết tập lần thứ ba. එත්තාවතා ච ‘‘කෙනාභත’’න්ති එතස්ස පඤ්හස්ස විස්සජ්ජනත්ථං යං අවොචුම්හ – ‘‘ජම්බුදීපෙ තාව උපාලිත්ථෙරමාදිං කත්වා ආචරියපරම්පරාය යාව තතියසඞ්ගීති තාව ආභතං. තත්‍රායං ආචරියපරම්පරා – Và với chừng ấy lời, để giải đáp cho câu hỏi "được mang đến bởi ai?", điều mà chúng tôi đã nói là: "Trước hết, tại cõi Diêm-phù-đề, (Tạng Luật) đã được mang đến bởi dòng truyền thừa các vị thầy, bắt đầu với trưởng lão Upāli, cho đến cuộc kết tập lần thứ ba. Ở đó, đây là dòng truyền thừa các vị thầy: ‘‘උපාලි දාසකො චෙව, සොණකො සිග්ගවො තථා; තිස්සො මොග්ගලිපුත්තො ච, පඤ්චෙතෙ විජිතාවිනො. "Upāli và Dāsaka, Soṇaka và Siggava cũng vậy; Tissa Moggaliputta, năm vị này là những bậc chiến thắng. ‘‘පරම්පරාය විනයං, දීපෙ ජම්බුසිරිව්හයෙ; අච්ඡිජ්ජමානමානෙසුං, තතියො යාව සඞ්ගහො’’ති. "Các ngài đã mang Tạng Luật không gián đoạn theo dòng truyền thừa tại hòn đảo tên là Jambusiri (Diêm-phù-đề), cho đến cuộc kết tập lần thứ ba." තස්සත්ථො පකාසිතොව හොති. Ý nghĩa của điều đó đã được làm cho sáng tỏ. තතියසඞ්ගහතො පන උද්ධං ඉමං දීපං මහින්දාදීහි ආභතං. මහින්දතො උග්ගහෙත්වා කඤ්චි කාලං අරිට්ඨත්ථෙරාදීහි ආභතං. තතො යාවජ්ජතනා තෙසංයෙව අන්තෙවාසිකපරම්පරභූතාය ආචරියපරම්පරාය ආභතන්ති වෙදිතබ්බං. යථාහු පොරාණා – Tuy nhiên, sau cuộc kết tập lần thứ ba, (Tạng Luật) đã được mang đến hòn đảo này bởi các vị như trưởng lão Mahinda. Sau khi học từ trưởng lão Mahinda, trong một thời gian, (Tạng Luật) đã được mang đến bởi các vị như trưởng lão Ariṭṭha. Sau đó, cho đến ngày nay, nên được hiểu là (Tạng Luật) đã được mang đến bởi dòng truyền thừa các vị thầy, vốn là dòng truyền thừa các vị đệ tử của chính các ngài ấy. Như các bậc cổ nhân đã nói: ‘‘තතො මහින්දො ඉට්ටියො, උත්තියො සම්බලො තථා; භද්දනාමො ච පණ්ඩිතො. "Sau đó là Mahinda, Iṭṭiya, Uttiya, Sambala, và bậc trí tuệ Bhaddanāma. ‘‘එතෙ නාගා මහාපඤ්ඤා, ජම්බුදීපා ඉධාගතා; විනයං තෙ වාචයිංසු, පිටකං තම්බපණ්ණියා. "Những bậc Long Tượng, những bậc đại trí tuệ này, đã đến đây từ cõi Diêm-phù-đề. Các ngài ấy đã cho tụng đọc Tạng Luật tại đảo Tambapaṇṇi. ‘‘නිකායෙ [Pg.47] පඤ්ච වාචෙසුං, සත්ත චෙව පකරණෙ; තතො අරිට්ඨො මෙධාවී, තිස්සදත්තො ච පණ්ඩිතො. "Các ngài đã cho tụng đọc năm bộ Nikāya và cả bảy bộ luận. Sau đó là Ariṭṭha bậc trí tuệ, và Tissadatta bậc hiền trí. ‘‘විසාරදො කාළසුමනො, ථෙරො ච දීඝනාමකො; දීඝසුමනො ච පණ්ඩිතො. "Kāḷasumana bậc vô úy, và trưởng lão tên Dīgha; Dīghasumana bậc hiền trí. ‘‘පුනදෙව කාළසුමනො, නාගත්ථෙරො ච බුද්ධරක්ඛිතො; තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, දෙවත්ථෙරො ච පණ්ඩිතො. "Lại nữa là Kāḷasumana, trưởng lão Nāga và Buddharakkhita; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, và trưởng lão Deva bậc hiền trí. ‘‘පුනදෙව සුමනො මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො; බහුස්සුතො චූළනාගො, ගජොව දුප්පධංසියො. "Lại nữa là Sumana bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; Cūḷanāga bậc đa văn, khó lay chuyển như voi chúa. ‘‘ධම්මපාලිතනාමො ච, රොහණෙ සාධුපූජිතො; තස්ස සිස්සො මහාපඤ්ඤො, ඛෙමනාමො තිපෙටකො. "Và vị tên là Dhammapālita, được các bậc thiện sĩ tôn kính ở Rohaṇa; đệ tử của ngài là Khemā, bậc đại trí tuệ, thông thuộc Tam Tạng. ‘‘දීපෙ තාරකරාජාව, පඤ්ඤාය අතිරොචථ; උපතිස්සො ච මෙධාවී, ඵුස්සදෙවො මහාකථී. "(Vị ấy) đã tỏa sáng rực rỡ trên hòn đảo bằng trí tuệ như vua của các vì sao. Và Upatissa bậc trí tuệ, Phussadeva bậc đại thuyết pháp. ‘‘පුනදෙව සුමනො මෙධාවී, පුප්ඵනාමො බහුස්සුතො; මහාකථී මහාසිවො, පිටකෙ සබ්බත්ථ කොවිදො. "Lại nữa là Sumana bậc trí tuệ, vị tên Puppha bậc đa văn; Mahāsiva bậc đại thuyết pháp, thông suốt Tam Tạng ở mọi nơi. ‘‘පුනදෙව උපාලි මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො; මහානාගො මහාපඤ්ඤො, සද්ධම්මවංසකොවිදො. "Lại nữa là Upāli bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; Mahānāga bậc đại trí tuệ, thông suốt dòng dõi của Chánh pháp. ‘‘පුනදෙව අභයො මෙධාවී, පිටකෙ සබ්බත්ථ කොවිදො; තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො. "Lại nữa là Abhaya bậc trí tuệ, thông suốt Tam Tạng ở mọi nơi; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật. ‘‘තස්ස සිස්සො මහාපඤ්ඤො, පුප්ඵනාමො බහුස්සුතො; සාසනං අනුරක්ඛන්තො, ජම්බුදීපෙ පතිට්ඨිතො. "Đệ tử của ngài là bậc đại trí tuệ, bậc đa văn, tên là Puppha; trong khi hộ trì giáo pháp, ngài đã an trú tại cõi Diêm-phù-đề. ‘‘චූළාභයො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො; තිස්සත්ථෙරො ච මෙධාවී, සද්ධම්මවංසකොවිදො. "Và Cūḷābhaya bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; trưởng lão Tissa bậc trí tuệ, thông suốt dòng dõi của Chánh pháp. ‘‘චූළදෙවො ච මෙධාවී, විනයෙ ච විසාරදො; සිවත්ථෙරො ච මෙධාවී, විනයෙ සබ්බත්ථ කොවිදො. "Và Cūḷadeva bậc trí tuệ, và vô úy trong Luật; trưởng lão Siva bậc trí tuệ, thông suốt Luật ở mọi nơi. ‘‘එතෙ නාගා මහාපඤ්ඤා, විනයඤ්ඤූ මග්ගකොවිදා; විනයං දීපෙ පකාසෙසුං, පිටකං තම්බපණ්ණියා’’ති. "Những bậc Long Tượng, những bậc đại trí tuệ này, những vị am tường Luật, những vị thông thạo con đường, đã làm sáng tỏ Tạng Luật trên đảo Tambapaṇṇi." තත්‍රායං [Pg.48] අනුපුබ්බිකථා – මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො කිර ඉමං තතියධම්මසඞ්ගීතිං කත්වා එවං චින්තෙසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අනාගතෙ සාසනං සුප්පතිට්ඨිතං භවෙය්‍යා’’ති? අථස්ස උපපරික්ඛතො එතදහොසි – ‘‘පච්චන්තිමෙසු ඛො ජනපදෙසු සුප්පතිට්ඨිතං භවිස්සතී’’ති. සො තෙසං තෙසං භික්ඛූනං භාරං කත්වා තෙ තෙ භික්ඛූ තත්ථ තත්ථ පෙසෙසි. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරං කස්මීරගන්ධාරරට්ඨං පෙසෙසි – ‘‘ත්වං එතං රට්ඨං ගන්ත්වා එත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙහී’’ති. මහාදෙවත්ථෙරං තථෙව වත්වා මහිංසකමණ්ඩලං පෙසෙසි. රක්ඛිතත්ථෙරං වනවාසිං. යොනකධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං අපරන්තකං. මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරං මහාරට්ඨං. මහාරක්ඛිතත්ථෙරං යොනකලොකං. මජ්ඣිමත්ථෙරං හිමවන්තදෙසභාගං. සොණත්ථෙරඤ්ච උත්තරත්ථෙරඤ්ච සුවණ්ණභූමිං. අත්තනො සද්ධිවිහාරිකං මහින්දත්ථෙරං ඉට්ටියත්ථෙරෙන උත්තියත්ථෙරෙන සම්බලත්ථෙරෙන භද්දසාලත්ථෙරෙන ච සද්ධිං තම්බපණ්ණිදීපං පෙසෙසි – ‘‘තුම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං ගන්ත්වා එත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙථා’’ති. සබ්බෙපි තං තං දිසාභාගං ගච්ඡන්තා අත්තපඤ්චමා අගමංසු ‘‘පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පඤ්චවග්ගො ගණො අලං උපසම්පදකම්මායා’’ති මඤ්ඤමානා. Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, trưởng lão Moggaliputtatissa sau khi thực hiện cuộc kết tập Pháp lần thứ ba này đã suy nghĩ như vầy: "Trong tương lai, giáo pháp sẽ được thiết lập vững chắc ở nơi đâu?". Khi ngài đang quán xét, ý nghĩ này đã khởi lên: "Sẽ được thiết lập vững chắc ở các xứ biên địa". Vị ấy đã giao phó trách nhiệm cho các vị tỳ khưu này khác và đã phái các vị tỳ khưu ấy đến các nơi này khác. Ngài đã phái trưởng lão Majjhantika đến xứ Kasmīra-Gandhāra (với lời dặn): "Ông hãy đi đến xứ ấy và thiết lập giáo pháp ở đó". Ngài đã nói như vậy và phái trưởng lão Mahādeva đến vùng Mahiṃsaka. (Ngài phái) trưởng lão Rakkhita đến Vanavāsi. (Ngài phái) trưởng lão Yonakadhammarakkhita đến Aparantaka. (Ngài phái) trưởng lão Mahādhammarakkhita đến Mahāraṭṭha. (Ngài phái) trưởng lão Mahārakkhita đến xứ Yona. (Ngài phái) trưởng lão Majjhima đến vùng Hy-mã-lạp sơn. (Ngài phái) trưởng lão Soṇa và trưởng lão Uttara đến Suvaṇṇabhūmi. Ngài đã phái trưởng lão Mahinda, vị đệ tử cùng ở của mình, cùng với trưởng lão Iṭṭiya, trưởng lão Uttiya, trưởng lão Sambala, và trưởng lão Bhaddasāla đến đảo Tambapaṇṇi (với lời dặn): "Các ông hãy đi đến đảo Tambapaṇṇi và thiết lập giáo pháp ở đó". Tất cả các vị, trong khi đi đến các phương hướng ấy, đã đi với nhóm năm người, tự mình là người thứ năm, vì nghĩ rằng: "Ở các xứ biên địa, một nhóm năm vị là đủ cho lễ Tu-bạt-sâm-bàn". තෙන ඛො පන සමයෙන කස්මීරගන්ධාරරට්ඨෙ සස්සපාකසමයෙ අරවාළො නාම නාගරාජා කරකවස්සං නාම වස්සාපෙත්වා සස්සං හරාපෙත්වා මහාසමුද්දං පාපෙති. මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො පන පාටලිපුත්තතො වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා හිමවති අරවාළදහස්ස උපරි ඔතරිත්වා අරවාළදහපිට්ඨියං චඞ්කමතිපි තිට්ඨතිපි නිසීදතිපි සෙය්‍යම්පි කප්පෙති. නාගමාණවකා තං දිස්වා අරවාළස්ස නාගරාජස්ස ආරොචෙසුං – ‘‘මහාරාජ, එකො ඡින්නභින්නපටධරො භණ්ඩු කාසාවවසනො අම්හාකං උදකං දූසෙතී’’ති. නාගරාජා තාවදෙව කොධාභිභූතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං දිස්වා මක්ඛං අසහමානො අන්තලික්ඛෙ අනෙකානි භිංසනකානි නිම්මිනි. තතො තතො භුසා වාතා වායන්ති, රුක්ඛා ඡිජ්ජන්ති, පබ්බතකූටානි පතන්ති, මෙඝා ගජ්ජන්ති, විජ්ජුලතා නිච්ඡරන්ති, අසනියො ඵලන්ති, භින්නං විය ගගනතලං උදකං පග්ඝරති. භයානකරූපා නාගකුමාරා සන්නිපතන්ති. සයම්පි ධූමායති, පජ්ජලති, පහරණවුට්ඨියො විස්සජ්ජෙති. ‘‘කො අයං මුණ්ඩකො ඡින්නභින්නපටධරො’’තිආදීහි ඵරුසවචනෙහි ථෙරං සන්තජ්ජෙසි. ‘‘එථ ගණ්හථ හනථ [Pg.49] නිද්ධමථ ඉමං සමණ’’න්ති නාගබලං ආණාපෙසි. ථෙරො සබ්බං තං භිංසනකං අත්තනො ඉද්ධිබලෙන පටිබාහිත්වා නාගරාජානං ආහ – Vào lúc bấy giờ, tại xứ Kasmīra-Gandhāra, vào mùa lúa chín, có một long vương tên là Aravāḷa đã cho mưa một trận mưa đá, khiến mùa màng bị cuốn trôi ra đại dương. Bấy giờ, trưởng lão Majjhantika từ thành Pāṭaliputta bay lên hư không, đáp xuống bên trên hồ Aravāḷa ở Hy-mã-lạp-sơn, rồi ngài đi kinh hành, đứng, ngồi, và nằm trên mặt hồ Aravāḷa. Các thanh niên long tộc thấy vậy liền tâu báo lên long vương Aravāḷa rằng: 'Tâu đại vương, có một người đầu trọc, mặc y phục rách nát, khoác áo cà-sa đang làm ô uế nước của chúng ta.' Long vương ngay lập tức bị sân hận chế ngự, đi ra, thấy vị trưởng lão, không thể chịu đựng được sự xúc phạm, liền hóa hiện nhiều cảnh tượng khủng khiếp trên không trung. Từ khắp nơi, những cơn gió mạnh thổi đến, cây cối bị gãy đổ, các đỉnh núi sụp đổ, mây sấm gầm rống, tia chớp lóe lên, sấm sét đánh xuống, nước từ bầu trời tuôn chảy như thể vỡ tung. Các long tử có hình thù đáng sợ tụ tập lại. Chính long vương cũng phun khói, phun lửa, và phóng ra những trận mưa vũ khí. Ngài đã hăm dọa vị trưởng lão bằng những lời lẽ thô ác như: 'Gã đầu trọc mặc đồ rách nát này là ai?' Ngài ra lệnh cho đội quân long tộc: 'Hãy đến, bắt lấy, đánh đập, đuổi tên sa-môn này đi!' Vị trưởng lão dùng thần lực của mình ngăn chặn tất cả những cảnh tượng khủng khiếp ấy và nói với long vương rằng: ‘‘සදෙවකොපි චෙ ලොකො, ආගන්ත්වා තාසයෙය්‍ය මං; න මෙ පටිබලො අස්ස, ජනෙතුං භයභෙරවං. Dẫu cho toàn thế giới cùng với chư thiên, đến đây để hăm dọa ta; Cũng không có khả năng, làm phát sinh nơi ta sự kinh hãi, khiếp sợ. ‘‘සචෙපි ත්වං මහිං සබ්බං, සසමුද්දං සපබ්බතං; උක්ඛිපිත්වා මහානාග, ඛිපෙය්‍යාසි මමූපරි. Này đại long vương, dẫu cho ngươi có nhấc bổng, toàn thể mặt đất này, cùng với biển cả và núi non, rồi ném lên trên ta. ‘‘නෙව මෙ සක්කුණෙය්‍යාසි, ජනෙතුං භයභෙරවං; අඤ්ඤදත්ථු තවෙවස්ස, විඝාතො උරගාධිපා’’ති. Ngươi cũng không thể nào, làm phát sinh nơi ta sự kinh hãi, khiếp sợ; Này vua loài rắn, thật ra chỉ có sự mệt nhọc cho chính ngươi mà thôi. එවං වුත්තෙ නාගරාජා විහතානුභාවො නිප්ඵලවායාමො දුක්ඛී දුම්මනො අහොසි. තං ථෙරො තඞ්ඛණානුරූපාය ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා තීසු සරණෙසු පඤ්චසු ච සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි සද්ධිං චතුරාසීතියා නාගසහස්සෙහි. අඤ්ඤෙපි බහූ හිමවන්තවාසිනො යක්ඛා ච ගන්ධබ්බා ච කුම්භණ්ඩා ච ථෙරස්ස ධම්මකථං සුත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහිංසු. පඤ්චකොපි යක්ඛො සද්ධිං භරියාය යක්ඛිනියා පඤ්චහි ච පුත්තසතෙහි පඨමෙ ඵලෙ පතිට්ඨිතො. අථායස්මා මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො සබ්බෙපි නාගයක්ඛරක්ඛසෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ – Khi được nói như vậy, long vương bị mất hết uy lực, nỗ lực trở nên vô ích, thân khổ tâm ưu. Vị trưởng lão đã dùng một bài pháp thoại phù hợp với khoảnh khắc đó để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho hăng hái, và làm cho hoan hỷ, rồi an lập long vương cùng với tám mươi bốn ngàn long tộc trong tam quy và ngũ giới. Nhiều vị khác trú ở Hy-mã-lạp-sơn như dạ-xoa, càn-thát-bà, và cưu-bàn-trà sau khi nghe pháp thoại của vị trưởng lão cũng đã an trú trong tam quy và ngũ giới. Dạ-xoa Pañcaka cùng với vợ là nữ dạ-xoa và năm trăm người con trai đã chứng đắc Sơ quả. Bấy giờ, trưởng lão Majjhantika gọi tất cả long tộc, dạ-xoa, và la-sát lại và nói như vầy: ‘‘මා දානි කොධං ජනයිත්ථ, ඉතො උද්ධං යථා පුරෙ; සස්සඝාතඤ්ච මා කත්ථ, සුඛකාමා හි පාණිනො; කරොථ මෙත්තං සත්තෙසු, වසන්තු මනුජා සුඛ’’න්ති. Từ nay chớ có phát sinh sân hận, từ đây về sau như trước kia; Cũng chớ có phá hoại mùa màng, vì chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc; Hãy khởi tâm từ đối với các chúng sanh, mong cho loài người được sống an lạc. තෙ සබ්බෙපි ‘‘සාධු භන්තෙ’’ති ථෙරස්ස පටිස්සුණිත්වා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජිංසු. තංදිවසමෙව ච නාගරාජස්ස පූජාසමයො හොති. අථ නාගරාජා අත්තනො රතනමයං පල්ලඞ්කං ආහරාපෙත්වා ථෙරස්ස පඤ්ඤපෙසි. නිසීදි ථෙරො පල්ලඞ්කෙ. නාගරාජාපි ථෙරං බීජයමානො සමීපෙ අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ කස්මීරගන්ධාරරට්ඨවාසිනො ආගන්ත්වා ථෙරං දිස්වා ‘‘අම්හාකං නාගරාජතොපි ථෙරො මහිද්ධිකතරො’’ති ථෙරමෙව වන්දිත්වා නිසින්නා. ථෙරො තෙසං ආසීවිසොපමසුත්තං කථෙසි[Pg.50]. සුත්තපරියොසානෙ අසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි, කුලසතසහස්සං පබ්බජි. තතො පභුති ච කස්මීරගන්ධාරා යාවජ්ජතනා කාසාවපජ්ජොතා ඉසිවාතපටිවාතා එව. Tất cả chúng đều vâng lời vị trưởng lão rằng: 'Lành thay, bạch ngài,' và đã thực hành theo lời chỉ dạy. Cũng chính vào ngày hôm đó là dịp lễ cúng dường cho long vương. Bấy giờ, long vương cho mang đến chiếc ngai báu bằng ngọc của mình và dọn sẵn cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão ngồi trên ngai. Long vương cũng quạt hầu vị trưởng lão và đứng gần bên. Vào lúc đó, dân chúng xứ Kasmīra-Gandhāra đến, thấy vị trưởng lão và nghĩ rằng: 'Vị trưởng lão này còn có thần lực vĩ đại hơn cả long vương của chúng ta,' nên họ chỉ đảnh lễ vị trưởng lão rồi ngồi xuống. Vị trưởng lão thuyết cho họ nghe kinh Ví Dụ Rắn Độc (Āsīvisopamasutta). Khi bài kinh kết thúc, tám mươi ngàn chúng sanh đã chứng ngộ chơn pháp, một trăm ngàn gia tộc đã xuất gia. Và kể từ đó cho đến ngày nay, xứ Kasmīra-Gandhāra vẫn rực rỡ ánh vàng của y cà-sa và chỉ có làn gió từ các vị ẩn sĩ thổi qua lại. ගන්ත්වා කස්මීරගන්ධාරං, ඉසි මජ්ඣන්තිකො තදා; දුට්ඨං නාගං පසාදෙත්වා, මොචෙසි බන්ධනා බහූති. Khi ấy, ẩn sĩ Majjhantika, đến xứ Kasmīra-Gandhāra; Đã làm cho con rồng hung dữ trở nên tín thành, và giải thoát nhiều chúng sanh khỏi sự trói buộc. මහාදෙවත්ථෙරොපි මහිංසකමණ්ඩලං ගන්ත්වා දෙවදූතසුත්තං කථෙසි. සුත්තපරියොසානෙ චත්තාලීස පාණසහස්සානි ධම්මචක්ඛුං පටිලභිංසු, චත්තාලීසංයෙව පාණසහස්සානි පබ්බජිංසු. Trưởng lão Mahādeva cũng đã đến vùng Mahiṃsaka và thuyết kinh Thiên Sứ (Devadūtasutta). Khi bài kinh kết thúc, bốn mươi ngàn chúng sanh đã đắc được pháp nhãn, và cũng chính bốn mươi ngàn chúng sanh ấy đã xuất gia. ගන්ත්වාන රට්ඨං මහිංසං, මහාදෙවො මහිද්ධිකො; චොදෙත්වා දෙවදූතෙහි, මොචෙසි බන්ධනා බහූති. Ngài Mahādeva, bậc đại thần lực, đến xứ Mahiṃsa; Đã sách tấn bằng (bài kinh về) các vị thiên sứ, và giải thoát nhiều chúng sanh khỏi sự trói buộc. රක්ඛිතත්ථෙරො පන වනවාසිං ගන්ත්වා ආකාසෙ ඨත්වා අනමතග්ගපරියායකථාය වනවාසිකෙ පසාදෙසි. කථාපරියොසානෙ පනස්ස සට්ඨිසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. සත්තතිසහස්සමත්තා පබ්බජිංසු, පඤ්චවිහාරසතානි පතිට්ඨහිංසු. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. Còn trưởng lão Rakkhita, sau khi đến xứ Vanavāsī, đã đứng trên hư không và thuyết bài pháp thoại về Vòng Luân Hồi Vô Thỉ (Anamataggapariyāya), làm cho dân chúng xứ Vanavāsī tín thành. Khi bài pháp thoại của ngài kết thúc, sáu mươi ngàn người đã chứng ngộ chơn pháp. Khoảng bảy mươi ngàn người đã xuất gia, và năm trăm ngôi tịnh xá đã được thành lập. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó. ගන්ත්වාන රක්ඛිතත්ථෙරො, වනවාසිං මහිද්ධිකො; අන්තලික්ඛෙ ඨිතො තත්ථ, දෙසෙසි අනමතග්ගියන්ති. Trưởng lão Rakkhita, bậc đại thần lực, đến xứ Vanavāsī; Đứng trên không trung, ngài đã thuyết giảng bài kinh Anamatagga ở nơi đó. යොනකධම්මරක්ඛිතත්ථෙරොපි අපරන්තකං ගන්ත්වා අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තකථාය අපරන්තකෙ පසාදෙත්වා සත්තති පාණසහස්සානි ධම්මාමතං පායෙසි. ඛත්තියකුලතො එව පුරිසසහස්සානි පබ්බජිංසු, සමධිකානි ච ඡ ඉත්ථිසහස්සානි. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. Trưởng lão Yonaka Dhammarakkhita cũng đã đến xứ Aparantaka, dùng bài pháp thoại về kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopamasutta) làm cho dân chúng xứ Aparantaka tín thành, và đã cho bảy mươi ngàn chúng sanh uống vị cam lồ của chánh pháp. Chỉ riêng từ dòng dõi Sát-đế-lỵ, một ngàn người nam và hơn sáu ngàn người nữ đã xuất gia. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó. අපරන්තං විගාහිත්වා, යොනකො ධම්මරක්ඛිතො; අග්ගික්ඛන්ධොපමෙනෙත්ථ, පසාදෙසි ජනෙ බහූති. Ngài Dhammarakkhita người Yonaka, đi vào xứ Aparanta; Bằng kinh Ví Dụ Khối Lửa, ngài đã làm cho nhiều người ở nơi đây tín thành. මහාධම්මරක්ඛිතත්ථෙරො පන මහාරට්ඨං ගන්ත්වා මහානාරදකස්සපජාතකකථාය මහාරට්ඨකෙ පසාදෙත්වා චතුරාසීති පාණසහස්සානි මග්ගඵලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. තෙරසසහස්සානි පබ්බජිංසු. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. Còn trưởng lão Mahādhammarakkhita, sau khi đến xứ Mahāraṭṭha, đã dùng bài pháp thoại về Bổn Sanh Mahānāradakassapa làm cho dân chúng xứ Mahāraṭṭha tín thành, và đã an lập tám mươi bốn ngàn chúng sanh trong đạo và quả. Mười ba ngàn người đã xuất gia. Như vậy, ngài đã thiết lập giáo pháp ở nơi đó. මහාරට්ඨං ඉසි ගන්ත්වා, සො මහාධම්මරක්ඛිතො; ජාතකං කථයිත්වාන, පසාදෙසි මහාජනන්ති. Vị ẩn sĩ Mahādhammarakkhita ấy, sau khi đi đến xứ Mahāraṭṭha, đã thuyết bài kinh Bổn Sanh và làm cho đại chúng phát sinh tín tâm. මහාරක්ඛිතත්ථෙරොපි [Pg.51] යොනකරට්ඨං ගන්ත්වා කාළකාරාමසුත්තන්තකථාය යොනකලොකං පසාදෙත්වා සත්තතිසහස්සාධිකස්ස පාණසතසහස්සස්ස මග්ගඵලාලඞ්කාරං අදාසි. සන්තිකෙ චස්ස දසසහස්සානි පබ්බජිංසු. එවං සොපි තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. Cả trưởng lão Mahārakkhita, sau khi đi đến xứ Yona, đã làm cho dân chúng xứ Yona phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Kāḷakārāma và đã ban cho sự trang sức là Đạo và Quả đến một trăm bảy mươi ngàn chúng sanh. Và mười ngàn người đã xuất gia nơi vị ấy. Như vậy, vị ấy cũng đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy. යොනරට්ඨං තදා ගන්ත්වා, සො මහාරක්ඛිතො ඉසි; කාළකාරාමසුත්තෙන තෙ පසාදෙසි යොනකෙති. Khi ấy, vị ẩn sĩ Mahārakkhita, sau khi đi đến xứ Yona, đã làm cho những người dân Yona ấy phát sinh tín tâm bằng kinh Kāḷakārāma. මජ්ඣිමත්ථෙරො පන කස්සපගොත්තත්ථෙරෙන අළකදෙවත්ථෙරෙන දුන්දුභිස්සරත්ථෙරෙන මහාදෙවත්ථෙරෙන ච සද්ධිං හිමවන්තදෙසභාගං ගන්ත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තකථාය තං දෙසං පසාදෙත්වා අසීතිපාණකොටියො මග්ගඵලරතනානි පටිලාභෙසි. පඤ්චපි ච ථෙරා පඤ්ච රට්ඨානි පසාදෙසුං. එකමෙකස්ස සන්තිකෙ සතසහස්සමත්තා පබ්බජිංසු. එවං තෙ තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසුං. Còn trưởng lão Majjhima, cùng với trưởng lão Kassapagotta, trưởng lão Aḷakadeva, trưởng lão Dundubhissara, và trưởng lão Mahādeva, sau khi đi đến vùng Hy-mã-lạp sơn, đã làm cho xứ ấy phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Chuyển Pháp Luân, và đã làm cho tám mươi ức chúng sanh đắc được các báu vật là Đạo và Quả. Cả năm vị trưởng lão đã làm cho năm xứ sở phát sinh tín tâm. Nơi mỗi vị, khoảng một trăm ngàn người đã xuất gia. Như vậy, các vị ấy đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy. ගන්ත්වාන මජ්ඣිමත්ථෙරො, හිමවන්තං පසාදයි; යක්ඛසෙනං පකාසෙන්තො, ධම්මචක්කපවත්තනන්ති. Trưởng lão Majjhima, sau khi đi đến Hy-mã-lạp sơn, trong khi tuyên thuyết kinh Chuyển Pháp Luân, đã làm cho đạo quân dạ-xoa phát sinh tín tâm. සොණත්ථෙරොපි සද්ධිං උත්තරත්ථෙරෙන සුවණ්ණභූමිං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන තත්ථ එකා රක්ඛසී සමුද්දතො නික්ඛමිත්වා රාජකුලෙ ජාතෙ ජාතෙ දාරකෙ ඛාදති. තංදිවසමෙව ච රාජකුලෙ එකො දාරකො ජාතො හොති. මනුස්සා ථෙරං දිස්වා ‘‘රක්ඛසානං සහායකො එසො’’ති මඤ්ඤමානා ආවුධානි ගහෙත්වා ථෙරං පහරිතුකාමා ආගච්ඡන්ති. ථෙරො ‘‘කිං තුම්හෙ ආවුධහත්ථා ආගච්ඡථා’’ති ආහ. තෙ ආහංසු – ‘‘රාජකුලෙ ජාතෙ ජාතෙ දාරකෙ රක්ඛසා ඛාදන්ති, තෙසං තුම්හෙ සහායකා’’ති. ථෙරො ‘‘න මයං රක්ඛසානං සහායකා, සමණා නාම මයං විරතා පාණාතිපාතා…පෙ… විරතා මජ්ජපානා එකභත්තිකා සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා’’ති ආහ. තස්මිංයෙව ච ඛණෙ සා රක්ඛසී සපරිවාරා සමුද්දතො නික්ඛමි ‘‘රාජකුලෙ දාරකො ජාතො තං ඛාදිස්සාමී’’ති. මනුස්සා තං දිස්වා ‘‘එසා, භන්තෙ, රක්ඛසී ආගච්ඡතී’’ති භීතා විරවිංසු. ථෙරො රක්ඛසෙහි දිගුණෙ අත්තභාවෙ නිම්මිනිත්වා තෙහි අත්තභාවෙහි තං රක්ඛසිං සපරිසං මජ්ඣෙ කත්වා උභොසු පස්සෙසු පරික්ඛිපි[Pg.52]. තස්සා සපරිසාය එතදහොසි – ‘‘අද්ධා ඉමෙහි ඉදං ඨානං ලද්ධං භවිස්සති. මයං පන ඉමෙසං භක්ඛා භවිස්සාමා’’ති. සබ්බෙ රක්ඛසා භීතා වෙගසා පලායිංසු. ථෙරොපි තෙ යාව අදස්සනං තාව පලාපෙත්වා දීපස්ස සමන්තතො රක්ඛං ඨපෙසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ සන්නිපතිතං මහාජනකායං බ්‍රහ්මජාලසුත්තන්තකථාය පසාදෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙසි. සට්ඨිසහස්සානං පනෙත්ථ ධම්මාභිසමයො අහොසි. කුලදාරකානං අඩ්ඪුඩ්ඪානි සහස්සානි පබ්බජිංසු, කුලධීතානං දියඩ්ඪසහස්සං. එවං සො තත්ථ සාසනං පතිට්ඨාපෙසි. තතො පභුති රාජකුලෙ ජාතදාරකානං සොණුත්තරනාමමෙව කරොන්ති. Cả trưởng lão Soṇa cùng với trưởng lão Uttara đã đi đến Suvaṇṇabhūmi. Và vào lúc ấy, ở nơi đó có một nữ dạ-xoa từ biển đi lên và ăn thịt những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc. Cũng chính vào ngày hôm ấy, một đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc. Dân chúng thấy vị trưởng lão, nghĩ rằng: “Người này là bạn của bọn dạ-xoa,” rồi cầm lấy vũ khí, tiến đến với ý muốn tấn công vị trưởng lão. Vị trưởng lão hỏi: “Tại sao các người tay cầm vũ khí mà đến đây?” Họ đáp: “Bọn dạ-xoa ăn thịt những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc, và các ông là bạn của chúng.” Vị trưởng lão nói: “Chúng tôi không phải là bạn của bọn dạ-xoa, chúng tôi là những vị sa-môn, những người từ bỏ sát sanh... từ bỏ uống rượu, ăn một bữa, có giới hạnh, có thiện pháp.” Và cũng chính vào khoảnh khắc ấy, nữ dạ-xoa kia cùng với đoàn tùy tùng từ biển đi lên, (nghĩ rằng): “Một đứa trẻ đã được sinh ra trong hoàng tộc, ta sẽ ăn thịt nó.” Dân chúng thấy nó, sợ hãi la lên: “Bạch ngài, nữ dạ-xoa kia đang đến!” Vị trưởng lão hóa hiện ra những thân hình gấp đôi số lượng dạ-xoa, và với những thân hình ấy, ngài đặt nữ dạ-xoa kia cùng đoàn tùy tùng vào giữa rồi bao vây cả hai phía. Nữ dạ-xoa kia cùng đoàn tùy tùng khởi lên ý nghĩ này: “Chắc chắn nơi này đã bị những người này chiếm lấy. Còn chúng ta sẽ trở thành thức ăn của họ.” Tất cả bọn dạ-xoa sợ hãi, nhanh chóng bỏ chạy. Vị trưởng lão cũng đuổi chúng chạy cho đến khi không còn nhìn thấy, rồi thiết lập sự bảo vệ xung quanh hòn đảo. Và vào lúc ấy, ngài đã làm cho đại chúng đang tụ tập phát sinh tín tâm bằng bài thuyết về kinh Phạm Võng, và an lập họ trong Tam Quy và Ngũ Giới. Ở đó, sáu mươi ngàn người đã chứng ngộ Pháp. Ba ngàn năm trăm thiện nam tử và một ngàn năm trăm thiện nữ nhân đã xuất gia. Như vậy, vị ấy đã thiết lập giáo pháp ở nơi ấy. Kể từ đó, những đứa trẻ được sinh ra trong hoàng tộc đều được đặt tên là Soṇuttara. සුවණ්ණභූමිං ගන්ත්වාන, සොණුත්තරා මහිද්ධිකා; පිසාචෙ නිද්ධමෙත්වාන, බ්‍රහ්මජාලං අදෙසිසුන්ති. Các vị Soṇa và Uttara, những bậc có đại thần lực, sau khi đi đến Suvaṇṇabhūmi, đã xua đuổi loài ma quỷ và thuyết kinh Phạm Võng. මහින්දත්ථෙරො පන ‘‘තම්බපණ්ණිදීපං ගන්ත්වා සාසනං පතිට්ඨාපෙහී’’ති උපජ්ඣායෙන ච භික්ඛුසඞ්ඝෙන ච අජ්ඣිට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘කාලො නු ඛො මෙ තම්බපණ්ණිදීපං ගන්තුං නො’’ති. අථස්ස වීමංසතො ‘‘න තාව කාලො’’ති අහොසි. කිං පනස්ස දිස්වා එතදහොසි? මුටසිවරඤ්ඤො මහල්ලකභාවං. තතො චින්තෙසි – ‘‘අයං රාජා මහල්ලකො, න සක්කා ඉමං ගණ්හිත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං. ඉදානි පනස්ස පුත්තො දෙවානංපියතිස්සො රජ්ජං කාරෙස්සති. තං ගණ්හිත්වා සක්කා භවිස්සති සාසනං පග්ගහෙතුං. හන්ද යාව සො සමයො ආගච්ඡති, තාව ඤාතකෙ ඔලොකෙම. පුන දානි මයං ඉමං ජනපදං ආගච්ඡෙය්‍යාම වා න වා’’ති. සො එවං චින්තෙත්වා උපජ්ඣායඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා අසොකාරාමතො නික්ඛම්ම තෙහි ඉට්ටියාදීහි චතූහි ථෙරෙහි සඞ්ඝමිත්තාය පුත්තෙන සුමනසාමණෙරෙන භණ්ඩුකෙන ච උපාසකෙන සද්ධිං රාජගහනගරපරිවත්තකෙන දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ චාරිකං චරමානො ඤාතකෙ ඔලොකෙන්තො ඡ මාසෙ අතික්කාමෙසි. අථානුපුබ්බෙන මාතු නිවෙසනට්ඨානං වෙදිසනගරං නාම සම්පත්තො. අසොකො කිර කුමාරකාලෙ ජනපදං ලභිත්වා උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො වෙදිසනගරං පත්වා වෙදිසසෙට්ඨිස්ස ධීතරං අග්ගහෙසි. සා තංදිවසමෙව ගබ්භං ගණ්හිත්වා උජ්ජෙනියං මහින්දකුමාරං විජායි. කුමාරස්ස [Pg.53] චුද්දසවස්සකාලෙ රාජා අභිසෙකං පාපුණි. සා තස්ස මාතා තෙන සමයෙන ඤාතිඝරෙ වසති. තෙන වුත්තං – ‘‘අථානුපුබ්බෙන මාතු නිවෙසනට්ඨානං වෙටිසනගරං නාම සම්පත්තො’’ති. Còn trưởng lão Mahinda, được vị thầy tế độ và Tăng chúng thỉnh cầu: “Hãy đi đến đảo Tambapaṇṇi và thiết lập giáo pháp,” đã suy nghĩ: “Có phải đã đến lúc ta đi đến đảo Tambapaṇṇi hay chưa?” Khi ngài xem xét, ngài thấy rằng: “Vẫn chưa đến lúc.” Thấy điều gì mà ngài nghĩ như vậy? (Ngài thấy) sự già yếu của vua Muṭasiva. Sau đó ngài suy nghĩ: “Vị vua này đã già, không thể nương vào ngài để xiển dương giáo pháp. Giờ đây, con trai của ngài là Devānaṃpiyatissa sẽ trị vì vương quốc. Nương vào vị vua ấy thì có thể xiển dương giáo pháp. Thôi nào, trong khi chờ đợi thời điểm ấy đến, chúng ta hãy đi thăm viếng quyến thuộc. Sau này, chúng ta có thể trở lại xứ này hoặc không.” Suy nghĩ như vậy, ngài đảnh lễ vị thầy tế độ và Tăng chúng, rồi rời khỏi tu viện Asokārāma. Cùng với bốn vị trưởng lão Iṭṭiya và các vị khác, sa-di Sumana là con trai của ni trưởng Saṅghamittā, và cận sự nam Bhaṇḍuka, ngài du hành qua xứ Dakkhiṇāgiri theo con đường vòng quanh thành Rājagaha, thăm viếng quyến thuộc và trải qua sáu tháng. Sau đó, ngài tuần tự đi đến nơi ở của mẹ mình, thành phố tên là Vedisa. Tương truyền rằng, vua Asoka khi còn là hoàng tử, đã nhận được một xứ sở và trong khi đi đến Ujjenī, ngài đã đến thành Vedisa và cưới con gái của một vị trưởng giả ở Vedisa. Bà đã thụ thai ngay trong ngày hôm đó và sinh hạ hoàng tử Mahinda ở Ujjenī. Khi hoàng tử được mười bốn tuổi, nhà vua đã làm lễ đăng quang. Vào lúc ấy, mẹ của ngài đang sống trong nhà của quyến thuộc. Do đó, có lời nói rằng: “Sau đó, ngài tuần tự đi đến nơi ở của mẹ mình, thành phố tên là Vedisa.” සම්පත්තඤ්ච පන ථෙරං දිස්වා ථෙරමාතා දෙවී පාදෙසු සිරසා වන්දිත්වා භික්ඛං දත්වා ථෙරං අත්තනා කතං වෙදිසගිරිමහාවිහාරං නාම ආරොපෙසි. ථෙරො තස්මිං විහාරෙ නිසින්නො චින්තෙසි – ‘‘අම්හාකං ඉධ කත්තබ්බකිච්චං නිට්ඨිතං, සමයො නු ඛො ඉදානි ලඞ්කාදීපං ගන්තු’’න්ති. තතො චින්තෙසි – ‘‘අනුභවතු තාව මෙ පිතරා පෙසිතං අභිසෙකං දෙවානංපියතිස්සො, රතනත්තයගුණඤ්ච සුණාතු, ඡණත්ථඤ්ච නගරතො නික්ඛමිත්වා මිස්සකපබ්බතං අභිරුහතු, තදා තං තත්ථ දක්ඛිස්සාමා’’ති. අථාපරං එකමාසං තත්ථෙව වාසං කප්පෙසි. මාසාතික්කමෙන ච ජෙට්ඨමූලමාසපුණ්ණමායං උපොසථදිවසෙ සන්නිපතිතා සබ්බෙපි – ‘‘කාලො නු ඛො අම්හාකං තම්බපණ්ණිදීපං ගමනාය, උදාහු නො’’ති මන්තයිංසු. තෙනාහු පොරාණා – Lại nữa, thấy vị trưởng lão đã đến, hoàng hậu là thân mẫu của ngài đã dùng đầu đảnh lễ dưới chân, dâng vật thực, rồi đưa ngài lên ngôi đại tự viện tên là Vedisagirimahāvihāra do chính mình xây dựng. Vị trưởng lão, trong khi ngồi tại tự viện ấy, đã suy nghĩ: “Phận sự phải làm của chúng ta ở đây đã hoàn tất, nay có lẽ đã đến lúc đi đến đảo Laṅkā chăng?” Sau đó, ngài suy nghĩ: “Trước tiên, mong rằng vua Devānaṃpiyatisso hãy thọ nhận lễ quán đảnh do phụ thân của ta gửi đến, và mong rằng vua hãy lắng nghe về ân đức Tam Bảo, và vì mục đích lễ hội, mong rằng vua hãy ra khỏi thành và đi lên núi Missaka. Khi ấy, chúng ta sẽ gặp nhà vua ở đó.” Rồi ngài đã an trú ở chính nơi ấy thêm một tháng nữa. Và sau khi một tháng trôi qua, vào ngày Uposatha, ngày rằm tháng Jeṭṭhamūla, tất cả các vị đã tụ hội lại bàn luận: “Có lẽ đã đến lúc chúng ta đi đến đảo Tambapaṇṇi, hay là chưa?” Vì thế, các bậc cổ nhân đã nói: ‘‘මහින්දො නාම නාමෙන, සඞ්ඝත්ථෙරො තදා අහු; ඉට්ටියො උත්තියො ථෙරො, භද්දසාලො ච සම්බලො. “Khi ấy, có vị Tăng trưởng lão tên là Mahinda; các vị trưởng lão Iṭṭiya, Uttiya, và Bhaddasāla, cùng Sambala.” ‘‘සාමණෙරො ච සුමනො, ඡළභිඤ්ඤො මහිද්ධිකො; භණ්ඩුකො සත්තමො තෙසං, දිට්ඨසච්චො උපාසකො; ඉති හෙතෙ මහානාගා, මන්තයිංසු රහොගතා’’ති. “Và vị sa-di Sumana, người có sáu thắng trí và đại thần lực; vị thứ bảy trong số họ là cận sự nam Bhaṇḍuka, người đã thấy chân lý. Như vậy, những bậc đại nhân này đã đến nơi vắng vẻ và bàn luận với nhau.” තදා සක්කො දෙවානමින්දො මහින්දත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘කාලඞ්කතො, භන්තෙ, මුටසිවරාජා; ඉදානි දෙවානංපියතිස්සමහාරාජා රජ්ජං කාරෙති. සම්මාසම්බුද්ධෙන ච තුම්හෙ බ්‍යාකතා – ‘අනාගතෙ මහින්දො නාම භික්ඛු තම්බපණ්ණිදීපං පසාදෙස්සතී’ති. තස්මාතිහ වො, භන්තෙ, කාලො දීපවරං ගමනාය; අහම්පි වො සහායො භවිස්සාමී’’ති. කස්මා පන සක්කො එවමාහ? භගවා කිරස්ස බොධිමූලෙයෙව බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙත්වා අනාගතෙ ඉමස්ස දීපස්ස සම්පත්තිං දිස්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි – ‘‘තදා ත්වම්පි සහායො භවෙය්‍යාසී’’ති ච ආණාපෙසි. තස්මා එවමාහ. ථෙරො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තසත්තමො වෙටිසකපබ්බතා වෙහාසං උප්පතිත්වා අනුරාධපුරස්ස පුරත්ථිමදිසාය මිස්සකපබ්බතෙ පතිට්ඨහි. යං පනෙතරහි ‘‘චෙතියපබ්බතො’’තිපි සඤ්ජානන්ති. තෙනාහු පොරාණා – Khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, đã đến gần trưởng lão Mahinda và nói điều này: “Bạch ngài, vua Muṭasiva đã băng hà; nay, đại vương Devānaṃpiyatissa đang trị vì vương quốc. Và ngài đã được Đức Chánh Đẳng Giác thọ ký: ‘Trong tương lai, một vị tỳ-khưu tên là Mahinda sẽ làm cho đảo Tambapaṇṇi được tịnh tín.’ Vì vậy, bạch ngài, đây là lúc để các ngài đi đến hòn đảo cao quý; con cũng sẽ là người đồng hành của các ngài.” Nhưng tại sao Sakka lại nói như vậy? Tương truyền, Đức Thế Tôn, ngay tại cội Bồ-đề, đã dùng Phật nhãn quán xét thế gian, thấy được sự thịnh vượng của hòn đảo này trong tương lai, và đã tuyên bố về vấn đề này, và cũng đã ra lệnh: “Khi ấy, ngươi cũng hãy là người đồng hành.” Vì vậy, ông đã nói như vậy. Vị trưởng lão, sau khi chấp nhận lời của ông, cùng với sáu vị khác, đã bay lên không trung từ núi Veṭisaka và hạ xuống tại núi Missaka, ở phía đông của thành Anurādhapura. Ngọn núi mà ngày nay người ta cũng biết đến với tên gọi là Cetiyapabbata. Vì thế, các bậc cổ nhân đã nói: ‘‘වෙටිසගිරිම්හි [Pg.54] රාජගහෙ, වසිත්වා තිංසරත්තියො; කාලොව ගමනස්සාති, ගච්ඡාම දීපමුත්තමං. “Tại Veṭisagiri ở Rājagaha, sau khi đã ở lại ba mươi đêm, (các ngài nghĩ rằng:) ‘Đã đến lúc phải đi,’ (và nói:) ‘Chúng ta hãy đi đến hòn đảo cao quý nhất.’” ‘‘පළීනා ජම්බුදීපා තෙ, හංසරාජාව අම්බරෙ; එවමුප්පතිතා ථෙරා, නිපතිංසු නගුත්තමෙ. “Các vị ấy đã bay đi từ Jambudīpa, giống như vua thiên nga trên bầu trời; các vị trưởng lão đã bay lên như vậy, đã hạ xuống trên ngọn núi cao quý nhất.” ‘‘පුරතො පුරසෙට්ඨස්ස, පබ්බතෙ මෙඝසන්නිභෙ; පතිංසු සීලකූටම්හි, හංසාව නගමුද්ධනී’’ති. “Ở phía trước của thành phố tốt đẹp nhất, trên ngọn núi trông giống như đám mây, các ngài đã hạ xuống trên đỉnh Sīlakūṭa, giống như những con thiên nga trên đỉnh núi.” එවං ඉට්ටියාදීහි සද්ධිං ආගන්ත්වා පතිට්ඨහන්තො ච ආයස්මා මහින්දත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි ඡත්තිංසතිමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ පතිට්ඨහීති වෙදිතබ්බො. අජාතසත්තුස්ස හි අට්ඨමෙ වස්සෙ සම්මාසම්බුද්ධො පරිනිබ්බායි. තස්මිංයෙව වස්සෙ සීහකුමාරස්ස පුත්තො තම්බපණ්ණිදීපස්ස ආදිරාජා විජයකුමාරො ඉමං දීපමාගන්ත්වා මනුස්සාවාසං අකාසි. ජම්බුදීපෙ උදයභද්දස්ස චුද්දසමෙ වස්සෙ ඉධ විජයො කාලමකාසි. උදයභද්දස්ස පඤ්චදසමෙ වස්සෙ පණ්ඩුවාසුදෙවො නාම ඉමස්මිං දීපෙ රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ නාගදාසකරඤ්ඤො වීසතිමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුවාසුදෙවො කාලමකාසි. තස්මිංයෙව ච වස්සෙ අභයො නාම රාජකුමාරො ඉමස්මිං දීපෙ රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ සුසුනාගරඤ්ඤො සත්තරසමෙ වස්සෙ ඉධ අභයරඤ්ඤො වීසතිවස්සානි පරිපූරිංසු. අථ අභයස්ස වීසතිමෙ වස්සෙ පණ්ඩුකාභයො නාම දාමරිකො රජ්ජං අග්ගහෙසි. තත්ථ කාළාසොකස්ස සොළසමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුකස්ස සත්තරසවස්සානි පරිපූරිංසු. තානි හෙට්ඨා එකෙන වස්සෙන සහ අට්ඨාරස හොන්ති. තත්ථ චන්දගුත්තස්ස චුද්දසමෙ වස්සෙ ඉධ පණ්ඩුකාභයො කාලමකාසි. මුටසිවරාජා රජ්ජං පාපුණි. තත්ථ අසොකධම්මරාජස්ස සත්තරසමෙ වස්සෙ ඉධ මුටසිවරාජා කාලමකාසි. දෙවානම්පියතිස්සො රජ්ජං පාපුණි. පරිනිබ්බුතෙ ච සම්මාසම්බුද්ධෙ අජාතසත්තු චතුවීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙසි. උදයභද්දො සොළස, අනුරුද්ධො ච මුණ්ඩො ච අට්ඨ, නාගදාසකො චතුවීසති, සුසුනාගො අට්ඨාරස, තස්සෙව පුත්තො කාළාසොකො අට්ඨවීසති, තතො තස්ස පුත්තකා දස භාතුකරාජානො ද්වෙවීසති වස්සානි රජ්ජං කාරෙසුං. තෙසං පච්ඡතො නව නන්දා ද්වෙවීසතිමෙව, චන්දගුත්තො චතුවීසති, බින්දුසාරො අට්ඨවීසති[Pg.55]. තස්සාවසානෙ අසොකො රජ්ජං පාපුණි. තස්ස පුරෙ අභිසෙකා චත්තාරි අභිසෙකතො අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ මහින්දත්ථෙරො පතිට්ඨිතො. එවමෙතෙන රාජවංසානුසාරෙන වෙදිතබ්බමෙතං – ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි ඡත්තිංසතිමෙ වස්සෙ ඉමස්මිං දීපෙ පතිට්ඨහී’’ති. Cần phải được hiểu rằng, trưởng lão Mahinda, sau khi đến cùng với các vị Iṭṭiya và những vị khác, đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này vào năm thứ hai trăm ba mươi sáu sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna. Thật vậy, Đức Chánh Đẳng Giác đã nhập Parinibbāna vào năm thứ tám của vua Ajātasattu. Chính trong năm đó, hoàng tử Vijaya, con của hoàng tử Sīha, vị vua đầu tiên của đảo Tambapaṇṇi, đã đến hòn đảo này và thiết lập nơi ở cho con người. Vào năm thứ mười bốn của vua Udayabhadda ở Jambudīpa, vua Vijaya ở đây đã băng hà. Vào năm thứ mười lăm của vua Udayabhadda, một vị vua tên là Paṇḍuvāsudeva đã lên ngôi trên hòn đảo này. Vào năm thứ hai mươi của vua Nāgadāsaka ở đó, vua Paṇḍuvāsudeva ở đây đã băng hà. Và chính trong năm đó, một hoàng tử tên là Abhaya đã lên ngôi trên hòn đảo này. Vào năm thứ mười bảy của vua Susunāga ở đó, hai mươi năm trị vì của vua Abhaya ở đây đã hoàn tất. Sau đó, vào năm thứ hai mươi của vua Abhaya, một người nổi loạn tên là Paṇḍukābhaya đã chiếm lấy vương quốc. Vào năm thứ mười sáu của vua Kāḷāsoka ở đó, mười bảy năm trị vì của vua Paṇḍuka ở đây đã hoàn tất. Cùng với một năm trước đó, tổng cộng là mười tám năm. Vào năm thứ mười bốn của vua Candagutta ở đó, vua Paṇḍukābhaya ở đây đã băng hà. Vua Muṭasiva đã lên ngôi. Vào năm thứ mười bảy của vua Asokadhammarāja ở đó, vua Muṭasiva ở đây đã băng hà. Vua Devānampiyatisso đã lên ngôi. Và sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna, vua Ajātasattu đã trị vì hai mươi bốn năm. Udayabhadda mười sáu năm, Anuruddha và Muṇḍa tám năm, Nāgadāsaka hai mươi bốn năm, Susunāga mười tám năm, con trai của ông là Kāḷāsoka hai mươi tám năm, sau đó mười người con trai của ông, là mười anh em vua, đã trị vì hai mươi hai năm. Sau họ, chín vị vua Nanda cũng trị vì hai mươi hai năm, Candagutta hai mươi bốn năm, Bindusāra hai mươi tám năm. Sau khi ông qua đời, Asoka đã lên ngôi. Trước lễ quán đảnh của ông có bốn năm, và vào năm thứ mười tám sau lễ quán đảnh, trưởng lão Mahinda đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này. Như vậy, theo dòng dõi hoàng tộc này, cần phải hiểu rằng: “Ngài đã an lập (Phật pháp) trên hòn đảo này vào năm thứ hai trăm ba mươi sáu sau khi Đức Chánh Đẳng Giác nhập Parinibbāna.” තස්මිඤ්ච දිවසෙ තම්බපණ්ණිදීපෙ ජෙට්ඨමූලනක්ඛත්තං නාම හොති. රාජා නක්ඛත්තං ඝොසාපෙත්වා ‘‘ඡණං කරොථා’’ති අමච්චෙ ච ආණාපෙත්වා චත්තාලීසපුරිසසහස්සපරිවාරො නගරම්හා නික්ඛමිත්වා යෙන මිස්සකපබ්බතො තෙන පායාසි මිගවං කීළිතුකාමො. අථ තස්මිං පබ්බතෙ අධිවත්ථා එකා දෙවතා ‘‘රඤ්ඤො ථෙරෙ දස්සෙස්සාමී’’ති රොහිතමිගරූපං ගහෙත්වා අවිදූරෙ තිණපණ්ණානි ඛාදමානා විය චරති. රාජා තං දිස්වා ‘‘අයුත්තං දානි පමත්තං විජ්ඣිතු’’න්ති ජියං ඵොටෙසි. මිගො අම්බත්ථලමග්ගං ගහෙත්වා පලායිතුං ආරභි. රාජා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධන්තො අම්බත්ථලමෙව අභිරුහි. මිගොපි ථෙරානං අවිදූරෙ අන්තරධායි. මහින්දත්ථෙරො රාජානං අවිදූරෙ ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘මමංයෙව රාජා පස්සතු, මා ඉතරෙ’’ති අධිට්ඨහිත්වා ‘‘තිස්ස, තිස්ස, ඉතො එහී’’ති ආහ. රාජා සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමස්මිං දීපෙ ජාතො මං ‘තිස්සා’ති නාමං ගහෙත්වා ආලපිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. අයං පන ඡින්නභින්නපටධරො භණ්ඩු කාසාවවසනො මං නාමෙන ආලපති, කො නු ඛො අයං භවිස්සති මනුස්සො වා අමනුස්සො වා’’ති? ථෙරො ආහ – Và vào ngày ấy, tại đảo Tambapaṇṇi có một lễ hội tên là Jeṭṭhamūlanakkhatta. Đức vua cho loan báo về lễ hội và ra lệnh cho các vị đại thần rằng: “Hãy tổ chức lễ hội.” Rồi cùng với đoàn tùy tùng bốn mươi ngàn người, ngài đi ra khỏi thành, hướng đến núi Missaka với ý muốn đi săn. Bấy giờ, một vị thiên nữ ngự trên ngọn núi ấy, nghĩ rằng: “Ta sẽ chỉ cho đức vua thấy các vị trưởng lão,” liền hóa thành hình một con nai vàng, đi lại gần đó như đang ăn cỏ lá. Đức vua trông thấy con nai, nghĩ rằng: “Không nên bắn nó khi nó đang lơ đễnh,” bèn bật dây cung. Con nai theo đường Ambattthala bắt đầu chạy trốn. Đức vua đuổi theo sát gót, cũng leo lên Ambattthala. Con nai cũng biến mất ở nơi không xa các vị trưởng lão. Trưởng lão Mahinda thấy đức vua đang đến gần, bèn chú nguyện rằng: “Mong rằng đức vua chỉ thấy một mình ta, đừng thấy những người khác,” rồi gọi: “Tissa, Tissa, hãy lại đây.” Đức vua nghe thấy, suy nghĩ: “Trên hòn đảo này, không có ai sinh ra ở đây mà có thể gọi ta bằng tên ‘Tissa’. Nhưng người này, mặc y phục rách rưới, đầu cạo trọc, khoác y cà-sa, lại gọi ta bằng tên. Người này là ai, là người hay phi nhân?” Vị trưởng lão nói: ‘‘සමණා මයං මහාරාජ, ධම්මරාජස්ස සාවකා; තවෙව අනුකම්පාය, ජම්බුදීපා ඉධාගතා’’ති. “Tâu Đại vương, chúng tôi là Sa-môn, là đệ tử của Đức Pháp Vương. Chính vì lòng bi mẫn đối với ngài mà chúng tôi từ cõi Jambudīpa đến đây.” තෙන ච සමයෙන දෙවානම්පියතිස්සමහාරාජා ච අසොකධම්මරාජා ච අදිට්ඨසහායකා හොන්ති. දෙවානම්පියතිස්සමහාරාජස්ස ච පුඤ්ඤානුභාවෙන ඡාතපබ්බතපාදෙ එකම්හි වෙළුගුම්බෙ තිස්සො වෙළුයට්ඨියො රථයට්ඨිප්පමාණා උප්පජ්ජිංසු – එකා ලතායට්ඨි නාම, එකා පුප්ඵයට්ඨි නාම, එකා සකුණයට්ඨි නාම. තාසු ලතායට්ඨි රජතවණ්ණා හොති, තං අලඞ්කරිත්වා උප්පන්නලතා කඤ්චනවණ්ණා ඛායති. පුප්ඵයට්ඨියං පන නීලපීතලොහිතොදාතකාළවණ්ණානි පුප්ඵානි සුවිභත්තවණ්ටපත්තකිඤ්ජක්ඛානි හුත්වා ඛායන්ති. සකුණයට්ඨියං හංසකුක්කුටජීවජීවකාදයො සකුණා නානප්පකාරානි ච චතුප්පදානි සජීවානි විය ඛායන්ති. වුත්තම්පි චෙතං දීපවංසෙ – Và vào thời ấy, Đại vương Devānampiyatissa và Pháp vương Asoka là những người bạn chưa từng gặp mặt. Do oai lực phước báu của Đại vương Devānampiyatissa, tại chân núi Chāta, trong một bụi tre, đã sinh ra ba cây gậy tre có kích thước bằng cán cờ xe – một cây tên là gậy dây leo (latāyaṭṭhi), một cây tên là gậy hoa (pupphayaṭṭhi), và một cây tên là gậy chim (sakuṇayaṭṭhi). Trong số đó, cây gậy dây leo có màu bạc; những dây leo mọc lên trang trí cho nó hiện ra có màu vàng. Còn trên cây gậy hoa, những bông hoa màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen hiện ra với cuống, lá, và nhụy được phân chia rõ ràng. Trên cây gậy chim, các loài chim như ngỗng, gà, chim jīvajīvaka, và các loài thú bốn chân khác nhau hiện ra như đang sống. Điều này cũng đã được nói trong sách Dīpavaṃse: ‘‘ඡාතපබ්බතපාදම්හි[Pg.56], වෙළුයට්ඨී තයො අහු; සෙතා රජතයට්ඨීව, ලතා කඤ්චනසන්නිභා. “Tại chân núi Chāta, có ba cây gậy tre; cây màu trắng giống như gậy bạc, cây dây leo có màu sắc tựa như vàng.” ‘‘නීලාදි යාදිසං පුප්ඵං, පුප්ඵයට්ඨිම්හි තාදිසං; සකුණා සකුණයට්ඨිම්හි, සරූපෙනෙව සණ්ඨිතා’’ති. “Bất cứ loại hoa nào như màu xanh v.v... (có trên đời), thì trên cây gậy hoa cũng có loại hoa như vậy. Trên cây gậy chim, các loài chim hiện ra với hình dạng thật của chúng.” සමුද්දතොපිස්ස මුත්තාමණිවෙළුරියාදි අනෙකවිහිතං රතනං උප්පජ්ජි. තම්බපණ්ණියං පන අට්ඨ මුත්තා උප්පජ්ජිංසු – හයමුත්තා, ගජමුත්තා, රථමුත්තා, ආමලකමුත්තා, වලයමුත්තා, අඞ්ගුලිවෙඨකමුත්තා, කකුධඵලමුත්තා, පාකතිකමුත්තාති. සො තා ච යට්ඨියො තා ච මුත්තා අඤ්ඤඤ්ච බහුං රතනං අසොකස්ස ධම්මරඤ්ඤො පණ්ණාකාරත්ථාය පෙසෙසි. අසොකො පසීදිත්වා තස්ස පඤ්ච රාජකකුධභණ්ඩානි පහිණි – ඡත්තං, චාමරං, ඛග්ගං, මොළිං, රතනපාදුකං, අඤ්ඤඤ්ච අභිසෙකත්ථාය බහුවිධං පණ්ණාකාරං; සෙය්‍යථිදං – සඞ්ඛං, ගඞ්ගොදකං, වඩ්ඪමානං, වටංසකං, භිඞ්ගාරං, නන්දියාවට්ටං, සිවිකං, කඤ්ඤං, කටච්ඡුං, අධොවිමං දුස්සයුගං, හත්ථපුඤ්ඡනං, හරිචන්දනං, අරුණවණ්ණමත්තිකං, අඤ්ජනං, හරීතකං, ආමලකන්ති. වුත්තම්පි චෙතං දීපවංසෙ – Từ biển cả, nhiều loại bảo vật khác nhau như ngọc trai, ngọc báu, ngọc lưu ly v.v... cũng đã sinh ra cho vị vua ấy. Hơn nữa, tại Tambapaṇṇi, tám loại ngọc trai đã xuất hiện: ngọc trai hình ngựa, ngọc trai hình voi, ngọc trai hình xe, ngọc trai hình quả amla, ngọc trai hình vòng, ngọc trai hình nhẫn, ngọc trai hình quả kakudha, và ngọc trai thông thường. Vị vua ấy đã gửi những cây gậy đó, những viên ngọc trai đó, và nhiều bảo vật khác đến cho Pháp vương Asoka để làm tặng phẩm. Vua Asoka hoan hỷ, đã gửi lại cho vị vua ấy năm món vương bảo: lọng, phất trần, gươm, vương miện, và đôi hài báu, cùng nhiều tặng phẩm khác để làm lễ quán đảnh; đó là: ốc tù và, nước sông Hằng, bột vaḍḍhamāna, hoa tai, bình vàng, chén nandiyāvaṭṭa, kiệu, thiếu nữ, muỗng, một cặp y không cần giặt, khăn lau tay, gỗ chiên-đàn vàng, đất sét màu rạng đông, thuốc vẽ mắt, quả harītaka, và quả āmalaka. Điều này cũng đã được nói trong sách Dīpavaṃse: ‘‘වාලබීජනිමුණ්හීසං, ඡත්තං ඛග්ගඤ්ච පාදුකං; වෙඨනං සාරපාමඞ්ගං, භිඞ්ගාරං නන්දිවට්ටකං. “(Vua Asoka đã gửi) phất trần, khăn đội đầu, lọng, gươm, và đôi hài; khăn vành, chuỗi ngọc quý, bình vàng, chén nandivaṭṭaka.” ‘‘සිවිකං සඞ්ඛං වටංසඤ්ච, අධොවිමං වත්ථකොටිකං; සොවණ්ණපාතිං කටච්ඡුං, මහග්ඝං හත්ථපුඤ්ඡනං. “Kiệu, ốc tù và, và hoa tai, cặp y không cần giặt; chén vàng, muỗng, khăn lau tay quý giá.” ‘‘අනොතත්තොදකං කඤ්ඤං, උත්තමං හරිචන්දනං; අරුණවණ්ණමත්තිකං, අඤ්ජනං නාගමාහටං. “Nước hồ Anotatta, thiếu nữ, gỗ chiên-đàn vàng hảo hạng; đất sét màu rạng đông, thuốc vẽ mắt do loài rồng mang đến.” ‘‘හරීතකං ආමලකං, මහග්ඝං අමතොසධං; සට්ඨිවාහසතං සාලිං, සුගන්ධං සුවකාහටං; පුඤ්ඤකම්මාභිනිබ්බත්තං, පාහෙසි අසොකව්හයො’’ති. “Quả harītaka, quả āmalaka, thuốc trường sinh quý giá; sáu ngàn vāha lúa sāli thơm ngát do vẹt mang đến; (những món) do phước nghiệp tạo thành, vua tên Asoka đã gửi đi.” න කෙවලඤ්චෙතං ආමිසපණ්ණාකාරං, ඉමං කිර ධම්මපණ්ණාකාරම්පි පෙසෙසි – Không chỉ gửi tặng phẩm vật chất này, mà nghe nói ngài còn gửi cả tặng phẩm Pháp này nữa: ‘‘අහං බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච, සඞ්ඝඤ්ච සරණං ගතො; උපාසකත්තං දෙසෙසිං, සක්‍යපුත්තස්ස සාසනෙ. “Ta đã quy y Phật, Pháp, và Tăng; đã tuyên bố là cận sự nam trong giáo pháp của con trai dòng Sakya.” ‘‘ඉමෙසු [Pg.57] තීසු වත්ථූසු, උත්තමෙ ජිනසාසනෙ; ත්වම්පි චිත්තං පසාදෙහි, සද්ධා සරණමුපෙහී’’ති. “Trong ba ngôi báu này, trong giáo pháp cao thượng của bậc Chiến Thắng; bạn cũng hãy làm cho tâm tịnh tín, với đức tin hãy đến quy y.” ස්වායං රාජා තං දිවසං අසොකරඤ්ඤා පෙසිතෙන අභිසෙකෙන එකමාසාභිසිත්තො හොති. Vị vua ấy, vào ngày đó, đã được một tháng kể từ khi được quán đảnh với lễ vật quán đảnh do vua Asoka gửi đến. විසාඛපුණ්ණමායං හිස්ස අභිසෙකමකංසු. සො අචිරස්සුතං – තං සාසනප්පවත්තිං අනුස්සරමානො තං ථෙරස්ස ‘‘සමණා මයං මහාරාජ ධම්මරාජස්ස සාවකා’’ති වචනං සුත්වා ‘‘අය්‍යා නු ඛො ආගතා’’ති තාවදෙව ආවුධං නික්ඛිපිත්වා එකමන්තං නිසීදි සම්මොදනීයං කථං කථයමානො. යථාහ – Quả thật, họ đã làm lễ quán đảnh cho vị vua ấy vào ngày rằm tháng Visākha. Vị vua ấy, trong khi đang nhớ lại tin tức về giáo pháp mà mình vừa nghe không lâu, khi nghe lời của vị trưởng lão nói rằng: “Tâu Đại vương, chúng tôi là Sa-môn, là đệ tử của Đức Pháp Vương,” liền nghĩ: “Phải chăng các bậc tôn quý đã đến?” và ngay lập tức đặt vũ khí xuống, ngồi sang một bên, nói lời chào hỏi thân mật. Như có lời rằng: ‘‘ආවුධං නික්ඛිපිත්වාන, එකමන්තං උපාවිසි; නිසජ්ජ රාජා සම්මොදි, බහුං අත්ථූපසඤ්හිත’’න්ති. “Đặt vũ khí xuống, (vua) ngồi sang một bên. Sau khi ngồi, đức vua đã nói nhiều lời chào hỏi thân mật, có lợi ích.” සම්මොදනීයකථඤ්ච කුරුමානෙයෙව තස්මිං තානිපි චත්තාලීසපුරිසසහස්සානි ආගන්ත්වා සම්පරිවාරෙසුං. තදා ථෙරො ඉතරෙපි ඡ ජනෙ දස්සෙසි. රාජා දිස්වා ‘‘ඉමෙ කදා ආගතා’’ති ආහ. ‘‘මයා සද්ධිංයෙව, මහාරාජා’’ති. ‘‘ඉදානි පන ජම්බුදීපෙ අඤ්ඤෙපි එවරූපා සමණා සන්තී’’ති? ‘‘සන්ති, මහාරාජ; එතරහි ජම්බුදීපො කාසාවපජ්ජොතො ඉසිවාතපටිවාතො. තස්මිං – Trong khi đức vua đang nói lời chào hỏi thân hữu, bốn mươi ngàn người kia cũng đã đến và vây quanh. Bấy giờ, trưởng lão chỉ cho thấy sáu vị khác. Nhà vua thấy vậy, hỏi rằng: “Những vị này đến khi nào vậy?” – “Thưa đại vương, cùng đến với bần tăng.” – “Vậy hiện nay ở cõi Diêm-phù-đề có những vị sa-môn như thế này nữa không?” – “Có, thưa đại vương. Hiện nay cõi Diêm-phù-đề rực sáng màu y vàng, gió thổi từ các vị ẩn sĩ. Tại đó – ‘‘තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, චෙතොපරියායකොවිදා; ඛීණාසවා අරහන්තො, බහූ බුද්ධස්ස සාවකාති. “Các vị đệ tử của Đức Phật, là những bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc, thành tựu tam minh, đạt được thần thông, và thông thạo về tha tâm trí, thì có rất nhiều.” ‘‘භන්තෙ, කෙන ආගතත්ථා’’ති? ‘‘නෙව, මහාරාජ, උදකෙන න ථලෙනා’’ති. ‘‘රාජා ආකාසෙන ආගතා’’ති අඤ්ඤාසි. ථෙරො ‘‘අත්ථි නු ඛො රඤ්ඤො පඤ්ඤාවෙයත්තිය’’න්ති වීමංසනත්ථාය ආසන්නං අම්බරුක්ඛං ආරබ්භ පඤ්හං පුච්ඡි – ‘‘කිං නාමො අයං, මහාරාජ, රුක්ඛො’’ති? ‘‘අම්බරුක්ඛො නාම, භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉමං පන, මහාරාජ, අම්බං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො අම්බො අත්ථි, නත්ථී’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, අඤ්ඤෙපි බහූ අම්බරුක්ඛා’’ති. ‘‘ඉමඤ්ච අම්බං තෙ ච අම්බෙ මුඤ්චිත්වා අත්ථි නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤෙ රුක්ඛා’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, තෙ පන න අම්බරුක්ඛා’’ති. ‘‘අඤ්ඤෙ අම්බෙ ච අනම්බෙ ච මුඤ්චිත්වා අත්ථි පන අඤ්ඤො රුක්ඛො’’ති? ‘‘අයමෙව, භන්තෙ, අම්බරුක්ඛො’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජ, පණ්ඩිතොසි. අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, ඤාතකා’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, බහූ ජනා’’ති. ‘‘තෙ මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤෙ කෙචි අඤ්ඤාතකාපි අත්ථි, මහාරාජා’’ති? ‘‘අඤ්ඤාතකා, භන්තෙ, ඤාතකෙහි බහුතරා’’ති. ‘‘තව ඤාතකෙ ච අඤ්ඤාතකෙ ච මුඤ්චිත්වා අත්ථඤ්ඤො කොචි, මහාරාජා’’ති[Pg.58]? ‘‘අහමෙව, අඤ්ඤාතකො’’ති. අථ ථෙරො ‘‘පණ්ඩිතො රාජා සක්ඛිස්සති ධම්මං අඤ්ඤාතු’’න්ති චූළහත්ථිපදොපමසුත්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ රාජා තීසු සරණෙසු පතිට්ඨහි සද්ධිං චත්තාලීසාය පාණසහස්සෙහි. “Bạch ngài, quý ngài đến bằng đường nào?” – “Thưa đại vương, không phải bằng đường thủy, cũng không phải bằng đường bộ.” Nhà vua hiểu rằng: “Các ngài đến bằng đường không.” Để thử xem trí tuệ của nhà vua có sắc bén hay không, trưởng lão đã hỏi một câu hỏi liên quan đến cây xoài gần đó: “Thưa đại vương, cây này tên là gì?” – “Bạch ngài, tên là cây xoài.” – “Thưa đại vương, ngoài cây xoài này ra, có cây xoài nào khác không, hay là không có?” – “Bạch ngài, có nhiều cây xoài khác nữa.” – “Thưa đại vương, ngoài cây xoài này và những cây xoài kia, có những cây nào khác không?” – “Bạch ngài, có, nhưng chúng không phải là cây xoài.” – “Ngoài những cây xoài và những cây không phải xoài, có cây nào khác không?” – “Bạch ngài, chính là cây xoài này.” – “Lành thay, đại vương, ngài thật là bậc trí. Thưa đại vương, ngài có bà con thân thuộc không?” – “Bạch ngài, có rất nhiều người.” – “Thưa đại vương, ngoài những người đó ra, có những người nào khác không phải là bà con thân thuộc không?” – “Bạch ngài, những người không phải bà con thân thuộc thì nhiều hơn bà con thân thuộc.” – “Thưa đại vương, ngoài bà con thân thuộc và những người không phải bà con thân thuộc của ngài, có ai khác nữa không?” – “Bạch ngài, chính là tôi.” Bấy giờ, trưởng lão nghĩ rằng: “Nhà vua là bậc trí, có thể hiểu được giáo pháp,” rồi ngài thuyết bài kinh Cūḷahatthipadopama. Khi bài pháp kết thúc, nhà vua cùng với bốn mươi ngàn người đã an trú trong tam quy. තං ඛණඤ්ඤෙව ච රඤ්ඤො භත්තං ආහරියිත්ථ. රාජා ච සුත්තන්තං සුණන්තො එව අඤ්ඤාසි – ‘‘න ඉමෙසං ඉමස්මිං කාලෙ භොජනං කප්පතී’’ති. ‘‘අපුච්ඡිත්වා පන භුඤ්ජිතුං අයුත්ත’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘භුඤ්ජිස්සථ, භන්තෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘න, මහාරාජ, අම්හාකං ඉමස්මිං කාලෙ භොජනං කප්පතී’’ති. ‘‘කස්මිං කාලෙ, භන්තෙ, කප්පතී’’ති? ‘‘අරුණුග්ගමනතො පට්ඨාය යාව මජ්ඣන්හිකසමයා, මහාරාජා’’ති. ‘‘ගච්ඡාම, භන්තෙ, නගර’’න්ති? ‘‘අලං, මහාරාජ, ඉධෙව වසිස්සාමා’’ති. ‘‘සචෙ, භන්තෙ, තුම්හෙ වසථ, අයං දාරකො ආගච්ඡතූ’’ති. ‘‘මහාරාජ, අයං දාරකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො ඉදානි පබ්බජිස්සතී’’ති. රාජා ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, ස්වෙ රථං පෙසෙස්සාමි; තං අභිරුහිත්වා ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි. Ngay lúc ấy, bữa ăn của nhà vua được dọn đến. Trong khi đang nghe kinh, nhà vua biết rằng: “Vào giờ này, các vị này không được phép dùng bữa.” Nhưng nghĩ rằng: “Không hỏi han thì không phải phép,” nên vua hỏi: “Bạch ngài, quý ngài có dùng bữa không?” – “Thưa đại vương, vào giờ này chúng tôi không được phép dùng bữa.” – “Bạch ngài, vào giờ nào thì được phép?” – “Thưa đại vương, từ lúc rạng đông cho đến giữa trưa.” – “Bạch ngài, chúng ta hãy vào thành.” – “Thôi đủ rồi, đại vương, chúng tôi sẽ ở lại đây.” – “Bạch ngài, nếu quý ngài ở lại, xin cho chú bé này đi theo.” – “Thưa đại vương, chú bé này đã chứng quả, đã hiểu rõ giáo pháp, và đang mong cầu xuất gia, sẽ xuất gia ngay bây giờ.” Nhà vua nói: “Bạch ngài, nếu vậy, ngày mai con sẽ cho xe đến; xin quý ngài lên xe và đến,” rồi đảnh lễ và ra về. ථෙරො අචිරපක්කන්තස්ස රඤ්ඤො සුමනසාමණෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, සුමන, ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසෙහී’’ති. ‘‘භන්තෙ, කිත්තකං ඨානං සාවෙන්තො ඝොසෙමී’’ති? ‘‘සකලං තම්බපණ්ණිදීප’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සාමණෙරො අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය අධිට්ඨහිත්වා සමාහිතෙන චිත්තෙන සකලං තම්බපණ්ණිදීපං සාවෙන්තො තික්ඛත්තුං ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසෙසි. රාජා තං සද්දං සුත්වා ථෙරානං සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘කිං, භන්තෙ, අත්ථි කොචි උපද්දවො’’ති. ‘‘නත්ථම්හාකං කොචි උපද්දවො, ධම්මසවනස්ස කාලං ඝොසාපයිම්හ බුද්ධවචනං කථෙතුකාමම්හා’’ති. තඤ්ච පන සාමණෙරස්ස සද්දං සුත්වා භුම්මා දෙවතා සද්දමනුස්සාවෙසුං. එතෙනුපායෙන යාව බ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡි. තෙන සද්දෙන මහා දෙවතාසන්නිපාතො අහොසි. ථෙරො මහන්තං දෙවතාසන්නිපාතං දිස්වා සමචිත්තසුත්තන්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං දෙවතානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. බහූ නාගා ච සුපණ්ණා ච සරණෙසු පතිට්ඨහිංසු. යාදිසොව සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඉමං සුත්තන්තං කථයතො දෙවතාසන්නිපාතො අහොසි, තාදිසො මහින්දත්ථෙරස්සාපි ජාතො. අථ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන රාජා ථෙරානං [Pg.59] රථං පෙසෙසි. සාරථී රථං එකමන්තෙ ඨපෙත්වා ථෙරානං ආරොචෙසි – ‘‘ආගතො, භන්තෙ, රථො; අභිරුහථ ගච්ඡිස්සාමා’’ති. ථෙරා ‘‘න මයං රථං අභිරුහාම; ගච්ඡ ත්වං, පච්ඡා මයං ආගච්ඡිස්සාමා’’ති වත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා අනුරාධපුරස්ස පුරත්ථිමදිසායං පඨමකචෙතියට්ඨානෙ ඔතරිංසු. තඤ්හි චෙතියං ථෙරෙහි පඨමං ඔතිණ්ණට්ඨානෙ කතත්තායෙව ‘‘පඨමකචෙතිය’’න්ති වුච්චති. Khi nhà vua vừa đi khỏi không lâu, trưởng lão gọi sa-di Sumana: “Này Sumana, con hãy đến đây và loan báo thời nghe pháp.” – “Bạch ngài, con phải loan báo cho nơi nào nghe, rộng đến đâu?” – “Toàn đảo Tambapaṇṇi.” – “Xin vâng, bạch ngài.” Sa-di nhập thiền thứ tư, là nền tảng của các thắng trí, xuất thiền, phát nguyện, rồi với tâm định tĩnh, ngài làm cho toàn đảo Tambapaṇṇi đều nghe, và loan báo thời nghe pháp ba lần. Nhà vua nghe tiếng ấy, liền phái người đến chỗ các trưởng lão hỏi: “Bạch ngài, có tai họa gì không?” – “Chúng tôi không có tai họa gì, chúng tôi cho loan báo thời nghe pháp vì muốn thuyết giảng lời Phật dạy.” Nghe tiếng của vị sa-di, các vị địa thần đã truyền âm thanh đi tiếp. Bằng cách ấy, âm thanh vang lên đến cõi Phạm thiên. Nhờ âm thanh đó, một đại hội chư thiên đã diễn ra. Trưởng lão thấy đại hội chư thiên đông đảo, liền thuyết bài kinh Samacitta. Khi bài pháp kết thúc, vô số chư thiên đã chứng ngộ giáo pháp. Nhiều vị rồng và kim sí điểu cũng đã an trú trong tam quy. Đại hội chư thiên cũng đông đảo như khi trưởng lão Sāriputta thuyết bài kinh này. Sau khi đêm ấy trôi qua, nhà vua cho xe đến đón các trưởng lão. Người đánh xe để xe ở một bên và thưa với các trưởng lão: “Bạch ngài, xe đã đến; xin quý ngài lên xe, chúng ta sẽ đi.” Các trưởng lão nói: “Chúng tôi không lên xe; ngươi cứ đi trước, chúng tôi sẽ đến sau.” Nói xong, các ngài bay lên không trung và đáp xuống tại địa điểm của ngôi bảo tháp Paṭhamaka ở phía đông thành Anurādhapura. Ngôi bảo tháp ấy được gọi là “Paṭhamakacetiya” chính vì nó được xây dựng tại nơi các trưởng lão đáp xuống lần đầu tiên. රාජාපි සාරථිං පෙසෙත්වා ‘‘අන්තොනිවෙසනෙ මණ්ඩපං පටියාදෙථා’’ති අමච්චෙ ආණාපෙසි. තාවදෙව සබ්බෙ හට්ඨතුට්ඨා අතිවිය පාසාදිකං මණ්ඩපං පටියාදෙසුං. පුන රාජා චින්තෙසි – ‘‘හිය්‍යො ථෙරො සීලක්ඛන්ධං කථයමානො ‘උච්චාසයනමහාසයනං න කප්පතී’ති ආහ; ‘නිසීදිස්සන්ති නු ඛො අය්‍යා ආසනෙසු, න නිසීදිස්සන්තී’’’ති? තස්සෙවං චින්තයන්තස්සෙව සො සාරථි නගරද්වාරං සම්පත්තො. තතො අද්දස ථෙරෙ පඨමතරං ආගන්ත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපන්තෙ. දිස්වා අතිවිය පසන්නචිත්තො හුත්වා ආගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි – ‘‘ආගතා, දෙව, ථෙරා’’ති. රාජා ‘‘රථං ආරූළ්හා’’ති පුච්ඡි. ‘‘න ආරූළ්හා, දෙව, අපි ච මම පච්ඡතො නික්ඛමිත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා පාචීනද්වාරෙ ඨිතා’’ති. රාජා ‘‘රථම්පි නාභිරූහිංසූ’’ති සුත්වා ‘‘න දානි අය්‍යා උච්චාසයනමහාසයනං සාදියිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘තෙන හි, භණෙ, ථෙරානං භූමත්ථරණසඞ්ඛෙපෙන ආසනානි පඤ්ඤපෙථා’’ති වත්වා පටිපථං අගමාසි. අමච්චා පථවියං තට්ටිකං පඤ්ඤපෙත්වා උපරි කොජවකාදීනි චිත්තත්ථරණානි පඤ්ඤපෙසුං. උප්පාතපාඨකා දිස්වා ‘‘ගහිතා දානි ඉමෙහි පථවී, ඉමෙ තම්බපණ්ණිදීපස්ස සාමිකා භවිස්සන්තී’’ති බ්‍යාකරිංසු. රාජාපි ගන්ත්වා ථෙරෙ වන්දිත්වා මහින්දත්ථෙරස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා මහතියා පූජාය ච සක්කාරෙන ච ථෙරෙ නගරං පවෙසෙත්වා අන්තොනිවෙසනං පවෙසෙසි. ථෙරො ආසනපඤ්ඤත්තිං දිස්වා ‘‘අම්හාකං සාසනං සකලලඞ්කාදීපෙ පථවී විය පත්ථටං නිච්චලඤ්ච හුත්වා පතිට්ඨහිස්සතී’’ති චින්තෙන්තො නිසීදි. රාජා ථෙරෙ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා ‘‘අනුළාදෙවීපමුඛානි පඤ්ච ඉත්ථිසතානි ථෙරානං අභිවාදනං පූජාසක්කාරඤ්ච කරොන්තූ’’ති පක්කොසාපෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ථෙරො භත්තකිච්චාවසානෙ රඤ්ඤො සපරිජනස්ස ධම්මරතනවස්සං වස්සෙන්තො පෙතවත්ථුං [Pg.60] විමානවත්ථුං සච්චසංයුත්තඤ්ච කථෙසි. තං ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා තානි පඤ්චපි ඉත්ථිසතානි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡාකංසු. Vua cũng sai người đánh xe đi và ra lệnh cho các vị đại thần rằng: "Hãy sửa soạn một lễ đài trong nội cung." Ngay lúc ấy, tất cả đều hoan hỷ vui mừng, sửa soạn một lễ đài vô cùng trang nghiêm. Rồi vua lại suy nghĩ: "Hôm qua, khi thuyết về uẩn giới, trưởng lão đã nói: 'Không được phép dùng giường ghế cao sang.' Không biết các bậc tôn quý có ngồi trên các sàng tọa không, hay là sẽ không ngồi?" Trong khi vua đang suy nghĩ như vậy, người đánh xe kia đã đến cổng thành. Từ đó, ông thấy các vị trưởng lão đã đến trước, đang thắt dây lưng và đắp y. Thấy vậy, tâm vô cùng hoan hỷ, ông trở về tâu với vua: "Tâu bệ hạ, các vị trưởng lão đã đến." Vua hỏi: "Các ngài có đi xe không?" "Tâu bệ hạ, các ngài không đi xe, mà lại xuất phát sau thần nhưng đã đến trước và đang đứng ở cổng phía đông." Vua nghe rằng "Các ngài cũng không đi xe," liền suy nghĩ: "Vậy thì bây giờ các bậc tôn quý sẽ không chấp nhận giường ghế cao sang," rồi nói: "Này các khanh, nếu vậy, hãy sửa soạn chỗ ngồi cho các vị trưởng lão bằng cách trải thảm trên mặt đất," rồi vua đi ra đón. Các vị đại thần trải chiếu thô trên mặt đất, rồi trải các loại thảm đẹp như thảm len lên trên. Các nhà tiên tri thấy vậy liền tiên đoán rằng: "Bây giờ, mặt đất đã được các vị này chiếm hữu, các vị này sẽ trở thành những người chủ của đảo Tambapaṇṇi." Vua cũng đi đến, đảnh lễ các vị trưởng lão, nhận lấy bình bát từ tay trưởng lão Mahinda, rồi với sự cúng dường và tôn kính trọng thể, vua đưa các vị trưởng lão vào thành, rồi vào nội cung. Trưởng lão thấy cách sắp đặt chỗ ngồi, liền suy nghĩ: "Giáo pháp của chúng ta sẽ được thiết lập, lan rộng và vững chắc như mặt đất trên toàn đảo Laṅkā," rồi ngài ngồi xuống. Vua tự tay dâng cúng các vị trưởng lão các món ăn cứng và món ăn mềm thượng vị cho đến khi các ngài hài lòng và tỏ ý đã đủ, rồi cho gọi năm trăm cung nữ do hoàng hậu Anuḷā dẫn đầu đến và nói: "Hãy đảnh lễ, cúng dường và tôn kính các vị trưởng lão," sau đó vua ngồi xuống một bên. Sau khi thọ thực xong, trưởng lão đã ban một cơn mưa pháp bảo cho vua và tùy tùng, thuyết về Ngạ Quỷ Sự, Thiên Cung Sự và Tương Ưng Thánh Đế. Nghe bài pháp thoại ấy của trưởng lão, năm trăm vị cung nữ ấy cũng đã chứng đắc quả Dự Lưu. යෙපි තෙ මනුස්සා පුරිමදිවසෙ මිස්සකපබ්බතෙ ථෙරෙ අද්දසංසු, තෙ තෙසු තෙසු ඨානෙසු ථෙරානං ගුණෙ කථෙන්ති. තෙසං සුත්වා මහාජනකායො රාජඞ්ගණෙ සන්නිපතිත්වා මහාසද්දං අකාසි. රාජා ‘‘කිං එසො සද්දො’’ති පුච්ඡි. ‘‘නාගරා, දෙව, ‘ථෙරෙ දට්ඨුං න ලභාමා’ති විරවන්තී’’ති. රාජා ‘‘සචෙ ඉධ පවිසිස්සන්ති, ඔකාසො න භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, හත්ථිසාලං පටිජග්ගිත්වා වාලුකං ආකිරිත්වා පඤ්චවණ්ණානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා චෙලවිතානං බන්ධිත්වා මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානෙ ථෙරානං ආසනානි පඤ්ඤපෙථා’’ති ආහ. අමච්චා තථා අකංසු. ථෙරො තත්ථ ගන්ත්වා නිසීදිත්වා දෙවදූතසුත්තන්තං කථෙසි. කථාපරියොසානෙ පාණසහස්සං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො ‘‘හත්ථිසාලා අතිසම්බාධා’’ති දක්ඛිණද්වාරෙ නන්දනවනුය්‍යානෙ ආසනං පඤ්ඤපෙසුං. ථෙරො තත්ථ නිසීදිත්වා ආසීවිසොපමසුත්තං කථෙසි. තම්පි සුත්වා පාණසහස්සං සොතාපත්තිඵලං පටිලභි. Những người đã diện kiến các vị trưởng lão trên núi Missaka vào ngày hôm trước, họ cũng đi nói về các đức hạnh của các vị trưởng lão ở khắp mọi nơi. Nghe lời họ, một đám đông dân chúng tụ tập tại sân vua và gây nên tiếng ồn lớn. Vua hỏi: "Tiếng ồn gì vậy?" "Tâu bệ hạ, dân chúng trong thành đang than khóc rằng: 'Chúng tôi không được diện kiến các vị trưởng lão.'" Vua suy nghĩ: "Nếu họ vào đây, sẽ không có đủ chỗ," rồi nói: "Này các khanh, hãy đi dọn dẹp chuồng voi, rải cát, rắc hoa năm màu, giăng lọng vải, và sửa soạn chỗ ngồi cho các vị trưởng lão tại nơi voi báu đứng." Các vị đại thần đã làm như vậy. Trưởng lão đến đó, ngồi xuống và thuyết kinh Thiên Sứ. Khi bài pháp thoại kết thúc, một ngàn chúng sanh đã an trú trong quả Dự Lưu. Sau đó, vì "chuồng voi quá chật hẹp," họ đã sửa soạn chỗ ngồi tại vườn Nandanavana ở cổng phía nam. Trưởng lão ngồi đó và thuyết kinh Ví Dụ Rắn Độc. Nghe kinh ấy, một ngàn chúng sanh cũng đã đắc quả Dự Lưu. එවං ආගතදිවසතො දුතියදිවසෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. ථෙරස්ස නන්දනවනෙ ආගතාගතාහි කුලිත්ථීහි කුලසුණ්හාහි කුලකුමාරීහි සද්ධිං සම්මොදමානස්සෙව සායන්හසමයො ජාතො. ථෙරො කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ගච්ඡාම දානි මිස්සකපබ්බත’’න්ති උට්ඨහි. අමච්චා – ‘‘කත්ථ, භන්තෙ, ගච්ඡථා’’ති? ‘‘අම්හාකං නිවාසනට්ඨාන’’න්ති. තෙ රඤ්ඤො සංවිදිතං කත්වා රාජානුමතෙන ආහංසු – ‘‘අකාලො, භන්තෙ, ඉදානි තත්ථ ගන්තුං; ඉදමෙව නන්දනවනුය්‍යානං අය්‍යානං ආවාසට්ඨානං හොතූ’’ති. ‘‘අලං, ගච්ඡාමා’’ති. පුන රඤ්ඤො වචනෙනාහංසු – ‘‘රාජා, භන්තෙ, ආහ – ‘එතං මෙඝවනං නාම උය්‍යානං මම පිතු සන්තකං නගරතො නාතිදූරං නාච්චාසන්නං ගමනාගමනසම්පන්නං, එත්ථ ථෙරා වාසං කප්පෙන්තූ’’’ති. වසිංසු ථෙරා මෙඝවනෙ උය්‍යානෙ. Như vậy, vào ngày thứ hai kể từ ngày đến, hai ngàn năm trăm chúng sanh đã thấu hiểu giáo pháp. Trong khi trưởng lão đang hoan hỷ đàm đạo tại vườn Nandanavana với các thiện nữ, các nàng dâu, và các thiếu nữ thuộc các gia đình danh giá lần lượt đến, thì trời đã về chiều. Trưởng lão nhận thấy thời gian, liền đứng dậy và nói: "Bây giờ chúng ta hãy đi đến núi Missaka." Các vị đại thần hỏi: "Bạch ngài, ngài đi đâu vậy?" "Chúng tôi đi về nơi ở của chúng tôi." Họ tâu lại với vua, và được vua đồng ý, họ thưa rằng: "Bạch ngài, bây giờ không phải là lúc để đi đến đó; xin vườn Nandanavana này hãy là nơi ở của các bậc tôn quý." "Thôi đủ rồi, chúng tôi đi." Một lần nữa, họ lại thưa theo lời vua: "Bạch ngài, vua có lời rằng: 'Khu vườn tên là Meghavana này là tài sản của phụ hoàng ta, không quá xa cũng không quá gần thành phố, đường đi lối lại thuận tiện, xin các vị trưởng lão hãy an trú tại đây.'" Các vị trưởng lão đã an trú tại vườn Meghavana. රාජාපි ඛො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන ථෙරස්ස සමීපං ගන්ත්වා සුඛසයිතභාවං පුච්ඡිත්වා ‘‘කප්පති, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරාමො’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘කප්පති, මහාරාජා’’ති වත්වා ඉමං සුත්තං ආහරි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරාම’’න්ති. රාජා තුට්ඨො සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ගහෙත්වා ථෙරස්ස හත්ථෙ උදකං පාතෙත්වා මහාමෙඝවනුය්‍යානං අදාසි. සහ [Pg.61] උදකපාතෙන පථවී කම්පි. අයං මහාවිහාරෙ පඨමො පථවීකම්පො අහොසි. රාජා භීතො ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පතී’’ති? ‘‘මා භායි, මහාරාජ, ඉමස්මිං දීපෙ දසබලස්ස සාසනං පතිට්ඨහිස්සති; ඉදඤ්ච පඨමං විහාරට්ඨානං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. රාජා භිය්‍යොසොමත්තාය පසීදි. ථෙරො පුනදිවසෙපි රාජගෙහෙයෙව භුඤ්ජිත්වා නන්දනවනෙ අනමතග්ගියානි කථෙසි. පුනදිවසෙ අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තං කථෙසි. එතෙනෙවුපායෙන සත්ත දිවසානි කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ අඩ්ඪනවමානං පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. තතො පට්ඨාය ච නන්දනවනං සාසනස්ස ජොතිපාතුභාවට්ඨානන්ති කත්වා ‘‘ජොතිවන’’න්ති නාමං ලභි. සත්තමෙ පන දිවසෙ ථෙරා අන්තෙපුරෙ රඤ්ඤො අප්පමාදසුත්තං කථයිත්වා චෙතියගිරිමෙව අගමංසු. Đức vua cũng vậy, sau khi đêm ấy trôi qua, đã đi đến gần vị trưởng lão, hỏi thăm về việc ngài đã nghỉ ngơi an lạc chưa rồi hỏi rằng: “Bạch ngài, một ngôi tịnh xá có thích hợp cho chư Tăng không ạ?” Vị trưởng lão sau khi nói: “Thưa đại vương, thích hợp,” đã dẫn ra bài kinh này: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép (dùng) tịnh xá.” Đức vua hoan hỷ, cầm lấy bình nước bằng vàng, rưới nước lên tay vị trưởng lão rồi dâng cúng khu vườn Mahāmeghavana. Cùng với lúc dòng nước rơi xuống, mặt đất đã rung chuyển. Đây là lần rung chuyển mặt đất đầu tiên tại Mahāvihāra. Đức vua hoảng sợ, hỏi vị trưởng lão rằng: “Bạch ngài, tại sao mặt đất rung chuyển?” “Đại vương, đừng sợ hãi. Giáo pháp của Bậc Thập Lực sẽ được thiết lập trên hòn đảo này; và nơi đây sẽ trở thành địa điểm tu viện đầu tiên. Đây là điềm báo trước cho điều đó.” Đức vua càng thêm tịnh tín. Vào ngày hôm sau nữa, vị trưởng lão sau khi dùng bữa tại hoàng cung đã thuyết các bài pháp liên quan đến Vô Thủy tại vườn Nandana. Ngày hôm sau, ngài thuyết kinh Dụ Dụ Ngọn Lửa Lớn. Ngài đã thuyết pháp trong bảy ngày bằng cách này. Vào cuối buổi thuyết pháp, tám ngàn rưỡi chúng sanh đã chứng đắc pháp. Và kể từ đó, vì vườn Nandana là nơi ánh sáng giáo pháp xuất hiện nên đã được đặt tên là “Jotivana.” Tuy nhiên, vào ngày thứ bảy, các vị trưởng lão sau khi thuyết kinh Bất Phóng Dật cho đức vua trong nội cung đã trở về núi Cetiyagiri. අථ ඛො රාජා අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘ථෙරො, අම්හෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන ඔවදති; ගච්ඡෙය්‍ය නු ඛො’’ති? අමච්චා ‘‘තුම්හෙහි, දෙව, ථෙරො අයාචිතො සයමෙව ආගතො; තස්මා තස්ස අනාපුච්ඡාව ගමනම්පි භවෙය්‍යා’’ති ආහංසු. තතො රාජා රථං අභිරුහිත්වා ද්වෙ ච දෙවියො ආරොපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි මහඤ්චරාජානුභාවෙන. ගන්ත්වා දෙවියො එකමන්තං අපක්කමාපෙත්වා සයමෙව ථෙරානං සමීපං උපසඞ්කමන්තො අතිවිය කිලන්තරූපො හුත්වා උපසඞ්කමි. තතො නං ථෙරො ආහ – ‘‘කස්මා ත්වං, මහාරාජ, එවං කිලමමානො ආගතො’’ති? ‘‘‘තුම්හෙ මම ගාළ්හං ඔවාදං දත්වා ඉදානි ගන්තුකාමා නු ඛො’ති ජානනත්ථං, භන්තෙ’’ති. ‘‘න මයං, මහාරාජ, ගන්තුකාමා; අපිච වස්සූපනායිකකාලො නාමායං මහාරාජ, තත්‍ර සමණෙන වස්සූපනායිකට්ඨානං ඤාතුං වට්ටතී’’ති. තංදිවසමෙව අරිට්ඨො නාම අමච්චො පඤ්චපණ්ණාසාය ජෙට්ඨකනිට්ඨභාතුකෙහි සද්ධිං රඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො ආහ – ‘‘ඉච්ඡාමහං, දෙව, ථෙරානං සන්තිකෙ පබ්බජිතු’’න්ති. ‘‘සාධු, භණෙ, පබ්බජස්සූ’’ති රාජා අනුජානිත්වා ථෙරං සම්පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො තදහෙව පබ්බාජෙසි. සබ්බෙ ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. Khi ấy, đức vua hỏi các vị cận thần rằng: “Vị trưởng lão đã giáo huấn chúng ta một cách nghiêm khắc; phải chăng ngài muốn ra đi?” Các vị cận thần thưa rằng: “Tâu thiên tử, vị trưởng lão đã tự mình đến đây mà không được các ngài thỉnh mời; vì vậy, việc ngài ra đi mà không cần hỏi ý cũng có thể xảy ra.” Sau đó, đức vua lên xe ngựa, cho hai vị hoàng hậu cùng lên, rồi với uy lực hoàng gia to lớn, ngài đã đi đến núi Cetiyagiri. Đến nơi, sau khi cho các vị hoàng hậu lui ra một bên, trong khi một mình đi đến gần các vị trưởng lão, ngài đã đến với dáng vẻ vô cùng mệt mỏi. Khi ấy, vị trưởng lão nói với ngài rằng: “Đại vương, tại sao ngài lại đến đây trong sự mệt mỏi như vậy?” “Bạch các ngài, con đến đây để biết rằng, sau khi đã ban cho con lời giáo huấn nghiêm khắc, phải chăng bây giờ các ngài muốn ra đi?” “Đại vương, chúng tôi không có ý định ra đi; tuy nhiên, thưa đại vương, đây được gọi là thời điểm nhập hạ, vào lúc ấy, một vị sa-môn cần phải biết nơi an cư mùa mưa.” Chính vào ngày hôm đó, một vị cận thần tên là Ariṭṭha, cùng với năm mươi lăm người anh em (cả lớn và nhỏ), đang đứng gần đức vua, đã thưa rằng: “Tâu thiên tử, con muốn được xuất gia nơi các vị trưởng lão.” Đức vua sau khi cho phép: “Này khanh, tốt lắm, hãy xuất gia đi,” đã giao phó (vị ấy) cho vị trưởng lão. Vị trưởng lão đã cho xuất gia ngay trong ngày hôm đó. Tất cả các vị ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong. රාජාපි ඛො තඞ්ඛණෙයෙව කණ්ටකෙන චෙතියඞ්ගණං පරික්ඛිපිත්වා ද්වාසට්ඨියා ලෙණෙසු කම්මං පට්ඨපෙත්වා නගරමෙව අගමාසි. තෙපි ථෙරා දසභාතිකසමාකුලං රාජකුලං පසාදෙත්වා මහාජනං ඔවදමානා චෙතියගිරිම්හි වස්සං වසිංසු. තදාපි චෙතියගිරිම්හි පඨමං වස්සං උපගතා ද්වාසට්ඨි [Pg.62] අරහන්තො අහෙසුං. අථායස්මා මහාමහින්දො වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා කත්තිකපුණ්ණමායං උපොසථදිවසෙ රාජානං එතදවොච – ‘‘මහාරාජ, අම්හෙහි චිරදිට්ඨො සම්මාසම්බුද්ධො, අනාථවාසං වසිම්හ, ඉච්ඡාම මයං ජම්බුදීපං ගන්තු’’න්ති. රාජා ආහ – ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහාමි, අයඤ්ච මහාජනො තුම්හෙ නිස්සාය තීසු සරණෙසු පතිට්ඨිතො, කස්මා තුම්හෙ උක්කණ්ඨිතත්ථා’’ති? ‘‘චිරදිට්ඨො නො, මහාරාජ, සම්මාසම්බුද්ධො, අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මකරණට්ඨානං නත්ථි, තෙනම්හ උක්කණ්ඨිතා’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, තුම්හෙ අවොචුත්ථ – ‘පරිනිබ්බුතො සම්මාසම්බුද්ධො’’’ති. ‘‘කිඤ්චාපි, මහාරාජ, පරිනිබ්බුතො; අථ ඛ්වස්ස සරීරධාතුයො තිට්ඨන්තී’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ, ථූපපතිට්ඨානං තුම්හෙ ආකඞ්ඛථාති. කරොමි, භන්තෙ, ථූපං, භූමිභාගං දානි විචිනාථ; අපිච, භන්තෙ, ධාතුයො කුතො ලච්ඡාමා’’ති? ‘‘සුමනෙන සද්ධිං මන්තෙහි, මහාරාජා’’ති. Đức vua cũng vậy, ngay lúc đó, sau khi cho rào sân tháp bằng gai và cho bắt đầu công việc tại sáu mươi hai hang động, đã trở về kinh thành. Các vị trưởng lão ấy cũng vậy, sau khi làm cho hoàng tộc, gồm mười anh em, có đức tin, trong khi giáo huấn quần chúng, đã an cư mùa mưa tại núi Cetiyagiri. Khi ấy, cũng có sáu mươi hai vị A-la-hán đã nhập hạ mùa mưa đầu tiên tại núi Cetiyagiri. Khi ấy, trưởng lão Mahinda, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Tự tứ, vào ngày Bố-tát của ngày rằm tháng Kattika, đã nói với đức vua điều này: “Đại vương, đã lâu rồi chúng tôi không được thấy Bậc Chánh Đẳng Giác, chúng tôi đang sống như không có nơi nương tựa, chúng tôi muốn đi đến Jambudīpa.” Đức vua nói: “Bạch các ngài, con đang hộ độ các ngài với bốn món vật dụng, và quần chúng này, nhờ có các ngài, đã an trú trong Tam quy. Tại sao các ngài lại cảm thấy buồn chán?” “Đại vương, đã lâu rồi chúng tôi không được thấy Bậc Chánh Đẳng Giác, không có nơi để thực hiện việc đảnh lễ, đứng dậy chào đón, chắp tay, và các hành vi tôn kính khác. Vì lý do đó mà chúng tôi buồn chán.” “Bạch các ngài, chẳng phải các ngài đã nói rằng ‘Bậc Chánh Đẳng Giác đã nhập Niết-bàn’ sao?” “Đại vương, mặc dù ngài đã nhập Niết-bàn, nhưng xá-lợi thân thể của ngài vẫn còn tồn tại.” “Bạch các ngài, con đã hiểu. Các ngài mong muốn xây dựng một bảo tháp. Bạch các ngài, con sẽ xây dựng bảo tháp. Bây giờ, xin các ngài hãy chọn một địa điểm. Nhưng, bạch các ngài, chúng con sẽ lấy xá-lợi từ đâu?” “Đại vương, hãy bàn bạc với sa-di Sumana.” ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා සුමනං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘කුතො දානි, භන්තෙ, ධාතුයො ලච්ඡාමා’’ති? සුමනො ආහ – ‘‘අප්පොස්සුක්කො ත්වං, මහාරාජ, වීථියො සොධාපෙත්වා ධජපටාකපුණ්ණඝටාදීහි අලඞ්කාරාපෙත්වා සපරිජනො උපොසථං සමාදියිත්වා සබ්බතාළාවචරෙ උපට්ඨාපෙත්වා මඞ්ගලහත්ථිං සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කාරාපෙත්වා උපරි චස්ස සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා සායන්හසමයෙ මහානාගවනුය්‍යානාභිමුඛො යාහි. අද්ධා තස්මිං ඨානෙ ධාතුයො ලච්ඡසී’’ති. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. ථෙරා චෙතියගිරිමෙව අගමංසු. තත්‍රායස්මා මහින්දත්ථෙරො සුමනසාමණෙරං ආහ – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, සාමණෙර, ජම්බුදීපෙ තව අය්‍යකං අසොකං ධම්මරාජානං උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන එවං වදෙහි – ‘සහායො වො, මහාරාජ, දෙවානම්පියතිස්සො බුද්ධසාසනෙ පසන්නො ථූපං පතිට්ඨාපෙතුකාමො, තුම්හාකං කිර හත්ථෙ ධාතු අත්ථි තං මෙ දෙථා’ති. තං ගහෙත්වා සක්කං දෙවරාජානං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙහි – ‘තුම්හාකං කිර, මහාරාජ, හත්ථෙ ද්වෙ ධාතුයො අත්ථි – දක්ඛිණදාඨා ච දක්ඛිණක්ඛකඤ්ච; තතො තුම්හෙ දක්ඛිණදාඨං පූජෙථ, දක්ඛිණක්ඛකං පන මය්හං දෙථා’ති. එවඤ්ච නං වදෙහි – ‘කස්මා ත්වං, මහාරාජ, අම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං පහිණිත්වා පමජ්ජසී’’’ති? “Lành thay, thưa ngài.” Nhà vua đến gần ngài Sumana và hỏi: “Thưa ngài, bây giờ chúng con sẽ nhận được xá-lợi từ đâu?” Ngài Sumana đáp: “Tâu đại vương, ngài chớ lo lắng, hãy cho dọn dẹp các con đường, trang hoàng bằng cờ, phướn, bình nước đầy và những thứ tương tự, cùng với đoàn tùy tùng thọ trì ngày trai giới, cho tập hợp tất cả các nhạc công, cho trang hoàng con voi báu với tất cả đồ trang sức, và cho dựng một chiếc lọng trắng bên trên nó, rồi vào buổi chiều hãy đi về hướng vườn Mahānāgavana. Chắc chắn ngài sẽ nhận được xá-lợi ở nơi ấy.” Nhà vua chấp thuận: “Lành thay.” Các vị trưởng lão đã đi đến núi Cetiyagiri. Tại đó, trưởng lão Mahinda nói với sa-di Sumana: “Này sa-di, con hãy đi đến cõi Diêm-phù-đề, đến gặp ông của con là vua Dhammāsoka, và nhân danh ta nói như sau: ‘Tâu đại vương, bạn của ngài là Devanampiyatissa, có đức tin trong Phật giáo, muốn xây dựng một bảo tháp. Nghe nói ngài có xá-lợi, xin hãy trao cho tôi.’ Sau khi nhận được, con hãy đến gặp vua trời Sakka và nói như sau: ‘Tâu đại vương, nghe nói ngài có hai xá-lợi: răng nanh bên phải và xương đòn bên phải. Trong hai thứ đó, ngài hãy thờ cúng răng nanh bên phải, còn xương đòn bên phải xin hãy trao cho tôi.’ Và cũng hãy nói với vị ấy như vầy: ‘Tâu đại vương, tại sao ngài, sau khi đã gửi chúng tôi đến đảo Tambapaṇṇi, lại lơ là như vậy?’” ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සුමනො ථෙරස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තාවදෙව පත්තචීවරමාදාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පාටලිපුත්තද්වාරෙ ඔරුය්හ රඤ්ඤො [Pg.63] සන්තිකං ගන්ත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. රාජා තුට්ඨො සාමණෙරස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ගන්ධෙහි උබ්බට්ටෙත්වා වරමුත්තසදිසානං ධාතූනං පූරෙත්වා අදාසි. සො තං ගහෙත්වා සක්කං දෙවරාජානං උපසඞ්කමි. සක්කො දෙවරාජා සාමණෙරං දිස්වාව ‘‘කිං, භන්තෙ සුමන, ආහිණ්ඩසී’’ති ආහ. ‘‘ත්වං, මහාරාජ, අම්හෙ තම්බපණ්ණිදීපං පෙසෙත්වා කස්මා පමජ්ජසී’’ති? ‘‘නප්පමජ්ජාමි, භන්තෙ, වදෙහි – ‘කිං කරොමී’’’ති? ‘‘තුම්හාකං කිර හත්ථෙ ද්වෙ ධාතුයො අත්ථි – දක්ඛිණදාඨා ච දක්ඛිණක්ඛකඤ්ච; තතො තුම්හෙ දක්ඛිණදාඨං පූජෙථ, දක්ඛිණක්ඛකං පන මය්හං දෙථා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සක්කො දෙවානමින්දො යොජනප්පමාණං මණිථූපං උග්ඝාටෙත්වා දක්ඛිණක්ඛකධාතුං නීහරිත්වා සුමනස්ස අදාසි. සො තං ගහෙත්වා චෙතියගිරිම්හියෙව පතිට්ඨාසි. “Lành thay, thưa ngài.” Sa-di Sumana vâng lời trưởng lão, ngay lập tức lấy y bát, bay lên không trung, đáp xuống tại cổng thành Pāṭaliputta, đến gần nhà vua và trình bày sự việc. Nhà vua hoan hỷ, lấy bát từ tay sa-di, xoa ướp với hương liệu, và đổ đầy những xá-lợi giống như những viên ngọc trai quý giá rồi trao lại. Vị ấy nhận lấy rồi đi đến vua trời Sakka. Vua trời Sakka vừa thấy vị sa-di liền nói: “Thưa ngài Sumana, ngài đi đâu vậy?” (Sumana đáp:) “Tâu đại vương, ngài đã gửi chúng tôi đến đảo Tambapaṇṇi, tại sao lại lơ là?” (Sakka đáp:) “Thưa ngài, tôi không lơ là. Xin hãy cho biết, tôi phải làm gì?” (Sumana nói:) “Nghe nói ngài có hai xá-lợi: răng nanh bên phải và xương đòn bên phải. Trong hai thứ đó, ngài hãy thờ cúng răng nanh bên phải, còn xương đòn bên phải xin hãy trao cho tôi.” “Lành thay, thưa ngài.” Vua Sakka, chúa của chư thiên, mở bảo tháp bằng ngọc cao một do-tuần, lấy ra xá-lợi xương đòn bên phải và trao cho ngài Sumana. Vị ấy nhận lấy rồi trở về đứng tại núi Cetiyagiri. අථ ඛො මහින්දපමුඛා සබ්බෙපි තෙ මහානාගා අසොකධම්මරාජෙන දින්නධාතුයො චෙතියගිරිම්හියෙව පතිට්ඨාපෙත්වා දක්ඛිණක්ඛකං ආදාය වඩ්ඪමානකච්ඡායාය මහානාගවනුය්‍යානමගමංසු. රාජාපි ඛො සුමනෙන වුත්තප්පකාරං පූජාසක්කාරං කත්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතො සයං මඞ්ගලහත්ථිමත්ථකෙ සෙතච්ඡත්තං ධාරයමානො මහානාගවනං සම්පාපුණි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ අයං සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධාතු, ඡත්තං අපනමතු, මඞ්ගලහත්ථී ජණ්ණුකෙහි භූමියං පතිට්ඨහතු, ධාතුචඞ්කොටකං මය්හං මත්ථකෙ පතිට්ඨාතූ’’ති. සහ රඤ්ඤො චිත්තුප්පාදෙන ඡත්තං අපනමි, හත්ථී ජණ්ණුකෙහි පතිට්ඨහි, ධාතුචඞ්කොටකං රඤ්ඤො මත්ථකෙ පතිට්ඨහි. රාජා අමතෙනෙව අභිසිත්තගත්තො විය පරමෙන පීතිපාමොජ්ජෙන සමන්නාගතො හුත්වා පුච්ඡි – ‘‘ධාතුං, භන්තෙ, කිං කරොමා’’ති? ‘‘හත්ථිකුම්භම්හියෙව තාව, මහාරාජ, ඨපෙහී’’ති. රාජා ධාතුචඞ්කොටකං ගහෙත්වා හත්ථිකුම්භෙ ඨපෙසි. පමුදිතො නාගො කොඤ්චනාදං නදි. මහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා පොක්ඛරවස්සං වස්සි. උදකපරියන්තං කත්වා මහාභූමිචාලො අහොසි. ‘‘පච්චන්තෙපි නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධාතු පතිට්ඨහිස්සතී’’ති දෙවමනුස්සා පමොදිංසු. එවං ඉද්ධානුභාවසිරියා දෙවමනුස්සානං පීතිං ජනයන්තො – Khi ấy, tất cả các vị long tượng do ngài Mahinda dẫn đầu, sau khi an vị các xá-lợi do vua Dhammāsoka ban tặng tại núi Cetiyagiri, đã mang theo xá-lợi xương đòn bên phải và đi đến vườn Mahānāgavana vào lúc bóng ngả về chiều. Nhà vua cũng vậy, sau khi thực hiện các nghi lễ cúng dường theo cách ngài Sumana đã chỉ dạy, ngự trên lưng voi báu, tự mình cầm lọng trắng trên đầu con voi báu, đã đến vườn Mahānāgavana. Khi ấy, vua khởi lên ý nghĩ này: “Nếu đây thực là xá-lợi của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, mong rằng chiếc lọng trắng này hãy hạ xuống, con voi báu hãy quỳ gối trên mặt đất, và hộp đựng xá-lợi hãy an vị trên đầu của ta.” Ngay khi tâm niệm của vua vừa khởi lên, chiếc lọng đã hạ xuống, con voi quỳ gối, và hộp đựng xá-lợi an vị trên đầu vua. Nhà vua, như thể toàn thân được tắm gội bằng nước cam lồ, tràn đầy hỷ lạc tột cùng, bèn hỏi: “Thưa các ngài, chúng con phải làm gì với xá-lợi?” (Các trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, trước hết hãy đặt trên u đầu của voi.” Nhà vua lấy hộp xá-lợi và đặt trên u đầu của voi. Con voi hoan hỷ, rống lên tiếng rống của chim sếu. Một đám mây lớn nổi lên và trút xuống một trận mưa sen. Sau khi nước đã rút đi, một trận động đất lớn đã xảy ra. Chư thiên và loài người hoan hỷ (nghĩ rằng): “Vậy là xá-lợi của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác sẽ được an vị ngay cả ở vùng biên địa!” Như vậy, với sự huy hoàng của thần thông và oai lực, làm phát sinh niềm hỷ lạc cho chư thiên và loài người – පුණ්ණමායං මහාවීරො, චාතුමාසිනියා ඉධ; ආගන්ත්වා දෙවලොකම්හා, හත්ථිකුම්භෙ පතිට්ඨිතොති. Vào ngày rằm của tháng thứ tư mùa an cư, bậc Đại Hùng, đã từ cõi trời đến đây, an vị trên u đầu của voi. අථස්ස සො හත්ථිනාගො අනෙකතාළාවචරපරිවාරිතො අතිවිය උළාරෙන පූජාසක්කාරෙන සක්කරියමානො පච්ඡිමදිසාභිමුඛොව හුත්වා, අපසක්කන්තො [Pg.64] යාව නගරස්ස පුරත්ථිමද්වාරං තාව ගන්ත්වා පුරත්ථිමෙන ද්වාරෙන නගරං පවිසිත්වා සකලනාගරෙන උළාරාය පූජාය කරීයමානාය දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ථූපාරාමස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ මහෙජවත්ථු නාම කිර අත්ථි, තත්ථ ගන්ත්වා පුන ථූපාරාමාභිමුඛොයෙව පටිනිවත්ති. තෙන ච සමයෙන ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානං හොති. Khi ấy, con voi chúa đó, được vây quanh bởi nhiều nhạc công, được tôn kính với sự cúng dường và danh dự vô cùng cao quý, mặt hướng về phía tây, đi giật lùi cho đến cổng phía đông của thành phố, rồi đi vào thành phố qua cổng phía đông. Trong khi toàn thể dân chúng thành phố đang thực hiện lễ cúng dường trọng thể, nó đi ra bằng cổng phía nam. Nghe nói có một nơi tên là Mahejavatthu ở phía tây của Thūpārāma. Sau khi đến đó, nó lại quay mặt về phía Thūpārāma. Và vào thời điểm đó, tại Thūpārāma có địa điểm của tháp thờ vật dụng của ba vị Chánh Đẳng Chánh Giác trong quá khứ. අතීතෙ කිර අයං දීපො ඔජදීපො නාම අහොසි, රාජා අභයො නාම, නගරං අභයපුරං නාම, චෙතියපබ්බතො දෙවකූටපබ්බතො නාම, ථූපාරාමො පටියාරාමො නාම. තෙන ඛො පන සමයෙන කකුසන්ධො භගවා ලොකෙ උප්පන්නො හොති. තස්ස සාවකො මහාදෙවො නාම ථෙරො භික්ඛුසහස්සෙන සද්ධිං දෙවකූටෙ පතිට්ඨාසි, මහින්දත්ථෙරො විය චෙතියපබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඔජදීපෙ සත්තා පජ්ජරකෙන අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කකුසන්ධො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනමාපජ්ජන්තෙ. දිස්වා චත්තාලීසාය භික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො අගමාසි. තස්සානුභාවෙන තාවදෙව පජ්ජරකො වූපසන්තො. රොගෙ වූපසන්තෙ භගවා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා ධමකරණං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා පටියාරාමෙ චෙතියං අකංසු. මහාදෙවො දීපං අනුසාසන්තො විහාසි. Tương truyền, trong quá khứ, hòn đảo này tên là Ojadīpa, vị vua tên là Abhaya, thành phố tên là Abhayapura, núi Cetiya tên là núi Devakūṭa, Thūpārāma tên là Paṭiyārāma. Vào lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn Kakusandha đã xuất hiện ở đời. Vị đệ tử của ngài là trưởng lão Mahādeva cùng với một ngàn vị tỳ-khưu đã an trú tại Devakūṭa, giống như trưởng lão Mahinda ở núi Cetiya. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Oja, chúng sanh gặp phải tai ương hoạn nạn bởi bệnh dịch hạch. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Kakusandha đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi bốn mươi ngàn vị tỳ-khưu đã ngự đến. Nhờ oai lực của ngài, ngay lúc đó bệnh dịch hạch đã được dập tắt. Khi bệnh tật đã được dập tắt, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi ban cho cái lọc nước đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp tại Paṭiyārāma. Trưởng lão Mahādeva đã an trú, giáo huấn hòn đảo. කොණාගමනස්ස පන භගවතො කාලෙ අයං දීපො වරදීපො නාම අහොසි, රාජා සමෙණ්ඩී නාම, නගරං වඩ්ඪමානං නාම, පබ්බතො සුවණ්ණකූටො නාම. තෙන ඛො පන සමයෙන වරදීපෙ දුබ්බුට්ඨිකා හොති දුබ්භික්ඛං දුස්සස්සං. සත්තා ඡාතකරොගෙන අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කොණාගමනො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ. දිස්වා තිංසභික්ඛුසහස්සපරිවුතො අගමාසි. බුද්ධානුභාවෙන දෙවො සම්මාධාරං අනුප්පවෙච්ඡි. සුභික්ඛං අහොසි. භගවා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා භික්ඛුසහස්සපරිවාරං මහාසුමනං නාම ථෙරං දීපෙ ඨපෙත්වා කායබන්ධනං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා චෙතියං අකංසු. Còn vào thời của Đức Thế Tôn Koṇāgamana, hòn đảo này tên là Varadīpa, vị vua tên là Sameṇḍī, thành phố tên là Vaḍḍhamāna, ngọn núi tên là Suvaṇṇakūṭa. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Vara xảy ra hạn hán, nạn đói, và mất mùa. Chúng sanh gặp phải tai ương hoạn nạn bởi bệnh đói khát. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Koṇāgamana đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi ba mươi ngàn vị tỳ-khưu đã ngự đến. Nhờ oai lực của Đức Phật, trời đã mưa xuống những dòng nước đúng lúc. Đã có sự sung túc. Đức Thế Tôn đã thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi để lại trên đảo vị trưởng lão tên là Mahāsumana có một ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả và ban cho dây thắt lưng đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp. කස්සපස්ස පන භගවතො කාලෙ අයං දීපො මණ්ඩදීපො නාම අහොසි, රාජා ජයන්තො නාම, නගරං විසාලං නාම, පබ්බතො සුභකූටො නාම[Pg.65]. තෙන ඛො පන සමයෙන මණ්ඩදීපෙ මහාවිවාදො හොති. බහූ සත්තා කලහවිග්ගහජාතා අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්ති. අද්දසා ඛො කස්සපො භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො තෙ සත්තෙ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තෙ. දිස්වා වීසතිභික්ඛුසහස්සපරිවුතො ආගන්ත්වා විවාදං වූපසමෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. භගවා භික්ඛුසහස්සපරිවාරං සබ්බනන්දං නාම ථෙරං දීපෙ පතිට්ඨාපෙත්වා උදකසාටකං දත්වා පක්කාමි. තං අන්තො පක්ඛිපිත්වා චෙතියං අකංසු. එවං ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං බුද්ධානං චෙතියානි පතිට්ඨහිංසු. තානි සාසනන්තරධානෙන නස්සන්ති, ඨානමත්තං අවසිස්සති. තස්මා වුත්තං – ‘‘තෙන ච සමයෙන ථූපාරාමෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානං හොතී’’ති. තදෙතං විනට්ඨෙසු චෙතියෙසු දෙවතානුභාවෙන කණ්ටකසමාකිණ්ණසාඛෙහි නානාගච්ඡෙහි පරිවුතං තිට්ඨති – ‘‘මා නං කොචි උච්ඡිට්ඨාසුචිමලකචවරෙහි පදූසෙසී’’ති. Còn vào thời của Đức Thế Tôn Kassapa, hòn đảo này tên là Maṇḍadīpa, vị vua tên là Jayanta, thành phố tên là Visāla, ngọn núi tên là Subhakūṭa. Vào lúc bấy giờ, tại đảo Maṇḍa có cuộc chiến tranh lớn. Nhiều chúng sanh sanh ra cãi vã và xung đột, gặp phải tai ương hoạn nạn. Khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, Đức Thế Tôn Kassapa đã thấy những chúng sanh ấy đang gặp tai ương hoạn nạn. Sau khi thấy, ngài được vây quanh bởi hai mươi ngàn vị tỳ-khưu đã đến, dẹp tan cuộc chiến và thuyết pháp. Tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Đức Thế Tôn sau khi thiết lập trên đảo vị trưởng lão tên là Sabbananda có một ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả và ban cho y tắm mưa đã ra đi. Họ đã đặt vật ấy vào bên trong và xây dựng một bảo tháp. Như vậy, tại Thūpārāma, các bảo tháp của ba vị Phật quá khứ đã được xây dựng. Những bảo tháp ấy bị hủy hoại do sự biến mất của giáo pháp, chỉ còn lại nền móng. Vì vậy, đã được nói rằng: ‘Vào lúc bấy giờ, tại Thūpārāma đã có nền móng của các bảo tháp vật dụng của ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ.’ Khi các bảo tháp đã bị hủy hoại, nơi ấy nhờ oai lực của chư thiên được bao bọc bởi nhiều loại bụi cây có cành đầy gai mà tồn tại, với ý rằng: ‘Mong rằng không ai làm ô uế nơi ấy bằng đồ ăn thừa, đồ bất tịnh, rác rưởi, và phế thải.’ අථ ඛ්වස්ස හත්ථිනො පුරතො පුරතො ගන්ත්වා රාජපුරිසා සබ්බගච්ඡෙ ඡින්දිත්වා භූමිං සොධෙත්වා තං හත්ථතලසදිසං අකංසු. හත්ථිනාගො ගන්ත්වා තං ඨානං පුරතො කත්වා තස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ බොධිරුක්ඛට්ඨානෙ අට්ඨාසි. අථස්ස මත්ථකතො ධාතුං ඔරොපෙතුං ආරභිංසු. නාගො ඔරොපෙතුං න දෙති. රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, නාගො ධාතුං ඔරොපෙතුං න දෙතී’’ති? ‘‘ආරූළ්හං, මහාරාජ, ඔරොපෙතුං න වට්ටතී’’ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ අභයවාපියා උදකං ඡින්නං හොති. සමන්තා භූමි ඵලිතා හොති, සුඋද්ධරා මත්තිකාපිණ්ඩා. තතො මහාජනො සීඝං සීඝං මත්තිකං ආහරිත්වා හත්ථිකුම්භප්පමාණං වත්ථුමකාසි. තාවදෙව ච ථූපකරණත්ථං ඉට්ඨකා කාතුං ආරභිංසු. න යාව ඉට්ඨකා පරිනිට්ඨන්ති තාව හත්ථිනාගො කතිපාහං දිවා බොධිරුක්ඛට්ඨානෙ හත්ථිසාලායං තිට්ඨති, රත්තිං ථූපපතිට්ඨානභූමිං පරියායති. අථ වත්ථුං චිනාපෙත්වා රාජා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘කීදිසො, භන්තෙ, ථූපො කාතබ්බො’’ති? ‘‘වීහිරාසිසදිසො, මහාරාජා’’ති. Khi ấy, các quan quân của vua đi trước con voi ấy, chặt hết các bụi cây, dọn sạch mặt đất, và làm cho nơi đó bằng phẳng như lòng bàn tay. Con voi chúa đi đến, đối diện với nơi đó, và đứng lại ở phía tây, tại nơi cây bồ-đề. Khi ấy, họ bắt đầu hạ xá-lợi từ trên đầu của nó xuống. Con voi không cho phép hạ xuống. Vua hỏi trưởng lão: ‘Bạch ngài, tại sao con voi không cho phép hạ xá-lợi xuống?’ ‘Tâu đại vương, không thích hợp để hạ xuống vật đã được đặt lên cao.’ Vào lúc đó, nước trong hồ Abhaya đã cạn. Mặt đất xung quanh bị nứt nẻ, các tảng đất sét dễ dàng được đào lên. Do đó, dân chúng nhanh chóng mang đất sét đến và làm một nền móng cao bằng đầu voi. Ngay lúc đó, họ bắt đầu làm gạch để xây bảo tháp. Chừng nào gạch chưa làm xong, trong vài ngày, con voi chúa ban ngày đứng ở nơi cây bồ-đề, trong chuồng voi, ban đêm nó đi vòng quanh theo chiều kim đồng hồ khu đất nền bảo tháp. Sau đó, sau khi cho xây nền móng, vua hỏi trưởng lão: ‘Bạch ngài, nên làm bảo tháp hình dạng như thế nào?’ ‘Tâu đại vương, giống như một đống lúa.’ ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා ජඞ්ඝප්පමාණං ථූපං චිනාපෙත්වා ධාතුඔරොපනත්ථාය මහාසක්කාරං කාරෙසි. සකලනගරඤ්ච ජනපදො ච ධාතුමහදස්සනත්ථං සන්නිපති. සන්නිපතිතෙ ච පන තස්මිං මහාජනකායෙ දසබලස්ස [Pg.66] ධාතු හත්ථිකුම්භතො සත්තතාලප්පමාණං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං දස්සෙසි. තෙහි තෙහි ධාතුප්පදෙසෙහි ඡන්නං වණ්ණානං උදකධාරා ච අග්ගික්ඛන්ධා ච පවත්තන්ති, සාවත්ථියං කණ්ඩම්බමූලෙ භගවතා දස්සිතපාටිහාරියසදිසමෙව පාටිහාරියං අහොසි. තඤ්ච ඛො නෙව ථෙරානුභාවෙන, න දෙවතානුභාවෙන; අපිච ඛො බුද්ධානුභාවෙනෙව. භගවා කිර ධරමානොව අධිට්ඨාසි – ‘‘මයි පරිනිබ්බුතෙ තම්බපණ්ණිදීපෙ අනුරාධපුරස්ස දක්ඛිණදිසාභාගෙ පුරිමකානං තිණ්ණං බුද්ධානං පරිභොගචෙතියට්ඨානෙ මම දක්ඛිණක්ඛකධාතු පතිට්ඨානදිවසෙ යමකපාටිහාරියං හොතූ’’ති. “Lành thay, thưa ngài.” Vua cho xây tháp cao đến ngang ống chân rồi thực hiện việc cúng dường trọng thể để tôn trí xá-lợi. Toàn thể kinh thành và toàn thể xứ sở đã tụ hội để chiêm bái lễ hội xá-lợi. Và khi đại chúng ấy đã tụ hội, xá-lợi của bậc Thập Lực đã bay vọt lên hư không từ trán voi một khoảng bằng bảy cây thốt nốt và đã thể hiện song thông thần biến. Từ các phần khác nhau của xá-lợi ấy, các dòng nước và các khối lửa của sáu màu sắc đã phát ra. Thần biến đã xảy ra tương tự như thần biến được đức Thế Tôn thể hiện ở gốc cây xoài Kaṇḍamba tại Sāvatthī. Và điều ấy không phải do oai lực của trưởng lão, không phải do oai lực của chư thiên, mà thật ra là do oai lực của đức Phật. Được biết, chính đức Thế Tôn khi còn tại thế đã chú nguyện rằng: “Sau khi ta viên tịch, vào ngày tôn trí xá-lợi xương đòn bên phải của ta tại nơi có bảo tháp vật dụng của ba vị Phật quá khứ ở phía nam của thành Anurādhapura trong đảo Tambapaṇṇi, nguyện cho song thông thần biến được xảy ra.” ‘‘එවං අචින්තියා බුද්ධා, බුද්ධධම්මා අචින්තියා; අචින්තියෙ පසන්නානං, විපාකො හොති අචින්තියො’’ති. (අප. ථෙර 1.1.82); “Như vậy, các đức Phật là bất khả tư nghì, các pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người có niềm tin vào điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì.” සම්මාසම්බුද්ධො කිර ඉමං දීපං ධරමානකාලෙපි තික්ඛත්තුං ආගමාසි. පඨමං – යක්ඛදමනත්ථං එකකොව ආගන්ත්වා යක්ඛෙ දමෙත්වා ‘‘මයි පරිනිබ්බුතෙ ඉමස්මිං දීපෙ සාසනං පතිට්ඨහිස්සතී’’ති තම්බපණ්ණිදීපෙ රක්ඛං කරොන්තො තික්ඛත්තුං දීපං ආවිජ්ජි. දුතියං – මාතුලභාගිනෙය්‍යානං නාගරාජූනං දමනත්ථාය එකකොව ආගන්ත්වා තෙ දමෙත්වා අගමාසි. තතියං – පඤ්චභික්ඛුසතපරිවාරො ආගන්ත්වා මහාචෙතියට්ඨානෙ ච ථූපාරාමචෙතියට්ඨානෙ ච මහාබොධිපතිට්ඨිතට්ඨානෙ ච මහියඞ්ගණචෙතියට්ඨානෙ ච මුතියඞ්ගණචෙතියට්ඨානෙ ච දීඝවාපිචෙතියට්ඨානෙ ච කල්‍යාණියචෙතියට්ඨානෙ ච නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. ඉදමස්ස චතුත්ථං ධාතුසරීරෙන ආගමනං. Được biết, bậc Chánh Đẳng Giác đã đến hòn đảo này ba lần ngay cả khi còn tại thế. Lần đầu tiên, ngài đã đến một mình để nhiếp phục các dạ-xoa, đã nhiếp phục các dạ-xoa, và trong khi hộ trì đảo Tambapaṇṇi với ý nghĩ rằng: “Sau khi ta viên tịch, giáo pháp sẽ được thiết lập ở hòn đảo này,” ngài đã đi quanh hòn đảo ba lần. Lần thứ hai, ngài đã đến một mình để nhiếp phục các long vương là cậu và cháu, đã nhiếp phục chúng rồi ra đi. Lần thứ ba, ngài đã đến cùng với đoàn tùy tùng năm trăm vị tỳ-khưu và đã ngồi nhập diệt thọ tưởng định ở nơi có Đại Tháp, ở nơi có bảo tháp Thūpārāma, ở nơi thiết trí cây Bồ-đề Vĩ đại, ở nơi có bảo tháp Mahiyaṅgaṇa, ở nơi có bảo tháp Mutiyaṅgaṇa, ở nơi có bảo tháp Dīghavāpi, và ở nơi có bảo tháp Kalyāṇiya. Đây là lần đến thứ tư của ngài bằng thân xá-lợi. ධාතුසරීරතො ච පනස්ස නික්ඛන්තඋදකඵුසිතෙහි සකලතම්බපණ්ණිතලෙ න කොචි අඵුට්ඨොකාසො නාම අහොසි. එවමස්ස තං ධාතුසරීරං උදකඵුසිතෙහි තම්බපණ්ණිතලස්ස පරිළාහං වූපසමෙත්වා මහාජනස්ස පාටිහාරියං දස්සෙත්වා ඔතරිත්වා රඤ්ඤො මත්ථකෙ පතිට්ඨාසි. රාජා සඵලං මනුස්සපටිලාභං මඤ්ඤමානො මහන්තං සක්කාරං කරිත්වා ධාතුං පතිට්ඨාපෙසි. සහ ධාතුපතිට්ඨාපනෙන මහාභූමිචාලො අහොසි. තස්මිඤ්ච පන ධාතුපාටිහාරියෙ චිත්තං පසාදෙත්වා රඤ්ඤො භාතා අභයො නාම රාජකුමාරො පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං පබ්බජි. චෙතරට්ඨගාමතො පඤ්ච දාරකසතානි පබ්බජිංසු, තථා ද්වාරමණ්ඩලාදීහි ගාමකෙහි නික්ඛමිත්වා පඤ්චපඤ්ච [Pg.67] දාරකසතානි සබ්බානිපි අන්තොනගරතො ච බහිනගරතො ච පබ්බජිතානි තිංසභික්ඛුසහස්සානි අහෙසුං. නිට්ඨිතෙ පන ථූපස්මිං රාජා ච රාජභාතිකා ච දෙවියො ච දෙවනාගයක්ඛානම්පි විම්හයකරං පච්චෙකං පච්චෙකං පූජං අකංසු. නිට්ඨිතාය පන ධාතුපූජාය පතිට්ඨිතෙ ධාතුවරෙ මහින්දත්ථෙරො මෙඝවනුය්‍යානමෙව ගන්ත්වා වාසං කප්පෙසි. Và bởi những giọt nước phát ra từ thân xá-lợi của ngài, không có nơi nào trên toàn thể bề mặt đảo Tambapaṇṇi là không được chạm đến. Như vậy, thân xá-lợi ấy của ngài, sau khi đã làm dịu đi sự nóng bức của bề mặt đảo Tambapaṇṇi bằng những giọt nước, sau khi đã thể hiện thần biến cho đại chúng, đã hạ xuống và an vị trên đầu của đức vua. Đức vua, trong khi nghĩ rằng việc được làm người là có kết quả, đã thực hiện việc cúng dường trọng thể rồi tôn trí xá-lợi. Cùng với việc tôn trí xá-lợi, một trận động đất lớn đã xảy ra. Và sau khi đã làm cho tâm tịnh tín trong thần biến xá-lợi ấy, người em của đức vua là vương tử tên Abhaya đã xuất gia cùng với một ngàn người nam. Từ làng Cetaraṭṭha, năm trăm cậu bé đã xuất gia. Tương tự, sau khi đi ra từ các ngôi làng nhỏ như Dvāramaṇḍala, năm trăm cậu bé ở mỗi nơi đã xuất gia. Tất cả những người đã xuất gia từ bên trong và bên ngoài kinh thành là ba mươi ngàn vị tỳ-khưu. Và khi bảo tháp đã hoàn tất, đức vua, các em trai của vua, và các hoàng hậu đã thực hiện việc cúng dường riêng biệt, mỗi người một cách, điều gây kinh ngạc ngay cả đối với chư thiên, long vương, và dạ-xoa. Và khi việc cúng dường xá-lợi đã kết thúc, khi xá-lợi cao quý đã được tôn trí, trưởng lão Mahinda đã đi đến chính khu vườn Meghavana và trú ngụ. තස්මිං ඛො පන සමයෙ අනුළා දෙවී පබ්බජිතුකාමා හුත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා ථෙරං එතදවොච – ‘‘අනුළා, භන්තෙ, දෙවී පබ්බජිතුකාමා, පබ්බාජෙථ න’’න්ති. ‘‘න, මහාරාජ, අම්හාකං මාතුගාමං පබ්බාජෙතුං කප්පති. පාටලිපුත්තෙ පන මය්හං භගිනී සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරී නාම අත්ථි, තං පක්කොසාපෙහි. ඉමස්මිඤ්ච පන, මහාරාජ, දීපෙ පුරිමකානං තිණ්ණං සම්මාසම්බුද්ධානං බොධි පතිට්ඨාසි. අම්හාකම්පි භගවතො සරසරංසිජාලවිස්සජ්ජනකෙන බොධිනා ඉධ පතිට්ඨාතබ්බං, තස්මා තථා සාසනං පහිණෙය්‍යාසි යථා සඞ්ඝමිත්තා බොධිං ගහෙත්වා ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. Và vào lúc bấy giờ, hoàng hậu Anulā có ý muốn xuất gia nên đã trình báo với đức vua. Đức vua sau khi nghe lời của bà đã nói với trưởng lão điều này: “Thưa ngài, hoàng hậu Anulā có ý muốn xuất gia, xin ngài hãy cho bà ấy xuất gia.” “Thưa đại vương, chúng tôi không được phép cho người nữ xuất gia. Tuy nhiên, ở Pāṭaliputta có người em gái của tôi tên là trưởng lão ni Saṅghamittā, hãy cho mời vị ấy đến. Và thưa đại vương, ở hòn đảo này, cây bồ-đề của ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ đã được thiết trí. Cây bồ-đề của đức Thế Tôn của chúng ta, là cây tỏa ra mạng lưới các tia sáng tinh túy, cũng nên được thiết trí ở đây. Do đó, hãy gửi quốc thư theo cách mà Saṅghamittā sẽ mang cây bồ-đề đến.” ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා ථෙරස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙන්තො අරිට්ඨං නාම අත්තනො භාගිනෙය්‍යං ආහ – ‘‘සක්ඛිස්සසි ත්වං, තාත, පාටලිපුත්තං ගන්ත්වා මහාබොධිනා සද්ධිං අය්‍යං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං ආනෙතු’’න්ති? ‘‘සක්ඛිස්සාමි, දෙව, සචෙ මෙ පබ්බජ්ජං අනුජානිස්සසී’’ති. ‘‘ගච්ඡ, තාත, ථෙරිං ආනෙත්වා පබ්බජාහී’’ති. සො රඤ්ඤො ච ථෙරස්ස ච සාසනං ගහෙත්වා ථෙරස්ස අධිට්ඨානවසෙන එකදිවසෙනෙව ජම්බුකොලපට්ටනං ගන්ත්වා නාවං අභිරුහිත්වා සමුද්දං අතික්කමිත්වා පාටලිපුත්තමෙව අගමාසි. අනුළාපි ඛො දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං දස සීලානි සමාදියිත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා නගරස්ස එකදෙසෙ උපස්සයං කාරාපෙත්වා නිවාසං කප්පෙසි. අරිට්ඨොපි තංදිවසමෙව රඤ්ඤො සාසනං අප්පෙසි, එවඤ්ච අවොච – ‘‘පුත්තො තෙ, දෙව, මහින්දත්ථෙරො එවමාහ – ‘සහායකස්ස කිර තෙ දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී පබ්බජිතුකාමා, තං පබ්බාජෙතුං අය්‍යං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං පහිණථ, අය්‍යායෙව ච සද්ධිං මහාබොධි’’’න්ති. ථෙරස්ස සාසනං ආරොචෙත්වා සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘අය්‍යෙ, තුම්හාකං භාතා මහින්දත්ථෙරො මං තුම්හාකං සන්තිකං පෙසෙසි, දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී [Pg.68] පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි, පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං පබ්බජිතුකාමා, තං කිර ආගන්ත්වා පබ්බාජෙථා’’ති. සා තාවදෙව තුරිතතුරිතා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘මහාරාජ, මය්හං භාතා මහින්දත්ථෙරො එවං පහිණි, ‘රඤ්ඤො කිර භාතු ජායා අනුළා නාම දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහි සද්ධිං පබ්බජිතුකාමා මය්හං ආගමනං උදික්ඛති’. ගච්ඡාමහං, මහාරාජ, තම්බපණ්ණිදීප’’න්ති. Vua nói: “Lành thay, thưa ngài,” rồi chấp nhận lời của trưởng lão, đang khi bàn bạc cùng các vị đại thần, ngài nói với người cháu gọi bằng cậu tên là Ariṭṭha: “Này con, con có thể đi đến Pāṭaliputta và cùng với cây Đại Bồ-đề rước trưởng lão ni Saṅghamittā về không?” “Tâu thiên tử, con có thể, nếu ngài cho phép con xuất gia.” “Này con, hãy đi, sau khi rước trưởng lão ni về thì hãy xuất gia.” Vị ấy nhận lấy thông điệp của đức vua và của trưởng lão, nhờ năng lực chú nguyện của trưởng lão, đã đi đến cảng Jambukola chỉ trong một ngày, lên thuyền, vượt biển, và đã đến thẳng thành Pāṭaliputta. Còn hoàng hậu Anuḷā, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, đã thọ trì mười giới, mặc y cà-sa, đã cho xây một trú xứ ở một nơi trong thành và đã ở đó. Ariṭṭha cũng đã dâng quốc thư lên vua ngay trong ngày hôm đó, và đã tâu như vầy: “Tâu thiên tử, con trai của ngài, trưởng lão Mahinda, đã nói như vầy: ‘Nghe nói, hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua Devānampiyatissa, bạn của ngài, có ý muốn xuất gia. Xin hãy phái trưởng lão ni Saṅghamittā đến để cho vị ấy xuất gia, và cùng với trưởng lão ni, (xin hãy phái) cây Đại Bồ-đề.’” Sau khi trình bày thông điệp của trưởng lão, (Ariṭṭha) đến gặp trưởng lão ni Saṅghamittā và nói như vầy: “Thưa ngài, anh của ngài, trưởng lão Mahinda, đã phái con đến gặp ngài. Hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua Devānampiyatissa, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, có ý muốn xuất gia. Nghe nói, xin ngài hãy đến và cho vị ấy xuất gia.” Vị ni ấy ngay lập tức vội vã đến gặp đức vua và nói như vầy: “Tâu đại vương, anh của con, trưởng lão Mahinda, đã gửi lời nhắn như vầy: ‘Nghe nói, hoàng hậu Anuḷā, vợ của em trai đức vua, cùng với năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, có ý muốn xuất gia và đang trông chờ con đến.’ Tâu đại vương, con sẽ đi đến đảo Tambapaṇṇi.” රාජා ආහ – ‘‘අම්ම, පුත්තොපි මෙ මහින්දත්ථෙරො නත්තා ච මෙ සුමනසාමණෙරො මං ඡින්නහත්ථං විය කරොන්තා තම්බපණ්ණිදීපං ගතා. තස්ස මය්හං තෙපි අපස්සන්තස්ස උප්පන්නො සොකො තව මුඛං පස්සන්තස්ස වූපසම්මති! අලං, අම්ම, මා ත්වං අගමාසී’’ති. ‘‘භාරියං මෙ, මහාරාජ, භාතු වචනං; අනුළාපි ඛත්තියා ඉත්ථිසහස්සපරිවුතා පබ්බජ්ජාපුරෙක්ඛාරා මං පටිමානෙති; ගච්ඡාමහං, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, අම්ම, මහාබොධිං ගහෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති. කුතො රඤ්ඤො මහාබොධි? රාජා කිර තතො පුබ්බෙ එව ධාතුග්ගහණත්ථාය අනාගතෙ සුමනෙ ලඞ්කාදීපං මහාබොධිං පෙසෙතුකාමො, ‘‘කථං නු ඛො අසත්ථඝාතාරහං මහාබොධිං පෙසෙස්සාමී’’ති උපායං අපස්සන්තො මහාදෙවං නාම අමච්චං පුච්ඡි. සො ආහ – ‘‘සන්ති, දෙව, බහූ පණ්ඩිතා භික්ඛූ’’ති. තං සුත්වා රාජා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං පටියාදෙත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ සඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘ගන්තබ්බං නු ඛො, භන්තෙ, භගවතො මහාබොධිනා ලඞ්කාදීපං නො’’ති? සඞ්ඝො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස භාරං අකාසි. Vua nói: “Này con gái, con trai ta là trưởng lão Mahinda và cháu ta là sa-di Sumana đã đi đến đảo Tambapaṇṇi, làm cho ta như người bị chặt tay. Nỗi sầu muộn của ta, người không được thấy chúng, đã được nguôi ngoai khi nhìn thấy mặt con! Thôi đi, con gái, con đừng đi.” “Tâu đại vương, lời của anh con rất quan trọng; công chúa Anuḷā, với một ngàn nữ nhân vây quanh, đang hướng đến việc xuất gia và đang mong đợi con; tâu đại vương, con sẽ đi.” “Vậy thì, này con gái, hãy mang cây Đại Bồ-đề và đi đi.” Vua lấy cây Đại Bồ-đề từ đâu? Nghe nói, trước đó, khi Sumana chưa đến để thỉnh xá-lợi, đức vua đã có ý muốn gửi cây Đại Bồ-đề đến đảo Laṅkā, (ngài tự hỏi): “Làm sao ta có thể gửi cây Đại Bồ-đề, vốn không nên bị dao cắt?” và không thấy phương cách nào, ngài đã hỏi một vị đại thần tên là Mahādeva. Vị ấy nói: “Tâu thiên tử, có nhiều vị tỳ-khưu uyên bác.” Nghe vậy, vua cho chuẩn bị vật thực cho chư Tăng, và sau khi thọ thực xong, đã hỏi chư Tăng: “Thưa các ngài, cây Đại Bồ-đề của Đức Thế Tôn có nên đi đến đảo Laṅkā hay không?” Chư Tăng đã giao trách nhiệm cho trưởng lão Moggaliputtatissa. ථෙරො ‘‘ගන්තබ්බං, මහාරාජ, මහාබොධිනා ලඞ්කාදීප’’න්ති වත්වා භගවතො පඤ්ච මහාඅධිට්ඨානානි කථෙසි. කතමානි පඤ්ච? භගවා කිර මහාපරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නො ලඞ්කාදීපෙ මහාබොධිපතිට්ඨාපනත්ථාය ‘‘අසොකමහාරාජා මහාබොධිග්ගහණත්ථං ගමිස්සති, තදා මහාබොධිස්ස දක්ඛිණසාඛා සයමෙව ඡිජ්ජිත්වා සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨාතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදමෙකමධිට්ඨානං. Trưởng lão nói: “Tâu đại vương, cây Đại Bồ-đề nên đi đến đảo Laṅkā,” và đã kể về năm đại nguyện của Đức Thế Tôn. Năm điều đó là gì? Nghe nói, Đức Thế Tôn, khi đang nằm trên giường đại bát-niết-bàn, vì mục đích thiết lập cây Đại Bồ-đề ở đảo Laṅkā, đã chú nguyện rằng: “Đại vương Asoka sẽ đi để lấy cây Đại Bồ-đề, khi ấy, mong rằng nhánh phía nam của cây Đại Bồ-đề sẽ tự tách ra và được an vị trong một cái chậu bằng vàng.” – Đây là lời chú nguyện thứ nhất. තත්ථ පතිට්ඨානකාලෙ ච ‘‘මහාබොධි හිමවලාහකගබ්භං පවිසිත්වා පතිට්ඨාතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං දුතියමධිට්ඨානං. Và vào lúc an vị ở đó, ngài đã chú nguyện: “Mong rằng cây Đại Bồ-đề sẽ đi vào trong một đám mây tuyết và được an vị.” – Đây là lời chú nguyện thứ hai. ‘‘සත්තමෙ [Pg.69] දිවසෙ හිමවලාහකගබ්භතො ඔරුය්හ සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨහන්තො පත්තෙහි ච ඵලෙහි ච ඡබ්බණ්ණරංසියො මුඤ්චතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං තතියමධිට්ඨානං. Ngài đã chú nguyện: “Vào ngày thứ bảy, sau khi đi xuống từ trong đám mây tuyết, trong khi an vị vào chậu vàng, mong rằng (cây) sẽ phát ra những tia sáng sáu màu từ lá và quả.” – Đây là lời chú nguyện thứ ba. ‘‘ථූපාරාමෙ දක්ඛිණක්ඛකධාතු චෙතියම්හි පතිට්ඨානදිවසෙ යමකපාටිහාරියං කරොතූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං චතුත්ථං අධිට්ඨානං. Ngài đã chú nguyện: “Vào ngày an vị xá-lợi xương đòn bên phải trong bảo tháp ở Thūpārāma, mong rằng song thông thần biến sẽ được thực hiện.” – Đây là lời chú nguyện thứ tư. ලඞ්කාදීපම්හියෙව මෙ දොණමත්තා ධාතුයො මහාචෙතියම්හි පතිට්ඨානකාලෙ බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා යමකපාටිහාරියං කරොන්තූ’’ති අධිට්ඨාසි – ඉදං පඤ්චමං අධිට්ඨානන්ති. Ngài đã chú nguyện: “Chính tại đảo Laṅkā, các xá-lợi của ta với số lượng một doṇa, vào lúc được an vị trong Đại Tháp, mong rằng (các xá-lợi) sẽ hiện thành hình tướng của Đức Phật, bay lên không trung và thực hiện song thông thần biến.” – Đây là lời chú nguyện thứ năm. රාජා ඉමානි පඤ්ච මහාඅධිට්ඨානානි සුත්වා පසන්නචිත්තො පාටලිපුත්තතො යාව මහාබොධි තාව මග්ගං පටිජග්ගාපෙත්වා සුවණ්ණකටාහත්ථාය බහුං සුවණ්ණං නීහරාපෙසි. තාවදෙව ච රඤ්ඤො චිත්තං ඤත්වා විස්සකම්මදෙවපුත්තො කම්මාරවණ්ණං නිම්මිනිත්වා පුරතො අට්ඨාසි. රාජා තං දිස්වා ‘‘තාත, ඉමං සුවණ්ණං ගහෙත්වා කටාහං කරොහී’’ති ආහ. ‘‘පමාණං, දෙව, ජානාථා’’ති? ‘‘ත්වමෙව, තාත, ඤත්වා කරොහී’’ති. ‘‘සාධු, දෙව, කරිස්සාමී’’ති සුවණ්ණං ගහෙත්වා අත්තනො ආනුභාවෙන හත්ථෙන පරිමජ්ජිත්වා සුවණ්ණකටාහං නිම්මිනි නවහත්ථපරික්ඛෙපං පඤ්චහත්ථුබ්බෙධං තිහත්ථවික්ඛම්භං අට්ඨඞ්ගුලබහලං හත්ථිසොණ්ඩප්පමාණමුඛවට්ටිං. අථ රාජා සත්තයොජනායාමාය තියොජනවිත්ථාරාය මහතියා සෙනාය පාටලිපුත්තතො නික්ඛමිත්වා අරියසඞ්ඝමාදාය මහාබොධිසමීපං අගමාසි. සෙනා සමුස්සිතධජපටාකං නානාරතනවිචිත්තං අනෙකාලඞ්කාරපඅමණ්ඩිතං නානාවිධකුසුමසමාකිණ්ණං අනෙකතූරියසඞ්ඝුට්ඨං මහාබොධිං පරික්ඛිපි. රාජා සහස්සමත්තෙ ගණපාමොක්ඛෙ මහාථෙරෙ ගහෙත්වා සකලජම්බුදීපෙ පත්තාභිසෙකානං රාජූනං සහස්සෙන අත්තානඤ්ච මහාබොධිඤ්ච පරිවාරාපෙත්වා මහාබොධිමූලෙ ඨත්වා මහාබොධිං උල්ලොකෙසි. මහාබොධිස්ස ඛන්ධඤ්ච දක්ඛිණමහාසාඛාය චතුහත්ථප්පමාණප්පදෙසඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං අදස්සනං අගමාසි. Vua sau khi nghe năm lời đại nguyện này, tâm sanh tịnh tín, đã cho sửa sang con đường từ Pāṭaliputta cho đến cây Đại Bồ-đề, và cho mang ra nhiều vàng để làm một cái chậu vàng. Ngay lúc ấy, thiên tử Vissakamma biết được tâm của vua, liền hóa thành hình dạng một người thợ kim hoàn và đứng ở phía trước. Vua thấy người ấy, bèn nói: "Này khanh, hãy nhận lấy số vàng này và làm một cái chậu." (Người ấy thưa:) "Tâu đại vương, xin ngài cho biết kích thước?" (Vua phán:) "Này khanh, chính khanh hãy tự biết mà làm." (Người ấy thưa:) "Lành thay, tâu đại vương, hạ thần sẽ làm." rồi nhận lấy vàng, dùng oai lực của mình, lấy tay xoa nắn, hóa hiện ra một cái chậu vàng có chu vi chín hắc-thủ, cao năm hắc-thủ, rộng ba hắc-thủ, dày tám ngón tay, và có vành miệng tròn cỡ vòi voi. Bấy giờ, đức vua cùng với đạo binh hùng hậu dài bảy do-tuần, rộng ba do-tuần, xuất phát từ Pāṭaliputta, cùng với Thánh chúng Tăng-già đi đến gần cây Đại Bồ-đề. Đạo binh với cờ phướn được dựng lên, rực rỡ với nhiều loại bảo vật, được trang hoàng với vô số đồ trang sức, rải đầy các loại hoa, vang lừng tiếng của vô số nhạc cụ, đã vây quanh cây Đại Bồ-đề. Vua cùng với khoảng một ngàn vị Đại Trưởng lão đứng đầu các giáo đoàn, và cho một ngàn vị vua đã làm lễ quán đảnh trên toàn cõi Jambudīpa vây quanh chính mình và cây Đại Bồ-đề, rồi đứng tại gốc cây Đại Bồ-đề ngước nhìn lên. Ngoại trừ thân cây Đại Bồ-đề và một khoảng chừng bốn hắc-thủ của cành lớn phía nam, phần còn lại đã trở nên không thể thấy được. රාජා තං පාටිහාරියං දිස්වා උප්පන්නපීතිපාමොජ්ජො ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉමං පාටිහාරියං දිස්වා තුට්ඨො මහාබොධිං සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන පූජෙමී’’ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වත්වා අභිසෙකං අදාසි. තතො පුප්ඵගන්ධාදීහි පූජෙත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා අට්ඨසු ඨානෙසු වන්දිත්වා උට්ඨාය අඤ්ජලිං පග්ගය්හ [Pg.70] ඨත්වා සච්චවචනකිරියාය බොධිං ගණ්හිතුකාමො භූමිතො යාව මහාබොධිස්ස දක්ඛිණසාඛා තාව උච්චං කත්වා ඨපිතස්ස සබ්බරතනමයපීඨස්ස උපරි සුවණ්ණකටාහං ඨපාපෙත්වා රතනපීඨං ආරුය්හ සුවණ්ණතුලිකං ගහෙත්වා මනොසිලාය ලෙඛං කත්වා ‘‘යදි මහාබොධිනා ලඞ්කාදීපෙ පතිට්ඨාතබ්බං, යදි චාහං බුද්ධසාසනෙ නිබ්බෙමතිකො භවෙය්‍යං, මහාබොධි සයමෙව ඉමස්මිං සුවණ්ණකටාහෙ ඔරුය්හ පතිට්ඨාතූ’’ති සච්චවචනකිරියමකාසි. සහ සච්චකිරියාය බොධිසාඛා මනොසිලාය පරිච්ඡින්නට්ඨානෙ ඡිජ්ජිත්වා ගන්ධකලලපූරස්ස සුවණ්ණකටාහස්ස උපරි අට්ඨාසි. තස්ස උබ්බෙධෙන දසහත්ථො ඛන්ධො හොති චතුහත්ථා පඤ්ච මහාසාඛා පඤ්චහියෙව ඵලෙහි පටිමණ්ඩිතා, ඛුද්දකසාඛානං පන සහස්සං. අථ රාජා මූලලෙඛාය උපරි තිවඞ්ගුලප්පදෙසෙ අඤ්ඤං ලෙඛං පරිච්ඡින්දි. තතො තාවදෙව පුප්ඵුළකා හුත්වා දස මහාමූලානි නික්ඛමිංසු. පුන උපරූපරි තිවඞ්ගුලෙ තිවඞ්ගුලෙ අඤ්ඤා නව ලෙඛා පරිච්ඡින්දි. තාහිපි දස දස පුප්ඵුළකා හුත්වා නවුති මූලානි නික්ඛමිංසු. පඨමකා දස මහාමූලා චතුරඞ්ගුලමත්තං නික්ඛන්තා. ඉතරෙපි ගවක්ඛජාලසදිසං අනුසිබ්බන්තා නික්ඛන්තා. එත්තකං පාටිහාරියං රාජා රතනපීඨමත්ථකෙ ඨිතොයෙව දිස්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ මහානාදං නදි. අනෙකානි භික්ඛුසහස්සානි සාධුකාරමකංසු. සකලරාජසෙනා උන්නාදිනී අහොසි. චෙලුක්ඛෙපසතසහස්සානි පවත්තයිංසු. භූමට්ඨකදෙවෙ ආදිං කත්වා යාව බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා තාව සාධුකාරං පවත්තයිංසු. රඤ්ඤො ඉමං පාටිහාරියං පස්සන්තස්ස පීතියා නිරන්තරං ඵුටසරීරස්ස අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතස්සෙව මහාබොධි මූලසතෙන සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨාසි. දස මහාමූලානි සුවණ්ණකටාහතලං ආහච්ච අට්ඨංසු. අවසෙසානි නවුති ඛුද්දකමූලානි අනුපුබ්බෙන වඩ්ඪනකානි හුත්වා ගන්ධකලලෙ ඔරුය්හ ඨිතානි. Vua thấy phép lạ ấy, hỷ lạc và hân hoan khởi sanh, bèn bạch với chúng Tăng rằng: "Bạch chư Đại đức, con thấy phép lạ này, lòng rất hoan hỷ, xin cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền toàn cõi Jambudīpa," rồi đã làm lễ quán đảnh. Sau đó, sau khi cúng dường bằng hoa, hương và các vật phẩm khác, đi nhiễu bên phải ba lần, đảnh lễ tại tám nơi, vua đứng dậy, chắp tay, và với mong muốn thỉnh lấy nhánh Bồ-đề bằng cách thực hiện lời chân thật, vua đã cho đặt cái chậu vàng lên trên một cái bệ toàn bằng bảo vật được dựng cao từ mặt đất cho đến cành phía nam của cây Đại Bồ-đề. Rồi vua leo lên bệ báu, cầm lấy cây cọ vàng, dùng hùng hoàng vẽ một đường và thực hiện lời chân thật rằng: "Nếu cây Đại Bồ-đề này sẽ được an vị tại đảo Laṅkā, và nếu con không có sự nghi ngờ trong Phật pháp, thì mong rằng chính nhánh Đại Bồ-đề này hãy tự tách ra và an vị trong chậu vàng này." Cùng lúc với việc thực hiện lời chân thật, nhánh Bồ-đề đã tự tách ra tại nơi được đánh dấu bằng hùng hoàng và đứng ở trên chậu vàng chứa đầy bùn thơm. Thân của nhánh Bồ-đề ấy cao mười hắc-thủ, có năm cành lớn, mỗi cành dài bốn hắc-thủ, được trang điểm bởi đúng năm quả; còn các cành nhỏ thì có một ngàn. Bấy giờ, vua lại vạch một đường khác ở phía trên đường vạch ban đầu, cách khoảng ba ngón tay. Ngay lập tức từ đó, các mấu nổi lên và mười cái rễ lớn đã mọc ra. Lại nữa, ở phía trên, cứ mỗi khoảng ba ngón tay, vua vạch thêm chín đường khác. Từ những đường vạch ấy, các mấu cũng nổi lên, mỗi nơi mười cái, và chín mươi cái rễ đã mọc ra. Mười cái rễ lớn ban đầu đã mọc ra dài khoảng bốn ngón tay. Những cái rễ khác cũng mọc ra, đan vào nhau như mạng lưới cửa sổ. Vua, trong khi vẫn đang đứng trên đỉnh bệ báu, thấy được phép lạ dường ấy, liền chắp tay lên và thốt lên tiếng reo lớn. Nhiều ngàn vị Tỳ-khưu đã đồng thanh hô "Lành thay". Toàn thể đạo binh của vua đã vang lên tiếng reo hò. Trăm ngàn mảnh vải đã được tung lên. Bắt đầu từ các vị Địa Cư Thiên cho đến các vị Phạm Thiên, tất cả đều vang lên tiếng "Lành thay". Trong khi đức vua đang nhìn thấy phép lạ này, với hỷ lạc thấm nhuần khắp thân không gián đoạn, và vẫn đang đứng chắp tay, thì cây Đại Bồ-đề với một trăm cái rễ đã an vị trong chậu vàng. Mười cái rễ lớn đã chạm đến đáy chậu vàng và đứng lại. Chín mươi cái rễ nhỏ còn lại tuần tự phát triển, cắm xuống và đứng yên trong lớp bùn thơm. එවං සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතමත්තෙ මහාබොධිම්හි මහාපථවී චලි. ආකාසෙ දෙවදුන්දුභියො ඵලිංසු. පබ්බතානං නච්චෙහි දෙවානං සාධුකාරෙහි යක්ඛානං හිඞ්කාරෙහි අසුරානං ථුතිජප්පෙහි බ්‍රහ්මානං අප්ඵොටනෙහි මෙඝානං ගජ්ජිතෙහි චතුප්පදානං රවෙහි පක්ඛීනං රුතෙහි සබ්බතාළාවචරානං [Pg.71] සකසකපටිභානෙහි පථවීතලතො යාව බ්‍රහ්මලොකා තාව එකකොලාහලං එකනින්නාදං අහොසි. පඤ්චසු සාඛාසු ඵලතො ඵලතො ඡබ්බණ්ණරංසියො නික්ඛමිත්වා සකලචක්කවාළං රතනගොපානසීවිනද්ධං විය කුරුමානා යාව බ්‍රහ්මලොකා අබ්භුග්ගච්ඡිංසු. තං ඛණතො ච පන පභුති සත්ත දිවසානි මහාබොධි හිමවලාහකගබ්භං පවිසිත්වා අට්ඨාසි. න කොචි මහාබොධිං පස්සති. රාජා රතනපීඨතො ඔරුය්හ සත්ත දිවසානි මහාබොධිපූජං කාරෙසි. සත්තමෙ දිවසෙ සබ්බදිසාහි හිමා ච ඡබ්බණ්ණරංසියො ච ආවත්තිත්වා මහාබොධිමෙව පවිසිංසු. විගතහිමවලාහකෙ විප්පසන්නෙ චක්කවාළගබ්භෙ මහාබොධි පරිපුණ්ණඛන්ධසාඛාපසාඛො පඤ්චඵලපටිමණ්ඩිතො සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතොව පඤ්ඤායිත්ථ. රාජා මහාබොධිං දිස්වා තෙහි පාටිහාරියෙහි සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජො ‘‘සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන තරුණමහාබොධිං පූජෙස්සාමී’’ති අභිසෙකං දත්වා සත්ත දිවසානි මහාබොධිට්ඨානෙයෙව අට්ඨාසි. Như vậy, khi cây Đại Bồ-đề vừa được an vị trong chậu vàng, đại địa đã rung động. Trên không trung, trống trời vang rền. Với điệu vũ của các ngọn núi, với tiếng tán dương của chư thiên, với tiếng hò reo của dạ-xoa, với tiếng ca ngợi của a-tu-la, với tiếng vỗ tay của phạm thiên, với tiếng sấm của mây, với tiếng rống của loài bốn chân, với tiếng hót của loài chim, với âm thanh tự phát của tất cả các loại nhạc cụ, từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên đã trở thành một tiếng huyên náo, một tiếng vang dội đồng loạt. Từ mỗi trái trên năm cành, sáu loại hào quang phóng ra, dường như đang kết lại toàn thể thế giới bằng những rui mè bằng báu vật, bay vút lên đến cõi Phạm thiên. Và kể từ khoảnh khắc ấy, trong bảy ngày, cây Đại Bồ-đề đã đi vào trong lòng đám mây sương mù và đứng yên ở đó. Không một ai thấy được cây Đại Bồ-đề. Đức vua xuống khỏi ngai báu và đã cho cúng dường cây Đại Bồ-đề trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sương mù và sáu loại hào quang từ mọi phương đã quay trở lại và đi vào chính cây Đại Bồ-đề. Khi trong lòng thế giới đã tan mây sương mù và trở nên trong sáng, cây Đại Bồ-đề, với thân, cành, và nhánh đầy đủ, được trang hoàng bởi năm quả, đã hiện rõ ra là đang được an vị trong chậu vàng. Đức vua thấy cây Đại Bồ-đề, do những điềm lạ ấy, sanh tâm hoan hỷ và vui mừng, (nghĩ rằng): “Ta sẽ cúng dường cây Đại Bồ-đề non trẻ này bằng vương quyền toàn cõi Diêm-phù-đề,” đã làm lễ quán đảnh và ở lại chính nơi cây Đại Bồ-đề trong bảy ngày. මහාබොධි පුබ්බකත්තිකපවාරණාදිවසෙ සායන්හසමයෙ පඨමං සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨහි. තතො හිමගබ්භසත්තාහං අභිසෙකසත්තාහඤ්ච වීතිනාමෙත්වා කාළපක්ඛස්ස උපොසථදිවසෙ රාජා එකදිවසෙනෙව පාටලිපුත්තං පවිසිත්වා කත්තිකජුණ්හපක්ඛස්ස පාටිපදදිවසෙ මහාබොධිං පාචීනමහාසාලමූලෙ ඨපෙසි. සුවණ්ණකටාහෙ පතිට්ඨිතදිවසතො සත්තරසමෙ දිවසෙ මහාබොධිස්ස අභිනවඞ්කුරා පාතුරහෙසුං. තෙ දිස්වාපි පසන්නො රාජා පුන මහාබොධිං රජ්ජෙන පූජෙන්තො සකලජම්බුදීපාභිසෙකමදාසි. තදා සුමනසාමණෙරො කත්තිකපුණ්ණමදිවසෙ ධාතුග්ගහණත්ථං ගතො මහාබොධිස්ස කත්තිකඡණපූජං අද්දස. එවං මහාබොධිමණ්ඩතො ආනෙත්වා පාටලිපුත්තෙ ඨපිතං මහාබොධිං සන්ධාය ආහ – ‘‘තෙන හි, අම්ම, මහාබොධිං ගහෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති. සා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. Cây Đại Bồ-đề vào buổi chiều ngày lễ Pavāraṇā tháng Kattika đầu tiên đã được an vị trong chậu vàng. Sau đó, trải qua bảy ngày trong lòng mây sương mù và bảy ngày làm lễ quán đảnh, vào ngày Uposatha của hạ tuần, đức vua chỉ trong một ngày đã vào thành Pāṭaliputta và vào ngày mồng một của thượng tuần tháng Kattika, đã đặt cây Đại Bồ-đề dưới gốc cây sāla lớn ở phía đông. Vào ngày thứ mười bảy kể từ ngày được an vị trong chậu vàng, những chồi non mới của cây Đại Bồ-đề đã xuất hiện. Đức vua thấy những chồi ấy cũng lấy làm hoan hỷ, lại cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền và đã ban lễ quán đảnh toàn cõi Diêm-phù-đề. Khi ấy, sa-di Sumana vào ngày rằm tháng Kattika đi để thỉnh xá-lợi, đã thấy lễ hội cúng dường cây Đại Bồ-đề vào tháng Kattika. Như vậy, liên quan đến cây Đại Bồ-đề được mang từ Bồ-đề Đạo Tràng và đặt tại Pāṭaliputta, ngài đã nói: “Này hiền muội, vậy thì hãy mang cây Đại Bồ-đề đi.” Vị ấy đã nhận lời: “Lành thay.” රාජා මහාබොධිරක්ඛණත්ථාය අට්ඨාරස දෙවතාකුලානි, අට්ඨ අමච්චකුලානි, අට්ඨ බ්‍රාහ්මණකුලානි, අට්ඨ කුටුම්බියකුලානි, අට්ඨ ගොපකකුලානි, අට්ඨ තරච්ඡකුලානි, අට්ඨ ච කාලිඞ්ගකුලානි දත්වා උදකසිඤ්චනත්ථාය ච අට්ඨ සුවණ්ණඝටෙ, අට්ඨ ච රජතඝටෙ දත්වා ඉමිනා පරිවාරෙන මහාබොධිං [Pg.72] ගඞ්ගාය නාවං ආරොපෙත්වා සයම්පි නගරතො නික්ඛමිත්වා විජ්ඣාටවිං සමතික්කම්ම අනුපුබ්බෙන සත්තහි දිවසෙහි තාමලිත්තිං අනුප්පත්තො. අන්තරාමග්ගෙ දෙවනාගමනුස්සා උළාරං මහාබොධිපූජං අකංසු. රාජාපි සමුද්දතීරෙ සත්ත දිවසානි මහාබොධිං ඨපෙත්වා සකලජම්බුදීපමහාරජ්ජං අදාසි. ඉදමස්ස තතියං ජම්බුදීපරජ්ජසම්පදානං හොති. Đức vua, để bảo vệ cây Đại Bồ-đề, đã ban tặng mười tám gia tộc thiên thần, tám gia tộc đại thần, tám gia tộc Bà-la-môn, tám gia tộc trưởng giả, tám gia tộc Gopaka, tám gia tộc Taraccha, và tám gia tộc Kāliṅga; và để tưới nước, đã ban tặng tám bình vàng và tám bình bạc. Cùng với đoàn tùy tùng này, ngài đã đưa cây Đại Bồ-đề lên thuyền trên sông Gaṅgā, chính mình cũng ra khỏi thành, vượt qua khu rừng Vijjhā, và tuần tự trong bảy ngày đã đến Tāmalitti. Dọc đường, chư thiên, long vương, và loài người đã thực hiện lễ cúng dường cây Đại Bồ-đề một cách trọng thể. Đức vua cũng đã đặt cây Đại Bồ-đề tại bờ biển trong bảy ngày và đã cúng dường vương quyền của đại đế toàn cõi Diêm-phù-đề. Đây là lần thứ ba ngài cúng dường vương quyền cõi Diêm-phù-đề. එවං මහාරජ්ජෙන පූජෙත්වා මාගසිරමාසස්ස පඨමපාටිපදදිවසෙ අසොකො ධම්මරාජා මහාබොධිං උක්ඛිපිත්වා ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ නාවායං පතිට්ඨාපෙත්වා සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරිම්පි සපරිවාරං නාවං ආරොපෙත්වා අරිට්ඨං අමච්චං එතදවොච – ‘‘අහං, තාත, මහාබොධිං තික්ඛත්තුං සකලජම්බුදීපරජ්ජෙන පූජෙත්වා ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ මම සහායකස්ස පෙසෙසිං, සොපි එවමෙව මහාබොධිං පූජෙතූ’’ති. එවං සහායකස්ස සාසනං දත්වා ‘‘ගච්ඡති වතරෙ, දසබලස්ස සරසරංසිජාලං විමුඤ්චන්තො මහාබොධිරුක්ඛො’’ති වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අස්සූනි පවත්තයමානො අට්ඨාසි. සාපි ඛො මහාබොධිසමාරූළ්හා නාවා පස්සතො පස්සතො මහාරාජස්ස මහාසමුද්දතලං පක්ඛන්තා. මහාසමුද්දෙපි සමන්තා යොජනං වීචියො වූපසන්තා; පඤ්ච වණ්ණානි පදුමානි පුප්ඵිතානි; අන්තලික්ඛෙ දිබ්බානි තූරියානි පවජ්ජිංසු; ආකාසෙ ජලජථලජරුක්ඛාදිසන්නිස්සිතාහි දෙවතාහි පවත්තිතා අතිවිය උළාරා පූජා අහොසි. සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරීපි සුපණ්ණරූපෙන මහාසමුද්දෙ නාගකුලානි සන්තාසෙසි. තෙ ච උත්‍රස්තරූපා නාගා ආගන්ත්වා තං විභූතිං පස්සිත්වා ථෙරිං යාචිත්වා මහාබොධිං නාගභවනං අතිහරිත්වා සත්ත දිවසානි නාගරජ්ජෙන පූජෙත්වා පුන නාවායං පතිට්ඨාපෙසුං. තංදිවසමෙව නාවා ජම්බුකොලපට්ටනං අගමාසි. අසොකමහාරාජාපි මහාබොධිවියොගදුක්ඛිතො කන්දිත්වා රොදිත්වා යාව දස්සනවිසයං ඔලොකෙත්වා පටිනිවත්ති. Sau khi cúng dường bằng vương quyền của đại đế như vậy, vào ngày mồng một tháng Māgasira, Pháp vương Asoka đã nâng cây Đại Bồ-đề lên, lội xuống nước sâu đến cổ và an vị cây trên thuyền; ngài cũng đã đưa cả Trưởng lão ni Saṅghamittā cùng đoàn tùy tùng lên thuyền và nói với đại thần Ariṭṭha điều này: “Này khanh, ta đã ba lần cúng dường cây Đại Bồ-đề bằng vương quyền toàn cõi Diêm-phù-đề, đã lội xuống nước sâu đến cổ và gửi đến cho người bạn của ta. Mong rằng vị ấy cũng sẽ cúng dường cây Đại Bồ-đề như vậy.” Sau khi gửi thông điệp cho người bạn như vậy, ngài đã đảnh lễ và nói: “Ôi, cây Đại Bồ-đề, vật tỏa ra mạng lưới hào quang tinh túy của bậc Thập Lực, đang ra đi!”, rồi chắp tay, ngài đứng đó trong khi nước mắt tuôn rơi. Chiếc thuyền ấy, có cây Đại Bồ-đề ngự trên, đã lướt vào mặt đại dương trong khi đức vua vẫn đang nhìn theo. Trên đại dương, trong phạm vi một do-tuần xung quanh, sóng biển đã lặng yên; những đóa sen năm màu đã nở rộ; trên không trung, nhạc trời đã trỗi lên; trên bầu trời, một lễ cúng dường vô cùng trọng thể đã được thực hiện bởi các vị trời ngự trên cây cối dưới nước và trên cạn. Trưởng lão ni Saṅghamittā cũng đã hóa thành hình dạng chim supaṇṇa để dọa các loài rồng trên đại dương. Những con rồng ấy, với vẻ kinh hãi, đã đến và thấy sự huy hoàng đó, đã thỉnh cầu vị Trưởng lão ni, rồi mang cây Đại Bồ-đề đến long cung, cúng dường bằng vương quyền của loài rồng trong bảy ngày, rồi lại an vị cây trên thuyền. Ngay trong ngày đó, chiếc thuyền đã đến cảng Jambukola. Đại đế Asoka cũng đau khổ vì phải chia lìa cây Đại Bồ-đề, đã than khóc và nức nở, đã nhìn theo cho đến khi khuất tầm mắt rồi mới quay trở về. දෙවානම්පියතිස්සො මහාරාජාපි ඛො සුමනසාමණෙරස්ස වචනෙන මාගසිරමාසස්ස පඨමපාටිපදදිවසතො පභුති උත්තරද්වාරතො පට්ඨාය යාව ජම්බුකොලපට්ටනං තාව මග්ගං සොධාපෙත්වා අලඞ්කාරාපෙත්වා නගරතො නික්ඛමනදිවසෙ උත්තරද්වාරසමීපෙ සමුද්දසාලවත්ථුස්මිං ඨිතොයෙව තාය විභූතියා මහාසමුද්දෙ ආගච්ඡන්තංයෙව මහාබොධිං ථෙරස්ස [Pg.73] ආනුභාවෙන දිස්වා තුට්ඨමානසො නික්ඛමිත්වා සබ්බං මග්ගං පඤ්චවණ්ණෙහි පුප්ඵෙහි ඔකිරාපෙන්තො අන්තරන්තරෙ පුප්ඵඅග්ඝියානි ඨපෙන්තො එකාහෙනෙව ජම්බුකොලපට්ටනං ගන්ත්වා සබ්බතාළාවචරපරිවුතො පුප්ඵධූමගන්ධවාසාදීහි පූජයමානො ගලප්පමාණං උදකං ඔරුය්හ ‘‘ආගතො වතරෙ, දසබලස්ස සරසරංසිජාලවිස්සජ්ජනකො මහාබොධිරුක්ඛො’’ති පසන්නචිත්තො මහාබොධිං උක්ඛිපිත්වා උත්තමඞ්ගෙ සිරස්මිං පතිට්ඨාපෙත්වා මහාබොධිං පරිවාරෙත්වා ආගතෙහි සොළසහි ජාතිසම්පන්නකුලෙහි සද්ධිං සමුද්දතො පච්චුත්තරිත්වා සමුද්දතීරෙ මහාබොධිං ඨපෙත්වා තීණි දිවසානි සකලතම්බපණ්ණිදීපරජ්ජෙන පූජෙසි, සොළසන්නං ජාතිසම්පන්නකුලානං රජ්ජං විචාරෙසි. අථ චතුත්ථෙ දිවසෙ මහාබොධිං ආදාය උළාරං පූජං කුරුමානො අනුපුබ්බෙන අනුරාධපුරං සම්පත්තො. අනුරාධපුරෙපි මහාසක්කාරං කත්වා චාතුද්දසීදිවසෙ වඩ්ඪමානකච්ඡායාය මහාබොධිං උත්තරද්වාරෙන පවෙසෙත්වා නගරමජ්ඣෙන අතිහරන්තො දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා දක්ඛිණද්වාරතො පඤ්චධනුසතිකෙ ඨානෙ යත්ථ අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධො නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි, පුරිමකා ච තයො සම්මාසම්බුද්ධා සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසීදිංසු, යත්ථ කකුසන්ධස්ස භගවතො මහාසිරීසබොධි, කොනාගමනස්ස භගවතො උදුම්බරබොධි, කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස ච නිග්‍රොධබොධි පතිට්ඨාසි, තස්මිං මහාමෙඝවනුය්‍යානස්ස තිලකභූතෙ සුමනසාමණෙරස්ස වචනෙන පඨමමෙව කතභූමිපරිකම්මෙ රාජවත්ථුද්වාරකොට්ඨකට්ඨානෙ මහාබොධිං පතිට්ඨාපෙසි. Đại vương Devānampiyatissa, theo lời của sa-di Sumana, kể từ ngày mồng một tháng Māgasira, đã cho dọn dẹp và trang hoàng con đường từ cửa bắc cho đến cảng Jambukola. Vào ngày khởi hành từ thành phố, khi đang đứng tại địa điểm Samuddasālavatthu gần cửa bắc, với sự huy hoàng ấy, nhờ oai lực của trưởng lão, nhà vua đã nhìn thấy cây đại bồ-đề đang đến trên biển cả. Với tâm hoan hỷ, ngài đã đi ra, cho rải hoa năm màu khắp con đường, cho đặt các tháp hoa ở khoảng giữa, và đã đi đến cảng Jambukola chỉ trong một ngày. Được bao quanh bởi tất cả các nhạc công, đang cúng dường bằng hoa, hương, trầm, v.v., nhà vua đã lội xuống nước sâu đến cổ, với tâm trong sạch (nghĩ rằng): "Ôi, cây đại bồ-đề, vật tỏa ra mạng lưới hào quang tinh túy của bậc Thập Lực, đã đến rồi!". Ngài đã nâng cây đại bồ-đề lên và đặt trên đầu, bộ phận cao quý nhất. Cùng với mười sáu gia tộc cao quý đã đến tháp tùng cây đại bồ-đề, ngài đã lên bờ từ biển, đặt cây đại bồ-đề trên bờ biển và đã cúng dường bằng toàn bộ vương quốc Tambapaṇṇi trong ba ngày, và đã trao quyền cai trị vương quốc cho mười sáu gia tộc cao quý. Rồi vào ngày thứ tư, ngài đã rước cây đại bồ-đề và thực hiện lễ cúng dường trọng thể, tuần tự đến thành Anurādhapura. Tại Anurādhapura, ngài cũng đã thực hiện lễ cúng dường lớn, và vào ngày thứ mười bốn, vào lúc bóng ngả về chiều, ngài đã đưa cây đại bồ-đề vào qua cửa bắc, rước đi qua giữa thành phố, rồi đi ra qua cửa nam. Tại một nơi cách cửa nam năm trăm cung, nơi mà đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta đã nhập diệt thọ tưởng định và ngự tọa, và ba vị Chánh Đẳng Giác quá khứ cũng đã nhập định và ngự tọa; nơi cây bồ-đề Sirīsa của đức Thế Tôn Kakusandha, cây bồ-đề Udumbara của đức Thế Tôn Konāgamana, và cây bồ-đề Nigrodha của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa đã được an vị; tại nơi ấy, vốn là điểm son của khu vườn Mahāmeghavana, nơi mà mặt bằng đã được chuẩn bị từ trước theo lời của sa-di Sumana, tại vị trí cổng vào của khu vườn hoàng gia, nhà vua đã cho an vị cây đại bồ-đề. කථං? තානි කිර බොධිං පරිවාරෙත්වා ආගතානි සොළස ජාතිසම්පන්නකුලානි රාජවෙසං ගණ්හිංසු. රාජා දොවාරිකවෙසං ගණ්හි. සොළස කුලානි මහාබොධිං ගහෙත්වා ඔරොපයිංසු. මහාබොධි තෙසං හත්ථතො මුත්තසමනන්තරමෙව අසීතිහත්ථප්පමාණං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඡබ්බණ්ණරංසියො මුඤ්චි. රංසියො සකලදීපං පත්ථරිත්වා උපරි බ්‍රහ්මලොකං ආහච්ච අට්ඨංසු. මහාබොධිපාටිහාරියං දිස්වා සඤ්ජාතප්පසාදානි දසපුරිසසහස්සානි අනුපුබ්බවිපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා පබ්බජිංසු. යාව සූරියත්ථඞ්ගමා මහාබොධි අන්තලික්ඛෙ අට්ඨාසි. අත්ථඞ්ගමිතෙ පන සූරියෙ රොහිණිනක්ඛත්තෙන පථවියං පතිට්ඨාසි. සහ බොධිපතිට්ඨානා උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී අකම්පි. පතිට්ඨහිත්වා ච පන මහාබොධි සත්ත දිවසානි හිමගබ්භෙ සන්නිසීදි. ලොකස්ස අදස්සනං අගමාසි. සත්තමෙ [Pg.74] දිවසෙ විගතවලාහකං නභං අහොසි. ඡබ්බණ්ණරංසියො ජලන්තා විප්ඵුරන්තා නිච්ඡරිංසු. මහාබොධිස්ස ඛන්ධො ච සාඛායො ච පත්තානි ච පඤ්ච ඵලානි ච දස්සිංසු. මහින්දත්ථෙරො ච සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරී ච රාජා ච සපරිවාරා මහාබොධිට්ඨානමෙව අගමංසු. යෙභුය්‍යෙන ච සබ්බෙ දීපවාසිනො සන්නිපතිංසු. තෙසං පස්සන්තානංයෙව උත්තරසාඛතො එකං ඵලං පච්චිත්වා සාඛතො මුච්චි. ථෙරො හත්ථං උපනාමෙසි. ඵලං ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨාසි. තං ථෙරො ‘‘රොපය, මහාරාජා’’ති රඤ්ඤො අදාසි. රාජා ගහෙත්වා සුවණ්ණකටාහෙ මධුරපංසුං ආකිරිත්වා ගන්ධකලලං පූරෙත්වා රොපෙත්වා මහාබොධිආසන්නට්ඨානෙ ඨපෙසි. සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව චතුහත්ථප්පමාණා අට්ඨ තරුණබොධිරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. රාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා අට්ඨ තරුණබොධිරුක්ඛෙ සෙතච්ඡත්තෙන පූජෙත්වා අභිසෙකං අදාසි. තතො එකං බොධිරුක්ඛං ආගමනකාලෙ මහාබොධිනා පඨමපතිට්ඨිතොකාසෙ ජම්බුකොලපට්ටනෙ රොපයිංසු, එකං තවක්කබ්‍රාහ්මණස්ස ගාමද්වාරෙ, එකං ථූපාරාමෙ, එකං ඉස්සරනිම්මානවිහාරෙ, එකං පඨමචෙතියට්ඨානෙ, එකං චෙතියපබ්බතෙ, එකං රොහණජනපදම්හි කාජරගාමෙ, එකං රොහණජනපදම්හියෙව චන්දනගාමෙ. ඉතරෙසං චතුන්නං ඵලානං බීජෙහි ජාතෙ ද්වත්තිංස බොධිතරුණෙ යොජනියආරාමෙසු පතිට්ඨාපෙසුං. Như thế nào? Mười sáu gia tộc cao quý đã đến tháp tùng cây bồ-đề đã mặc y phục của vua. Nhà vua mặc y phục của người gác cổng. Mười sáu gia tộc đã cầm cây đại bồ-đề và hạ xuống. Ngay khi vừa rời khỏi tay của họ, cây đại bồ-đề đã bay vút lên không trung cao tám mươi hắc tay và phóng ra sáu loại hào quang. Hào quang lan tỏa khắp hòn đảo, đã chạm đến cõi trời Phạm thiên ở trên cao và dừng lại. Thấy được phép lạ của cây đại bồ-đề, mười ngàn người nam có tín tâm phát sinh mãnh liệt đã thiết lập tuệ quán tuần tự, đạt đến quả A-la-hán và xuất gia. Cây đại bồ-đề đã đứng trên không trung cho đến khi mặt trời lặn. Nhưng khi mặt trời đã lặn, cây đã an vị trên mặt đất cùng với sao Rohiṇī. Cùng với việc an vị cây bồ-đề, đại địa đã rung chuyển đến tận cùng là nước. Và sau khi đã an vị, cây đại bồ-đề đã ngự trong một đám mây tuyết trong bảy ngày, đã trở nên vô hình đối với thế gian. Vào ngày thứ bảy, bầu trời trở nên quang đãng. Sáu loại hào quang rực rỡ, lan tỏa đã phát ra. Thân cây, cành, lá và năm quả của cây đại bồ-đề đã hiện ra. Trưởng lão Mahinda, trưởng lão ni Saṅghamittā, nhà vua và đoàn tùy tùng đã đi đến chính nơi cây đại bồ-đề được an vị. Và phần lớn tất cả cư dân trên đảo đã tụ tập lại. Ngay khi họ đang nhìn, một quả từ cành phía bắc đã chín và rụng khỏi cành. Trưởng lão đưa tay ra. Quả ấy đã nằm trong tay của trưởng lão. Trưởng lão đã trao quả ấy cho nhà vua và nói: "Tâu đại vương, hãy trồng nó". Nhà vua nhận lấy, cho đất mịn ngọt vào một cái chậu vàng, đổ đầy bùn thơm, trồng nó và đặt ở một nơi gần cây đại bồ-đề. Ngay khi mọi người đang nhìn, tám cây bồ-đề non cao bốn hắc tay đã mọc lên. Nhà vua thấy điều kỳ diệu ấy, đã cúng dường tám cây bồ-đề non bằng lọng trắng và làm lễ quán đảnh. Từ đó, họ đã trồng một cây bồ-đề tại cảng Jambukola, nơi cây đại bồ-đề đã được an vị lần đầu khi đến; một cây ở cổng làng của bà-la-môn Tavakka; một cây ở Thūpārāma; một cây ở tu viện Issaranimmāna; một cây ở nơi bảo tháp đầu tiên; một cây ở núi Cetiyapabbata; một cây ở làng Kājaragāma trong quận Rohaṇa; và một cây ở làng Candanagāma cũng trong quận Rohaṇa. Họ đã cho an vị ba mươi hai cây bồ-đề non mọc lên từ hạt của bốn quả còn lại trong các tu viện trong vòng một do-tuần. එවං පුත්තනත්තුපරම්පරාය සමන්තා දීපවාසීනං හිතාය සුඛාය පතිට්ඨිතෙ දසබලස්ස ධම්මධජභූතෙ මහාබොධිම්හි අනුළා දෙවී පඤ්චහි කඤ්ඤාසතෙහි පඤ්චහි ච අන්තෙපුරිකාසතෙහීති මාතුගාමසහස්සෙන සද්ධිං සඞ්ඝමිත්තත්ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සපරිවාරා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අරිට්ඨොපි ඛො රඤ්ඤො භාගිනෙය්‍යො පඤ්චහි පුරිසසතෙහි සද්ධිං ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සපරිවාරො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Như vậy, khi cây đại bồ-đề, vốn là ngọn cờ chánh pháp của bậc Thập Lực, đã được an vị vì lợi ích và hạnh phúc của các cư dân trên đảo khắp nơi, qua các thế hệ con cháu, hoàng hậu Anuḷā cùng với một ngàn người nữ, gồm năm trăm thiếu nữ và năm trăm cung nữ, đã xuất gia với trưởng lão ni Saṅghamittā, và không bao lâu sau, cùng với đoàn tùy tùng, đã chứng đắc quả A-la-hán. Và Ariṭṭha, cháu của nhà vua, cùng với năm trăm người nam, đã xuất gia với trưởng lão, và không bao lâu sau, cùng với đoàn tùy tùng, đã chứng đắc quả A-la-hán. අථෙකදිවසං රාජා මහාබොධිං වන්දිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං ථූපාරාමං ගච්ඡති. තස්ස ලොහපාසාදට්ඨානං සම්පත්තස්ස පුරිසා පුප්ඵානි අභිහරිංසු. රාජා ථෙරස්ස පුප්ඵානි අදාසි. ථෙරො පුප්ඵෙහි ලොහපාසාදට්ඨානං පූජෙසි. පුප්ඵෙසු භූමියං පතිතමත්තෙසු මහාභූමිචාලො අහොසි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, භූමි චලිතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ සඞ්ඝස්ස අනාගතෙ උපොසථාගාරං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. Rồi một ngày kia, đức vua sau khi đảnh lễ cây đại bồ-đề đã cùng với trưởng lão đi đến Thūpārāma. Khi ngài đến địa điểm (xây) Lohapāsāda, các thị vệ đã dâng hoa lên. Đức vua đã dâng hoa cho trưởng lão. Trưởng lão đã dùng hoa cúng dường địa điểm (xây) Lohapāsāda. Ngay khi những đóa hoa vừa rơi xuống đất, một trận động đất lớn đã xảy ra. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một trai đường (uposathāgāra) cho chư Tăng, đây là điềm báo trước cho việc ấy.” රාජා [Pg.75] පුන ථෙරෙන සද්ධිං ගච්ඡන්තො අම්බඞ්ගණට්ඨානං පත්තො. තත්ථස්ස වණ්ණගන්ධසම්පන්නං අතිමධුරරසං එකං අම්බපක්කං ආහරීයිත්ථ. රාජා තං ථෙරස්ස පරිභොගත්ථාය අදාසි. ථෙරො තත්ථෙව පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘ඉදං එත්ථෙව රොපෙථා’’ති ආහ. රාජා තං අම්බට්ඨිං ගහෙත්වා තත්ථෙව රොපෙත්වා උදකං ආසිඤ්චි. සහ අම්බබීජරොපනෙන පථවී අකම්පි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉමස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ සඞ්ඝස්ස අනාගතෙ ‘අම්බඞ්ගණං’ නාම සන්නිපාතට්ඨානං භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. Đức vua lại cùng trưởng lão đi tiếp và đến địa điểm Ambaṅgaṇa. Tại đó, một quả xoài chín có sắc và hương vẹn toàn, vị ngọt tuyệt vời đã được dâng lên cho ngài. Đức vua đã dâng quả xoài ấy cho trưởng lão để ngài dùng. Trưởng lão sau khi dùng ngay tại đó đã nói: “Hãy trồng hạt này ngay tại đây.” Đức vua cầm lấy hạt xoài ấy, trồng ngay tại đó rồi tưới nước. Cùng lúc với việc trồng hạt xoài, mặt đất đã rung chuyển. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một nơi hội họp cho chư Tăng tên là ‘Ambaṅgaṇa’, đây là điềm báo trước cho việc ấy.” රාජා තත්ථ අට්ඨ පුප්ඵමුට්ඨියො ඔකිරිත්වා වන්දිත්වා පුන ථෙරෙන සද්ධිං ගච්ඡන්තො මහාචෙතියට්ඨානං පත්තො. තත්ථස්ස පුරිසා චම්පකපුප්ඵානි අභිහරිංසු. තානි රාජා ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරො මහාචෙතියට්ඨානං පුප්ඵෙහි පූජෙත්වා වන්දි. තාවදෙව මහාපථවී සඞ්කම්පි. රාජා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, පථවී කම්පිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘ඉමස්මිං, මහාරාජ, ඔකාසෙ අනාගතෙ බුද්ධස්ස භගවතො අසදිසො මහාථූපො භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත’’න්ති. ‘‘අහමෙව කරොමි, භන්තෙ’’ති. ‘‘අලං, මහාරාජ, තුම්හාකං අඤ්ඤං බහුකම්මං අත්ථි, තුම්හාකං පන නත්තා දුට්ඨගාමණී අභයො නාම කාරෙස්සතී’’ති. අථ රාජා ‘‘සචෙ, භන්තෙ, මය්හං නත්තා කරිස්සති, කතංයෙව මයා’’ති ද්වාදසහත්ථං පාසාණත්ථම්භං ආහරාපෙත්වා ‘‘දෙවානම්පියතිස්සස්ස රඤ්ඤො නත්තා දුට්ඨගාමණී අභයො නාම ඉමස්මිං පදෙසෙ ථූපං කරොතූ’’ති අක්ඛරානි ලිඛාපෙත්වා පතිට්ඨාපෙත්වා වන්දිත්වා ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘පතිට්ඨිතං නු ඛො, භන්තෙ, තම්බපණ්ණිදීපෙ සාසන’’න්ති? ‘‘පතිට්ඨිතං, මහාරාජ, සාසනං; මූලානි පනස්ස න තාව ඔතරන්තී’’ති. ‘‘කදා පන, භන්තෙ මූලානි ඔතිණ්ණානි නාම භවිස්සන්තී’’ති? ‘‘යදා, මහාරාජ, තම්බපණ්ණිදීපකානං මාතාපිතූනං තම්බපණ්ණිදීපෙ ජාතො දාරකො තම්බපණ්ණිදීපෙ පබ්බජිත්වා තම්බපණ්ණිදීපම්හියෙව විනයං උග්ගහෙත්වා තම්බපණ්ණිදීපෙ වාචෙස්සති, තදා සාසනස්ස මූලානි ඔතිණ්ණානි නාම භවිස්සන්තී’’ති. ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, එදිසො භික්ඛූ’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, මහාඅරිට්ඨො භික්ඛු පටිබලො එතස්මිං කම්මෙ’’ති. ‘‘මයා එත්ථ, භන්තෙ, කිං කත්තබ්බ’’න්ති? ‘‘මණ්ඩපං, මහාරාජ, කාතුං වට්ටතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති රාජා මෙඝවණ්ණාභයස්ස අමච්චස්ස පරිවෙණට්ඨානෙ මහාසඞ්ගීතිකාලෙ අජාතසත්තුමහාරාජෙන කතමණ්ඩපප්පකාරං රාජානුභාවෙන මණ්ඩපං කාරෙත්වා සබ්බතාළාවචරෙ සකසකසිප්පෙසු පයොජෙත්වා ‘‘සාසනස්ස මූලානි ඔතරන්තානි [Pg.76] පස්සිස්සාමී’’ති අනෙකපුරිසසහස්සපරිවුතො ථූපාරාමං අනුප්පත්තො. Tại đó, đức vua sau khi rải tám nắm hoa và đảnh lễ, lại cùng trưởng lão đi tiếp và đến địa điểm (xây) Đại Tháp. Tại đó, các thị vệ đã dâng hoa sứ (campaka) lên cho ngài. Đức vua đã dâng những đóa hoa ấy cho trưởng lão. Trưởng lão đã dùng hoa cúng dường địa điểm (xây) Đại Tháp rồi đảnh lễ. Ngay lúc ấy, đại địa đã rung chuyển mạnh. Đức vua hỏi: “Bạch ngài, vì sao đất lại rung chuyển vậy?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, tại nơi này, trong tương lai sẽ có một đại tháp vô song của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đây là điềm báo trước cho việc ấy.” (Đức vua nói:) “Bạch ngài, chính con sẽ làm.” (Trưởng lão đáp:) “Thôi nào, đại vương, ngài còn nhiều việc khác phải làm. Cháu của ngài tên là Duṭṭhagāmaṇī Abhaya sẽ cho xây dựng (đại tháp).” Bấy giờ, đức vua nói: “Bạch ngài, nếu cháu của con sẽ làm, thì cũng như chính con đã làm vậy.” rồi cho người mang đến một cột đá cao mười hai hắc-tay, cho khắc dòng chữ: “Cháu của vua Devānampiyatissa tên là Duṭṭhagāmaṇī Abhaya sẽ xây dựng một bảo tháp tại nơi này,” rồi cho dựng lên, đảnh lễ, và hỏi trưởng lão: “Bạch ngài, giáo pháp đã được thiết lập trên đảo Tambapaṇṇi chưa?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, giáo pháp đã được thiết lập, nhưng gốc rễ của giáo pháp vẫn chưa ăn sâu.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, vậy khi nào gốc rễ mới được xem là đã ăn sâu?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, khi nào một người con trai sinh ra trên đảo Tambapaṇṇi, có cha mẹ là người Tambapaṇṇi, xuất gia trên đảo Tambapaṇṇi, học thuộc Luật tạng ngay trên đảo Tambapaṇṇi, và giảng dạy (Luật tạng) trên đảo Tambapaṇṇi, khi ấy gốc rễ của giáo pháp mới được xem là đã ăn sâu.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, có vị tỳ-khưu nào như vậy không?” (Trưởng lão đáp:) “Có, tâu đại vương, tỳ-khưu Mahāariṭṭha có đủ khả năng cho công việc này.” (Đức vua hỏi:) “Bạch ngài, con phải làm gì trong việc này?” (Trưởng lão đáp:) “Tâu đại vương, nên cho dựng một đại giảng đường (maṇḍapa).” “Lành thay, bạch ngài.” Đức vua đã dùng vương lực của mình cho dựng một đại giảng đường tại khuôn viên của vị đại thần Meghavaṇṇābhaya, theo kiểu đại giảng đường mà vua Ajātasattu đã cho dựng vào thời điểm kết tập Tam tạng lần thứ nhất, giao cho tất cả các nghệ nhân thực hiện theo chuyên môn của họ, rồi với ý nghĩ: “Ta sẽ chứng kiến gốc rễ của giáo pháp ăn sâu,” ngài cùng với đoàn tùy tùng gồm nhiều ngàn người đã đến Thūpārāma. තෙන ඛො පන සමයෙන ථූපාරාමෙ අට්ඨසට්ඨි භික්ඛුසහස්සානි සන්නිපතිංසු. මහාමහින්දත්ථෙරස්ස ආසනං දක්ඛිණාභිමුඛං පඤ්ඤත්තං හොති. මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස ධම්මාසනං උත්තරාභිමුඛං පඤ්ඤත්තං හොති. අථ ඛො මහාඅරිට්ඨත්ථෙරො මහින්දත්ථෙරෙන අජ්ඣිට්ඨො අත්තනො අනුරූපෙන පත්තානුක්කමෙන ධම්මාසනෙ නිසීදි. මහින්දත්ථෙරපමුඛා අට්ඨසට්ඨි මහාථෙරා ධම්මාසනං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. රඤ්ඤොපි කනිට්ඨභාතා මත්තාභයත්ථෙරො නාම ‘‘ධුරග්ගාහො හුත්වා විනයං උග්ගණ්හිස්සාමී’’ති පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස ධම්මාසනමෙව පරිවාරෙත්වා නිසීදි. අවසෙසාපි භික්ඛූ සරාජිකා ච පරිසා අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිංසු. Vào lúc bấy giờ, sáu mươi tám ngàn vị tỳ-khưu đã hội họp tại Thūpārāma. Tọa sàng của trưởng lão Mahāmahindatthera được sắp đặt hướng về phía nam. Pháp tòa của trưởng lão Mahāariṭṭhatthera được sắp đặt hướng về phía bắc. Bấy giờ, trưởng lão Mahāariṭṭhatthera, được trưởng lão Mahindatthera thỉnh mời, đã an tọa trên pháp tòa theo thứ tự và sự xứng hợp của mình. Sáu mươi tám vị đại trưởng lão, với trưởng lão Mahindatthera dẫn đầu, đã ngồi vây quanh pháp tòa. Em trai của đức vua, trưởng lão Mattābhaya, với ý nghĩ: “Ta sẽ đảm nhận vai trò chính và học thuộc Luật tạng,” đã cùng với năm trăm vị tỳ-khưu ngồi vây quanh chính pháp tòa của trưởng lão Mahāariṭṭhatthera. Các vị tỳ-khưu còn lại và hội chúng cùng với đức vua cũng đã ngồi vào chỗ đã được sắp đặt cho mỗi người. අථායස්මා මහාඅරිට්ඨත්ථෙරො තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙති විනයනිදානං අභාසි. භාසිතෙ ච පනායස්මතා අරිට්ඨත්ථෙරෙන විනයනිදානෙ ආකාසං මහාවිරවං රවි. අකාලවිජ්ජුලතා නිච්ඡරිංසු. දෙවතා සාධුකාරං අදංසු. මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා සඞ්කම්පි. එවං අනෙකෙසු පාටිහාරියෙසු වත්තමානෙසු ආයස්මා අරිට්ඨත්ථෙරො මහාමහින්දපමුඛෙහි අට්ඨසට්ඨියා පච්චෙකගණීහි ඛීණාසවමහාථෙරෙහි තදඤ්ඤෙහි ච අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො පඨමකත්තිකපවාරණාදිවසෙ ථූපාරාමවිහාරමජ්ඣෙ සත්ථු කරුණාගුණදීපකං භගවතො අනුසිට්ඨිකරානං කායකම්මවචීකම්මවිප්ඵන්දිතවිනයනං විනයපිටකං පකාසෙසි. පකාසෙත්වා ච යාවතායුකං තිට්ඨමානො බහූනං වාචෙත්වා බහූනං හදයෙ පතිට්ඨාපෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තෙපි ඛො මහාමහින්දප්පමුඛා තස්මිං සමාගමෙ – Sau đó, Trưởng lão Đại Ariṭṭha đã đọc tụng phần Duyên khởi của Luật tạng, bắt đầu bằng câu: "Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Thế Tôn, trú tại Verañjā, dưới gốc cây Nḷerupucimanda". Và rồi, khi Trưởng lão Ariṭṭha đã đọc tụng xong phần Duyên khởi của Luật tạng, hư không vang lên tiếng lớn. Những tia chớp trái mùa lóe lên. Chư thiên tán thán "lành thay". Đại địa rung chuyển đến tận mép nước. Khi nhiều điềm lành như vậy đang diễn ra, Trưởng lão Ariṭṭha, được vây quanh bởi sáu mươi tám vị Đại Trưởng lão Lậu tận, là những vị đứng đầu các nhóm riêng biệt, dẫn đầu là Đại Trưởng lão Mahinda, và bởi sáu mươi tám ngàn vị tỳ khưu khác ngoài các vị ấy, vào ngày Pavāraṇā đầu tiên của tháng Kattika, ở giữa tu viện Thūpārāma, đã làm sáng tỏ Luật tạng, là tạng kinh làm sáng tỏ đức bi mẫn của Bậc Đạo Sư, là phương pháp điều phục sự dao động của thân nghiệp và khẩu nghiệp của những người thực hành theo lời giáo huấn của Đức Thế Tôn. Và sau khi đã làm sáng tỏ, ngài đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã dạy cho nhiều người, đã thiết lập (Luật tạng) trong tâm của nhiều người, và đã nhập Vô dư y Niết-bàn giới. Và trong cuộc hội họp ấy, các vị ấy, dẫn đầu là Đại Trưởng lão Mahinda... ‘‘අට්ඨසට්ඨි මහාථෙරා, ධුරග්ගාහා සමාගතා; පච්චෙකගණිනො සබ්බෙ, ධම්මරාජස්ස සාවකා. “Sáu mươi tám vị Đại Trưởng lão, những vị gánh vác trọng trách, đã hội họp; tất cả là những vị đứng đầu các nhóm riêng biệt, là đệ tử của Đức Pháp Vương.” ‘‘ඛීණාසවා වසිප්පත්තා, තෙවිජ්ජා ඉද්ධිකොවිදා; උත්තමත්ථමභිඤ්ඤාය, අනුසාසිංසු රාජිනො. “Các vị đã tận trừ lậu hoặc, đã đạt đến các pháp tự tại, có tam minh, thông thạo thần thông; sau khi đã chứng ngộ mục đích tối thượng bằng thắng trí, các vị ấy đã giáo huấn nhà vua.” ‘‘ආලොකං දස්සයිත්වාන, ඔභාසෙත්වා මහිං ඉමං; ජලිත්වා අග්ගික්ඛන්ධාව, නිබ්බායිංසු මහෙසයො’’. “Sau khi đã chỉ ra ánh sáng, sau khi đã làm cho trái đất này tỏa sáng, sau khi đã bừng sáng như những khối lửa, các bậc Đại sĩ đã nhập Niết-bàn.” තෙසං [Pg.77] පරිනිබ්බානතො අපරභාගෙ අඤ්ඤෙපි තෙසං ථෙරානං අන්තෙවාසිකා තිස්සදත්තකාළසුමන-දීඝසුමනාදයො ච මහාඅරිට්ඨත්ථෙරස්ස අන්තෙවාසිකා, අන්තෙවාසිකානං අන්තෙවාසිකා චාති එවං පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරා ආචරියපරම්පරා ඉමං විනයපිටකං යාවජ්ජතනා ආනෙසුං. තෙන වුත්තං – Về sau, kể từ khi các vị trưởng lão ấy nhập Niết-bàn, cũng có các vị khác là đệ tử gần gũi của các vị trưởng lão ấy như Tissadatta, Kāḷasumana, Dīghasumana, v.v., và các đệ tử gần gũi của Đại Trưởng lão Ariṭṭha, và các đệ tử của các đệ tử gần gũi. Như vậy, dòng truyền thừa các vị thầy theo cách đã được nói ở trước đã mang Luật tạng này đến cho đến ngày nay. Do đó, đã được nói rằng – ‘‘තතියසඞ්ගහතො පන උද්ධං ඉමං දීපං මහින්දාදීහි ආභතං, මහින්දතො උග්ගහෙත්වා කඤ්චි කාලං අරිට්ඨත්ථෙරාදීහි ආභතං, තතො යාවජ්ජතනා තෙසංයෙව අන්තෙවාසිකපරම්පරභූතාය ආචරියපරම්පරාය ආභත’’න්ති. “Tuy nhiên, sau cuộc kết tập lần thứ ba, (Luật tạng) đã được các vị như Mahinda mang đến hòn đảo này; sau khi đã học từ ngài Mahinda, trong một thời gian, (Luật tạng) đã được các vị như Trưởng lão Ariṭṭha mang đi; từ đó cho đến ngày nay, (Luật tạng) đã được mang đi bởi dòng truyền thừa các vị thầy, chính là dòng truyền thừa các đệ tử của các vị ấy.” කත්ථ පතිට්ඨිතන්ති? යෙසං පාළිතො ච අත්ථතො ච අනූනං වත්තති, මණිඝටෙ පක්ඛිත්තතෙලමිව ඊසකම්පි න පග්ඝරති, එවරූපෙසු අධිමත්තසති-ගති-ධිති-මන්තෙසු ලජ්ජීසු කුක්කුච්චකෙසු සික්ඛාකාමෙසු පුග්ගලෙසු පතිට්ඨිතන්ති වෙදිතබ්බං. තස්මා විනයපතිට්ඨාපනත්ථං විනයපරියත්තියා ආනිසංසං සල්ලක්ඛෙත්වා සික්ඛාකාමෙන භික්ඛුනා විනයො පරියාපුණිතබ්බො. (Luật tạng) được thiết lập ở đâu? Nên biết rằng (Luật tạng) được thiết lập nơi những người mà (Luật tạng) tồn tại không thiếu sót cả về Pāli lẫn về ý nghĩa, giống như dầu được đổ vào bình ngọc không rò rỉ dù chỉ một chút; (được thiết lập) nơi những người như vậy, những người có niệm, tuệ, và tinh tấn vượt trội, những người có lòng hổ thẹn, những người có lòng áy náy, những người mong muốn học tập. Do đó, vì mục đích thiết lập Luật tạng, sau khi nhận thấy quả báu của việc học thuộc Luật tạng, một vị tỳ khưu mong muốn học tập nên học thuộc Luật tạng. තත්‍රායං විනයපරියත්තියා ආනිසංසො – විනයපරියත්තිකුසලො හි පුග්ගලො සාසනෙ පටිලද්ධසද්ධානං කුලපුත්තානං මාතාපිතුට්ඨානියො හොති, තදායත්තා හි නෙසං පබ්බජ්ජා උපසම්පදා වත්තානුවත්තපටිපත්ති ආචාරගොචරකුසලතා. අපි චස්ස විනයපරියත්තිං නිස්සාය අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො; කුක්කුච්චපකතානං භික්ඛූනං පටිසරණං හොති; විසාරදො සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරති; පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති; සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොති. තෙනාහ භගවා – ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා විනයධරෙ පුග්ගලෙ; අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො…පෙ… සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති (පරි. 325). Trong đó, đây là quả báu của việc học thuộc Luật tạng: Quả vậy, người thông thạo việc học thuộc Luật tạng ở vị trí như cha mẹ đối với các thiện nam tử đã có được đức tin trong giáo pháp; quả vậy, việc xuất gia, thọ cụ túc giới, việc thực hành các bổn phận lớn nhỏ, sự khéo léo trong oai nghi và cảnh giới của họ đều phụ thuộc vào vị ấy. Hơn nữa, nhờ vào việc học thuộc Luật tạng, giới uẩn của chính vị ấy được khéo bảo vệ, được khéo gìn giữ; vị ấy là nơi nương tựa cho các tỳ khưu bị lòng áy náy giày vò; vị ấy nói năng giữa Tăng chúng một cách không sợ hãi; vị ấy chế ngự kẻ đối nghịch một cách đúng pháp, khiến họ bị khuất phục hoàn toàn; vị ấy là người thực hành vì sự tồn tại của Chánh pháp. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Này các tỳ khưu, có năm quả báu này nơi người trì Luật: giới uẩn của chính vị ấy được khéo bảo vệ, được khéo gìn giữ... cho đến... vị ấy là người thực hành vì sự tồn tại của Chánh pháp.” යෙ චාපි සංවරමූලකා කුසලා ධම්මා වුත්තා භගවතා, විනයධරො පුග්ගලො තෙසං දායාදො; විනයමූලකත්තා තෙසං ධම්මානං. වුත්තම්පි හෙතං භගවතා – ‘‘විනයො සංවරත්ථාය, සංවරො අවිප්පටිසාරත්ථාය, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය, පාමොජ්ජං පීතත්ථාය, පීති පස්සද්ධත්ථාය, පස්සද්ධි සුඛත්ථාය, සුඛං සමාධත්ථාය, සමාධි යථාභූතඤාණදස්සනත්ථාය, යථාභූතඤාණදස්සනං නිබ්බිදත්ථාය, නිබ්බිදා විරාගත්ථාය, විරාගො විමුත්තත්ථාය[Pg.78], විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනත්ථාය, විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය. එතදත්ථා කථා, එතදත්ථා මන්තනා, එතදත්ථා උපනිසා, එතදත්ථං සොතාවධානං – යදිදං අනුපාදාචිත්තස්ස විමොක්ඛො’’ති (පරි. 366). තස්මා විනයපරියත්තියා ආයොගො කරණීයොති. Và những pháp thiện nào có sự thu thúc làm gốc rễ đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, người trì Luật là người thừa tự của các pháp ấy; vì các pháp ấy có Luật làm gốc rễ. Điều này cũng đã được Đức Thế Tôn nói: “Luật là để thu thúc, sự thu thúc là để không hối hận, sự không hối hận là để có hân hoan, sự hân hoan là để có hỷ, hỷ là để có khinh an, khinh an là để có lạc, lạc là để có định, định là để có tri kiến như thật, tri kiến như thật là để có nhàm chán, nhàm chán là để có ly tham, ly tham là để có giải thoát, giải thoát là để có tri kiến giải thoát, tri kiến giải thoát là để có Vô thủ trước Niết-bàn. Cuộc nói chuyện là vì mục đích này, cuộc bàn luận là vì mục đích này, cận y là vì mục đích này, sự lắng nghe là vì mục đích này – đó là sự giải thoát của tâm không còn chấp thủ.” Do đó, nên nỗ lực trong việc học thuộc Luật tạng. එත්තාවතා ච යා සා විනයසංවණ්ණනත්ථං මාතිකා ඨපිතා තත්ථ – Và với chừng ấy lời, trong đề mục đã được thiết lập vì mục đích chú giải Luật tạng – ‘‘වුත්තං යෙන යදා යස්මා, ධාරිතං යෙන චාභතං; යත්ථප්පතිට්ඨිතං චෙතමෙතං, වත්වා විධිං තතො’’ති. “Được nói bởi ai, khi nào, do đâu, được gìn giữ và mang đi bởi ai; và được thiết lập ở đâu, sau khi nói điều này, phương pháp từ đó (sẽ được trình bày).” ඉමිස්සා තාව ගාථාය අත්ථො පකාසිතො විනයස්ස ච බාහිරනිදානවණ්ණනා යථාධිප්පායං සංවණ්ණිතා හොතීති. Trước hết, ý nghĩa của bài kệ này đã được làm sáng tỏ, và phần chú giải Duyên khởi bên ngoài của Luật tạng đã được chú giải theo ý định. තතියසඞ්ගීතිකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về cuộc kết tập lần thứ ba đã kết thúc. බාහිරනිදානකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về Duyên khởi bên ngoài đã kết thúc. වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා Chú giải phẩm Verañja 1. ඉදානි [Pg.79] 1. Bây giờ ‘‘තෙනාතිආදිපාඨස්ස, අත්ථං නානප්පකාරතො; දස්සයන්තො කරිස්සාමි, විනයස්සත්ථවණ්ණන’’න්ති. “Trong khi trình bày ý nghĩa của đoạn văn bắt đầu bằng 'Tena' theo nhiều cách khác nhau, tôi sẽ thực hiện việc chú giải ý nghĩa của Luật tạng.” වුත්තත්තා තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාතිආදීනං අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාමි. සෙය්‍යථිදං – තෙනාති අනියමනිද්දෙසවචනං. තස්ස සරූපෙන අවුත්තෙනපි අපරභාගෙ අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො කාතබ්බො. අපරභාගෙ හි විනයපඤ්ඤත්තියාචනහෙතුභූතො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පරිවිතක්කො සිද්ධො. තස්මා යෙන සමයෙන සො පරිවිතක්කො උදපාදි, තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතීති එවමෙත්ථ සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අයඤ්හි සබ්බස්මිම්පි විනයෙ යුත්ති, යදිදං යත්ථ යත්ථ ‘‘තෙනා’’ති වුච්චති තත්ථ තත්ථ පුබ්බෙ වා පච්ඡා වා අත්ථතො සිද්ධෙන ‘‘යෙනා’’ති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො කාතබ්බොති. Như sau đây: ‘Tena’ là từ chỉ định không xác định. Đối với từ ấy, mặc dù không được nói đến bằng chính hình thức của nó, nhưng ở phần sau, cần phải có sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’, là từ đã được xác lập về mặt ý nghĩa. Thật vậy, ở phần sau, sự suy tư của trưởng lão Sāriputta, vốn là nguyên nhân của việc thỉnh cầu chế định Giới luật, đã được xác lập. Do đó, cần phải hiểu mối liên hệ ở đây như sau: vào lúc nào sự suy tư ấy khởi lên, thì vào lúc ấy đức Phật, đức Thế Tôn trú tại Verañjā. Thật vậy, đây là phương pháp hợp lý trong toàn bộ tạng Luật, đó là: ở bất cứ chỗ nào nói là ‘tena’, thì ở những chỗ đó, cần phải có sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’, là từ đã được xác lập về mặt ý nghĩa, hoặc ở trước hoặc ở sau. තත්‍රිදං මුඛමත්තනිදස්සනං – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි, යෙන සුදින්නො මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි; යස්මා පටිසෙවි, තස්මා පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති වුත්තං හොති. එවං තාව පුබ්බෙ අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො යුජ්ජති. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති, යෙන සමයෙන ධනියො කුම්භකාරපුත්තො රඤ්ඤො දාරූනි අදින්නං ආදියීති එවං පච්ඡා අත්ථතො සිද්ධෙන යෙනාති ඉමිනා වචනෙන පටිනිද්දෙසො යුජ්ජතීති වුත්තො තෙනාති වචනස්ස අත්ථො. සමයෙනාති එත්ථ පන සමයසද්දො තාව – Ở đây, đây là sự trình bày sơ lược: ‘Này các Tỳ khưu, vì lý do này, Ta sẽ chế định học giới cho các Tỳ khưu, lý do mà Sudinna đã thực hành dâm pháp; bởi vì đã thực hành, do đó Ta sẽ chế định,’ có nghĩa là như vậy. Như vậy, trước hết, sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’ đã được xác lập về mặt ý nghĩa ở trước là hợp lý. ‘Vào lúc ấy, đức Phật, đức Thế Tôn trú tại Rājagaha, là lúc mà Dhaniya, con trai người thợ gốm, đã lấy gỗ của vua mà không được cho,’ như vậy sự chỉ định lại bằng từ ‘yena’ đã được xác lập về mặt ý nghĩa ở sau là hợp lý. Ý nghĩa của từ ‘tena’ đã được nói. Còn trong từ ‘samayena’, trước hết, từ ‘samaya’... සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතු-දිට්ඨිසු; පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති. (Từ samaya) được thấy trong (nghĩa) sự hội đủ duyên, khoảnh khắc, thời gian, sự tụ hội, nguyên nhân và tà kiến; trong sự chứng đắc, sự từ bỏ, và trong sự thấu triệt. තථා හිස්ස – ‘‘අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති (දී. නි. 1.447) එවමාදීසු සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’ති (අ. නි. 8.29) එවමාදීසු ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො [Pg.80] පරිළාහසමයො’’ති (පාචි. 358) එවමාදීසු කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්ති එවමාදීසු සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ, භද්දාලි, අප්පටිවිද්ධො අහොසි – ‘භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති – භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථුසාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති අයම්පි ඛො තෙ, භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’ති (ම. නි. 2.135) එවමාදීසු හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’ති (ම. නි. 2.260) එවමාදීසු දිට්ඨි. Thật vậy, đối với từ này: trong các đoạn như ‘có lẽ ngày mai chúng ta sẽ đến, sau khi xem xét thời gian và sự hội đủ duyên,’ nó có nghĩa là sự hội đủ duyên. Trong các đoạn như ‘Này các Tỳ khưu, chỉ có một khoảnh khắc và cơ hội này để sống đời phạm hạnh,’ nó có nghĩa là khoảnh khắc. Trong các đoạn như ‘thời nóng, thời oi bức,’ nó có nghĩa là thời gian. Trong các đoạn như ‘có một đại hội trong khu rừng,’ nó có nghĩa là sự tụ hội. Trong các đoạn như ‘Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt cả nguyên nhân này: “Đức Thế Tôn đang trú tại Sāvatthī, và đức Thế Tôn cũng sẽ biết về ta rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu học trong giáo pháp của bậc Đạo sư.’” Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt cả nguyên nhân này,’ nó có nghĩa là nguyên nhân. Trong các đoạn như ‘Vào lúc ấy, du sĩ Uggahamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, đang cư ngụ tại vườn của hoàng hậu Mallikā, ở Ekasālaka, nơi có hàng cây tinduka, một nơi tranh luận các tà kiến,’ nó có nghĩa là tà kiến. ‘‘දිට්ඨෙ ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො; අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. (සං. නි. 1.129); ‘Lợi ích nào trong hiện tại, và lợi ích nào trong đời sau; do chứng đắc (cả hai) lợi ích, người trí được gọi là bậc hiền trí.’ එවමාදීසු පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති (ම. නි. 1.28) එවමාදීසු පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’ති (පටි. ම. 2.8) එවමාදීසු පටිවෙධො අත්ථො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තස්මා යෙන කාලෙන ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස විනයපඤ්ඤත්තියාචනහෙතුභූතො පරිවිතක්කො උදපාදි, තෙන කාලෙනාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Trong các đoạn như trên, nó có nghĩa là sự chứng đắc. Trong các đoạn như ‘do từ bỏ hoàn toàn ngã mạn, vị ấy đã chấm dứt khổ đau,’ nó có nghĩa là sự từ bỏ. Trong các đoạn như ‘Ý nghĩa của khổ là bức bách, là hữu vi, là thiêu đốt, là biến hoại, là đối tượng cần được thấu triệt,’ nó có nghĩa là sự thấu triệt. Nhưng ở đây, nó có nghĩa là thời gian. Do đó, cần phải hiểu ý nghĩa ở đây như sau: vào thời gian nào sự suy tư của trưởng lão Sāriputta, vốn là nguyên nhân của việc thỉnh cầu chế định Giới luật, đã khởi lên, thì vào thời gian ấy. එත්ථාහ – ‘‘අථ කස්මා යථා සුත්තන්තෙ ‘එකං සමය’න්ති උපයොගවචනෙන නිද්දෙසො කතො, අභිධම්මෙ ච ‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’න්ති භුම්මවචනෙන, තථා අකත්වා ඉධ ‘තෙන සමයෙනා’ති කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො’’ති? තත්ථ තථා, ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. කථං? සුත්තන්තෙ තාව අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා බ්‍රහ්මජාලාදීනි සුත්තන්තානි දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි; තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ උපයොගනිද්දෙසො කතො. අභිධම්මෙ ච අධිකරණත්ථො භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණඤ්හි කාලත්ථො සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛියති. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො. ඉධ පන හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො [Pg.81] හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි; තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතොති වෙදිතබ්බො. හොති චෙත්ථ – Ở đây, có người hỏi: ‘Vậy tại sao, không làm giống như trong Tạng Kinh, nơi sự chỉ định được thực hiện bằng biến cách chỉ đối tượng (biến cách 2) là ‘ekaṃ samayaṃ’, và trong Tạng Vi Diệu Pháp bằng biến cách chỉ nơi chốn (biến cách 7) là ‘yasmiṃ samaye’, mà ở đây (trong Tạng Luật) sự chỉ định lại được thực hiện bằng biến cách chỉ công cụ (biến cách 3) là ‘tena samayena’?’ (Trả lời:) Bởi vì ở đó (Tạng Kinh, Vi Diệu Pháp) ý nghĩa có thể có theo cách đó, còn ở đây (Tạng Luật) ý nghĩa có thể có theo cách khác. Như thế nào? Trước hết, trong Tạng Kinh, có thể có ý nghĩa liên tục không gián đoạn. Thật vậy, vào thời gian đức Thế Tôn thuyết các kinh như Brahmajāla, Ngài đã an trú liên tục trong tâm bi; do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ đối tượng đã được thực hiện ở đó. Còn trong Tạng Vi Diệu Pháp, có thể có ý nghĩa nền tảng và ý nghĩa dấu hiệu của sự kiện này do sự kiện kia. Thật vậy, ‘samaya’ với nghĩa là thời gian và sự tụ hội là nền tảng cho các pháp như xúc... đã được nói đến ở đó, và sự hiện hữu của các pháp ấy được đánh dấu bởi sự hiện hữu của ‘samaya’ được gọi là khoảnh khắc, sự hội đủ duyên, và nguyên nhân. Do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ nơi chốn đã được thực hiện ở đó. Còn ở đây (trong Tạng Luật), có thể có ý nghĩa nguyên nhân và ý nghĩa công cụ. Thật vậy, thời điểm chế định học giới ấy là điều khó biết ngay cả với các vị như Sāriputta; đức Thế Tôn đã an trú ở nhiều nơi, trong khi chờ đợi nguyên nhân chế định học giới, và Ngài đã chế định các học giới bằng thời điểm ấy, vốn là nguyên nhân và công cụ; do đó, để làm rõ ý nghĩa đó, sự chỉ định bằng biến cách chỉ công cụ đã được thực hiện ở đây. Cần phải hiểu như vậy. Và có câu kệ ở đây: ‘‘උපයොගෙන භුම්මෙන, තං තං අත්ථමපෙක්ඛිය; අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, කරණෙනෙව සො ඉධා’’ති. ‘Tùy thuộc vào ý nghĩa này hay ý nghĩa kia, ở nơi khác, từ ‘samaya’ được nói đến bằng biến cách chỉ đối tượng và biến cách chỉ nơi chốn; còn ở đây, từ ấy được nói đến chỉ bằng biến cách chỉ công cụ.’ පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘එකං සමය’න්ති වා ‘යස්මිං සමයෙ’ති වා ‘තෙන සමයෙනා’ති වා අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙව අත්ථො’’ති. තස්මා තෙසං ලද්ධියා ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වුත්තෙපි ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. Tuy nhiên, các vị cổ sư giải thích rằng: ‘ekaṃ samayaṃ’ hay ‘yasmiṃ samaye’ hay ‘tena samayena’, đây chỉ là sự khác biệt về cách nói, ở tất cả mọi nơi ý nghĩa chỉ là biến cách chỉ nơi chốn (tức là, ‘vào lúc ấy’). Do đó, theo học thuyết của các vị ấy, ngay cả khi nói ‘tena samayena’, cũng cần phải hiểu ý nghĩa là ‘tasmiṃ samaye’. බුද්ධො භගවාති ඉමෙසං පදානං පරතො අත්ථං වණ්ණයිස්සාම. වෙරඤ්ජායං විහරතීති එත්ථ පන වෙරඤ්ජාති අඤ්ඤතරස්ස නගරස්සෙතං අධිවචනං, තස්සං වෙරඤ්ජායං; සමීපත්ථෙ භුම්මවචනං. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගීපරිදීපනමෙතං, ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජාසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං, තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරතිච්චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා ‘‘විහරතී’’ති වුච්චති. Ý nghĩa của các từ ‘Buddho bhagavā’ này, chúng tôi sẽ giải thích ở phần sau. Còn ở đây, trong câu ‘Verañjāyaṃ viharati’, ‘Verañjā’ là tên gọi của một thành phố nào đó. (Trú) tại Verañjā ấy; (đây là) biến cách địa điểm (bhummavacana) mang ý nghĩa ở gần (samīpatthe). Từ ‘viharati’ (an trú) này, một cách tổng quát, là sự trình bày về việc thành tựu một trong các cách an trú: an trú bằng oai nghi, an trú cõi trời, an trú cõi Phạm thiên, và an trú bậc Thánh. Tuy nhiên, ở đây (trong câu này), đó là sự trình bày về sự hợp thành với một oai nghi nào đó trong các oai nghi được phân loại là đứng, đi, ngồi, nằm. Do đó, Đức Thế Tôn dù đang đứng, đang đi, đang ngồi, hay đang nằm cũng cần được hiểu là đang ‘an trú’. Thật vậy, vị ấy sau khi đã cắt đứt sự mỏi mệt của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã duy trì, làm cho tự thân không bị ngã đổ. Vì thế, được gọi là ‘an trú’. නළෙරුපුචිමන්දමූලෙති එත්ථ නළෙරු නාම යක්ඛො, පුචිමන්දොති නිම්බරුක්ඛො, මූලන්ති සමීපං. අයඤ්හි මූලසද්දො ‘‘මූලානි උද්ධරෙය්‍ය අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපී’’ති (අ. නි. 4.195) -ආදීසු මූලමූලෙ දිස්සති. ‘‘ලොභො අකුසලමූල’’න්ති (දී. නි. 3.305) -ආදීසු අසාධාරණහෙතුම්හි. ‘‘යාව මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ ඡායා ඵරති, නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති, එත්තාවතා රුක්ඛමූල’’න්තිආදීසු සමීපෙ. ඉධ පන සමීපෙ අධිප්පෙතො, තස්මා නළෙරුයක්ඛෙන අධිග්ගහිතස්ස පුචිමන්දස්ස සමීපෙති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. සො කිර පුචිමන්දො රමණීයො පාසාදිකො අනෙකෙසං රුක්ඛානං ආධිපච්චං විය කුරුමානො තස්ස නගරස්ස අවිදූරෙ ගමනාගමනසම්පන්නෙ ඨානෙ අහොසි. අථ [Pg.82] භගවා වෙරඤ්ජං ගන්ත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ විහරන්තො තස්ස රුක්ඛස්ස සමීපෙ හෙට්ඨාභාගෙ විහාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති. Ở đây, trong câu ‘Naḷerupucimandamūle’, ‘Naḷeru’ là tên của một dạ-xoa, ‘pucimanda’ là cây neem, ‘mūla’ là ở gần. Thật vậy, từ ‘mūla’ này được thấy với nghĩa là rễ cây (mūlamūla) trong các câu như: ‘nên nhổ lên các rễ cây, cho đến cả những rễ chỉ bằng cọng cỏ hương bài (usīra)’; với nghĩa là nguyên nhân không chung (asādhāraṇahetu) trong các câu như: ‘Tham là gốc rễ của bất thiện’; và với nghĩa là ở gần (samīpa) trong các câu như: ‘Bóng cây lan tỏa đến đâu vào giữa trưa, hoặc lá cây rơi xuống nơi lặng gió, chừng ấy được gọi là gốc cây’. Tuy nhiên, ở đây, nó được chủ ý với nghĩa là ‘ở gần’. Do đó, ý nghĩa ở đây cần được hiểu là: ‘ở gần cây neem được chiếm giữ bởi dạ-xoa Naḷeru’. Cây neem ấy, nghe nói, khả ái, làm cho tâm tịnh tín, giống như đang làm chủ các cây khác, ở không xa thành phố ấy, tại một nơi thuận tiện cho việc đi lại. Khi ấy, Đức Thế Tôn sau khi đã đi đến Verañjā, trong khi đang an trú tại một nơi thích hợp, đã an trú ở gần, tại phần dưới của cây ấy. Do đó, đã được nói rằng: ‘(Ngài) an trú tại Verañjā, dưới gốc cây neem của (dạ-xoa) Naḷeru’. තත්ථ සියා යදි තාව භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති, ‘‘නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති න වත්තබ්බං, අථ තත්ථ විහරති, ‘‘වෙරඤ්ජාය’’න්ති න වත්තබ්බං, න හි සක්කා උභයත්ථ තෙනෙව සමයෙන අපුබ්බං අචරිමං විහරිතුන්ති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං, නනු අවොචුම්හ ‘‘සමීපත්ථෙ භුම්මවචන’’න්ති. තස්මා යථා ගඞ්ගායමුනාදීනං සමීපෙ ගොයූථානි චරන්තානි ‘‘ගඞ්ගාය චරන්ති, යමුනාය චරන්තී’’ති වුච්චන්ති; එවමිධාපි යදිදං වෙරඤ්ජාය සමීපෙ නළෙරුපුචිමන්දමූලං තත්ථ විහරන්තො වුච්චති ‘‘වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනත්ථං හිස්ස වෙරඤ්ජාවචනං. පබ්බජිතානුරූපනිවාසනට්ඨානනිදස්සනත්ථං නළෙරුපුචිමන්දමූලවචනං. Ở đó, có thể có (sự nghi ngờ) như sau: Nếu Đức Thế Tôn an trú tại Verañjā, thì không nên nói ‘dưới gốc cây neem của Naḷeru’. Còn nếu Ngài an trú ở nơi đó (gốc cây), thì không nên nói ‘tại Verañjā’. Chẳng phải là không thể an trú ở cả hai nơi cùng một lúc, không trước không sau hay sao? – Điều này không nên được hiểu như vậy. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng ‘(đây là) biến cách địa điểm mang ý nghĩa ở gần’ hay sao? Do đó, giống như các đàn bò đi lại gần sông Gaṅgā, Yamunā, v.v. được gọi là ‘chúng đi lại ở sông Gaṅgā, chúng đi lại ở sông Yamunā’; cũng vậy, ở đây, khi Đức Thế Tôn đang an trú tại nơi gốc cây neem của Naḷeru này ở gần Verañjā, Ngài được gọi là ‘(Ngài) an trú tại Verañjā, dưới gốc cây neem của Naḷeru’. Thật vậy, việc đề cập đến Verañjā là để chỉ rõ ngôi làng khất thực của Ngài. Việc đề cập đến gốc cây neem của Naḷeru là để chỉ rõ nơi cư ngụ thích hợp cho bậc xuất gia. තත්ථ වෙරඤ්ජාකිත්තනෙන ආයස්මා උපාලිත්ථෙරො භගවතො ගහට්ඨානුග්ගහකරණං දස්සෙති, නළෙරුපුචිමන්දමූලකිත්තනෙන පබ්බජිතානුග්ගහකරණං, තථා පුරිමෙන පච්චයග්ගහණතො අත්තකිලමථානුයොගවිවජ්ජනං, පච්ඡිමෙන වත්ථුකාමප්පහානතො කාමසුඛල්ලිකානුයොගවිවජ්ජනුපායදස්සනං; පුරිමෙන ච ධම්මදෙසනාභියොගං, පච්ඡිමෙන විවෙකාධිමුත්තිං; පුරිමෙන කරුණාය උපගමනං, පච්ඡිමෙන පඤ්ඤාය අපගමනං; පුරිමෙන සත්තානං හිතසුඛනිප්ඵාදනාධිමුත්තතං, පච්ඡිමෙන පරහිතසුඛකරණෙ නිරුපලෙපනං; පුරිමෙන ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගනිමිත්තං ඵාසුවිහාරං, පච්ඡිමෙන උත්තරිමනුස්සධම්මානුයොගනිමිත්තං; පුරිමෙන මනුස්සානං උපකාරබහුලතං, පච්ඡිමෙන දෙවතානං; පුරිමෙන ලොකෙ ජාතස්ස ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවං, පච්ඡිමෙන ලොකෙන අනුපලිත්තතං; පුරිමෙන ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.170) වචනතො යදත්ථං භගවා උප්පන්නො තදත්ථපරිනිප්ඵාදනං, පච්ඡිමෙන යත්ථ උප්පන්නො තදනුරූපවිහාරං. භගවා හි පඨමං ලුම්බිනීවනෙ, දුතියං බොධිමණ්ඩෙති ලොකියලොකුත්තරාය උප්පත්තියා වනෙයෙව උප්පන්නො, තෙනස්ස වනෙයෙව විහාරං දස්සෙතීති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා. Ở đó, bằng việc kể về Verañjā, Trưởng lão Upāli chỉ ra sự tế độ hàng tại gia của Đức Thế Tôn; bằng việc kể về gốc cây neem của Naḷeru, ngài chỉ ra sự tế độ hàng xuất gia. Tương tự, bằng vế trước (Verañjā), do việc thọ nhận các vật dụng, ngài chỉ ra sự từ bỏ khổ hạnh ép xác; bằng vế sau (gốc cây), do việc từ bỏ dục vọng đối với các đối tượng, ngài chỉ ra phương pháp từ bỏ sự đam mê dục lạc. Và bằng vế trước, ngài chỉ ra sự chuyên tâm thuyết pháp; bằng vế sau, sự hướng tâm đến độc cư. Bằng vế trước, sự đến gần (chúng sanh) bằng lòng bi mẫn; bằng vế sau, sự rời xa (phiền não) bằng trí tuệ. Bằng vế trước, sự hướng tâm đến việc thành tựu lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh; bằng vế sau, sự không bị ô nhiễm (bởi tham ái) trong khi thực hiện lợi ích và hạnh phúc cho người khác. Bằng vế trước, sự an trú thoải mái có nguyên nhân từ việc không từ bỏ hạnh phúc hợp pháp; bằng vế sau, (sự an trú thoải mái) có nguyên nhân từ việc chuyên tâm vào các pháp siêu nhân. Bằng vế trước, sự có nhiều ân huệ đối với loài người; bằng vế sau, đối với chư thiên. Bằng vế trước, việc đã sanh ra trong đời và lớn lên trong đời; bằng vế sau, sự không bị ô nhiễm bởi đời. Bằng vế trước, theo như lời dạy: ‘Này các Tỳ khưu, có một người khi sanh ra trong đời, sanh ra vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Một người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,’ ngài chỉ ra sự hoàn thành mục đích mà vì đó Đức Thế Tôn đã xuất hiện; bằng vế sau, ngài chỉ ra sự an trú tương xứng với nơi Ngài đã xuất hiện. Thật vậy, Đức Thế Tôn lần đầu tiên đã sanh ra tại vườn Lumbinī, lần thứ hai (sanh ra) tại cội Bồ-đề; do sự sanh ra thuộc thế gian và siêu thế, Ngài đã sanh ra trong rừng. Do đó, (vế sau) chỉ ra sự an trú của Ngài trong rừng. Theo phương pháp như vậy, v.v., sự kết hợp ý nghĩa ở đây cần được hiểu. මහතා [Pg.83] භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධින්ති එත්ථ මහතාති ගුණමහත්තෙනපි මහතා; සඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙනපි, සො හි භික්ඛුසඞ්ඝො ගුණෙහිපි මහා අහොසි, යස්මා යො තත්ථ පච්ඡිමකො සො සොතාපන්නො; සඞ්ඛ්‍යායපි මහා පඤ්චසතසඞ්ඛ්‍යත්තා. භික්ඛූනං සඞ්ඝෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන; දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසඞ්ඛාතසඞ්ඝාතෙන සමණගණෙනාති අත්ථො. සද්ධින්ති එකතො. පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහීති පඤ්ච මත්තා එතෙසන්ති පඤ්චමත්තානි. මත්තාති පමාණං වුච්චති. තස්මා යථා ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ’’ති වුත්තෙ භොජනෙ මත්තං ජානාති, පමාණං ජානාතීති අත්ථො හොති; එවමිධාපි තෙසං භික්ඛුසතානං පඤ්ච මත්තා පඤ්චප්පමාණන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. භික්ඛූනං සතානි භික්ඛුසතානි, තෙහි පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි. එතෙන යං වුත්තං – ‘‘මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධි’’න්ති, එත්ථ තස්ස මහතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සඞ්ඛ්‍යාමහත්තං දස්සිතං හොති. පරතො පනස්ස ‘‘නිරබ්බුදො හි, සාරිපුත්ත භික්ඛුසඞ්ඝො නිරාදීනවො අපගතකාළකො සුද්ධො සාරෙ පතිට්ඨිතො. ඉමෙසඤ්හි, සාරිපුත්ත, පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං යො පච්ඡිමකො සො සොතාපන්නො’’ති වචනෙන ගුණමහත්තං ආවිභවිස්සති. Trong câu ‘mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ’ (cùng với đại chúng tỳ khưu), từ ‘mahatā’ (vĩ đại) có nghĩa là vĩ đại cả về phẩm hạnh lẫn vĩ đại về số lượng. Quả vậy, chúng tỳ khưu ấy vĩ đại về phẩm hạnh, bởi vì vị nào thấp nhất trong chúng ấy là bậc Dự Lưu; và cũng vĩ đại về số lượng, do có số lượng là năm trăm vị. ‘Bhikkhusaṅghena’ (với chúng tỳ khưu) là với chúng của các tỳ khưu; nghĩa là với đoàn thể sa-môn được kết hợp lại gọi là sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh. ‘Saddhiṃ’ là cùng nhau. Trong câu ‘pañcamattehi bhikkhusatehīti’ (với năm trăm vị tỳ khưu), ‘pañcamattāni’ có nghĩa là ‘năm là số lượng của các vị này.’ ‘Mattā’ được gọi là số lượng. Do đó, cũng như khi nói ‘bhojane mattaññū’ (người biết mức độ trong vật thực), có nghĩa là ‘biết mức độ trong vật thực,’ tức là ‘biết số lượng;’ cũng vậy ở đây, cần hiểu nghĩa là ‘năm là số lượng của các trăm vị tỳ khưu ấy,’ tức là ‘có số lượng là năm.’ ‘Bhikkhusatāni’ là trăm vị tỳ khưu, ‘tehi pañcamattehi bhikkhusatehi’ là với năm trăm vị tỳ khưu ấy. Bằng câu này, điều đã được nói là – ‘mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ’ (cùng với đại chúng tỳ khưu), ở đây sự vĩ đại về số lượng của đại chúng tỳ khưu ấy đã được chỉ ra. Về sau, sự vĩ đại về phẩm hạnh của chúng ấy sẽ trở nên rõ ràng qua lời nói: ‘Này Sāriputta, quả vậy, chúng tỳ khưu này không có u bướu, không có khuyết điểm, đã loại bỏ vết đen, trong sạch, an trú trong cốt lõi. Này Sāriputta, quả vậy, trong năm trăm vị tỳ khưu này, vị nào thấp nhất là bậc Dự Lưu.’ අස්සොසි ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති අස්සොසීති සුණි උපලභි, සොතද්වාරසම්පත්තවචනනිග්ඝොසානුසාරෙන අඤ්ඤාසි. ඛොති පදපූරණමත්තෙ අවධාරණත්ථෙ වා නිපාතො. තත්ථ අවධාරණත්ථෙන අස්සොසි එව, නාස්ස කොචි සවනන්තරායො අහොසීති අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. පදපූරණෙන පන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාමත්තමෙව. වෙරඤ්ජායං ජාතො, වෙරඤ්ජායං භවො, වෙරඤ්ජා වා අස්ස නිවාසොති වෙරඤ්ජො. මාතාපිතූහි කතනාමවසෙන පනායං ‘‘උදයො’’ති වුච්චති. බ්‍රහ්මං අණතීති බ්‍රාහ්මණො, මන්තෙ සජ්ඣායතීති අත්ථො. ඉදමෙව හි ජාතිබ්‍රාහ්මණානං නිරුත්තිවචනං. අරියා පන බාහිතපාපත්තා ‘‘බ්‍රාහ්මණා’’ති වුච්චන්ති. Trong câu ‘assosi kho verañjo brāhmaṇo’ (Bà-la-môn Verañja đã nghe), ‘assosi’ có nghĩa là đã nghe, đã tiếp nhận, đã biết theo âm thanh của lời nói đến tai. ‘Kho’ là một tiểu từ chỉ để điền vào chỗ trống hoặc có nghĩa nhấn mạnh. Trong đó, với nghĩa nhấn mạnh, cần hiểu ý nghĩa là ‘chắc chắn đã nghe, không có chướng ngại nào cho việc nghe của ông ấy.’ Còn với nghĩa điền vào chỗ trống, nó chỉ đơn thuần làm cho câu văn trôi chảy. ‘Verañjo’ có nghĩa là người sinh ra ở Verañjā, người xuất thân từ Verañjā, hoặc người có nơi ở là Verañjā. Tuy nhiên, do tên cha mẹ đặt, vị này được gọi là Udaya. ‘Brāhmaṇo’ là người đọc tụng Phạm thư, nghĩa là người trì tụng các câu thần chú. Quả vậy, đây chính là từ nguyên của những người là Bà-la-môn do dòng dõi. Còn các bậc Thánh, do đã loại trừ các điều ác, được gọi là ‘Bà-la-môn.’ ඉදානි යමත්ථං වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො අස්සොසි, තං පකාසෙන්තො සමණො ඛලු භො ගොතමොතිආදිමාහ. තත්ථ සමිතපාපත්තා සමණොති වෙදිතබ්බො. වුත්තං හෙතං – ‘‘බාහිතපාපොති බ්‍රාහ්මණො (ධ. ප. 388), සමිතපාපත්තා [Pg.84] සමණොති වුච්චතී’’ති (ධ. ප. 265). භගවා ච අනුත්තරෙන අරියමග්ගෙන සමිතපාපො, තෙනස්ස යථාභුච්චගුණාධිගතමෙතං නාමං යදිදං සමණොති. ඛලූති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො. භොති බ්‍රාහ්මණජාතිකානං ජාතිසමුදාගතං ආලපනමත්තං. වුත්තම්පි හෙතං – Bây giờ, để làm rõ điều mà Bà-la-môn Verañja đã nghe, ngài (chú giải sư) nói câu bắt đầu bằng ‘samaṇo khalu bho gotamo.’ Trong đó, cần hiểu rằng ‘samaṇo’ (sa-môn) là do đã làm lắng dịu các điều ác. Quả vậy, điều này đã được nói: ‘Người đã loại trừ các điều ác là Bà-la-môn, do đã làm lắng dịu các điều ác nên được gọi là sa-môn.’ Và Đức Thế Tôn đã làm lắng dịu các điều ác bằng Thánh đạo vô thượng, do đó, danh xưng ‘sa-môn’ này của Ngài là danh xưng có được do phẩm hạnh chân thật. ‘Khalu’ là một tiểu từ có nghĩa là ‘nghe đồn.’ ‘Bho’ chỉ là một cách xưng hô theo dòng dõi của những người thuộc giai cấp Bà-la-môn. Điều này cũng đã được nói: ‘‘භොවාදී නාමසො හොති, සචෙ හොති සකිඤ්චනො’’ති. (ධ. ප. 396; සු. නි. 625). ගොතමොති භගවන්තං ගොත්තවසෙන පරිකිත්තෙති, තස්මා ‘‘සමණො ඛලු භො ගොතමො’’ති එත්ථ සමණො කිර භො ගොතමගොත්තොති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. සක්‍යපුත්තොති ඉදං පන භගවතො උච්චාකුලපරිදීපනං. සක්‍යකුලා පබ්බජිතොති සද්ධාපබ්බජිතභාවපරිදීපනං, කෙනචි පාරිජුඤ්ඤෙන අනභිභූතො අපරික්ඛීණංයෙව, තං කුලං පහාය සද්ධාය පබ්බජිතොති වුත්තං හොති. තතො පරං වුත්තත්ථමෙව. තං ඛො පනාති ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ උපයොගවචනං, තස්ස ඛො පන භොතො ගොතමස්සාති අත්ථො. කල්‍යාණොති කල්‍යාණගුණසමන්නාගතො; සෙට්ඨොති වුත්තං හොති. කිත්තිසද්දොති කිත්ති එව, ථුතිඝොසො වා. ‘Nếu người nào còn có chướng ngại, người ấy có tên là người hay nói “bho”.’ Với từ ‘gotamo,’ ông ấy ca ngợi Đức Thế Tôn theo dòng họ. Do đó, trong câu ‘samaṇo khalu bho gotamo,’ cần hiểu nghĩa là: ‘Thưa ngài, nghe đồn có vị sa-môn thuộc dòng họ Gotama.’ Còn từ ‘sakyaputto’ (người con của dòng họ Sakya) này là để chỉ rõ dòng dõi cao quý của Đức Thế Tôn. Câu ‘sakyakulā pabbajito’ (xuất gia từ dòng họ Sakya) là để chỉ rõ việc xuất gia bằng đức tin; điều này có nghĩa là: Ngài đã xuất gia bằng đức tin, từ bỏ dòng họ ấy khi nó vẫn chưa suy tàn, không bị bất kỳ sự suy thoái nào chi phối. Phần sau đó có ý nghĩa như đã nói. Cụm từ ‘taṃ kho pana’ là một cách dùng ở đối cách trong ý nghĩa mô tả bản chất, nghĩa là ‘của ngài Gotama ấy.’ ‘Kalyāṇo’ (tốt đẹp) là người có những phẩm hạnh tốt đẹp; có nghĩa là cao thượng. ‘Kittisaddo’ (tiếng tăm) chính là danh tiếng, hoặc là tiếng vang của lời tán thán. ඉතිපි සො භගවාතිආදීසු පන අයං තාව යොජනා – සො භගවා ඉතිපි අරහං, ඉතිපි සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… ඉතිපි භගවාති ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනාති වුත්තං හොති. Còn trong các câu bắt đầu bằng ‘itipi so bhagavā,’ trước hết đây là cách kết hợp câu: Đức Thế Tôn ấy, ‘itipi’ (vì lý do này) là bậc A-la-hán, ‘itipi’ là bậc Chánh Đẳng Giác... ‘itipi’ là bậc Thế Tôn. Điều này có nghĩa là: ‘vì lý do này và vì lý do này.’ ඉදානි විනයධරානං සුත්තන්තනයකොසල්ලත්ථං විනයසංවණ්ණනාරම්භෙ බුද්ධගුණපටිසංයුත්තාය ධම්මියා කථාය චිත්තසම්පහංසනත්ථඤ්ච එතෙසං පදානං විත්ථාරනයෙන වණ්ණනං කරිස්සාමි. තස්මා යං වුත්තං – ‘‘සො භගවා ඉතිපි අරහ’’න්තිආදි; තත්ථ ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි තාව කාරණෙහි සො භගවා අරහන්ති වෙදිතබ්බො. ආරකා හි සො සබ්බකිලෙසෙහි සුවිදූරවිදූරෙ ඨිතො, මග්ගෙන සවාසනානං කිලෙසානං විද්ධංසිතත්තාති ආරකත්තා අරහං; තෙ චානෙන කිලෙසාරයො මග්ගෙන හතාති අරීනං හතත්තාපි අරහං. යඤ්චෙතං අවිජ්ජාභවතණ්හාමයනාභිපුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරාරං ජරාමරණනෙමි ආසවසමුදයමයෙන අක්ඛෙන විජ්ඣිත්වා තිභවරථෙ සමායොජිතං අනාදිකාලප්පවත්තං සංසාරචක්කං, තස්සානෙන බොධිමණ්ඩෙ [Pg.85] වීරියපාදෙහි සීලපථවියං පතිට්ඨාය සද්ධාහත්ථෙන කම්මක්ඛයකරං ඤාණඵරසුං ගහෙත්වා සබ්බෙ අරා හතාති අරානං හතත්තාපි අරහං. Bây giờ, vì lợi ích cho sự thông thạo phương pháp Kinh tạng của các vị trì Luật, và để làm cho tâm hoan hỷ bằng một bài pháp thoại liên quan đến các ân đức của Đức Phật khi bắt đầu chú giải Luật tạng, tôi sẽ giải thích các từ này một cách chi tiết. Do đó, điều đã được nói là – ‘so bhagavā itipi arahaṃ’ (Đức Thế Tôn ấy, vì lý do này, là bậc A-la-hán), v.v... Trong đó, trước hết, cần hiểu rằng Đức Thế Tôn ấy là bậc ‘arahaṃ’ (A-la-hán) vì những lý do sau: vì Ngài ở xa (phiền não) (ārakattā), vì đã tiêu diệt các kẻ thù (phiền não) và các căm xe (của bánh xe luân hồi) (arīnaṃ arānañca hatattā), vì xứng đáng nhận các vật dụng (paccayādīnaṃ arahattā), và vì không có nơi kín đáo để làm điều ác (pāpakaraṇe rahābhāvā). Quả vậy, Ngài ở xa, ở rất xa tất cả các phiền não, vì đã phá hủy các phiền não cùng với các tập khí của chúng bằng đạo lộ; do đó, Ngài là bậc A-la-hán vì ở xa. Và những kẻ thù phiền não ấy đã bị Ngài tiêu diệt bằng đạo lộ; do đó, Ngài cũng là bậc A-la-hán vì đã tiêu diệt các kẻ thù. Và bánh xe luân hồi này, vốn đã vận hành từ vô thỉ, được lắp vào cỗ xe ba cõi, được xuyên qua bởi trục xe là nguyên nhân của các lậu hoặc, có cái đùm xe làm bằng vô minh, hữu và ái, có các căm xe là các hành động như phước hành, và có vành xe là già và chết; tại Bồ-đề đoàn, đứng trên mặt đất giới hạnh bằng đôi chân tinh tấn, Ngài đã dùng bàn tay đức tin cầm lấy chiếc búa trí tuệ có thể chấm dứt nghiệp, và đã phá hủy tất cả các căm xe của bánh xe ấy; do đó, Ngài cũng là bậc A-la-hán vì đã phá hủy các căm xe. අථ වා සංසාරචක්කන්ති අනමතග්ගසංසාරවට්ටං වුච්චති, තස්ස ච අවිජ්ජා නාභි, මූලත්තා; ජරාමරණං නෙමි, පරියොසානත්තා; සෙසා දස ධම්මා අරා, අවිජ්ජාමූලකත්තා ජරාමරණපරියන්තත්තා ච. තත්ථ දුක්ඛාදීසු අඤ්ඤාණං අවිජ්ජා, කාමභවෙ ච අවිජ්ජා කාමභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. රූපභවෙ අවිජ්ජා රූපභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. අරූපභවෙ අවිජ්ජා අරූපභවෙ සඞ්ඛාරානං පච්චයො හොති. කාමභවෙ සඞ්ඛාරා කාමභවෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස පච්චයා හොන්ති. එස නයො ඉතරෙසු. කාමභවෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං කාමභවෙ නාමරූපස්ස පච්චයො හොති, තථා රූපභවෙ. අරූපභවෙ නාමස්සෙව පච්චයො හොති. කාමභවෙ නාමරූපං කාමභවෙ සළායතනස්ස පච්චයො හොති. රූපභවෙ නාමරූපං රූපභවෙ තිණ්ණං ආයතනානං පච්චයො හොති. අරූපභවෙ නාමං අරූපභවෙ එකස්සායතනස්ස පච්චයො හොති. කාමභවෙ සළායතනං කාමභවෙ ඡබ්බිධස්ස ඵස්සස්ස පච්චයො හොති. රූපභවෙ තීණි ආයතනානි රූපභවෙ තිණ්ණං ඵස්සානං; අරූපභවෙ එකමායතනං අරූපභවෙ එකස්ස ඵස්සස්ස පච්චයො හොති. කාමභවෙ ඡ ඵස්සා කාමභවෙ ඡන්නං වෙදනානං පච්චයා හොන්ති. රූපභවෙ තයො තත්ථෙව තිස්සන්නං; අරූපභවෙ එකො තත්ථෙව එකිස්සා වෙදනාය පච්චයො හොති. කාමභවෙ ඡ වෙදනා කාමභවෙ ඡන්නං තණ්හාකායානං පච්චයා හොන්ති. රූපභවෙ තිස්සො තත්ථෙව තිණ්ණං; අරූපභවෙ එකා වෙදනා අරූපභවෙ එකස්ස තණ්හාකායස්ස පච්චයො හොති. තත්ථ තත්ථ සා සා තණ්හා තස්ස තස්ස උපාදානස්ස පච්චයො; උපාදානාදයො භවාදීනං. Hoặc là, vòng luân hồi vô thủy được gọi là bánh xe luân hồi. Và trong đó, vô minh là cái trục, vì là gốc rễ; già-chết là cái niềng, vì là điểm kết thúc; mười pháp còn lại là các căm xe, vì có vô minh làm gốc và già-chết làm điểm cuối. Trong đó, sự không biết về khổ v.v... là vô minh. Và trong cõi Dục, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, vô minh là duyên cho các hành trong cõi Vô Sắc. Trong cõi Dục, các hành là duyên cho thức tái sanh trong cõi Dục. Phương pháp này cũng áp dụng cho các cõi khác. Trong cõi Dục, thức tái sanh là duyên cho danh-sắc trong cõi Dục, tương tự trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, (thức) chỉ là duyên cho danh. Trong cõi Dục, danh-sắc là duyên cho sáu xứ trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, danh-sắc là duyên cho ba xứ trong cõi Sắc. Trong cõi Vô Sắc, danh là duyên cho một xứ trong cõi Vô Sắc. Trong cõi Dục, sáu xứ là duyên cho sáu loại xúc trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba xứ là duyên cho ba loại xúc; trong cõi Vô Sắc, một xứ là duyên cho một loại xúc. Trong cõi Dục, sáu loại xúc là duyên cho sáu loại thọ trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba (loại xúc) ngay tại đó là duyên cho ba (loại thọ); trong cõi Vô Sắc, một (loại xúc) ngay tại đó là duyên cho một loại thọ. Trong cõi Dục, sáu loại thọ là duyên cho sáu thân ái trong cõi Dục. Trong cõi Sắc, ba (loại thọ) ngay tại đó là duyên cho ba (thân ái); trong cõi Vô Sắc, một loại thọ là duyên cho một thân ái trong cõi Vô Sắc. Ở mỗi nơi, ái tương ứng là duyên cho thủ tương ứng; thủ v.v... là duyên cho hữu v.v... කථං? ඉධෙකච්චො ‘‘කාමෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති කාමුපාදානපච්චයා කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය මනසා දුච්චරිතං චරති; දුච්චරිතපාරිපූරියා අපායෙ උපපජ්ජති. තත්ථස්ස උපපත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවො, කම්මනිබ්බත්තා ඛන්ධා උපපත්තිභවො, ඛන්ධානං නිබ්බත්ති ජාති, පරිපාකො ජරා, භෙදො මරණං. Như thế nào? Ở đây, một người nào đó, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ các dục’, do duyên là dục thủ, thực hành ác hạnh qua thân, qua lời, qua ý; do sự viên mãn của ác hạnh, người ấy sanh vào cõi khổ. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự tái sanh của người ấy được gọi là nghiệp hữu, các uẩn được sanh ra do nghiệp được gọi là sanh hữu, sự phát sanh của các uẩn là sanh, sự chín muồi là già, sự tan rã là chết. අපරො [Pg.86] ‘‘සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති තථෙව සුචරිතං චරති; සුචරිතපාරිපූරියා සග්ගෙ උපපජ්ජති. තත්ථස්ස උපපත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවොති සො එව නයො. Một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi trời’, cũng như vậy thực hành thiện hạnh; do sự viên mãn của thiện hạnh, người ấy sanh vào cõi trời. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự tái sanh của người ấy được gọi là nghiệp hữu, phương pháp cũng y như vậy. අපරො පන ‘‘බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති කාමුපාදානපච්චයා එව මෙත්තං භාවෙති, කරුණං… මුදිතං… උපෙක්ඛං භාවෙති, භාවනාපාරිපූරියා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තති. තත්ථස්ස නිබ්බත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවොති සොයෙව නයො. Lại nữa, một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi Phạm thiên’, chính do duyên là dục thủ, tu tập tâm từ, tâm bi... tâm hỷ... tâm xả; do sự viên mãn của sự tu tập, người ấy sanh vào cõi Phạm thiên. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của người ấy được gọi là nghiệp hữu, phương pháp cũng y như vậy. අපරො ‘‘අරූපවභසම්පත්තිං අනුභවිස්සාමී’’ති තථෙව ආකාසානඤ්චායතනාදිසමාපත්තියො භාවෙති, භාවනාපාරිපූරියා තත්ථ නිබ්බත්තති. තත්ථස්ස නිබ්බත්තිහෙතුභූතං කම්මං කම්මභවො, කම්මනිබ්බත්තා ඛන්ධා උපපත්තිභවො, ඛන්ධානං නිබ්බත්ති ජාති, පරිපාකො ජරා, භෙදො මරණන්ති. එස නයො සෙසුපාදානමූලිකාසුපි යොජනාසු. Một người khác, với ý nghĩ ‘Ta sẽ hưởng thụ tài sản cõi Vô Sắc’, cũng như vậy, tu tập các thiền chứng như Không Vô Biên Xứ v.v...; do sự viên mãn của sự tu tập, người ấy sanh vào cõi ấy. Ở đó, nghiệp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của người ấy được gọi là nghiệp hữu, các uẩn được sanh ra do nghiệp được gọi là sanh hữu, sự phát sanh của các uẩn là sanh, sự chín muồi là già, sự tan rã là chết. Phương pháp này cũng áp dụng trong các trường hợp có các loại thủ còn lại làm gốc. එවං ‘‘අයං අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණං; අතීතම්පි අද්ධානං, අනාගතම්පි අද්ධානං; අවිජ්ජා හෙතු, සඞ්ඛාරා හෙතුසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ හෙතුසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති එතෙන නයෙන සබ්බපදානි විත්ථාරෙතබ්බානි. තත්ථ අවිජ්ජා සඞ්ඛාරා එකො සඞ්ඛෙපො, විඤ්ඤාණ-නාමරූප-සළායතන-ඵස්ස-වෙදනා එකො, තණ්හුපාදානභවා එකො, ජාති-ජරා-මරණං එකො. පුරිමසඞ්ඛෙපො චෙත්ථ අතීතො අද්ධා, ද්වෙ මජ්ඣිමා පච්චුප්පන්නො, ජාතිජරාමරණං අනාගතො. අවිජ්ජාසඞ්ඛාරග්ගහණෙන චෙත්ථ තණ්හුපාදානභවා ගහිතාව හොන්තීති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා අතීතෙ කම්මවට්ටං; විඤ්ඤාණාදයො පඤ්ච ධම්මා එතරහි විපාකවට්ටං. තණ්හුපාදානභවග්ගහණෙන අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා ගහිතාව හොන්තීති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා එතරහි කම්මවට්ටං; ජාතිජරාමරණාපදෙසෙන විඤ්ඤාණාදීනං නිද්දිට්ඨත්තා ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ආයතිං විපාකවට්ටං. තෙ ආකාරතො වීසතිවිධා හොන්ති. සඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානඤ්චෙත්ථ අන්තරා එකො සන්ධි, වෙදනාතණ්හානමන්තරා එකො, භවජාතීනමන්තරා එකො. ඉති භගවා එවං චතුසඞ්ඛෙපං, තියද්ධං, වීසතාකාරං, තිසන්ධිං පටිච්චසමුප්පාදං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති අඤ්ඤාති පටිවිජ්ඣති. තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති – ‘‘පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති. ඉමිනා ධම්මට්ඨිතිඤාණෙන භගවා තෙ ධම්මෙ යථාභූතං ඤත්වා තෙසු [Pg.87] නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජන්තො විමුච්චන්තො වුත්තප්පකාරස්ස ඉමස්ස සංසාරචක්කස්ස අරෙ හනි විහනි විද්ධංසෙසි. එවම්පි අරානං හතත්තා අරහං. Như vầy: ‘Vô minh này là nhân, các hành là quả sanh từ nhân; cả hai pháp này đều là quả sanh từ nhân’, trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí. Cũng trong thời quá khứ, cũng trong thời vị lai: ‘Vô minh là nhân, các hành là quả sanh từ nhân; cả hai pháp này đều là quả sanh từ nhân’, trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí. Theo phương pháp này, tất cả các chi phần nên được giải thích chi tiết. Trong đó, vô minh và hành là một nhóm tóm tắt; thức, danh-sắc, sáu xứ, xúc, thọ là một nhóm; ái, thủ, hữu là một nhóm; sanh, già-chết là một nhóm. Và trong đây, nhóm tóm tắt đầu tiên là thời quá khứ, hai nhóm giữa là thời hiện tại, sanh, già-chết là thời vị lai. Và ở đây, khi đề cập đến vô minh và hành, thì ái, thủ, hữu cũng đã được bao gồm; do đó, năm pháp này trong quá khứ là nghiệp luân. Năm pháp bắt đầu bằng thức hiện nay là quả luân. Khi đề cập đến ái, thủ, hữu, thì vô minh và hành cũng đã được bao gồm; do đó, năm pháp này hiện nay là nghiệp luân. Do việc chỉ ra sanh, già-chết cũng là chỉ ra các pháp bắt đầu bằng thức, nên năm pháp này trong tương lai là quả luân. Chúng có hai mươi phương diện. Và ở đây, giữa hành và thức có một mối nối, giữa thọ và ái có một mối nối, giữa hữu và sanh có một mối nối. Như vậy, Đức Thế Tôn biết, thấy, liễu tri, thâm nhập Lý Duyên Khởi với bốn nhóm tóm tắt, ba thời, hai mươi phương diện, ba mối nối, theo tất cả các phương diện. Sự biết ấy, theo nghĩa là biết, là trí (ñāṇa); theo nghĩa là biết rõ, là tuệ (paññā). Do đó, được nói rằng: ‘Trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là Pháp trụ trí’. Với Pháp trụ trí này, Đức Thế Tôn, sau khi biết các pháp ấy như thật, đã nhàm chán, ly tham, giải thoát khỏi chúng, và đã phá hủy, hủy diệt, tiêu diệt các căm xe của bánh xe luân hồi có các phương diện đã được nói đến này. Cũng như vậy, do đã phá hủy các căm xe, Ngài là A-la-hán. අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යත්තා ච චීවරාදිපච්චයෙ අරහති පූජාවිසෙසඤ්ච; තෙනෙව ච උප්පන්නෙ තථාගතෙ යෙ කෙචි මහෙසක්ඛා දෙවමනුස්සා න තෙ අඤ්ඤත්ථ පූජං කරොන්ති. තථා හි බ්‍රහ්මා සහම්පති සිනෙරුමත්තෙන රතනදාමෙන තථාගතං පූජෙසි, යථාබලඤ්ච අඤ්ඤෙපි දෙවා මනුස්සා ච බිම්බිසාරකොසලරාජාදයො. පරිනිබ්බුතම්පි ච භගවන්තං උද්දිස්ස ඡන්නවුතිකොටිධනං විසජ්ජෙත්වා අසොකමහාරාජා සකලජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි පතිට්ඨාපෙසි. කො පන වාදො අඤ්ඤෙසං පූජාවිසෙසානන්ති! එවං පච්චයාදීනං අරහත්තාපි අරහං. යථා ච ලොකෙ කෙචි පණ්ඩිතමානිනො බාලා අසිලොකභයෙන රහො පාපං කරොන්ති; එවමෙස න කදාචි කරොතීති පාපකරණෙ රහාභාවතොපි අරහං. හොති චෙත්ථ – Và do là bậc tối thượng đáng được cúng dường, Ngài xứng đáng thọ nhận các vật dụng như y phục v.v... và các sự cúng dường đặc biệt; và chính vì thế, khi Như Lai xuất hiện, bất cứ chư thiên và loài người nào có đại thần lực, họ không cúng dường ở nơi nào khác. Thật vậy, Phạm thiên Sahampati đã cúng dường Như Lai bằng một tràng hoa báu lớn bằng núi Sineru, và các vị trời khác cùng loài người như vua Bimbisāra, vua Kosala v.v... cũng đã cúng dường tùy theo khả năng của mình. Và ngay cả khi Đức Thế Tôn đã nhập Parinibbāna, đại vương Asoka đã từ bỏ tài sản chín mươi sáu koṭi, cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tịnh xá trên khắp cõi Jambudīpa. Huống nữa là nói gì đến các sự cúng dường đặc biệt khác! Như vậy, do xứng đáng thọ nhận các vật dụng v.v... nên Ngài là A-la-hán. Và cũng như trong thế gian, có những kẻ ngu si tự cho mình là bậc trí, vì sợ tai tiếng xấu mà lén lút làm điều ác; cũng vậy, vị này không bao giờ làm điều ác, nên do không có nơi kín đáo để làm điều ác, Ngài là A-la-hán. Và ở đây có câu kệ rằng: ‘‘ආරකත්තා හතත්තා ච, කිලෙසාරීන සො මුනි; හතසංසාරචක්කාරො, පච්චයාදීන චාරහො; න රහො කරොති පාපානි, අරහං තෙන වුච්චතී’’ති. “Do đã xa lìa, và đã diệt trừ các kẻ thù phiền não, bậc Mâu-ni ấy; Do đã phá hủy các căm xe của bánh xe luân hồi, và xứng đáng thọ nhận các vật dụng v.v...; Do không lén lút làm các điều ác, vì thế Ngài được gọi là A-la-hán.” සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධො. තථා හෙස සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො, අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ අභිඤ්ඤෙය්‍යතො බුද්ධො, පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යතො, පහාතබ්බෙ ධම්මෙ පහාතබ්බතො, සච්ඡිකාතබ්බෙ ධම්මෙ සච්ඡිකාතබ්බතො, භාවෙතබ්බෙ ධම්මෙ භාවෙතබ්බතො. තෙනෙව චාහ – Lại nữa, do đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp, nên Ngài là Sammāsambuddha (Chánh Đẳng Chánh Giác). Thật vậy, vị này đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp: Ngài đã giác ngộ các pháp cần được thắng tri đúng như là pháp cần được thắng tri, đã giác ngộ các pháp cần được liễu tri đúng như là pháp cần được liễu tri, các pháp cần được đoạn tận đúng như là pháp cần được đoạn tận, các pháp cần được chứng ngộ đúng như là pháp cần được chứng ngộ, các pháp cần được tu tập đúng như là pháp cần được tu tập. Chính vì thế Ngài đã nói: ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං; පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. (ම. නි. 2.399; සු. නි. 563); “Pháp cần thắng tri, Ta đã thắng tri, Pháp cần tu tập, Ta cũng đã tu tập; Pháp cần đoạn tận, Ta đã đoạn tận, Này Bà-la-môn, vì thế Ta là Phật.” අපිච චක්ඛු දුක්ඛසච්චං, තස්ස මූලකාරණභාවෙන තංසමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හා සමුදයසච්චං, උභින්නමප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පටිපදා මග්ගසච්චන්ති එවං එකෙකපදුද්ධාරෙනාපි සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො. එස නයො සොත-ඝාන-ජිව්හා-කායමනෙසුපි. එතෙනෙව නයෙන රූපාදීනි ඡ ආයතනානි, චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදයො ඡ විඤ්ඤාණකායා, චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො ඡ ඵස්සා, චක්ඛුසම්ඵස්සජාදයො ඡ වෙදනා, රූපසඤ්ඤාදයො ඡ සඤ්ඤා, රූපසඤ්චෙතනාදයො ඡ චෙතනා, රූපතණ්හාදයො ඡ [Pg.88] තණ්හාකායා, රූපවිතක්කාදයො ඡ විතක්කා, රූපවිචාරාදයො ඡ විචාරා, රූපක්ඛන්ධාදයො පඤ්චක්ඛන්ධා, දස කසිණානි, දස අනුස්සතියො, උද්ධුමාතකසඤ්ඤාදිවසෙන දස සඤ්ඤා, කෙසාදයො ද්වත්තිංසාකාරා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, කාමභවාදයො නව භවා, පඨමාදීනි චත්තාරි ඣානානි, මෙත්තාභාවනාදයො චතස්සො අප්පමඤ්ඤා, චතස්සො අරූපසමාපත්තියො, පටිලොමතො ජරාමරණාදීනි, අනුලොමතො අවිජ්ජාදීනි පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගානි ච යොජෙතබ්බානි. Hơn nữa, con mắt là khổ đế, do là nguyên nhân gốc rễ của nó, ái trong đời trước đã làm phát sinh ra nó là tập đế, sự không hiện hữu của cả hai là diệt đế, con đường trí tuệ liễu tri sự diệt tận là đạo đế. Như vậy, ngay cả bằng cách nêu lên từng thuật ngữ một, Ngài cũng đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp. Phương pháp này cũng áp dụng cho tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Theo cùng phương pháp này, cần phải áp dụng cho: sáu xứ bắt đầu bằng sắc, sáu thân thức bắt đầu bằng nhãn thức, sáu xúc bắt đầu bằng nhãn xúc, sáu thọ bắt đầu bằng nhãn xúc sanh, sáu tưởng bắt đầu bằng sắc tưởng, sáu tư bắt đầu bằng sắc tư, sáu thân ái bắt đầu bằng sắc ái, sáu tầm bắt đầu bằng sắc tầm, sáu tứ bắt đầu bằng sắc tứ, năm uẩn bắt đầu bằng sắc uẩn, mười đề mục kasiṇa, mười đề mục tùy niệm, mười tưởng qua tử thi sình trương v.v..., ba mươi hai thể trược bắt đầu bằng tóc, mười hai xứ, mười tám giới, chín hữu bắt đầu bằng dục hữu, bốn thiền bắt đầu bằng sơ thiền, bốn vô lượng tâm bắt đầu bằng tu tập tâm từ, bốn thiền vô sắc, các chi phần duyên khởi theo chiều nghịch bắt đầu bằng già-chết, và theo chiều thuận bắt đầu bằng vô minh. තත්‍රායං එකපදයොජනා – ‘‘ජරාමරණං දුක්ඛසච්චං, ජාති සමුදයසච්චං, උභින්නම්පි නිස්සරණං නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පටිපදා මග්ගසච්ච’’න්ති. එවං එකෙකපදුද්ධාරෙන සබ්බධම්මෙ සම්මා සාමඤ්ච බුද්ධො අනුබුද්ධො පටිවිද්ධො. තෙන වුත්තං – සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධොති. Trong đó, đây là cách áp dụng cho một thuật ngữ: “Già-chết là khổ đế, sanh là tập đế, sự giải thoát khỏi cả hai là diệt đế, con đường trí tuệ liễu tri sự diệt tận là đạo đế.” Như vậy, bằng cách nêu lên từng thuật ngữ một, Ngài đã tự mình chánh đẳng chánh giác, đã tùy giác, đã thông suốt tất cả các pháp. Do đó, đã có lời nói rằng: “Lại nữa, do đã tự mình chánh đẳng chánh giác tất cả các pháp, nên Ngài là Sammāsambuddha.” විජ්ජාහි පන චරණෙන ච සම්පන්නත්තා විජ්ජාචරණසම්පන්නො; තත්ථ විජ්ජාති තිස්සොපි විජ්ජා, අට්ඨපි විජ්ජා. තිස්සො විජ්ජා භයභෙරවසුත්තෙ (ම. නි. 1.34 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා, අට්ඨ විජ්ජා අම්බට්ඨසුත්තෙ (දී. නි. 1.278 ආදයො). තත්‍ර හි විපස්සනාඤාණෙන මනොමයිද්ධියා ච සහ ඡ අභිඤ්ඤා පරිග්ගහෙත්වා අට්ඨ විජ්ජා වුත්තා. චරණන්ති සීලසංවරො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ජාගරියානුයොගො, සත්ත සද්ධම්මා, චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානීති ඉමෙ පන්නරස ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඉමෙයෙව හි පන්නරස ධම්මා, යස්මා එතෙහි චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං තස්මා, චරණන්ති වුත්තා. යථාහ – ‘‘ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො සීලවා හොතී’’ති (ම. නි. 2.24) විත්ථාරො. භගවා ඉමාහි විජ්ජාහි ඉමිනා ච චරණෙන සමන්නාගතො, තෙන වුච්චති විජ්ජාචරණසම්පන්නොති. තත්ථ විජ්ජාසම්පදා භගවතො සබ්බඤ්ඤුතං පූරෙත්වා ඨිතා, චරණසම්පදා මහාකාරුණිකතං. සො සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බසත්තානං අත්ථානත්ථං ඤත්වා මහාකාරුණිකතාය අනත්ථං පරිවජ්ජෙත්වා අත්ථෙ නියොජෙති, යථා තං විජ්ජාචරණසම්පන්නො. තෙනස්ස සාවකා සුප්පටිපන්නා හොන්ති නො දුප්පටිපන්නා, විජ්ජාචරණවිපන්නානඤ්හි සාවකා අත්තන්තපාදයො විය. Lại nữa, do đã đầy đủ minh và hạnh, nên Ngài là Vijjācaraṇasampanna (Minh Hạnh Túc). Trong đó, “minh” là ba minh và cũng là tám minh. Ba minh cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Bhayabherava, tám minh trong kinh Ambaṭṭha. Vì ở đó, tám minh được nói đến bằng cách gộp sáu thắng trí cùng với tuệ quán và thần thông do ý tạo thành. “Hạnh” cần được hiểu là mười lăm pháp này: sự phòng hộ trong giới, sự hộ trì các căn, sự tiết độ trong ăn uống, sự chuyên tâm cảnh giác, bảy diệu pháp, và bốn thiền sắc giới. Thật vậy, mười lăm pháp này được gọi là “hạnh” vì nhờ chúng mà bậc Thánh đệ tử đi đến, đạt đến cảnh giới bất tử. Như có lời dạy: “Này Mahānāma, ở đây, bậc Thánh đệ tử có giới hạnh...” (phần chi tiết). Đức Thế Tôn đã đầy đủ các minh này và hạnh này, do đó Ngài được gọi là Vijjācaraṇasampanna. Trong đó, sự đầy đủ về minh đã hoàn thiện quả vị Nhất thiết trí của Đức Thế Tôn, sự đầy đủ về hạnh đã hoàn thiện lòng đại bi của Ngài. Ngài nhờ Nhất thiết trí mà biết được điều lợi ích và bất lợi cho tất cả chúng sanh, nhờ lòng đại bi mà giúp họ tránh xa điều bất lợi và hướng đến điều lợi ích, đúng như một bậc Minh Hạnh Túc. Do đó, các đệ tử của Ngài là những người thực hành tốt đẹp, không phải là những người thực hành sai lạc. Vì rằng các đệ tử của những người thiếu sót về minh và hạnh là những người thực hành sai lạc, giống như những người theo hạnh khổ hạnh ép xác v.v... සොභනගමනත්තා, සුන්දරං ඨානං ගතත්තා, සම්මාගතත්තා, සම්මා ච ගදත්තා සුගතො. ගමනම්පි හි ගතන්ති වුච්චති, තඤ්ච භගවතො සොභනං පරිසුද්ධමනවජ්ජං[Pg.89]. කිං පන තන්ති? අරියමග්ගො. තෙන හෙස ගමනෙන ඛෙමං දිසං අසජ්ජමානො ගතොති සොභනගමනත්තා සුගතො. සුන්දරං චෙස ඨානං ගතො අමතං නිබ්බානන්ති සුන්දරං ඨානං ගතත්තාපි සුගතො. සම්මා ච ගතො තෙන තෙන මග්ගෙන පහීනෙ කිලෙසෙ පුන අපච්චාගච්ඡන්තො. වුත්තඤ්චෙතං – ‘‘සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො…පෙ… අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො’’ති (මහානි. 38). සම්මා වා ආගතො දීපඞ්කරපාදමූලතො පභුති යාව බොධිමණ්ඩො තාව සමතිංසපාරමිපූරිතාය සම්මාපටිපත්තියා සබ්බලොකස්ස හිතසුඛමෙව කරොන්තො සස්සතං උච්ඡෙදං කාමසුඛං අත්තකිලමථන්ති ඉමෙ ච අන්තෙ අනුපගච්ඡන්තො ආගතොති සම්මාගතත්තාපි සුගතො. සම්මා චෙස ගදති, යුත්තට්ඨානෙ යුත්තමෙව වාචං භාසතීති සම්මා ගදත්තාපි සුගතො. Do có sự đi tốt đẹp, do đã đi đến nơi tốt đẹp, do đã đi một cách chánh đáng, và do nói lời chánh đáng nên gọi là Sugata (Thiện Thệ). Thật vậy, sự đi cũng được gọi là 'gata', và sự đi ấy của Đức Thế Tôn là tốt đẹp, hoàn toàn trong sạch, không có lỗi lầm. Nhưng sự đi ấy là gì? Là Thánh đạo. Vị ấy đã đi đến phương xứ an ổn bằng sự đi (Thánh đạo) ấy mà không bị dính mắc, vì vậy do có sự đi tốt đẹp nên gọi là Sugata. Và vị ấy đã đi đến nơi tốt đẹp là bất tử, là Níp-bàn, nên cũng do đã đi đến nơi tốt đẹp mà gọi là Sugata. Và đã đi một cách chánh đáng, không quay trở lại các phiền não đã được đoạn trừ bằng đạo lộ này hay đạo lộ kia. Điều này đã được nói: “Những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo Tu-đà-hoàn, vị ấy không quay lại, không trở lại, không tái hồi đến các phiền não ấy, nên gọi là Sugata… cho đến… những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo A-la-hán, vị ấy không quay lại, không trở lại, không tái hồi đến các phiền não ấy, nên gọi là Sugata” (Mahāni. 38). Hoặc đã đến một cách chánh đáng, từ dưới chân đức Phật Dīpaṅkara cho đến Bồ-đề đoàn, bằng chánh hạnh để viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, chỉ làm lợi ích và hạnh phúc cho toàn thể thế gian, và không đi đến hai cực đoan là thường kiến, đoạn kiến, lạc thú trong dục lạc, và khổ hạnh ép xác, nên cũng do đã đến một cách chánh đáng mà gọi là Sugata. Và vị ấy nói lời chánh đáng, chỉ nói lời thích hợp ở nơi thích hợp, nên cũng do nói lời chánh đáng mà gọi là Sugata. තත්‍රිදං සාධකසුත්තං – ‘‘යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණාය. යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණායා’’ති (ම. නි. 2.86). එවං සම්මා ගදත්තාපි සුගතොති වෙදිතබ්බො. Ở đây, đây là kinh làm bằng chứng: “Lời nói nào Như Lai biết là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy cũng không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, Như Lai không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy cũng không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, Như Lai cũng không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, liên hệ đến lợi ích, nhưng lời nói ấy không được người khác ưa thích, không làm hài lòng, trong trường hợp đó, Như Lai biết thời để tuyên thuyết lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là không có thật, không chân thật, không liên hệ đến lợi ích, nhưng lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, Như Lai không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, nhưng không liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, Như Lai cũng không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là có thật, chân thật, liên hệ đến lợi ích, và lời nói ấy được người khác ưa thích, làm hài lòng, trong trường hợp đó, Như Lai biết thời để tuyên thuyết lời nói ấy” (Ma. ni. 2.86). Như vậy, cần phải hiểu rằng cũng do nói lời chánh đáng nên gọi là Sugata. සබ්බථා විදිතලොකත්තා පන ලොකවිදූ. සො හි භගවා සභාවතො සමුදයතො නිරොධතො නිරොධූපායතොති සබ්බථා ලොකං අවෙදි අඤ්ඤාසි පටිවිජ්ඣි. යථාහ – ‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස [Pg.90] අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමි; න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං. Lại nữa, do đã biết thế gian về mọi phương diện nên gọi là Lokavidū (Thế Gian Giải). Thật vậy, Đức Thế Tôn ấy đã biết, đã hiểu, đã thâm nhập thế gian về mọi phương diện: về tự tánh (khổ đế), về sự tập khởi (tập đế), về sự đoạn diệt (diệt đế), và về phương pháp đưa đến sự đoạn diệt (đạo đế). Như Ngài đã nói: “Này hiền giả, nơi nào không có sanh, không có già, không có chết, không có tử, không có tái sanh, Ta không tuyên bố rằng có thể biết, thấy, hay đạt đến tận cùng của thế gian ấy bằng cách đi; và này hiền giả, Ta không tuyên bố rằng có thể chấm dứt khổ đau mà không đạt đến tận cùng của thế gian. Tuy nhiên, này hiền giả, chính trong tấm thân dài một tầm này, có tưởng và có tâm, Ta tuyên bố về thế gian, sự tập khởi của thế gian, sự đoạn diệt của thế gian, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thế gian.” ‘‘ගමනෙන න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං; න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං. “Không bao giờ có thể đạt đến, tận cùng thế gian bằng cách đi; và khi chưa đạt đến tận cùng thế gian, không có sự giải thoát khỏi khổ đau.” ‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො; ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො; ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා; නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. (අ. නි. 4.45; සං. නි. 1.107); “Do đó, bậc trí tuệ, người biết thế gian, đã đến tận cùng thế gian, đã sống đời phạm hạnh; bậc đã làm lắng dịu (phiền não), sau khi biết được tận cùng của thế gian, không còn mong cầu thế gian này hay thế gian khác.” (a. ni. 4.45; saṃ. ni. 1.107); අපිච තයො ලොකා – සඞ්ඛාරලොකො, සත්තලොකො, ඔකාසලොකොති; තත්ථ ‘‘එකො ලොකො – සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (පටි. ම. 1.112) ආගතට්ඨානෙ සඞ්ඛාරලොකො වෙදිතබ්බො. ‘‘සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා’’ති (දී. නි. 1.421) ආගතට්ඨානෙ සත්තලොකො. Lại nữa, có ba thế gian: thế gian các pháp hữu vi (saṅkhāraloka), thế gian chúng sanh (sattaloka), và thế gian cõi nơi chốn (okāsaloka); trong đó, ở chỗ có nói “một thế gian – tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực” (paṭi. ma. 1.112), nên hiểu là thế gian các pháp hữu vi. Ở chỗ có nói “thế gian là thường hằng hay thế gian là không thường hằng” (dī. ni. 1.421), nên hiểu là thế gian chúng sanh. ‘‘යාවතා චන්දිමසූරියා, පරිහරන්ති දිසා භන්ති විරොචනා; තාව සහස්සධා ලොකො, එත්ථ තෙ වත්තතී වසො’’ති. (ම. නි. 1.503) – “Chừng nào mặt trăng và mặt trời còn xoay vần, chiếu sáng rực rỡ các phương; chừng đó là một ngàn thế giới, ở đây quyền lực của ông được thi thố.” (ma. ni. 1.503) – ආගතට්ඨානෙ ඔකාසලොකො, තම්පි භගවා සබ්බථා අවෙදි. තථා හිස්ස – ‘‘එකො ලොකො – සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. ද්වෙ ලොකා – නාමඤ්ච රූපඤ්ච. තයො ලොකා – තිස්සො වෙදනා. චත්තාරො ලොකා – චත්තාරො ආහාරා. පඤ්ච ලොකා – පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. ඡ ලොකා – ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි. සත්ත ලොකා සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. අට්ඨ ලොකා – අට්ඨ ලොකධම්මා. නව ලොකා – නව සත්තාවාසා. දස ලොකා – දසායතනානි. ද්වාදස ලොකා – ද්වාදසායතනානි. අට්ඨාරස ලොකා – අට්ඨාරස ධාතුයො’’ති (පටි. ම. 1.112). අයං සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතො. Ở chỗ có nói (như trên), nên hiểu là thế gian cõi nơi chốn, và Đức Thế Tôn cũng đã biết (ba thế gian) ấy về mọi phương diện. Thật vậy, đối với Ngài: “Một thế gian – tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực. Hai thế gian – danh và sắc. Ba thế gian – ba loại thọ. Bốn thế gian – bốn loại vật thực. Năm thế gian – năm thủ uẩn. Sáu thế gian – sáu nội xứ. Bảy thế gian – bảy thức trú. Tám thế gian – tám pháp thế gian. Chín thế gian – chín chúng sanh trú. Mười thế gian – mười xứ. Mười hai thế gian – mười hai xứ. Mười tám thế gian – mười tám giới” (paṭi. ma. 1.112). Thế gian các pháp hữu vi này cũng đã được biết về mọi phương diện. යස්මා [Pg.91] පනෙස සබ්බෙසම්පි සත්තානං ආසයං ජානාති, අනුසයං ජානාති, චරිතං ජානාති, අධිමුත්තිං ජානාති, අප්පරජක්ඛෙ මහාරජක්ඛෙ තික්ඛින්ද්‍රියෙ මුදින්ද්‍රියෙ ස්වාකාරෙ ද්වාකාරෙ සුවිඤ්ඤාපයෙ දුවිඤ්ඤාපයෙ භබ්බෙ අභබ්බෙ සත්තෙ ජානාති, තස්මාස්ස සත්තලොකොපි සබ්බථා විදිතො. යථා ච සත්තලොකො එවං ඔකාසලොකොපි. තථා හෙස එකං චක්කවාළං ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනානං ද්වාදස සතසහස්සානි තීණි සහස්සානි චත්තාරි සතානි පඤ්ඤාසඤ්ච යොජනානි. පරික්ඛෙපතො – Lại nữa, vì vị ấy biết được tâm tánh, tùy miên, hạnh kiểm, khuynh hướng của tất cả chúng sanh, biết được chúng sanh ít bụi trong mắt, nhiều bụi trong mắt, căn tánh bén nhạy, căn tánh chậm lụt, có bản tánh tốt, có bản tánh xấu, dễ được giác ngộ, khó được giác ngộ, có khả năng (giác ngộ), không có khả năng (giác ngộ), do đó, thế gian chúng sanh cũng đã được Ngài biết về mọi phương diện. Và như thế gian chúng sanh, thế gian cõi nơi chốn cũng vậy. Thật vậy, vị ấy (biết rằng) một thế giới luân chuyển có chiều dài và chiều rộng là một triệu hai trăm lẻ ba ngàn bốn trăm năm mươi do-tuần. Về chu vi – සබ්බං සතසහස්සානි, ඡත්තිංස පරිමණ්ඩලං; දසඤ්චෙව සහස්සානි, අඩ්ඪුඩ්ඪානි සතානි ච. “Toàn bộ chu vi là ba triệu sáu trăm ngàn, và mười ngàn, và ba trăm năm mươi (do-tuần).” තත්ථ – Ở đó – දුවෙ සතසහස්සානි, චත්තාරි නහුතානි ච; එත්තකං බහලත්තෙන, සඞ්ඛාතායං වසුන්ධරා. Quả đất này được biết có bề dày là hai trăm ngàn và bốn mươi ngàn (do-tuần). තස්සා එව සන්ධාරකං – Vật nâng đỡ chính quả đất ấy là – චත්තාරි සතසහස්සානි, අට්ඨෙව නහුතානි ච; එත්තකං බහලත්තෙන, ජලං වාතෙ පතිට්ඨිතං. Nước, với bề dày là bốn trăm ngàn và tám mươi ngàn (do-tuần), được an lập trên gió. තස්සාපි සන්ධාරකො – Vật nâng đỡ nước ấy là – නවසතසහස්සානි, මාලුතො නභමුග්ගතො; සට්ඨි චෙව සහස්සානි, එසා ලොකස්ස සණ්ඨිති. Gió vươn lên hư không chín trăm ngàn và sáu mươi ngàn (do-tuần). Đây là sự cấu thành của thế giới. එවං සණ්ඨිතෙ චෙත්ථ යොජනානං – Và khi đã được cấu thành như vậy, trong thế giới này, (số) do-tuần là – චතුරාසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ; අච්චුග්ගතො තාවදෙව, සිනෙරුපබ්බතුත්තමො. Núi Sineru, ngọn núi tối thượng, chìm sâu trong đại dương tám mươi bốn ngàn (do-tuần), và cũng cao lên chừng ấy. තතො උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙන, පමාණෙන යථාක්කමං; අජ්ඣොගාළ්හුග්ගතා දිබ්බා, නානාරතනචිත්තිතා. Từ đó, theo thứ tự, (các ngọn núi) chìm xuống và trồi lên với kích thước bằng một nửa (ngọn trước), là những ngọn núi của chư thiên, được trang hoàng bằng nhiều loại bảo vật khác nhau. යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො; නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො ගිරී බ්‍රහා. Yugandhara, Īsadhara, Karavīka, Sudassana, Nemindhara, Vinataka, Assakaṇṇa, (là những) ngọn núi hùng vĩ. එතෙ සත්ත මහාසෙලා, සිනෙරුස්ස සමන්තතො; මහාරාජානමාවාසා, දෙවයක්ඛනිසෙවිතා. Bảy ngọn núi lớn này, ở xung quanh núi Sineru, là nơi ở của các vị Đại Vương, được chư thiên và dạ-xoa viếng thăm. යොජනානං [Pg.92] සතානුච්චො, හිමවා පඤ්ච පබ්බතො; යොජනානං සහස්සානි, තීණි ආයතවිත්ථතො; චතුරාසීතිසහස්සෙහි, කූටෙහි පටිමණ්ඩිතො. Núi Himavā cao năm trăm do-tuần, dài và rộng ba ngàn do-tuần, được trang hoàng với tám mươi bốn ngàn đỉnh núi. තිපඤ්චයොජනක්ඛන්ධ, පරික්ඛෙපා නගව්හයා; පඤ්ඤාස යොජනක්ඛන්ධ, සාඛායාමා සමන්තතො. (Cây Jambu) tên là Naga có chu vi thân cây mười lăm do-tuần, thân và cành dài năm mươi do-tuần tứ phía. සතයොජනවිත්ථිණ්ණා, තාවදෙව ච උග්ගතා; ජම්බූ යස්සානුභාවෙන, ජම්බුදීපො පකාසිතො. (Tán cây) rộng một trăm do-tuần và cũng cao chừng ấy. Nhờ oai lực của cây Jambu (Phả) này mà châu Jambudīpa (Diêm-phù-đề) được biết đến. ද්වෙ අසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ; අච්චුග්ගතො තාවදෙව, චක්කවාළසිලුච්චයො; පරික්ඛිපිත්වා තං සබ්බං, ලොකධාතුමයං ඨිතො. Dãy núi đá Cakkavāḷa (Thiết-vi) chìm sâu trong đại dương tám mươi hai ngàn (do-tuần) và cũng cao lên chừng ấy. Nó đứng bao quanh toàn bộ thế giới giới đó. තත්ථ චන්දමණ්ඩලං එකූනපඤ්ඤාසයොජනං, සූරියමණ්ඩලං පඤ්ඤාසයොජනං, තාවතිංසභවනං දසසහස්සයොජනං; තථා අසුරභවනං, අවීචිමහානිරයො, ජම්බුදීපො ච. අපරගොයානං සත්තසහස්සයොජනං; තථා පුබ්බවිදෙහො. උත්තරකුරු අට්ඨසහස්සයොජනො, එකමෙකො චෙත්ථ මහාදීපො පඤ්චසතපඤ්චසතපරිත්තදීපපරිවාරො; තං සබ්බම්පි එකං චක්කවාළං, එකා ලොකධාතු, තදන්තරෙසු ලොකන්තරිකනිරයා. එවං අනන්තානි චක්කවාළානි අනන්තා ලොකධාතුයො භගවා අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදි, අඤ්ඤාසි, පටිවිජ්ඣි. එවමස්ස ඔකාසලොකොපි සබ්බථා විදිතො. එවම්පි සබ්බථා විදිතලොකත්තා ලොකවිදූ. Trong đó, nguyệt luân rộng bốn mươi chín do-tuần, nhật luân rộng năm mươi do-tuần, cõi trời Tāvatiṃsa (Đao-lợi) rộng mười ngàn do-tuần; cõi a-tu-la, đại địa ngục Avīci (Vô-gián), và châu Jambudīpa (Diêm-phù-đề) cũng vậy. Châu Aparagoyāna (Tây-ngưu-hóa) rộng bảy ngàn do-tuần; châu Pubbavideha (Đông-thắng-thần) cũng vậy. Châu Uttarakuru (Bắc-câu-lô) rộng tám ngàn do-tuần, và ở đây mỗi đại châu có năm trăm tiểu châu bao quanh; tất cả những thứ đó là một Cakkavāḷa (chuyển-luân-hệ), một thế giới giới, và trong khoảng không giữa chúng là các địa ngục Lokantarika (Thiết-vi). Như vậy, Đức Thế Tôn với Phật trí vô biên đã biết, đã hiểu, đã thâm nhập vô số Cakkavāḷa, vô số thế giới giới. Như thế, đối với Ngài, thế giới không gian (okāsaloka) cũng được biết đến một cách toàn diện. Cũng như vậy, vì đã biết thế giới một cách toàn diện, Ngài là Lokavidū (Thế Gian Giải). අත්තනො පන ගුණෙහි විසිට්ඨතරස්ස කස්සචි අභාවා නත්ථි එතස්ස උත්තරොති අනුත්තරො. තථා හෙස සීලගුණෙනාපි සබ්බං ලොකමභිභවති, සමාධි…පෙ… පඤ්ඤා… විමුත්ති… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනාපි, සීලගුණෙනාපි අසමො අසමසමො අප්පටිමො අප්පටිභාගො අප්පටිපුග්ගලො…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනාපි. යථාහ – ‘‘න ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අත්තනා සීලසම්පන්නතර’’න්ති විත්ථාරො. Lại nữa, vì không có bất kỳ ai vượt trội hơn mình về các đức hạnh, nên ‘không có ai cao hơn vị này’, do đó Ngài là Anuttaro (Vô Thượng Sĩ). Thật vậy, vị này vượt qua tất cả thế gian bằng đức hạnh về giới, ... định ... tuệ ... giải thoát ... giải thoát tri kiến; bằng đức hạnh về giới, Ngài là bậc không ai sánh bằng (asamo), bậc ngang bằng với những vị không ai sánh bằng (asamasamo), bậc không có đối thủ (appaṭimo), bậc không có phần tương đương (appaṭibhāgo), bậc không có người đối nghịch (appaṭipuggalo) ... cho đến đức hạnh về giải thoát tri kiến. Như có lời dạy: ‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một ai ... trong thế giới cùng với chư thiên, ma vương ... cùng với trời và người, mà lại có giới hạnh viên mãn hơn chính Ta’... (cần được giải rộng). එවං [Pg.93] අග්ගප්පසාදසුත්තාදීනි (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) ‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථී’’තිආදිකා ගාථායො (ම. නි. 1.285; මහාව. 11) ච විත්ථාරෙතබ්බා. Tương tự, các kinh như Aggappasādasutta và các bài kệ bắt đầu bằng câu ‘Ta không có thầy’ (na me ācariyo atthi) cũng nên được giải rộng. පුරිසදම්මෙ සාරෙතීති පුරිසදම්මසාරථි, දමෙති විනෙතීති වුත්තං හොති. තත්ථ පුරිසදම්මාති අදන්තා දමෙතුං යුත්තා තිරච්ඡානපුරිසාපි මනුස්සපුරිසාපි අමනුස්සපුරිසාපි. තථා හි භගවතා තිරච්ඡානපුරිසාපි අපලාළො නාගරාජා, චූළොදරො, මහොදරො, අග්ගිසිඛො, ධූමසිඛො, ධනපාලකො හත්ථීති එවමාදයො දමිතා, නිබ්බිසා කතා, සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපිතා. මනුස්සපුරිසාපි සච්චකනිගණ්ඨපුත්ත-අම්බට්ඨමාණව-පොක්ඛරසාති-සොණදණ්ඩකූටදන්තාදයො. අමනුස්සපුරිසාපි ආළවක-සූචිලොම-ඛරලොම-යක්ඛ-සක්කදෙවරාජාදයො දමිතා විනීතා විචිත්‍රෙහි විනයනූපායෙහි. ‘‘අහං ඛො, කෙසි, පුරිසදම්මං සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමී’’ති (අ. නි. 4.111) ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං විත්ථාරෙතබ්බං. අථ වා විසුද්ධසීලාදීනං පඨමජ්ඣානාදීනි සොතාපන්නාදීනඤ්ච උත්තරිමග්ගපටිපදං ආචික්ඛන්තො දන්තෙපි දමෙතියෙව. Ngài dẫn dắt những người cần được điều phục, nên gọi là Purisadammasārathi (Đấng Điều Ngự Trượng Phu). Điều này có nghĩa là Ngài nhiếp phục và giáo huấn. Ở đây, ‘những người cần được điều phục’ (purisadamma) là những chúng sanh chưa được thuần hóa nhưng thích hợp để được điều phục, bao gồm cả các chúng sanh giống đực thuộc loài bàng sanh, loài người và loài phi nhân. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài bàng sanh như long vương Apalāḷa, Cūḷodara, Mahodara, Aggisikha, Dhūmasikho, voi Dhanapālaka, v.v..., làm cho chúng trở nên vô hại, và an lập chúng trong quy y và giới hạnh. Ngài cũng đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài người như du sĩ ngoại đạo Saccaka, thanh niên Ambaṭṭha, các Bà-la-môn Pokkharasāti, Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, v.v... Ngài cũng đã điều phục các chúng sanh giống đực thuộc loài phi nhân như dạ-xoa Āḷavaka, Sūciloma, Kharaloma, thiên chủ Sakka, v.v..., giáo huấn họ bằng nhiều phương pháp đa dạng. Kinh này cũng nên được giải rộng ở đây: ‘Này Kesi, Ta huấn luyện người cần điều phục bằng cả phương pháp ôn hòa, cương quyết, và cả ôn hòa lẫn cương quyết.’ Hoặc nữa, khi giảng dạy về các tầng thiền định bắt đầu từ sơ thiền cho những người có giới hạnh thanh tịnh, và về con đường dẫn đến các đạo quả cao hơn cho các bậc Thánh từ Tu-đà-hoàn trở lên, Ngài thực sự vẫn tiếp tục điều phục ngay cả những người đã được điều phục một phần. අථ වා අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථීති එකමෙවිදං අත්ථපදං. භගවා හි තථා පුරිසදම්මෙ සාරෙති, යථා එකපල්ලඞ්කෙනෙව නිසින්නා අට්ඨ දිසා අසජ්ජමානා ධාවන්ති. තස්මා ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථී’’ති වුච්චති. ‘‘හත්ථිදමකෙන, භික්ඛවෙ, හත්ථිදම්මො සාරිතො එකංයෙව දිසං ධාවතී’’ති ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං (ම. නි. 3.312) විත්ථාරෙතබ්බං. Hoặc, ‘Anuttaro Purisadammasārathi’ (Đấng Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu) là một cụm từ duy nhất. Vì Đức Thế Tôn dẫn dắt những người cần được điều phục theo cách mà họ, trong khi ngồi kiết-già, có thể đi đến tám phương (tức tám bậc thiền chứng) mà không bị vướng mắc. Do đó, Ngài được gọi là ‘Anuttaro Purisadammasārathi’. Kinh này cũng nên được giải rộng ở đây: ‘Này các Tỳ khưu, một con voi cần được huấn luyện, khi được người nài voi dẫn dắt, nó chỉ chạy về một hướng duy nhất’. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි යථාරහං අනුසාසතීති සත්ථා. අපිච සත්ථා වියාති සත්ථා, භගවා සත්ථවාහො. ‘‘යථා සත්ථවාහො සත්ථෙ කන්තාරං තාරෙති, චොරකන්තාරං තාරෙති, වාළකන්තාරං තාරෙති, දුබ්භික්ඛකන්තාරං තාරෙති, නිරුදකකන්තාරං තාරෙති, උත්තාරෙති නිත්තාරෙති පතාරෙති ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙති; එවමෙව භගවා සත්ථා සත්ථවාහො සත්තෙ කන්තාරං තාරෙති ජාතිකන්තාරං තාරෙතී’’තිආදිනා (මහානි. 190) නිද්දෙසනයෙනපෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. Ngài giáo huấn tùy theo năng lực của chúng sanh về những lợi ích trong hiện tại, trong đời sau, và lợi ích tối hậu (Niết-bàn), nên Ngài là Satthā (Bậc Thầy). Hơn nữa, Ngài giống như một người dẫn đường cho đoàn thương buôn, nên Ngài là Satthā; Đức Thế Tôn là người dẫn đường (satthavāho). Ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp của kinh Đại Phân Tích (Mahāniddesa): ‘Giống như người dẫn đường giúp đoàn thương buôn vượt qua vùng hoang địa, vượt qua vùng hoang địa có trộm cướp, vượt qua vùng hoang địa có thú dữ, vượt qua vùng hoang địa đói kém, vượt qua vùng hoang địa không có nước, giúp họ vượt qua, đưa qua, dẫn qua, và đưa đến vùng đất an toàn; cũng vậy, Đức Thế Tôn, Bậc Thầy, người dẫn đường, giúp chúng sanh vượt qua vùng hoang địa, giúp họ vượt qua vùng hoang địa của sự sanh...’ දෙවමනුස්සානන්ති [Pg.94] දඑවානඤ්ච මනුස්සානඤ්ච උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙනෙතං වුත්තං, භබ්බපුග්ගලපරිච්ඡෙදවසෙන ච. භගවා පන තිරච්ඡානගතානම්පි අනුසාසනිප්පදානෙන සත්ථායෙව. තෙපි හි භගවතො ධම්මසවනෙන උපනිස්සයසම්පත්තිං පත්වා තාය එව උපනිස්සයසම්පත්තියා දුතියෙ තතියෙ වා අත්තභාවෙ මග්ගඵලභාගිනො හොන්ති. මණ්ඩූකදෙවපුත්තාදයො චෙත්ථ නිදස්සනං. භගවති කිර ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ චම්පානගරවාසීනං ධම්මං දෙසයමානෙ එකො මණ්ඩූකො භගවතො සරෙ නිමිත්තං අග්ගහෙසි. තං එකො වච්ඡපාලකො දණ්ඩමොලුබ්භ තිට්ඨන්තො තස්ස සීසෙ සන්නිරුම්භිත්වා අට්ඨාසි. සො තාවදෙව කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. සුත්තප්පබුද්ධො විය ච තත්ථ අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතං අත්තානං දිස්වා ‘‘අරෙ, අහම්පි නාම ඉධ නිබ්බත්තොස්මි! කිං නු ඛො කම්මං අකාසි’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො නාඤ්ඤං කිඤ්චි අද්දස, අඤ්ඤත්‍ර භගවතො සරෙ නිමිත්තග්ගාහා. සො තආවදෙව සහ විමානෙන ආගන්ත්වා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දි. භගවා ජානන්තොව පුච්ඡි – Devamanussānaṃ (Bậc Thầy của chư Thiên và loài người): Điều này được nói theo phương diện phân định các chúng sanh cao quý là chư Thiên và loài người, và theo phương diện phân định các cá nhân có khả năng chứng ngộ. Hơn nữa, Đức Thế Tôn cũng chính là bậc Thầy của cả loài bàng sanh do Ngài ban cho lời giáo huấn. Vì rằng, chính các chúng sanh ấy, do nghe Pháp của Đức Thế Tôn, đã đạt được sự đầy đủ về cận y duyên, và chính nhờ sự đầy đủ về cận y duyên ấy mà trong kiếp sống thứ hai hoặc thứ ba, chúng trở thành người có phần trong Đạo và Quả. Vị trời con Maṇḍūka (Ếch) là một ví dụ ở đây. Tương truyền, trong khi Đức Thế Tôn đang thuyết Pháp cho dân chúng thành Campā bên bờ hồ Gaggarā, có một con ếch đã nắm bắt tướng trong âm thanh của Đức Thế Tôn. Một người chăn bò đang đứng chống gậy đã vô tình đứng đè lên đầu nó. Con ếch ấy chết ngay lúc đó và tái sanh vào một thiên cung bằng vàng rộng mười hai do-tuần ở cõi trời Ba Mươi Ba. Và tại đó, giống như người vừa ngủ dậy, thấy mình được đoàn thiên nữ hầu hạ, vị ấy suy xét rằng: 'Ồ, ta cũng đã được sanh về đây! Ta đã làm nghiệp gì nhỉ?' Vị ấy không thấy nghiệp nào khác, ngoại trừ việc nắm bắt tướng trong âm thanh của Đức Thế Tôn. Vị ấy liền cùng với thiên cung đến, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dù đã biết nhưng vẫn hỏi: ‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං; අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති. ‘Ai đang đảnh lễ chân Ta, tỏa sáng với thần lực và danh tiếng, với dung sắc tuyệt hảo, chiếu sáng khắp mọi phương?’ ‘‘මණ්ඩූකොහං පුරෙ ආසිං, උදකෙ වාරිගොචරො; තව ධම්මං සුණන්තස්ස, අවධි වච්ඡපාලකො’’ති. (වි. ව. 857-858); ‘Kiếp trước con là một con ếch, sống trong nước, lấy nước làm nơi kiếm ăn. Trong khi đang nghe Pháp của Ngài, một người chăn bò đã giết con.’ භගවා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. දෙවපුත්තොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සිතං කත්වා පක්කාමීති. Đức Thế Tôn đã thuyết Pháp cho vị ấy. Khi kết thúc bài Pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chân lý. Vị trời con cũng an trú trong quả Dự Lưu, mỉm cười rồi ra về. යං පන කිඤ්චි අත්ථි ඤෙය්‍යං නාම, තස්ස සබ්බස්ස බුද්ධත්තා විමොක්ඛන්තිකඤාණවසෙන බුද්ධො. යස්මා වා චත්තාරි සච්චානි අත්තනාපි බුජ්ඣි, අඤ්ඤෙපි සත්තෙ බොධෙසි; තස්මා එවමාදීහිපි කාරණෙහි බුද්ධො. ඉමස්ස චත්ථස්ස විඤ්ඤාපනත්ථං ‘‘බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො’’ති එවං පවත්තො සබ්බොපි නිද්දෙසනයො (මහානි. 192) පටිසම්භිදානයො (පටි. ම. 1.162) වා විත්ථාරෙතබ්බො. Lại nữa, vì Ngài đã giác ngộ tất cả những gì được gọi là pháp đáng biết, bằng tuệ giác nơi cuối cùng của sự giải thoát, nên Ngài là bậc Giác Ngộ (Buddho). Hoặc vì Ngài đã tự mình giác ngộ bốn chân lý và cũng làm cho các chúng sanh khác giác ngộ, nên vì những lý do như vậy, Ngài là bậc Giác Ngộ. Để làm rõ ý nghĩa này, toàn bộ phương pháp giải thích trong Niddesa hoặc Paṭisambhidāmagga, diễn ra như sau: ‘Là Buddho vì đã giác ngộ các chân lý, là Buddho vì làm cho chúng sanh giác ngộ,’ cần được trình bày chi tiết. භගවාති ඉදං පනස්ස ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමගරුගාරවාධිවචනං. තෙනාහු පොරාණා – Còn danh hiệu ‘Bhagavā’ này của Ngài là một tên gọi biểu thị sự tôn kính đối với bậc tối thượng giữa các chúng sanh, đặc biệt do các đức hạnh. Do đó, các bậc cổ nhân đã nói: ‘‘භගවාති [Pg.95] වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං; ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති. ‘Lời ‘Bhagavā’ là cao quý, lời ‘Bhagavā’ là tối thượng. Ngài là bậc đáng kính, có đầy đủ sự tôn trọng, do đó Ngài được gọi là Bhagavā.’ චතුබ්බිධඤ්හි නාමං – ආවත්ථිකං, ලිඞ්ගිකං, නෙමිත්තිකං, අධිච්චසමුප්පන්නන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නං නාම ලොකියවොහාරෙන ‘‘යදිච්ඡක’’න්ති වුත්තං හොති. තත්ථ ‘‘වච්ඡො දම්මො බලිබද්දො’’ති එවමාදි ආවත්ථිකං. ‘‘දණ්ඩී ඡත්තී සිඛී කරී’’ති එවමාදි ලිඞ්ගිකං. ‘‘තෙවිජ්ජො ඡළභිඤ්ඤො’’ති එවමාදි නෙමිත්තිකං. ‘‘සිරිවඩ්ඪකො ධනවඩ්ඪකො’’ති එවමාදි වචනත්ථමනපෙක්ඛිත්වා පවත්තං අධිච්චසමුප්පන්නං. ඉදං පන භගවාති නාමං නෙමිත්තිකං, න මහාමායාය න සුද්ධොදනමහාරාජෙන න අසීතියා ඤාතිසහස්සෙහි කතං, න සක්කසන්තුසිතාදීහි දෙවතාවිසෙසෙහි. වුත්තඤ්හෙතං ධම්මසෙනාපතිනා – ‘‘භගවාති නෙතං නාමං මාතරා කතං…පෙ… විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං බොධියා මූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස පටිලාභා සච්ඡිකාපඤ්ඤත්ති, යදිදං භගවා’’ති (මහානි. 84). Thật vậy, có bốn loại danh xưng: danh xưng theo giai đoạn (āvatthika), danh xưng theo đặc điểm (liṅgika), danh xưng theo nguyên nhân (nemittika), và danh xưng ngẫu nhiên (adhiccasamuppanna). Danh xưng ngẫu nhiên, theo cách nói thế gian, được gọi là ‘tùy ý’. Trong đó, các tên gọi như ‘bê con,’ ‘bò tơ,’ ‘bò đực’ là danh xưng theo giai đoạn. Các tên gọi như ‘người cầm gậy,’ ‘người che dù,’ ‘con công (có mào),’ ‘con voi (có vòi)’ là danh xưng theo đặc điểm. Các tên gọi như ‘bậc Tam Minh,’ ‘bậc Lục Thông’ là danh xưng theo nguyên nhân. Các tên gọi như ‘Sirivaḍḍhaka,’ ‘Dhanavaḍḍhaka’ là danh xưng ngẫu nhiên, được đặt ra mà không cần xem xét ý nghĩa của từ. Còn danh hiệu ‘Bhagavā’ này là một danh xưng theo nguyên nhân, không phải do hoàng hậu Mahāmāyā, vua Suddhodana, tám mươi ngàn quyến thuộc, hay các vị trời đặc biệt như Sakka, Santusita đặt cho. Điều này đã được vị Tướng quân Chánh pháp nói: ‘Danh hiệu Bhagavā này không phải do mẹ đặt... Đây là một sự chế định có thật, xuất hiện vào lúc cuối cùng của sự giải thoát của các Đức Phật, các Đức Thế Tôn, cùng với sự chứng đắc Nhất thiết trí tuệ tại cội Bồ-đề, đó là danh hiệu Bhagavā.’ යංගුණනෙමිත්තිකඤ්චෙතං නාමං, තෙසං ගුණානං පකාසනත්ථං ඉමං ගාථං වදන්ති – Và để làm sáng tỏ những đức hạnh là nguyên nhân của danh hiệu này, các ngài đọc bài kệ sau: ‘‘භගී භජී භාගී විභත්තවා ඉති; අකාසි භග්ගන්ති ගරූති භාග්‍යවා; බහූහි ඤායෙහි සුභාවිතත්තනො; භවන්තගො සො භගවාති වුච්චතී’’ති. ‘Ngài có sáu hồng danh (bhagī), Ngài thường lui tới các pháp (bhajī), Ngài có phần trong các pháp (bhāgī), và Ngài đã phân tích (vibhattavā); Ngài đã bẻ gãy (phiền não) (akāsi bhaggaṃ), Ngài là bậc đáng kính (garu), Ngài là bậc có phước báu (bhāgyavā); Ngài có tự thân được khéo tu tập bằng nhiều phương pháp; Ngài đã đi đến tận cùng các cõi hữu (bhavantago), do đó Ngài được gọi là Bhagavā.’ නිද්දෙසෙ වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ තෙසං තෙසං පදානමත්ථො දට්ඨබ්බො. Ở đây, ý nghĩa của từng từ ngữ ấy cần được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói trong bộ Niddesa. අයං පන අපරො නයො – Còn đây là một phương pháp khác: ‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා; භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති. ‘Ngài là bậc có phước báu (bhāgyavā), bậc đã bẻ gãy phiền não (bhaggavā), bậc có đầy đủ các hồng danh (yutto bhagehi), và bậc đã phân tích các pháp (vibhattavā); Ngài đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi hữu (vantagamano bhavesu), do đó Ngài là Bhagavā.’ තත්ථ වණ්ණාගමො වණ්ණවිපරියයොති එතං නිරුත්තිලක්ඛණං ගහෙත්වා සද්දනයෙන වා පිසොදරාදිපක්ඛෙපලක්ඛණං ගහෙත්වා යස්මා ලොකියලොකුත්තරසුඛාභිනිබ්බත්තකං දානසීලාදිපාරප්පත්තං භාග්‍යමස්ස අත්ථි, තස්මා ‘‘භාග්‍යවා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුච්චතීති ඤාතබ්බං. යස්මා පන ලොභ-දොස-මොහ-විපරීතමනසිකාර-අහිරිකානොත්තප්ප-කොධූපනාහ-මක්ඛ-පළාසඉස්සා-මච්ඡරිය-මායාසාඨෙය්‍ය-ථම්භ-සාරම්භ-මානාතිමාන-මද-පමාද-තණ්හාවිජ්ජා [Pg.96] තිවිධාකුසලමූල-දුච්චරිත-සංකිලෙස-මල-විසමසඤ්ඤා-විතක්ක-පපඤ්ච-චතුබ්බිධවිපරියෙසආසව-ගන්ථ-ඔඝ-යොගාගති-තණ්හුප්පාදුපාදාන-පඤ්චචෙතොඛීල-විනිබන්ධ-නීවරණාභිනන්දනඡවිවාදමූල-තණ්හාකාය-සත්තානුසය-අට්ඨමිච්ඡත්ත-නවතණ්හාමූලක-දසාකුසලකම දිට්ඨිගත-අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්පභෙද-සබ්බදරථ-පරිළාහ-කිලෙසසතසහස්සානි, සඞ්ඛෙපතො වා පඤ්ච කිලෙස-අභිසඞ්ඛාරඛන්ධමච්චු-දෙවපුත්ත-මාරෙ අභඤ්ජි, තස්මා භග්ගත්තා එතෙසං පරිස්සයානං භග්ගවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති. ආහ චෙත්ථ – Trong đó, cần phải hiểu rằng, theo các đặc điểm ngữ nguyên học như ‘thêm âm,’ ‘đảo âm,’ hoặc theo phương pháp ngữ pháp như đặc điểm xếp vào nhóm Pisodara, vì Ngài có phước báu đã đạt đến sự viên mãn qua bố thí, trì giới v.v., là nhân sanh ra hạnh phúc thế gian và siêu thế, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhāgyavā’ thì lại được nói là ‘bhagavā’. Lại nữa, vì Ngài đã bẻ gãy hàng trăm ngàn phiền não như tham, sân, si, tác ý sai lầm, không hổ thẹn, không ghê sợ, phẫn nộ, oán hận, gièm pha, não hại, ganh tỵ, bỏn xẻn, xảo trá, gian manh, ngoan cố, tranh cạnh, ngã mạn, quá mạn, say đắm, phóng dật, ái, vô minh, ba bất thiện căn, ác hạnh, nhiễm ô, cấu uế, nhận thức sai lầm, tầm, hý luận, bốn điên đảo, lậu hoặc, triền phược, bộc lưu, ách, thủ, năm triền cái, năm tâm trói buộc, năm cái che lấp, sự hoan hỷ, sáu gốc rễ tranh cãi, sáu thân ái, bảy tùy miên, tám tà tánh, chín gốc rễ ái, mười bất thiện nghiệp đạo, sáu mươi hai tà kiến, một trăm lẻ tám loại hành tướng của ái, và tất cả các phiền não gây nóng nảy, thiêu đốt; hoặc nói tóm lại, Ngài đã bẻ gãy năm loại ma là phiền não ma, hành ma, uẩn ma, tử ma, và thiên tử ma, do đó, vì đã bẻ gãy những hiểm nguy này, nên đáng lẽ phải nói là ‘bhaggavā’ thì lại được nói là ‘bhagavā’. Về điều này, có lời nói rằng: ‘‘භග්ගරාගො භග්ගදොසො, භග්ගමොහො අනාසවො; භග්ගාස්ස පාපකා ධම්මා, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති. “Vị ấy đã bẻ gãy tham ái, bẻ gãy sân hận, bẻ gãy si mê, không còn lậu hoặc; các pháp ác của vị ấy đã được bẻ gãy, do đó được gọi là Bhagavā.” භාග්‍යවන්තතාය චස්ස සතපුඤ්ඤජලක්ඛණධරස්ස රූපකායසම්පත්තිදීපිතා හොති, භග්ගදොසතාය ධම්මකායසම්පත්ති. තථා ලොකියපරික්ඛකානං බහුමතභාවො, ගහට්ඨපබ්බජිතෙහි අභිගමනීයතා, අභිගතානඤ්ච නෙසං කායචිත්තදුක්ඛාපනයනෙ පටිබලභාවො, ආමිසදානධම්මදානෙහි උපකාරිතා, ලොකියලොකුත්තරසුඛෙහි ච සම්පයොජනසමත්ථතා දීපිතා හොති. Và do đức tính là bậc có sự may mắn (bhāgyavantatā), sự thành tựu về sắc thân của vị ấy, người mang các tướng tốt sanh từ trăm công đức, được chỉ rõ; do đức tính đã bẻ gãy sân hận (bhaggadosatā), sự thành tựu về pháp thân được chỉ rõ. Tương tự như vậy, việc được các bậc hiền trí thế gian tôn kính, việc được hàng tại gia và xuất gia tìm đến, khả năng loại trừ khổ thân và khổ tâm cho những người đã tìm đến, sự giúp đỡ bằng cách ban tặng vật thí và pháp thí, và khả năng làm cho chúng sanh được kết hợp với hạnh phúc thế gian và siêu thế cũng được chỉ rõ. යස්මා ච ලොකෙ ඉස්සරිය-ධම්ම-යස-සිරී-කාම-පයත්තෙසු ඡසු ධම්මෙසු භගසද්දො වත්තති, පරමඤ්චස්ස සකචිත්තෙ ඉස්සරියං, අණිමා ලඝිමාදිකං වා ලොකියසම්මතං සබ්බාකාරපරිපූරං අත්ථි තථා ලොකුත්තරො ධම්මො ලොකත්තයබ්‍යාපකො යථාභුච්චගුණාධිගතො අතිවිය පරිසුද්ධො යසො, රූපකායදස්සනබ්‍යාවටජනනයනප්පසාදජනනසමත්ථා සබ්බාකාරපරිපූරා සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගසිරී, යං යං එතෙන ඉච්ඡිතං පත්ථිතං අත්තහිතං පරහිතං වා, තස්ස තස්ස තථෙව අභිනිප්ඵන්නත්තා ඉච්ඡිතිච්ඡි, තත්ථ නිප්ඵත්තිසඤ්ඤිතො කාමො, සබ්බලොකගරුභාවප්පත්තිහෙතුභූතො සම්මාවායාමසඞ්ඛාතො පයත්තො ච අත්ථි; තස්මා ඉමෙහි භගෙහි යුත්තත්තාපි භගා අස්ස සන්තීති ඉමිනා අත්ථෙන භගවාති වුච්චති. Và bởi vì trong thế gian, từ 'bhaga' được dùng cho sáu pháp là: quyền tối thượng (issariya), Pháp (dhamma), danh tiếng (yasa), vẻ huy hoàng (sirī), ý muốn (kāma), và sự nỗ lực (payatta). Và nơi vị ấy có: quyền tối thượng tuyệt đối trong tâm của mình, hoặc quyền năng thế gian được công nhận như aṇimā, laghimā, v.v... hoàn hảo về mọi phương diện; tương tự, có Pháp siêu thế; có danh tiếng vô cùng trong sạch, lan khắp ba cõi, đạt được nhờ các đức tính chân thật; có vẻ huy hoàng của tất cả các chi phần lớn nhỏ, hoàn hảo về mọi phương diện, có khả năng làm phát sanh sự trong sáng nơi mắt của những người bận tâm chiêm ngưỡng sắc thân; có ý muốn (kāma) được biết đến là sự thành tựu của mọi điều mong muốn, bởi vì bất cứ điều gì vị ấy mong muốn, ước nguyện, dù là lợi ích cho mình hay cho người khác, đều được thành tựu đúng như vậy; và có sự nỗ lực (payatta) được gọi là chánh tinh tấn, là nguyên nhân đạt đến trạng thái được toàn thế gian tôn kính. Do đó, vì vị ấy có liên quan đến những 'bhaga' (phước đức) này, nên cũng được gọi là Bhagavā theo ý nghĩa 'vị ấy có các phước đức (bhagā assa santi)'. යස්මා පන කුසලාදීහි භෙදෙහි සබ්බධම්මෙ, ඛන්ධායතන-ධාතුසච්ච-ඉන්ද්‍රියපටිච්චසමුප්පාදාදීහි වා කුසලාදිධම්මෙ, පීළන-සඞ්ඛත-සන්තාපවිපරිණාමට්ඨෙන වා දුක්ඛමරියසච්චං, ආයූහන-නිදාන-සංයොග-පලිබොධට්ඨෙන සමුදයං, නිස්සරණවිවෙකාසඞ්ඛත-අමතට්ඨෙන [Pg.97] නිරොධං, නිය්‍යාන-හෙතු-දස්සනාධිපතෙය්‍යට්ඨෙන මග්ගං විභත්තවා, විභජිත්වා විවරිත්වා දෙසිතවාති වුත්තං හොති. තස්මා විභත්තවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති. Lại nữa, bởi vì vị ấy đã phân tích (vibhattavā) tất cả các pháp theo các loại như thiện, v.v...; hoặc (đã phân tích) các pháp thiện, v.v... theo các loại như uẩn, xứ, giới, đế, quyền, duyên khởi, v.v...; hoặc (đã phân tích) Khổ thánh đế theo nghĩa là bức bách, hữu vi, thiêu đốt, biến hoại; Tập đế theo nghĩa là vun bồi, nguyên nhân, trói buộc, chướng ngại; Diệt đế theo nghĩa là xuất ly, viễn ly, vô vi, bất tử; Đạo đế theo nghĩa là đưa ra, nhân, thấy, chủ đạo; và sau khi phân tích và giải thích, vị ấy đã thuyết giảng, điều này được nói đến. Do đó, đáng lẽ phải nói là 'Vibhattavā' (Bậc Phân Tích), nhưng lại được gọi là Bhagavā. යස්මා ච එස දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙ කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙ සුඤ්ඤතප්පණිහිතානිමිත්තවිමොක්ඛෙ අඤ්ඤෙ ච ලොකියලොකුත්තරෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ භජි සෙවි බහුලමකාසි, තස්මා භත්තවාති වත්තබ්බෙ භගවාති වුච්චති. Và bởi vì vị ấy đã thực hành, đã thường xuyên thực hành, đã thực hành một cách dồi dào các trú xứ của chư thiên, của Phạm thiên, và của bậc thánh; sự viễn ly của thân, của tâm, và của cơ sở sanh y; các giải thoát không, vô nguyện, và vô tướng; và các pháp thượng nhân khác thuộc thế gian và siêu thế. Do đó, đáng lẽ phải nói là 'Bhattavā' (Bậc Thực Hành), nhưng lại được gọi là Bhagavā. යස්මා පන තීසු භවෙසු තණ්හාසඞ්ඛාතං ගමනමනෙන වන්තං, තස්මා භවෙසු වන්තගමනොති වත්තබ්බෙ භවසද්දතො භකාරං, ගමනසද්දතො ගකාරං, වන්තසද්දතො වකාරඤ්ච දීඝං කත්වා ආදාය භගවාති වුච්චති. යථා ලොකෙ ‘‘මෙහනස්ස ඛස්ස මාලා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘මෙඛලා’’ති වුච්චති. Lại nữa, bởi vì vị ấy đã từ bỏ (vantaṃ) sự đi đến (gamanaṃ) được gọi là ái dục trong ba cõi (bhavesu), do đó, đáng lẽ phải nói là 'bhavesu vantagamano' (bậc đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi), nhưng lại được gọi là Bhagavā bằng cách lấy âm 'bha' từ chữ 'bhava', âm 'ga' từ chữ 'gamana', và âm 'va' từ chữ 'vanta' và kéo dài nó. Giống như trong thế gian, đáng lẽ phải nói là 'mehanassa khassa mālā', nhưng lại được nói là 'mekhalā'. සො ඉමං ලොකන්ති සො භගවා ඉමං ලොකං. ඉදානි වත්තබ්බං නිදස්සෙති. සදෙවකන්ති සහ දෙවෙහි සදෙවකං; එවං සහ මාරෙන සමාරකං; සහ බ්‍රහ්මුනා සබ්‍රහ්මකං; සහ සමණබ්‍රාහ්මණෙහි සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං; පජාතත්තා පජා, තං පජං; සහ දෙවමනුස්සෙහි සදෙවමනුස්සං. තත්ථ සදෙවකවචනෙන පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං වෙදිතබ්බං, සමාරකවචනෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං, සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං, සස්සමණබ්‍රාහ්මණීවචනෙන සාසනස්ස පච්චත්ථිකපච්චාමිත්තසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං, සමිතපාප-බාහිතපාප-සමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණඤ්ච, පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං, සදෙවමනුස්සවචනෙන සම්මුතිදෙවඅවසෙසමනුස්සග්ගහණං. එවමෙත්ථ තීහි පදෙහි ඔකාසලොකො, ද්වීහි පජාවසෙන සත්තලොකො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. Cụm từ 'Vị ấy, thế giới này' (So imaṃ lokaṃ) có nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, thế giới này. (Câu này) chỉ ra điều sắp được nói đến. 'Cùng với chư thiên' (Sadevakaṃ) nghĩa là cùng với (saha) chư thiên (devehi). Tương tự, 'cùng với Ma vương' (samārakaṃ) là cùng với (saha) Ma vương (mārena); 'cùng với Phạm thiên' (sabrahmakaṃ) là cùng với (saha) Phạm thiên (brahmunā); 'cùng với Sa-môn, Bà-la-môn' (sassamaṇabrāhmaṇiṃ) là cùng với (saha) Sa-môn và Bà-la-môn (samaṇabrāhmaṇehi); 'chúng sanh' (pajā) là vì được sanh ra (pajātattā), (câu này chỉ) chúng sanh ấy; 'cùng với chư thiên và loài người' (sadevamanussaṃ) là cùng với (saha) chư thiên và loài người (devamanussehi). Trong đó, cần hiểu rằng: qua từ 'sadevakaṃ', năm cõi trời Dục giới được bao hàm; qua từ 'samārakaṃ', cõi trời Dục giới thứ sáu được bao hàm; qua từ 'sabrahmakaṃ', các cõi Phạm thiên bắt đầu từ Phạm Chúng thiên được bao hàm; qua từ 'sassamaṇabrāhmaṇiṃ', các Sa-môn và Bà-la-môn là kẻ thù, đối nghịch với giáo pháp, và cả các Sa-môn đã dẹp yên ác pháp, các Bà-la-môn đã loại trừ ác pháp được bao hàm; qua từ 'pajā', thế giới chúng sanh được bao hàm; qua từ 'sadevamanussaṃ', các vị vua (chư thiên theo quy ước) và những người còn lại được bao hàm. Như vậy, ở đây cần hiểu rằng qua ba cụm từ (đầu), thế giới không gian (okāsaloka) được bao hàm, và qua hai cụm từ (sau), thế giới chúng sanh (sattaloka) được bao hàm theo nghĩa chúng sanh (pajā). අපරො නයො – සදෙවකග්ගහණෙන අරූපාවචරදෙවලොකො ගහිතො, සමාරකග්ගහණෙන ඡකාමාවචරදෙවලොකා, සබ්‍රහ්මකග්ගහණෙන රූපීබ්‍රහ්මලොකො, සස්සමණබ්‍රාහ්මණාදිග්ගහණෙන චතුපරිසවසෙන සම්මුතිදෙවෙහි වා සහ මනුස්සලොකො, අවසෙසසබ්බසත්තලොකො වා. Một cách giải thích khác: Qua việc bao hàm 'sadevakaṃ', thế giới chư thiên Vô sắc giới được kể đến; qua việc bao hàm 'samārakaṃ', sáu cõi trời Dục giới được kể đến; qua việc bao hàm 'sabrahmakaṃ', thế giới Phạm thiên Sắc giới được kể đến; qua việc bao hàm 'sassamaṇabrāhmaṇādi' (cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, v.v...), thế giới loài người theo bốn chúng, hoặc cùng với các vị vua (chư thiên theo quy ước), hoặc toàn bộ thế giới chúng sanh còn lại được kể đến. අපිචෙත්ථ [Pg.98] සදෙවකවචනෙන උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදතො සබ්බස්සාපි ලොකස්ස සච්ඡිකතභාවං සාධෙන්තො තස්ස භගවතො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො. තතො යෙසං සියා – ‘‘මාරො මහානුභාවො ඡකාමාවචරිස්සරො වසවත්තී; කිං සොපි එතෙන සච්ඡිකතො’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සමාරකන්ති අබ්භුග්ගතො. යෙසං පන සියා – ‘‘බ්‍රහ්මා මහානුභාවො එකඞ්ගුලියා එකස්මිං චක්කවාළසහස්සෙ ආලොකං ඵරති, ද්වීහි…පෙ… දසහි අඞ්ගුලීහි දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු ආලොකං ඵරති, අනුත්තරඤ්ච ඣානසමාපත්තිසුඛං පටිසංවෙදෙති, කිං සොපි සච්ඡිකතො’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සබ්‍රහ්මකන්ති අබ්භුග්ගතො. තතො යෙසං සියා – ‘‘පුථූසමණබ්‍රාහ්මණා සාසනපච්චත්ථිකා, කිං තෙපි සච්ඡිකතා’’ති? තෙසං විමතිං විධමන්තො සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජන්ති අබ්භුග්ගතො. එවං උක්කට්ඨුක්කට්ඨානං සච්ඡිකතභාවං පකාසෙත්වා අථ සම්මුතිදෙවෙ අවසෙසමනුස්සෙ ච උපාදාය උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන සෙසසත්තලොකස්ස සච්ඡිකතභාවං පකාසෙන්තො සදෙවමනුස්සන්ති අබ්භුග්ගතො. අයමෙත්ථානුසන්ධික්කමො. Hơn nữa, ở đây, qua từ 'sadevakaṃ', danh tiếng của Đức Thế Tôn đã vang lên, chứng tỏ rằng Ngài đã chứng ngộ toàn bộ thế giới bằng cách xác định phần cao nhất. Sau đó, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Ma vương có đại thần lực, là chúa tể của sáu cõi trời Dục giới, có quyền tự tại; liệu vị ấy có được Ngài chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'samārakaṃ'. Lại nữa, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Phạm thiên có đại thần lực, với một ngón tay có thể tỏa ánh sáng khắp một ngàn thế giới, với hai ngón tay... vân vân... với mười ngón tay có thể tỏa ánh sáng khắp mười ngàn thế giới, và cảm nhận được lạc thú thiền định vô thượng; liệu vị ấy có được chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sabrahmakaṃ'. Sau đó, đối với những ai có thể nghi ngờ: 'Có nhiều Sa-môn và Bà-la-môn chống đối giáo pháp; liệu họ có được chứng ngộ chăng?', để xua tan sự nghi ngờ của họ, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ'. Như vậy, sau khi tuyên bố sự chứng ngộ đối với những chúng sanh cao quý nhất, Ngài bao gồm cả các vị vua (chư thiên theo quy ước) và những người còn lại, và để tuyên bố sự chứng ngộ đối với phần còn lại của thế giới chúng sanh bằng cách xác định phần cao nhất, danh tiếng (của Ngài) vang lên với từ 'sadevamanussaṃ'. Đây là trình tự kết nối ở đây. සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙතීති එත්ථ පන සයන්ති සාමං, අපරනෙය්‍යො හුත්වා; අභිඤ්ඤාති අභිඤ්ඤාය, අධිකෙන ඤාණෙන ඤත්වාති අත්ථො. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා, එතෙන අනුමානාදිපටික්ඛෙපො කතො හොති. පවෙදෙතීති බොධෙති ඤාපෙති පකාසෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරියොසානකල්‍යාණන්ති සො භගවා සත්තෙසු කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච හිත්වාපි අනුත්තරං විවෙකසුඛං ධම්මං දෙසෙති. තඤ්ච ඛො අප්පං වා බහුං වා දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව දෙසෙති. Lại nữa, trong câu "Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti" (Tự mình chứng ngộ với thắng trí rồi tuyên thuyết), `sayan` nghĩa là tự mình, không do người khác chỉ dạy; `abhiññā` nghĩa là với thắng trí, tức là biết với trí tuệ siêu việt. `Sacchikatvā` nghĩa là sau khi đã làm cho hiển nhiên, trực tiếp chứng ngộ; do từ này, sự bác bỏ (các phương pháp nhận thức như) suy luận v.v... được thực hiện. `Pavedeti` nghĩa là làm cho biết, làm cho hiểu, làm cho sáng tỏ. (Trong câu) "Ngài thuyết pháp toàn thiện ở phần đầu... toàn thiện ở phần cuối", Đức Thế Tôn ấy, do lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã từ bỏ cả lạc thú viễn ly vô thượng để thuyết Pháp. Và khi thuyết giảng pháp ấy, dù ít hay nhiều, Ngài đều thuyết giảng theo cách toàn thiện ở phần đầu v.v... කථං? එකගාථාපි හි සමන්තභද්‍රකත්තා ධම්මස්ස පඨමපාදෙන ආදිකල්‍යාණා, දුතියතතියපාදෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණා, පච්ඡිමපාදෙන පරියොසානකල්‍යාණා. එකානුසන්ධිකං සුත්තං නිදානෙන ආදිකල්‍යාණං, නිගමනෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙන මජ්ඣෙකල්‍යාණං. නානානුසන්ධිකං සුත්තං පඨමානුසන්ධිනා ආදිකල්‍යාණං, පච්ඡිමෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණං. සකලොපි සාසනධම්මො අත්තනො අත්ථභූතෙන සීලෙන ආදිකල්‍යාණො, සමථවිපස්සනාමග්ගඵලෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, නිබ්බානෙන පරියොසානකල්‍යාණො. සීලසමාධීහි වා ආදිකල්‍යාණො, විපස්සනාමග්ගෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො[Pg.99]. බුද්ධසුබොධිතාය වා ආදිකල්‍යාණො, ධම්මසුධම්මතාය මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සඞ්ඝසුප්පටිපත්තියා පරියොසානකල්‍යාණො. තං සුත්වා තථත්තාය පටිපන්නෙන අධිගන්තබ්බාය අභිසම්බොධියා වා ආදිකල්‍යාණො, පච්චෙකබොධියා මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සාවකබොධියා පරියොසානකල්‍යාණො. සුය්‍යමානො චෙස නීවරණවික්ඛම්භනතො සවනෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති ආදිකල්‍යාණො, පටිපජ්ජියමානො සමථවිපස්සනාසුඛාවහනතො පටිපත්තියාපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති මජ්ඣෙකල්‍යාණො, තථා පටිපන්නො ච පටිපත්තිඵලෙ නිට්ඨිතෙ තාදිභාවාවහනතො පටිපත්තිඵලෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති පරියොසානකල්‍යාණො. නාථප්පභවත්තා ච පභවසුද්ධියා ආදිකල්‍යාණො, අත්ථසුද්ධියා මජ්ඣෙකල්‍යාණො, කිච්චසුද්ධියා පරියොසානකල්‍යාණො. තස්මා එසො භගවා අප්පං වා බහුං වා දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව දෙසෙතීති වෙදිතබ්බො. Như thế nào? Thật vậy, ngay cả một bài kệ, do tính chất tốt đẹp trọn vẹn của giáo pháp, cũng toàn thiện ở phần đầu với câu đầu, toàn thiện ở phần giữa với câu thứ hai và thứ ba, toàn thiện ở phần cuối với câu cuối cùng. Một bài kinh có một mạch văn thì toàn thiện ở phần đầu với phần duyên khởi, toàn thiện ở phần cuối với phần kết luận, và toàn thiện ở phần giữa với phần còn lại. Một bài kinh có nhiều mạch văn thì toàn thiện ở phần đầu với mạch văn đầu tiên, toàn thiện ở phần cuối với mạch văn cuối cùng, và toàn thiện ở phần giữa với các mạch văn còn lại. Toàn bộ giáo pháp cũng toàn thiện ở phần đầu với giới, vốn là ý nghĩa của nó; toàn thiện ở phần giữa với chỉ, quán, đạo và quả; và toàn thiện ở phần cuối với Niết-bàn. Hoặc, toàn thiện ở phần đầu với giới và định; toàn thiện ở phần giữa với quán và đạo; toàn thiện ở phần cuối với quả và Niết-bàn. Hoặc, toàn thiện ở phần đầu do sự giác ngộ viên mãn của Đức Phật; toàn thiện ở phần giữa do tính chất tốt đẹp của Pháp; toàn thiện ở phần cuối do sự thực hành tốt đẹp của Tăng. Hoặc, (pháp ấy) toàn thiện ở phần đầu đối với sự Chánh Đẳng Giác cần được chứng ngộ bởi người đã thực hành để đạt được trạng thái như vậy sau khi nghe pháp ấy; toàn thiện ở phần giữa đối với sự Độc Giác; toàn thiện ở phần cuối đối với sự Thinh Văn Giác. Và pháp này, khi được lắng nghe, do chế ngự được các triền cái, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua việc nghe, vì vậy là toàn thiện ở phần đầu. Khi được thực hành, do mang lại sự an lạc của chỉ và quán, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua việc thực hành, vì vậy là toàn thiện ở phần giữa. Và khi đã thực hành như vậy, lúc quả của sự thực hành đã thành tựu, do mang lại trạng thái bất động, nên mang lại điều tốt lành ngay cả qua quả của sự thực hành, vì vậy là toàn thiện ở phần cuối. Và do có Đấng Bảo Hộ là nguồn gốc, nên toàn thiện ở phần đầu nhờ sự thanh tịnh của nguồn gốc; toàn thiện ở phần giữa nhờ sự thanh tịnh của ý nghĩa; toàn thiện ở phần cuối nhờ sự thanh tịnh của phận sự. Do đó, cần phải hiểu rằng Đức Thế Tôn ấy, khi thuyết giảng dù ít hay nhiều, đều thuyết giảng theo cách toàn thiện ở phần đầu v.v... සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති එවමාදීසු පන යස්මා ඉමං ධම්මං දෙසෙන්තො සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, නානානයෙහි දීපෙති; තඤ්ච යථානුරූපං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං, බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. සඞ්කාසනපකාසන-විවරණ-විභජන-උත්තානීකරණ-පඤ්ඤත්ති-අත්ථපදසමායොගතො සාත්ථං, අක්ඛරපද-බ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථගම්භීරතා-පටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථං, ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාවිසයතො සාත්ථං, ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාවිසයතො සබ්‍යඤ්ජනං. පණ්ඩිතවෙදනීයතො පරික්ඛකජනප්පසාදකන්ති සාත්ථං, සද්ධෙය්‍යතො ලොකියජනප්පසාදකන්ති සබ්‍යඤ්ජනං. ගම්භීරාධිප්පායතො සාත්ථං, උත්තානපදතො සබ්‍යඤ්ජනං. උපනෙතබ්බස්ස අභාවතො සකලපරිපුණ්ණභාවෙන කෙවලපරිපුණ්ණං; අපනෙතබ්බස්ස අභාවතො නිද්දොසභාවෙන පරිසුද්ධං; සික්ඛත්තයපරිග්ගහිතත්තා බ්‍රහ්මභූතෙහි සෙට්ඨෙහි චරිතබ්බතො තෙසඤ්ච චරියභාවතො බ්‍රහ්මචරියං. තස්මා ‘‘සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතී’’ති වුච්චති. Lại nữa, trong các câu như "sātthaṃ sabyañjanaṃ" (có ý nghĩa, có văn tự), bởi vì khi thuyết giảng pháp này, Ngài làm sáng tỏ phạm hạnh trong giáo pháp và phạm hạnh trong đạo lộ, và trình bày bằng nhiều phương pháp khác nhau; và phạm hạnh ấy, một cách tương xứng, được gọi là `sātthaṃ` (có ý nghĩa) do sự đầy đủ về ý nghĩa, và `sabyañjanaṃ` (có văn tự) do sự đầy đủ về văn tự. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do sự kết hợp đúng đắn của các từ ngữ có ý nghĩa: tóm tắt, làm sáng tỏ, giải thích, phân tích, làm cho rõ ràng, và định nghĩa; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do sự đầy đủ về chữ cái, từ, văn tự, hình thức, ngữ nguyên, và chỉ dẫn. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do sự sâu xa về ý nghĩa và sự sâu xa về chứng ngộ; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do sự sâu xa về pháp và sự sâu xa về thuyết giảng. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` vì là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải và Biện tài vô ngại giải; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` vì là đối tượng của Pháp vô ngại giải và Từ vô ngại giải. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` vì làm cho những người có trí tuệ, những người biết xem xét, phát sinh niềm tịnh tín, do (pháp ấy) có thể được thấu hiểu bởi bậc hiền trí; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` vì làm cho những người thế gian phát sinh niềm tịnh tín, do (pháp ấy) đáng tin cậy. (Pháp) được gọi là `sātthaṃ` do có chủ đích sâu xa; (pháp) được gọi là `sabyañjanaṃ` do có từ ngữ rõ ràng. (Pháp) được gọi là `kevalaparipuṇṇaṃ` (viên mãn, trọn vẹn) do tính chất hoàn toàn đầy đủ, vì không có gì cần phải thêm vào; (pháp) được gọi là `parisuddhaṃ` (thanh tịnh) do tính chất không có lỗi lầm, vì không có gì cần phải loại bỏ; (pháp) được gọi là `brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) vì được bao hàm bởi tam học, vì cần được thực hành bởi các bậc cao quý, các bậc Phạm thiên (tức là chư Phật, Độc Giác Phật, và Thinh Văn A-la-hán), và vì là sự thực hành của các vị ấy. Do đó, được nói rằng: "Ngài tuyên thuyết phạm hạnh... có ý nghĩa, có văn tự." අපිච යස්මා සනිදානං සඋප්පත්තිකඤ්ච දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණං දෙසෙති, වෙනෙය්‍යානං අනුරූපතො අත්ථස්ස අවිපරීතතාය ච හෙතුදාහරණයුත්තතො ච මජ්ඣෙකල්‍යාණං, සොතූනං සද්ධාපටිලාභෙන නිගමනෙන [Pg.100] ච පරියොසානකල්‍යාණං දෙසෙති. එවං දෙසෙන්තො ච බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තඤ්ච පටිපත්තියා අධිගමබ්‍යත්තිතො සාත්ථං, පරියත්තියා ආගමබ්‍යත්තිතො සබ්‍යඤ්ජනං, සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධයුත්තතො කෙවලපරිපුණ්ණං, නිරුපක්කිලෙසතො නිත්ථරණත්ථාය පවත්තිතො ලොකාමිසනිරපෙක්ඛතො ච පරිසුද්ධං, සෙට්ඨට්ඨෙන බ්‍රහ්මභූතානං බුද්ධ-පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවකානං චරියතො ‘‘බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති වුච්චති. තස්මාපි ‘‘සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතී’’ති වුච්චති. Hơn nữa, bởi vì khi thuyết giảng, Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần đầu cùng với duyên khởi và nguyên do; Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần giữa một cách phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa, do tính chất không sai lạc của ý nghĩa, và do sự kết hợp với nguyên nhân và ví dụ; Ngài thuyết giảng (pháp) toàn thiện ở phần cuối bằng việc giúp người nghe đạt được niềm tin và bằng phần kết luận. Và khi thuyết giảng như vậy, Ngài làm sáng tỏ phạm hạnh. Và phạm hạnh ấy, được gọi là `sātthaṃ` (có ý nghĩa) do sự thực hành và sự biểu hiện của chứng đắc; được gọi là `sabyañjanaṃ` (có văn tự) do sự học hỏi và sự biểu hiện của truyền thống (thánh điển); được gọi là `kevalaparipuṇṇaṃ` (viên mãn, trọn vẹn) do sự kết hợp với năm pháp uẩn gồm giới v.v...; được gọi là `parisuddhaṃ` (thanh tịnh) do không có phiền não, do được tiến hành với mục đích giải thoát, và do không màng đến lợi lộc thế gian; được gọi là `brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) do sự thực hành của các bậc Phạm thiên, tức là chư Phật, Độc Giác Phật, và Thinh Văn của Phật, theo ý nghĩa là cao quý. Do đó cũng được nói rằng: "Ngài thuyết pháp toàn thiện ở phần đầu... Ngài tuyên thuyết phạm hạnh." සාධු ඛො පනාති සුන්දරං ඛො පන අත්ථාවහං සුඛාවහන්ති වුත්තං හොති. තථාරූපානං අරහතන්ති යථාරූපො සො භව ගොතමො, එවරූපානං යථාභුච්චගුණාධිගමෙන ලොකෙ අරහන්තොති ලද්ධසද්දානං අරහතං. දස්සනං හොතීති පසාදසොම්මානි අක්ඛීනි උම්මීලිත්වා ‘‘දස්සනමත්තම්පි සාධු හොතී’’ති එවං අජ්ඣාසයං කත්වා අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති. (Câu) "Sādhu kho pana" (Thật là tốt đẹp thay) có nghĩa là: "Thật là tuyệt vời, mang lại lợi ích, mang lại hạnh phúc." (Trong câu) "Tathārūpānaṃ arahataṃ" (đối với các bậc A-la-hán như vậy), (nghĩa là) Tôn giả Gotama có những phẩm chất như thế nào, thì (đây là nói về) các bậc A-la-hán có những phẩm chất như vậy, những vị đã có được niềm tin trong thế gian rằng (các ngài) là bậc A-la-hán do đã chứng đắc các phẩm chất chân thật. (Câu) "dassanaṃ hoti" (có sự diện kiến) (có nghĩa là) sau khi đã khởi lên ý hướng như vầy: "Chỉ cần được nhìn thấy thôi cũng đã là tốt đẹp rồi", (nghĩ vậy rồi) mở to đôi mắt trong sáng và dịu hiền, (nên có câu) "Rồi bà-la-môn Verañja đi đến chỗ Đức Thế Tôn". 2. යෙනාති භුම්මත්ථෙ කරණවචනං. තස්මා යත්ථ භගවා තත්ථ උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යෙන වා කාරණෙන භගවා දෙවමනුස්සෙහි උපසඞ්කමිතබ්බො, තෙන කාරණෙන උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. කෙන ච කාරණෙන භගවා උපසඞ්කමිතබ්බො? නානප්පකාරගුණවිසෙසාධිගමාධිප්පායෙන, සාදුඵලූපභොගාධිප්පායෙන දිජගණෙහි නිච්චඵලිතමහාරුක්ඛො විය. උපසඞ්කමීති ච ගතොති වුත්තං හොති. උපසඞ්කමිත්වාති උපසඞ්කමනපරියොසානදීපනං. අථ වා එවං ගතො තතො ආසන්නතරං ඨානං භගවතො සමීපසඞ්ඛාතං ගන්ත්වාතිපි වුත්තං හොති. 2. Trong câu `Yena`, đây là công cụ cách (karaṇavacanaṃ) theo nghĩa vị trí cách (bhummatthe). Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Nơi nào có đức Thế Tôn, (vị ấy) đã đi đến nơi ấy’. Hoặc, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Vì lý do nào mà đức Thế Tôn là bậc đáng được chư thiên và nhân loại đi đến, vì lý do ấy (vị ấy) đã đi đến’. Và vì lý do nào đức Thế Tôn là bậc đáng được đi đến? (Vì) với ý muốn chứng đắc các phẩm chất đặc biệt nhiều loại khác nhau, cũng giống như đàn chim (đi đến) cây đại thọ luôn sai quả với ý muốn hưởng dụng những trái ngọt ngon. Và (từ) `upasaṅkami` có nghĩa là ‘đã đi’. (Từ) `Upasaṅkamitvā` chỉ sự kết thúc của việc đi đến. Hoặc là, cũng có nghĩa là: ‘Sau khi đã đi như vậy, từ nơi đó lại đi đến một nơi gần hơn, được gọi là vùng lân cận của đức Thế Tôn’. භගවතා සද්ධිං සම්මොදීති යථා ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තො භගවා තෙන, එවං සොපි භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදො අහොසි, සීතොදකං විය උණ්හොදකෙන සම්මොදිතං එකීභාවං අගමාසි. යාය ච ‘‘කච්චි, භො, ගොතම, ඛමනීයං; කච්චි යාපනීයං, කච්චි භොතො ගොතමස්ස, ච සාවකානඤ්ච අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරො’’තිආදිකාය කථාය සම්මොදි, තං පීතිපාමොජ්ජසඞ්ඛාතං සම්මොදං ජනනතො සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො ච සම්මොදනීයං. අත්ථබ්‍යඤ්ජනමධුරතාය සුචිරම්පි කාලං සාරෙතුං නිරන්තරං පවත්තෙතුං අරහරූපතො සරිතබ්බභාවතො ච සාරණීයං, සුය්‍යමානසුඛතො වා සම්මොදනීයං, අනුස්සරියමානසුඛතො [Pg.101] සාරණීයං. තථා බ්‍යඤ්ජනපරිසුද්ධතාය සම්මොදනීයං, අත්ථපරිසුද්ධතාය සාරණීයන්ති. එවං අනෙකෙහි පරියායෙහි සම්මොදනීයං සාරණීයං කථං වීතිසාරෙත්වා පරියොසාපෙත්වා නිට්ඨාපෙත්වා යෙනත්ථෙන ආගතො තං පුච්ඡිතුකාමො එකමන්තං නිසීදි. Câu `Bhagavatā saddhiṃ sammodī` (đã cùng đức Thế Tôn hàn huyên) có nghĩa là: Giống như đức Thế Tôn, trong khi hỏi về những điều như là sự kham nhẫn, đã (hàn huyên) với vị ấy, cũng vậy, vị ấy cũng đã có sự hoan hỷ tương đồng với đức Thế Tôn, đã đạt đến sự hòa hợp thành một thể thống nhất như nước lạnh được hòa với nước nóng. Và vị ấy đã hàn huyên bằng những lời lẽ nào, bắt đầu bằng: ‘Thưa Tôn giả Gotama, ngài có được kham nhẫn chăng? Ngài có được an ổn chăng? Thưa Tôn giả Gotama, ngài và các vị đệ tử có được ít bệnh, ít não, thân thể nhẹ nhàng, khỏe mạnh và an trú thoải mái chăng?’, (lời lẽ) ấy được gọi là `sammodanīya` (đáng hoan hỷ) vì nó làm phát sinh sự hoan hỷ được gọi là hỷ và duyệt, và vì nó thích hợp để hoan hỷ. (Lời lẽ ấy) được gọi là `sāraṇīya` (đáng ghi nhớ) vì sự ngọt ngào của ý nghĩa và văn tự, vì có hình thức thích hợp để ghi nhớ và tiếp nối không gián đoạn trong một thời gian dài, và vì bản chất đáng được ghi nhớ. Hoặc, (lời lẽ ấy) là `sammodanīya` vì đem lại sự an lạc khi được nghe, là `sāraṇīya` vì đem lại sự an lạc khi được tưởng nhớ. Tương tự, (lời lẽ ấy) là `sammodanīya` vì sự trong sáng của văn tự, là `sāraṇīya` vì sự trong sáng của ý nghĩa. Sau khi đã kết thúc, hoàn tất, chấm dứt câu chuyện đáng hoan hỷ, đáng ghi nhớ theo nhiều phương diện như vậy, vì muốn hỏi về mục đích mà mình đã đến, (vị ấy) đã ngồi xuống một bên. එකමන්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො ‘‘විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්තී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.70) විය. තස්මා යථා නිසින්නො එකමන්තං නිසින්නො හොති තථා නිසීදීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. භුම්මත්ථෙ වා එතං උපයොගවචනං. නිසීදීති උපාවිසි. පණ්ඩිතා හි පුරිසා ගරුට්ඨානියං උපසඞ්කමිත්වා ආසනකුසලතාය එකමන්තං නිසීදන්ති. අයඤ්ච තෙසං අඤ්ඤතරො, තස්මා එකමන්තං නිසීදි. (Từ) `Ekamantaṃ` là một trạng từ trung tính (bhāvanapuṃsakaniddeso), giống như trong các câu như `visamaṃ candimasūriyā parivattantī`. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘Vị ấy đã ngồi theo cách mà một người ngồi là ngồi một cách hợp lẽ’. Hoặc, đây là đối cách (upayogavacanaṃ) được dùng theo nghĩa vị trí cách (bhummatthe). `Nisīdi` có nghĩa là đã ngồi gần. Vì rằng những người có trí, sau khi đến gần một bậc đáng kính, do sự khéo léo trong việc chọn chỗ ngồi, họ ngồi xuống một bên. Và vị này là một trong số họ, do đó, (vị ấy) đã ngồi xuống một bên. කථං නිසින්නො පන එකමන්තං නිසින්නො හොතීති? ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා. සෙය්‍යථිදං – අතිදූරං, අච්චාසන්නං, උපරිවාතං, උන්නතප්පදෙසං, අතිසම්මුඛං, අතිපච්ඡාති. අතිදූරෙ නිසින්නො හි සචෙ කථෙතුකාමො හොති උච්චාසද්දෙන කථෙතබ්බං හොති. අච්චාසන්නෙ නිසින්නො සඞ්ඝට්ටනං කරොති. උපරිවාතෙ නිසින්නො සරීරගන්ධෙන බාධති. උන්නතප්පදෙසෙ නිසින්නො අගාරවං පකාසෙති. අතිසම්මුඛා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති, චක්ඛුනා චක්ඛුං ආහච්ච දට්ඨබ්බං හොති. අතිපච්ඡා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති ගීවං පසාරෙත්වා දට්ඨබ්බං හොති. තස්මා අයම්පි එතෙ ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා නිසීදි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’ති. Nhưng thế nào là một người ngồi được gọi là ‘ngồi một bên’? (Là) sau khi đã tránh sáu lỗi của việc ngồi. Chúng là: quá xa, quá gần, ở đầu hướng gió, ở nơi quá cao, ở ngay phía trước, và ở ngay phía sau. Vì rằng người ngồi quá xa, nếu muốn nói chuyện, sẽ phải nói bằng giọng lớn. Người ngồi quá gần sẽ gây ra sự va chạm. Người ngồi ở đầu hướng gió sẽ làm phiền bởi mùi cơ thể. Người ngồi ở nơi quá cao thể hiện sự bất kính. Người ngồi ngay phía trước, nếu muốn nhìn, sẽ phải nhìn bằng cách mắt đối mắt. Người ngồi ngay phía sau, nếu muốn nhìn, sẽ phải vươn cổ để nhìn. Do đó, vị này cũng đã ngồi xuống sau khi tránh sáu lỗi của việc ngồi này. Vì thế, đã được nói rằng: ‘đã ngồi xuống một bên’. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොචාති එතන්ති ඉදානි වත්තබ්බමත්ථං දස්සෙති. දකාරො පදසන්ධිකරො. අවොචාති අභාසි. සුතං මෙතන්ති සුතං මෙ එතං, එතං මයා සුතන්ති ඉදානි වත්තබ්බමත්ථං දස්සෙති. භො ගොතමාති භගවන්තං ගොත්තෙන ආලපති. Trong câu `Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca`, (từ) `etaṃ` chỉ ra ý nghĩa sắp được nói đến. Phụ âm `da` có tác dụng nối âm. `Avoca` có nghĩa là ‘đã nói’. (Trong câu) `Sutaṃ me taṃ` có nghĩa là `sutaṃ me etaṃ` (điều này đã được tôi nghe), `etaṃ mayā sutaṃ` (điều này tôi đã nghe), nó chỉ ra ý nghĩa sắp được nói đến. (Câu) `Bho gotama` là gọi đức Thế Tôn bằng tên dòng họ. ඉදානි යං තෙන සුතං – තං දස්සෙන්තො න සමණො ගොතමොති එවමාදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – බ්‍රාහ්මණෙති ජාතිබ්‍රාහ්මණෙ. ජිණ්ණෙති ජජ්ජරීභූතෙ ජරාය ඛණ්ඩිච්චාදිභාවං ආපාදිතෙ. වුඩ්ඪෙති අඞ්ගපච්චඞ්ගානං වුඩ්ඪිමරියාදප්පත්තෙ. මහල්ලකෙති ජාතිමහල්ලකතාය සමන්නාගතෙ, චිරකාලප්පසුතෙති වුත්තං හොති. අද්ධගතෙති අද්ධානං ගතෙ[Pg.102], ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ අතීතෙති අධිප්පායො. වයො අනුප්පත්තෙති පච්ඡිමවයං සම්පත්තෙ, පච්ඡිමවයො නාම වස්සසතස්ස පච්ඡිමො තතියභාගො. Bây giờ, để trình bày điều mà vị ấy đã nghe, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng `na samaṇo gotamo`. Sau đây là phần giải thích các từ không rõ nghĩa: `brāhmaṇe` có nghĩa là các vị bà-la-môn do sanh. `Jiṇṇe` (già yếu) có nghĩa là đã trở nên suy tàn, đã bị tuổi già làm cho đến tình trạng răng rụng, v.v. `Vuḍḍhe` (trưởng lão) có nghĩa là đã đạt đến giới hạn tăng trưởng của các chi lớn và nhỏ. `Mahallake` (cao niên) có nghĩa là đã có được sự lớn lao về mặt sinh trưởng, tức là đã được sinh ra từ lâu. `Addhagate` (đã đi hết đường đời) có nghĩa là đã đi một quãng đường dài; ý muốn nói là đã trải qua hai hoặc ba triều vua. `Vayo anuppatte` (đã đến tuổi) có nghĩa là đã đạt đến giai đoạn cuối của cuộc đời; giai đoạn cuối của cuộc đời là một phần ba cuối cùng của một trăm năm. අපිච – ජිණ්ණෙති පොරාණෙ, චිරකාලප්පවත්තකුලන්වයෙති වුත්තං හොති. වුඩ්ඪෙති සීලාචාරාදිගුණවුඩ්ඪියුත්තෙ. මහල්ලකෙති විභවමහත්තතාය සමන්නාගතෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ. අද්ධගතෙති මග්ගප්පටිපන්නෙ, බ්‍රාහ්මණානං වතචරියාදිමරියාදං අවීතික්කම්ම චරමානෙ. වයොඅනුප්පත්තෙති ජාතිවුඩ්ඪභාවං අන්තිමවයං අනුප්පත්තෙති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. Hơn nữa: `jiṇṇe` có nghĩa là cổ xưa, tức là thuộc dòng dõi đã tồn tại từ lâu đời. `Vuḍḍhe` có nghĩa là người có sự tăng trưởng về các phẩm chất như giới hạnh và tư cách. `Mahallake` có nghĩa là người có được sự lớn mạnh về tài sản, có nhiều của cải, nhiều tài sản. `Addhagate` có nghĩa là người đã đi vào con đường, đang thực hành mà không vượt qua giới hạn của các bổn phận và hạnh kiểm của bà-la-môn. `Vayoanuppatte` có nghĩa là đã đạt đến tuổi cuối cùng, là bậc trưởng thượng do sanh. Ở đây, nên hiểu sự liên kết ý nghĩa như vậy. ඉදානි අභිවාදෙතීති එවමාදීනි ‘‘න සමණො ගොතමො’’ති එත්ථ වුත්තනකාරෙන යොජෙත්වා එවමත්ථතො වෙදිතබ්බානි – ‘‘න වන්දති වා, නාසනා වුට්ඨහති වා, නාපි ‘ඉධ භොන්තො නිසීදන්තූ’ති එවං ආසනෙන වා උපනිමන්තෙතී’’ති. එත්ථ හි වා සද්දො විභාවනෙ නාම අත්ථෙ, ‘‘රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’තිආදීසු විය. එවං වත්වා අථ අත්තනො අභිවාදනාදීනි අකරොන්තං භගවන්තං දිස්වා ආහ – ‘‘තයිදං භො ගොතම තථෙවා’’ති. යං තං මයා සුතං – තං තථෙව, තං සවනඤ්ච මෙ දස්සනඤ්ච සංසන්දති සමෙති, අත්ථතො එකීභාවං ගච්ඡති. ‘‘න හි භවං ගොතමො…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’’ති එවං අත්තනා සුතං දිට්ඨෙන නිගමෙත්වා නින්දන්තො ආහ – ‘‘තයිදං භො ගොතම න සම්පන්නමෙවා’’ති තං අභිවාදනාදීනං අකරණං න යුත්තමෙව. Bây giờ, những (từ) bắt đầu là abhivādeti (đảnh lễ) ở đây trong câu ‘sa-môn Gotama không’ nên được hiểu về mặt ý nghĩa như vầy bằng cách kết hợp với chữ ‘na’ đã được nói đến: ‘(Ngài) không đảnh lễ, hoặc không đứng dậy khỏi chỗ ngồi, hoặc cũng không mời bằng chỗ ngồi rằng: ‘Xin quý vị hãy ngồi ở đây.’’ Quả vậy, ở đây từ vā có nghĩa là sự làm rõ, giống như trong các câu bắt đầu là ‘sắc là thường hay vô thường.’ Sau khi nói như vậy, rồi thấy đức Thế Tôn không thực hiện các (hành vi) như là đảnh lễ đối với mình, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài Gotama, điều ấy đúng là như vậy.’ Điều mà tôi đã nghe được – điều ấy đúng là như vậy, điều nghe được và điều thấy được của tôi ăn khớp với nhau, tương hợp với nhau, trở thành một về mặt ý nghĩa. Sau khi kết luận điều mình đã nghe với điều đã thấy như vầy: ‘Quả vậy, ngài Gotama không … mời bằng chỗ ngồi,’ trong lúc khiển trách, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài Gotama, điều này quả thật không phải phép,’ (nghĩa là) việc không thực hiện các (hành vi) như là đảnh lễ ấy quả thật không thích hợp. අථස්ස භගවා අත්තුක්කංසනපරවම්භනදොසං අනුපගම්ම කරුණාසීතලහදයෙන තං අඤ්ඤාණං විධමිත්වා යුත්තභාවං දස්සෙතුකාමො ආහ – ‘‘නාහං තං බ්‍රාහ්මණ …පෙ… මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’’ති. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – ‘‘අහං, බ්‍රාහ්මණ, අප්පටිහතෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙන්තොපි තං පුග්ගලං එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ න පස්සාමි, යමහං අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අනච්ඡරියං වා එතං, ය්වාහං අජ්ජ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො එවරූපං නිපච්චකාරාරහං පුග්ගලං න පස්සාමි. අපිච ඛො යදාපාහං සම්පතිජාතොව උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා සකලං දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙසිං; තදාපි එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ තං පුග්ගලං න පස්සාමි, යමහං [Pg.103] අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අථ ඛො මං සොළසකප්පසහස්සායුකො ඛීණාසවමහාබ්‍රහ්මාපි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ත්වං ලොකෙ මහාපුරිසො, ත්වං සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගො ච ජෙට්ඨො ච සෙට්ඨො ච, නත්ථි තයා උත්තරිතරො’’ති සඤ්ජාතසොමනස්සො පතිනාමෙසි; තදාපි චාහං අත්තනා උත්තරිතරං අපස්සන්තො ආසභිං වාචං නිච්ඡාරෙසිං – ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්සා’’ති. එවං සම්පතිජාතස්සපි මය්හං අභිවාදනාදිරහො පුග්ගලො නත්ථි, ස්වාහං ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො කං අභිවාදෙය්‍යං වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. තස්මා ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, මා තථාගතෙ එවරූපං නිපච්චකාරං පත්ථයිත්ථ. යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අභිවාදෙය්‍ය වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍ය, මුද්ධාපි තස්ස පුග්ගලස්ස රත්තිපරියොසානෙ පරිපාකසිථිලබන්ධනං වණ්ටා පවුත්තතාලඵලමිව ගීවතො පච්ඡිජ්ජිත්වා සහසාව භූමියං විපතෙය්‍යාති. Bấy giờ, đức Thế Tôn, không vướng vào lỗi lầm tự tán dương và chê bai người khác, với tâm mát lạnh do lòng bi mẫn, vì muốn xua tan sự vô minh ấy và chỉ ra điều thích hợp, đã nói: ‘Này Bà-la-môn, Ta không … đầu của vị ấy cũng sẽ vỡ tung.’ Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: ‘Này Bà-la-môn, Ta, dù nhìn với nhãn quan toàn giác không bị ngăn che, cũng không thấy trong thế gian này với các loại chúng sanh gồm cả chư thiên một người nào mà Ta nên đảnh lễ, hoặc đứng dậy chào đón, hoặc mời bằng chỗ ngồi. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, rằng Ta, người hôm nay đã đạt đến toàn giác, lại không thấy một người nào như vậy đáng được cung kính. Hơn nữa, khi Ta vừa mới đản sanh, đi bảy bước về phương bắc và nhìn khắp toàn thể mười ngàn thế giới; ngay cả khi ấy, Ta cũng không thấy trong thế gian này với các loại chúng sanh gồm cả chư thiên một người nào mà Ta nên đảnh lễ, hoặc đứng dậy chào đón, hoặc mời bằng chỗ ngồi. Trái lại, vị Đại Phạm Thiên lậu tận, có tuổi thọ mười sáu ngàn đại kiếp, cũng đã chắp tay và hoan hỷ tôn vinh Ta rằng: ‘Ngài là bậc đại nhân trong thế gian, Ngài là bậc tối thượng, bậc tối trưởng, và bậc tối thắng của thế gian cùng với chư thiên, không có ai ưu việt hơn Ngài;’ và ngay cả khi ấy, Ta, vì không thấy ai ưu việt hơn mình, đã thốt lên lời nói như sư tử hống: ‘Ta là bậc tối thượng trong thế gian, Ta là bậc tối trưởng trong thế gian, Ta là bậc tối thắng trong thế gian.’ Như vậy, ngay cả đối với Ta vừa mới đản sanh cũng không có người nào đáng được đảnh lễ v.v..., Ta đây, bây giờ đã đạt đến toàn giác, thì nên đảnh lễ ai, … hoặc mời bằng chỗ ngồi? Vì thế, này Bà-la-môn, ông chớ mong đợi sự cung kính như vậy nơi Như Lai. Quả vậy, này Bà-la-môn, nếu Như Lai đảnh lễ, … hoặc mời bằng chỗ ngồi một người nào, thì đầu của người ấy, vào cuối đêm, cũng sẽ lìa khỏi cổ và rơi xuống đất một cách đột ngột, giống như quả thốt nốt chín muồi có cuống lỏng lẻo rơi khỏi cành.’ 3. එවං වුත්තෙපි බ්‍රාහ්මණො දුප්පඤ්ඤතාය තථාගතස්ස ලොකෙ ජෙට්ඨභාවං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං තං වචනං අසහමානො ආහ – ‘‘අරසරූපො භවං ගොතමො’’ති. අයං කිරස්ස අධිප්පායො – යං ලොකෙ අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මං ‘‘සාමග්ගිරසො’’ති වුච්චති, තං භොතො ගොතමස්ස නත්ථි, තස්මා අරසරූපො භවං ගොතමො, අරසජාතිකො අරසසභාවොති. අථස්ස භගවා චිත්තමුදුභාවජනනත්ථං උජුවිපච්චනීකභාවං පරිහරන්තො අඤ්ඤථා තස්ස වචනස්සත්ථං අත්තනි සන්දස්සෙන්තො ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස බ්‍රාහ්මණ පරියායො’’තිආදිමාහ. 3. Dù đã được nói như vậy, vị Bà-la-môn do trí tuệ kém cỏi, không nhận thấy được địa vị tối trưởng của Như Lai trong thế gian, chỉ đơn thuần không thể chấp nhận lời nói ấy, đã nói: ‘Ngài Gotama là người vô vị.’ Ý định của vị ấy dường như là thế này: Việc đảnh lễ, đứng dậy chào đón, chắp tay, hành vi kính trọng ở trong đời được gọi là ‘hương vị của sự hòa hợp,’ điều đó ngài Gotama không có, do đó ngài Gotama là người vô vị, thuộc loại vô vị, có bản chất vô vị. Bấy giờ, đức Thế Tôn, nhằm làm cho tâm của vị ấy trở nên mềm mại, trong khi tránh sự đối kháng trực tiếp, trong khi chỉ ra ý nghĩa của lời nói ấy theo một cách khác nơi chính mình, đã nói những lời bắt đầu là: ‘Này Bà-la-môn, quả thật có lý do này.’ තත්ථ පරියායොති කාරණං; අයඤ්හි පරියායසද්දො දෙසනා-වාර-කාරණෙසු වත්තති. ‘‘මධුපිණ්ඩිකපරියායොත්වෙව නං ධාරෙහී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.205) හි එස දෙසනායං වත්තති. ‘‘කස්ස නු ඛො, ආනන්ද, අජ්ජ පරියායො භික්ඛුනියො ඔවදිතු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 3.398) වාරෙ. ‘‘සාධු, භන්තෙ, භගවා අඤ්ඤං පරියායං ආචික්ඛතු, යථායං භික්ඛුසඞ්ඝො අඤ්ඤාය සණ්ඨහෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 164) කාරණෙ. ස්වායමිධ කාරණෙ වත්තති. තස්මා එත්ථ එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එතං කාරණං; යෙන කාරණෙන මං ‘‘අරසරූපො [Pg.104] භවං ගොතමො’’ති වදමානො පුග්ගලො සම්මා වදෙය්‍ය, අවිතථවාදීති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡෙය්‍ය. කතමො පන සොති? යෙ තෙ බ්‍රාහ්මණ රූපරසා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බරසා තෙ තථාගතස්ස පහීනාති. කිං වුත්තං හොති? යෙ තෙ ජාතිවසෙන වා උපපත්තිවසෙන වා සෙට්ඨසම්මතානම්පි පුථුජ්ජනානං රූපාරම්මණාදීනි අස්සාදෙන්තානං අභිනන්දන්තානං රජ්ජන්තානං උප්පජ්ජන්ති කාමසුඛස්සාදසඞ්ඛාතා රූපරසසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බරසා, යෙ ඉමං ලොකං ගීවාය බන්ධිත්වා විය ආවිඤ්ඡන්ති, වත්ථාරම්මණාදිසාමග්ගියඤ්ච උප්පන්නත්තා සාමග්ගිරසාති වුච්චන්ති, තෙ සබ්බෙපි තථාගතස්ස පහීනාති. මය්හං පහීනාති වත්තබ්බෙපි මමාකාරෙන අත්තානං අනුක්ඛිපන්තො ධම්මං දෙසෙති. දෙසනාවිලාසො වා එස භගවතො. Ở đây, pariyāya có nghĩa là lý do; quả vậy, từ pariyāya này được dùng trong các nghĩa: bài thuyết giảng, phiên lượt, và lý do. Quả vậy, trong các câu bắt đầu là ‘Hãy ghi nhớ nó là bài thuyết giảng Madhupiṇḍika,’ từ này được dùng với nghĩa là bài thuyết giảng. Trong các câu bắt đầu là ‘Thưa ngài Ānanda, hôm nay đến phiên ai giáo giới các vị tỳ-khưu-ni,’ (nó được dùng) với nghĩa là phiên lượt. Trong các câu bắt đầu là ‘Bạch Thế Tôn, mong thay, Thế Tôn hãy chỉ dạy một lý do khác, để Tăng chúng này có thể đứng vững trong thắng trí,’ (nó được dùng) với nghĩa là lý do. Từ này ở đây được dùng với nghĩa là lý do. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: Này Bà-la-môn, quả thật có lý do đó; do lý do ấy mà một người khi nói về Ta rằng ‘ngài Gotama là người vô vị’ sẽ nói một cách đúng đắn, sẽ được xem là người nói lời chân thật. Và đó là gì? Này Bà-la-môn, những vị liên quan đến sắc… những vị liên quan đến xúc, những thứ ấy đã được Như Lai từ bỏ. Điều gì đã được nói ra? Những vị liên quan đến sắc, thanh, hương, vị, xúc được gọi là sự thưởng thức khoái lạc của dục trần, vốn sanh khởi nơi các phàm phu, ngay cả những người được xem là cao quý do dòng dõi hay do sự tái sanh, khi họ nếm trải, vui thích, và tham đắm các đối tượng như sắc v.v...; những vị ấy lôi kéo thế gian này như thể trói vào cổ; và chúng được gọi là ‘hương vị của sự hòa hợp’ vì chúng sanh khởi trong sự hòa hợp của căn, trần, v.v...; tất cả những thứ ấy đã được Như Lai từ bỏ. Mặc dù có thể nói là ‘đã được Ta từ bỏ,’ Ngài thuyết giảng Chánh pháp mà không đề cao bản thân bằng cách nói ‘của tôi.’ Hoặc đây là vẻ đẹp trong cách thuyết giảng của đức Thế Tôn. තත්ථ පහීනාති චිත්තසන්තානතො විගතා ජහිතා වා. එතස්මිං පනත්ථෙ කරණෙ සාමිවචනං දට්ඨබ්බං. අරියමග්ගසත්ථෙන උච්ඡින්නං තණ්හාවිජ්ජාමයං මූලමෙතෙසන්ති උච්ඡින්නමූලා. තාලවත්ථු විය නෙසං වත්ථු කතන්ති තාලාවත්ථුකතා. යථා හි තාලරුක්ඛං සමූලං උද්ධරිත්වා තස්ස වත්ථුමත්තෙ තස්මිං පදෙසෙ කතෙ න පුන තස්ස තාලස්ස උප්පත්ති පඤ්ඤායති; එවං අරියමග්ගසත්ථෙන සමූලෙ රූපාදිරසෙ උද්ධරිත්වා තෙසං පුබ්බෙ උප්පන්නපුබ්බභාවෙන වත්ථුමත්තෙ චිත්තසන්තානෙ කතෙ සබ්බෙපි තෙ ‘‘තාලාවත්ථුකතා’’ති වුච්චන්ති. අවිරූළ්හිධම්මත්තා වා මත්ථකච්ඡින්නතාලො විය කතාති තාලාවත්ථුකතා. යස්මා පන එවං තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා හොන්ති, යථා නෙසං පච්ඡාභාවො න හොති, තථා කතා හොන්ති; තස්මා ආහ – ‘‘අනභාවංකතා’’ති. අයඤ්හෙත්ථ පදච්ඡෙදො – අනුඅභාවං කතා අනභාවංකතාති. ‘‘අනභාවං ගතා’’තිපි පාඨො, තස්ස අනුඅභාවං ගතාති අත්ථො. තත්ථ පදච්ඡෙදො අනුඅභාවං ගතා අනභාවං ගතාති, යථා අනුඅච්ඡරියා අනච්ඡරියාති. ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති අනාගතෙ අනුප්පජ්ජනකසභාවා. යෙ හි අභාවං ගතා, තෙ පුන කථං උප්පජ්ජිස්සන්ති? තෙනාහ – ‘‘අනභාවං ගතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා’’ති. Ở đây, (được đoạn trừ) có nghĩa là đã lìa khỏi, hay đã từ bỏ khỏi dòng tương tục của tâm. Hơn nữa, trong ý nghĩa này, nên hiểu sở hữu cách được dùng với nghĩa công cụ cách. (Có gốc rễ đã bị chặt đứt) là những pháp có gốc rễ là tham ái và vô minh đã bị chặt đứt bằng thanh gươm Thánh đạo. (Được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt) là những pháp có nền tảng đã được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt. Ví như khi cây thốt nốt đã được nhổ lên tận gốc rễ và nơi chốn ấy chỉ còn là nền đất của nó, thì sự sanh khởi của cây thốt nốt ấy không còn được nhận thấy nữa; tương tự như vậy, khi các vị của sắc v.v... đã được nhổ lên tận gốc rễ bằng thanh gươm Thánh đạo và dòng tương tục của tâm chỉ còn là nền đất do sự kiện chúng đã từng sanh khởi trước đây, thì tất cả các pháp ấy được gọi là ‘được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt’. Hoặc, (được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt) là được làm cho giống như cây thốt nốt bị chặt ngọn, do có đặc tính không tăng trưởng. Hơn nữa, vì đã được làm cho giống như nền đất của cây thốt nốt như vậy, chúng được làm cho không còn hiện hữu trong tương lai, tức là chúng được làm cho theo cách mà sự hiện hữu về sau của chúng không còn nữa; do đó, Ngài nói: ‘được làm cho không còn hiện hữu trong tương lai’. Và ở đây, sự phân chia từ là: anu-abhāvaṃ katā thành anabhāvaṃkatā. Cũng có dị bản là ‘anabhāvaṃ gatā’, nghĩa là đã đi đến chỗ không còn hiện hữu trong tương lai. Ở đó, sự phân chia từ là anu-abhāvaṃ gatā thành anabhāvaṃ gatā, giống như anu-acchariyā thành anacchariyā. (Có pháp không sanh khởi trong tương lai) có nghĩa là có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Vì những gì đã đi đến chỗ không còn hiện hữu, làm sao chúng có thể sanh khởi trở lại? Do đó, Ngài nói: ‘đã đi đến chỗ không còn hiện hữu trong tương lai, có pháp không sanh khởi trong tương lai’. අයං ඛො බ්‍රාහ්මණ පරියායොති ඉදං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, කාරණං යෙන මං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය ‘‘අරසරූපො සමණො ගොතමො’’ති. නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසීති යඤ්ච ඛො ත්වං සන්ධාය වදෙසි, සො පරියායො න හොති. කස්මා පන භගවා එවමාහ? නනු එවං වුත්තෙ [Pg.105] යො බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො සාමග්ගිරසො තස්ස අත්තනි විජ්ජමානතා අනුඤ්ඤාතා හොතීති. වුච්චතෙ, න හොති. යො හි තං සාමග්ගිරසං කාතුං භබ්බො හුත්වා න කරොති, සො තදභාවෙන අරසරූපොති වත්තබ්බො භවෙය්‍ය. භගවා පන අභබ්බොව එතං කාතුං, තෙනස්ස කරණෙ අභබ්බතං පකාසෙන්තො ආහ – ‘‘නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති. යං පරියායං සන්ධාය ත්වං මං ‘‘අරසරූපො’’ති වදෙසි, සො අම්හෙසු නෙව වත්තබ්බොති. ‘Này Bà-la-môn, đây chính là lý do’ có nghĩa là: Này Bà-la-môn, đây chính là nguyên nhân mà do đó một người nói đúng sự thật có thể nói về ta rằng: ‘Sa-môn Gotama là người không có hương vị’. ‘Nhưng không phải là điều mà ngươi nhắm đến để nói’ có nghĩa là: Và lý do mà ngươi nhắm đến để nói thì không phải vậy. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại nói như vậy? Chẳng phải khi nói như vậy là đã thừa nhận sự tồn tại nơi chính mình về cái vị hòa hợp mà vị Bà-la-môn đã nói đến sao? Xin thưa, không phải vậy. Vì rằng, người nào có khả năng tạo ra vị hòa hợp ấy mà không làm, người ấy do sự không có vị ấy có thể được gọi là ‘người không có hương vị’. Nhưng Đức Thế Tôn vốn không có khả năng để làm việc ấy, do đó để tuyên bố sự không có khả năng trong việc làm ấy, Ngài đã nói: ‘Nhưng không phải là điều mà ngươi nhắm đến để nói’. Lý do mà ngươi nhắm đến để gọi ta là ‘người không có hương vị’, lý do ấy không thể được nói đến đối với chúng ta. 4. එවං බ්‍රාහ්මණො අත්තනා අධිප්පෙතං අරසරූපතං ආරොපෙතුං අසක්කොන්තො අථාපරං නිබ්භොගො භවං ගොතමොතිආදිමාහ. සබ්බපරියායෙසු චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව යොජනක්කමං විදිත්වා සන්ධාය භාසිතමත්තං එවං වෙදිතබ්බං. බ්‍රාහ්මණො තමෙව වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනකම්මාදිං ලොකෙ සාමග්ගිපරිභොගොති මඤ්ඤමානො තදභාවෙන භගවන්තං නිබ්භොගොති ආහ. භගවා පන ය්වායං රූපාදීසු සත්තානං ඡන්දරාගපරිභොගො තදභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. 4. Như vậy, vị Bà-la-môn không thể áp đặt ý nghĩa ‘không có hương vị’ mà mình muốn, bèn nói điều khác là: ‘Tôn giả Gotama là người không hưởng thụ’ v.v... Và ở đây, trong tất cả các trường hợp, sau khi đã biết trình tự kết nối theo phương pháp đã nói, chỉ nên hiểu ý nghĩa được nói đến một cách ẩn ý như sau. Vị Bà-la-môn cho rằng chính hành động đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão ở đời là sự hưởng thụ hòa hợp, do không có điều đó nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người không hưởng thụ’. Còn Đức Thế Tôn, thấy rõ nơi chính mình sự không có sự hưởng thụ bằng tham dục của chúng sanh đối với sắc v.v..., nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. 5. පුන බ්‍රාහ්මණො යං ලොකෙ වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං ලොකියා කරොන්ති තස්ස අකිරියං සම්පස්සමානො භගවන්තං අකිරියවාදොති ආහ. භගවා පන, යස්මා කායදුච්චරිතාදීනං අකිරියං වදති තස්මා, තං අකිරියවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්ථ ච කායදුච්චරිතන්ති පාණාතිපාත-අදින්නාදාන-මිච්ඡාචාරචෙතනා වෙදිතබ්බා. වචීදුච්චරිතන්ති මුසාවාද-පිසුණවාචා-ඵරුසවාචා-සම්ඵප්පලාපචෙතනා වෙදිතබ්බා. මනොදුච්චරිතන්ති අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදමිච්ඡාදිට්ඨියො වෙදිතබ්බා. ඨපෙත්වා තෙ ධම්මෙ, අවසෙසා අකුසලා ධම්මා ‘‘අනෙකවිහිතා පාපකා අකුසලා ධම්මා’’ති වෙදිතබ්බා. 5. Lại nữa, vị Bà-la-môn thấy rõ sự không làm hành động theo tập tục gia đình là đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão ở đời mà người đời thường làm, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người chủ trương không hành động’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng về sự không làm các thân ác hạnh v.v..., do đó, thấy rõ chủ trương không hành động ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. Và trong đó, (thân ác hạnh) nên được hiểu là các tư tâm sở sát sanh, trộm cắp, tà dâm. (Khẩu ác hạnh) nên được hiểu là các tư tâm sở nói dối, nói đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích. (Ý ác hạnh) nên được hiểu là tham lam, sân hận, tà kiến. Ngoại trừ các pháp ấy, các pháp bất thiện còn lại nên được hiểu là ‘nhiều loại pháp ác, bất thiện’. 6. පුන බ්‍රාහ්මණො තමෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ඉමං ‘‘ආගම්ම අයං ලොකතන්ති ලොකපවෙණී උච්ඡිජ්ජතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං උච්ඡෙදවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා අට්ඨසු ලොභසහගතචිත්තෙසු පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස ද්වීසු අකුසලචිත්තෙසු උප්පජ්ජමානකදොසස්ස ච අනාගාමිමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති. සබ්බාකුසලසම්භවස්ස පන නිරවසෙසස්ස මොහස්ස අරහත්තමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති. ඨපෙත්වා තෙ තයො, අවසෙසානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං යථානුරූපං චතූහි මග්ගෙහි [Pg.106] උච්ඡෙදං වදති; තස්මා තං උච්ඡෙදවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. 6. Lại nữa, vị Bà-la-môn không thấy chính hành động đảnh lễ v.v... nơi Đức Thế Tôn, bèn cho rằng: ‘Do vị này mà truyền thống thế gian này, dòng dõi thế gian này bị đoạn tuyệt’, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người chủ trương đoạn diệt’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt bằng đạo Bất Lai đối với tham ái trong năm dục trưởng dưỡng trong tám tâm câu hữu với tham và đối với sân hận sanh khởi trong hai tâm bất thiện. Hơn nữa, Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt bằng đạo A-la-hán đối với si mê không còn dư sót, là nguồn gốc của mọi bất thiện. Ngoại trừ ba pháp ấy, Ngài thuyết giảng về sự đoạn diệt một cách tương xứng bằng bốn đạo đối với các pháp ác, bất thiện còn lại; do đó, thấy rõ chủ trương đoạn diệt ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. 7. පුන බ්‍රාහ්මණො ‘‘ජිගුච්ඡති මඤ්ඤෙ සමණො ගොතමො ඉදං වයොවුඩ්ඪානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං, තෙන තං න කරොතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං ජෙගුච්ඡීති ආහ. භගවා පන යස්මා ජිගුච්ඡති කායදුච්චරිතාදීහි; කිං වුත්තං හොති? යඤ්ච තිවිධං කායදුච්චරිතං, යඤ්ච චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං, යඤ්ච තිවිධං මනොදුච්චරිතං, යා ච ඨපෙත්වා තානි දුච්චරිතානි අවසෙසානං ලාමකට්ඨෙන පාපකානං අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්ති සමාපජ්ජනා සමඞ්ගිභාවො, තං සබ්බම්පි ගූථං විය මණ්ඩනකජාතියො පුරිසො ජිගුච්ඡති හිරීයති, තස්මා තං ජෙගුච්ඡිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්ථ ‘‘කායදුච්චරිතෙනා’’ති උපයොගත්ථෙ කරණවචනං දට්ඨබ්බං. 7. Lại nữa, vị Bà-la-môn cho rằng: ‘Ta nghĩ rằng Sa-môn Gotama ghê tởm hành động theo tập tục gia đình là đảnh lễ v.v... đối với các bậc trưởng lão, do đó ngài không làm việc ấy’, nên đã nói Đức Thế Tôn là ‘người hay ghê tởm’. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài ghê tởm các thân ác hạnh v.v...; điều gì đã được nói? Ba loại thân ác hạnh, bốn loại khẩu ác hạnh, ba loại ý ác hạnh, và sự đạt đến, sự thực hành, sự hội đủ các pháp ác vì chúng thấp kém, các pháp bất thiện vì chúng sanh từ sự không khéo léo, còn lại ngoài các ác hạnh ấy — tất cả những điều đó, Ngài ghê tởm và hổ thẹn giống như một người thích trang điểm ghê tởm phân, do đó, thấy rõ sự hay ghê tởm ấy nơi chính mình, nên đã chấp thuận một lý do khác nữa. Ở đây, trong câu ‘kāyaduccaritena’, nên hiểu công cụ cách được dùng với nghĩa đối cách. 8. පුන බ්‍රාහ්මණො තමෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘අයං ඉමං ලොකජෙට්ඨකකම්මං විනෙති විනාසෙති, අථ වා යස්මා එතං සාමීචිකම්මං න කරොති තස්මා අයං විනෙතබ්බො නිග්ගණ්හිතබ්බො’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං වෙනයිකොති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – විනයතීති විනයො, විනාසෙතීති වුත්තං හොති. විනයො එව වෙනයිකො, විනයං වා අරහතීති වෙනයිකො, නිග්ගහං අරහතීති වුත්තං හොති. භගවා පන, යස්මා රාගාදීනං විනයාය වූපසමාය ධම්මං දෙසෙති, තස්මා වෙනයිකො හොති. අයමෙව චෙත්ථ පදත්ථො – විනයාය ධම්මං දෙසෙතීති වෙනයිකො. විචිත්‍රා හි තද්ධිතවුත්ති! ස්වායං තං වෙනයිකභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. 8. Lại nữa, vị Bà-la-môn ấy không thấy hành vi đảnh lễ v.v… nơi đức Thế Tôn, nên đã nghĩ rằng: “Vị này đã loại trừ, đã hủy hoại hành vi đối với bậc trưởng thượng ở đời. Hoặc là, vì vị này không thực hiện hành vi đúng đắn ấy, cho nên vị này đáng bị giáo huấn, đáng bị khiển trách,” rồi đã gọi đức Thế Tôn là ‘venayiko’ (người phá hoại kỷ cương). Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Vinayati’ (loại trừ) nên là ‘vinayo’ (sự loại bỏ), có nghĩa là ‘vināseti’ (hủy hoại). Chính ‘vinayo’ (người loại bỏ) là ‘venayiko.’ Hoặc là, ‘arahati vinayaṃ’ (đáng bị giáo huấn) nên là ‘venayiko,’ có nghĩa là ‘arahati niggahaṃ’ (đáng bị khiển trách). Còn đức Thế Tôn, vì Ngài thuyết giảng Chánh pháp để loại trừ, để làm cho lắng dịu các pháp như là tham ái v.v…, cho nên Ngài là bậc ‘venayiko’ (bậc giáo huấn). Và ở đây, đây chính là ý nghĩa của từ: “Ngài thuyết giảng Chánh pháp để loại trừ,” nên là ‘venayiko.’ Thật vậy, cách cấu tạo từ phái sinh (taddhita) thật là đa dạng! Vị ấy, trong khi thấy rõ trạng thái ‘venayiko’ ấy nơi chính mình, đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa. 9. පුන බ්‍රාහ්මණො යස්මා අභිවාදනාදීනි සාමීචිකම්මානි කරොන්තා වයොවුඩ්ඪෙ තොසෙන්ති හාසෙන්ති, අකරොන්තා පන තාපෙන්ති විහෙසෙන්ති දොමනස්සං නෙසං උප්පාදෙන්ති, භගවා ච තානි න කරොති; තස්මා ‘‘අයං වයොවුඩ්ඪෙ තපතී’’ති මඤ්ඤමානො සප්පුරිසාචාරවිරහිතත්තා වා ‘‘කපණපුරිසො අය’’න්ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං තපස්සීති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – තපතීති තපො, රොසෙති විහෙසෙතීති වුත්තං හොති, සාමීචිකම්මාකරණස්සෙතං නාමං. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ බ්‍යඤ්ජනානි අවිචාරෙත්වා ලොකෙ කපණපුරිසො ‘‘තපස්සී’’ති වුච්චති. භගවා පන යෙ අකුසලා ධම්මා ලොකං තපනතො තපනීයාති [Pg.107] වුච්චන්ති, තෙසං පහීනත්තා යස්මා තපස්සීති සඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්මා තං තපස්සිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්‍රායං පදත්ථො – තපන්තීති තපා, අකුසලධම්මානමෙතං අධිවචනං. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘ඉධ තප්පති පෙච්ච තප්පතී’’ති. තථා තෙ තපෙ අස්සි නිරස්සි පහාසි විද්ධංසෙසීති තපස්සී. 9. Lại nữa, vị Bà-la-môn nghĩ rằng: “Bởi vì những người thực hiện các hành vi đúng đắn như là đảnh lễ v.v… làm cho các bậc trưởng thượng được hài lòng, được hoan hỷ; còn những người không thực hiện thì làm cho các vị ấy bị phiền muộn, bị não hại, làm phát sanh sự buồn khổ cho các vị ấy, và đức Thế Tôn đã không thực hiện các hành vi ấy. Cho nên, vị này làm phiền muộn các bậc trưởng thượng.” Hoặc là, do vì không có hạnh của bậc chân nhân, nên đã nghĩ rằng: “Vị này là người khốn khổ,” rồi đã gọi đức Thế Tôn là ‘tapassī’ (người làm phiền muộn). Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Tapati’ (làm phiền muộn) nên là ‘tapo’ (sự phiền muộn), có nghĩa là ‘roseti viheseti’ (làm cho sân hận, não hại); đây là tên gọi của việc không thực hiện hành vi đúng đắn. ‘Tapo assa atthi’ (có sự phiền muộn) nên là ‘tapassī.’ Trong cách giải thích thứ hai, không cần phân tích từ ngữ, ở đời người khốn khổ được gọi là ‘tapassī.’ Còn đức Thế Tôn, những pháp bất thiện nào được gọi là ‘tapanīya’ (những thứ thiêu đốt) do vì thiêu đốt thế gian, vì Ngài đã đoạn trừ các pháp ấy, cho nên Ngài được kể là ‘tapassī’ (người đã thiêu đốt phiền não). Do đó, trong khi thấy rõ trạng thái ‘tapassī’ ấy nơi chính mình, Ngài đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Tapanti’ (chúng thiêu đốt) nên là ‘tapā,’ đây là tên gọi của các pháp bất thiện. Điều này cũng đã được nói đến rằng: “Đời này khổ, đời sau khổ.” Tương tự, ‘te tape assi nirassi pahāsi viddhaṃsesi’ (vị ấy đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã từ bỏ, đã phá hủy những thứ thiêu đốt ấy) nên là ‘tapassī.’ 10. පුන බ්‍රාහ්මණො තං අභිවාදනාදිකම්මං දෙවලොකගබ්භසම්පත්තියා දෙවලොකපටිසන්ධිපටිලාභාය සංවත්තතීති මඤ්ඤමානො භගවති චස්ස අභාවං දිස්වා භගවන්තං අපගබ්භොති ආහ. කොධවසෙන වා භගවතො මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණෙ දොසං දස්සෙන්තොපි එවමාහ. තත්‍රායං පදත්ථො – ගබ්භතො අපගතොති අපගබ්භො, අභබ්බො දෙවලොකූපපත්තිං පාපුණිතුන්ති අධිප්පායො. හීනො වා ගබ්භො අස්සාති අපගබ්භො, දෙවලොකගබ්භපරිබාහිරත්තා ආයතිං හීනගබ්භපටිලාභභාගීති, හීනො වාස්ස මාතුකුච්ඡිම්හි ගබ්භවාසො අහොසීති අධිප්පායො. භගවතො පන යස්මා ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා අපගතා, තස්මා සො තං අපගබ්භතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරම්පි පරියායං අනුජානාති. තත්‍ර ච යස්ස ඛො බ්‍රාහ්මණ ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනාති එතෙසං පදානං එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – බ්‍රාහ්මණ, යස්ස පුග්ගලස්ස අනාගතෙ ගබ්භසෙය්‍යා, පුනබ්භවෙ ච අභිනිබ්බත්ති අනුත්තරෙන මග්ගෙන විහතකාරණත්තා පහීනාති. ගබ්භසෙය්‍යග්ගහණෙන චෙත්ථ ජලාබුජයොනි ගහිතා. පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තිග්ගහණෙන ඉතරා තිස්සොපි. 10. Lại nữa, vị Bà-la-môn nghĩ rằng: “Hành vi đảnh lễ v.v… ấy đưa đến sự thành tựu thai sanh ở cõi trời, đưa đến việc thành tựu sự tái sanh ở cõi trời,” và khi thấy sự không có hành vi ấy nơi đức Thế Tôn, ông ta đã gọi đức Thế Tôn là ‘apagabbho’ (người không có thai sanh). Hoặc là, do năng lực của sân, trong khi muốn chỉ ra lỗi lầm trong việc thọ sanh vào lòng mẹ của đức Thế Tôn, ông ta cũng đã nói như vậy. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Gabbhato apagato’ (xa lìa thai sanh) nên là ‘apagabbho,’ ý muốn nói là: “Không có khả năng đạt đến sự tái sanh ở cõi trời.” Hoặc là, ‘hīno gabbho assa’ (có thai sanh thấp kém) nên là ‘apagabbho,’ (ý là) do vì ở ngoài thai sanh cõi trời, nên trong tương lai sẽ có phần nhận được thai sanh thấp kém; hoặc ý muốn nói là: “Sự ở trong lòng mẹ của vị ấy đã là thấp kém.” Còn đối với đức Thế Tôn, vì trong tương lai sự nằm trong thai đã được xa lìa, cho nên, vị ấy trong khi thấy rõ trạng thái ‘apagabbha’ ấy nơi chính mình, đã chấp thuận một cách giải thích khác nữa. Và ở đó, ý nghĩa của những từ: “Này Bà-la-môn, đối với người nào mà trong tương lai sự nằm trong thai, sự tái sanh trong đời sau đã được đoạn trừ” nên được hiểu như vầy: “Này Bà-la-môn, đối với người nào mà trong tương lai sự nằm trong thai và sự tái sanh trong đời sau đã được đoạn trừ do vì nguyên nhân đã bị phá hủy bởi đạo lộ vô thượng.” Và ở đây, bằng việc dùng từ ‘gabbhaseyyā’ (nằm trong thai), thai sanh (jalābujayoni) được bao hàm. Bằng việc dùng từ ‘punabbhavābhinibbatti’ (sự tái sanh trong đời sau), ba loại sanh còn lại cũng được bao hàm. අපිච ගබ්භස්ස සෙය්‍යා ගබ්භසෙය්‍යා, පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යථා ච විඤ්ඤාණට්ඨිතීති වුත්තෙපි න විඤ්ඤාණතො අඤ්ඤා ඨිති අත්ථි, එවමිධාපි න ගබ්භතො අඤ්ඤා සෙය්‍යාති වෙදිතබ්බා. අභිනිබ්බත්ති ච නාම යස්මා පුනබ්භවභූතාපි අපුනබ්භවභූතාපි අත්ථි, ඉධ ච පුනබ්භවභූතා අධිප්පෙතා. තස්මා වුත්තං – ‘‘පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තී’’ති. Hơn nữa, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: ‘Gabbhassa seyyā’ (sự nằm của thai) là ‘gabbhaseyyā;’ ‘punabbhavo eva abhinibbatti’ (chính sự tái sanh là sự phát sanh mới) là ‘punabbhavābhinibbatti.’ Và giống như khi nói ‘viññāṇaṭṭhiti’ (thức trú), không có sự trú nào khác ngoài thức; cũng vậy, ở đây nên biết rằng không có sự nằm nào khác ngoài thai. Và cái gọi là ‘abhinibbatti’ (sự phát sanh mới), vì có cả loại thuộc về tái sanh và loại không thuộc về tái sanh, và ở đây, loại thuộc về tái sanh được nhắm đến. Cho nên đã được nói rằng: “Chính sự tái sanh là sự phát sanh mới, (nên gọi là) sự phát sanh mới trong tái sanh.” 11. එවං ආගතකාලතො පට්ඨාය අරසරූපතාදීහි අට්ඨහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්තම්පි බ්‍රාහ්මණං භගවා ධම්මිස්සරො ධම්මරාජා ධම්මස්සාමී [Pg.108] තථාගතො අනුකම්පාය සීතලෙනෙව චක්ඛුනා ඔලොකෙන්තො යං ධම්මධාතුං පටිවිජ්ඣිත්වා දෙසනාවිලාසප්පත්තො හොති, තස්සා ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා විගතවලාහකෙ අන්තලික්ඛෙ සමබ්භුග්ගතො පුණ්ණචන්දො විය සරදකාලෙ සූරියො විය ච බ්‍රාහ්මණස්ස හදයන්ධකාරං විධමන්තො තානියෙව අක්කොසවත්ථූනි තෙන තෙන පරියායෙන අඤ්ඤථා දස්සෙත්වා, පුනපි අත්තනො කරුණාවිප්ඵාරං අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පියභාවෙන පටිලද්ධං, තාදිගුණලක්ඛණං පථවීසමචිත්තතං අකුප්පධම්මතඤ්ච පකාසෙන්තො ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො කෙවලං පලිතසිරඛණ්ඩදන්තවලිත්තචතාදීහි අත්තනො වුඩ්ඪභාවං සඤ්ජානාති, නො ච ඛො ජානාති අත්තානං ජාතියා අනුගතං ජරාය අනුසටං බ්‍යාධිනා අභිභූතං මරණෙන අබ්භාහතං වට්ටඛාණුභූතං අජ්ජ මරිත්වා පුන ස්වෙව උත්තානසයනදාරකභාවගමනීයං. මහන්තෙන ඛො පන උස්සාහෙන මම සන්තිකං ආගතො, තදස්ස ආගමනං සාත්ථකං හොතූ’’ති චින්තෙත්වා ඉමස්මිං ලොකෙ අත්තනො අප්පටිසමං පුරෙජාතභාවං දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි බ්‍රාහ්මණාතිආදිනා නයෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. 11. Như vậy, đối với vị Bà-la-môn, người kể từ lúc đến đã mắng nhiếc bằng tám sự mắng nhiếc như là không có hương vị, không có hình sắc v.v…, đức Thế Tôn, bậc Tự Tại về Pháp, bậc Pháp Vương, bậc Pháp Chủ, bậc Như Lai, với lòng bi mẫn, trong khi nhìn với con mắt mát mẻ, do đã thâm nhập pháp giới nào mà Ngài đạt đến sự vẻ vang trong thuyết pháp, do đã khéo thâm nhập pháp giới ấy, giống như mặt trăng tròn đã mọc lên trên bầu trời không mây, và giống như mặt trời vào mùa thu, trong khi xua tan bóng tối trong tâm của vị Bà-la-môn, sau khi đã chỉ ra chính những sự mắng nhiếc ấy theo một cách khác bằng phương pháp này hay phương pháp khác, lại nữa, trong khi tuyên bố về sự lan tỏa lòng bi của chính mình, về tâm vững như đất và bản chất không sân hận là đặc tính của phẩm chất như vậy đã đạt được do không bị lay động bởi tám pháp thế gian, và trong khi suy nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn này chỉ nhận biết tuổi già của mình qua tóc bạc, răng rụng, da nhăn v.v…, chứ không biết rằng mình bị sanh theo đuổi, bị già bủa vây, bị bệnh chinh phục, bị chết tấn công, đã trở thành cọc nhọn của vòng luân hồi, hôm nay chết rồi ngày mai lại trở thành đứa trẻ nằm ngửa. Nhưng ông ta đã đến chỗ ta với nỗ lực lớn lao. Mong rằng sự đến của ông ta sẽ có kết quả,” và trong khi chỉ ra địa vị sanh trước, không ai sánh bằng của mình trong thế gian này, Ngài đã làm cho bài thuyết pháp cho vị Bà-la-môn được tăng trưởng theo phương pháp bắt đầu bằng: “Ví như, này Bà-la-môn…” තත්ථ සෙය්‍යථාති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො; පීති සම්භාවනත්ථෙ; උභයෙනාපි යථා නාම බ්‍රාහ්මණාති දස්සෙති. කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වාති එත්ථ පන කිඤ්චාපි කුක්කුටියා වුත්තප්පකාරතො ඌනාධිකානිපි අණ්ඩානි හොන්ති, අථ ඛො වචනසිලිට්ඨතාය එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එවඤ්හි ලොකෙ සිලිට්ඨවචනං හොති. තානස්සූති තානි අස්සු, භවෙය්‍යුන්ති වුත්තං හොති. කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානීති තාය ජනෙත්තියා කුක්කුටියා පක්ඛෙ පසාරෙත්වා තෙසං උපරි සයන්තියා සම්මා අධිසයිතානි. සම්මා පරිසෙදිතානීති කාලෙන කාලං උතුං ගණ්හාපෙන්තියා සුට්ඨු සමන්තතො සෙදිතානි, උස්මීකතානීති වුත්තං හොති. සම්මා පරිභාවිතානීති කාලෙන කාලං සුට්ඨු සමන්තතො භාවිතානි, කුක්කුටගන්ධං ගාහාපිතානීති වුත්තං හොති. Ở đây, ‘seyyathā’ là một tiểu từ có nghĩa là ví dụ; ‘pi’ có nghĩa là nhấn mạnh; bằng cả hai từ này, Ngài chỉ ra ý nghĩa: ‘Này Bà-la-môn, ví như là’. Còn trong câu ‘tám, hoặc mười, hoặc mười hai trứng của gà mái’, mặc dù gà mái có thể có số trứng ít hơn hoặc nhiều hơn so với số lượng đã nói, nhưng nên hiểu rằng điều này được nói như vậy để cho lời nói được trôi chảy. Vì rằng, khi nói như vậy thì lời nói ở đời trở nên trôi chảy. ‘Tānassu’ là ‘tāni assu’, có nghĩa là ‘chúng nên là’. ‘Được gà mái ấp đúng cách’ có nghĩa là được ấp đúng cách bởi con gà mái mẹ ấy, khi nó dang cánh và nằm lên trên chúng. ‘Được sưởi ấm đúng cách’ có nghĩa là được sưởi ấm kỹ lưỡng khắp xung quanh bằng cách làm cho chúng hấp thụ hơi ấm theo từng thời điểm; có nghĩa là được làm cho có hơi ấm. ‘Được thấm nhuần đúng cách’ có nghĩa là được thấm nhuần kỹ lưỡng khắp xung quanh theo từng thời điểm; có nghĩa là được làm cho hấp thụ mùi gà. ඉදානි යස්මා තාය කුක්කුටියා එවං තීහි පකාරෙහි තානි අණ්ඩානි පරිපාලියමානානි න පූතීනි හොන්ති. යොපි නෙසං අල්ලසිනෙහො සො පරියාදානං ගච්ඡති. කපාලං තනුකං හොති, පාදනඛසිඛා ච මුඛතුණ්ඩකඤ්ච ඛරං හොති, කුක්කුටපොතකා පරිපාකං ගච්ඡන්ති, කපාලස්ස තනුකත්තා බහිද්ධා ආලොකො අන්තො පඤ්ඤායති. අථ තෙ කුක්කුටපොතකා ‘‘චිරං [Pg.109] වත මයං සඞ්කුටිතහත්ථපාදා සම්බාධෙ සයිම්හ, අයඤ්ච බහි ආලොකො දිස්සති, එත්ථ දානි නො සුඛවිහාරො භවිස්සතී’’ති නික්ඛමිතුකාමා හුත්වා කපාලං පාදෙන පහරන්ති, ගීවං පසාරෙන්ති. තතො තං කපාලං ද්වෙධා භිජ්ජති, කුක්කුටපොතකා පක්ඛෙ විධුනන්තා තඞ්ඛණානුරූපං විරවන්තා නික්ඛමන්ති. එවං නික්ඛමන්තානඤ්ච නෙසං යො පඨමතරං නික්ඛමති සො ‘ජෙට්ඨො’ති වුච්චති. තස්මා භගවා තාය උපමාය අත්තනො ජෙට්ඨකභාවං සාධෙතුකාමො බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡි – ‘‘යො නු ඛො තෙසං කුක්කුටච්ඡාපකානං…පෙ… කින්ති ස්වස්ස වචනීයො’’ති. තත්ථ කුක්කුටච්ඡාපකානන්ති කුක්කුටපොතකානං. කින්ති ස්වස්ස වචනීයොති සො කින්ති වචනීයො අස්ස, කින්ති වත්තබ්බො භවෙය්‍ය ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වාති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. Bấy giờ, vì những quả trứng ấy được con gà mái ấy chăm sóc theo ba cách như vậy, nên chúng không bị ung. Chất nhờn ẩm ướt nào của chúng cũng cạn kiệt. Vỏ trứng trở nên mỏng, đầu móng chân và đầu mỏ trở nên cứng, gà con đạt đến độ trưởng thành, do vỏ trứng mỏng, ánh sáng bên ngoài được nhìn thấy ở bên trong. Khi ấy, những con gà con ấy, nghĩ rằng: ‘Ôi, chúng ta đã nằm trong nơi chật hẹp với chân tay co quắp đã lâu! Và ánh sáng này được thấy ở bên ngoài. Bây giờ, ở nơi đây, sự an trú thoải mái của chúng ta sẽ có,’ nên muốn thoát ra, chúng dùng chân mổ vào vỏ trứng, và duỗi cổ. Do đó, vỏ trứng ấy vỡ làm hai, gà con thoát ra, vừa vỗ cánh, vừa kêu một cách phù hợp với khoảnh khắc ấy. Và trong số những con thoát ra như vậy, con nào thoát ra trước nhất thì được gọi là ‘con cả’. Do đó, Đức Thế Tôn, muốn chứng minh địa vị trưởng thượng của mình bằng ví dụ ấy, đã hỏi vị Bà-la-môn: ‘Trong số những con gà con ấy… nên được gọi là gì?’. Ở đây, ‘kukkuṭacchāpakānaṃ’ có nghĩa là ‘của những con gà con’. ‘Kinti svassa vacanīyo’ có nghĩa là ‘nó nên được gọi là gì?’, ‘nó nên được gọi như thế nào, là con cả hay con út?’. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. තතො බ්‍රාහ්මණො ආහ – ‘‘ජෙට්ඨොතිස්ස භො ගොතම වචනීයො’’ති. භො, ගොතම, සො ජෙට්ඨො ඉති අස්ස වචනීයො. කස්මාති චෙ? සො හි නෙසං ජෙට්ඨො, තස්මා සො නෙසං වුඩ්ඪතරොති අත්ථො. අථස්ස භගවා ඔපම්මං සම්පටිපාදෙන්තො ආහ – ‘‘එවමෙව ඛො අහං බ්‍රාහ්මණා’’තිආදි. යථා සො කුක්කුටච්ඡාපකො ජෙට්ඨොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති; එවං අහම්පි අවිජ්ජාගතාය පජාය. අවිජ්ජාගතායාති අවිජ්ජා වුච්චති අඤ්ඤාණං, තත්ථ ගතාය. පජායාති සත්තාධිවචනමෙතං. තස්මා එත්ථ අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස අන්තො පවිට්ඨෙසු සත්තෙසූති එවං අත්ථො දට්ඨබ්බො. අණ්ඩභූතායාති අණ්ඩෙ භූතාය ජාතාය සඤ්ජාතාය. යථා හි අණ්ඩෙ නිබ්බත්තා එකච්චෙ සත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චන්ති; එවමයං සබ්බාපි පජා අවිජ්ජණ්ඩකොසෙ නිබ්බත්තත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චති. පරියොනද්ධායාති තෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසෙන සමන්තතො ඔනද්ධාය බද්ධාය වෙඨිතාය. අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වාති තං අවිජ්ජාමයං අණ්ඩකොසං භින්දිත්වා. එකොව ලොකෙති සකලෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අහමෙව එකො අදුතියො. අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති අනුත්තරන්ති උත්තරවිරහිතං සබ්බසෙට්ඨං. සම්මාසම්බොධින්ති සම්මා සාමඤ්ච බොධිං; අථ වා පසත්ථං සුන්දරඤ්ච බොධිං; බොධීති රුක්ඛොපි මග්ගොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි නිබ්බානම්පි වුච්චති. ‘‘බොධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො’’ති (මහාව. 1; උදා. 1) ච ‘‘අන්තරා ච ගයං අන්තරා ච බොධි’’න්ති (මහාව. 11; ම. නි. 1.285) ච ආගතට්ඨානෙසු හි රුක්ඛො බොධීති වුච්චති. ‘‘බොධි [Pg.110] වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති (චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121) ආගතට්ඨානෙ මග්ගො. ‘‘පප්පොති බොධිං වරභූරිමෙධසො’’ති (දී. නි. 3.217) ආගතට්ඨානෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ‘‘පත්වාන බොධිං අමතං අසඞ්ඛත’’න්ති ආගතට්ඨානෙ නිබ්බානං. ඉධ පන භගවතො අරහත්තමග්ගඤාණං අධිප්පෙතං. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්තිපි වදන්ති. අඤ්ඤෙසං අරහත්තමග්ගො අනුත්තරා බොධි හොති, න හොතීති? න හොති. කස්මා? අසබ්බගුණදායකත්තා. තෙසඤ්හි කස්සචි අරහත්තමග්ගො අරහත්තඵලමෙව දෙති, කස්සචි තිස්සො විජ්ජා, කස්සචි ඡ අභිඤ්ඤා, කස්සචි චතස්සො පටිසම්භිදා, කස්සචි සාවකපාරමිඤාණං. පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චෙකබොධිඤාණමෙව දෙති. බුද්ධානං පන සබ්බගුණසම්පත්තිං දෙති, අභිසෙකො විය රඤ්ඤො සබ්බලොකිස්සරියභාවං. තස්මා අඤ්ඤස්ස කස්සචිපි අනුත්තරා බොධි න හොතීති. අභිසම්බුද්ධොති අබ්භඤ්ඤාසිං පටිවිජ්ඣිං; පත්තොම්හි අධිගතොම්හීති වුත්තං හොති. Sau đó, vị Bà-la-môn nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, nó nên được gọi là con cả.’ Thưa Tôn giả Gotama, nó nên được gọi là con cả. Nếu hỏi tại sao? Vì nó là con cả trong số chúng, do đó ý nghĩa là nó lớn nhất trong số chúng. Khi ấy, Đức Thế Tôn, trong khi kết nối ví dụ, đã nói: ‘Này Bà-la-môn, cũng vậy, Ta...’ v.v. Giống như con gà con ấy được xem là con cả; cũng vậy, Ta (là con cả) đối với chúng sanh đang chìm trong vô minh. ‘Avijjāgatāya’ có nghĩa là: vô minh được gọi là sự không biết, (chúng sanh) đang ở trong đó. ‘Pajā’ là từ đồng nghĩa với chúng sanh. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: ‘trong số các chúng sanh đã đi vào bên trong vỏ trứng vô minh’. ‘Aṇḍabhūtāya’ có nghĩa là được sinh ra, được tạo ra, được hình thành trong trứng. Giống như một số chúng sanh sinh ra trong trứng được gọi là noãn sanh; cũng vậy, tất cả chúng sanh này, do được sinh ra trong vỏ trứng vô minh, nên được gọi là noãn sanh. ‘Pariyonaddhāya’ có nghĩa là bị bao bọc, bị trói buộc, bị quấn quanh khắp nơi bởi vỏ trứng vô minh ấy. ‘Avijjaṇḍakosaṃ padāletvā’ có nghĩa là phá vỡ vỏ trứng làm bằng vô minh ấy. ‘Ekova loke’ có nghĩa là: trong toàn thể thế giới chúng sanh, chỉ một mình Ta, không có người thứ hai. ‘(Ta đã) chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác’ có nghĩa là: ‘anuttaraṃ’ là không có gì cao hơn, tối thượng. ‘Sammāsambodhiṃ’ là sự giác ngộ một cách chân chánh và tự mình; hoặc là sự giác ngộ đáng tán thán và tốt đẹp; ‘bodhi’ được dùng để chỉ cây (Bồ-đề), Đạo, Toàn Giác Trí, và Niết-bàn. Vì rằng, trong các đoạn kinh được dẫn ra, ‘bodhi’ được dùng để chỉ cây, như trong ‘(Đức Phật) lần đầu tiên giác ngộ dưới cội cây Bồ-đề’ và ‘giữa Gayā và cây Bồ-đề’. Trong đoạn được dẫn ra, ‘bodhi được gọi là trí tuệ trong bốn đạo’, nó chỉ Đạo. Trong đoạn được dẫn ra, ‘bậc có trí tuệ rộng lớn như đất đạt được bodhi’, nó chỉ Toàn Giác Trí. Trong đoạn được dẫn ra, ‘sau khi đạt đến bodhi, bất tử, vô vi’, nó chỉ Niết-bàn. Nhưng ở đây, ý muốn nói đến A-la-hán Đạo Tuệ của Đức Thế Tôn. Một số vị cũng nói là Toàn Giác Trí. A-la-hán Đạo của những vị khác có phải là Vô Thượng Bồ-đề hay không? Không phải. Tại sao? Vì nó không ban cho tất cả các phẩm hạnh. Vì rằng, A-la-hán Đạo của một số vị chỉ ban cho A-la-hán quả, của một số vị ban cho ba minh, của một số vị ban cho sáu thắng trí, của một số vị ban cho bốn vô ngại giải, của một số vị ban cho trí tuệ ba-la-mật của thinh văn. Ngay cả đối với các vị Độc Giác Phật, nó cũng chỉ ban cho trí tuệ Độc Giác Bồ-đề. Nhưng (A-la-hán Đạo) của các vị Phật thì ban cho sự viên mãn tất cả các phẩm hạnh, giống như lễ đăng quang của một vị vua ban cho quyền cai trị toàn cõi. Do đó, (A-la-hán Đạo) của bất kỳ ai khác không phải là Vô Thượng Bồ-đề. ‘Abhisambuddho’ có nghĩa là: Ta đã thắng tri, đã liễu tri; Ta đã đạt đến, đã chứng đắc. ඉදානි යදෙතං භගවතා ‘‘එවමෙව ඛො අහං බ්‍රාහ්මණා’’ති ආදිනා නයෙන වුත්තං ඔපම්මසම්පටිපාදනං, තං එවමත්ථෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා වෙදිතබ්බං. යථා හි තස්සා කුක්කුටියා අත්තනො අණ්ඩෙසු අධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණං; එවං බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො අත්තනො චිත්තසන්තානෙ අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති තිවිධානුපස්සනාකරණං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාසම්පාදනෙන අණ්ඩානං අපූතිභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස අපරිහානි. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩානං අල්ලසිනෙහපරියාදානං විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන භවත්තයානුගතනිකන්තිසිනෙහපරියාදානං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩකපාලානං තනුභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස තනුභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පාදනඛසිඛාතුණ්ඩකානං ථද්ධඛරභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස තික්ඛඛරවිප්පසන්නසූරභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පරිපාකකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස [Pg.111] පරිපාකකාලො වඩ්ඪිතකාලො ගබ්භග්ගහණකාලො වෙදිතබ්බො. Bây giờ, sự trình bày ví dụ này đã được đức Thế Tôn thuyết theo phương pháp bắt đầu bằng câu: ‘Này Bà-la-môn, cũng vậy, Ta...’, điều ấy cần được hiểu sau khi kết hợp với ý nghĩa như sau. Ví như việc con gà mái ấy thực hiện ba hành động bắt đầu bằng việc nằm ấp trên những quả trứng của mình; cũng vậy, là việc thực hiện ba loại quán niệm là vô thường, khổ, vô ngã trong dòng tâm của đức Thế Tôn, vị Bồ-tát đang ngự trên bồ-đoàn. Giống như việc những quả trứng không bị hư thối do con gà mái hoàn thành ba hành động, (cần được hiểu là) tuệ minh sát không bị suy giảm do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như chất nhờn ẩm ướt của trứng được cạn kiệt do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) chất nhờn của ái dục đi theo ba cõi được cạn kiệt do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như vỏ trứng trở nên mỏng do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) vỏ trứng vô minh trở nên mỏng do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như đầu móng chân và mỏ của gà con trở nên cứng và sắc do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) tuệ minh sát trở nên bén nhạy, sắc sảo, trong sáng đặc biệt, và dũng mãnh do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. Giống như thời điểm chín muồi của gà con do con gà mái thực hiện ba hành động, (cần được hiểu là) thời điểm chín muồi, thời điểm tăng trưởng, thời điểm thọ thai của tuệ minh sát do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. තතො කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටච්ඡාපකස්ස පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිදාකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණං ගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා අනුපුබ්බාධිගතෙන අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිඤ්ඤාපක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා සකලබුද්ධගුණසච්ඡිකතකාලො වෙදිතබ්බොති. Sau đó, giống như thời điểm gà con chui ra một cách an toàn sau khi phá vỡ vỏ trứng bằng đầu móng chân hoặc bằng mỏ rồi đập cánh, do con gà mái thực hiện ba hành động; (cũng vậy) cần được hiểu là thời điểm chứng ngộ tất cả Phật đức một cách an toàn sau khi khiến cho thọ nhận cái thai là tuệ minh sát, rồi phá vỡ vỏ trứng vô minh bằng A-la-hán đạo đã được chứng đắc tuần tự, và đập đôi cánh là thắng trí, do đức Thế Tôn, vị Bồ-tát, hoàn thành ba loại quán niệm. ස්වාහං බ්‍රාහ්මණ ජෙට්ඨො සෙට්ඨො ලොකස්සාති සො අහං බ්‍රාහ්මණ යථා තෙසං කුක්කුටපොතකානං පඨමතරං අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිනිබ්භිදො කුක්කුටපොතකො ජෙට්ඨො හොති; එවං අවිජ්ජාගතාය පජාය තං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමතරං අරියාය ජාතියා ජාතත්තා ජෙට්ඨො වුඩ්ඪතරොති සඞ්ඛ්‍යං ගතො. සබ්බගුණෙහි පන අප්පටිසමත්තා සෙට්ඨොති. (Về câu:) ‘Này Bà-la-môn, Ta là bậc Tối trưởng, bậc Tối thắng trong thế gian,’ (có nghĩa là:) Này Bà-la-môn, Ta ấy, ví như trong số những con gà con ấy, con gà con nào phá vỡ vỏ trứng chui ra trước tiên thì là con lớn nhất; cũng vậy, trong chúng sanh thuộc về vô minh, do đã phá vỡ vỏ trứng vô minh ấy và sanh ra trước tiên bằng sự sanh của bậc Thánh, nên (Ta) được xem là bậc Tối trưởng, bậc Trưởng thượng nhất. Lại nữa, do không có ai sánh bằng về mọi đức hạnh, nên (Ta) là bậc Tối thắng. එවං භගවා අත්තනො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස පකාසෙත්වා ඉදානි යාය පටිපදාය තං අධිගතො තං පටිපදං පුබ්බභාගතො පභුති දස්සෙතුං ‘‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. ඉමං වා භගවතො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං සුත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස චිත්තමෙවමුප්පන්නං – ‘‘කාය නු ඛො පටිපදාය ඉමං පත්තො’’ති. තස්ස චිත්තමඤ්ඤාය ‘‘ඉමායාහං පටිපදාය ඉමං අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං පත්තො’’ති දස්සෙන්තො එවමාහ. තත්ථ ආරද්ධං ඛො පන මෙ බ්‍රාහ්මණ වීරියං අහොසීති බ්‍රාහ්මණ, න මයා අයං අනුත්තරො ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවො කුසීතෙන මුට්ඨස්සතිනා සාරද්ධකායෙන වික්ඛිත්තචිත්තෙන අධිගතො, අපිච ඛො තදධිගමාය ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අහොසි, බොධිමණ්ඩෙ නිසින්නෙන මයා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං ආරද්ධං අහොසි, පග්ගහිතං අසිථිලප්පවත්තිතන්ති වුත්තං හොති. ආරද්ධත්තායෙව ච මෙ තං අසල්ලීනං අහොසි. න කෙවලඤ්ච වීරියමෙව, සතිපි මෙ ආරම්මණාභිමුඛීභාවෙන උපට්ඨිතා අහොසි. උපට්ඨිතත්තායෙව ච අසම්මුට්ඨා. පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධොති කායචිත්තපස්සද්ධිවසෙන කායොපි මෙ පස්සද්ධො අහොසි[Pg.112]. තත්ථ යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධොයෙව හොති, තස්මා නාමකායො රූපකායොති අවිසෙසෙත්වාව පස්සද්ධො කායොති වුත්තං. අසාරද්ධොති සො ච ඛො පස්සද්ධත්තායෙව අසාරද්ධො, විගතදරථොති වුත්තං හොති. සමාහිතං චිත්තං එකග්ගන්ති චිත්තම්පි මෙ සම්මා ආහිතං සුට්ඨු ඨපිතං අප්පිතං විය අහොසි; සමාහිතත්තා එව ච එකග්ගං අචලං නිප්ඵන්දනන්ති. එත්තාවතා ඣානස්ස පුබ්බභාගපටිපදා කථිතා හොති. Như vậy, sau khi đức Thế Tôn đã tuyên thuyết cho vị Bà-la-môn về trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng của mình, bây giờ, để chỉ ra con đường thực hành mà Ngài đã chứng đắc được trạng thái ấy, bắt đầu từ phần đầu, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Này Bà-la-môn, tinh tấn đã được Ta khởi sự...’. Hoặc là, sau khi nghe về trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này của đức Thế Tôn, tâm của vị Bà-la-môn đã khởi lên như vầy: ‘Ngài đã đạt được điều này do con đường thực hành nào?’. Biết được tâm của vị ấy, Ngài đã nói như vậy để chỉ ra rằng: ‘Ta đã đạt được trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này do con đường thực hành này’. Trong đó, (về câu) ‘Này Bà-la-môn, tinh tấn đã được Ta khởi sự,’ (có nghĩa là:) Này Bà-la-môn, trạng thái Tối trưởng, Tối thắng vô thượng này không phải đã được Ta chứng đắc trong khi lười biếng, thất niệm, thân bị thiêu đốt, tâm bị phân tán. Mà trái lại, để chứng đắc điều đó, tinh tấn đã được Ta khởi sự; tinh tấn gồm bốn chi phần đã được Ta, người đang ngự tại bồ-đoàn, khởi sự, có nghĩa là đã được đề khởi, đã được tiến hành không lơi lỏng. Và chính vì đã được khởi sự, nên tinh tấn ấy của Ta đã không co rút. Và không chỉ có tinh tấn, niệm của Ta cũng đã được an trú do hướng về đối tượng. Và chính vì đã được an trú, nên (niệm) đã không quên mất. (Về câu) ‘Thân được an tịnh, không bị thiêu đốt,’ (có nghĩa là) do năng lực của thân khinh an và tâm khinh an, thân của Ta cũng đã được an tịnh. Trong đó, vì khi danh thân được an tịnh thì sắc thân cũng an tịnh, do đó, không phân biệt là danh thân hay sắc thân, (Ngài) đã nói là ‘thân được an tịnh’. (Về từ) ‘không bị thiêu đốt,’ (có nghĩa là) và thân ấy, chính vì đã được an tịnh, nên không bị thiêu đốt, có nghĩa là đã thoát khỏi sự nóng nảy. (Về câu) ‘Tâm được định tĩnh, nhất tâm,’ (có nghĩa là) tâm của Ta cũng đã được đặt vào đúng cách, được thiết lập tốt đẹp, giống như được áp đặt (vào đối tượng); và chính vì đã được định tĩnh, nên (tâm) nhất tâm, không lay động, không rung chuyển. Bằng chừng ấy, con đường thực hành trong giai đoạn đầu của thiền đã được nói đến. පඨමජ්ඣානකථා Phần luận về Sơ thiền ඉදානි ඉමාය පටිපදාය අධිගතං පඨමජ්ඣානං ආදිං කත්වා විජ්ජත්තයපරියොසානං විසෙසං දස්සෙන්තො ‘‘සො ඛො අහ’’න්ති ආදිමාහ. තත්ථ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහීතිආදීනං කිඤ්චාපි ‘‘තත්ථ කතමෙ කාමා? ඡන්දො කාමො, රාගො කාමො, ඡන්දරාගො කාමො; සඞ්කප්පො කාමො, රාගො කාමො, සඞ්කප්පරාගො කාමො – ඉමෙ වුච්චන්ති කාමා. තත්ථ කතමෙ අකුසලා ධම්මා? කාමච්ඡන්දො…පෙ… විචිකිච්ඡා – ඉමෙ වුච්චන්ති අකුසලා ධම්මා. ඉති ඉමෙහි ච කාමෙහි ඉමෙහි ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි විවිත්තො හොති පවිවිත්තො, තෙන වුච්චති – ‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’’තිආදිනා (විභ. 564) නයෙන විභඞ්ගෙයෙව අත්ථො වුත්තො. තථාපි අට්ඨකථානයං විනා න සුට්ඨු පාකටොති අට්ඨකථානයෙනෙව නං පකාසයිස්සාම. Bây giờ, để trình bày về pháp đặc biệt có tam minh là cùng tận, bắt đầu từ sơ thiền đã được chứng đắc bằng pháp hành này, ngài đã nói đoạn bắt đầu là «so kho ahaṃ». Ở đây, đối với các đoạn bắt đầu là «vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi», mặc dù ý nghĩa đã được nói đến trong chính bộ Phân Tích (Vibhaṅga) theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là các dục? Dục là sự mong muốn, dục là sự tham ái, dục là sự tham muốn; dục là sự suy tư, dục là sự tham ái, dục là sự suy tư tham ái – những điều này được gọi là các dục. Ở đây, thế nào là các pháp bất thiện? Dục tham… cho đến… hoài nghi – những điều này được gọi là các pháp bất thiện. Như vậy, vị ấy đã ly, đã biệt ly khỏi các dục này và các pháp bất thiện này, do đó được gọi là – ‘ly các dục, ly các pháp bất thiện’». Tuy nhiên, vì (ý nghĩa) không được sáng tỏ rõ ràng nếu không có phương pháp của Chú giải, nên chúng tôi sẽ làm sáng tỏ nó bằng chính phương pháp của Chú giải. සෙය්‍යථිදං – විවිච්චෙව කාමෙහීති කාමෙහි විවිච්චිත්වා විනා හුත්වා අපසක්කෙත්වා. යො පනායමෙත්ථ එවකාරො, සො නියමත්ථොති වෙදිතබ්බො. යස්මා ච නියමත්ථො, තස්මා තස්මිං පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරණසමයෙ අවිජ්ජමානානම්පි කාමානං තස්ස පඨමජ්ඣානස්ස පටිපක්ඛභාවං කාමපරිච්චාගෙනෙව චස්ස අධිගමං දීපෙති. කථං? ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති එවඤ්හි නියමෙ කරියමානෙ ඉදං පඤ්ඤායති. නූනිමස්ස ඣානස්ස කාමා පටිපක්ඛභූතා, යෙසු සති ඉදං න පවත්තති, අන්ධකාරෙ සති පදීපො විය, තෙසං පරිච්චාගෙනෙව චස්ස අධිගමො හොති, ඔරිමතීරපරිච්චාගෙන පාරිමතීරස්සෙව, තස්මා නියමං කරොතීති. Như sau: «vivicceva kāmehī» (chính do ly các dục) có nghĩa là đã ly, đã không còn, đã tránh xa các dục. Và ở đây, bất biến từ «eva» này nên được hiểu là có ý nghĩa xác định (niyamattha). Và vì nó có ý nghĩa xác định, do đó nó chỉ ra rằng các dục, ngay cả khi không hiện hữu vào thời điểm an trú sau khi đã chứng đắc sơ thiền, vẫn là đối nghịch với sơ thiền ấy, và rằng sự chứng đắc thiền ấy chỉ có được nhờ sự từ bỏ các dục. Bằng cách nào? Khi sự xác định được thực hiện như vầy: «chính do ly các dục», điều này trở nên rõ ràng. Chắc chắn rằng các dục là đối nghịch với thiền này; khi chúng có mặt, thiền này không thể khởi sanh, giống như ngọn đèn không thể (sáng) khi có bóng tối. Và sự chứng đắc thiền này chỉ có được nhờ sự từ bỏ chúng, giống như việc đến được bờ bên kia chỉ có được nhờ từ bỏ bờ bên này. Do đó, (bất biến từ eva) tạo ra sự xác định. තත්ථ සියා – ‘‘කස්මා පනෙස පුබ්බපදෙයෙව වුත්තො න උත්තරපදෙ, කිං අකුසලෙහි ධම්මෙහි අවිවිච්චාපි ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති? න [Pg.113] ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. තන්නිස්සරණතො හි පුබ්බපදෙඑව එස වුත්තො. කාමධාතුසමතික්කමනතො හි කාමරාගපටිපක්ඛතො ච ඉදං ඣානං කාමානමෙව නිස්සරණං. යථාහ – ‘‘කාමානමෙතං නිස්සරණං, යදිදං නෙක්ඛම්ම’’න්ති (ඉතිවු. 72). උත්තරපදෙපි පන යථා ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො, ඉධ දුතියො සමණො’’ති (ම. නි. 1.139) එත්ථ එවකාරො ආනෙත්වා වුච්චති, එවං වත්තබ්බො. න හි සක්කා ඉතො අඤ්ඤෙහිපි නීවරණසඞ්ඛාතෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අවිවිච්ච ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. තස්මා ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්චෙව අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එවං පදද්වයෙපි එස දට්ඨබ්බො. පදද්වයෙපි ච කිඤ්චාපි ‘‘විවිච්චා’’ති ඉමිනා සාධාරණවචනෙන තදඞ්ගවිවෙකාදයො කායවිවෙකාදයො ච සබ්බෙපි විවෙකා සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. තථාපි කායවිවෙකො, චිත්තවිවෙකො, වික්ඛම්භනවිවෙකොති තයො එව ඉධ දට්ඨබ්බා. ‘‘කාමෙහී’’ති ඉමිනා පන පදෙන යෙ ච නිද්දෙසෙ ‘‘කතමෙ වත්ථුකාමා මනාපියා රූපා’’තිආදිනා (මහානි. 1; විභ. 964) නයෙන වත්ථුකාමා වුත්තා, යෙ ච තත්ථෙව විභඞ්ගෙ ච ‘‘ඡන්දො කාමො’’තිආදිනා (මහානි. 1) නයෙන කිලෙසකාමා වුත්තා, තෙ සබ්බෙපි සඞ්ගහිතා ඉච්චෙව දට්ඨබ්බා. එවඤ්හි සති ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති වත්ථුකාමෙහිපි විවිච්චෙවාති අත්ථො යුජ්ජති. තෙන කායවිවෙකො වුත්තො හොති. Ở đây, có thể có (câu hỏi): «Tại sao (bất biến từ eva) này chỉ được nói ở vế trước mà không ở vế sau? Phải chăng có thể an trú sau khi chứng đắc thiền mà không ly các pháp bất thiện?» Điều này không nên được hiểu như vậy. Vì nó là sự xuất ly khỏi chúng (các dục), nên (eva) này được nói ở vế trước. Thật vậy, vì là sự vượt qua cõi dục và là đối nghịch với dục tham, thiền này chính là sự xuất ly khỏi các dục. Như đã nói: «Sự xuất ly này khỏi các dục, chính là sự xuất gia (nekkhamma)». Tuy nhiên, ở vế sau cũng vậy, giống như trong câu «Này các Tỳ khưu, chính ở đây có vị sa-môn thứ nhất, ở đây có vị sa-môn thứ hai», bất biến từ «eva» được mang đến và nói, cũng vậy, nó nên được hiểu (ở đây). Vì không thể an trú sau khi chứng đắc thiền mà không ly các pháp bất thiện khác được gọi là các triền cái. Do đó, (eva) này nên được hiểu ở cả hai vế như sau: «chính do ly các dục, chính do ly các pháp bất thiện». Và ở cả hai vế, mặc dù tất cả các loại ly, như thân ly v.v. và ly theo từng phần v.v., đều được bao gồm bởi từ chung «viviccā» (ly). Tuy nhiên, ở đây chỉ nên hiểu ba loại: thân ly, tâm ly, và trấn phục ly. Hơn nữa, bằng từ «kāmehī» này, nên được hiểu rằng cả hai loại dục đều được bao gồm: các vật dục (vatthukāmā) được nói đến trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (Niddesa) theo phương pháp bắt đầu là «Thế nào là các vật dục? Các sắc khả ý...», và các phiền não dục (kilesakāmā) được nói đến ở chính nơi đó và trong bộ Phân Tích theo phương pháp bắt đầu là «Dục là sự mong muốn...». Khi như vậy, ý nghĩa «chính do ly cả các vật dục» trong câu «chính do ly các dục» là hợp lý. Qua đó, thân ly được nói đến. විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහීති කිලෙසකාමෙහි සබ්බාකුසලෙහි ධම්මෙහි වා විවිච්චාති අත්ථො යුජ්ජති. තෙන චිත්තවිවෙකො වුත්තො හොති. පුරිමෙන චෙත්ථ වත්ථුකාමෙහි විවෙකවචනතොයෙව කාමසුඛපරිච්චාගො, දුතියෙන කිලෙසකාමෙහි විවෙකවචනතො නෙක්ඛම්මසුඛපරිග්ගහො විභාවිතො හොති. එවං වත්ථුකාමකිලෙසකාමවිවෙකවචනතොයෙව ච එතෙසං පඨමෙන සංකිලෙසවත්ථුප්පහානං, දුතියෙන සංකිලෙසප්පහානං; පඨමෙන ලොලභාවස්ස හෙතුපරිච්චාගො, දුතියෙන බාලභාවස්ස; පඨමෙන ච පයොගසුද්ධි, දුතියෙන ආසයපොසනං විභාවිතං හොතීති විඤ්ඤාතබ්බං. එස තාව නයො ‘‘කාමෙහී’’ති එත්ථ වුත්තකාමෙසු වත්ථුකාමපක්ඛෙ. Trong câu «vivicca akusalehi dhammehi» (ly các pháp bất thiện), ý nghĩa «ly các phiền não dục hoặc ly tất cả các pháp bất thiện» là hợp lý. Qua đó, tâm ly được nói đến. Và ở đây, chính nhờ việc nói đến sự ly khỏi các vật dục ở vế trước mà sự từ bỏ dục lạc được làm sáng tỏ; nhờ việc nói đến sự ly khỏi các phiền não dục ở vế sau mà sự nắm giữ lạc xuất gia được làm sáng tỏ. Như vậy, chính nhờ việc nói đến sự ly khỏi vật dục và phiền não dục mà nên hiểu rằng: qua vế thứ nhất, sự đoạn trừ đối tượng của phiền não được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, sự đoạn trừ phiền não được làm sáng tỏ. Qua vế thứ nhất, sự từ bỏ nguyên nhân của tính nông nổi được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, (sự từ bỏ nguyên nhân) của tính ngu si. Và qua vế thứ nhất, sự trong sạch của nỗ lực được làm sáng tỏ; qua vế thứ hai, sự nuôi dưỡng ý hướng (trong sạch) được làm sáng tỏ. Đây là phương pháp về phương diện vật dục trong số các dục được nói đến ở đây trong từ «kāmehī». කිලෙසකාමපක්ඛෙ පන ඡන්දොති ච රාගොති ච එවමාදීහි අනෙකභෙදො කාමච්ඡන්දොයෙව කාමොති අධිප්පෙතො. සො ච අකුසලපරියාපන්නොපි [Pg.114] සමානො, ‘‘තත්ථ කතමො කාමඡන්දො කාමො’’තිආදිනා නයෙන විභඞ්ගෙ ඣානපටිපක්ඛතො විසුං වුත්තො. කිලෙසකාමත්තා වා පුරිමපදෙ වුත්තො, අකුසලපරියාපන්නත්තා දුතියපදෙ. අනෙකභෙදතො චස්ස කාමතොති අවත්වා කාමෙහීති වුත්තං. අඤ්ඤෙසම්පි ච ධම්මානං අකුසලභාවෙ විජ්ජමානෙ ‘‘තත්ථ කතමෙ අකුසලා ධම්මා කාමච්ඡන්දො’’තිආදිනා නයෙන විභඞ්ගෙ (විභ. 564) උපරිඣානඞ්ගපච්චනීකපටිපක්ඛභාවදස්සනතො නීවරණානෙව වුත්තානි. නීවරණානි හි ඣානඞ්ගපච්චනීකානි, තෙසං ඣානඞ්ගානෙව පටිපක්ඛානි, විද්ධංසකානීති වුත්තං හොති. තථා හි ‘‘සමාධි කාමච්ඡන්දස්ස පටිපක්ඛො, පීති බ්‍යාපාදස්ස, විතක්කො ථිනමිද්ධස්ස, සුඛං උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස, විචාරො විචිකිච්ඡායා’’ති පෙටකෙ වුත්තං. Về phương diện phiền não dục, chính dục tham (kāmacchanda) với nhiều loại khác nhau như «sự mong muốn», «sự tham ái», v.v. được chủ ý là «dục» (kāma). Và mặc dù nó thuộc về bất thiện, nó đã được nói riêng trong bộ Phân Tích theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là dục tham, là dục?» vì nó là đối nghịch với thiền. Hoặc, nó được nói ở vế trước vì là phiền não dục, và ở vế sau vì thuộc về bất thiện. Và vì nó có nhiều loại, nên đã nói là «kāmehi» (số nhiều) thay vì «kāmato» (số ít). Và mặc dù có các pháp khác cũng là bất thiện, nhưng trong bộ Phân Tích, theo phương pháp bắt đầu là «Ở đây, thế nào là các pháp bất thiện? Dục tham...», chỉ có các triền cái được nói đến, vì muốn chỉ ra rằng chúng là đối nghịch trực tiếp với các thiền chi cao hơn. Thật vậy, các triền cái là đối nghịch với các thiền chi; các thiền chi chính là đối nghịch, là kẻ hủy diệt của chúng, điều này đã được nói. Thật vậy, trong bộ Tạng Luận (Peṭakopadesa) đã nói: «Định là đối nghịch của dục tham, hỷ là của sân, tầm là của hôn trầm-thụy miên, lạc là của trạo cử-hối quá, tứ là của hoài nghi». එවමෙත්ථ ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ඉමිනා කාමච්ඡන්දස්ස වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොති. ‘‘විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති ඉමිනා පඤ්චන්නම්පි නීවරණානං. අග්ගහිතග්ගහණෙන පන පඨමෙන කාමච්ඡන්දස්ස, දුතියෙන සෙසනීවරණානං. තථා පඨමෙන තීසු අකුසලමූලෙසු පඤ්චකාමගුණභෙදවිසයස්ස ලොභස්ස, දුතියෙන ආඝාතවත්ථුභෙදාදිවිසයානං දොසමොහානං. ඔඝාදීසු වා ධම්මෙසු පඨමෙන කාමොඝ-කාමයොග-කාමාසව-කාමුපාදාන-අභිජ්ඣාකායගන්ථ-කාමරාග-සංයොජනානං, දුතියෙන අවසෙසඔඝ-යොගාසව-උපාදාන-ගන්ථ-සංයොජනානං. පඨමෙන ච තණ්හාය තංසම්පයුත්තකානඤ්ච, දුතියෙන අවිජ්ජාය තංසම්පයුත්තකානඤ්ච. අපිච පඨමෙන ලොභසම්පයුත්තඅට්ඨචිත්තුප්පාදානං, දුතියෙන සෙසානං චතුන්නං අකුසලචිත්තුප්පාදානං වික්ඛම්භනවිවෙකො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො. අයං තාව ‘‘විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති එත්ථ අත්ථප්පකාසනා. Như vậy, ở đây, với câu ‘ly các dục’ (vivicceva kāmehī), sự ly bằng cách trấn áp đối với tham dục được nói đến. Với câu ‘ly các pháp bất thiện’ (vivicca akusalehi dhammehī), (sự ly bằng cách trấn áp) đối với cả năm triền cái (được nói đến). Hoặc, theo cách phân tích chưa được đề cập, với câu thứ nhất là (sự ly) đối với tham dục, với câu thứ hai là (sự ly) đối với các triền cái còn lại. Tương tự, với câu thứ nhất, trong ba bất thiện căn, là (sự ly) đối với tham có đối tượng là các loại thuộc năm dục trưởng dưỡng; với câu thứ hai là (sự ly) đối với sân và si có đối tượng là các loại thuộc các hiềm hận sự, v.v. Hoặc, trong các pháp như bộc lưu, v.v., với câu thứ nhất là (sự ly) đối với dục bộc, dục ách, dục lậu, dục thủ, tham thân triền, và dục ái kiết sử; với câu thứ hai là (sự ly) đối với các bộc lưu, ách, lậu, thủ, triền, kiết sử còn lại. Và với câu thứ nhất là (sự ly) đối với ái và các pháp tương ưng với nó; với câu thứ hai là (sự ly) đối với vô minh và các pháp tương ưng với nó. Hơn nữa, với câu thứ nhất là (sự ly) đối với tám tâm sở sanh tương ưng tham; với câu thứ hai là (sự ly) đối với bốn tâm sở sanh bất thiện còn lại, sự ly bằng cách trấn áp được nói đến, cần phải được hiểu như vậy. Đây trước hết là sự giải thích ý nghĩa ở câu ‘ly các dục, ly các pháp bất thiện’. එත්තාවතා ච පඨමස්ස ඣානස්ස පහානඞ්ගං දස්සෙත්වා ඉදානි සම්පයොගඞ්ගං දස්සෙන්තො සවිතක්කං සවිචාරන්තිආදිමාහ. තත්ථ විතක්කනං විතක්කො, ඌහනන්ති වුත්තං හොති. ස්වායං ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණො, ආහනනපරියාහනනරසො. තථා හි ‘‘තෙන යොගාවචරො ආරම්මණං විතක්කාහතං විතක්කපරියාහතං කරොතී’’ති වුච්චති. ආරම්මණෙ චිත්තස්ස ආනයනපච්චුපට්ඨානො. විචරණං විචාරො, අනුසඤ්චරණන්ති [Pg.115] වුත්තං හොති. ස්වායං ආරම්මණානුමජ්ජනලක්ඛණො, තත්ථ සහජාතානුයොජනරසො, චිත්තස්ස අනුප්පබන්ධනපච්චුපට්ඨානො. සන්තෙපි ච නෙසං කත්ථචි අවිප්පයොගෙ ඔළාරිකට්ඨෙන ඝණ්ටාභිඝාතසද්දො විය චෙතසො පඨමාභිනිපාතො විතක්කො, සුඛුමට්ඨෙන අනුරවො විය අනුප්පබන්ධො විචාරො. විප්ඵාරවා චෙත්ථ විතක්කො පරිප්ඵන්දනභාවො චිත්තස්ස, ආකාසෙ උප්පතිතුකාමස්ස පක්ඛිනො පක්ඛවික්ඛෙපො විය පදුමාභිමුඛපාතො විය ච ගන්ධානුබන්ධචෙතසො භමරස්ස. සන්තවුත්ති විචාරො නාතිපරිප්ඵන්දනභාවො චිත්තස්ස, ආකාසෙ උප්පතිතස්ස පක්ඛිනො පක්ඛප්පසාරණං විය පරිබ්භමනං විය ච පදුමාභිමුඛපතිතස්ස භමරස්ස පදුමස්ස උපරිභාගෙ. සො පන නෙසං විසෙසො පඨම-දුතියජ්ඣානෙසු පාකටො හොති. ඉති ඉමිනා ච විතක්කෙන ඉමිනා ච විචාරෙන සහ වත්තති රුක්ඛො විය පුප්ඵෙන ච ඵලෙන චාති ඉදං ඣානං ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්ති වුච්චති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘ඉමිනා ච විතක්කෙන ඉමිනා ච විචාරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො’’තිආදිනා (විභ. 565) නයෙන පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා කතා. අත්ථො පන තත්‍රාපි එවමෙව දට්ඨබ්බො. Và bằng chừng ấy lời, sau khi đã chỉ ra chi phần cần từ bỏ của thiền thứ nhất, bây giờ để chỉ ra chi phần tương ưng, ngài nói ‘có tầm có tứ’ (savitakkaṃ savicāraṃ), v.v. Ở đó, sự suy tầm là tầm (vitakka), được gọi là sự hướng đến. Tầm ấy có trạng thái là sự áp đặt tâm lên đối tượng, có phận sự là đập vào và đập xung quanh. Thật vậy, có lời nói rằng: ‘Nhờ tầm ấy, vị hành giả làm cho đối tượng bị tầm đập vào, bị tầm đập xung quanh.’ Tầm có sự biểu hiện là sự dẫn dắt tâm đến đối tượng. Sự khảo sát là tứ (vicāra), được gọi là sự đi theo sau. Tứ ấy có trạng thái là sự chà xát đối tượng, có phận sự là gắn kết các pháp đồng sanh vào đó (đối tượng), có sự biểu hiện là sự duy trì tâm (trên đối tượng). Và mặc dù ở một số nơi chúng không tách rời nhau, do tính chất thô thiển, sự tác động đầu tiên của tâm giống như tiếng chuông khi bị đánh là tầm; do tính chất vi tế, sự duy trì (trên đối tượng) giống như tiếng vang ngân là tứ. Và ở đây, tầm có sự rung động, là trạng thái rung động của tâm, giống như sự đập cánh của con chim muốn bay lên trời, và giống như sự lao về phía hoa sen của con ong có tâm theo dõi mùi hương. Tứ có sự vận hành yên lặng, là trạng thái không quá rung động của tâm, giống như sự dang cánh của con chim đã bay lên trời, và giống như sự bay lượn vòng quanh trên hoa sen của con ong đã lao đến hoa sen. Nhưng sự khác biệt ấy của chúng trở nên rõ ràng trong thiền thứ nhất và thiền thứ hai. Vì thiền này hiện hữu cùng với tầm này và cùng với tứ này, giống như cây hiện hữu cùng với hoa và quả, nên thiền này được gọi là ‘có tầm có tứ’. Nhưng trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga), bài pháp đã được thuyết theo cách nhân định qua phương pháp bắt đầu bằng ‘vị ấy được trang bị, được trang bị đầy đủ với tầm này và với tứ này’. Nhưng ý nghĩa ở đó cũng cần được hiểu đúng như vậy. විවෙකජන්ති එත්ථ විවිත්ති විවෙකො, නීවරණවිගමොති අත්ථො. විවිත්තොති වා විවෙකො, නීවරණවිවිත්තො ඣානසම්පයුත්තධම්මරාසීති අත්ථො. තස්මා විවෙකා, තස්මිං වා විවෙකෙ ජාතන්ති විවෙකජං. පීතිසුඛන්ති එත්ථ පිනයතීති පීති, සා සම්පියායනලක්ඛණා කායචිත්තපීනනරසා, ඵරණරසා වා, ඔදග්‍යපච්චුපට්ඨානා. සුඛනං සුඛං, සුට්ඨු වා ඛාදති ඛනති ච කායචිත්තාබාධන්ති සුඛං, තං සාතලක්ඛණං, සම්පයුත්තකානං උපබ්‍රූහනරසං, අනුග්ගහපච්චුපට්ඨානං. සතිපි ච නෙසං කත්ථචි අවිප්පයොගෙ ඉට්ඨාරම්මණපටිලාභතුට්ඨි පීති, පටිලද්ධරසානුභවනං සුඛං. යත්ථ පීති තත්ථ සුඛං, යත්ථ සුඛං තත්ථ න නියමතො පීති. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධසඞ්ගහිතා පීති, වෙදනාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතං සුඛං. කන්තාරඛින්නස්ස වනන්තොදකදස්සනසවනෙසු විය පීති, වනච්ඡායප්පවෙසනඋදකපරිභොගෙසු විය සුඛං. තස්මිං තස්මිං සමයෙ පාකටභාවතො චෙතං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අයඤ්ච පීති, ඉදඤ්ච සුඛං, අස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ අත්ථීති ඉදං ඣානං ‘‘පීතිසුඛ’’න්ති වුච්චති. Ở đây, trong từ ‘do ly sanh’ (vivekajaṃ), sự vắng lặng là ly (viveka), nghĩa là sự ra đi của các triền cái. Hoặc, vì nó vắng lặng nên gọi là ly (viveka), nghĩa là tập hợp các pháp tương ưng thiền đã vắng lặng các triền cái. Sanh từ sự ly ấy, hoặc sanh trong sự ly ấy, nên gọi là ‘do ly sanh’. Ở đây, trong từ ‘hỷ lạc’ (pītisukhaṃ), nó làm cho hoan hỷ, nên gọi là hỷ (pīti). Hỷ ấy có trạng thái là sự yêu mến, có phận sự làm cho thân và tâm được thấm nhuần, hoặc có phận sự là làm cho tràn đầy, có sự biểu hiện là sự hân hoan. Sự an lạc là lạc (sukhaṃ). Hoặc, nó ăn, nó đào bới sự đau đớn của thân và tâm, nên gọi là lạc. Lạc ấy có trạng thái là sự ngọt ngào, có phận sự là tăng trưởng các pháp tương ưng, có sự biểu hiện là sự hỗ trợ. Và mặc dù ở một số nơi chúng không tách rời nhau, sự hài lòng do đạt được đối tượng khả ái là hỷ; sự cảm nghiệm hương vị đã đạt được là lạc. Nơi nào có hỷ, nơi đó có lạc; nơi nào có lạc, không nhất định có hỷ. Hỷ được bao gồm trong hành uẩn; lạc được bao gồm trong thọ uẩn. Hỷ giống như (cảm giác của) người mệt mỏi trong sa mạc khi nghe và thấy nước ở bìa rừng; lạc giống như (cảm giác) khi đi vào bóng mát của rừng và sử dụng nước. Cần phải hiểu rằng điều này được nói do sự rõ ràng (của chúng) vào những thời điểm tương ứng. Vì hỷ này và lạc này có trong thiền này, hoặc thuộc về thiền này, nên thiền này được gọi là ‘hỷ lạc’. අථ වා පීති ච සුඛඤ්ච පීතිසුඛං, ධම්මවිනයාදයො විය. විවෙකජං පීතිසුඛමස්ස ඣානස්ස, අස්මිං වා ඣානෙ අත්ථීති එවම්පි විවෙකජංපීතිසුඛං. යථෙව [Pg.116] හි ඣානං, එවං පීතිසුඛං පෙත්ථ විවෙකජමෙව හොති, තඤ්චස්ස අත්ථීති තස්මා එකපදෙනෙව ‘‘විවෙකජං පීතිසුඛ’’න්තිපි වත්තුං යුජ්ජති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘ඉදං සුඛං ඉමාය පීතියා සහගත’’න්තිආදිනා (විභ. 567) නයෙනෙතං වුත්තං. අත්ථො පන තත්‍රාපි එවමෙව දට්ඨබ්බො. Hoặc là, hỷ và lạc là hỷ lạc, giống như các từ ‘Pháp và Luật’ (dhammavinaya), v.v. Hỷ lạc do ly sanh thuộc về thiền này, hoặc có trong thiền này, cũng vì vậy (gọi là) ‘hỷ lạc do ly sanh’. Thật vậy, cũng như thiền là do ly sanh, hỷ lạc ở đây cũng chính là do ly sanh; và nó (hỷ lạc do ly sanh) thuộc về thiền này, do đó cũng hợp lý để nói bằng một từ duy nhất là ‘hỷ lạc do ly sanh’. Nhưng trong bộ Phân Tích, điều này được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘lạc này đi cùng với hỷ này’. Nhưng ý nghĩa ở đó cũng cần được hiểu đúng như vậy. පඨමන්ති ගණනානුපුබ්බතා පඨමං, ඉදං පඨමං සමාපජ්ජතීතිපි පඨමං. පච්චනීකධම්මෙ ඣාපෙතීති ඣානං, ඉමිනා යොගිනො ඣායන්තීතිපි ඣානං, පච්චනීකධම්මෙ ඩහන්ති ගොචරං වා චින්තෙන්තීති අත්ථො. සයං වා තං ඣායති උපනිජ්ඣායතීති ඣානං, තෙනෙව උපනිජ්ඣායනලක්ඛණන්ති වුච්චති. තදෙතං ආරම්මණූපනිජ්ඣානං, ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති දුවිධං හොති. තත්ථ ආරම්මණූපනිජ්ඣානන්ති සහ උපචාරෙන අට්ඨ සමාපත්තියො වුච්චන්ති. කස්මා? කසිණාදිආරම්මණූපනිජ්ඣායනතො. ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති විපස්සනාමග්ගඵලානි වුච්චන්ති. කස්මා? ලක්ඛණූපනිජ්ඣායනතො. එත්ථ හි විපස්සනා අනිච්චලක්ඛණාදීනි උපනිජ්ඣායති, විපස්සනාය උපනිජ්ඣායනකිච්චං පන මග්ගෙන සිජ්ඣතීති මග්ගො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. ඵලං පන නිරොධස්ස තථලක්ඛණං උපනිජ්ඣායතීති ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ආරම්මණූපනිජ්ඣානමෙව ඣානන්ති අධිප්පෙතං. Paṭhamaṃ (thứ nhất): là thứ nhất theo thứ tự đếm, cũng là thứ nhất vì (hành giả) chứng nhập thiền này trước tiên. Gọi là jhāna (thiền) vì nó thiêu đốt các pháp đối nghịch; cũng gọi là jhāna vì nhờ nó mà các hành giả suy xét, nghĩa là thiêu đốt các pháp đối nghịch hoặc tư duy về đối tượng. Hoặc gọi là jhāna vì tự nó suy xét, quán chiếu đối tượng ấy; chính vì thế, nó được gọi là có đặc tính quán chiếu. Thiền ấy có hai loại: ārammaṇūpanijjhāna (sự quán chiếu đối tượng) và lakkhaṇūpanijjhāna (sự quán chiếu đặc tướng). Trong đó, tám bậc thiền chứng cùng với cận hành định được gọi là ārammaṇūpanijjhāna. Tại sao? Vì chúng quán chiếu đối tượng như kasina v.v... Tuệ quán, đạo và quả được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Tại sao? Vì chúng quán chiếu các đặc tướng. Ở đây, tuệ quán quán chiếu các đặc tướng vô thường v.v...; còn phận sự quán chiếu của tuệ quán được thành tựu bởi đạo, vì thế đạo được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Còn quả quán chiếu đặc tướng bất biến của sự diệt, vì thế được gọi là lakkhaṇūpanijjhāna. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, chỉ có ārammaṇūpanijjhāna được chủ ý là jhāna. එත්ථාහ – ‘‘කතමං පන තං ඣානං නාම, යං සවිතක්කං සවිචාරං…පෙ… පීතිසුඛන්ති එවං අපදෙසං අරහතී’’ති? වුච්චතෙ – යථා සධනො සපරිජනොතිආදීසු ඨපෙත්වා ධනඤ්ච පරිජනඤ්ච අඤ්ඤො අපදෙසාරහො හොති, එවං ඨපෙත්වා විතක්කාදිධම්මෙ අඤ්ඤං අපදෙසාරහං නත්ථි. යථා පන සරථා සපත්ති සෙනාති වුත්තෙ සෙනඞ්ගෙසුයෙව සෙනාසම්මුති, එවමිධ පඤ්චසු අඞ්ගෙසුයෙව ඣානසම්මුති වෙදිතබ්බා. කතමෙසු පඤ්චසු? විතක්කො, විචාරො, පීති, සුඛං, චිත්තෙකග්ගතාති එතෙසු. එතානෙව හිස්ස ‘‘සවිතක්කං සවිචාර’’න්තිආදිනා නයෙන අඞ්ගභාවෙන වුත්තානි. අවුත්තත්තා එකග්ගතා අඞ්ගං න හොතීති චෙ තඤ්ච න. කස්මා? වුත්තත්තා එව. සාපි හි විභඞ්ගෙ ‘‘ඣානන්ති විතක්කො විචාරො පීති සුඛං චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති එවං වුත්තායෙව. තස්මා යථා සවිතක්කං සවිචාරන්ති, එවං සචිත්තෙකග්ගතන්ති ඉධ අවුත්තෙපි ඉමිනා විභඞ්ගවචනෙන චිත්තෙකග්ගතාපි අඞ්ගමෙවාති වෙදිතබ්බා. යෙන හි අධිප්පායෙන භගවතා උද්දෙසො කතො, සො එව තෙන විභඞ්ගෙපි පකාසිතොති. Ở đây có người hỏi: 'Vậy, thiền ấy tên là gì, cái mà xứng đáng được gọi là 'có tầm, có tứ... có hỷ, có lạc'?' Xin được trả lời: Không giống như trong các cách nói 'người có tài sản, người có tùy tùng' v.v..., ngoài tài sản và tùy tùng ra, có một người khác xứng đáng được chỉ đến; ở đây, ngoài các pháp như tầm v.v... ra, không có cái gì khác xứng đáng được gọi (là thiền). Hoặc như khi nói 'đạo quân có xe, có bộ binh', thì sự quy ước về 'đạo quân' chỉ nằm trong các thành phần của quân đội; cũng vậy, ở đây nên hiểu sự quy ước về 'thiền' chỉ nằm trong năm chi thiền. Trong năm chi nào? Trong các chi này: tầm, tứ, hỷ, lạc, và nhất tâm. Vì chính những chi này đã được nói đến với tư cách là các chi phần theo phương pháp bắt đầu bằng 'có tầm, có tứ'. Nếu nói rằng 'nhất tâm không phải là một chi phần vì nó không được nói đến', điều đó cũng không đúng. Tại sao? Chính vì nó đã được nói đến. Vì nhất tâm cũng đã được nói đến trong bộ Phân Tích như sau: 'Thiền là tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm của tâm'. Do đó, cũng như (thiền) được gọi là 'có tầm, có tứ', nên hiểu rằng mặc dù ở đây không nói 'có nhất tâm', nhưng nhờ lời dạy này trong bộ Phân Tích, nhất tâm cũng chính là một chi phần. Vì với chủ ý nào mà Đức Thế Tôn đã nêu lên đề mục, chính chủ ý ấy cũng đã được Ngài làm sáng tỏ trong bộ Phân Tích. උපසම්පජ්ජාති [Pg.117] උපගන්ත්වා, පාපුණිත්වාති වුත්තං හොති. උපසම්පාදයිත්වා වා, නිප්ඵාදෙත්වාති වුත්තං හොති. විභඞ්ගෙ පන ‘‘උපසම්පජ්ජාති පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභො පටිලාභො පත්ති සම්පත්ති ඵුසනා සම්ඵුසනා සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා’’ති වුත්තං. තස්සාපි එවමෙවත්ථො වෙදිතබ්බො. විහාසින්ති බොධිමණ්ඩෙ නිසජ්ජසඞ්ඛාතෙන ඉරියාපථවිහාරෙන ඉතිවුත්තප්පකාරඣානසමඞ්ගී හුත්වා අත්තභාවස්ස ඉරියං වුත්තිං පාලනං යපනං යාපනං චාරං විහාරං අභිනිප්ඵාදෙසින්ති අත්ථො. වුත්තඤ්හෙතං විභඞ්ගෙ – ‘‘විහරතීති ඉරියති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති චරති විහරති, තෙන වුච්චති විහරතී’’ති (විභ. 512). Upasampajja (chứng và trú) có nghĩa là đã đến gần, đã đạt đến. Hoặc có nghĩa là đã làm cho thành tựu, đã hoàn thành. Còn trong bộ Phân Tích, có nói rằng: 'Chứng và trú là sự đắc, sự tái đắc, sự đạt, sự thành đạt, sự xúc chạm, sự tiếp xúc, sự chứng ngộ, sự thành tựu của sơ thiền'. Ý nghĩa của đoạn kinh đó cũng nên được hiểu như vậy. Vihāsi (an trú) có nghĩa là: với sự an trú bằng oai nghi được gọi là ngồi tại Bồ-đề đoàn, sau khi đã hợp nhất với thiền có các loại như đã nói, Ngài đã hoàn thành cử chỉ, sự diễn tiến, sự bảo trì, sự duy trì, sự kéo dài, sự đi lại, sự an trú của tự thân. Điều này đã được nói trong bộ Phân Tích: 'An trú có nghĩa là đi, diễn tiến, bảo trì, duy trì, kéo dài, đi lại, an trú; do đó được gọi là an trú'. කිං පන කත්වා භගවා ඉමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසීති? කම්මට්ඨානං භාවෙත්වා. කතරං? ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානං. අඤ්ඤෙන තදත්ථිකෙන කිං කාතබ්බන්ති? අඤ්ඤෙනපි එතං වා කම්මට්ඨානං පථවීකසිණාදීනං වා අඤ්ඤතරං භාවෙතබ්බං. තෙසං භාවනානයො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.55) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ඉධ පන වුච්චමානෙ අතිභාරියං විනයනිදානං හොති, තස්මා පාළියා අත්ථප්පකාසනමත්තමෙව කරොමාති. Vậy, Đức Thế Tôn đã làm gì để chứng và trú trong thiền này? (Ngài đã) tu tập đề mục thiền. Đề mục nào? Đề mục niệm hơi thở vô hơi thở ra. Một người khác muốn đạt được điều đó thì phải làm gì? Người khác cũng phải tu tập đề mục này hoặc một đề mục nào khác trong số các đề mục như kasina đất v.v... Phương pháp tu tập các đề mục ấy nên được hiểu theo cách đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo. Tuy nhiên, nếu được nói ở đây, phần duyên khởi của Luật tạng sẽ trở nên quá nặng nề, do đó, chúng tôi sẽ chỉ làm công việc giải thích ý nghĩa của Pāli mà thôi. පඨමජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා. Lời luận giải về Sơ thiền đã kết thúc. දුතියජ්ඣානකථා Lời luận giải về Nhị thiền විතක්කවිචාරානං වූපසමාති විතක්කස්ස ච විචාරස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං වූපසමා සමතික්කමා; දුතියජ්ඣානක්ඛණෙ අපාතුභාවාති වුත්තං හොති. තත්ථ කිඤ්චාපි දුතියජ්ඣානෙ සබ්බෙපි පඨමජ්ඣානධම්මා න සන්ති, අඤ්ඤෙයෙව හි පඨමජ්ඣානෙ ඵස්සාදයො, අඤ්ඤෙ ඉධ; ඔළාරිකස්ස පන ඔළාරිකස්ස අඞ්ගස්ස සමතික්කමා පඨමජ්ඣානතො පරෙසං දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමො හොතීති දීපනත්ථං ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අජ්ඣත්තන්ති ඉධ නියකජ්ඣත්තමධිප්පෙතං. විභඞ්ගෙ පන ‘‘අජ්ඣත්තං පච්චත්ත’’න්ති (විභ. 573) එත්තකමෙව වුත්තං. යස්මා පන නියකජ්ඣත්තං අධිප්පෙතං, තස්මා අත්තනි ජාතං අත්තනො සන්තානෙ නිබ්බත්තන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā (do sự lắng dịu của tầm và tứ) có nghĩa là do sự lắng dịu, do sự vượt qua của hai pháp này là tầm và tứ; tức là do sự không hiện khởi trong khoảnh khắc của nhị thiền. Ở đây, nên hiểu rằng: mặc dù trong nhị thiền, tất cả các pháp của sơ thiền đều không có mặt — vì các pháp như xúc v.v... trong sơ thiền là khác, và các pháp ở đây cũng khác — tuy nhiên, sự chứng đắc các thiền bậc sau như nhị thiền v.v... từ sơ thiền là do sự vượt qua các chi phần thô thiển hơn, và cụm từ 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' được nói ra như vậy là để làm sáng tỏ ý nghĩa này. Ajjhattaṃ (nội), ở đây được chủ ý là niyakajjhatta (nội tại của chính mình). Còn trong bộ Phân Tích, chỉ nói vắn tắt rằng: 'ajjhattaṃ là paccattaṃ (thuộc về cá nhân)'. Tuy nhiên, vì niyakajjhatta được chủ ý, nên ý nghĩa ở đây là 'sinh ra trong tự thân, phát sinh trong dòng tương tục của chính mình'. සම්පසාදනන්ති සම්පසාදනං වුච්චති සද්ධා. සම්පසාදනයොගතො ඣානම්පි සම්පසාදනං, නීලවණ්ණයොගතො නීලවත්ථං විය. යස්මා වා තං ඣානං සම්පසාදනසමන්නාගතත්තා විතක්කවිචාරක්ඛොභවූපසමනෙන චෙතො සම්පසාදයති, තස්මාපි සම්පසාදනන්ති වුත්තං. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ සම්පසාදනං චෙතසොති එවං පදසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. පුරිමස්මිං පන අත්ථවිකප්පෙ [Pg.118] චෙතසොති එතං එකොදිභාවෙන සද්ධිං යොජෙතබ්බං. තත්‍රායං අත්ථයොජනා – එකො උදෙතීති එකොදි, විතක්කවිචාරෙහි අනජ්ඣාරූළ්හත්තා අග්ගො සෙට්ඨො හුත්වා උදෙතීති අත්ථො. සෙට්ඨොපි හි ලොකෙ එකොති වුච්චති. විතක්කවිචාරවිරහතො වා එකො අසහායො හුත්වාතිපි වත්තුං වට්ටති. අථ වා සම්පයුත්තධම්මෙ උදායතීති උදි, උට්ඨාපෙතීති අත්ථො. සෙට්ඨට්ඨෙන එකො ච සො උදි චාති එකොදි, සමාධිස්සෙතං අධිවචනං. ඉති ඉමං එකොදිං භාවෙති වඩ්ඪයතීති ඉදං දුතියජ්ඣානං එකොදිභාවං. සො පනායං එකොදි යස්මා චෙතසො, න සත්තස්ස න ජීවස්ස, තස්මා එතං චෙතසො එකොදිභාවන්ති වුත්තං. Trong từ `Sampasādanaṃ`, tín được gọi là `sampasādana` (sự trong sạch). Do có sự liên hệ với `sampasādana` (tín), nên thiền cũng được gọi là `sampasādana`, giống như tấm vải màu xanh được gọi là vải xanh do có sự liên hệ với màu xanh. Hoặc vì thiền ấy, do được phú bẩm `sampasādana` (tín) và do sự lắng dịu của sự dao động bởi tầm và tứ, làm cho tâm được trong sạch, nên cũng được gọi là `sampasādana`. Và trong cách giải thích ý nghĩa này, cần phải hiểu sự liên kết của các từ là `sampasādanaṃ cetaso` (sự làm cho tâm trong sạch). Tuy nhiên, trong cách giải thích ý nghĩa trước, từ `cetaso` này nên được kết hợp với `ekodibhāva`. Ở đây, sự kết hợp ý nghĩa là như vầy: `eko udetīti ekodi` (phát sanh một mình, nên là `ekodi`), nghĩa là do không bị tầm và tứ xâm chiếm nên nó phát sanh một cách cao tột, ưu việt. Quả vậy, ngay cả điều ưu việt ở trên đời cũng được gọi là `eko` (một). Hoặc cũng có thể nói rằng: do vắng mặt tầm và tứ, nó phát sanh một mình, không có bạn đồng hành. Hoặc nữa, `udāyati sampayuttadhamme iti udi` (`udi` là vì nó làm cho các pháp tương ưng khởi lên), nghĩa là làm cho phát sanh. `eko ca so udi cāti ekodi` (vừa là `eko` theo nghĩa ưu việt, vừa là `udi` ấy, nên là `ekodi`); đây là một tên gọi khác của định. Như vậy, thiền thứ hai này là `ekodibhāva` (sự nhất tâm) vì nó tu tập, làm tăng trưởng `ekodi` (định) này. Lại nữa, `ekodi` này là của tâm, không phải của chúng sanh, không phải của sinh mạng, do đó nó được gọi là `cetaso ekodibhāva` (sự nhất tâm của tâm). නනු චායං සද්ධා පඨමජ්ඣානෙපි අත්ථි, අයඤ්ච එකොදිනාමකො සමාධි; අථ කස්මා ඉදමෙව සම්පසාදනං ‘‘චෙතසො එකොදිභාවඤ්චා’’ති වුත්තන්ති? වුච්චතෙ – අදුඤ්හි පඨමජ්ඣානං විතක්කවිචාරක්ඛොභෙන වීචිතරඞ්ගසමාකුලමිව ජලං න සුප්පසන්නං හොති, තස්මා සතියාපි සද්ධාය සම්පසාදනන්ති න වුත්තං. න සුප්පසන්නත්තායෙව චෙත්ථ සමාධිපි න සුට්ඨු පාකටො, තස්මා එකොදිභාවන්තිපි න වුත්තං. ඉමස්මිං පන ඣානෙ විතක්කවිචාරපලිබොධාභාවෙන ලද්ධොකාසා බලවතී සද්ධා, බලවසද්ධාසහායප්පටිලාභෙනෙව ච සමාධිපි පාකටො; තස්මා ඉදමෙව එවං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. විභඞ්ගෙ පන ‘‘සම්පසාදනන්ති යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො, චෙතසො එකොදිභාවන්ති යා චිත්තස්ස ඨිති…පෙ… සම්මාසමාධී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං. එවං වුත්තෙන පනෙතෙන සද්ධිං අයං අත්ථවණ්ණනා යථා න විරුජ්ඣති අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දති චෙව සමෙති ච එවං වෙදිතබ්බා. Chẳng phải tín này cũng có trong sơ thiền, và định này có tên là `ekodi` cũng có đó sao? Vậy tại sao chỉ riêng thiền này được gọi là `sampasādana` và `cetaso ekodibhāva`? Xin trả lời: Quả vậy, sơ thiền kia do sự dao động của tầm và tứ nên không được hoàn toàn trong sạch, giống như nước bị khuấy động bởi sóng lớn sóng nhỏ; do đó, mặc dù có tín, nó vẫn không được gọi là `sampasādana`. Chính vì không hoàn toàn trong sạch nên ở đây định cũng không được biểu hiện rõ ràng, do đó nó cũng không được gọi là `ekodibhāva`. Nhưng trong thiền này, do không có chướng ngại của tầm và tứ, tín có được cơ hội trở nên mạnh mẽ, và chính nhờ có được tín mạnh mẽ làm bạn đồng hành mà định cũng trở nên rõ ràng; do đó cần phải hiểu rằng chỉ riêng thiền này được nói như vậy. Tuy nhiên, trong bộ Phân Tích, chỉ có chừng ấy được nói: "`sampasādana` là tín, sự tin tưởng, sự hướng tâm, sự tịnh tín; `cetaso ekodibhāva` là sự an trú của tâm... cho đến... chánh định". Lời giải thích ý nghĩa này cần được hiểu theo cách sao cho không mâu thuẫn với điều đã được nói như vậy (trong bộ Phân Tích), mà trái lại, nó còn ăn khớp và hòa hợp. අවිතක්කං අවිචාරන්ති භාවනාය පහීනත්තා එතස්මිං එතස්ස වා විතක්කො නත්ථීති අවිතක්කං. ඉමිනාව නයෙන අවිචාරං. විභඞ්ගෙපි (විභ. 576) වුත්තං ‘‘ඉති අයඤ්ච විතක්කො අයඤ්ච විචාරො සන්තා හොන්ති සමිතා වූපසන්තා අත්ථඞ්ගතා අබ්භත්ථඞ්ගතා අප්පිතා බ්‍යප්පිතා සොසිතා විසොසිතා බ්‍යන්තීකතා, තෙන වුච්චති අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති. Về (cụm từ) `Avitakkaṃ avicāraṃ`: Do đã được đoạn trừ bằng sự tu tập, nên trong thiền này hoặc của thiền này không có tầm, vì vậy gọi là `avitakkaṃ` (không tầm). Theo phương pháp tương tự, (gọi là) `avicāraṃ` (không tứ). Trong bộ Phân Tích cũng đã nói: "Như vậy, tầm này và tứ này đã được lắng dịu, đã được dập tắt, đã được an tịnh, đã lặn mất, đã biến mất, đã tiêu tan, đã hoại diệt, đã khô cạn, đã khô héo, đã được chấm dứt. Do đó, được gọi là không tầm, không tứ". එත්ථාහ – නනු ච ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමාති ඉමිනාපි අයමත්ථො සිද්ධො, අථ කස්මා පුන වුත්තං අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති? වුච්චතෙ – එවමෙතං සිද්ධො වායමත්ථො, න පනෙතං තදත්ථදීපකං; නනු අවොචුම්හ – ‘‘ඔළාරිකස්ස පන ඔළාරිකස්ස [Pg.119] අඞ්ගස්ස සමතික්කමා පඨමජ්ඣානතො පරෙසං දුතියජ්ඣානාදීනං අධිගමො හොතීති දීපනත්ථං විතක්කවිචාරානං වූපසමාති එවං වුත්ත’’න්ති. Ở đây, có người hỏi: "Chẳng phải ý nghĩa này cũng đã được thành tựu bởi câu 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' rồi sao? Vậy tại sao lại nói thêm `avitakkaṃ avicāraṃ`?". Xin trả lời: Đúng là như vậy, ý nghĩa này đã được thành tựu. Nhưng câu ấy không phải để chỉ rõ ý nghĩa đó. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng: "Đã được nói là 'do sự lắng dịu của tầm và tứ' để chỉ rõ rằng sự chứng đắc các thiền bậc hai trở đi, sau sơ thiền, xảy ra do sự vượt qua các chi phần thô thiển" hay sao? අපිච විතක්කවිචාරානං වූපසමා ඉදං සම්පසාදනං, න කිලෙසකාලුසියස්ස. විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමා එකොදිභාවං න උපචාරජ්ඣානමිව නීවරණප්පහානා, න පඨමජ්ඣානමිව ච අඞ්ගපාතුභාවාති එවං සම්පසාදනඑකොදිභාවානං හෙතුපරිදීපකමිදං වචනං. තථා විතක්කවිචාරානං වූපසමා ඉදං අවිතක්කඅවිචාරං, න තතියචතුත්ථජ්ඣානානි විය චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි විය ච අභාවාති එවං අවිතක්කඅවිචාරභාවස්ස හෙතුපරිදීපකඤ්ච, න විතක්කවිචාරාභාවමත්තපරිදීපකං. විතක්කවිචාරාභාවමත්තපරිදීපකමෙව පන ‘‘අවිතක්කං අවිචාර’’න්ති ඉදං වචනං, තස්මා පුරිමං වත්වාපි පුන වත්තබ්බමෙවාති. Hơn nữa, (thiền) này là `sampasādana` (trong sạch) do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do sự lắng dịu của sự ô nhiễm từ phiền não. Và nó là `ekodibhāva` (nhất tâm) do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do sự đoạn trừ các triền cái như trong cận hành thiền, và cũng không phải do sự xuất hiện của các chi thiền như trong sơ thiền. Như vậy, lời nói này (`vitakkavicārānaṃ vūpasamā`) là để chỉ rõ nguyên nhân của `sampasādana` và `ekodibhāva`. Tương tự, (thiền) này là không tầm không tứ do sự lắng dịu của tầm và tứ, chứ không phải do chúng không có mặt (tự bản chất) như trong tam thiền, tứ thiền, hoặc như trong nhãn thức v.v. Như vậy, (lời nói ấy) cũng là để chỉ rõ nguyên nhân của trạng thái không tầm không tứ, chứ không phải chỉ đơn thuần chỉ rõ sự vắng mặt của tầm và tứ. Nhưng lời nói `avitakkaṃ avicāraṃ` này chính là để chỉ rõ sự vắng mặt đơn thuần của tầm và tứ, do đó, dù đã nói câu trước, vẫn cần phải nói lại (câu sau). සමාධිජන්ති පඨමජ්ඣානසමාධිතො සම්පයුත්තසමාධිතො වා ජාතන්ති අත්ථො. තත්ථ කිඤ්චාපි පඨමම්පි සම්පයුත්තසමාධිතො ජාතං, අථ ඛො අයමෙව ‘‘සමාධී’’ති වත්තබ්බතං අරහති විතක්කවිචාරක්ඛොභවිරහෙන අතිවිය අචලත්තා සුප්පසන්නත්තා ච. තස්මා ඉමස්ස වණ්ණභණනත්ථං ඉදමෙව ‘‘සමාධිජ’’න්ති වුත්තං. පීතිසුඛන්ති ඉදං වුත්තනයමෙව. Về từ `Samādhijaṃ`, nghĩa là "sanh từ định của sơ thiền" hoặc "sanh từ định tương ưng". Trong trường hợp đó, mặc dù sơ thiền cũng sanh từ định tương ưng, tuy nhiên, chỉ riêng (định của nhị thiền) này mới xứng đáng được gọi là "định", vì không có sự dao động của tầm và tứ, và vì nó cực kỳ bất động và hoàn toàn trong sạch. Do đó, để tán thán phẩm chất của thiền này, chỉ riêng nó được gọi là `samādhijaṃ` (sanh từ định). Cụm từ `pītisukhaṃ` này cũng theo phương pháp đã nói. දුතියන්ති ගණනානුපුබ්බතො දුතියං, ඉදං දුතියං සමාපජ්ජතීතිපි දුතියං. ඣානන්ති එත්ථ පන යථා පඨමජ්ඣානං විතක්කාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං හොති, එවමිදං සම්පසාදාදීහි ‘‘චතුරඞ්ගික’’න්ති වෙදිතබ්බං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති සම්පසාදො, පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (විභ. 580). පරියායොයෙව චෙසො. සම්පසාදනං පන ඨපෙත්වා නිප්පරියායෙන තිවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ තිවඞ්ගිකං ඣානං හොති? පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 161). සෙසං වුත්තනයමෙවාති. Về từ `Dutiyaṃ` (thứ hai): là thứ hai theo thứ tự đếm; cũng là `dutiyaṃ` vì người ấy nhập thiền này lần thứ hai. Còn ở đây, về từ `jhānaṃ`, cần phải hiểu rằng giống như sơ thiền có năm chi với tầm v.v., thiền này có bốn chi với `sampasāda` (sự trong sạch) v.v. Như đã nói: "Thiền là sự trong sạch, hỷ, lạc, và nhất tâm". Và đây chỉ là cách nói quy ước. Nhưng nếu không kể `sampasādana`, thì thiền này thực sự chỉ có ba chi. Như đã nói: "Vào lúc ấy, thiền ba chi là gì? Là hỷ, lạc, và nhất tâm". Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. දුතියජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về nhị thiền đã kết thúc. තතියජ්ඣානකථා Phần luận về tam thiền පීතියා ච විරාගාති එත්ථ වුත්තත්ථායෙව පීති. විරාගොති තස්සා ජිගුච්ඡනං වා සමතික්කමො වා. උභින්නමන්තරා ‘‘ච’’ සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො, සො [Pg.120] හි වූපසමං වා සම්පිණ්ඩෙති විතක්කවිචාරවූපසමං වා. තත්ථ යදා වූපසමමෙව සම්පිණ්ඩෙති, තදා පීතියා විරාගා ච, කිඤ්ච භිය්‍යො වූපසමා චාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉමිස්සා ච යොජනායං විරාගො ජිගුච්ඡනත්ථො හොති. තස්මා පීතියා ජිගුච්ඡනා ච වූපසමා චාති අයමත්ථො දට්ඨබ්බො. යදා පන විතක්කවිචාරවූපසමං සම්පිණ්ඩෙති, තදා පීතියා ච විරාගා, කිඤ්ච භිය්‍යො විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. ඉමිස්සා ච යොජනායං විරාගො සමතික්කමනත්ථො හොති. තස්මා පීතියා ච සමතික්කමා, විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමාති අයමත්ථො දට්ඨබ්බො. Trong câu ‘Pītiyā ca virāgā’ (do ly tham hỷ), từ ‘pīti’ (hỷ) có ý nghĩa đã được nói đến. ‘Virāgo’ (ly tham) có nghĩa là sự nhàm chán đối với hỷ ấy hoặc là sự vượt qua nó. Từ ‘ca’ ở giữa hai từ có nghĩa là gom lại, vì nó gom lại sự lắng dịu (vūpasama) hoặc gom lại sự lắng dịu của tầm và tứ (vitakkavicāravūpasama). Trong đó, khi nó chỉ gom lại sự lắng dịu, thì nên hiểu sự kết nối như sau: ‘do ly tham hỷ, và hơn nữa, do sự lắng dịu’. Và trong cách kết nối này, ‘virāgo’ có nghĩa là sự nhàm chán. Do đó, nên hiểu ý nghĩa này là: ‘do sự nhàm chán đối với hỷ và do sự lắng dịu (của nó)’. Còn khi nó gom lại sự lắng dịu của tầm và tứ, thì nên hiểu sự kết nối như sau: ‘do ly tham hỷ, và hơn nữa, do sự lắng dịu của tầm và tứ’. Và trong cách kết nối này, ‘virāgo’ có nghĩa là sự vượt qua. Do đó, nên hiểu ý nghĩa này là: ‘do sự vượt qua hỷ và do sự lắng dịu của tầm và tứ’. කාමඤ්චෙතෙ විතක්කවිචාරා දුතියජ්ඣානෙයෙව වූපසන්තා ඉමස්ස පන ඣානස්ස මග්ගපරිදීපනත්ථං වණ්ණභණනත්ථඤ්චෙතං වුත්තං. ‘‘විතක්කවිචාරානං වූපසමා’’ති හි වුත්තෙ ඉදං පඤ්ඤායති – ‘‘නූන විතක්කවිචාරවූපසමො මග්ගො ඉමස්ස ඣානස්සා’’ති. යථා ච තතියෙ අරියමග්ගෙ අප්පහීනානම්පි සක්කායදිට්ඨාදීනං ‘‘පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පහානා’’ති (ම. නි. 2.132) එවං පහානං වුච්චමානං වණ්ණභණනං හොති තදධිගමාය උස්සුකානං උස්සාහජනකං; එවමෙවං ඉධ අවූපසන්තානම්පි විතක්කවිචාරානං වූපසමො වුච්චමානො වණ්ණභණනං හොති. තෙනායමත්ථො වුත්තො – ‘‘පීතියා ච සමතික්කමා, විතක්කවිචාරානඤ්ච වූපසමා’’ති. Thật ra, các tầm và tứ này đã được lắng dịu ngay trong thiền thứ hai, nhưng điều này được nói đến nhằm mục đích chỉ rõ con đường đến thiền này (thiền thứ ba) và để tán thán nó. Vì khi nói ‘do sự lắng dịu của tầm và tứ’, điều này được hiểu là: ‘chắc chắn sự lắng dịu của tầm và tứ là con đường đến thiền này’. Và cũng giống như trong thánh đạo thứ ba (bất lai), việc nói đến sự đoạn trừ thân kiến v.v... vốn chưa được đoạn trừ, qua câu ‘do đoạn trừ năm hạ phần kiết sử’, là một lời tán thán, tạo ra sự phấn chấn cho những ai đang nỗ lực để chứng đắc đạo quả ấy; cũng vậy, ở đây, việc nói đến sự lắng dịu của tầm và tứ, vốn đã được lắng dịu, cũng là một lời tán thán. Vì lý do đó, ý nghĩa này đã được nói đến: ‘do vượt qua hỷ và do sự lắng dịu của tầm và tứ’. උපෙක්ඛකො ච විහාසින්ති එත්ථ උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා, සමං පස්සති, අපක්ඛපතිතාව හුත්වා පස්සතීති අත්ථො. තාය විසදාය විපුලාය ථාමගතාය සමන්නාගතත්තා තතියජ්ඣානසමඞ්ගී ‘‘උපෙක්ඛකො’’ති වුච්චති. උපෙක්ඛා පන දසවිධා හොති – ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා, බ්‍රහ්මවිහාරුපෙක්ඛා, බොජ්ඣඞ්ගුපෙක්ඛා, වීරියුපෙක්ඛා, සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා, වෙදනුපෙක්ඛා, විපස්සනුපෙක්ඛා, තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛා, ඣානුපෙක්ඛා, පාරිසුද්ධුපෙක්ඛාති. එවමයං දසවිධාපි තත්ථ තත්ථ ආගතනයතො භූමිපුග්ගලචිත්තාරම්මණතො, ඛන්ධසඞ්ගහ-එකක්ඛණකුසලත්තිකසඞ්ඛෙපවසෙන ච අට්ඨසාලිනියා ධම්මසඞ්ගහට්ඨකථාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. ඉධ පන වුච්චමානා විනයනිදානං අතිභාරියං කරොතීති න වුත්තා. ලක්ඛණාදිතො පන ඉධ අධිප්පෙතුපෙක්ඛා මජ්ඣත්තලක්ඛණා, අනාභොගරසා, අබ්‍යාපාරපච්චුපට්ඨානා, පීතිවිරාගපදට්ඨානාති. Trong câu ‘Upekkhako ca vihāsi’ (và trú xả), ‘upekkhā’ (xả) là ‘nhìn một cách thích đáng’; nghĩa là nhìn một cách quân bình, nhìn mà không thiên vị một bên. Do vị ấy được phú bẩm tâm xả trong sạch, rộng lớn, và mạnh mẽ ấy, nên người thành tựu thiền thứ ba được gọi là ‘upekkhako’ (người có tâm xả). Lại nữa, tâm xả có mười loại: lục chi xả, phạm trú xả, giác chi xả, tinh tấn xả, hành xả, thọ xả, quán xả, trung lập xả, thiền xả, và thanh tịnh xả. Mười loại xả này nên được hiểu theo phương pháp đã trình bày ở nhiều nơi khác nhau, theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Pháp Tụ (Aṭṭhasālinī) dựa trên các phương diện cảnh giới, hạng người, tâm, đối tượng, sự bao gồm trong uẩn, sự đồng thời trong một sát-na, và tóm lược theo tam đề thiện. Nhưng ở đây, nếu trình bày ra thì sẽ làm cho phần dẫn nhập của Luật tạng trở nên quá nặng nề, nên không được nói đến. Tuy nhiên, xét về đặc tính v.v..., tâm xả được nói đến ở đây có đặc tính là trung lập, có phận sự là không chú tâm, có sự biểu hiện là không bận tâm, và có nhân gần là sự ly tham đối với hỷ. එත්ථාහ – නනු චායං අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාව හොති, සා ච පඨමදුතියජ්ඣානෙසුපි අත්ථි, තස්මා තත්‍රාපි ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහාසි’’න්ති එවමයං වත්තබ්බා සියා, සා කස්මා න වුත්තාති? අපරිබ්‍යත්තකිච්චතො. අපරිබ්‍යත්තඤ්හි [Pg.121] තස්සා තත්ථ කිච්චං, විතක්කාදීහි අභිභූතත්තා. ඉධ පනායං විතක්කවිචාරපීතීහි අනභිභූතත්තා උක්ඛිත්තසිරා විය හුත්වා පරිබ්‍යත්තකිච්චා ජාතා, තස්මා වුත්තාති. Ở đây có người hỏi: ‘Chẳng phải tâm xả này về mặt ý nghĩa chính là tâm xả trung lập (tatramajjhattupekkhā) sao? Và tâm xả ấy cũng có mặt trong thiền thứ nhất và thứ hai, do đó, ở các thiền ấy cũng nên nói rằng: ‘và trú xả’. Tại sao lại không được nói đến?’ (Đáp:) Do phận sự của nó không rõ rệt. Thật vậy, phận sự của nó ở các thiền ấy không rõ rệt, vì bị các chi thiền như tầm v.v... lấn át. Nhưng ở đây (trong thiền thứ ba), do không bị tầm, tứ, và hỷ lấn át, nó trở nên giống như người ngẩng cao đầu, và phận sự của nó trở nên rõ rệt. Do đó, nó được nói đến. නිට්ඨිතා ‘‘උපෙක්ඛකො ච විහාසි’’න්ති එතස්ස සබ්බසො අත්ථවණ්ණනා. Phần giải thích ý nghĩa của câu ‘upekkhako ca vihāsi’ (và trú xả) đã hoàn tất. ඉදානි සතො ච සම්පජානොති එත්ථ සරතීති සතො, සම්පජානාතීති සම්පජානො. පුග්ගලෙන සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච වුත්තං. තත්ථ සරණලක්ඛණා සති, අසම්මුස්සනරසා, ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා; අසම්මොහලක්ඛණං සම්පජඤ්ඤං, තීරණරසං, පවිචයපච්චුපට්ඨානං. තත්ථ කිඤ්චාපි ඉදං සතිසම්පජඤ්ඤං පුරිමජ්ඣානෙසුපි අත්ථි, මුට්ඨස්සතිස්ස හි අසම්පජානස්ස උපචාරජ්ඣානමත්තම්පි න සම්පජ්ජති, පගෙව අප්පනා; ඔළාරිකත්තා පන තෙසං ඣානානං භූමියං විය පුරිසස්ස චිත්තස්ස ගති සුඛා හොති, අබ්‍යත්තං තත්ථ සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චං. ඔළාරිකඞ්ගප්පහානෙන පන සුඛුමත්තා ඉමස්ස ඣානස්ස පුරිසස්ස ඛුරධාරායං විය සතිසම්පජඤ්ඤකිච්චපරිග්ගහිතායෙව චිත්තස්ස ගති ඉච්ඡිතබ්බාති ඉධෙව වුත්තං. කිඤ්ච භිය්‍යො? යථාපි ධෙනුපගො වච්ඡො ධෙනුතො අපනීතො අරක්ඛියමානො පුනදෙව ධෙනුං උපගච්ඡති; එවමිදං තතියජ්ඣානසුඛං පීතිතො අපනීතම්පි සතිසම්පජඤ්ඤාරක්ඛෙන අරක්ඛියමානං පුනදෙව පීතිං උපගච්ඡෙය්‍ය පීතිසම්පයුත්තමෙව සියා. සුඛෙ වාපි සත්තා රජ්ජන්ති, ඉදඤ්ච අතිමධුරං සුඛං, තතො පරං සුඛාභාවා. සතිසම්පජඤ්ඤානුභාවෙන පනෙත්ථ සුඛෙ අසාරජ්ජනා හොති, නො අඤ්ඤථාති ඉමම්පි අත්ථවිසෙසං දස්සෙතුං ඉදං ඉධෙව වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. Bây giờ, trong câu ‘sato ca sampajāno’ (chánh niệm và tỉnh giác). ‘Sato’ (chánh niệm) là người ghi nhớ; ‘sampajāno’ (tỉnh giác) là người hiểu biết rõ ràng. Chánh niệm (sati) và tỉnh giác (sampajañña) được nói đến thông qua người thực hành. Trong đó, chánh niệm có đặc tính là ghi nhớ, có phận sự là không quên, có sự biểu hiện là canh chừng; tỉnh giác có đặc tính là không si mê, có phận sự là thẩm xét, có sự biểu hiện là xem xét. Mặc dù chánh niệm và tỉnh giác này cũng có mặt trong các thiền trước – vì đối với người thất niệm, không tỉnh giác, thì ngay cả cận định thiền cũng không thể thành tựu, huống chi là an chỉ định – nhưng do các thiền ấy còn thô, nên sự vận hành của tâm dễ dàng như người đi trên mặt đất, và phận sự của chánh niệm và tỉnh giác ở đó không rõ rệt. Nhưng do sự vi tế của thiền này nhờ đã từ bỏ các chi thiền thô, sự vận hành của tâm cần phải được nắm giữ bởi phận sự của chánh niệm và tỉnh giác, giống như người đi trên lưỡi dao cạo. Do đó, chúng chỉ được nói đến ở đây. Hơn nữa, cũng như con bê con theo mẹ, khi bị tách khỏi mẹ mà không được canh chừng, nó sẽ quay trở lại với mẹ; cũng vậy, lạc của thiền thứ ba này, dù đã được tách khỏi hỷ, nếu không được canh chừng bởi sự bảo vệ của chánh niệm và tỉnh giác, nó sẽ quay trở lại với hỷ và trở thành tâm tương ưng với hỷ. Hoặc chúng sanh thường tham đắm trong lạc, và lạc này thì vô cùng ngọt ngào, vì không có lạc nào vượt hơn nó nữa. Nhờ năng lực của chánh niệm và tỉnh giác mà không có sự tham đắm trong lạc này, chứ không phải do cách nào khác. Để chỉ rõ ý nghĩa đặc biệt này, chánh niệm và tỉnh giác được nói đến chính ở đây, nên hiểu như vậy. ඉදානි සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙසින්ති එත්ථ කිඤ්චාපි තතියජ්ඣානසමඞ්ගිනො සුඛප්පටිසංවෙදනාභොගො නත්ථි, එවං සන්තෙපි යස්මා තස්ස නාමකායෙන සම්පයුත්තං සුඛං, යං වා තං නාමකායසම්පයුත්තං සුඛං, තංසමුට්ඨානෙනස්ස යස්මා අතිපණීතෙන රූපෙන රූපකායො ඵුටො, යස්ස [Pg.122] ඵුටත්තා ඣානා වුට්ඨිතොපි සුඛං පටිසංවෙදෙය්‍ය, තස්මා එතමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙසි’’න්ති ආහ. Bây giờ, trong câu ‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti’ (và cảm thọ lạc bằng thân). Mặc dù người thành tựu thiền thứ ba không có sự chú tâm để cảm thọ lạc, tuy nhiên, vì sắc thân (rūpakāya) của vị ấy được thấm nhuần bởi sắc pháp vô cùng vi tế sinh khởi từ lạc tương ưng với danh thân (nāmakāya), và do sự thấm nhuần ấy mà vị ấy vẫn có thể cảm thọ lạc ngay cả sau khi xuất khỏi thiền, do đó, để chỉ rõ ý nghĩa này, Đức Phật đã nói: ‘và cảm thọ lạc bằng thân’. ඉදානි යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරීති එත්ථ යංඣානහෙතු යංඣානකාරණා තං තතියජ්ඣානසමඞ්ගීපුග්ගලං බුද්ධාදයො අරියා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති පකාසෙන්ති, පසංසන්තීති අධිප්පායො. කින්ති? ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති. තං තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසින්ති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. Giờ đây, trong câu ‘điều mà các bậc Thánh nhân tuyên bố là người có xả, có niệm, sống an lạc’, ý nghĩa nên được hiểu là: do nhân là thiền ấy, do duyên là thiền ấy, các bậc Thánh nhân, đứng đầu là chư Phật, tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai thị, phân tích, làm cho rõ ràng, hiển thị, và tán thán người thành tựu đệ tam thiền. Tuyên bố như thế nào? (Đó là) ‘người có xả, có niệm, sống an lạc’. Ở đây, sự liên kết (cú pháp) nên được hiểu là: ‘Vị ấy đã chứng và trú trong đệ tam thiền ấy’. කස්මා පන තං තෙ එවං පසංසන්තීති? පසංසාරහතො. අයඤ්හි යස්මා අතිමධුරසුඛෙ සුඛපාරමිප්පත්තෙපි තතියජ්ඣානෙ උපෙක්ඛකො, න තත්ථ සුඛාභිසඞ්ගෙන ආකඩ්ඪීයති, යථා ච පීති න උප්පජ්ජති; එවං උපට්ඨිතස්සතිතාය සතිමා. යස්මා ච අරියකන්තං අරියජනසෙවිතමෙව ච අසංකිලිට්ඨං සුඛං නාමකායෙන පටිසංවෙදෙති, තස්මා පසංසාරහො. ඉති පසංසාරහතො නං අරියා තෙ එවං පසංසාහෙතුභූතෙ ගුණෙ පකාසෙන්තා ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති එවං පසංසන්තීති වෙදිතබ්බං. Lại nữa, tại sao các vị ấy (Thánh nhân) lại tán thán vị ấy như vậy? Vì vị ấy xứng đáng được tán thán. Thật vậy, vì vị này, ngay cả trong đệ tam thiền có lạc cực kỳ ngọt ngào, đã đạt đến tột đỉnh của lạc, vẫn là người có xả, không bị lôi cuốn bởi sự quyến luyến đối với lạc ở đó; và như thế nào hỷ không sanh khởi, vị ấy là người có niệm do có niệm được an lập vững chắc như vậy. Và vì vị ấy cảm thọ bằng danh thân cái lạc được các bậc Thánh ưa thích, được các bậc Thánh thực hành, và không ô nhiễm, cho nên vị ấy xứng đáng được tán thán. Do đó, nên hiểu rằng: vì vị ấy xứng đáng được tán thán, các bậc Thánh nhân, trong khi chỉ rõ những phẩm chất là nhân cho sự tán thán như vậy, đã tán thán vị ấy rằng: ‘người có xả, có niệm, sống an lạc’. තතියන්ති ගණනානුපුබ්බතො තතියං. ඉදං තතියං සමාපජ්ජතීතිපි තතියං. ඣානන්ති එත්ථ ච යථා දුතියං සම්පසාදාදීහි චතුරඞ්ගිකං; එවමිදං උපෙක්ඛාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති උපෙක්ඛා සති සම්පජඤ්ඤං සුඛං චිත්තස්ස එකග්ගතා’’ති (විභ. 591). පරියායොයෙව චෙසො. උපෙක්ඛාසතිසම්පජඤ්ඤානි පන ඨපෙත්වා නිප්පරියායෙන දුවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති? සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 163). සෙසං වුත්තනයමෙවාති. ‘Thứ ba’ (tatiyaṃ) là thứ ba theo thứ tự đếm. Cũng là ‘thứ ba’ vì vị ấy chứng đạt cái thứ ba này. Và ở đây, về ‘thiền’ (jhāna), cũng như đệ nhị thiền có bốn chi bắt đầu với tịnh tín, v.v., thì thiền này có năm chi bắt đầu với xả, v.v. Như có lời dạy: ‘Thiền là xả, niệm, tỉnh giác, lạc, và nhất tâm của tâm’. Và đây chỉ là cách nói gián tiếp (pariyāya). Tuy nhiên, nếu không kể xả, niệm, và tỉnh giác, thì theo cách nói trực tiếp (nippariyāya), thiền này chỉ có hai chi. Như có lời dạy: ‘Vào lúc ấy, thiền có hai chi là gì? Là lạc và nhất tâm của tâm’. Phần còn lại như đã được giải thích. තතියජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về đệ tam thiền đã kết thúc. චතුත්ථජ්ඣානකථා Phần luận về đệ tứ thiền සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානාති කායිකසුඛස්ස ච කායිකදුක්ඛස්ස ච පහානා. පුබ්බෙවාති තඤ්ච ඛො පුබ්බෙව, න චතුත්ථජ්ඣානක්ඛණෙ[Pg.123]. සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාති චෙතසිකසුඛස්ස ච චෙතසිකදුක්ඛස්ස චාති ඉමෙසම්පි ද්වින්නං පුබ්බෙව අත්ථඞ්ගමා පහානා ඉච්චෙව වුත්තං හොති. කදා පන නෙසං පහානං හොති? චතුන්නං ඣානානං උපචාරක්ඛණෙ. සොමනස්සඤ්හි චතුත්ථජ්ඣානස්ස උපචාරක්ඛණෙයෙව පහීයති, දුක්ඛදොමනස්සසුඛානි පඨමදුතියතතියානං උපචාරක්ඛණෙසු. එවමෙතෙසං පහානක්කමෙන අවුත්තානං, ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ පන ඉන්ද්‍රියානං උද්දෙසක්කමෙනෙව ඉධාපි වුත්තානං සුඛදුක්ඛසොමනස්ස දොමනස්සානං පහානං වෙදිතබ්බං. ‘Do đoạn trừ lạc và khổ’ có nghĩa là do đoạn trừ thân lạc và thân khổ. ‘Từ trước’ có nghĩa là sự đoạn trừ ấy thực sự xảy ra từ trước, không phải trong sát-na của đệ tứ thiền. ‘Do ưu và hỷ đã diệt mất’ có nghĩa là do tâm lạc và tâm khổ, cả hai điều này cũng đã diệt mất từ trước, nên được nói là do đoạn trừ. Vậy khi nào sự đoạn trừ chúng xảy ra? (Xảy ra) trong sát-na cận định của bốn thiền. Thật vậy, hỷ được đoạn trừ ngay trong sát-na cận định của đệ tứ thiền; còn khổ, ưu, và lạc được đoạn trừ trong các sát-na cận định của đệ nhất, đệ nhị, và đệ tam thiền (tương ứng). Như vậy, sự đoạn trừ lạc, khổ, hỷ, ưu này, vốn không được nói theo thứ tự đoạn trừ, nhưng ở đây lại được nói theo thứ tự đề mục của các căn trong phẩm Phân Tích về Căn (Indriyavibhaṅga), cần phải được hiểu như thế. යදි පනෙතානි තස්ස තස්ස ඣානස්සුපචාරක්ඛණෙයෙව පහීයන්ති, අථ කස්මා ‘‘කත්ථ චුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති. කත්ථ චුප්පන්නං දොමනස්සින්ද්‍රියං… සුඛින්ද්‍රියං… සොමනස්සින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, එත්ථුප්පන්නං සොමනස්සින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති (සං. නි. 5.510) එවං ඣානෙස්වෙව නිරොධො වුත්තොති? අතිසයනිරොධත්තා. අතිසයනිරොධො හි නෙසං පඨමජ්ඣානාදීසු, න නිරොධොයෙව; නිරොධොයෙව පන උපචාරක්ඛණෙ, නාතිසයනිරොධො. තථා හි නානාවජ්ජනෙ පඨමජ්ඣානූපචාරෙ නිරුද්ධස්සාපි දුක්ඛින්ද්‍රියස්ස ඩංසමකසාදිසම්ඵස්සෙන වා විසමාසනුපතාපෙන වා සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව අන්තොඅප්පනායං. උපචාරෙ වා නිරුද්ධම්පෙතං න සුට්ඨු නිරුද්ධං හොති; පටිපක්ඛෙන අවිහතත්තා. අන්තොඅප්පනායං පන පීතිඵරණෙන සබ්බො කායො සුඛොක්කන්තො හොති. සුඛොක්කන්තකායස්ස ච සුට්ඨු නිරුද්ධං හොති දුක්ඛින්ද්‍රියං; පටිපක්ඛෙන විහතත්තා. නානාවජ්ජනෙ එව ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්ස දොමනස්සින්ද්‍රියස්ස යස්මා එතං විතක්කවිචාරප්පච්චයෙපි කායකිලමථෙ චිත්තුපඝාතෙ ච සති උප්පජ්ජති, විතක්කවිචාරාභාවෙ නෙව උප්පජ්ජති. යත්ථ පන උප්පජ්ජති තත්ථ විතක්කවිචාරභාවෙ. අප්පහීනා එව ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙ විතක්කවිචාරාති තත්ථස්ස සියා උප්පත්ති; අප්පහීනපච්චයත්තා. න ත්වෙව දුතියජ්ඣානෙ; පහීනපච්චයත්තා. තථා තතියජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්සාපි සුඛින්ද්‍රියස්ස පීතිසමුට්ඨානපණීතරූපඵුටකායස්ස සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව තතියජ්ඣානෙ. තතියජ්ඣානෙ හි සුඛස්ස පච්චයභූතා [Pg.124] පීති සබ්බසො නිරුද්ධාති. තථා චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ පහීනස්සාපි සොමනස්සින්ද්‍රියස්ස ආසන්නත්තා, අප්පනාප්පත්තාය උපෙක්ඛාය අභාවෙන සම්මා අනතික්කන්තත්තා ච සියා උප්පත්ති, න ත්වෙව චතුත්ථජ්ඣානෙ. තස්මා එව ච ‘‘එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති තත්ථ තත්ථ අපරිසෙසග්ගහණං කතන්ති. Nhưng nếu những (căn) này được đoạn trừ ngay trong sát-na cận định của mỗi thiền, vậy tại sao lại nói sự diệt tận của chúng ở ngay trong các tầng thiền, như trong câu: ‘Ở đâu khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu ly dục... chứng và trú thiền thứ nhất, ở đây khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn. Ở đâu ưu căn... lạc căn... hỷ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu do đoạn trừ lạc... chứng và trú thiền thứ tư, ở đây hỷ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn’? Là do sự diệt tận một cách đặc biệt (atisayanirodha). Thật vậy, sự diệt tận của chúng trong đệ nhất thiền, v.v., là sự diệt tận đặc biệt, không phải chỉ là sự diệt tận đơn thuần; còn trong sát-na cận định, đó chỉ là sự diệt tận đơn thuần, không phải là sự diệt tận đặc biệt. Thật vậy, trong cận định của đệ nhất thiền với sự tác ý khác nhau (nānāvajjane), khổ căn dù đã diệt vẫn có thể sanh khởi do sự xúc chạm của muỗi, ruồi, v.v., hoặc do sự mệt mỏi vì ngồi không đúng tư thế; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) bên trong định an chỉ (appanā). Hoặc, dù đã diệt trong cận định, nó vẫn chưa được diệt một cách tốt đẹp, vì chưa bị đối trị bởi pháp đối nghịch. Nhưng bên trong định an chỉ, toàn thân được thấm nhuần bởi sự lan tỏa của hỷ. Và đối với người có thân thấm nhuần lạc, khổ căn được diệt một cách tốt đẹp, vì đã bị đối trị bởi pháp đối nghịch. Và trong cận định của đệ nhị thiền với sự tác ý khác nhau, ưu căn dù đã được đoạn trừ, nhưng vì nó sanh khởi khi có sự mệt mỏi của thân và sự tổn hại của tâm, vốn có tầm và tứ làm nhân duyên, và khi không có tầm và tứ thì nó không sanh khởi. Nơi nào nó sanh khởi, nơi đó có sự hiện hữu của tầm và tứ. Và trong cận định của đệ nhị thiền, tầm và tứ vẫn chưa được đoạn trừ, do đó nó có thể sanh khởi ở đó, vì nhân duyên chưa được đoạn trừ. Nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ nhị thiền, vì nhân duyên đã được đoạn trừ. Tương tự, trong cận định của đệ tam thiền, lạc căn dù đã được đoạn trừ, vẫn có thể sanh khởi nơi người có thân được xúc chạm bởi sắc tế sanh từ hỷ; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ tam thiền. Vì trong đệ tam thiền, hỷ là nhân duyên của lạc đã hoàn toàn diệt tận. Tương tự, trong cận định của đệ tứ thiền, hỷ căn dù đã được đoạn trừ, vẫn có thể sanh khởi do sự gần gũi (với hỷ), và do chưa vượt qua được một cách trọn vẹn vì không có xả đã đạt đến an chỉ; nhưng chắc chắn không thể (sanh khởi) trong đệ tứ thiền. Chính vì vậy, trong mỗi trường hợp, cụm từ ‘diệt tận không còn dư tàn’ đã được sử dụng, như trong câu ‘ở đây khổ căn đã sanh được diệt tận không còn dư tàn’. එත්ථාහ – ‘‘අථෙවං තස්ස තස්ස ඣානස්සූපචාරෙ පහීනාපි එතා වෙදනා ඉධ කස්මා සමාහරී’’ති? සුඛග්ගහණත්ථං. යා හි අයං ‘‘අදුක්ඛමසුඛ’’න්ති එත්ථ අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා වුත්තා, සා සුඛුමා අතිදුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යා න සක්කා සුඛෙන ගහෙතුං. තස්මා යථා නාම දුට්ඨස්ස යථා වා තථා වා උපසඞ්කමිත්වා ගහෙතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස ගොණස්ස ගහණත්ථං ගොපො එකස්මිං වජෙ සබ්බෙ ගාවො සමාහරති, අථෙකෙකං නීහරන්තො පටිපාටියා ආගතං ‘‘අයං සො, ගණ්හථ න’’න්ති තම්පි ගාහාපයති; එවමෙව භගවා සුඛග්ගහණත්ථං සබ්බා එතා සමාහරි. එවඤ්හි සමාහටා එතා දස්සෙත්වා ‘‘යං නෙව සුඛං න දුක්ඛං න සොමනස්සං න දොමනස්සං, අයං අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා’’ති සක්කා හොති එසා ගාහයිතුං. Ở đây, có người hỏi: “Nếu vậy, các thọ này dù đã được đoạn trừ trong cận hành của mỗi thiền ấy, tại sao lại được gom chung ở đây (trong thiền thứ tư)?” – (Đáp:) Để cho dễ nắm bắt. Vì rằng thọ bất khổ bất lạc được nói đến ở đây trong câu ‘bất khổ bất lạc’ là vi tế, rất khó nhận biết, không thể dễ dàng nắm bắt được. Do đó, ví như người chăn bò, để bắt một con bò hung dữ không thể đến gần và bắt một cách tùy tiện, đã lùa tất cả bò vào trong một cái chuồng, rồi khi lùa từng con ra, đến con bò ấy theo thứ tự, liền bảo: ‘Chính nó đây, hãy bắt lấy nó,’ và cho người bắt lấy; cũng vậy, đức Thế Tôn đã gom chung tất cả các thọ này lại để cho dễ nắm bắt. Vì rằng, sau khi đã gom chung và chỉ ra các thọ này như vậy, thì mới có thể làm cho người ta hiểu được rằng: ‘Cái gì không phải là lạc, không phải là khổ, không phải là hỷ, không phải là ưu, đó là thọ bất khổ bất lạc.’” අපිච අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා පච්චයදස්සනත්ථඤ්චාපි එතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. සුඛප්පහානාදයො හි තස්සා පච්චයා. යථාහ – ‘‘චත්තාරො ඛො, ආවුසො, පච්චයා අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා සමාපත්තියා. ඉධාවුසො, භික්ඛු, සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, චත්තාරො පච්චයා අදුක්ඛමසුඛාය චෙතොවිමුත්තියා සමාපත්තියා’’ති (ම. නි. 1.458). යථා වා අඤ්ඤත්ථ පහීනාපි සක්කායදිට්ඨිආදයො තතියමග්ගස්ස වණ්ණභණනත්ථං තත්ථ පහීනාති වුත්තා; එවං වණ්ණභණනත්ථම්පෙතස්ස ඣානස්සෙතා ඉධ වුත්තාතිපි වෙදිතබ්බා. පච්චයඝාතෙන වා එත්ථ රාගදොසානං අතිදූරභාවං දස්සෙතුම්පෙතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. එතාසු හි සුඛං සොමනස්සස්ස පච්චයො, සොමනස්සං රාගස්ස, දුක්ඛං දොමනස්සස්ස, දොමනස්සං දොසස්ස. සුඛාදිඝාතෙන ච තෙ සප්පච්චයා රාගදොසා හතාති අතිදූරෙ හොන්තීති. Lại nữa, cũng nên hiểu rằng các thọ này được nói đến để chỉ ra các duyên cho tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Vì rằng việc đoạn trừ lạc, v.v... là các duyên của tâm giải thoát ấy. Như có lời dạy: ‘Này chư hiền, có bốn duyên này để chứng đạt tâm giải thoát bất khổ bất lạc. Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu do đoạn trừ lạc... (v.v.)... chứng và trú thiền thứ tư. Này chư hiền, đây là bốn duyên để chứng đạt tâm giải thoát bất khổ bất lạc.’ Hoặc như ở nơi khác, thân kiến, v.v... dù đã được đoạn trừ (ở đạo thứ nhất) vẫn được nói là đã đoạn trừ ở đó để tán thán đạo thứ ba; cũng vậy, nên hiểu rằng các thọ này được nói đến ở đây cũng là để tán thán thiền này. Hoặc nên hiểu rằng các thọ này được nói đến cũng là để chỉ ra rằng tham và sân ở đây đã trở nên rất xa vời do sự hủy diệt các duyên của chúng. Vì rằng trong các thọ này, lạc là duyên của hỷ, hỷ là duyên của tham; khổ là duyên của ưu, ưu là duyên của sân. Và do sự hủy diệt lạc, v.v... nên tham và sân cùng với các duyên của chúng đã bị tiêu diệt, do đó chúng trở nên rất xa vời. අදුක්ඛමසුඛන්ති දුක්ඛාභාවෙන අදුක්ඛං, සුඛාභාවෙන අසුඛං. එතෙනෙත්ථ දුක්ඛසුඛපටිපක්ඛභූතං තතියවෙදනං දීපෙති, න දුක්ඛසුඛාභාවමත්තං. තතියවෙදනා නාම – අදුක්ඛමසුඛා, උපෙක්ඛාතිපි වුච්චති. සා ඉට්ඨානිට්ඨවිපරීතානුභවනලක්ඛණා, මජ්ඣත්තරසා, අවිභූතපච්චුපට්ඨානා, සුඛනිරොධපදට්ඨානාති වෙදිතබ්බා. උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති උපෙක්ඛාය ජනිතසතිපාරිසුද්ධිං. ඉමස්මිඤ්හි ඣානෙ සුපරිසුද්ධා සති. යා ච තස්සා සතියා පාරිසුද්ධි, සා උපෙක්ඛාය කතා න අඤ්ඤෙන; තස්මා එතං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති වුච්චති. විභඞ්ගෙපි වුත්තං – ‘‘අයං සති ඉමාය උපෙක්ඛාය විසදා හොති පරිසුද්ධා පරියොදාතා, තෙන වුච්චති – ‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’’න්ති (විභ. 597). යාය ච උපෙක්ඛාය එත්ථ සතියා පාරිසුද්ධි හොති, සා අත්ථතො තත්‍රමජ්ඣත්තතා වෙදිතබ්බා. න කෙවලඤ්චෙත්ථ තාය සතියෙව පරිසුද්ධා, අපිච ඛො සබ්බෙපි සම්පයුත්තධම්මා; සතිසීසෙන පන දෙසනා වුත්තා. ‘Bất khổ bất lạc’ (adukkhamasukhaṃ): là ‘bất khổ’ (adukkhaṃ) do không có khổ, là ‘bất lạc’ (asukhaṃ) do không có lạc. Bằng từ này, ngài chỉ ra thọ thứ ba, là trạng thái đối lập với khổ và lạc, chứ không phải chỉ là sự vắng mặt của khổ và lạc. Thọ thứ ba được gọi là bất khổ bất lạc, cũng được gọi là xả (upekkhā). Nên hiểu rằng thọ ấy có đặc tính là cảm nhận đối tượng trái ngược với khả ý và bất khả ý (tức trung tính), có phận sự là trung dung, có biểu hiện là không rõ rệt, có nhân gần là sự chấm dứt của lạc. ‘Do xả niệm thanh tịnh’ (upekkhāsatipārisuddhiṃ) có nghĩa là sự thanh tịnh của niệm được sinh ra bởi xả. Vì trong thiền này, niệm rất thanh tịnh. Và sự thanh tịnh của niệm ấy là do xả tạo ra, không phải do pháp nào khác; do đó, thiền này được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’ Trong Phân Tích (Vibhaṅga) cũng nói: ‘Niệm này nhờ xả này mà trở nên trong sáng, thanh tịnh, thuần khiết, do đó được gọi là “do xả niệm thanh tịnh”.’ Và nên hiểu rằng xả mà nhờ đó niệm được thanh tịnh ở đây, về mặt ý nghĩa chính là tâm sở trung bình (tatramajjhattatā). Và ở đây, không chỉ có niệm được thanh tịnh nhờ tâm sở ấy, mà tất cả các pháp tương ưng cũng đều thanh tịnh; tuy nhiên, lời dạy được trình bày với niệm làm tiêu đề. තත්ථ [Pg.125] කිඤ්චාපි අයං උපෙක්ඛා හෙට්ඨාපි තීසු ඣානෙසු විජ්ජති, යථා පන දිවා සූරියප්පභාභිභවා සොම්මභාවෙන ච අත්තනො උපකාරකත්තෙන වා සභාගාය රත්තියා අලාභා දිවා විජ්ජමානාපි චන්දලෙඛා අපරිසුද්ධා හොති අපරියොදාතා; එවමයම්පි තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාචන්දලෙඛා විතක්කවිචාරාදිපච්චනීකධම්මතෙජාභිභවා සභාගාය ච උපෙක්ඛාවෙදනාරත්තියා අලාභා විජ්ජමානාපි පඨමාදිජ්ඣානභෙදෙසු අපරිසුද්ධා හොති. තස්සා ච අපරිසුද්ධාය දිවා අපරිසුද්ධචන්දලෙඛාය පභා විය සහජාතාපි සතිආදයො අපරිසුද්ධාව හොන්ති; තස්මා තෙසු එකම්පි ‘‘උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධි’’න්ති න වුත්තං. ඉධ පන විතක්කාදිපච්චනීකධම්මතෙජාභිභවාභාවා සභාගාය ච උපෙක්ඛාවෙදනාරත්තියා පටිලාභා අයං තත්‍රමජ්ඣත්තුපෙක්ඛාචන්දලෙඛා අතිවිය පරිසුද්ධා, තස්සා පරිසුද්ධත්තා පරිසුද්ධචන්දලෙඛාය පභා විය සහජාතාපි සතිආදයො පරිසුද්ධා හොන්ති පරියොදාතා, තස්මා ඉදමෙව උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධින්ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. Trong đó, mặc dù tâm xả này cũng có mặt trong ba thiền dưới, nhưng cũng giống như vầng trăng khuyết, dù có mặt vào ban ngày, vẫn không trong sạch, không thuần khiết vì bị ánh sáng mặt trời lấn át và vì không có được đêm tối tương hợp, vốn dịu mát và có lợi cho nó; cũng vậy, vầng trăng khuyết của tâm xả trung bình này, dù có mặt trong các loại thiền như sơ thiền, v.v..., vẫn không trong sạch vì bị năng lực của các pháp đối nghịch như tầm, tứ, v.v... lấn át và vì không có được đêm tối của xả thọ tương hợp. Và do nó không trong sạch, nên các pháp đồng sinh như niệm, v.v... cũng không trong sạch, giống như ánh sáng của vầng trăng khuyết không trong sạch vào ban ngày; do đó, không một thiền nào trong các thiền ấy được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’ Tuy nhiên, ở đây (trong thiền thứ tư), do không bị năng lực của các pháp đối nghịch như tầm, v.v... lấn át và do có được đêm tối của xả thọ tương hợp, nên vầng trăng khuyết của tâm xả trung bình này trở nên vô cùng trong sạch. Do sự trong sạch của nó, các pháp đồng sinh như niệm, v.v... cũng trở nên trong sạch, thuần khiết, giống như ánh sáng của vầng trăng khuyết trong sạch; do đó, nên hiểu rằng chỉ riêng thiền này mới được gọi là ‘do xả niệm thanh tịnh.’ චතුත්ථන්ති ගණනානුපුබ්බතො චතුත්ථං. ඉදං චතුත්ථං සමාපජ්ජතීතිපි චතුත්ථං. ඣානන්ති එත්ථ යථා තතියං උපෙක්ඛාදීහි පඤ්චඞ්ගිකං; එවමිදං උපෙක්ඛාදීහි තිවඞ්ගිකං. යථාහ – ‘‘ඣානන්ති උපෙක්ඛා, සති චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති. පරියායො එව චෙසො. ඨපෙත්වා පන සතිං උපෙක්ඛෙකග්ගතමෙව ගහෙත්වා නිප්පරියායෙන දුවඞ්ගිකමෙවෙතං හොති. යථාහ – ‘‘කතමං තස්මිං සමයෙ දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති? උපෙක්ඛා, චිත්තස්සෙකග්ගතා’’ති (ධ. ස. 165). සෙසං වුත්තනයමෙවාති. ‘Thứ tư’ (catutthaṃ) là thứ tư theo thứ tự đếm. Cũng là ‘thứ tư’ vì người ấy chứng đạt bậc thứ tư này. ‘Thiền’ (jhānaṃ): Ở đây, cũng như thiền thứ ba có năm chi bắt đầu bằng xả, v.v...; cũng vậy, thiền này có ba chi bắt đầu bằng xả, v.v... Như có lời dạy: ‘Thiền là: xả, niệm, và nhất tâm.’ Đây chỉ là cách nói theo nghĩa rộng (pariyāya). Tuy nhiên, nếu không kể niệm, chỉ lấy xả và nhất tâm, thì theo nghĩa đen (nippariyāya), thiền này chỉ có hai chi. Như có lời dạy: ‘Vào lúc ấy, thiền hai chi là gì? Là xả và nhất tâm.’ Phần còn lại như đã được giải thích. චතුත්ථජ්ඣානකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về thiền thứ tư đã kết thúc. පුබ්බෙනිවාසකථා Luận về Túc Mạng 12. ඉති ඉමානි චත්තාරි ඣානානි කෙසඤ්චි චිත්තෙකග්ගතත්ථානි හොන්ති, කෙසඤ්චි විපස්සනාපාදකානි, කෙසඤ්චි අභිඤ්ඤාපාදකානි, කෙසඤ්චි නිරොධපාදකානි, කෙසඤ්චි භවොක්කමනත්ථානි. තත්ථ ඛීණාසවානං චිත්තෙකග්ගතත්ථානි හොන්ති, තෙ හි සමාපජ්ජිත්වා ‘‘එකග්ගචිත්තා සුඛං දිවසං විහරිස්සාමා’’ති [Pg.126] ඉච්චෙවං කසිණපරිකම්මං කත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙන්ති. සෙක්ඛපුථුජ්ජනානං ‘‘සමාපත්තිතො වුට්ඨාය සමාහිතෙන චිත්තෙන විපස්සිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්තානං විපස්සනාපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා අභිඤ්ඤාපාදකං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොතී’’ති වුත්තනයා අභිඤ්ඤායො පත්ථෙන්තා නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං අභිඤ්ඤාපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා සත්තාහං අචිත්තකා හුත්වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිරොධං නිබ්බානං පත්වා සුඛං විහරිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං නිරොධපාදකානි හොන්ති. යෙ පන අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘අපරිහීනජ්ඣානා හුත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජිස්සාමා’’ති නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං භවොක්කමනත්ථානි හොන්ති. 12. Như vậy, bốn thiền này đối với một số vị có mục đích là nhất tâm, đối với một số vị là nền tảng cho minh sát, đối với một số vị là nền tảng cho thắng trí, đối với một số vị là nền tảng cho diệt thọ tưởng định, đối với một số vị có mục đích là đi đến cõi hữu. Trong đó, đối với các vị lậu tận, (các thiền ấy) có mục đích là nhất tâm. Vì rằng các vị ấy sau khi nhập (thiền), chỉ với ý muốn rằng: ‘Chúng ta sẽ an trú thoải mái suốt ngày với tâm nhất điểm,’ rồi thực hành biến xứ sơ khởi và làm phát sanh tám bậc thiền chứng. Đối với các vị hữu học và phàm phu làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Sau khi xuất khỏi thiền chứng, chúng ta sẽ thực hành minh sát với tâm định tĩnh,’ (các thiền ấy) là nền tảng cho minh sát. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, nhập vào thiền là nền tảng cho thắng trí, sau khi xuất khỏi thiền chứng, mong muốn các thắng trí theo phương cách đã được nói: ‘Là một, trở thành nhiều,’ rồi làm phát sanh (thiền), đối với các vị ấy, (các thiền ấy) là nền tảng cho thắng trí. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Sau khi nhập diệt thọ tưởng định, không có tâm trong bảy ngày, đạt đến sự diệt tận, Niết-bàn, ngay trong hiện tại, chúng ta sẽ an trú thoải mái,’ đối với các vị ấy, (các thiền ấy) là nền tảng cho diệt thọ tưởng định. Còn những vị nào sau khi làm phát sanh tám bậc thiền chứng, làm phát sanh (thiền) với ý nghĩ rằng: ‘Không bị suy thoái khỏi thiền, chúng ta sẽ sanh vào cõi Phạm thiên,’ đối với các vị ấy, (các thiền ấy) có mục đích là đi đến cõi hữu. භගවතා පනිදං චතුත්ථජ්ඣානං බොධිරුක්ඛමූලෙ නිබ්බත්තිතං, තං තස්ස විපස්සනාපාදකඤ්චෙව අහොසි අභිඤ්ඤාපාදකඤ්ච නිරොධපාදකඤ්ච සබ්බකිච්චසාධකඤ්ච සබ්බලොකියලොකුත්තරගුණදායකන්ති වෙදිතබ්බං. යෙසඤ්ච ගුණානං දායකං අහොසි, තෙසං එකදෙසං දස්සෙන්තො ‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ’’තිආදිමාහ. Còn thiền thứ tư này đã được đức Thế Tôn làm cho phát sanh dưới cội Bồ-đề. Cần phải được hiểu rằng thiền ấy của Ngài đã là nền tảng cho minh sát, là nền tảng cho thắng trí, là nền tảng cho diệt thọ tưởng định, hoàn thành mọi phận sự, và mang lại tất cả các đức tánh hiệp thế và siêu thế. Và để chỉ ra một phần của những đức tánh mà (thiền ấy) đã mang lại, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Vị ấy, khi tâm được định tĩnh như vậy...’ තත්ථ සොති සො අහං. එවන්ති චතුත්ථජ්ඣානක්කමනිදස්සනමෙතං. ඉමිනා කමෙන චතුත්ථජ්ඣානං පටිලභිත්වාති වුත්තං හොති. සමාහිතෙති ඉමිනා චතුත්ථජ්ඣානසමාධිනා සමාහිතෙ. පරිසුද්ධෙතිආදීසු පන උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිභාවෙන පරිසුද්ධෙ. පරිසුද්ධත්තායෙව පරියොදාතෙ, පභස්සරෙති වුත්තං හොති. සුඛාදීනං පච්චයානං ඝාතෙන විහතරාගාදිඅඞ්ගණත්තා අනඞ්ගණෙ. අනඞ්ගණත්තායෙව ච විගතූපක්කිලෙසෙ; අඞ්ගණෙන හි චිත්තං උපක්කිලිස්සති. සුභාවිතත්තා මුදුභූතෙ, වසීභාවප්පත්තෙති වුත්තං හොති. වසෙ වත්තමානඤ්හි චිත්තං මුදූති වුච්චති. මුදුත්තායෙව ච කම්මනියෙ, කම්මක්ඛමෙ කම්මයොග්ගෙති වුත්තං හොති. මුදු හි චිත්තං කම්මනියං හොති සුධන්තමිව සුවණ්ණං, තදුභයම්පි ච සුභාවිතත්තා එව. යථාහ – ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යං එවං භාවිතං බහුලීකතං මුදු ච හොති කම්මනියඤ්ච, යථයිදං, භික්ඛවෙ, චිත්ත’’න්ති (අ. නි. 1.22). Trong đó, ‘vị ấy’ là Ta ấy. ‘Như vậy’ là sự chỉ dẫn về trình tự của thiền thứ tư. Có nghĩa là: ‘Sau khi đã đắc thiền thứ tư theo trình tự này.’ ‘Được định tĩnh’ là được định tĩnh bởi định của thiền thứ tư này. Còn trong các từ bắt đầu bằng ‘trong sạch,’ (có nghĩa là) ‘trong sạch’ do sự trong sạch của niệm được tạo ra bởi xả. Có nghĩa là ‘thuần tịnh, rạng rỡ’ chính vì sự trong sạch. ‘Không tỳ vết’ do đã loại bỏ các cấu uế như tham ái v.v... bằng cách diệt trừ các nhân duyên như lạc v.v... Và ‘không phiền não’ chính vì không có tỳ vết; vì rằng tâm bị ô nhiễm bởi tỳ vết. ‘Trở nên mềm mại’ do được tu tập tốt; có nghĩa là ‘đã đạt đến trạng thái thuần thục.’ Vì rằng tâm vận hành theo ý muốn được gọi là ‘mềm mại.’ Và chính vì sự mềm mại nên có nghĩa là ‘dễ sử dụng,’ ‘thích hợp cho công việc,’ ‘phù hợp cho công việc.’ Vì rằng tâm mềm mại thì dễ sử dụng, giống như vàng đã được luyện kỹ; và cả hai điều đó đều do được tu tập tốt. Như Ngài đã nói: ‘Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác, khi được tu tập, được làm cho sung mãn như vậy, lại trở nên mềm mại và dễ sử dụng như tâm này, này các Tỳ-khưu.’ එතෙසු [Pg.127] පරිසුද්ධභාවාදීසු ඨිතත්තා ඨිතෙ. ඨිතත්තායෙව ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ, අචලෙ නිරිඤ්ජනෙති වුත්තං හොති. මුදුකම්මඤ්ඤභාවෙන වා අත්තනො වසෙ ඨිතත්තා ඨිතෙ, සද්ධාදීහි පරිග්ගහිතත්තා ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ. සද්ධාපරිග්ගහිතඤ්හි චිත්තං අස්සද්ධියෙන න ඉඤ්ජති, වීරියපරිග්ගහිතං කොසජ්ජෙන න ඉඤ්ජති, සතිපරිග්ගහිතං පමාදෙන න ඉඤ්ජති, සමාධිපරිග්ගහිතං උද්ධච්චෙන න ඉඤ්ජති, පඤ්ඤාපරිග්ගහිතං අවිජ්ජාය න ඉඤ්ජති, ඔභාසගතං කිලෙසන්ධකාරෙන න ඉඤ්ජති. ඉමෙහි ඡහි ධම්මෙහි පරිග්ගහිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං චිත්තං හොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං අභිනීහාරක්ඛමං හොති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානං ධම්මානං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය. ‘Vững chắc’ do đã an trú trong các trạng thái như trong sạch v.v... này. Có nghĩa là ‘đạt đến bất động,’ ‘không lay chuyển,’ ‘không rung động’ chính vì sự vững chắc. Hoặc ‘vững chắc’ do đã an trú trong sự kiểm soát của chính mình nhờ trạng thái mềm mại và dễ sử dụng; ‘đạt đến bất động’ do được nâng đỡ bởi tín v.v... Vì rằng tâm được nâng đỡ bởi tín thì không lay động bởi sự vô tín; (tâm) được nâng đỡ bởi tinh tấn thì không lay động bởi sự lười biếng; (tâm) được nâng đỡ bởi niệm thì không lay động bởi sự phóng dật; (tâm) được nâng đỡ bởi định thì không lay động bởi sự trạo cử; (tâm) được nâng đỡ bởi tuệ thì không lay động bởi vô minh; (tâm) đã đạt đến quang minh thì không lay động bởi bóng tối của phiền não. Tâm được nâng đỡ bởi sáu pháp này thì đạt đến bất động. Như vậy, tâm hội đủ tám chi phần trở nên có khả năng hướng đến cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí. අපරො නයො – චතුත්ථජ්ඣානසමාධිනා සමාහිතෙ. නීවරණදූරීභාවෙන පරිසුද්ධෙ. විතක්කාදිසමතික්කමෙන පරියොදාතෙ. ඣානප්පටිලාභපච්චයානං පාපකානං ඉච්ඡාවචරානං අභාවෙන අනඞ්ගණෙ. අභිජ්ඣාදීනං චිත්තූපක්කිලෙසානං විගමෙන විගතූපක්කිලෙසෙ. උභයම්පි චෙතං අනඞ්ගණවත්ථසුත්තානුසාරෙන (ම. නි. 1.57 ආදයො) වෙදිතබ්බං. වසිප්පත්තියා මුදුභූතෙ. ඉද්ධිපාදභාවූපගමෙන කම්මනියෙ. භාවනාපාරිපූරියා පණීතභාවූපගමෙන ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ. යථා ආනෙඤ්ජප්පත්තං හොති; එවං ඨිතෙති අත්ථො. එවම්පි අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං අභිනීහාරක්ඛමං හොති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයානං ධම්මානං අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, පාදකං පදට්ඨානභූතන්ති අත්ථො. Một phương pháp khác: ‘Được định tĩnh’ bởi định của thiền thứ tư. ‘Trong sạch’ do đã xa lìa các triền cái. ‘Thuần tịnh’ do đã vượt qua tầm v.v... ‘Không tỳ vết’ do không có các ác pháp là nhân duyên cản trở việc đắc thiền, như các dục vọng xấu xa. ‘Không phiền não’ do đã loại trừ các phiền não của tâm như tham ái v.v... Cả hai điều này cần được hiểu theo kinh Anaṅgaṇa và kinh Vattha. ‘Trở nên mềm mại’ do đã đạt đến sự thuần thục. ‘Dễ sử dụng’ do đã đạt đến trạng thái là nền tảng của thần thông. ‘Vững chắc, đạt đến bất động’ do đã đạt đến trạng thái cao thượng nhờ sự viên mãn của tu tập. Có nghĩa là ‘vững chắc’ theo cách mà nó đạt đến bất động. Theo cách này cũng vậy, tâm hội đủ tám chi phần trở nên có khả năng hướng đến cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí; có nghĩa là ‘là nền tảng,’ ‘trở thành nhân cận.’ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණායාති එවං අභිඤ්ඤාපාදකෙ ජාතෙ එතස්මිං චිත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිම්හි යං ඤාණං තදත්ථාය. තත්ථ පුබ්බෙනිවාසොති පුබ්බෙ අතීතජාතීසු නිවුත්ථක්ඛන්ධා. නිවුත්ථාති අජ්ඣාවුත්ථා අනුභූතා අත්තනො සන්තානෙ උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධා නිවුත්ථධම්මා වා නිවුත්ථා, ගොචරනිවාසෙන නිවුත්ථා, අත්තනො විඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතා පරිච්ඡින්නා, පරවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතාපි වා ඡින්නවටුමකානුස්සරණාදීසු. පුබ්බෙනිවාසානුස්සතීති යාය සතියා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සා පුබ්බෙනිවාසානුස්සති. ඤාණන්ති තාය සතියා සම්පයුත්තඤාණං. එවමිමස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස අත්ථාය පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය එතස්ස ඤාණස්ස අධිගමාය පත්තියාති වුත්තං හොති. අභිනින්නාමෙසින්ති අභිනීහරිං. Cụm từ ‘Pubbenivāsānussatiñāṇāya’ (vì mục đích Túc Mạng Tùy Niệm Trí) có nghĩa là: Khi tâm này, là nền tảng của thắng trí, đã sanh khởi như vậy, (hướng tâm) vì mục đích của trí tuệ vốn có trong sự tùy niệm các tiền kiếp. Trong đó, ‘pubbenivāsa’ (túc mạng) là các uẩn đã từng trú ngụ trong các kiếp quá khứ trước đây. ‘Nivutthā’ (đã từng trú ngụ) có nghĩa là đã từng sống, đã từng kinh nghiệm, là (các uẩn) đã sanh lên rồi diệt đi trong dòng tương tục của tự thân; hoặc là các pháp đã từng trú ngụ. ‘Nivutthā’ (đã từng trú ngụ) là đã từng trú ngụ theo cách là cảnh vực trú ngụ, là (các pháp) đã được biết, đã được phân định bởi thức của tự thân; hoặc cũng là (các pháp) đã được biết bởi thức của người khác, như trong trường hợp tùy niệm về các bậc đã cắt đứt vòng luân hồi, v.v. ‘Pubbenivāsānussati’ (Túc Mạng Tùy Niệm) là: Niệm nào mà nhờ đó vị ấy tùy niệm túc mạng, niệm ấy là Túc Mạng Tùy Niệm. ‘Ñāṇaṃ’ (Trí) là trí tuệ tương ưng với niệm ấy. Như vậy, câu ‘pubbenivāsānussatiñāṇāya’ được nói ra là vì mục đích của Túc Mạng Tùy Niệm Trí này, để chứng đắc, để đạt đến trí tuệ này. ‘Abhininnāmesiṃ’ (Ta đã hướng tâm đến) có nghĩa là Ta đã hướng đến. සොති [Pg.128] සො අහං. අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං, අනෙකෙහි වා පකාරෙහි පවත්තිතං සංවණ්ණිතන්ති අත්ථො. පුබ්බෙනිවාසන්ති සමනන්තරාතීතං භවං ආදිං කත්වා තත්ථ තත්ථ නිවුත්ථසන්තානං. අනුස්සරාමීති ‘‘එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො’’ති එවං ජාතිපටිපාටියා අනුගන්ත්වා අනුගන්ත්වා සරාමි, අනුදෙව වා සරාමි, චිත්තෙ අභිනින්නාමිතමත්තෙ එව සරාමීති දස්සෙති. පූරිතපාරමීනඤ්හි මහාපුරිසානං පරිකම්මකරණං නත්ථි, තෙන තෙ චිත්තං අභිනින්නාමෙත්වාව සරන්ති. ආදිකම්මිකකුලපුත්තා පන පරිකම්මං කත්වාව සරන්ති, තස්මා තෙසං වසෙන පරිකම්මං වත්තබ්බං සියා. තං පන වුච්චමානං අතිභාරියං විනයනිදානං කරොති, තස්මා තං න වදාම. අත්ථිකෙහි පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.402 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං. ඉධ පන පාළිමෙව වණ්ණයිස්සාම. ‘So’ (Vị ấy) là chính Ta. ‘Anekavihitaṃ’ (nhiều loại) có nghĩa là nhiều thể loại, hoặc được mô tả là đã diễn ra theo nhiều cách. ‘Pubbenivāsaṃ’ (túc mạng) là dòng tương tục đã từng trú ngụ ở nơi này nơi kia, bắt đầu từ kiếp sống ngay trước đó. ‘Anussarāmi’ (Ta nhớ lại) cho thấy rằng: “Ta nhớ lại bằng cách truy ngược, truy ngược theo thứ tự các kiếp sống như vầy: ‘một kiếp, hai kiếp’”; hoặc “Ta nhớ lại ngay sau đó”; hoặc “Ta nhớ lại ngay khi vừa hướng tâm đến”. Bởi vì đối với các bậc Đại nhân đã viên mãn các pháp ba-la-mật thì không cần phải thực hành công phu chuẩn bị. Do đó, các vị ấy nhớ lại chỉ bằng cách hướng tâm. Còn các thiện gia nam tử sơ cơ thì chỉ nhớ lại sau khi đã thực hành công phu chuẩn bị. Vì vậy, lẽ ra nên nói về công phu chuẩn bị vì lợi ích của họ. Tuy nhiên, nếu nói ra điều đó sẽ làm cho phần duyên khởi của Luật tạng trở nên quá nặng nề. Do đó, chúng tôi không nói về điều đó. Tuy nhiên, những ai có nhu cầu nên tìm hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong bộ Visuddhimagga. Còn ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần Pāḷi mà thôi. සෙය්‍යථිදන්ති ආරද්ධප්පකාරදස්සනත්ථෙ නිපාතො. තෙනෙව ය්වායං පුබ්බෙනිවාසො ආරද්ධො, තස්ස පකාරප්පභෙදං දස්සෙන්තො එකම්පි ජාතින්තිආදිමාහ. තත්ථ එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසු. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, වඩ්ඪමානො විවට්ටකප්පොති වෙදිතබ්බො. තත්ථ ච සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තම්මූලකත්තා. විවට්ටෙන ච විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී, විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති වුත්තානි තානි සබ්බානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති. ‘Seyyathidaṃ’ là một bất biến từ có ý nghĩa chỉ ra các loại đã được đề cập. Chính vì thế, để chỉ ra sự phân loại của các tiền kiếp đã được đề cập, Ngài đã nói ‘ekampi jātiṃ’ (một kiếp), v.v. Trong đó, ‘ekampi jātiṃ’ (một kiếp) có nghĩa là một dòng tương tục của các uẩn, có sự tái sanh làm căn bản, có cái chết làm điểm kết thúc, và được bao gồm trong một kiếp sống. Đây cũng là phương pháp áp dụng cho các câu như ‘dvepi jātiyo’ (hai kiếp), v.v. Còn trong các câu như ‘anekepi saṃvaṭṭakappe’ (nhiều kiếp hoại), v.v., nên hiểu rằng kiếp đang suy thoái là ‘saṃvaṭṭakappa’ (kiếp hoại), và kiếp đang tăng trưởng là ‘vivaṭṭakappa’ (kiếp thành). Và trong đó, khi nói ‘saṃvaṭṭa’ (hoại) thì cũng bao hàm cả ‘saṃvaṭṭaṭṭhāyī’ (trụ hoại), vì nó có nguồn gốc từ kiếp hoại. Và khi nói ‘vivaṭṭa’ (thành) thì cũng bao hàm cả ‘vivaṭṭaṭṭhāyī’ (trụ thành). Bởi vì khi hiểu như vậy, tất cả những gì đã được nói đến đều được bao gồm: “Này các Tỳ khưu, có bốn a-tăng-kỳ kiếp này của một đại kiếp. Bốn là gì? Kiếp hoại, kiếp trụ hoại, kiếp thành, kiếp trụ thành.” තත්ථ තයො සංවට්ටා – තෙජොසංවට්ටො, ආපොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටොති. තිස්සො සංවට්ටසීමා – ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති. යදා කප්පො තෙජෙන සංවට්ටති, ආභස්සරතො හෙට්ඨා අග්ගිනා ඩය්හති. යදා උදකෙන සංවට්ටති, සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා උදකෙන විලීයති. යදා වාතෙන සංවට්ටති, වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා වාතෙන විද්ධංසියති. විත්ථාරතො පන සදාපි එකං බුද්ධක්ඛෙත්තං විනස්සති. Trong đó, có ba loại kiếp hoại: hoại do lửa (tejosaṃvaṭṭa), hoại do nước (āposaṃvaṭṭa), và hoại do gió (vāyosaṃvaṭṭa). Có ba giới hạn của sự hoại diệt: cõi Quang Âm (Ābhassarā), cõi Biến Tịnh (Subhakiṇhā), và cõi Quảng Quả (Vehapphalā). Khi thế giới hoại diệt do lửa, mọi thứ bên dưới cõi Quang Âm đều bị lửa thiêu rụi. Khi hoại diệt do nước, mọi thứ bên dưới cõi Biến Tịnh đều bị nước làm tan rã. Khi hoại diệt do gió, mọi thứ bên dưới cõi Quảng Quả đều bị gió phá hủy. Tuy nhiên, nói một cách chi tiết, thì luôn luôn có một Phật độ bị hủy diệt. බුද්ධක්ඛෙත්තං නාම තිවිධං හොති – ජාතික්ඛෙත්තං, ආණාක්ඛෙත්තං, විසයක්ඛෙත්තඤ්ච. තත්ථ ජාතික්ඛෙත්තං දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති, යං තථාගතස්ස පටිසන්ධිආදීසු කම්පති. ආණාක්ඛෙත්තං [Pg.129] කොටිසතසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති. යත්ථ රතනපරිත්තං, ඛන්ධපරිත්තං, ධජග්ගපරිත්තං, ආටානාටියපරිත්තං, මොරපරිත්තන්ති ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො පවත්තති. විසයක්ඛෙත්තං පන අනන්තං අපරිමාණං, ‘‘යං යාවතා වා පන ආකඞ්ඛෙය්‍යා’’ති (අ. නි. 3.81) වුත්තං යත්ථ යං යං ආකඞ්ඛති තං තං අනුස්සරති. එවමෙතෙසු තීසු බුද්ධක්ඛෙත්තෙසු එකං ආණාක්ඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං පන විනස්සන්තෙ ජාතික්ඛෙත්තම්පි විනට්ඨමෙව හොති; විනස්සන්තඤ්ච එකතොව විනස්සති, සණ්ඨහන්තම්පි එකතොව සණ්ඨහති. තස්ස විනාසො ච සණ්ඨහනඤ්ච විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.404) වුත්තං. අත්ථිකෙහි තතො ගහෙතබ්බං. Phật độ (Buddhakkhetta) có ba loại: Sanh độ (jātikkhetta), Oai lực độ (āṇākkhetta), và Cảnh giới độ (visayakkhetta). Trong đó, Sanh độ có phạm vi mười ngàn thế giới chư thiên, là nơi rung chuyển vào lúc Như Lai tái sanh, v.v. Oai lực độ có phạm vi một trăm ngàn ức thế giới chư thiên. Đó là nơi mà oai lực của các bài kinh hộ trì này có hiệu lực: Ratana paritta, Khandha paritta, Dhajagga paritta, Āṭānāṭiya paritta, Mora paritta. Còn Cảnh giới độ thì vô biên, vô lượng. Như đã được nói: “Cho đến bất cứ nơi nào mà vị ấy mong muốn”, nghĩa là bất cứ đối tượng nào Ngài muốn nhớ lại, Ngài đều nhớ lại được đối tượng đó. Như vậy, trong ba loại Phật độ này, một Oai lực độ bị hủy diệt. Và khi Oai lực độ bị hủy diệt, Sanh độ cũng bị hủy diệt theo. Và khi bị hủy diệt, nó bị hủy diệt cùng một lúc; khi được tái lập, nó cũng được tái lập cùng một lúc. Sự hủy diệt và tái lập của nó đã được nói đến trong bộ Visuddhimagga. Những ai có nhu cầu nên tìm hiểu từ đó. යෙ පනෙතෙ සංවට්ටවිවට්ටා වුත්තා, එතෙසු භගවා බොධිමණ්ඩෙ සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣනත්ථාය නිසින්නො අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ සරි. කථං? ‘‘අමුත්‍රාසි’’න්තිආදිනා නයෙන. තත්ථ අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගතියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා අහොසිං. එවංනාමොති වෙස්සන්තරො වා ජොතිපාලො වා. එවංගොත්තොති භග්ගවො වා ගොතමො වා. එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති අනෙකප්පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං වා සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරමායුපරියන්තො වා චතුරාසීතිකප්පසහස්සපරමායුපරියන්තො වා. Về các kiếp hoại và kiếp thành đã được đề cập, trong số đó, Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Bồ-đề đoàn để chứng ngộ Chánh Đẳng Giác, đã nhớ lại nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, và nhiều kiếp hoại-thành. Bằng cách nào? Bằng phương pháp bắt đầu với câu ‘Amutrāsiṃ’ (Ở nơi ấy, ta đã là). Trong đó, ‘Amutrāsiṃ’ có nghĩa là: Trong kiếp hoại đó, ta đã ở trong kiếp sống này, hoặc trong thai sanh này, hoặc trong cảnh giới này, hoặc trong thức trú này, hoặc trong chúng sanh trú này, hoặc trong loài chúng sanh này. ‘Evaṃnāmo’ (có tên như vậy) nghĩa là Vessantara hoặc Jotipāla. ‘Evaṃgotto’ (có dòng họ như vậy) nghĩa là Bhaggava hoặc Gotama. ‘Evaṃvaṇṇo’ (có màu da như vậy) nghĩa là da trắng hoặc da sẫm. ‘Evamāhāro’ (có thức ăn như vậy) nghĩa là ăn cơm với thịt ngon, hoặc ăn trái cây tự mọc. ‘Evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī’ (cảm thọ khổ lạc như vậy) nghĩa là cảm nhận theo nhiều cách các khổ và lạc thuộc thân và tâm, hoặc các khổ và lạc có nhiều loại khác nhau như thuộc về vật chất và phi vật chất. ‘Evamāyupariyanto’ (có tuổi thọ giới hạn như vậy) nghĩa là có tuổi thọ tối đa là một trăm năm, hoặc có tuổi thọ tối đa là tám mươi bốn ngàn kiếp. සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගතිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො, පුන අමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති අථ තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදි වුත්තනයමෙව. “Ta từ nơi đó chết, sanh ở nơi kia” có nghĩa là: Ta, sau khi chết từ cõi đó, hoặc từ thai sanh đó, từ đường sanh đó, từ thức trú đó, từ chúng sanh cư đó, hoặc từ chúng sanh loại đó, lại sanh khởi ở cõi tên là như vậy, hoặc ở thai sanh, đường sanh, thức trú, chúng sanh cư, hoặc chúng sanh loại tên là như vậy. “Ta đã ở nơi đó” có nghĩa là: Bấy giờ, ta lại ở trong cõi đó, hoặc ở thai sanh đó, đường sanh đó, thức trú đó, chúng sanh cư đó, hoặc chúng sanh loại đó. Các câu như “Ta có tên như vậy” v.v... cũng theo phương pháp đã nói. අථ වා යස්මා අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං සරණං. සො තතො චුතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං. තස්මා ඉධූපපන්නොති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරං අමුත්‍ර උදපාදින්ති තුසිතභවනං සන්ධායාහාති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමොති තත්‍රාපි [Pg.130] තුසිතභවනෙ සෙතකෙතු නාම දෙවපුත්තො අහොසිං. එවංගොත්තොති තාහි දෙවතාහි සද්ධිං එකගොත්තො. එවංවණ්ණොති සුවණ්ණවණ්ණො. එවමාහාරොති දිබ්බසුධාහාරො. එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදීති එවං දිබ්බසුඛප්පටිසංවෙදී. දුක්ඛං පන සඞ්ඛාරදුක්ඛමත්තමෙව. එවමායුපරියන්තොති එවං සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටිසට්ඨිවස්සසතසහස්සායුපරියන්තො. සො තතො චුතොති සො අහං තතො තුසිතභවනතො චුතො. ඉධූපපන්නොති ඉධ මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. Hoặc là, bởi vì câu “Ta đã ở nơi kia” này là sự hồi tưởng tùy theo ý muốn của vị đang đi lên theo thứ tự. Câu “Ta từ nơi đó chết” là sự quán xét của vị đang quay trở lại. Do đó, nên hiểu rằng Ngài nói câu “sanh ở nơi kia” ngay sau sự sanh ở đây này là nhắm đến cõi trời Đâu Suất. “Ta đã ở nơi đó, có tên như vậy” có nghĩa là: Ta đã là một vị chư thiên tên là Setaketu ở cõi trời Đâu Suất đó. “Có dòng họ như vậy” có nghĩa là: có cùng dòng họ với các vị chư thiên ấy. “Có màu da như vậy” có nghĩa là: có màu da vàng ròng. “Có thức ăn như vậy” có nghĩa là: có thức ăn là cam lồ của chư thiên. “Cảm thọ khổ lạc như vậy” có nghĩa là: cảm thọ thiên lạc như vậy. Còn khổ thì chỉ là hành khổ mà thôi. “Có tuổi thọ giới hạn như vậy” có nghĩa là: có tuổi thọ giới hạn là năm mươi bảy ức sáu triệu năm. “Ta từ nơi đó chết” có nghĩa là: Ta, sau khi chết từ cõi trời Đâu Suất đó. “Sanh ở đây” có nghĩa là: đã sanh vào trong bụng của hoàng hậu Mahāmāyā ở đây. ඉතීති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තවසෙන හි සත්තො ‘‘දත්තො, තිස්සො, ගොතමො’’ති උද්දිසීයති; වණ්ණාදීහි ඔදාතො, සාමොති නානත්තතො පඤ්ඤායති; තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරා. කිං පන බුද්ධායෙව පුබ්බෙනිවාසං සරන්තීති? වුච්චතෙ – න බුද්ධායෙව, පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවක-තිත්ථියාපි, නො ච ඛො අවිසෙසෙන. තිත්ථියා හි චත්තාලීසංයෙව කප්පෙ සරන්ති, න තතො පරං. කස්මා? දුබ්බලපඤ්ඤත්තා. තෙසඤ්හි නාමරූපපරිච්ඡෙදවිරහතො දුබ්බලා පඤ්ඤා හොති. සාවකෙසු පන අසීතිමහාසාවකා කප්පසතසහස්සං සරන්ති; ද්වෙ අග්ගසාවකා එකමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං සතසහස්සඤ්ච. පච්චෙකබුද්ධා ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සතසහස්සඤ්ච. එත්තකො හි තෙසං අභිනීහාරො. බුද්ධානං පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව ඉච්ඡන්ති තාව සරන්ති. තිත්ථියා ච ඛන්ධපටිපාටිමෙව සරන්ති. පටිපාටිං මුඤ්චිත්වා චුතිපටිසන්ධිවසෙන සරිතුං න සක්කොන්ති. තෙසඤ්හි අන්ධානං විය ඉච්ඡිතප්පදෙසොක්කමනං නත්ථි. සාවකා උභයථාපි සරන්ති; තථා පච්චෙකබුද්ධා. බුද්ධා පන ඛන්ධපටිපාටියාපි චුතිපටිසන්ධිවසෙනපි සීහොක්කන්තවසෙනපි අනෙකාසු කප්පකොටීසු හෙට්ඨා වා උපරි වා යං යං ඨානං ආකඞ්ඛන්ති, තං සබ්බං සරන්තියෙව. “Như vậy” có nghĩa là như thế này. “Cùng với các chi tiết và đề mục” có nghĩa là: cùng với đề mục do bởi tên và họ, cùng với các chi tiết do bởi màu da v.v... Vì rằng, do bởi tên và họ, chúng sanh được chỉ định là “Datta, Tissa, Gotama”; do bởi màu da v.v..., chúng sanh được nhận biết khác nhau là “người da trắng, người da ngăm”; do đó, tên và họ là đề mục, các thứ còn lại là chi tiết. Phải chăng chỉ có các vị Phật mới nhớ được tiền kiếp? Xin thưa rằng: không chỉ các vị Phật, mà cả các vị Phật Độc Giác, các vị Thinh Văn của Phật, và cả các ngoại đạo cũng (nhớ được), nhưng không phải không có sự khác biệt. Vì rằng, các ngoại đạo chỉ nhớ được bốn mươi kiếp, không hơn thế. Tại sao? Vì trí tuệ yếu kém. Vì rằng, do không có sự phân biệt danh sắc, trí tuệ của họ trở nên yếu kém. Còn trong số các vị Thinh Văn, tám mươi vị Đại Thinh Văn nhớ được một trăm ngàn kiếp; hai vị Thượng Thủ Thinh Văn (nhớ được) một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp. Các vị Phật Độc Giác (nhớ được) hai a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp. Vì rằng, sự phát nguyện của các vị ấy là chừng đó. Còn đối với các vị Phật thì không có giới hạn, các Ngài muốn nhớ đến đâu thì nhớ đến đó. Và các ngoại đạo chỉ nhớ theo thứ tự của các uẩn. Họ không thể nhớ theo cách tử và tái sanh mà bỏ qua thứ tự. Vì rằng, đối với họ, không có việc đi đến nơi mong muốn như người mù. Các vị Thinh Văn nhớ được cả hai cách; các vị Phật Độc Giác cũng vậy. Còn các vị Phật, dù theo thứ tự các uẩn, hay theo cách tử và tái sanh, hay theo cách nhảy của sư tử, trong vô số ức kiếp, dù ở dưới hay ở trên, các Ngài mong muốn nhớ đến nơi nào, thì đều nhớ được tất cả nơi đó. අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණාතිආදීසු මෙති මයා. විජ්ජාති විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජා. කිං විදිතං කරොති? පුබ්බෙනිවාසං. අවිජ්ජාති තස්සෙව පුබ්බෙනිවාසස්ස අවිදිතකරණට්ඨෙන තප්පටිච්ඡාදකමොහො වුච්චති. තමොති ස්වෙව මොහො තප්පටිච්ඡාදකට්ඨෙන ‘‘තමො’’ති වුච්චති. ආලොකොති සායෙවවිජ්ජා ඔභාසකරණට්ඨෙන ‘‘ආලොකො’’ති වුච්චති. එත්ථ ච විජ්ජා අධිගතාති අයං අත්ථො, සෙසං පසංසාවචනං. යොජනා [Pg.131] පනෙත්ථ – අයං ඛො මෙ විජ්ජා අධිගතා, තස්ස මෙ අධිගතවිජ්ජස්ස අවිජ්ජා විහතා, විනට්ඨාති අත්ථො. කස්මා? යස්මා විජ්ජා උප්පන්නා. එස නයො ඉතරස්මිම්පි පදද්වයෙ. Trong các câu như “Này Bà-la-môn, đây là của ta...”, `me` có nghĩa là `mayā` (bởi ta). `Vijjā` (minh) được gọi là minh vì có nghĩa là làm cho biết. Làm cho biết điều gì? Làm cho biết tiền kiếp. `Avijjā` (vô minh) được gọi là si mê che lấp tiền kiếp ấy, vì có nghĩa là làm cho không biết chính tiền kiếp ấy. `Tamo` (bóng tối) được gọi là “bóng tối” vì chính sự si mê ấy có nghĩa là che lấp. `Āloko` (ánh sáng) được gọi là “ánh sáng” vì chính minh ấy có nghĩa là làm cho sáng tỏ. Và ở đây, “minh đã được chứng đắc” là ý nghĩa chính, phần còn lại là lời tán thán. Cách kết nối câu ở đây là: Minh này đã được ta chứng đắc. Đối với ta, người đã chứng đắc minh, vô minh đã bị diệt trừ, đã bị hủy diệt, đó là ý nghĩa. Tại sao? Bởi vì minh đã sanh khởi. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cặp từ còn lại. යථා තන්ති එත්ථ යථාති ඔපම්මත්ථෙ. තන්ති නිපාතො. සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තස්ස. වීරියාතාපෙන ආතාපිනො. කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය පහිතත්තස්ස, පෙසිතචිත්තස්සාති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිජ්ජා විහඤ්ඤෙය්‍ය විජ්ජා උප්පජ්ජෙය්‍ය, තමො විහඤ්ඤෙය්‍ය ආලොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය; එවමෙව මම අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො. එතස්ස මෙ පධානානුයොගස්ස අනුරූපමෙව ඵලං ලද්ධන්ති. Trong câu `yathā taṃ`, `yathā` có nghĩa so sánh. `Taṃ` là một tiểu từ. `Appamattassa` (của người không dể duôi) có nghĩa là do không rời xa niệm. `Ātāpino` (của người tinh cần) có nghĩa là do sự nung nấu của tinh tấn. `Pahitattassa` (của người có tâm đã được hướng đến) có nghĩa là do không luyến tiếc thân và mạng, có tâm đã được gởi đi (đến mục tiêu). Điều này được nói ra có nghĩa là: Giống như đối với một người không dể duôi, tinh cần, có tâm đã được hướng đến đang trú, vô minh sẽ bị diệt trừ, minh sẽ sanh khởi; bóng tối sẽ bị diệt trừ, ánh sáng sẽ sanh khởi; cũng vậy, đối với ta, vô minh đã bị diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã bị diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi. Quả tương xứng với sự nỗ lực tinh cần này đã được ta đạt được. අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණ පඨමා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හාති අයං ඛො මම බ්‍රාහ්මණ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමා අභිනිබ්භිදා පඨමා නික්ඛන්ති පඨමා අරියාජාති අහොසි, කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති. Câu “Này Bà-la-môn, đây là sự đột phá đầu tiên của ta, giống như gà con từ vỏ trứng” có nghĩa là: Này Bà-la-môn, đây là sự đột phá đầu tiên, sự thoát ra đầu tiên, sự sanh của bậc Thánh đầu tiên của ta, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã từng trú trong quá khứ bằng mỏ nhọn là trí túc mạng tùy niệm, giống như sự đột phá, sự thoát ra, sự tái sanh trong loài gà của gà con từ vỏ trứng ấy, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng bằng mỏ nhọn hoặc đầu móng chân. පුබ්බෙනිවාසකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về Túc Mạng đã kết thúc. දිබ්බචක්ඛුඤාණකථා Phần luận về Trí Thiên Nhãn 13. සො එවං…පෙ… චුතූපපාතඤාණායාති චුතියා ච උපපාතෙ ච ඤාණාය; යෙන ඤාණෙන සත්තානං චුති ච උපපාතො ච ඤායති, තදත්ථන්ති වුත්තං හොති. චිත්තං අභිනින්නාමෙසින්ති පරිකම්මචිත්තං නීහරිං. සො දිබ්බෙන…පෙ… පස්සාමීති එත්ථ පන පූරිතපාරමීනං මහාසත්තානං පරිකම්මකරණං නත්ථි. තෙ හි චිත්තෙ අභිනින්නාමිතමත්තෙ එව දිබ්බෙන චක්ඛුනා සත්තෙ පස්සන්ති, ආදිකම්මිකකුලපුත්තා පන පරිකම්මං කත්වා. තස්මා තෙසං වසෙන පරිකම්මං වත්තබ්බං සියා. තං පන වුච්චමානං අතිභාරියං විනයනිදානං කරොති; තස්මා තං න වදාම. අත්ථිකෙහි පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.411) වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. ඉධ පන පාළිමෙව වණ්ණයිස්සාම. 13. So evaṃ…pe… cutūpapātañāṇāya có nghĩa là: vì trí tuệ (ñāṇāya) về sự chết (cutiyā) và sự tái sanh (upapāte). Được nói là vì mục đích ấy (tadattham), tức là trí tuệ (ñāṇa) nào (yena) biết được (ñāyati) sự chết (cuti) và sự tái sanh (upapāta) của chúng sanh (sattānaṃ). Cittaṃ abhininnāmesiṃ có nghĩa là: Ta đã hướng (nīhariṃ) tâm chuẩn bị (parikammacittaṃ). Còn ở đây, trong câu So dibbena…pe… passāmi, đối với các vị đại chúng sanh đã viên mãn các pháp ba-la-mật thì không có việc thực hành chuẩn bị. Vì rằng các vị ấy thấy được chúng sanh bằng thiên nhãn chỉ vừa khi hướng tâm đến, còn các thiện gia nam tử sơ cơ thì (thấy được) sau khi đã thực hành chuẩn bị. Do đó, theo cách của các vị ấy, việc thực hành chuẩn bị nên được nói đến. Nhưng điều ấy khi được nói đến sẽ làm cho phần Duyên khởi của tạng Luật trở nên quá nặng nề; do đó, chúng tôi không nói điều ấy. Còn đối với những người có nhu cầu, nên hiểu theo phương pháp đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo. Còn ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích phần chánh văn Pāḷi. සොති [Pg.132] සො අහං. දිබ්බෙනාතිආදීසු දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං උපක්කිලෙසවිනිමුත්තතාය දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදඤ්චාපි වීරියභාවනාබලනිබ්බත්තං ඤාණචක්ඛු තාදිසමෙවාති දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං, දිබ්බවිහාරවසෙන පටිලද්ධත්තා අත්තනා ච දිබ්බවිහාරසන්නිස්සිතත්තාපි දිබ්බං, ආලොකපරිග්ගහෙන මහාජුතිකත්තාපි දිබ්බං, තිරොකුට්ටාදිගතරූපදස්සනෙන මහාගතිකත්තාපි දිබ්බං. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛු. චක්ඛුකිච්චකරණෙන චක්ඛුමිවාතිපි චක්ඛු. චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධං. යො හි චුතිමත්තමෙව පස්සති න උපපාතං, සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො උපපාතමත්තමෙව පස්සති න චුතිං, සො නවසත්තපාතුභාවදිට්ඨිං ගණ්හාති. යො පන තදුභයං පස්සති, සො යස්මා දුවිධම්පි තං දිට්ඨිගතං අතිවත්තති, තස්මාස්ස තං දස්සනං දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතු හොති. තදුභයඤ්ච භගවා අද්දස. තෙනෙතං වුත්තං – ‘‘චුතූපපාතදස්සනෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිහෙතුත්තා විසුද්ධ’’න්ති. So có nghĩa là: Ta (so ahaṃ). Trong các từ bắt đầu bằng dibbena, (từ dibba) có nghĩa là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì nó giống như của chư thiên (dibbasadisattā). Vì rằng nhãn căn thanh tịnh (pasādacakkhu) của chư thiên (devatānaṃ) được sanh ra từ nghiệp thiện (sucaritakammanibbattaṃ), không bị cản trở bởi mật, đàm, máu, v.v... (pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ), và có khả năng tiếp nhận đối tượng (ārammaṇasampaṭicchanasamatthaṃ) dù ở xa (dūrepi) do đã thoát khỏi các phiền não (upakkilesavinimuttatāya). Nhãn trí (ñāṇacakkhu) này (idañcāpi) được sanh ra từ sức mạnh của sự tu tập tinh tấn (vīriyabhāvanābalanibbattaṃ) cũng giống như vậy (tādisameva), vì thế nó được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) do giống như của chư thiên (dibbasadisattā). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì được thành tựu do năng lực của thiên trú (dibbavihāravasena paṭiladdhattā) và vì tự thân nó cũng y cứ vào thiên trú (attanā ca dibbavihārasannissitattāpi). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì có ánh sáng vĩ đại (mahājutikattāpi) do nắm bắt được ánh sáng (ālokapariggahena). Nó cũng được gọi là ‘thuộc về chư thiên’ (dibbaṃ) vì có phạm vi hoạt động rộng lớn (mahāgatikattāpi) do thấy được các sắc ở nơi bị che khuất như bên kia bức tường (tirokuṭṭādigatarūpadassanena). Tất cả những điều đó nên được hiểu theo văn phạm (saddasatthānusārena). (Nó được gọi là) nhãn (cakkhu) vì có nghĩa là thấy (dassanaṭṭhena). Nó cũng được gọi là nhãn (cakkhu) vì nó giống như con mắt (cakkhumiva) do làm phận sự của con mắt (cakkhukiccakaraṇena). (Nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì là nhân của kiến thanh tịnh (diṭṭhivisuddhihetuttā) do thấy được sự chết và sự tái sanh (cutūpapātadassanena). Vì rằng người nào chỉ thấy sự chết mà không thấy sự tái sanh, người ấy chấp đoạn kiến. Người nào chỉ thấy sự tái sanh mà không thấy sự chết, người ấy chấp tà kiến về sự xuất hiện của một chúng sanh mới. Còn người nào thấy được cả hai, vì người ấy vượt qua được cả hai loại tà kiến ấy, do đó sự thấy ấy của người ấy là nhân của kiến thanh tịnh. Và Đức Thế Tôn đã thấy được cả hai. Do đó, điều này đã được nói: ‘thanh tịnh vì là nhân của kiến thanh tịnh do thấy được sự chết và sự tái sanh’. එකාදසඋපක්කිලෙසවිරහතො වා විසුද්ධං. භගවතො හි එකාදසපක්කිලෙසවිරහිතං දිබ්බචක්ඛු. යථාහ – ‘‘සො ඛො අහං, අනුරුද්ධ, ‘විචිකිච්ඡා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති ඉති විදිත්වා විචිකිච්ඡං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහිං. අමනසිකාරො…පෙ… ථිනමිද්ධං… ඡම්භිතත්තං… උප්පිලං… දුට්ඨුල්ලං… අච්චාරද්ධවීරියං… අතිලීනවීරියං… අභිජප්පා… නානත්තසඤ්ඤා… ‘අතිනිජ්ඣායිතත්තං රූපානං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො’ති ඉති විදිත්වා අතිනිජ්ඣායිතත්තං රූපානං චිත්තස්ස උපක්කිලෙසං පජහිං. සො ඛො අහං, අනුරුද්ධ, අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්හි ඛො සඤ්ජානාමි, න ච රූපානි පස්සාමි. රූපානි හි ඛො පස්සාමි, න ච ඔභාසං සඤ්ජානාමී’’ති (ම. නි. 3.242-243) එවමාදි. තදෙවං එකාදසුපක්කිලෙසවිරහතො විසුද්ධං. Hoặc là, (nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì không có mười một tùy phiền não (ekādasaupakkilesavirahato). Vì rằng thiên nhãn của Đức Thế Tôn không có mười một tùy phiền não. Như đã được nói: ‘Này Anuruddha, Ta, sau khi biết rằng: ‘hoài nghi là tùy phiền não của tâm,’ đã từ bỏ hoài nghi, là tùy phiền não của tâm. (Ta đã từ bỏ) không tác ý… hôn trầm thụy miên… sự sợ hãi… sự hân hoan quá mức… sự trạo cử của thân… tinh tấn quá mức… tinh tấn quá yếu… sự khao khát… tưởng về sự đa dạng… sau khi biết rằng: ‘sự chú tâm quá mức vào các sắc là tùy phiền não của tâm,’ đã từ bỏ sự chú tâm quá mức vào các sắc, là tùy phiền não của tâm. Này Anuruddha, Ta, trong khi trú không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần, chỉ nhận biết được ánh sáng mà không thấy các sắc. (Hoặc) chỉ thấy các sắc mà không nhận biết được ánh sáng,’ v.v... Như vậy, (nó được gọi là) thanh tịnh (visuddhaṃ) vì không có mười một tùy phiền não. මනුස්සූපචාරං අතික්කමිත්වා රූපදස්සනෙන අතික්කන්තමානුසකං; මානුසකං වා මංසචක්ඛුං අතික්කන්තත්තා අතික්කන්තමානුසකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙන දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන. (Nó được gọi là) siêu nhân (atikkantamānusakaṃ) do thấy được các sắc (rūpadassanena) sau khi đã vượt qua (atikkamitvā) phạm vi của con người (manussūpacāraṃ); hoặc nên hiểu là siêu nhân (atikkantamānusakaṃ) vì đã vượt qua (atikkantattā) nhục nhãn (maṃsacakkhuṃ) của con người (mānusakaṃ). (Passāmi - Ta thấy) bằng thiên nhãn ấy (tena dibbena cakkhunā), thanh tịnh (visuddhena), siêu nhân (atikkantamānusakena). සත්තෙ පස්සාමීති මනුස්සමංසචක්ඛුනා විය සත්තෙ පස්සාමි දක්ඛාමි ඔලොකෙමි. චවමානෙ උපපජ්ජමානෙති එත්ථ චුතික්ඛණෙ වා උපපත්තික්ඛණෙ වා [Pg.133] දිබ්බචක්ඛුනා දට්ඨුං න සක්කා, යෙ පන ආසන්නචුතිකා ඉදානි චවිස්සන්ති තෙ චවමානා. යෙ ච ගහිතපටිසන්ධිකා සම්පතිනිබ්බත්තා වා, තෙ උපපජ්ජමානාති අධිප්පෙතා. තෙ එවරූපෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ ච පස්සාමීති දස්සෙති. හීනෙති මොහනිස්සන්දයුත්තත්තා හීනානං ජාතිකුලභොගාදීනං වසෙන හීළිතෙ ඔහීළිතෙ උඤ්ඤාතෙ අවඤ්ඤාතෙ. පණීතෙති අමොහනිස්සන්දයුත්තත්තා තබ්බිපරීතෙ. සුවණ්ණෙති අදොසනිස්සන්දයුත්තත්තා ඉට්ඨකන්තමනාපවණ්ණයුත්තෙ. දුබ්බණ්ණෙති දොසනිස්සන්දයුත්තත්තා අනිට්ඨාකන්තඅමනාපවණ්ණයුත්තෙ; අභිරූපෙ විරූපෙතිපි අත්ථො. සුගතෙති සුගතිගතෙ, අලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ. දුග්ගතෙති දුග්ගතිගතෙ, ලොභනිස්සන්දයුත්තත්තා වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානෙ. යථාකම්මූපගෙති යං යං කම්මං උපචිතං තෙන තෙන උපගතෙ. තත්ථ පුරිමෙහි ‘‘චවමානෙ’’තිආදීහි දිබ්බචක්ඛුකිච්චං වුත්තං; ඉමිනා පන පදෙන යථාකම්මූපගඤාණකිච්චං. Satte passāmi có nghĩa là: Ta thấy, Ta trông, Ta nhìn các chúng sanh giống như (thấy) bằng nhục nhãn của con người. Ở đây, trong câu cavamāne upapajjamāne, không thể thấy được bằng thiên nhãn trong sát-na chết hoặc sát-na tái sanh. Nhưng những chúng sanh nào sắp chết, bây giờ sẽ chết, những chúng sanh ấy được gọi là ‘đang chết’ (cavamānā). Và những chúng sanh nào đã thọ sanh hoặc vừa mới được sanh ra, những chúng sanh ấy được hiểu là ‘đang sanh’ (upapajjamānā). (Câu này) cho thấy rằng: ‘Ta thấy những chúng sanh như vậy đang chết và đang sanh.’ Hīne có nghĩa là: bị khinh miệt, bị đặc biệt khinh miệt, bị xem thường, bị đặc biệt xem thường do dòng dõi, gia tộc, tài sản, v.v... hèn hạ, vì có liên quan đến kết quả của si. Paṇīte có nghĩa là: trái ngược với điều đó, vì có liên quan đến kết quả của vô si. Suvaṇṇe có nghĩa là: có dung sắc đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng, vì có liên quan đến kết quả của vô sân. Dubbaṇṇe có nghĩa là: có dung sắc không đáng mong cầu, không đáng ưa thích, không đáng hài lòng, vì có liên quan đến kết quả của sân; cũng có nghĩa là xinh đẹp hoặc xấu xí. Sugate có nghĩa là: đã đi đến cõi lành; hoặc giàu có, nhiều của cải, vì có liên quan đến kết quả của vô tham. Duggate có nghĩa là: đã đi đến cõi dữ; hoặc nghèo khổ, ít thức ăn thức uống, vì có liên quan đến kết quả của tham. Yathākammūpage có nghĩa là: đi theo nghiệp nào đã được tích lũy. Trong đó, bằng các từ trước như ‘cavamāne,’ phận sự của thiên nhãn đã được nói; còn bằng từ này (yathākammūpaga), phận sự của Nghiệp Báo Sai Biệt Trí đã được nói. තස්ස ච ඤාණස්ස අයමුප්පත්තික්කමො – සො හෙට්ඨා නිරයාභිමුඛං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා නෙරයිකසත්තෙ පස්සති මහන්තං දුක්ඛමනුභවමානෙ, තං දස්සනං දිබ්බචක්ඛුකිච්චමෙව. සො එවං මනසි කරොති – ‘‘කින්නු ඛො කම්මං කත්වා ඉමෙ සත්තා එතං දුක්ඛමනුභවන්තී’’ති? අථස්ස ‘‘ඉදං නාම කත්වා’’ති තං කම්මාරම්මණං ඤාණං උප්පජ්ජති. තථා උපරි දෙවලොකාභිමුඛං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා නන්දනවන-මිස්සකවන-ඵාරුසකවනාදීසු සත්තෙ පස්සති මහාසම්පත්තිං අනුභවමානෙ. තම්පි දස්සනං දිබ්බචක්ඛුකිච්චමෙව. සො එවං මනසි කරොති – ‘‘කින්නු ඛො කම්මං කත්වා ඉමෙ සත්තා එතං සම්පත්තිං අනුභවන්තී’’ති? අථස්ස ‘‘ඉදං නාම කත්වා’’ති තංකම්මාරම්මණං ඤාණං උප්පජ්ජති. ඉදං යථාකම්මූපගඤාණං නාම. ඉමස්ස විසුං පරිකම්මං නාම නත්ථි. යථා චිමස්ස, එවං අනාගතංසඤාණස්සපි. දිබ්බචක්ඛුපාදකානෙව හි ඉමානි දිබ්බචක්ඛුනා සහෙව ඉජ්ඣන්ති. Và đây là trình tự phát sanh của trí ấy: Vị ấy mở rộng ánh sáng hướng xuống địa ngục, thấy các chúng sanh trong địa ngục đang chịu đựng khổ đau to lớn, sự thấy đó chỉ là phận sự của thiên nhãn. Vị ấy tác ý như vầy: “Do làm nghiệp gì mà các chúng sanh này phải chịu đựng khổ đau này?” Khi ấy, trí có nghiệp ấy làm đối tượng sanh khởi lên cho vị ấy rằng: “Do làm nghiệp này.” Tương tự, vị ấy mở rộng ánh sáng hướng lên cõi trời, thấy các chúng sanh đang hưởng thụ tài sản to lớn trong các khu vườn Nandanavana, Missakavana, Phārusakavana v.v... Sự thấy ấy cũng chỉ là phận sự của thiên nhãn. Vị ấy tác ý như vầy: “Do làm nghiệp gì mà các chúng sanh này được hưởng thụ tài sản này?” Khi ấy, trí có nghiệp ấy làm đối tượng sanh khởi lên cho vị ấy rằng: “Do làm nghiệp này.” Đây gọi là trí biết nghiệp tương ứng với quả (yathākammūpagañāṇa). Đối với trí này, không có sự chuẩn bị riêng biệt. Cũng như đối với trí này, đối với vị lai trí (anāgataṃsañāṇa) cũng vậy. Vì rằng các trí này có thiên nhãn làm nền tảng, nên chúng thành tựu cùng với thiên nhãn. කායදුච්චරිතෙනාතිආදීසු දුට්ඨු චරිතං දුට්ඨං වා චරිතං කිලෙසපූතිකත්තාති දුච්චරිතං; කායෙන දුච්චරිතං, කායතො වා උප්පන්නං දුච්චරිතන්ති කායදුච්චරිතං. එවං වචීමනොදුච්චරිතානිපි දට්ඨබ්බානි. සමන්නාගතාති සමඞ්ගීභූතා. අරියානං උපවාදකාති බුද්ධ-පච්චෙකබුද්ධ-බුද්ධසාවකානං අරියානං අන්තමසො ගිහිසොතාපන්නානම්පි අනත්ථකාමා හුත්වා අන්තිමවත්ථුනා [Pg.134] වා ගුණපරිධංසනෙන වා උපවාදකා; අක්කොසකා, ගරහකාති වුත්තං හොති. තත්ථ ‘‘නත්ථි ඉමෙසං සමණධම්මො, අස්සමණා එතෙ’’ති වදන්තො අන්තිමවත්ථුනා උපවදති. ‘‘නත්ථි ඉමෙසං ඣානං වා විමොක්ඛො වා මග්ගො වා ඵලං වා’’ති වදන්තො ගුණපරිධංසනෙන උපවදතීති වෙදිතබ්බො. සො ච ජානං වා උපවදෙය්‍ය අජානං වා, උභයථාපි අරියූපවාදොව හොති. භාරියං කම්මං සග්ගාවරණං මග්ගාවරණඤ්ච, සතෙකිච්ඡං පන හොති. තස්ස ච ආවිභාවත්ථං ඉදං වත්ථුමුදාහරන්ති – Trong các từ kāyaduccaritena v.v..., hành vi được thực hiện một cách xấu xa (duṭṭhu caritaṃ) là ác hạnh (duccaritaṃ); hoặc hành vi xấu xa (duṭṭhaṃ caritaṃ) vì sự thối rữa do phiền não. Ác hạnh do thân (kāyena duccaritaṃ), hoặc ác hạnh sanh từ thân (kāyato uppannaṃ duccaritaṃ) là thân ác hạnh (kāyaduccaritaṃ). Khẩu ác hạnh và ý ác hạnh cũng nên được hiểu như vậy. Samannāgatā nghĩa là đã thành tựu. Ariyānaṃ upavādakā (những người phỉ báng bậc Thánh) là những người, với ý muốn điều không lợi ích, phỉ báng các bậc Thánh là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và các vị Thinh Văn của Đức Phật, cho đến cả các vị tại gia Tu-đà-hoàn, bằng tội tột cùng (antimavatthu) hoặc bằng cách hủy hoại các đức hạnh (guṇaparidhaṃsana); được nói là những người mắng nhiếc, khiển trách. Trong đó, người nói rằng “Những vị này không có pháp của sa-môn, họ không phải là sa-môn” là phỉ báng bằng tội tột cùng. Người nói rằng “Những vị này không có thiền, hay giải thoát, hay đạo, hay quả” nên được hiểu là phỉ báng bằng cách hủy hoại các đức hạnh. Và người ấy phỉ báng dù biết hay không biết, trong cả hai trường hợp đều là phỉ báng bậc Thánh. (Đó là) nghiệp nặng nề, là chướng ngại đối với cõi trời và chướng ngại đối với đạo, nhưng có thể cứu chữa được. Và để làm rõ điều đó, họ nêu lên câu chuyện này: ‘‘අඤ්ඤතරස්මිං කිර ගාමෙ එකො ථෙරො ච දහරභික්ඛු ච පිණ්ඩාය චරන්ති. තෙ පඨමඝරෙයෙව උළුඞ්කමත්තං උණ්හයාගුං ලභිංසු. ථෙරස්ස ච කුච්ඡිවාතො අත්ථි. සො චින්තෙසි – ‘අයං යාගු මය්හං සප්පායා, යාව න සීතලා හොති තාව නං පිවාමී’ති. සො මනුස්සෙහි උම්මාරත්ථාය ආහටෙ දාරුක්ඛන්ධෙ නිසීදිත්වා තං පිවි. ඉතරො තං ජිගුච්ඡි – ‘අතිච්ඡාතො වතායං මහල්ලකො අම්හාකං ලජ්ජිතබ්බකං අකාසී’ති. ථෙරො ගාමෙ චරිත්වා විහාරං ගන්ත්වා දහරභික්ඛුං ආහ – ‘අත්ථි තෙ, ආවුසො, ඉමස්මිං සාසනෙ පතිට්ඨා’ති? ‘ආම, භන්තෙ, සොතාපන්නො අහ’න්ති. ‘තෙන හාවුසො, උපරිමග්ගත්ථාය වායාමං මා අකාසි, ඛීණාසවො තයා උපවදිතො’ති. සො තං ඛමාපෙසි. තෙනස්ස තං පාකතිකං අහොසි’’. තස්මා යො අඤ්ඤොපි අරියං උපවදති, තෙන ගන්ත්වා සචෙ අත්තනා වුඩ්ඪතරො හොති, ‘‘අහං ආයස්මන්තං ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, තං මෙ ඛමාහී’’ති ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ නවකතරො හොති, වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං භන්තෙ තුම්හෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, තං මෙ ඛමථා’’ති ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ සො නක්ඛමති දිසාපක්කන්තො වා හොති, යෙ තස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ වසන්ති තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා සචෙ අත්තනා වුඩ්ඪතරො හොති ඨිතකෙනෙව, සචෙ නවකතරො උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, අසුකං නාම ආයස්මන්තං ඉදඤ්චිදඤ්ච අවචං, ඛමතු මෙ සො ආයස්මා’’ති එවං වදන්තෙන ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ සො පරිනිබ්බුතො හොති, පරිනිබ්බුතමඤ්චට්ඨානං ගන්ත්වා යාව සිවථිකං ගන්ත්වාපි ඛමාපෙතබ්බො. එවං කතෙ සග්ගාවරණඤ්ච මග්ගාවරණඤ්ච න හොති, පාකතිකමෙව හොති. “Tương truyền, trong một ngôi làng nọ, một vị trưởng lão và một vị tỳ khưu trẻ đi khất thực. Ngay tại nhà đầu tiên, họ nhận được một bát cháo nóng. Vị trưởng lão bị đau bụng. Vị ấy suy nghĩ: ‘Cháo này thích hợp với ta, ta sẽ uống nó trước khi nó nguội.’ Rồi vị ấy ngồi trên một khúc gỗ mà người ta mang đến để làm ngưỡng cửa và uống cháo. Vị kia khinh chê ngài: ‘Vị trưởng lão này thật tham ăn quá! Ông ta đã làm một việc đáng xấu hổ cho chúng ta.’ Vị trưởng lão sau khi đi khất thực trong làng, trở về tu viện và hỏi vị tỳ khưu trẻ: ‘Này hiền giả, hiền giả đã có được sự vững chắc nào trong giáo pháp này chưa?’ ‘Thưa ngài, vâng, con là một vị Tu-đà-hoàn.’ ‘Vậy thì, này hiền giả, đừng cố gắng để đạt được các đạo quả cao hơn nữa, hiền giả đã phỉ báng một vị lậu tận.’ Vị tỳ khưu trẻ liền xin ngài tha thứ. Do đó, nghiệp ấy của vị ấy đã trở lại bình thường.” Do vậy, bất cứ ai khác phỉ báng một bậc Thánh, người ấy phải đến xin tha thứ. Nếu bậc Thánh ấy lớn tuổi hơn mình, nên nói: “Thưa hiền giả, tôi đã nói điều này điều kia với ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi.” Nếu bậc Thánh ấy nhỏ tuổi hơn mình, nên đảnh lễ, ngồi xổm, chắp tay và nói: “Thưa ngài, tôi đã nói điều này điều kia với ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi.” Nếu vị ấy không tha thứ hoặc đã đi nơi khác, người ấy nên đến gặp các vị tỳ khưu đang sống trong tu viện đó. Nếu mình lớn tuổi hơn, chỉ cần đứng và xin tha thứ. Nếu mình nhỏ tuổi hơn, nên ngồi xổm, chắp tay và nói: “Thưa các ngài, tôi đã nói điều này điều kia với hiền giả tên là..., xin hiền giả ấy hãy tha thứ cho tôi.” Nếu vị ấy đã nhập diệt, người ấy nên đến nơi ngài nhập diệt, cho đến cả nghĩa địa, để xin tha thứ. Khi làm như vậy, nghiệp ấy không còn là chướng ngại đối với cõi trời và chướng ngại đối với đạo, nó chỉ trở lại bình thường. මිච්ඡාදිට්ඨිකාති විපරීතදස්සනා. මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානාති මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන සමාදින්නනානාවිධකම්මා, යෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිමූලකෙසු කායකම්මාදීසු අඤ්ඤෙපි [Pg.135] සමාදපෙන්ති. තත්ථ වචීදුච්චරිතග්ගහණෙනෙව අරියූපවාදෙ, මනොදුච්චරිතග්ගහණෙන ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සඞ්ගහිතායපි ඉමෙසං ද්වින්නං පුන වචනං මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. මහාසාවජ්ජො හි අරියූපවාදො ආනන්තරියසදිසො. යථාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සීලසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො දිට්ඨෙව ධම්මෙ අඤ්ඤං ආරාධෙය්‍ය; එවංසම්පදමිදං, සාරිපුත්ත, වදාමි තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා යථාභතං නික්ඛිත්තො, එවං නිරයෙ’’ති (ම. නි. 1.149). Micchādiṭṭhikā là những người có cái thấy sai lệch. Micchādiṭṭhikammasamādānā là những người chấp thủ các nghiệp khác nhau do tà kiến, và những người khuyến khích người khác chấp thủ thân nghiệp v.v... có tà kiến làm gốc rễ. Trong đó, mặc dù việc phỉ báng bậc Thánh đã được bao gồm trong việc đề cập đến khẩu ác hạnh, và tà kiến đã được bao gồm trong việc đề cập đến ý ác hạnh, nên hiểu rằng việc nhắc lại hai điều này là để cho thấy rằng chúng có lỗi lầm to lớn. Vì rằng việc phỉ báng bậc Thánh có lỗi lầm to lớn, tương tự như nghiệp vô gián. Như có lời dạy: “Này Sāriputta, ví như một vị tỳ khưu đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, có thể chứng đắc A-la-hán ngay trong hiện tại; Ta nói rằng, này Sāriputta, điều này cũng chắc chắn như vậy: nếu không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, người ấy sẽ bị ném vào địa ngục như thể bị mang đi và ném vào.” (ma. ni. 1.149). මිච්ඡාදිට්ඨිතො ච මහාසාවජ්ජතරං නාම අඤ්ඤං නත්ථි. යථාහ – ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, එවං මහාසාවජ්ජතරං, යථයිදං, මිච්ඡාදිට්ඨි. මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි, භික්ඛවෙ, වජ්ජානී’’ති (අ. නි. 1.310). Và không có gì khác có lỗi lầm to lớn hơn tà kiến. Như có lời dạy: “Này các tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác có lỗi lầm to lớn như vậy, đó là tà kiến. Này các tỳ khưu, các lỗi lầm có tà kiến là tột cùng.” (a. ni. 1.310). කායස්ස භෙදාති උපාදින්නක්ඛන්ධපරිච්චාගා. පරං මරණාති තදනන්තරං අභිනිබ්බත්තක්ඛන්ධග්ගහණෙ. අථවා කායස්ස භෙදාති ජීවිතින්ද්‍රියස්සුපච්ඡෙදා. පරං මරණාති චුතිචිත්තතො උද්ධං. අපායන්ති එවමාදි සබ්බං නිරයවෙවචනං. නිරයො හි සග්ගමොක්ඛහෙතුභූතා පුඤ්ඤසම්මතා අයා අපෙතත්තා, සුඛානං වා ආයස්ස අභාවා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති; දොසබහුලතාය වා දුට්ඨෙන කම්මුනා නිබ්බත්තා ගතීති දුග්ගති. විවසා නිපතන්ති එත්ථ දුක්කටකාරිනොති විනිපාතො; විනස්සන්තා වා එත්ථ නිපතන්ති සම්භිජ්ජමානඞ්ගපච්චඞ්ගාති විනිපාතො. නත්ථි එත්ථ අස්සාදසඤ්ඤිතො අයොති නිරයො. “Sau khi thân hoại” (kāyassa bhedā) nghĩa là sự từ bỏ các uẩn đã được chấp thủ. “Sau khi chết” (paraṃ maraṇā) nghĩa là trong sự nắm giữ các uẩn mới được sanh khởi ngay sau đó. Hoặc là, “sau khi thân hoại” nghĩa là sự đoạn tuyệt của mạng quyền. “Sau khi chết” nghĩa là sau tâm tử. “Đọa xứ” (apāya) và các từ tương tự đều là từ đồng nghĩa của địa ngục (niraya). Thật vậy, địa ngục được gọi là “đọa xứ” (apāya) vì đã rời xa sự tốt đẹp được xem là phước thiện, là nhân của cõi trời và Niết-bàn; hoặc vì không có sự sanh khởi của các hạnh phúc. Được gọi là “ác thú” (duggati) vì là nơi đến, nơi nương tựa của sự khổ; hoặc là cảnh giới được sanh khởi do nghiệp xấu ác vì có nhiều sân hận. Được gọi là “đọa xứ” (vinipāta) vì ở đây những người làm điều ác rơi vào một cách không tự chủ; hoặc vì ở đây họ rơi vào trong tình trạng bị hủy hoại, với các chi phần lớn nhỏ bị tan nát. Được gọi là “địa ngục” (niraya) vì ở đây không có sự tốt đẹp được cho là đáng hưởng thụ. අථ වා අපායග්ගහණෙන තිරච්ඡානයොනිං දීපෙති. තිරච්ඡානයොනි හි අපායො, සුගතියා අපෙතත්තා; න දුග්ගති, මහෙසක්ඛානං නාගරාජාදීනං සම්භවතො. දුග්ගතිග්ගහණෙන පෙත්තිවිසයං දීපෙති. සො හි අපායො චෙව දුග්ගති ච සුගතිතො අපෙතත්තා, දුක්ඛස්ස ච ගතිභූතත්තා; න තු විනිපාතො අසුරසදිසං අවිනිපතිතත්තා. පෙතමහිද්ධිකානඤ්හි විමානානිපි නිබ්බත්තන්ති. විනිපාතග්ගහණෙන අසුරකායං දීපෙති. සො හි යථාවුත්තෙනත්ථෙන අපායො චෙව දුග්ගති ච සබ්බසමුස්සයෙහි ච විනිපතිතත්තා විනිපාතොති වුච්චති. නිරයග්ගහණෙන අවීචි-ආදිඅනෙකප්පකාරං නිරයමෙව දීපෙති. උපපන්නාති උපගතා, තත්ථ අභිනිබ්බත්තාති අධිප්පායො. වුත්තවිපරියායෙන සුක්කපක්ඛො වෙදිතබ්බො. Hoặc là, bằng cách dùng từ “đọa xứ” (apāya), Ngài chỉ cho cảnh giới bàng sanh. Thật vậy, cảnh giới bàng sanh là đọa xứ, vì đã rời xa thiện thú; không phải là ác thú, vì có sự hiện hữu của các vị long vương v.v... có đại thần lực. Bằng cách dùng từ “ác thú” (duggati), Ngài chỉ cho cảnh giới ngạ quỷ. Thật vậy, cảnh giới ấy vừa là đọa xứ vừa là ác thú, vì đã rời xa thiện thú và vì là nơi đến của sự khổ; nhưng không phải là đọa xứ (vinipāta), vì không bị rơi vào sự sa đọa giống như a-tu-la. Thật vậy, cả các lâu đài cũng sanh khởi cho các ngạ quỷ có đại thần lực. Bằng cách dùng từ “đọa xứ” (vinipāta), Ngài chỉ cho chúng a-tu-la. Thật vậy, chúng ấy được gọi là vừa là đọa xứ, vừa là ác thú theo ý nghĩa đã được nói; và là đọa xứ (vinipāta) vì bị rơi vào sự sa đọa khỏi tất cả sự hưng thịnh. Bằng cách dùng từ “địa ngục” (niraya), Ngài chỉ cho chính địa ngục có nhiều loại khác nhau như Vô Gián v.v... “Sanh vào” (upapanna) nghĩa là đã đi đến, ý là đã sanh khởi ở đó. Phần thiện nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói. අයං [Pg.136] පන විසෙසො – එත්ථ සුගතිග්ගහණෙන මනුස්සගතිපි සඞ්ගය්හති. සග්ගග්ගහණෙන දෙවගතියෙව. තත්ථ සුන්දරා ගතීති සුගති. රූපාදිවිසයෙහි සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො. සො සබ්බොපි ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති අයං වචනත්ථො. විජ්ජාති දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති සත්තානං චුතිපටිසන්ධිපටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයමෙව හෙත්ථ විසෙසො – යථා පුබ්බෙනිවාසකථායං ‘‘පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධපඅච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වුත්තං; එවමිධ ‘‘චුතූපපාතඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චුතූපපාතපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වත්තබ්බන්ති. Đây là điểm đặc biệt: ở đây, bằng cách dùng từ “thiện thú” (sugati), cả cảnh giới người cũng được bao gồm. Bằng cách dùng từ “thiên giới” (sagga), chỉ cảnh giới chư thiên được bao gồm. Trong đó, “thiện thú” là cảnh giới tốt đẹp. “Thiên giới” là tối thượng, tuyệt hảo bởi các đối tượng như sắc v.v... Tất cả những cảnh giới ấy là “thế gian” (loka) theo nghĩa là cái bị tan rã, hoại diệt. Đây là ý nghĩa của từ. “Minh” (vijjā) là minh thiên nhãn trí. “Vô minh” (avijjā) là vô minh che lấp sự tử và tái sanh của chúng sanh. Phần còn lại giống như phương pháp đã nói. Đây chính là điểm đặc biệt ở đây: giống như trong phần luận về Túc Mạng Minh đã được nói rằng: “sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã từng sống trong quá khứ bằng cái mỏ là Túc Mạng Tùy Niệm Trí”; cũng vậy, ở đây nên nói rằng: “sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp sự tử và sanh bằng cái mỏ là Sanh Tử Trí”. දිබ්බචක්ඛුඤාණකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về Thiên Nhãn Trí đã kết thúc. ආසවක්ඛයඤාණකථා Phần luận về Lậu Tận Trí 14. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙති ඉධ විපස්සනාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං වෙදිතබ්බං. ආසවානං ඛයඤාණායාති අරහත්තමග්ගඤාණත්ථාය. අරහත්තමග්ගො හි ආසවවිනාසනතො ආසවානං ඛයොති වුච්චති. තත්‍ර චෙතං ඤාණං තප්පරියාපන්නත්තාති. චිත්තං අභිනින්නාමෙසින්ති විපස්සනාචිත්තං අභිනීහරිං. සො ඉදං දුක්ඛන්ති එවමාදීසු ‘‘එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො භිය්‍යො’’ති සබ්බම්පි දුක්ඛසච්චං සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං ජානිං පටිවිජ්ඣිං. තස්ස ච දුක්ඛස්ස නිබ්බත්තිකං තණ්හං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති, තදුභයම්පි යං ඨානං පත්වා නිරුජ්ඣති තං තෙසං අප්පවත්තිං නිබ්බානං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති, තස්ස ච සම්පාපකං අරියමග්ගං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං ජානිං පටිවිජ්ඣින්ති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. 14. Trong câu “Vị ấy, với tâm định tĩnh như vậy”, ở đây nên hiểu là tâm thiền thứ tư làm nền tảng cho tuệ quán. “Hướng đến trí tuệ về sự đoạn tận các lậu hoặc” có nghĩa là vì mục đích A-la-hán Đạo Tuệ. Thật vậy, A-la-hán Đạo được gọi là “sự đoạn tận các lậu hoặc” vì nó hủy diệt các lậu hoặc. Và trí tuệ này ở trong đạo ấy vì nó được bao gồm trong đạo ấy. “Ta hướng tâm đến” nghĩa là ta đã hướng tâm tuệ quán. Trong các câu như “Vị ấy biết như thật: ‘Đây là khổ’”, ý nghĩa nên được hiểu như sau: “Ta đã thắng tri, đã biết, đã thâm nhập như thật toàn bộ Khổ đế bằng sự thấu triệt tự tướng và đặc tướng của nó, với ý nghĩa: ‘Khổ chỉ có chừng này, không có nhiều hơn thế nữa’. Và ta đã thắng tri... ái là cái làm sanh khởi của sự khổ ấy, với ý nghĩa: ‘Đây là Tập đế’. Và ta đã thắng tri... Niết-bàn ấy, là nơi khi đạt đến cả hai (khổ và tập) đều được đoạn diệt, là sự không tiếp diễn của chúng, với ý nghĩa: ‘Đây là Diệt đế’. Và ta đã thắng tri, đã biết, đã thâm nhập... Thánh đạo là con đường đưa đến nơi ấy (Diệt đế), với ý nghĩa: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ’”. Ý nghĩa nên được hiểu như vậy. එවං සරූපතො සච්චානි දස්සෙත්වා ඉදානි කිලෙසවසෙන පරියායතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉමෙ ආසවා’’තිආදිමාහ. තස්ස මෙ එවං ජානතො එවං පස්සතොති තස්ස මය්හං එවං ජානන්තස්ස එවං පස්සන්තස්ස සහ විපස්සනාය කොටිප්පත්තං මග්ගං කථෙති. කාමාසවාති කාමාසවතො. විමුච්චිත්ථාති ඉමිනා ඵලක්ඛණං දස්සෙති. මග්ගක්ඛණෙ හි චිත්තං විමුච්චති, ඵලක්ඛණෙ විමුත්තං හොති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණන්ති ඉමිනා පච්චවෙක්ඛණඤාණං [Pg.137] දස්සෙති. ඛීණා ජාතීතිආදීහි තස්ස භූමිං. තෙන හි ඤාණෙන භගවා පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදීනි අබ්භඤ්ඤාසිං. කතමා පන භගවතො ජාති ඛීණා, කථඤ්ච නං අබ්භඤ්ඤාසීති? වුච්චතෙ – න තාවස්ස අතීතා ජාති ඛීණා, පුබ්බෙව ඛීණත්තා; න අනාගතා, අනාගතෙ වායාමාභාවතො; න පච්චුප්පන්නා, විජ්ජමානත්තා. යා පන මග්ගස්ස අභාවිතත්තා උප්පජ්ජෙය්‍ය එකචතුපඤ්චවොකාරභවෙසු එකචතුපඤ්චක්ඛන්ධප්පභෙදා ජාති, සා මග්ගස්ස භාවිතත්තා අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඛීණා; තං සො මග්ගභාවනාය පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘කිලෙසාභාවෙ විජ්ජමානම්පි කම්මං ආයතිං අප්පටිසන්ධිකං හොතී’’ති ජානන්තො අබ්භඤ්ඤාසිං. Như vậy, sau khi đã chỉ ra các sự thật theo tự thể của chúng, bây giờ, trong khi chỉ ra một cách gián tiếp thông qua các phiền não, Ngài nói câu bắt đầu bằng “Đây là các lậu hoặc”. Câu “Đối với ta, người biết như vậy, thấy như vậy” nói lên đạo đã đạt đến đỉnh cao cùng với tuệ quán. “Từ dục lậu” (kāmāsavā) là do dục lậu (kāmāsavato). Bằng câu “đã được giải thoát” (vimuccittha), Ngài chỉ ra sát-na quả. Thật vậy, trong sát-na đạo, tâm đang giải thoát; trong sát-na quả, tâm đã được giải thoát. Bằng câu “Trong cái đã được giải thoát, có trí tuệ rằng ‘đã được giải thoát’”, Ngài chỉ ra trí tuệ phản khán. Bằng các câu bắt đầu bằng “Sanh đã tận”, Ngài chỉ ra đối tượng của trí tuệ ấy. Thật vậy, bằng trí tuệ ấy, Đức Thế Tôn, trong khi phản khán, đã thắng tri những điều như “Sanh đã tận”. Nhưng sanh nào của Đức Thế Tôn đã tận? Và làm thế nào Ngài thắng tri điều đó? Xin được trả lời: Trước hết, sanh trong quá khứ của Ngài không phải là đã tận (vào lúc đó), vì nó đã tận từ trước rồi; sanh trong tương lai cũng không phải, vì không có sự nỗ lực trong tương lai; sanh trong hiện tại cũng không phải, vì nó vẫn đang hiện hữu. Nhưng sanh nào, có sự phân chia thành một, bốn, hoặc năm uẩn trong các cõi hữu một, bốn, hoặc năm uẩn, lẽ ra đã có thể sanh khởi do đạo chưa được tu tập, thì sanh ấy đã tận bằng cách đạt đến trạng thái không sanh khởi trở lại do đạo đã được tu tập. Ngài đã thắng tri điều đó bằng cách biết rằng: “khi không còn phiền não, nghiệp dù vẫn còn hiện hữu cũng không có quả tái sanh trong tương lai”, sau khi đã phản khán các phiền não đã được đoạn trừ nhờ sự tu tập đạo. වුසිතන්ති වුත්ථං පරිවුත්ථං, කතං චරිතං නිට්ඨිතන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං, පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන හි සද්ධිං සත්ත සෙක්ඛා බ්‍රහ්මචරියවාසං වසන්ති නාම, ඛීණාසවො වුත්ථවාසො. තස්මා භගවා අත්තනො බ්‍රහ්මචරියවාසං පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘වුසිතං බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති අබ්භඤ්ඤාසිං. කතං කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතූහි මග්ගෙහි පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියාභාවනාභිසමයවසෙන සොළසවිධම්පි කිච්චං නිට්ඨාපිතන්ති අත්ථො. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකාදයො හි එතං කිච්චං කරොන්ති, ඛීණාසවො කතකරණීයො. තස්මා භගවා අත්තනො කරණීයං පච්චවෙක්ඛන්තො ‘‘කතං කරණීය’’න්ති අබ්භඤ්ඤාසිං. නාපරං ඉත්ථත්තායාති ඉදානි පුන ඉත්ථභාවාය එවං සොළසකිච්චභාවාය කිලෙසක්ඛයාය වා මග්ගභාවනාකිච්චං මෙ නත්ථීති අබ්භඤ්ඤාසිං. “Vusitaṃ” (Phạm hạnh đã được sống) có nghĩa là: đã sống, đã sống trọn vẹn, đã làm, đã thực hành, đã hoàn tất. “Brahmacariyaṃ” (phạm hạnh) là đạo phạm hạnh. Quả thật, bảy vị hữu học cùng với thiện phàm phu được gọi là đang sống đời sống phạm hạnh, còn vị lậu tận là người đã sống xong phạm hạnh. Do đó, đức Thế Tôn khi quán xét đời sống phạm hạnh của chính mình đã nhận biết rằng: “Phạm hạnh đã được sống”. “Kataṃ karaṇīyaṃ” (Việc cần làm đã làm xong) có nghĩa là: mười sáu loại phận sự trong bốn sự thật, thông qua bốn đạo, theo cách liễu tri, đoạn tận, chứng ngộ, và tu tập, đã được hoàn tất. Quả thật, các vị thiện phàm phu v.v... đang làm phận sự này, còn vị lậu tận là người đã làm xong việc cần làm. Do đó, đức Thế Tôn khi quán xét việc cần làm của chính mình đã nhận biết rằng: “Việc cần làm đã làm xong”. “Nāparaṃ itthattāya” (Không còn gì nữa cho trạng thái này) có nghĩa là: Ta đã nhận biết rằng: “Bây giờ, không còn phận sự tu tập đạo nào nữa cho Ta để có được trạng thái này, tức là trạng thái của mười sáu phận sự này, hoặc để đoạn tận các phiền não”. ඉදානි එවං පච්චවෙක්ඛණඤාණපරිග්ගහිතං තං ආසවානං ඛයඤාණාධිගමං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙන්තො අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්ථ විජ්ජාති අරහත්තමග්ගඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චතුසච්චපටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයං පන විසෙසො – අයං ඛො මෙ බ්‍රාහ්මණ තතියා අභිනිබ්භිදා අහොසීති එත්ථ අයං ඛො මම බ්‍රාහ්මණ ආසවානං ඛයඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියා අභිනිබ්භිදා තතියා නික්ඛන්ති තතියා අරියජාති අහොසි, කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති. Bây giờ, để chỉ cho vị Bà-la-môn sự chứng đắc lậu tận trí đã được thâu nhiếp bởi trí quán xét như vậy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ của Ta...”. Trong đó, “minh” (vijjā) là A-la-hán đạo trí minh. “Vô minh” (avijjā) là vô minh che lấp bốn sự thật. Phần còn lại cũng theo cách đã nói. Đây là điểm đặc biệt – trong câu “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ thứ ba của Ta đã xảy ra”, (ý nghĩa là): “Này Bà-la-môn, đây là sự phá vỡ thứ ba, sự thoát ra thứ ba, sự sanh cao thượng thứ ba của Ta đã xảy ra, sau khi đã phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp bốn sự thật bằng mỏ nhọn là lậu tận trí; giống như gà con, sau khi phá vỡ vỏ trứng bằng mỏ nhọn hoặc đầu móng chân, sự phá vỡ, sự thoát ra, sự tái sanh trong loài gà xảy ra từ vỏ trứng ấy.” එත්තාවතා [Pg.138] කිං දස්සෙතීති? සො හි බ්‍රාහ්මණ කුක්කුටච්ඡාපකො අණ්ඩකොසං Với chừng ấy, Ngài chỉ ra điều gì? Này Bà-la-môn, con gà con ấy, (phá vỡ) vỏ trứng... පදාලෙත්වා තතො නික්ඛමන්තො සකිමෙව ජායති, අහං පන පුබ්බෙ-නිවුත්ථක්ඛන්ධපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං භින්දිත්වා පඨමං තාව පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණවිජ්ජාය ජාතො, තතො සත්තානං චුතිපටිසන්ධිපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා දුතියං දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජාය ජාතො, පුන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියං ආසවානං ඛයඤාණවිජ්ජාය ජාතො; එවං තීහි විජ්ජාහි තික්ඛත්තුං ජාතො. සා ච මෙ ජාති අරියා සුපරිසුද්ධාති ඉදං දස්සෙසි. එවං දස්සෙන්තො ච පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතංසඤාණං, දිබ්බචක්ඛුනා පච්චුප්පන්නානාගතංසඤාණං, ආසවක්ඛයෙන සකලලොකියලොකුත්තරගුණන්ති එවං තීහි විජ්ජාහි සබ්බෙපි සබ්බඤ්ඤුගුණෙ පකාසෙත්වා අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසීති. ...sau khi phá vỡ, khi thoát ra khỏi đó, nó chỉ sanh một lần. Còn Ta, trước hết, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp các uẩn đã sống trong quá khứ, đã sanh ra bằng túc mạng minh trí minh; sau đó, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp sự chết và tái sanh của chúng sanh, đã sanh lần thứ hai bằng thiên nhãn trí minh; lại nữa, sau khi phá vỡ vỏ trứng vô minh che lấp bốn sự thật, đã sanh lần thứ ba bằng lậu tận trí minh. Như vậy, Ta đã sanh ba lần bằng ba minh. Ngài đã chỉ ra điều này: “Và sự sanh ấy của Ta là cao thượng, hoàn toàn trong sạch”. Và khi chỉ ra như vậy, Ngài đã tuyên thuyết tất cả các phẩm hạnh của bậc Toàn Giác bằng ba minh: trí về phần quá khứ bằng túc mạng trí, trí về phần hiện tại và vị lai bằng thiên nhãn, và tất cả các phẩm hạnh thế gian và siêu thế bằng lậu tận trí; và như vậy, Ngài đã chỉ cho vị Bà-la-môn thấy địa vị tối trưởng, tối thắng của mình thông qua sự sanh cao thượng. ආසවක්ඛයඤාණකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về lậu tận trí đã kết thúc. දෙසනානුමොදනකථා Câu chuyện về sự tùy hỷ bài pháp. 15. එවං වුත්තෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති එවං භගවතා ලොකානුකම්පකෙන බ්‍රාහ්මණං අනුකම්පමානෙන විනිගූහිතබ්බෙපි අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවෙ විජ්ජත්තයපකාසිකාය ධම්මදෙසනාය වුත්තෙ පීතිවිප්ඵාරපරිපුණ්ණගත්තචිත්තො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තං භගවතො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං විදිත්වා ‘‘ඊදිසං නාමාහං සබ්බලොකජෙට්ඨසෙට්ඨං සබ්බගුණසමන්නාගතං සබ්බඤ්ඤුං ‘අඤ්ඤෙසං අභිවාදනාදිකම්මං න කරොතී’ති අවචං – ‘ධීරත්ථු වතරෙ අඤ්ඤාණ’’’න්ති අත්තානං ගරහිත්වා ‘‘අයං දානි ලොකෙ අරියාය ජාතියා පුරෙජාතට්ඨෙන ජෙට්ඨො, සබ්බගුණෙහි අප්පටිසමට්ඨෙන සෙට්ඨො’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ජෙට්ඨො භවං ගොතමො සෙට්ඨො භවං ගොතමො’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා පුන තං භගවතො ධම්මදෙසනං අබ්භනුමොදමානො ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතමා’’තිආදිමාහ. 15. “Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Verañja...” có nghĩa là: Khi đức Thế Tôn, bậc bi mẫn thế gian, vì lòng bi mẫn đối với vị Bà-la-môn, đã thuyết giảng bằng bài pháp làm sáng tỏ ba minh về địa vị tối trưởng, tối thắng của mình qua sự sanh cao thượng, dù đó là điều đáng được che giấu, Bà-la-môn Verañja, với thân tâm tràn ngập hỷ lạc, sau khi biết được địa vị tối trưởng, tối thắng của đức Thế Tôn qua sự sanh cao thượng, đã tự trách mình rằng: “Ta đã nói về một bậc như thế, bậc tối trưởng, tối thắng trong toàn thế gian, bậc đầy đủ mọi phẩm hạnh, bậc Toàn Giác rằng: ‘Ngài không làm các việc như đảnh lễ người khác’. Ôi, đáng khinh thay sự vô tri!”. Sau khi đi đến kết luận rằng: “Vị này bây giờ, trong thế gian, là bậc tối trưởng vì là bậc sanh trước qua sự sanh cao thượng; là bậc tối thắng vì không ai sánh bằng về mọi phẩm hạnh”, ông đã bạch với đức Thế Tôn lời này: “Tôn giả Gotama là bậc tối trưởng, Tôn giả Gotama là bậc tối thắng”. Và sau khi nói như vậy, lại tùy hỷ bài pháp ấy của đức Thế Tôn, ông đã nói câu bắt đầu bằng: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!”. තත්ථායං අභික්කන්තසද්දො ඛයසුන්දරාභිරූපඅබ්භනුමොදනෙසු දිස්සති. ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති; නික්ඛන්තො පඨමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො’’තිආදීසු [Pg.139] (අ. නි. 8.20) හි ඛයෙ දිස්සති. ‘‘අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති, ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.100) සුන්දරෙ. Trong đó, từ “abhikkanta” này được thấy trong các nghĩa: tàn lụi, tốt đẹp, xinh đẹp, và tùy hỷ. Quả thật, trong các câu như “Bạch ngài, đêm đã tàn; canh đầu đã qua; Tăng chúng đã ngồi lâu”, nó được thấy với nghĩa là tàn lụi. Trong các câu như “Người này làm tôi hài lòng, (người này) tốt đẹp hơn và cao quý hơn bốn người này”, nó (được thấy) với nghĩa là tốt đẹp. ‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං; අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති. – “Ai đang đảnh lễ chân ta, tỏa sáng với thần thông và danh tiếng; với dung sắc xinh đẹp, chiếu sáng khắp mọi phương?” – ආදීසු (වි. ව. 857) අභිරූපෙ. ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ’’තිආදීසු (දී. නි. 1.250) අබ්භනුමොදනෙ. ඉධාපි අබ්භනුමොදනෙයෙව. යස්මා ච අබ්භනුමොදනෙ, තස්මා ‘‘සාධු සාධු, භො ගොතමා’’ති වුත්තං හොතීති වෙදිතබ්බං. ...trong các câu như trên, (nó được thấy) với nghĩa là xinh đẹp. Trong các câu như “Thật vi diệu, bạch ngài”, (nó được thấy) với nghĩa là tùy hỷ. Ở đây cũng vậy, nó chỉ có nghĩa là tùy hỷ. Và bởi vì nó có nghĩa là tùy hỷ, nên cần phải hiểu rằng câu ấy có nghĩa là “Lành thay, lành thay, thưa Tôn giả Gotama!”. ‘‘භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලච්ඡරෙ; හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො’’ති. “Trong sợ hãi, giận dữ, tán thán, trong vội vã, tò mò, kinh ngạc; trong vui mừng, sầu muộn, và tín thành, bậc trí nên lặp lại lời nói.” ඉමිනා ච ලක්ඛණෙන ඉධ පසාදවසෙන පසංසාවසෙන චායං ද්වික්ඛත්තුං වුත්තොති වෙදිතබ්බො. Và với đặc điểm (ngữ pháp) này, cần phải hiểu rằng ở đây, từ này được nói hai lần là do sự tín thành và do sự tán thán. අථ වා අභික්කන්තන්ති අතිඉට්ඨං අතිමනාපං අතිසුන්දරන්ති වුත්තං හොති. තත්ථ එකෙන අභික්කන්තසද්දෙන දෙසනං ථොමෙති, එකෙන අත්තනො පසාදං. අයඤ්හි එත්ථ අධිප්පායො – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, යදිදං භොතො ගොතමස්ස ධම්මදෙසනා, අභික්කන්තං යදිදං භොතො ගොතමස්ස ධම්මදෙසනං ආගම්ම මම පසාදො’’ති. භගවතොයෙව වා වචනං ද්වෙ ද්වෙ අත්ථෙ සන්ධාය ථොමෙති – භොතො ගොතමස්ස වචනං අභික්කන්තං දොසනාසනතො අභික්කන්තං ගුණාධිගමනතො, තථා සද්ධාජනනතො පඤ්ඤාජනනතො, සාත්ථතො සබ්‍යඤ්ජනතො, උත්තානපදතො ගම්භීරත්ථතො, කණ්ණසුඛතො හදයඞ්ගමතො, අනත්තුක්කංසනතො අපරවම්භනතො, කරුණාසීතලතො පඤ්ඤාවදාතතො, අපාථරමණීයතො විමද්දක්ඛමතො, සුය්‍යමානසුඛතො වීමංසියමානහිතතොති එවමාදීහි යොජෙතබ්බං. Hoặc giả, (câu) abhikkantaṃ (thật vi diệu) có nghĩa là: atiiṭṭhaṃ (rất đáng mong mỏi), atimanāpaṃ (rất đáng hài lòng), atisundaraṃ (rất tốt đẹp). Ở đây, với một từ abhikkanta, vị ấy tán thán bài thuyết pháp; với một từ (abhikkanta) khác, vị ấy tán thán niềm tịnh tín của mình. Thật vậy, đây là chủ ý ở đây: “Thưa ngài Gotama, thật vi diệu thay, bài thuyết pháp này của ngài Gotama; thật vi diệu thay, niềm tịnh tín này của tôi có được nhờ vào bài thuyết pháp của ngài Gotama.” Hoặc giả, vị ấy tán thán lời dạy của chính Đức Thế Tôn theo từng cặp ý nghĩa: Lời dạy của ngài Gotama là vi diệu vì có khả năng loại trừ các cấu uế, vi diệu vì giúp đạt được các phẩm hạnh; tương tự, vì làm phát sinh đức tin và làm phát sinh trí tuệ; vì có ý nghĩa và có văn tự; vì có từ ngữ rõ ràng và có ý nghĩa sâu sắc; vì êm tai và đi vào lòng người; vì không tự tán dương và không chê bai người khác; vì mát mẻ do lòng bi và trong sáng do trí tuệ; vì làm vui thích khi nghe và có thể chịu đựng sự phân tích; vì mang lại sự an lạc khi được nghe và mang lại lợi ích khi được suy xét. (Lời dạy ấy) nên được kết hợp với những (ý nghĩa) như vậy. තතො පරම්පි චතූහි උපමාහි දෙසනංයෙව ථොමෙති. තත්ථ නික්කුජ්ජිතන්ති අධොමුඛඨපිතං, හෙට්ඨාමුඛජාතං වා. උක්කුජ්ජෙය්‍යාති උපරිමුඛං කරෙය්‍ය. පටිච්ඡන්නන්ති තිණපණ්ණාදිපටිච්ඡාදිතං. විවරෙය්‍යාති උග්ඝාටෙය්‍ය. මූළ්හස්සාති දිසාමූළ්හස්ස. මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍යාති හත්ථෙ ගහෙත්වා එස මග්ගොති [Pg.140] වදෙය්‍ය. අන්ධකාරෙති කාළපක්ඛචාතුද්දසී අඩ්ඪරත්ත-ඝනවනසණ්ඩ-මෙඝපටලෙහි චතුරඞ්ගෙ තමසි. අයං තාව අනුත්තානපදත්ථො. අයං පන අධිප්පායයොජනා – යථා කොචි නික්කුජ්ජිතං උක්කුජ්ජෙය්‍ය, එවං සද්ධම්මවිමුඛං අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨිතං මං අසද්ධම්මා වුට්ඨාපෙන්තෙන; යථා පටිච්ඡන්නං විවරෙය්‍ය, එවං කස්සපස්ස භගවතො සාසනන්තරධානා පභුති මිච්ඡාදිට්ඨිගහනපටිච්ඡන්නං සාසනං විවරන්තෙන; යථා මූළ්හස්ස මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, එවං කුම්මග්ගමිච්ඡාමග්ගප්පටිපන්නස්ස මෙ සග්ගමොක්ඛමග්ගං ආචික්ඛන්තෙන; යථා අන්ධකාරෙ තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය, එවං මොහන්ධකාරෙ නිමුග්ගස්ස මෙ බුද්ධාදිරතනත්තයරූපානි අපස්සතො තප්පටිච්ඡාදකමොහන්ධකාරවිද්ධංසකදෙසනාපජ්ජොතං ධාරෙන්තෙන, මය්හං භොතා ගොතමෙන එතෙහි පරියායෙහි පකාසිතත්තා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතොති. Hơn nữa, sau đó, vị ấy tán thán bài thuyết pháp bằng bốn ví dụ. Ở đây, nikkujjitaṃ (vật bị úp xuống) có nghĩa là vật được đặt úp xuống, hoặc vật tự nó úp xuống. Ukkujjeyya (lật ngửa lên) có nghĩa là làm cho nó ngửa lên. Paṭicchannaṃ (vật bị che đậy) có nghĩa là vật bị che đậy bởi cỏ, lá, v.v. Vivareyya (mở ra) có nghĩa là phơi bày ra. Mūḷhassa (cho người bị lạc) có nghĩa là cho người bị lạc phương hướng. Maggaṃ ācikkheyya (chỉ đường) có nghĩa là nắm tay và nói: “Đây là con đường.” Andhakāre (trong bóng tối) có nghĩa là trong bóng tối có bốn yếu tố: ngày mười bốn của hắc nguyệt, nửa đêm, khu rừng rậm rạp, và lớp mây che phủ. Đây trước hết là ý nghĩa của các từ không rõ ràng. Còn đây là sự kết hợp ý nghĩa: “Giống như người ta có thể lật ngửa vật bị úp xuống, cũng vậy, ngài Gotama đã khiến tôi, người quay lưng với Chánh pháp và đứng vững trong tà pháp, đứng dậy khỏi tà pháp; giống như người ta có thể mở ra vật bị che đậy, cũng vậy, ngài đã mở ra giáo pháp bị che đậy bởi bụi rậm tà kiến kể từ khi giáo pháp của Đức Thế Tôn Kassapa biến mất; giống như người ta có thể chỉ đường cho người bị lạc, cũng vậy, ngài đã chỉ cho tôi con đường đến cõi trời và giải thoát, khi tôi đang đi trên con đường xấu, con đường sai lầm; giống như người ta có thể cầm một ngọn đèn dầu trong bóng tối, cũng vậy, ngài đã cầm ngọn đèn thuyết pháp phá tan bóng tối vô minh che lấp, khi tôi đang chìm trong bóng tối vô minh và không thấy được các hình tướng của Tam Bảo như Phật, v.v. Do đó, ngài Gotama đã tuyên thuyết Chánh pháp cho tôi bằng nhiều phương tiện, bằng những cách thức này.” දෙසනානුමොදනකථා නිට්ඨිතා. (Chương) Bàn về sự tán thán bài thuyết pháp chấm dứt. පසන්නාකාරකථා (Chương) Bàn về cách thể hiện sự tịnh tín එවං දෙසනං ථොමෙත්වා ඉමාය දෙසනාය රතනත්තයෙ පසන්නචිත්තො පසන්නාකාරං කරොන්තො ‘‘එසාහ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ එසාහන්ති එසො අහං. භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමීති භවන්තං ගොතමං සරණන්ති ගච්ඡාමි; භවං මෙ ගොතමො සරණං, පරායණං, අඝස්ස තාතා, හිතස්ස ච විධාතාති ඉමිනා අධිප්පායෙන භවන්තං ගොතමං ගච්ඡාමි භජාමි සෙවාමි පයිරුපාසාමි, එවං වා ජානාමි බුජ්ඣාමීති. යෙසඤ්හි ධාතූනං ගතිඅත්ථො, බුද්ධිපි තෙසං අත්ථො; තස්මා ‘‘ගච්ඡාමී’’ති ඉමස්ස ජානාමි බුජ්ඣාමීති අයම්පි අත්ථො වුත්තො. ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චාති එත්ථ පන අධිගතමග්ගෙ සච්ඡිකතනිරොධෙ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ ච චතූසු අපායෙසු අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො; සො අත්ථතො අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච. වුත්තං හෙතං – ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (අ. නි. 4.34) විත්ථාරො. න කෙවලඤ්ච අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච, අපි ච ඛො අරියඵලෙහි සද්ධිං පරියත්තිධම්මොපි. වුත්තම්පි හෙතං ඡත්තමාණවකවිමානෙ – Sau khi tán thán bài thuyết pháp như vậy, với tâm tịnh tín nơi Tam Bảo nhờ bài thuyết pháp này, vị ấy thể hiện sự tịnh tín và nói câu bắt đầu bằng “esāhaṃ” (con đây). Ở đây, esāhaṃ là eso ahaṃ (con đây). (Câu) “Bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi” (con xin quy y ngài Gotama) có nghĩa là: con đến với ngài Gotama như là nơi nương tựa; với chủ ý rằng: “Ngài Gotama là nơi nương tựa của con, là nơi nương náu cuối cùng, là người bảo vệ khỏi điều ác, và là người mang lại lợi ích,” con đến với ngài Gotama, con phụng sự, con hầu hạ, con thân cận; hoặc là, con biết, con hiểu như vậy. Thật vậy, những động từ gốc nào có nghĩa là “đi”, chúng cũng có nghĩa là “biết”; do đó, nghĩa này của từ “gacchāmi” là “con biết, con hiểu” cũng được nói đến. Còn trong câu “Dhammañca bhikkhusaṅghañca” (và Pháp, và Tăng chúng Tỳ khưu), (Pháp) được gọi là Dhamma vì nó gìn giữ những người đã chứng đắc Đạo, đã thực chứng Diệt, và những người đang thực hành theo lời dạy, không để họ rơi vào bốn đường ác; về mặt ý nghĩa, đó chính là Thánh đạo và Niết bàn. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp hữu vi, Bát Thánh Đạo được gọi là cao thượng nhất.” (Đây là phần) chi tiết. Và không chỉ có Thánh đạo và Niết bàn, mà còn có cả Pháp học cùng với các Thánh quả. Điều này cũng đã được nói trong Chuyện Thiên cung của Chattamāṇavaka: ‘‘රාගවිරාගමනෙජමසොකං, ධම්මමසඞ්ඛතමප්පටිකූලං; මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තං, ධම්මමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 887); “Hãy đến nương tựa Pháp này, Pháp ly tham, không lay động, không sầu muộn, Pháp vô vi, không chướng ngại; Pháp ngọt ngào, thuần thục, được phân định rõ ràng này.” එත්ථ හි රාගවිරාගොති මග්ගො කථිතො. අනෙජමසොකන්ති ඵලං. ධම්මමසඞ්ඛතන්ති නිබ්බානං. අප්පටිකූලං මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තන්ති පිටකත්තයෙන විභත්තා [Pg.141] සබ්බධම්මක්ඛන්ධාති. දිට්ඨිසීලසඞ්ඝාතෙන සංහතොති සඞ්ඝො, සො අත්ථතො අට්ඨඅරියපුග්ගලසමූහො. වුත්තඤ්හෙතං තස්මිංයෙව විමානෙ – Ở đây, “ly tham” là nói đến Đạo. “Không lay động, không sầu muộn” là nói đến Quả. “Pháp vô vi” là nói đến Niết bàn. “Không chướng ngại, ngọt ngào, thuần thục, được phân định rõ ràng này” là nói đến tất cả các uẩn pháp được phân chia trong Tam tạng. Tăng (Saṅgha) là do sự hợp nhất (saṃhata) về tri kiến và giới hạnh; về mặt ý nghĩa, đó là tập hợp của tám bậc Thánh nhân. Điều này cũng đã được nói trong chính câu chuyện Thiên cung ấy: ‘‘යත්ථ ච දින්නමහප්ඵලමාහු, චතූසු සුචීසු පුරිසයුගෙසු; අට්ඨ ච පුග්ගලධම්මදසා තෙ, සඞ්ඝමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 888); “Nơi nào sự cúng dường được gọi là có quả lớn, ấy là nơi bốn đôi bậc thanh tịnh, tám chúng cá nhân; các vị ấy là những người thấy Pháp. Hãy đến nương tựa Tăng chúng này.” භික්ඛූනං සඞ්ඝො භික්ඛුසඞ්ඝො. එත්තාවතා ච බ්‍රාහ්මණො තීණි සරණගමනානි පටිවෙදෙසි. Tăng chúng của các Tỳ khưu là Bhikkhusaṅgha (Tăng chúng Tỳ khưu). Đến đây, vị Bà la môn đã tuyên bố ba sự quy y. පසන්නාකාරකථා නිට්ඨිතා. (Chương) Bàn về cách thể hiện sự tịnh tín chấm dứt. සරණගමනකථා (Chương) Bàn về sự quy y ඉදානි තෙස්වෙව තීසු සරණගමනෙසු කොසල්ලත්ථං සරණං, සරණගමනං, යො සරණං ගච්ඡති, Bây giờ, để có sự thông thạo về ba sự quy y ấy, (cần phải biết): nơi nương tựa, sự quy y, người quy y, සරණගමනප්පභෙදො, සරණගමනඵලං, සංකිලෙසො, භෙදොති අයං විධි වෙදි තබ්බො. සො පන ඉධ වුච්චමානො අතිභාරියං විනයනිදානං කරොතීති න වුත්තො. අත්ථිකෙහි පන පපඤ්චසූදනියං වා මජ්ඣිමට්ඨකථායං භයභෙරවසුත්තවණ්ණනතො (ම. නි. අට්ඨ. 1.56) සුමඞ්ගලවිලාසිනියං වා දීඝනිකායට්ඨකථායං (දී. නි. අට්ඨ. 1.250) සරණවණ්ණනතො ගහෙතබ්බොති. sự phân loại quy y, quả của sự quy y, sự ô nhiễm (của quy y), và sự phá vỡ (quy y) – phương pháp này cần được biết. Nhưng điều đó, nếu được nói ở đây, sẽ làm cho phần Duyên khởi của Luật trở nên quá nặng nề, nên không được nói đến. Tuy nhiên, những người có nhu cầu nên tìm hiểu từ phần giải về kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ, hoặc từ phần giải về quy y trong Sumaṅgalavilāsinī, Chú giải Trường Bộ. සරණගමනකථා නිට්ඨිතා. (Chương) Bàn về sự quy y chấm dứt. උපාසකත්තපටිවෙදනාකථා (Chương) Bàn về việc tuyên bố trở thành cận sự nam උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතූති මං භවං ගොතමො ‘‘උපාසකො අය’’න්ති එවං ධාරෙතූති අත්ථො. උපාසකවිධිකොසල්ලත්ථං පනෙත්ථ කො උපාසකො, කස්මා උපාසකොති වුච්චති, කිමස්ස සීලං, කො ආජීවො, කා විපත්ති, කා සම්පත්තීති ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං. තං අතිභාරියකරණතො ඉධ න විභත්තං, අත්ථිකෙහි පන පපඤ්චසූදනියං මජ්ඣිමට්ඨකථායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.56) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අජ්ජතග්ගෙති එත්ථ අයං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය (කථා. 441), උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා (සං. නි. 5.374) අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 318) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34) සෙට්ඨෙ. ඉධ පනායං ආදිම්හි දට්ඨබ්බො. තස්මා අජ්ජතග්ගෙති අජ්ජතං ආදිං කත්වාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අජ්ජතන්ති අජ්ජභාවන්ති වුත්තං හොති. අජ්ජදග්ගෙ ඉච්චෙව වා [Pg.142] පාඨො, දකාරො පදසන්ධිකරො, අජ්ජ අග්ගං කත්වාති වුත්තං හොති. පාණුපෙතන්ති පාණෙහි උපෙතං, යාව මෙ ජීවිතං පවත්තති, තාව උපෙතං අනඤ්ඤසත්ථුකං තීහි සරණගමනෙහි සරණගතං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු ජානාතු, අහඤ්හි සචෙපි මෙ තිඛිණෙන අසිනා සීසං ඡින්දෙය්‍යුං, නෙව බුද්ධං ‘‘න බුද්ධො’’ති වා, ධම්මං ‘‘න ධම්මො’’ති වා, සඞ්ඝං ‘‘න සඞ්ඝො’’ති වා වදෙය්‍යන්ති. එත්ථ ච බ්‍රාහ්මණො පාණුපෙතං සරණගතන්ති පුන සරණගමනං වදන්තො අත්තසන්නිය්‍යාතනං පකාසෙතීති වෙදිතබ්බො. Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là người cận sự nam. Có nghĩa là: Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con như vầy: ‘Vị này là người cận sự nam.’ Ở đây, vì lợi ích của sự thiện xảo trong phương cách của người cận sự nam, nên biết điều tạp luận này: Ai là người cận sự nam? Vì sao được gọi là cận sự nam? Giới của vị ấy là gì? Sanh kế là gì? Sự thất bại là gì? Sự thành tựu là gì? Điều ấy do việc làm cho quá nặng nề nên không được phân tích ở đây. Tuy nhiên, những người có nhu cầu nên biết theo phương cách đã được nói trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ. Ở đây, trong câu ‘ajjatagge’, từ ‘agga’ này được thấy trong các nghĩa: bắt đầu, chóp đỉnh, phần, và cao tột. Thật vậy, trong các câu như: ‘Này bạn giữ cửa, kể từ hôm nay, ta đóng cửa đối với các Ni-kiền-tử nam và Ni-kiền-tử nữ,’ nó được thấy với nghĩa là bắt đầu. Trong các câu như: ‘Nên chạm vào đầu ngón tay ấy chỉ bằng đầu ngón tay ấy,’ ‘đầu ngọn mía,’ ‘đầu ngọn tre,’ nó được thấy với nghĩa là chóp đỉnh. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, Ta cho phép chia phần trái cây chua, hoặc phần trái cây ngọt, hoặc phần trái cây đắng, hoặc theo phần trú xá, hoặc theo phần tu viện,’ nó được thấy với nghĩa là phần. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, không chân hoặc hai chân... Như Lai được tuyên bố là bậc cao tột trong số ấy,’ nó được thấy với nghĩa là cao tột. Còn ở đây, từ này nên được xem với nghĩa là bắt đầu. Do đó, trong câu ‘ajjatagge’, nên hiểu nghĩa ở đây là: ‘lấy ngày hôm nay làm sự bắt đầu.’ Ajjataṃ có nghĩa là ‘tình trạng hôm nay.’ Hoặc bản văn là ‘ajjadagge’, chữ ‘da’ là để nối âm, có nghĩa là ‘lấy hôm nay làm sự bắt đầu.’ Pāṇupetaṃ là được đi cùng với mạng sống. Chừng nào mạng sống của con còn tồn tại, chừng đó mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận, hãy biết con là người đã quy y bằng ba pháp quy y, không có vị thầy nào khác. Thật vậy, nếu có người dùng gươm bén chặt đầu con, con cũng sẽ không bao giờ nói về đức Phật rằng ‘không phải là Phật,’ hoặc về Pháp rằng ‘không phải là Pháp,’ hoặc về Tăng rằng ‘không phải là Tăng.’ Và ở đây, nên hiểu rằng vị Bà-la-môn, khi nói lại về sự quy y ‘đã quy y cho đến trọn đời,’ là đang tuyên bố sự hiến dâng bản thân. එවං අත්තානං නිය්‍යාතෙත්වා භගවන්තං සපරිසං උපට්ඨාතුකාමො ආහ – ‘‘අධිවාසෙතු ච මෙ භවං ගොතමො වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. කිං වුත්තං හොති – උපාසකඤ්ච මං භවං ගොතමො ධාරෙතු, අධිවාසෙතු ච මෙ වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං, තයො මාසෙ වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය මම අනුග්ගහත්ථං වාසං සම්පටිච්ඡතූති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙනාති අථස්ස වචනං සුත්වා භගවා කායඞ්ගං වා වාචඞ්ගං වා අචොපෙත්වා අබ්භන්තරෙයෙව ඛන්තිං චාරෙත්වා තුණ්හීභාවෙන අධිවාසෙසි; බ්‍රාහ්මණස්ස අනුග්ගහත්ථං මනසාව සම්පටිච්ඡීති වුත්තං හොති. Sau khi đã hiến dâng bản thân như vậy, vì muốn hầu hạ Đức Thế Tôn cùng với hội chúng, ông đã nói: ‘Mong Tôn giả Gotama cùng với Tăng chúng Tỳ khưu hãy chấp nhận an cư mùa mưa tại Verañjā cho con.’ Điều gì đã được nói? (Có nghĩa là:) ‘Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là người cận sự nam, và hãy chấp nhận an cư mùa mưa tại Verañjā cho con, xin hãy chấp nhận việc lưu trú trong ba tháng nương nhờ Verañjā vì lợi ích của con.’ Đức Thế Tôn đã chấp nhận bằng sự im lặng. Khi ấy, sau khi nghe lời nói của ông, Đức Thế Tôn đã không cử động thân phần hay khẩu phần, chỉ khởi lên sự kham nhẫn ở bên trong và đã chấp nhận bằng sự im lặng. Có nghĩa là: Ngài đã chấp nhận chỉ bằng tâm ý vì lợi ích của vị Bà-la-môn. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වාති අථ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො සචෙ මෙ සමණො ගොතමො නාධිවාසෙය්‍ය, කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපෙය්‍ය. යස්මා පන අප්පටික්ඛිපිත්වා අබ්භන්තරෙ ඛන්තිං ධාරෙසි, තස්මා මෙ මනසාව අධිවාසෙසීති එවං ආකාරසල්ලක්ඛණකුසලතාය භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා, අත්තනො නිසින්නාසනතො වුට්ඨාය චතූසු දිසාසු භගවන්තං සක්කච්චං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ආගතකාලතො පභුති ජාතිමහල්ලකබ්‍රාහ්මණානං අභිවාදනාදීනි න කරොතීති විගරහිත්වාපි ඉදානි විඤ්ඤාතබුද්ධගුණො කායෙන වාචාය මනසා ච අනෙකක්ඛත්තුං වන්දන්තොපි අතිත්තොයෙව හුත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ සිරස්මිං පතිට්ඨාපෙත්වා යාව දස්සනවිසයො තාව පටිමුඛොයෙව අපක්කමිත්වා දස්සනවිසයං විජහනට්ඨානෙ වන්දිත්වා පක්කාමි. Khi ấy, Bà-la-môn Verañja, sau khi biết được sự chấp nhận của Đức Thế Tôn. Khi ấy, Bà-la-môn Verañja (nghĩ rằng): ‘Nếu Sa-môn Gotama không chấp nhận cho ta, ngài đã từ chối bằng thân hoặc bằng lời. Nhưng vì ngài không từ chối mà giữ sự kham nhẫn ở bên trong, do đó ngài đã chấp nhận cho ta chỉ bằng tâm ý.’ Như vậy, do sự thiện xảo trong việc nhận biết tướng trạng, ông đã biết được sự chấp nhận của Đức Thế Tôn, sau khi đứng dậy từ chỗ ngồi của mình, ông đã đảnh lễ Đức Thế Tôn một cách cung kính ở bốn phương, đi nhiễu bên phải ba vòng. Mặc dù đã bị khiển trách rằng: ‘Kể từ lúc đến, ông đã không làm những việc như đảnh lễ các vị Bà-la-môn trưởng lão về dòng dõi,’ nhưng bây giờ, là người đã biết được ân đức của Phật, dù đã đảnh lễ nhiều lần bằng thân, khẩu, và ý, ông vẫn không thấy đủ, đã đưa hai tay chắp lại, sáng chói với mười đầu móng tay hợp lại, đặt lên đầu, rồi lui về phía sau mặt vẫn hướng về phía Ngài cho đến khi còn trong tầm mắt, và tại nơi khuất tầm mắt, ông đã đảnh lễ rồi ra đi. උපාසකත්තපටිවෙදනාකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về việc tuyên bố thân phận cận sự nam chấm dứt. දුබ්භික්ඛකථා Câu chuyện về nạn đói 16. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා හොතීති යස්මිං සමයෙ වෙරඤ්ජෙන බ්‍රාහ්මණෙන භගවා වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය වස්සාවාසං යාචිතො[Pg.143], තෙන සමයෙන වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා හොති. දුබ්භික්ඛාති දුල්ලභභික්ඛා; සා පන දුල්ලභභික්ඛතා යත්ථ මනුස්සා අස්සද්ධා හොන්ති අප්පසන්නා, තත්ථ සුසස්සකාලෙපි අතිසමග්ඝෙපි පුබ්බණ්ණාපරණ්ණෙ හොති. වෙරඤ්ජායං පන යස්මා න තථා අහොසි, අපිච ඛො දුසස්සතාය ඡාතකදොසෙන අහොසි තස්මා තමත්ථං දස්සෙන්තො ද්වීහිතිකාතිආදිමාහ. තත්ථ ද්වීහිතිකාති ද්විධා පවත්තඊහිතිකා. ඊහිතං නාම ඉරියා ද්විධා පවත්තා – චිත්තඉරියා, චිත්තඊහා. ‘‘එත්ථ ලච්ඡාම නු ඛො කිඤ්චි භික්ඛමානා න ලච්ඡාමා’’ති, ‘‘ජීවිතුං වා සක්ඛිස්සාම නු ඛො නො’’ති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. 16. Vào lúc bấy giờ, tại Verañjā bị nạn đói. Vào lúc mà Đức Thế Tôn được Bà-la-môn Verañja thỉnh cầu an cư mùa mưa nương nhờ Verañjā, vào lúc ấy tại Verañjā bị nạn đói. Nạn đói là khó tìm được vật thực. Tình trạng khó tìm được vật thực ấy xảy ra ở nơi nào mà con người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, thì ở nơi đó, ngay cả trong thời kỳ mùa màng tốt đẹp, ngay cả khi các loại ngũ cốc trước và sau có giá rất rẻ, (tình trạng ấy vẫn) xảy ra. Tuy nhiên, tại Verañjā, vì không phải như vậy, mà thực ra là do mùa màng thất bát, do lỗi của sự đói kém, nên để chỉ rõ ý nghĩa ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘dvīhitikā’. Trong đó, ‘dvīhitikā’ là có sự cố gắng diễn ra theo hai cách. ‘Īhitaṃ’ là oai nghi. Oai nghi của tâm, sự nỗ lực của tâm, đã diễn ra theo hai cách: ‘Ở đây, khi đi khất thực, chúng ta có thể nhận được gì chăng, hay sẽ không nhận được?’, ‘chúng ta có thể sống được chăng, hay không?’ - đây là ý nghĩa ở đây. අථ වා ද්වීහිතිකාති දුජ්ජීවිකා, ඊහිතං ඊහා ඉරියනං පවත්තනං ජීවිතන්තිආදීනි පදානි එකත්ථානි. තස්මා දුක්ඛෙන ඊහිතං එත්ථ පවත්තතීති ද්වීහිතිකාති අයමෙත්ථ පදත්ථො. සෙතට්ඨිකාති සෙතකානි අට්ඨීනි එත්ථාති සෙතට්ඨිකා. දිවසම්පි යාචිත්වා කිඤ්චි අලද්ධා මතානං කපණමනුස්සානං අහිච්ඡත්තකවණ්ණෙහි අට්ඨීහි තත්‍ර තත්‍ර පරිකිණ්ණාති වුත්තං හොති. සෙතට්ටිකාතිපි පාඨො. තස්සත්ථො – සෙතා අට්ටි එත්ථාති සෙතට්ටිකා. අට්ටීති ආතුරතා බ්‍යාධි රොගො. තත්ථ ච සස්සානං ගබ්භග්ගහණකාලෙ සෙතකරොගෙන උපහතමෙව පච්ඡින්නඛීරං අග්ගහිතතණ්ඩුලං පණ්ඩරපණ්ඩරං සාලිසීසං වා යවගොධූමසීසං වා නික්ඛමති, තස්මා ‘‘සෙතට්ටිකා’’ති වුච්චති. Hay là, dvīhitikā là khó sinh sống. Các từ īhitaṃ, īhā, iriyanaṃ, pavattanaṃ, jīvitaṃ là đồng nghĩa. Do đó, ở đây việc sinh sống diễn ra một cách khó khăn nên gọi là dvīhitikā. Đây là ý nghĩa của từ ở đây. Setaṭṭhikā là ở đây có xương trắng nên gọi là setaṭṭhikā. Có nghĩa là (nơi đây) rải rác khắp nơi những khúc xương có màu sắc như cây nấm của những người nghèo khổ đã chết vì đi xin cả ngày mà không được gì. Cũng có bài đọc là Setaṭṭikā. Ý nghĩa của từ ấy là: Ở đây có bệnh trắng nên gọi là setaṭṭikā. Aṭṭi là sự đau ốm, bệnh hoạn, tật bệnh. Và ở đấy, vào lúc lúa trổ đòng, bị bệnh trắng phá hoại nên bông lúa hay bông lúa mạch, lúa mì trổ ra đều trắng phau, sữa bị cắt đứt, không có hạt gạo. Do đó, được gọi là setaṭṭikā. වප්පකාලෙ සුට්ඨු අභිසඞ්ඛරිත්වාපි වුත්තසස්සං තත්ථ සලාකා එව සම්පජ්ජතීති සලාකාවුත්තා; සලාකාය වා තත්ථ ජීවිතං පවත්තෙන්තීති සලාකාවුත්තා. කිං වුත්තං හොති? තත්ථ කිර ධඤ්ඤවික්කයකානං සන්තිකං කයකෙසු ගතෙසු දුබ්බලමනුස්සෙ අභිභවිත්වා බලවමනුස්සාව ධඤ්ඤං කිණිත්වා ගච්ඡන්ති. දුබ්බලමනුස්සා අලභමානා මහාසද්දං කරොන්ති. ධඤ්ඤවික්කයකා ‘‘සබ්බෙසං සඞ්ගහං කරිස්සාමා’’ති ධඤ්ඤකරණට්ඨානෙ ධඤ්ඤමාපකං නිසීදාපෙත්වා එකපස්සෙ වණ්ණජ්ඣක්ඛං නිසීදාපෙසුං. ධඤ්ඤත්ථිකා වණ්ණජ්ඣක්ඛස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්ති. සො ආගතපටිපාටියා මූලං ගහෙත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස එත්තකං දාතබ්බ’’න්ති සලාකං ලිඛිත්වා දෙති, තෙ තං ගහෙත්වා ධඤ්ඤමාපකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා දින්නපටිපාටියා ධඤ්ඤං ගණ්හන්ති. එවං සලාකාය තත්ථ ජීවිතං පවත්තෙන්තීති සලාකාවුත්තා. Salākāvuttā là (nơi) vào mùa gieo hạt, dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng nhưng lúa được gieo ở đấy chỉ trổ ra cọng rơm mà thôi. Hoặc là, ở đấy người ta mưu sinh bằng thẻ nên gọi là salākāvuttā. Điều này có nghĩa là gì? Tương truyền, ở đấy khi những người mua đến chỗ của những người bán lúa, những người khỏe mạnh lấn át những người yếu đuối rồi mua lúa và đi mất. Những người yếu đuối không mua được nên làm ồn ào lớn tiếng. Những người bán lúa nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ giúp đỡ tất cả mọi người,’ rồi cho người đong lúa ngồi ở nơi phát lúa và cho người giám định tiền bạc ngồi ở một bên. Những người cần lúa đi đến chỗ người giám định tiền bạc. Vị ấy nhận tiền theo thứ tự người đến, viết một cái thẻ: ‘Nên đưa cho người tên này chừng này,’ rồi giao cho. Họ nhận thẻ ấy, đi đến chỗ người đong lúa, rồi nhận lúa theo thứ tự đã được đưa. Như vậy, ở đấy người ta mưu sinh bằng thẻ nên gọi là salākāvuttā. න [Pg.144] සුකරා උඤ්ඡෙන පග්ගහෙන යාපෙතුන්ති පග්ගහෙන යො උඤ්ඡො, තෙන යාපෙතුං න සුකරා. පත්තං ගහෙත්වා යං අරියා උඤ්ඡං කරොන්ති, භික්ඛාචරියං චරන්ති, තෙන උඤ්ඡෙන යාපෙතුං න සුකරාති වුත්තං හොති. තදා කිර තත්ථ සත්තට්ඨගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා එකදිවසම්පි යාපනමත්තං න ලභන්ති. Na sukarā uñchena paggahena yāpetunti là việc lượm lặt với (bình bát) được đưa ra, không dễ dàng để sinh sống bằng việc lượm lặt ấy. Có nghĩa là, các bậc Thánh cầm bát thực hành việc lượm lặt, đi khất thực, không dễ dàng để sinh sống bằng việc lượm lặt ấy. Tương truyền, vào lúc bấy giờ, ở đấy các vị đi khất thực trong bảy, tám ngôi làng cũng không nhận được vật thực đủ để sống qua một ngày. තෙන ඛො පන සමයෙන උත්තරාපථකා අස්සවාණිජා…පෙ… අස්සොසි ඛො භගවා උදුක්ඛලසද්දන්ති – තෙනාති යස්මිං සමයෙ භගවා වෙරඤ්ජං උපනිස්සාය වස්සාවාසං උපගතො තෙන සමයෙන. උත්තරාපථවාසිකා උත්තරාපථතො වා ආගතත්තා එවං ලද්ධවොහාරා අස්සවාණිජා උත්තරාපථෙ අස්සානං උට්ඨානට්ඨානෙ පඤ්ච අස්සසතානි ගහෙත්වා දිගුණං තිගුණං ලාභං පත්ථයමානා දෙසන්තරං ගච්ඡන්තා තෙහි අත්තනො වික්කායිකභණ්ඩභූතෙහි පඤ්චමත්තෙහි අස්සසතෙහි වෙරඤ්ජං වස්සාවාසං උපගතා හොන්ති. කස්මා? න හි සක්කා තස්මිං දෙසෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ අද්ධානං පටිපජ්ජිතුං. උපගච්ඡන්තා ච බහිනගරෙ උදකෙන අනජ්ඣොත්ථරණීයෙ ඨානෙ අත්තනො ච වාසාගාරානි අස්සානඤ්ච මන්දිරං කාරාපෙත්වා වතියා පරික්ඛිපිංසු. තානි තෙසං වසනට්ඨානානි ‘‘අස්සමණ්ඩලිකායො’’ති පඤ්ඤායිංසු. තෙනාහ – ‘‘තෙහි අස්සමණ්ඩලිකාසු භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති. පත්ථපත්ථපුලකන්ති එකමෙකස්ස භික්ඛුනො පත්ථපත්ථපමාණං පුලකං. පත්ථො නාම නාළිමත්තං හොති, එකස්ස පුරිසස්ස අලං යාපනාය. වුත්තම්පි හෙතං – ‘‘පත්ථොදනො නාලමයං දුවින්න’’න්ති (ජා. 2.21.192). පුලකං නාම නිත්ථුසං කත්වා උස්සෙදෙත්වා ගහිතයවතණ්ඩුලා වුච්චන්ති. යදි හි සථුසා හොන්ති, පාණකා විජ්ඣන්ති, අද්ධානක්ඛමා න හොන්ති. තස්මා තෙ වාණිජා අද්ධානක්ඛමං කත්වා යවතණ්ඩුලමාදාය අද්ධානං පටිපජ්ජන්ති ‘‘යත්ථ අස්සානං ඛාදනීයං තිණං දුල්ලභං භවිස්සති, තත්ථෙතං අස්සභත්තං භවිස්සතී’’ති. Vào lúc bấy giờ, các người buôn ngựa ở phương bắc... (cho đến) ... đức Thế Tôn đã nghe được tiếng chày giã – tena là vào lúc đức Thế Tôn nương vào Verañjā để an cư mùa mưa. Các người buôn ngựa là những người sống ở phương bắc, hoặc được gọi như vậy vì họ đến từ phương bắc. Họ đã dắt năm trăm con ngựa từ nơi sinh sản của ngựa ở phương bắc, mong muốn lợi nhuận gấp đôi, gấp ba, trong khi đi đến xứ khác, họ đã cùng với năm trăm con ngựa là hàng hóa của mình đến an cư mùa mưa ở Verañjā. Vì sao? Vì ở xứ ấy không thể đi đường trong bốn tháng mùa mưa. Khi đến, họ đã cho làm nhà ở cho mình và chuồng cho ngựa ở một nơi bên ngoài thành phố, nơi không bị nước ngập, rồi rào lại bằng hàng rào. Những nơi ở ấy của họ được biết đến với tên gọi là ‘những trại ngựa.’ Do đó, ngài nói: ‘Do các vị ấy, một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ-khưu đã được quy định ở các trại ngựa.’ Patthapatthapulakaṃ là một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ-khưu. Một pattha là một đấu, đủ để một người sinh sống. Điều này cũng đã được nói: ‘Cơm nấu từ một đấu này không đủ cho hai chúng ta.’ Pulakaṃ được gọi là hạt lúa mạch đã được xay bỏ vỏ, hấp chín rồi lấy ra. Vì nếu còn vỏ trấu thì sâu bọ sẽ đục khoét, không thể để được lâu. Do đó, các người buôn ngựa ấy đã làm cho hạt lúa mạch có thể để được lâu, rồi mang theo đi đường với ý nghĩ: ‘Ở nơi nào cỏ làm thức ăn cho ngựa khó tìm, ở đấy thứ này sẽ là thức ăn cho ngựa.’ කස්මා පන තෙහි තං භික්ඛූනං පඤ්ඤත්තන්ති? වුච්චතෙ – ‘‘න හි තෙ දක්ඛිණාපථමනුස්සා විය අස්සද්ධා අප්පසන්නා, තෙ පන සද්ධා පසන්නා බුද්ධමාමකා, ධම්මමාමකා, සඞ්ඝමාමකා; තෙ පුබ්බණ්හසමයං කෙනචිදෙව කරණීයෙන නගරං පවිසන්තා ද්වෙ තයො දිවසෙ අද්දසංසු සත්තට්ඨ භික්ඛූ සුනිවත්ථෙ සුපාරුතෙ [Pg.145] ඉරියාපථසම්පන්නෙ සකලම්පි නගරං පිණ්ඩාය චරිත්වා කිඤ්චි අලභමානෙ. දිස්වාන නෙසං එතදහොසි – ‘‘අය්‍යා ඉමං නගරං උපනිස්සාය වස්සං උපගතා; ඡාතකඤ්ච වත්තති, න ච කිඤ්චි ලභන්ති, අතිවිය කිලමන්ති. මයඤ්චම්හ ආගන්තුකා, න සක්කොම නෙසං දෙවසිකං යාගුඤ්ච භත්තඤ්ච පටියාදෙතුං. අම්හාකං පන අස්සා සායඤ්ච පාතො ච ද්වික්ඛත්තුං භත්තං ලභන්ති. යංනූන මයං එකමෙකස්ස අස්සස්ස පාතරාසභත්තතො එකමෙකස්ස භික්ඛුනො පත්ථපත්ථපුලකං දදෙය්‍යාම. එවං අය්‍යා ච න කිලමිස්සන්ති, අස්සා ච යාපෙස්සන්තී’’ති. තෙ භික්ඛූනං සන්තිකං ගන්ත්වා එතමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ පත්ථපත්ථපුලකං පටිග්ගහෙත්වා යං වා තං වා කත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති යාචිත්වා දෙවසිකං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤපෙසුං. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙහි අස්සමණ්ඩලිකාසු භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති. Lại nữa, vì sao các vị ấy đã quy định vật ấy cho các vị tỳ khưu? Được nói rằng: “Bởi vì các vị ấy không phải là những người không có đức tin, không có niềm tịnh tín giống như những người ở xứ Dakkhiṇāpatha. Trái lại, các vị ấy là những người có đức tin, có niềm tịnh tín, là những người xem đức Phật là của mình, xem Pháp là của mình, xem chúng Tăng là của mình. Vào buổi sáng, trong hai ba ngày, khi đang đi vào thành phố vì một công việc nào đó, các vị ấy đã nhìn thấy bảy tám vị tỳ khưu đắp y chỉnh tề, đầy đủ oai nghi, đang đi khất thực khắp cả thành phố mà không nhận được vật gì. Sau khi nhìn thấy, các vị ấy đã có suy nghĩ này: ‘Các ngài trưởng lão đã đến an cư mùa mưa nương nhờ vào thành phố này, và nạn đói đang diễn ra, các ngài không nhận được vật gì, các ngài bị mệt nhọc quá đỗi. Còn chúng tôi là những người khách trú, chúng tôi không thể chuẩn bị cháo và cơm hằng ngày cho các ngài. Tuy nhiên, những con ngựa của chúng tôi nhận được thức ăn hai lần vào buổi chiều và buổi sáng. Sẽ tốt biết bao nếu chúng tôi từ phần thức ăn buổi sáng của mỗi con ngựa mà dâng cúng một đấu lúa mạch cho mỗi vị tỳ khưu. Như vậy, các ngài trưởng lão sẽ không bị mệt nhọc và các con ngựa cũng sẽ được sống qua ngày.’ Các vị ấy đã đi đến chỗ các vị tỳ khưu, sau khi trình bày sự việc ấy, đã thỉnh cầu rằng: ‘Bạch các ngài, xin các ngài hãy nhận lấy một đấu lúa mạch rồi chế biến cách nào đó và dùng.’ và đã quy định việc cúng dường một đấu lúa mạch hằng ngày. Do đó, đã được nói rằng: ‘Các vị ấy đã quy định một đấu lúa mạch cho các vị tỳ khưu ở các chuồng ngựa.’” පඤ්ඤත්තන්ති නිච්චභත්තසඞ්ඛෙපෙන ඨපිතං. ඉදානි භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වාතිආදීසු පුබ්බණ්හසමයන්ති දිවසස්ස පුබ්බභාගසමයං, පුබ්බණ්හසමයෙති අත්ථො. පුබ්බණ්හෙ වා සමයං පුබ්බණ්හසමයං, පුබ්බණ්හෙ එකං ඛණන්ති වුත්තං හොති. එවං අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං ලබ්භති. නිවාසෙත්වාති පරිදහිත්වා, විහාරනිවාසනපරිවත්තනවසෙනෙතං වෙදිතබ්බං. න හි තෙ තතො පුබ්බෙ අනිවත්ථා අහෙසුං. පත්තචීවරමාදායාති පත්තං හත්ථෙහි චීවරං කායෙන ආදියිත්වා සම්පටිච්ඡාදෙත්වා, ධාරෙත්වාති අත්ථො. යෙන වා තෙන වා හි පකාරෙන ගණ්හන්තා ආදායඉච්චෙව වුච්චන්ති, යථා ‘‘සමාදායෙව පක්කමතී’’ති (දී. නි. 1.21). පිණ්ඩං අලභමානාති සකලම්පි වෙරඤ්ජං චරිත්වා තිට්ඨතු පිණ්ඩො, අන්තමසො ‘‘අතිච්ඡථා’’ති වාචම්පි අලභමානා. Đã quy định có nghĩa là đã được thiết lập theo cách thức của vật thực thường xuyên. Bây giờ, trong các câu như ‘các vị tỳ khưu vào buổi sáng, sau khi đã đắp y,’ thì ‘vào buổi sáng’ (pubbaṇhasamayaṃ) có nghĩa là vào khoảng thời gian thuộc phần đầu của ngày. Hoặc ‘vào buổi sáng’ (pubbaṇhasamayaṃ) là một khoảng thời gian vào buổi sáng, được nói là một khoảnh khắc vào buổi sáng. Như vậy, đối cách được dùng với ý nghĩa liên tục. ‘Sau khi đã đắp y’ (nivāsetvā) có nghĩa là sau khi đã mặc vào; điều này nên được hiểu theo trường hợp thay đổi y phục ở trú xứ. Bởi vì các vị ấy không phải là đã không đắp y trước đó. ‘Sau khi đã mang y bát’ (pattacīvaramādāya) có nghĩa là sau khi đã cầm lấy bát bằng tay và đắp y lên thân, tức là đã mang giữ. Bởi vì những người cầm lấy bằng cách này hay cách khác đều được gọi là ‘đã mang,’ giống như trong câu: ‘Sau khi đã mang thì ra đi.’ ‘Không nhận được vật thực’ (piṇḍaṃ alabhamānā) có nghĩa là sau khi đã đi khắp cả thành Verañjā, vật thực hãy khoan nói đến, ngay cả lời nói ‘xin mời nhận’ cũng không nhận được. පත්ථපත්ථපුලකං ආරාමං ආහරිත්වාති ගතගතට්ඨානෙ ලද්ධං එකමෙකං පත්ථපත්ථපුලකං ගහෙත්වා ආරාමං නෙත්වා. උදුක්ඛලෙ කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තීති ථෙරානං කොචි කප්පියකාරකො නත්ථි, යො නෙසං තං ගහෙත්වා යාගුං වා භත්තං වා පචෙය්‍ය. සාමම්පි පචනං සමණසාරුප්පං න හොති න ච වට්ටති. තෙ එවං නො සල්ලහුකවුත්තිතා ච භවිස්සති, සාමපාකපරිමොචනඤ්චාති අට්ඨ අට්ඨ ජනා වා දස දස ජනා වා එකතො හුත්වා උදුක්ඛලෙ කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා සකං සකං පටිවීසං උදකෙන තෙමෙත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. එවං පරිභුඤ්ජිත්වා අප්පොස්සුක්කා සමණධම්මං කරොන්ති[Pg.146]. භගවතො පන තෙ අස්සවාණිජා පත්ථපුලකඤ්ච දෙන්ති, තදුපියඤ්ච සප්පිමධුසක්කරං. තං ආයස්මා ආනන්දො ආහරිත්වා සිලායං පිසති. පුඤ්ඤවතා පණ්ඩිතපුරිසෙන කතං මනාපමෙව හොති. අථ නං පිසිත්වා සප්පිආදීහි සම්මා යොජෙත්වා භගවතො උපනාමෙසි. අථෙත්ථ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපන්ති. තං භගවා පරිභුඤ්ජති. පරිභුඤ්ජිත්වා ඵලසමාපත්තියා කාලං අතිනාමෙති. න තතො පට්ඨාය පිණ්ඩාය චරති. ‘Sau khi đã mang một đấu lúa mạch về trú xứ’ có nghĩa là sau khi đã cầm lấy từng đấu lúa mạch nhận được ở những nơi đã đi đến rồi mang về trú xứ. ‘Sau khi giã đi giã lại trong cối rồi dùng’ có nghĩa là các vị trưởng lão không có người thị giả tịnh nhân nào để người ấy cầm lấy vật ấy rồi nấu cháo hoặc cơm cho các ngài. Việc tự mình nấu nướng cũng không thích hợp với sa-môn và cũng không được phép. Các vị ấy suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, chúng ta sẽ có được sự sống nhẹ nhàng và thoát khỏi việc tự mình nấu nướng,’ rồi tám vị hoặc mười vị hợp lại cùng nhau, sau khi giã đi giã lại trong cối, đã làm ẩm phần của riêng mình bằng nước rồi dùng. Sau khi dùng như vậy, các vị ấy không bận tâm và thực hành sa-môn pháp. Còn đối với đức Thế Tôn, những người buôn ngựa ấy dâng cúng một đấu lúa mạch và cả bơ, mật ong, đường cát là những thứ thích hợp với vật ấy. Tôn giả Ānanda đã mang vật ấy đến rồi nghiền trên phiến đá. Việc được làm bởi người trí có phước báu thì chỉ là điều hài lòng. Kế đó, sau khi đã nghiền, ngài đã trộn đều với bơ v.v… rồi dâng lên đức Thế Tôn. Bấy giờ, các vị chư thiên đã đặt vật thực bổ dưỡng của chư thiên vào trong ấy. Đức Thế Tôn dùng vật ấy. Sau khi đã dùng, ngài trải qua thời gian bằng quả thiền định. Kể từ đó, ngài không đi khất thực. කිං පනානන්දත්ථෙරො තදා භගවතො උපට්ඨාකො හොතීති? හොති, නො ච ඛො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධා. භගවතො හි පඨමබොධියං වීසතිවස්සන්තරෙ නිබද්ධුපට්ඨාකො නාම නත්ථි. කදාචි නාගසමාලත්ථෙරො භගවන්තං උපට්ඨාසි, කදාචි නාගිතත්ථෙරො, කදාචි මෙඝියත්ථෙරො, කදාචි උපවාණත්ථෙරො, කදාචි සාගතත්ථෙරො, කදාචි සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො. තෙ අත්තනො රුචියා උපට්ඨහිත්වා යදා ඉච්ඡන්ති තදා පක්කමන්ති. ආනන්දත්ථෙරො තෙසු තෙසු උපට්ඨහන්තෙසු අප්පොස්සුක්කො හොති, පක්කන්තෙසු සයමෙව වත්තපටිපත්තිං කරොති. භගවාපි කිඤ්චාපි මෙ ඤාතිසෙට්ඨො උපට්ඨාකට්ඨානං න තාව ලභති, අථ ඛො එවරූපෙසු ඨානෙසු අයමෙව පතිරූපොති අධිවාසෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ආයස්මා පනානන්දො පත්ථපුලකං සිලායං පිසිත්වා භගවතො උපනාමෙසි, තං භගවා පරිභුඤ්ජතී’’ති. Lại nữa, phải chăng trưởng lão Ānanda là vị thị giả của đức Thế Tôn vào lúc bấy giờ? Thưa phải, nhưng không phải là vị thị giả đã nhận được chức vụ thị giả. Bởi vì trong khoảng hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ, đức Thế Tôn không có vị nào tên là thị giả thường trực. Có khi trưởng lão Nāgasamāla đã hầu hạ đức Thế Tôn, có khi trưởng lão Nāgita, có khi trưởng lão Meghiya, có khi trưởng lão Upavāṇa, có khi trưởng lão Sāgata, có khi Sunakkhatta con trai của hoàng tộc Licchavi. Các vị ấy sau khi đã hầu hạ theo ý thích của mình, khi nào muốn thì ra đi. Trưởng lão Ānanda không bận tâm khi các vị ấy đang hầu hạ, khi các vị ấy đã ra đi thì tự mình thực hành các phận sự. Cả đức Thế Tôn cũng đã chấp thuận với suy nghĩ rằng: ‘Mặc dù người bà con cao quý của ta vẫn chưa nhận được chức vụ thị giả, tuy nhiên trong những trường hợp như thế này, chính vị này là người thích hợp.’ Do đó, đã được nói rằng: ‘Lại nữa, tôn giả Ānanda sau khi đã nghiền một đấu lúa mạch trên phiến đá đã dâng lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn đã dùng vật ấy.’” නනු ච මනුස්සා දුබ්භික්ඛකාලෙ අතිවිය උස්සාහජාතා පුඤ්ඤානි කරොන්ති, අත්තනා අභුඤ්ජිත්වාපි භික්ඛූනං දාතබ්බං මඤ්ඤන්ති. තෙ තදා කස්මා කටච්ඡුභික්ඛම්පි න අදංසු? අයඤ්ච වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො මහතා උස්සාහෙන භගවන්තං වස්සාවාසං යාචි, සො කස්මා භගවතො අත්ථිභාවම්පි න ජානාතීති? වුච්චතෙ – මාරාවට්ටනාය. වෙරඤ්ජඤ්හි බ්‍රාහ්මණං භගවතො සන්තිකා පක්කන්තමත්තමෙව සකලඤ්ච නගරං සමන්තා ච යොජනමත්තං යත්ථ සක්කා පුරෙභත්තං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්චාගන්තුං, තං සබ්බං මාරො ආවට්ටෙත්වා මොහෙත්වා සබ්බෙසං අසල්ලක්ඛණභාවං කත්වා පක්කාමි. තස්මා න කොචි අන්තමසො සාමීචිකම්මම්පි කත්තබ්බං මඤ්ඤිත්ථ. Lại nữa, há chẳng phải loài người trong thời đói kém, đã trở nên vô cùng nỗ lực làm các việc phước, dù tự mình không ăn cũng nghĩ rằng nên dâng cúng đến các vị tỳ khưu sao? Vì sao lúc ấy họ đã không cúng dường dù chỉ một muỗng vật thực? Và vị Bà-la-môn người Verañjā này đã với nỗ lực to lớn thỉnh mời Đức Thế Tôn an cư mùa mưa, vì sao vị ấy lại không biết đến cả sự hiện hữu của Đức Thế Tôn? Được trả lời rằng: – Do sự xoay chuyển của Ma vương. Thật vậy, ngay khi vị Bà-la-môn người Verañjā vừa rời khỏi sự hiện diện của Đức Thế Tôn, Ma vương đã đi đến, xoay chuyển và làm mê muội toàn thể thành phố và cả một vùng có chu vi một do-tuần, nơi có thể đi khất thực trước buổi ăn rồi quay về, khiến cho tất cả mọi người rơi vào tình trạng không hay biết. Do đó, không một ai, dù chỉ là việc nhỏ nhất, nghĩ rằng nên làm một hành động tôn kính. කිං [Pg.147] පන භගවාපි මාරාවට්ටනං අජානිත්වාව තත්ථ වස්සං උපගතොති? නො අජානිත්වා. අථ කස්මා චම්පා-සාවත්ථි-රාජගහාදීනං අඤ්ඤතරස්මිං න උපගතොති? තිට්ඨන්තු චම්පා-සාවත්ථි-රාජගහාදීනි, සචෙපි භගවා තස්මිං සංවච්ඡරෙ උත්තරකුරුං වා තිදසපුරං වා ගන්ත්වා වස්සං උපගච්ඡෙය්‍ය, තම්පි මාරො ආවට්ටෙය්‍ය. සො කිර තං සංවච්ඡරං අතිවිය ආඝාතෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො අහොසි. ඉධ පන භගවා ඉමං අතිරෙකකාරණං අද්දස – ‘‘අස්සවාණිජා භික්ඛූනං සඞ්ගහං කරිස්සන්තී’’ති. තස්මා වෙරඤ්ජායමෙව වස්සං උපගච්ඡි. Lại nữa, có phải Đức Thế Tôn đã nhập hạ ở nơi ấy mà không biết về sự xoay chuyển của Ma vương chăng? Không phải là không biết. Vậy thì vì sao Ngài đã không nhập hạ ở một trong các thành phố như Campā, Sāvatthī, Rājagaha? Cứ để các thành phố Campā, Sāvatthī, Rājagaha qua một bên, nếu trong năm ấy Đức Thế Tôn có đi đến Uttarakuru hay cõi trời Ba Mươi Ba để nhập hạ, Ma vương cũng sẽ xoay chuyển nơi ấy. Tương truyền rằng trong năm ấy, Ma vương có tâm bị ám ảnh bởi lòng sân hận vô cùng. Tuy nhiên, ở đây Đức Thế Tôn đã thấy được lý do đặc biệt này: ‘Các người buôn ngựa sẽ hỗ trợ các vị tỳ khưu.’ Do đó, Ngài đã nhập hạ chính tại Verañjā. කිං පන මාරො වාණිජකෙ ආවට්ටෙතුං න සක්කොතීති? නො න සක්කොති, තෙ පන ආවට්ටිතපරියොසානෙ ආගමිංසු. පටිනිවත්තිත්වා කස්මා න ආවට්ටෙතීති? අවිසහතාය. න හි සො තථාගතස්ස අභිහටභික්ඛාය නිබද්ධදානස්ස අප්පිතවත්තස්ස අන්තරායං කාතුං විසහති. චතුන්නඤ්හි න සක්කා අන්තරායො කාතුං. කතමෙසං චතුන්නං? තථාගතස්ස අභිහටභික්ඛාසඞ්ඛෙපෙන වා නිබද්ධදානස්ස අප්පිතවත්තසඞ්ඛෙපෙන වා පරිච්චත්තානං චතුන්නං පච්චයානං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. බුද්ධානං ජීවිතස්ස න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. අසීතියා අනුබ්‍යඤ්ජනානං බ්‍යාමප්පභාය වා න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. චන්දිමසූරියදෙවබ්‍රහ්මානම්පි හි පභා තථාගතස්ස අනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාප්පදෙසං පත්වා විහතානුභාවා හොන්ති. බුද්ධානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුන්ති ඉමෙසං චතුන්නං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. තස්මා මාරෙන අකතන්තරායං භික්ඛං භගවා සසාවකසඞ්ඝො තදා පරිභුඤ්ජතීති වෙදිතබ්බො. Lại nữa, có phải Ma vương không thể xoay chuyển những người buôn ngựa chăng? Không phải là không thể, nhưng họ đã đến vào lúc sự xoay chuyển đã kết thúc. Vì sao (Ma vương) đã không xoay chuyển (họ) sau khi họ quay lại? Do không dám. Thật vậy, Ma vương không dám gây trở ngại cho vật thực được mang đến dâng, cho sự cúng dường thường xuyên, cho các vật dụng đã được dâng cúng đến đức Như Lai. Thật vậy, không thể gây trở ngại cho bốn điều. Bốn điều nào? Không một ai có thể gây trở ngại cho bốn món vật dụng đã được xả thí cho đức Như Lai, tóm lại là vật thực được mang đến dâng, sự cúng dường thường xuyên, và các vật dụng đã được dâng cúng. Không một ai có thể gây trở ngại cho mạng sống của các đức Phật. Không một ai có thể gây trở ngại cho tám mươi vẻ đẹp phụ hoặc hào quang một sải của các Ngài. Thật vậy, ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, chư thiên, và Phạm thiên khi đến vùng hào quang một sải và các vẻ đẹp phụ của đức Như Lai đều bị mất đi năng lực. Không một ai có thể gây trở ngại cho Toàn Tri Kiến của các đức Phật. Không một ai có thể gây trở ngại cho bốn điều này. Do đó, nên hiểu rằng lúc bấy giờ Đức Thế Tôn cùng chúng Tăng đệ tử đã thọ dụng vật thực không bị Ma vương gây trở ngại. එවං පරිභුඤ්ජන්තො ච එකදිවසං අස්සොසි ඛො භගවා උදුක්ඛලසද්දන්ති භගවා පත්ථපත්ථපුලකං කොට්ටෙන්තානං භික්ඛූනං මුසලසඞ්ඝට්ටජනිතං උදුක්ඛලසද්දං සුණි. තතො පරං ජානන්තාපි තථාගතාති එවමාදි යං පරතො ‘‘කින්නු ඛො සො, ආනන්ද, උදුක්ඛලසද්දො’’ති පුච්ඡි, තස්ස පරිහාරදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා – තථාගතා නාම ජානන්තාපි සචෙ තාදිසං පුච්ඡාකාරණං හොති, පුච්ඡන්ති. සචෙ පන තාදිසං පුච්ඡාකාරණං නත්ථි, ජානන්තාපි න පුච්ඡන්ති. යස්මා පන බුද්ධානං අජානනං නාම නත්ථි, තස්මා අජානන්තාපීති න වුත්තං. කාලං විදිත්වා පුච්ඡන්තීති සචෙ තස්සා පුච්ඡාය සො කාලො හොති, එවං තං කාලං විදිත්වා පුච්ඡන්ති; සචෙ න හොති[Pg.148], එවම්පි කාලං විදිත්වාව න පුච්ඡන්ති. එවං පුච්ඡන්තාපි ච අත්ථසංහිතං තථාගතා පුච්ඡන්ති, යං අත්ථනිස්සිතං කාරණනිස්සිතං, තදෙව පුච්ඡන්ති, නො අනත්ථසංහිතං. කස්මා? යස්මා අනත්ථසංහිතෙ සෙතුඝාතො තථාගතානං. සෙතු වුච්චති මග්ගො, මග්ගෙනෙව තාදිසස්ස වචනස්ස ඝාතො, සමුච්ඡෙදොති වුත්තං හොති. Và trong khi đang thọ dụng như vậy, một hôm, (có câu) ‘Đức Thế Tôn đã nghe tiếng cối,’ (nghĩa là) Đức Thế Tôn đã nghe tiếng cối, âm thanh được tạo ra do sự va chạm của chày của các vị tỳ khưu đang giã từng đấu tấm lúa. Sau đó, để giải thích cho câu hỏi mà Ngài đã hỏi sau đó: ‘Này Ānanda, tiếng cối đó là gì vậy?’, (những lời) bắt đầu bằng ‘Các đấng Như Lai, dù biết rõ,’ đã được nói ra. Ở đây, đây là lời giải thích tóm tắt: Các đấng Như Lai, dù biết rõ, nếu có lý do để hỏi như vậy, các Ngài sẽ hỏi. Nhưng nếu không có lý do để hỏi như vậy, dù biết rõ, các Ngài cũng không hỏi. Tuy nhiên, vì các đức Phật không có cái gọi là không biết, nên không nói là ‘dù không biết.’ (Câu) ‘Các Ngài hỏi sau khi biết thời điểm thích hợp’ (có nghĩa là) nếu đó là thời điểm thích hợp cho câu hỏi ấy, thì các Ngài hỏi sau khi biết thời điểm thích hợp đó; nếu không phải, thì các Ngài cũng không hỏi sau khi đã biết rõ thời điểm. Và ngay cả khi hỏi như vậy, các đấng Như Lai chỉ hỏi điều có liên quan đến lợi ích; điều gì dựa vào lợi ích, dựa vào nguyên nhân, các Ngài chỉ hỏi điều đó, chứ không hỏi điều không liên quan đến lợi ích. Vì sao? Vì đối với điều không liên quan đến lợi ích, các đấng Như Lai đã phá vỡ cầu nối. Cầu nối được gọi là đạo lộ; có nghĩa là, chính nhờ đạo lộ mà có sự hủy diệt, sự đoạn trừ lời nói như vậy. ඉදානි අත්ථසංහිතන්ති එත්ථ යං අත්ථසන්නිස්සිතං වචනං තථාගතා පුච්ඡන්ති, තං දස්සෙන්තො ‘‘ද්වීහාකාරෙහී’’ති ආදිමාහ. තත්ථ ආකාරෙහීති කාරණෙහි. ධම්මං වා දෙසෙස්සාමාති අට්ඨුප්පත්තියුත්තං සුත්තං වා පුබ්බචරිතකාරණයුත්තං ජාතකං වා කථයිස්සාම. සාවකානං වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමාති සාවකානං වා තාය පුච්ඡාය වීතික්කමං පාකටං කත්වා ගරුකං වා ලහුකං වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාම ආණං ඨපෙස්සාමාති. Bây giờ, trong câu ‘liên quan đến lợi ích,’ để chỉ ra lời nói dựa vào lợi ích mà các đấng Như Lai hỏi, ngài (Upāli) đã nói những lời bắt đầu bằng ‘với hai lý do.’ Ở đây, ‘ākārehi’ có nghĩa là ‘kāraṇehi’ (với các lý do). (Một là) ‘Ta sẽ thuyết Pháp,’ (nghĩa là) Ta sẽ kể một bài kinh liên quan đến sự kiện phát sinh, hoặc một chuyện tiền thân liên quan đến nguyên nhân là hành vi trong quá khứ. (Hai là) ‘Hoặc Ta sẽ chế định một điều học cho các đệ tử,’ (nghĩa là) hoặc đối với các đệ tử, bằng câu hỏi đó, sau khi làm cho sự vi phạm trở nên rõ ràng, Ta sẽ chế định một điều học, dù nặng hay nhẹ, Ta sẽ thiết lập một mệnh lệnh. අථ ඛො භගවා…පෙ… එතමත්ථං ආරොචෙසීති එත්ථ නත්ථි කිඤ්චි වත්තබ්බං. පුබ්බෙ වුත්තමෙව හි භික්ඛූනං පත්ථපත්ථපුලකපටිලාභං සල්ලහුකවුත්තිතං සාමපාකපරිමොචනඤ්ච ආරොචෙන්තො එතමත්ථං ආරොචෙසීති වුච්චති. ‘‘සාධු සාධු, ආනන්දා’’ති ඉදං පන භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං සම්පහංසෙන්තො ආහ. සාධුකාරං පන දත්වා ද්වීසු ආකාරෙසු එකං ගහෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ආහ – ‘‘තුම්හෙහි, ආනන්ද, සප්පුරිසෙහි විජිතං, පච්ඡිමා ජනතා සාලිමංසොදනං අතිමඤ්ඤිස්සතී’’ති. තත්‍රායමධිප්පායො – තුම්හෙහි, ආනන්ද, සප්පුරිසෙහි එවං දුබ්භික්ඛෙ දුල්ලභපිණ්ඩෙ ඉමාය සල්ලහුකවුත්තිතාය ඉමිනා ච සල්ලෙඛෙන විජිතං. කිං විජිතන්ති? දුබ්භික්ඛං විජිතං, ලොභො විජිතො, ඉච්ඡාචාරො විජිතො. කථං? ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, සමන්තතො පන අනන්තරා ගාමනිගමා ඵලභාරනමිතසස්සා සුභික්ඛා සුලභපිණ්ඩා. එවං සන්තෙපි භගවා ඉධෙව අම්හෙ නිග්ගණ්හිත්වා වසතී’’ති එකභික්ඛුස්සපි චින්තා වා විඝාතො වා නත්ථි. එවං තාව දුබ්භික්ඛං විජිතං අභිභූතං අත්තනො වසෙ වත්තිතං. Ở đây, trong câu “Rồi đức Thế Tôn… vân vân… đã trình bày ý nghĩa ấy,” không có gì cần phải nói. Thật vậy, điều đã được nói trước đây rồi. (Ngài Ānanda) được gọi là “đã trình bày ý nghĩa ấy” khi ngài trình bày về việc các vị tỳ khưu nhận được từng bát lúa mạch, về nếp sống nhẹ nhàng, và về việc được giải thoát khỏi việc tự nấu nướng. Còn câu này “Lành thay, lành thay, Ānanda,” đức Thế Tôn đã nói để làm cho Tôn giả Ānanda phấn khởi. Lại nữa, sau khi ban lời tán thán, Ngài đã chọn lấy một trong hai phương diện rồi thuyết pháp rằng: “Này Ānanda, các con là những bậc chân nhân đã chiến thắng, thế hệ sau này sẽ xem thường cả cơm gạo sāli với thịt.” Ở đây, chủ ý là thế này: Này Ānanda, các con là những bậc chân nhân đã chiến thắng trong nạn đói kém như vầy, trong lúc vật thực khó tìm như vầy, bằng nếp sống nhẹ nhàng này và bằng pháp khổ hạnh này. Đã chiến thắng cái gì? Đã chiến thắng nạn đói, đã chiến thắng lòng tham, đã chiến thắng hành vi xấu xa. Bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, nhưng các làng mạc và thị trấn không có khoảng cách ở xung quanh thì được mùa, lúa trĩu nặng, sung túc, vật thực dễ tìm.” Dù là như vậy, không một vị tỳ khưu nào có suy nghĩ hay phiền muộn rằng: “Đức Thế Tôn đang kiềm chế chúng ta và chỉ ở lại đây.” Như vậy, trước hết, nạn đói đã được chiến thắng, đã được chế ngự, đã được đặt dưới sự kiểm soát của mình. කථං ලොභො විජිතො? ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, සමන්තතො පන අනන්තරා ගාමනිගමා ඵලභාරනමිතසස්සා සුභික්ඛා සුලභපිණ්ඩා. හන්ද මයං තත්ථ ගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමා’’ති ලොභවසෙන එකභික්ඛුනාපි රත්තිච්ඡෙදො වා ‘‘පච්ඡිමිකාය තත්ථ වස්සං උපගච්ඡාමා’’ති වස්සච්ඡෙදො වා න කතො. එවං ලොභො විජිතො. Lòng tham đã được chiến thắng bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, nhưng các làng mạc và thị trấn không có khoảng cách ở xung quanh thì được mùa, lúa trĩu nặng, sung túc, vật thực dễ tìm.” Không một vị tỳ khưu nào, do năng lực của lòng tham, đã phạm lỗi phá vỡ đêm với ý nghĩ “Nào, chúng ta hãy đi đến đó và thọ dụng,” hoặc đã phạm lỗi phá vỡ mùa mưa với ý nghĩ “Chúng ta hãy nhập hạ ở đó vào kỳ an cư sau.” Như vậy, lòng tham đã được chiến thắng. කථං [Pg.149] ඉච්ඡාචාරො විජිතො? අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, ඉමෙ ච මනුස්සා අම්හෙ ද්වෙ තයො මාසෙ වසන්තෙපි න කිස්මිඤ්චි මඤ්ඤන්ති. යංනූන මයං ගුණවාණිජ්ජං කත්වා ‘‘අසුකො භික්ඛු පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී…පෙ… අසුකො ඡළභිඤ්ඤොති එවං මනුස්සානං අඤ්ඤමඤ්ඤං පකාසෙත්වා කුච්ඡිං පටිජග්ගිත්වා පච්ඡා සීලං අධිට්ඨහෙය්‍යාමා’’ති එකභික්ඛුනාපි එවරූපා ඉච්ඡා න උප්පාදිතා. එවං ඉච්ඡාචාරො විජිතො අභිභූතො අත්තනො වසෙ වත්තිතොති. Hành vi xấu xa đã được chiến thắng bằng cách nào? “Thành Verañjā này đang đói kém, và những người này, dù chúng ta đã ở đây hai, ba tháng, cũng không xem trọng chúng ta về bất cứ điều gì. Hay là chúng ta hãy buôn bán đức hạnh, bằng cách tiết lộ cho nhau giữa các cư sĩ rằng ‘Vị tỳ khưu nọ là người đắc thiền thứ nhất… vân vân… vị tỳ khưu kia có sáu thắng trí,’ rồi chăm lo cho cái bụng, sau đó chúng ta sẽ thiết lập lại giới hạnh.” Không một vị tỳ khưu nào đã khởi lên ước muốn xấu xa như vậy. Như vậy, hành vi xấu xa đã được chiến thắng, đã được chế ngự, đã được đặt dưới sự kiểm soát của mình. අනාගතෙ පන පච්ඡිමා ජනතා විහාරෙ නිසින්නා අප්පකසිරෙනෙව ලභිත්වාපි ‘‘කිං ඉදං උත්තණ්ඩුලං අතිකිලින්නං අලොණං අතිලොණං අනම්බිලං අච්චම්බිලං, කො ඉමිනා අත්ථො’’ති ආදිනා නයෙන සාලිමංසොදනං අතිමඤ්ඤිස්සති, ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං කරිස්සති. අථ වා ජනපදො නාම න සබ්බකාලං දුබ්භික්ඛො හොති. එකදා දුබ්භික්ඛො හොති, එකදා සුභික්ඛො හොති. ස්වායං යදා සුභික්ඛො භවිස්සති, තදා තුම්හාකං සප්පුරිසානං ඉමාය පටිපත්තියා පසන්නා මනුස්සා භික්ඛූනං යාගුඛජ්ජකාදිප්පභෙදෙන අනෙකප්පකාරං සාලිවිකතිං මංසොදනඤ්ච දාතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති. තං තුම්හෙ නිස්සාය උප්පන්නං සක්කාරං තුම්හාකං සබ්‍රහ්මචාරීසඞ්ඛාතා පච්ඡිමා ජනතා තුම්හාකං අන්තරෙ නිසීදිත්වා අනුභවමානාව අතිමඤ්ඤිස්සති, තප්පච්චයං මානඤ්ච ඔමානඤ්ච කරිස්සති. කථං? කස්මා එත්තකං පක්කං, කිං තුම්හාකං භාජනානි නත්ථි, යත්ථ අත්තනො සන්තකං පක්ඛිපිත්වා ඨපෙය්‍යාථාති. Còn trong tương lai, thế hệ sau, dù ngồi trong tu viện và nhận được (vật thực) một cách không khó khăn, cũng sẽ xem thường cả cơm gạo sāli với thịt theo cách như sau: “Cái gì đây, cơm sượng, cơm nhão, cơm lạt, cơm mặn, cơm không chua, cơm quá chua, có ích gì với thứ này?” và sẽ tỏ ra khinh miệt, coi thường. Hoặc giả, một xứ sở không phải lúc nào cũng đói kém. Có lúc đói kém, có lúc sung túc. Khi xứ sở ấy được sung túc, bấy giờ, những người có lòng tịnh tín do hạnh tu này của các con là những bậc chân nhân, sẽ nghĩ rằng nên cúng dường đến các vị tỳ khưu nhiều loại cơm gạo sāli được chế biến đặc biệt và cơm thịt, với các loại như cháo, vật thực cứng, v.v. Sự cúng dường đó phát sinh nhờ các con, thế hệ sau, được gọi là những người bạn đồng phạm hạnh của các con, sẽ vừa ngồi giữa các con, vừa thọ hưởng, mà lại xem thường. Do duyên đó, họ sẽ sinh tâm kiêu mạn và khinh miệt. Bằng cách nào? “Tại sao lại nấu nhiều thế này? Các vị không có vật chứa hay sao, để mà bỏ phần của mình vào đó và cất đi?” දුබ්භික්ඛකථා නිට්ඨිතා. Dứt câu chuyện về nạn đói. මහාමොග්ගල්ලානස්සසීහනාදකථා Câu chuyện về tiếng rống sư tử của Đại Mục Kiền Liên 17. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානොතිආදීසු ආයස්මාති පියවචනමෙතං, ගරුගාරවසප්පතිස්සාධිවචනමෙතං. මහාමොග්ගල්ලානොති මහා ච සො ගුණමහන්තතාය මොග්ගල්ලානො ච ගොත්තෙනාති මහාමොග්ගල්ලානො. එතදවොචාති එතං අවොච. ඉදානි වත්තබ්බං ‘‘එතරහි භන්තෙ’’තිආදිවචනං දස්සෙති. කස්මා අවොච? ථෙරො කිර පබ්බජිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො, සත්ථාරාපි මහිද්ධිකතාය එතදග්ගෙ ඨපිතො. සො තං අත්තනො මහිද්ධිකතං නිස්සාය චින්තෙසි – ‘‘අයං වෙරඤ්ජා දුබ්භික්ඛා, භික්ඛූ ච කිලමන්ති, යංනූනාහං පථවිං පරිවත්තෙත්වා භික්ඛූ පප්පටකොජං භොජෙය්‍ය’’න්ති. අථස්ස [Pg.150] එතදහොසි – ‘‘සචෙ පනාහං භගවතො සන්තිකෙ විහරන්තො භගවන්තං අයාචිත්වා එවං කරෙය්‍යං, න මෙතං අස්ස පතිරූපං; යුගග්ගාහො විය භගවතා සද්ධිං කතො භවෙය්‍යා’’ති. තස්මා යාචිතුකාමො ආගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච. 17. Trong các đoạn bắt đầu bằng “Rồi Tôn giả Đại Mục Kiền Liên,” āyasmā (Tôn giả) là một lời nói thân ái; đây là một từ chỉ người đáng được tôn kính, kính trọng và nương tựa. Mahāmoggallāno (Đại Mục Kiền Liên) là vì vị ấy vừa là mahā (vĩ đại) do đức hạnh vĩ đại, vừa là Moggallāno (Mục Kiền Liên) theo dòng họ. Etadavoca nghĩa là etaṃ avoca (đã nói điều này). Nó chỉ ra lời nói cần được nói bây giờ, bắt đầu bằng “Bạch ngài, bây giờ.” Tại sao ngài lại nói? Tương truyền, vị Trưởng lão sau khi xuất gia, vào ngày thứ bảy đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn; ngài cũng được bậc Đạo Sư đặt vào vị trí tối thượng về thần thông vĩ đại. Vị ấy, nương vào thần thông vĩ đại của mình, đã suy nghĩ: “Thành Verañjā này đang đói kém, và các vị tỳ khưu đang mệt mỏi. Hay là ta hãy lật ngược trái đất lại và cho các vị tỳ khưu ăn lớp vỏ dinh dưỡng của đất.” Rồi ngài lại có suy nghĩ này: “Nếu ta đang ở gần đức Thế Tôn mà làm như vậy không xin phép đức Thế Tôn, điều đó sẽ không thích hợp với ta; việc làm đó sẽ giống như là tranh đua với đức Thế Tôn.” Vì vậy, với mong muốn xin phép, ngài đã đến và bạch với đức Thế Tôn điều đó. හෙට්ඨිමතලං සම්පන්නන්ති පථවියා කිර හෙට්ඨිමතලෙ පථවිමණ්ඩො පථවොජො පථවි-පප්පටකො අත්ථි, තං සන්ධාය වදති. තත්ථ සම්පන්නන්ති මධුරං, සාදුරසන්ති අත්ථො. යථෙව හි ‘‘තත්‍රස්ස රුක්ඛො සම්පන්නඵලො ච උපපන්නඵලො චා’’ති (ම. නි. 2.48) එත්ථ මධුරඵලොති අත්ථො; එවමිධාපි සම්පන්නන්ති මධුරං සාදුරසන්ති වෙදිතබ්බං. සෙය්‍යථාපි ඛුද්දමධුං අනීළකන්ති ඉදං පනස්ස මධුරතාය ඔපම්මනිදස්සනත්ථං වුත්තං. ඛුද්දමධුන්ති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතමධු. අනීළකන්ති නිම්මක්ඛිකං නිම්මක්ඛිකණ්ඩකං පරිසුද්ධං. එතං කිර මධු සබ්බමධූහි අග්ගඤ්ච සෙට්ඨඤ්ච සුරසඤ්ච ඔජවන්තඤ්ච. තෙනාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි ඛුද්දමධුං අනීළකං එවමස්සාද’’න්ති. Trong câu “Lớp đất bên dưới rất tuyệt hảo,” tương truyền, ở lớp bên dưới của trái đất có tinh chất đất, vị ngon của đất, lớp vỏ đất; ngài nói nhắm đến điều đó. Ở đây, sampannaṃ (tuyệt hảo) có nghĩa là ngọt ngào, có vị ngon. Thật vậy, cũng như trong câu “Ở đó có cây có quả tuyệt hảo và quả đã chín” (M.ii.48), nghĩa là “quả ngọt”; cũng vậy, ở đây nên hiểu sampannaṃ có nghĩa là ngọt ngào, có vị ngon. Còn câu “Giống như mật ong nhỏ không có con ong” được nói ra để làm ví dụ minh họa cho sự ngọt ngào của nó. Khuddamadhu là mật do ong nhỏ làm ra. Anīḷakaṃ (không có con ong) nghĩa là không có con ong, không có trứng ong, hoàn toàn tinh khiết. Tương truyền, loại mật này là cao quý nhất, ưu việt nhất, ngon nhất và bổ dưỡng nhất trong tất cả các loại mật. Vì thế, ngài nói: “Nó có vị ngon giống như mật ong nhỏ không có con ong.” සාධාහං, භන්තෙති සාධු අහං, භන්තෙ. එත්ථ සාධූති ආයාචනවචනමෙතං. පථවිපරිවත්තනං ආයාචන්තො හි ථෙරො භගවන්තං එවමාහ. පරිවත්තෙය්‍යන්ති උක්කුජ්ජෙය්‍යං, හෙට්ඨිමතලං උපරිමං කරෙය්‍යං. කස්මා? එවඤ්හි කතෙ සුඛෙන භික්ඛූ පප්පටකොජං පථවිමණ්ඩං පරිභුඤ්ජිස්සන්තීති. අථ භගවා අනනුඤ්ඤාතුකාමොපි ථෙරං සීහනාදං නදාපෙතුං පුච්ඡි – ‘‘යෙ පන තෙ, මොග්ගල්ලාන, පථවිනිස්සිතා පාණා තෙ කථං කරිස්සසී’’ති. යෙ පථවිනිස්සිතා ගාමනිගමාදීසු පාණා, තෙ පථවියා පරිවත්තියමානාය ආකාසෙ සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තෙ කථං කරිස්සසි, කත්ථ ඨපෙස්සසීති? අථ ථෙරො භගවතා එතදග්ගෙ ඨපිතභාවානුරූපං අත්තනො ඉද්ධානුභාවං පකාසෙන්තො ‘‘එකාහං, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – එකං අහං භන්තෙ හත්ථං යථා අයං මහාපථවී එවං අභිනිම්මිනිස්සාමි, පථවිසදිසං කරිස්සාමි. එවං කත්වා යෙ පථවිනිස්සිතා පාණා තෙ එකස්මිං හත්ථතලෙ ඨිතෙ පාණෙ තතො දුතියහත්ථතලෙ සඞ්කාමෙන්තො විය තත්ථ සඞ්කාමෙස්සාමීති. “Lành thay, bạch Thế Tôn, con xin thỉnh cầu.” (Sādhāhaṃ, bhante là sādhu ahaṃ, bhante). Ở đây, từ “sādhu” là lời thỉnh cầu. Vì muốn thỉnh cầu việc lật ngược đất, trưởng lão đã nói với Đức Thế Tôn như vậy. “Con muốn lật ngược” nghĩa là con muốn lật lên, con muốn làm cho mặt dưới thành mặt trên. Vì sao? Vì khi làm như vậy, các tỳ khưu sẽ dễ dàng thọ dụng lớp đất màu mỡ, tinh chất của đất. Bấy giờ, Đức Thế Tôn dù không muốn cho phép, nhưng để không làm cho trưởng lão cất lên tiếng rống sư tử, đã hỏi: “Này Moggallāna, còn những chúng sanh nương vào đất kia, con sẽ làm thế nào với chúng?” Nghĩa là: những chúng sanh nương vào đất ở các làng, thị trấn, v.v., khi đất bị lật ngược, chúng không thể đứng vững trong hư không, con sẽ làm thế nào, sẽ đặt chúng ở đâu? Bấy giờ, trưởng lão, để biểu dương oai lực thần thông của mình cho tương xứng với việc được Đức Thế Tôn đặt vào địa vị tối thắng, đã nói: “Bạch Thế Tôn, một tay con...” v.v. Ý nghĩa của câu ấy là: “Bạch Thế Tôn, một tay con sẽ hóa ra giống như đại địa này, con sẽ làm cho nó giống như đất. Sau khi làm như vậy, những chúng sanh nào nương vào đất, con sẽ di chuyển chúng đến đó, giống như di chuyển những chúng sanh đang ở trên một lòng bàn tay sang lòng bàn tay thứ hai.” අථස්ස භගවා ආයාචනං පටික්ඛිපන්තො ‘‘අලං මොග්ගල්ලානා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අලන්ති පටික්ඛෙපවචනං. විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යුන්ති විපරීතග්ගාහම්පි සත්තා සම්පාපුණෙය්‍යුං. කථං? අයං නු ඛො පථවී[Pg.151], උදාහු න අයන්ති. අථ වා අම්හාකං නු ඛො අයං ගාමො, උදාහු අඤ්ඤෙස’’න්ති. එවං නිගමජනපදඛෙත්තාරාමාදීසු. න වා එස විපල්ලාසො, අචින්තෙය්‍යො හි ඉද්ධිමතො ඉද්ධිවිසයො. එවං පන විපල්ලාසං පටිලභෙය්‍යුං – ඉදං දුබ්භික්ඛං නාම න ඉදානියෙව හොති, අනාගතෙපි භවිස්සති. තදා භික්ඛූ තාදිසං ඉද්ධිමන්තං සබ්‍රහ්මචාරිං කුතො ලභිස්සන්ති? තෙ සොතාපන්න-සකදාගාමි-අනාගාමි-සුක්ඛවිපස්සක-ඣානලාභි-පටිසම්භිදාප්පත්තඛීණාසවාපි සමානා ඉද්ධිබලාභාවා පරකුලානි පිණ්ඩාය උපසඞ්කමිස්සන්ති. තත්‍ර මනුස්සානං එවං භවිස්සති – ‘‘බුද්ධකාලෙ භික්ඛූ සික්ඛාසු පරිපූරකාරිනො අහෙසුං. තෙ ගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා දුබ්භික්ඛකාලෙ පථවිං පරිවත්තෙත්වා පප්පටකොජං පරිභුඤ්ජිංසු. ඉදානි පන සික්ඛාය පරිපූරකාරිනො නත්ථි. යදි සියුං, තථෙව කරෙය්‍යුං. න අම්හාකං යං කිඤ්චි පක්කං වා ආමං වා ඛාදිතුං දදෙය්‍යු’’න්ති. එවං තෙසුයෙව අරියපුග්ගලෙසු ‘‘නත්ථි අරියපුග්ගලා’’ති ඉමං විපල්ලාසං පටිලභෙය්‍යුං. විපල්ලාසවසෙන ච අරියෙ ගරහන්තා උපවදන්තා අපායුපගා භවෙය්‍යුං. තස්මා මා තෙ රුච්චි පථවිං පරිවත්තෙතුන්ති. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, từ chối lời thỉnh cầu của ngài, đã nói: “Thôi đi, Moggallāna,” v.v. Ở đây, “alaṃ” là lời từ chối. “Chúng sanh có thể có tưởng điên đảo” nghĩa là chúng sanh có thể có nhận thức sai lệch. Như thế nào? “Đây có phải là đất không, hay đây không phải là đất?” Hoặc là: “Đây có phải là làng của chúng ta không, hay là làng của người khác?” Tương tự như vậy đối với các thị trấn, quận, ruộng, vườn, v.v. Hoặc là, sự điên đảo này không xảy ra, vì cảnh giới thần thông của người có thần thông là không thể nghĩ bàn. Tuy nhiên, họ có thể có sự điên đảo như sau: Nạn đói này không phải chỉ xảy ra bây giờ, mà cũng sẽ xảy ra trong tương lai. Khi đó, các tỳ khưu sẽ tìm đâu ra một vị đồng phạm hạnh có thần thông như vậy? Các vị ấy, dù là bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất lai, Thuần quán A-la-hán, A-la-hán đắc thiền, A-la-hán đắc Vô ngại giải, nhưng vì không có năng lực thần thông, sẽ phải đến nhà người khác để khất thực. Khi đó, loài người sẽ nghĩ như sau: “Vào thời Đức Phật, các tỳ khưu là những người thực hành trọn vẹn các học giới. Các vị ấy, sau khi phát sinh các đức hạnh, vào thời đói kém đã lật ngược đất và thọ dụng lớp đất màu mỡ. Nhưng bây giờ, không có ai thực hành trọn vẹn học giới. Nếu có, họ cũng sẽ làm như vậy. Họ sẽ không cho chúng ta ăn bất cứ thứ gì, dù chín hay sống.” Như vậy, đối với chính các bậc Thánh nhân ấy, họ sẽ có sự điên đảo này: “Không có bậc Thánh nhân nào cả.” Và do sự điên đảo, khi chê bai, phỉ báng các bậc Thánh, họ sẽ phải sanh vào cõi dữ. Vì vậy, con chớ có thích thú việc lật ngược đất. අථ ථෙරො ඉමං යාචනං අලභමානො අඤ්ඤං යාචන්තො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තම්පිස්ස භගවා පටික්ඛිපන්තො ‘‘අලං මොග්ගල්ලානා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කිඤ්චාපි න වුත්තං ‘‘විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යු’’න්ති, අථ ඛො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං; අත්ථොපි චස්ස වුත්තසදිසමෙව වෙදිතබ්බො. යදි පන භගවා අනුජානෙය්‍ය, ථෙරො කිං කරෙය්‍යාති? මහාසමුද්දං එකෙන පදවීතිහාරෙන අතික්කමිතබ්බං මාතිකාමත්තං අධිට්ඨහිත්වා නළෙරුපුචිමන්දතො උත්තරකුරුඅභිමුඛං මග්ගං නීහරිත්වා උත්තරකුරුං ගමනාගමනසම්පන්නෙ ඨානෙ කත්වා දස්සෙය්‍ය, යථා භික්ඛූ ගොචරගාමං විය යථාසුඛං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා නික්ඛමෙය්‍යුන්ති. Bấy giờ, trưởng lão, không được chấp thuận lời thỉnh cầu này, đã thỉnh cầu một điều khác, nói rằng: “Lành thay, bạch Thế Tôn,” v.v. Đức Thế Tôn cũng từ chối lời thỉnh cầu ấy của ngài, nói rằng: “Thôi đi, Moggallāna,” v.v. Ở đây, mặc dù không nói “chúng sanh có thể có tưởng điên đảo,” nhưng nên hiểu theo phương pháp đã nói trước đó; và ý nghĩa của nó cũng nên được hiểu tương tự như đã nói. Nhưng nếu Đức Thế Tôn cho phép, trưởng lão sẽ làm gì? Ngài sẽ chú nguyện cho đại dương trở thành một con mương nhỏ có thể vượt qua bằng một bước chân, rồi mở ra một con đường từ cây Nalerupucimanda hướng về Bắc-câu-lô-châu, và sẽ chỉ cho thấy Bắc-câu-lô-châu là một nơi có đầy đủ đường đi lối về, để các tỳ khưu có thể đi vào và đi ra khất thực một cách thoải mái như một ngôi làng để khất thực. නිට්ඨිතා මහාමොග්ගල්ලානස්ස සීහනාදකථා. Dứt câu chuyện về tiếng rống sư tử của Đại Moggallāna. විනයපඤ්ඤත්තියාචනකථාවණ්ණනා Giải thích câu chuyện thỉnh cầu chế định Giới luật. 18. ඉදානි ආයස්මා උපාලි විනයපඤ්ඤත්තියා මූලතො පභුති නිදානං දස්සෙතුං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සික්ඛාපදපටිසංයුත්තං විතක්කුප්පාදං දස්සෙන්තො [Pg.152] ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ රහොගතස්සාති රහසි ගතස්ස. පටිසල්ලීනස්සාති සල්ලීනස්ස එකීභාවං ගතස්ස. කතමෙසානන්ති අතීතෙසු විපස්සීආදීසු බුද්ධෙසු කතමෙසං. චිරං අස්ස ඨිති, චිරා වා අස්ස ඨිතීති චිරට්ඨිතිකං. සෙසමෙත්ථ උත්තානපදත්ථමෙව. 18. Bây giờ, Tôn giả Upāli, để chỉ ra nguyên nhân của việc chế định Giới luật từ gốc rễ, đã trình bày sự khởi lên tư duy liên quan đến học giới của trưởng lão Sāriputta, và nói: “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta...” v.v. Ở đây, “rahogatassa” nghĩa là “đến nơi vắng vẻ.” “Paṭisallīnassa” nghĩa là “đang chuyên tâm,” “đang ở một mình.” “Katamesānaṃ” nghĩa là “của những vị Phật nào” trong số các vị Phật trong quá khứ như Vipassī, v.v. “Ciraṭṭhitikaṃ” (tồn tại lâu dài) là vì “sự tồn tại của nó (phạm hạnh) lâu dài,” hoặc “sự tồn tại của nó là lâu dài.” Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. කිං පන ථෙරො ඉමං අත්තනො පරිවිතක්කං සයං විනිච්ඡිනිතුං න සක්කොතීති? වුච්චතෙ – සක්කොති ච න සක්කොති ච. අයඤ්හි ඉමෙසං නාම බුද්ධානං සාසනං න චිරට්ඨිතිකං අහොසි, ඉමෙසං චිරට්ඨිතිකන්ති එත්තකං සක්කොති විනිච්ඡිනිතුං. ඉමිනා පන කාරණෙන න චිරට්ඨිතිකං අහොසි, ඉමිනා චිරට්ඨිතිකන්ති එතං න සක්කොති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘එතම්පි සොළසවිධාය පඤ්ඤාය මත්ථකං පත්තස්ස අග්ගසාවකස්ස න භාරියං, සම්මාසම්බුද්ධෙන පන සද්ධිං එකට්ඨානෙ වසන්තස්ස සයං විනිච්ඡයකරණං තුලං ඡඩ්ඩෙත්වා හත්ථෙන තුලනසදිසං හොතීති භගවන්තංයෙව උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡී’’ති. අථස්ස භගවා තං විස්සජ්ජෙන්තො ‘‘භගවතො ච සාරිපුත්ත විපස්සිස්සා’’තිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව. Phải chăng trưởng lão không thể tự mình quyết đoán tư duy này của mình? Xin trả lời: Có thể và cũng không thể. Vị ấy có thể quyết đoán được chừng này: “Giáo pháp của những vị Phật tên là... đã không tồn tại lâu dài, giáo pháp của những vị này đã tồn tại lâu dài.” Nhưng vị ấy không thể quyết đoán được điều này: “Vì lý do này mà không tồn tại lâu dài, vì lý do này mà tồn tại lâu dài.” Tuy nhiên, trưởng lão Mahāpaduma nói: “Ngay cả điều này cũng không phải là gánh nặng đối với vị Thượng thủ Thinh văn đã đạt đến đỉnh cao của mười sáu loại trí tuệ. Nhưng đối với vị trưởng lão đang sống cùng một nơi với Đức Chánh Đẳng Giác, việc tự mình quyết đoán giống như bỏ cái cân đi mà cân bằng tay. Vì vậy, ngài đã đến gặp Đức Thế Tôn và hỏi.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, khi trả lời câu hỏi của ngài, đã nói: “Này Sāriputta, của Đức Thế Tôn Vipassī...” v.v. Câu ấy có ý nghĩa rõ ràng. 19. පුන ථෙරො කාරණං පුච්ඡන්තො කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතූතිආදිමාහ. තත්ථ කො නු ඛො භන්තෙති කාරණපුච්ඡා, තස්ස කතමො නු ඛො භන්තෙති අත්ථො. හෙතු පච්චයොති උභයමෙතං කාරණාධිවචනං; කාරණඤ්හි යස්මා තෙන තස්ස ඵලං හිනොති පවත්තති, තස්මා හෙතූති වුච්චති. යස්මා තං පටිච්ච එති පවත්තති, තස්මා පච්චයොති වුච්චති. එවං අත්ථතො එකම්පි වොහාරවසෙන ච වචනසිලිට්ඨතාය ච තත්‍ර තත්‍ර එතං උභයම්පි වුච්චති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව. 19. Lại nữa, vị trưởng lão muốn hỏi về nguyên nhân nên đã nói lên câu bắt đầu bằng: "Bạch ngài, do nhân gì vậy?". Trong đó, câu "Bạch ngài, do nhân gì vậy?" là câu hỏi về nguyên nhân. Ý nghĩa của câu ấy là: "Bạch ngài, là cái gì vậy?". Cả hai từ "nhân" (hetu) và "duyên" (paccayo) này đều là danh từ chỉ nguyên nhân. Thật vậy, vì quả của nó được sinh khởi, được tiếp diễn bởi nguyên nhân ấy, cho nên được gọi là "nhân" (hetu). Vì quả sinh khởi, tiếp diễn do nương vào (duyên) ấy, cho nên được gọi là "duyên" (paccayo). Như vậy, dù về mặt ý nghĩa chỉ là một, nhưng do cách dùng trong ngôn ngữ và do sự trôi chảy của lời nói mà cả hai từ này được dùng ở chỗ này chỗ kia. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. ඉදානි තං හෙතුඤ්ච පච්චයඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘භගවා ච සාරිපුත්ත විපස්සී’’තිආදිමාහ. තත්ථ කිලාසුනො අහෙසුන්ති න ආලසියකිලාසුනො, න හි බුද්ධානං ආලසියං වා ඔසන්නවීරියතා වා අත්ථි. බුද්ධා හි එකස්ස වා ද්වින්නං වා සකලචක්කවාළස්ස වා ධම්මං දෙසෙන්තා සමකෙනෙව උස්සාහෙන ධම්මං දෙසෙන්ති, න පරිසාය අප්පභාවං දිස්වා ඔසන්නවීරියා හොන්ති, නාපි මහන්තභාවං දිස්වා උස්සන්නවීරියා. යථා හි සීහො මිගරාජා සත්තන්නං දිවසානං අච්චයෙන ගොචරාය පක්කන්තො ඛුද්දකෙ වා මහන්තෙ වා [Pg.153] පාණෙ එකසදිසෙනෙව වෙගෙන ධාවති. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘මා මෙ ජවො පරිහායී’’ති. එවං බුද්ධා අප්පකාය වා මහතියා වා පරිසාය සමකෙනෙව උස්සාහෙන ධම්මං දෙසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘මා නො ධම්මගරුතා පරිහායී’’ති. ධම්මගරුනො හි බුද්ධා ධම්මගාරවාති. Bây giờ, để chỉ ra nhân và duyên ấy, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng: "Này Sāriputta, Đức Phật Vipassī...". Trong đó, câu "đã mệt mỏi" không có nghĩa là mệt mỏi do lười biếng. Vì rằng chư Phật không có sự lười biếng hay sự tinh tấn bị suy giảm. Thật vậy, chư Phật khi thuyết pháp cho một người, hai người, hay cho toàn thể thế giới trong một cõi, đều thuyết pháp với sự nỗ lực đồng đều; các ngài không suy giảm tinh tấn khi thấy hội chúng ít người, cũng không gia tăng tinh tấn khi thấy hội chúng đông đảo. Ví như sư tử, vua của các loài thú, sau bảy ngày đi tìm mồi, nó rượt đuổi các sinh vật dù nhỏ hay lớn với một tốc độ như nhau. Do nhân gì vậy? (Nó nghĩ rằng:) "Mong rằng tốc độ của ta không bị suy giảm". Cũng vậy, chư Phật thuyết pháp cho hội chúng dù ít hay nhiều với sự nỗ lực đồng đều. Do nhân gì vậy? (Các ngài nghĩ rằng:) "Mong rằng sự tôn trọng Pháp của chúng ta không bị suy giảm". Vì rằng chư Phật là bậc tôn trọng Pháp, kính trọng Pháp. යථා පන අම්හාකං භගවා මහාසමුද්දං පූරයමානො විය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි, එවං තෙ න දෙසෙසුං. කස්මා? සත්තානං අප්පරජක්ඛතාය. තෙසං කිර කාලෙ දීඝායුකා සත්තා අප්පරජක්ඛා අහෙසුං. තෙ චතුසච්චපටිසංයුත්තං එකගාථම්පි සුත්වා ධම්මං අභිසමෙන්ති, තස්මා න විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසුං. තෙනෙව කාරණෙන අප්පකඤ්ච නෙසං අහොසි සුත්තං…පෙ… වෙදල්ලන්ති. තත්ථ සුත්තාදීනං නානත්තං පඨමසඞ්ගීතිවණ්ණනායං වුත්තමෙව. Nhưng, không giống như Đức Thế Tôn của chúng ta đã thuyết pháp một cách rộng rãi ví như đang làm đầy đại dương, các vị Phật ấy đã không thuyết như vậy. Tại sao? Do chúng sanh ít bụi trần. Tương truyền rằng vào thời của các vị Phật ấy, chúng sanh có tuổi thọ dài và ít bụi trần. Họ, sau khi nghe dù chỉ một bài kệ liên quan đến Tứ Thánh Đế, cũng có thể chứng ngộ Chân lý. Vì thế, các ngài đã không thuyết pháp một cách rộng rãi. Chính vì lý do đó mà các kinh (sutta), ... cho đến vi diệu pháp (vedalla) của các ngài cũng ít ỏi. Trong đó, sự khác biệt của các loại kinh... đã được nói đến trong phần chú giải về cuộc kết tập lần thứ nhất. අපඤ්ඤත්තං සාවකානං සික්ඛාපදන්ති සාවකානං නිද්දොසතාය දොසානුරූපතො පඤ්ඤපෙතබ්බං සත්තාපත්තික්ඛන්ධවසෙන ආණාසික්ඛාපදං අපඤ්ඤත්තං. අනුද්දිට්ඨං පාතිමොක්ඛන්ති අන්වද්ධමාසං ආණාපාතිමොක්ඛං අනුද්දිට්ඨං අහොසි. ඔවාදපාතිමොක්ඛමෙව තෙ උද්දිසිංසු; තම්පි ච නො අන්වද්ධමාසං. තථා හි විපස්සී භගවා ඡන්නං ඡන්නං වස්සානං සකිං සකිං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසි; තඤ්ච ඛො සාමංයෙව. සාවකා පනස්ස අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානෙසු න උද්දිසිංසු. සකලජම්බුදීපෙ එකස්මිංයෙව ඨානෙ බන්ධුමතියා රාජධානියා ඛෙමෙ මිගදායෙ විපස්සිස්ස භගවතො වසනට්ඨානෙ සබ්බොපි භික්ඛුසඞ්ඝො උපොසථං අකාසි. තඤ්ච ඛො සඞ්ඝුපොසථමෙව; න ගණුපොසථං, න පුග්ගලුපොසථං, න පාරිසුද්ධිඋපොසථං, න අධිට්ඨානුපොසථං. (Câu) "Học giới chưa được chế định cho các vị đệ tử" có nghĩa là: do các vị đệ tử không có lỗi lầm, nên học giới có tính mệnh lệnh (āṇāsikkhāpadaṃ) cần được chế định tương ứng với lỗi lầm theo bảy nhóm tội đã không được chế định. (Câu) "Giới bổn Pātimokkha chưa được tụng đọc" có nghĩa là: Giới bổn Pātimokkha có tính mệnh lệnh (āṇāpātimokkhaṃ) đã không được tụng đọc mỗi nửa tháng. Các vị Phật ấy chỉ thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn (Ovādapātimokkha); và điều đó cũng không phải mỗi nửa tháng. Thật vậy, Đức Thế Tôn Vipassī cứ mỗi sáu năm mới thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn một lần; và ngài đã tự mình thuyết giảng. Còn các vị đệ tử của ngài thì không tụng đọc tại nơi ở của mình. Toàn thể Tăng chúng trong khắp cõi Diêm-phù-đề đã làm lễ Bố-tát (uposatha) tại một nơi duy nhất, tại nơi ở của Đức Thế Tôn Vipassī, trong vườn Lộc Uyển Khema, thuộc kinh thành Bandhumatī. Và đó chỉ là lễ Bố-tát của Tăng chúng (saṅghuposatha); không phải Bố-tát của nhóm (gaṇuposatha), không phải Bố-tát cá nhân (puggaluposatha), không phải Bố-tát thanh tịnh (pārisuddhiuposatha), không phải Bố-tát quyết định (adhiṭṭhānuposatha). තදා කිර ජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිවිහාරසහස්සානි හොන්ති. එකමෙකස්මිං විහාරෙ අබ්බොකිණ්ණානි දසපි වීසතිපි භික්ඛුසහස්සානි වසන්ති, භිය්‍යොපි වසන්ති. උපොසථාරොචිකා දෙවතා තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ආරොචෙන්ති – ‘‘මාරිසා, එකං වස්සං අතික්කන්තං, ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච වස්සානි අතික්කන්තානි, ඉදං ඡට්ඨං වස්සං, ආගාමිනියා පුණ්ණමාසියා බුද්ධදස්සනත්ථං උපොසථකරණත්ථඤ්ච ගන්තබ්බං! සම්පත්තො වො සන්නිපාතකාලො’’ති. තතො සානුභාවා භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො ආනුභාවෙන ගච්ඡන්ති, ඉතරෙ දෙවතානුභාවෙන. කථං? තෙ කිර භික්ඛූ පාචීනසමුද්දන්තෙ වා පච්ඡිමඋත්තරදක්ඛිණසමුද්දන්තෙ වා ඨිතා ගමියවත්තං පූරෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ‘‘ගච්ඡාමා’’ති චිත්තං උප්පාදෙන්ති; සහ චිත්තුප්පාදා උපොසථග්ගං ගතාව [Pg.154] හොන්ති. තෙ විපස්සිං සම්මාසම්බුද්ධං අභිවාදෙත්වා නිසීදන්ති. භගවාපි සන්නිසින්නාය පරිසාය ඉමං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසති. Tương truyền rằng vào lúc ấy, ở cõi Diêm-phù-đề có tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện. Trong mỗi ngôi tự viện, có mười ngàn, hai mươi ngàn vị tỳ-khưu không lẫn lộn (với các vị không đồng giới) cư ngụ, và còn nhiều hơn nữa. Các vị chư thiên có nhiệm vụ thông báo ngày Bố-tát đi đến từng nơi và thông báo rằng: "Thưa quý ngài, một năm đã trôi qua, hai, ba, bốn, năm năm đã trôi qua, đây là năm thứ sáu. Vào ngày rằm sắp tới, quý ngài phải đi để diện kiến Đức Phật và làm lễ Bố-tát! Đã đến lúc quý ngài phải hội họp". Sau đó, các vị tỳ-khưu có thần thông thì đi bằng thần thông của mình, các vị khác thì đi bằng thần lực của chư thiên. Bằng cách nào? Tương truyền rằng các vị tỳ-khưu ấy, dù đang ở bờ biển phía đông, hay bờ biển phía tây, bắc, nam, sau khi hoàn thành các phận sự của người đi đường, mang y bát và khởi lên ý nghĩ: "Chúng ta hãy đi"; ngay khi ý nghĩ khởi lên, các vị ấy đã đến nơi làm lễ Bố-tát. Các vị ấy đảnh lễ Đức Chánh Đẳng Giác Vipassī rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn cũng thuyết giảng Giới bổn Giáo huấn này cho hội chúng đã ngồi yên vị. ‘‘ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා; නිබ්බානං පරමං වදන්ති බුද්ධා; න හි පබ්බජිතො පරූපඝාතී; න සමණො හොති පරං විහෙඨයන්තො. "Nhẫn nại, tức là sự chịu đựng, là khổ hạnh tối thượng; Chư Phật gọi Niết-bàn là tối thượng; Người làm hại kẻ khác không phải là bậc xuất gia; Người làm não hại kẻ khác không phải là sa-môn. ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා; සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසනං. "Không làm mọi điều ác, thành tựu các việc lành, giữ tâm ý trong sạch; đây là lời giáo huấn của chư Phật. ‘‘අනුපවාදො අනුපඝාතො, පාතිමොක්ඛෙ ච සංවරො; මත්තඤ්ඤුතා ච භත්තස්මිං, පන්තඤ්ච සයනාසනං; අධිචිත්තෙ ච ආයොගො, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. (දී. නි. 2.90; ධ. ප. 183-185); "Không phỉ báng, không làm hại, thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, biết đủ trong vật thực, chỗ ở vắng lặng, chuyên tâm vào tăng thượng tâm; đây là lời giáo huấn của chư Phật." එතෙනෙව උපායෙන ඉතරෙසම්පි බුද්ධානං පාතිමොක්ඛුද්දෙසො වෙදිතබ්බො. සබ්බබුද්ධානඤ්හි ඉමා තිස්සොව ඔවාදපාතිමොක්ඛගාථායො හොන්ති. තා දීඝායුකබුද්ධානං යාව සාසනපරියන්තා උද්දෙසමාගච්ඡන්ති; අප්පායුකබුද්ධානං පඨමබොධියංයෙව. සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකාලතො පන පභුති ආණාපාතිමොක්ඛමෙව උද්දිසීයති. තඤ්ච ඛො භික්ඛූ එව උද්දිසන්ති, න බුද්ධා. තස්මා අම්හාකම්පි භගවා පඨමබොධියං වීසතිවස්සමත්තමෙව ඉදං ඔවාදපාතිමොක්ඛං උද්දිසි. අථෙකදිවසං පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘න දානාහං, භික්ඛවෙ, ඉතො පරං උපොසථං කරිස්සාමි පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, තුම්හෙව දානි භික්ඛවෙ ඉතො පරං උපොසථං කරෙය්‍යාථ, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාථ. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං තථාගතො අපරිසුද්ධාය පරිසාය උපොසථං කරෙය්‍ය, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යා’’ති (චූළව. 386). තතො පට්ඨාය භික්ඛූ ආණාපාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති. ඉදං ආණාපාතිමොක්ඛං තෙසං අනුද්දිට්ඨං අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුද්දිට්ඨං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. Cũng bằng phương pháp này, việc thuyết giảng Pātimokkha của các vị Phật khác cũng cần được hiểu như vậy. Vì rằng, đối với tất cả các vị Phật, chỉ có ba bài kệ Giới Bổn Giáo Huấn (Ovādapātimokkha) này mà thôi. Các bài kệ ấy được thuyết giảng cho đến khi giáo pháp chấm dứt đối với các vị Phật có tuổi thọ dài; còn đối với các vị Phật có tuổi thọ ngắn thì chỉ trong thời kỳ đầu sau khi giác ngộ. Tuy nhiên, kể từ khi các học giới được chế định, chỉ có Giới Bổn Thẩm Quyền (Āṇāpātimokkha) được thuyết giảng. Và chỉ có các vị tỳ khưu thuyết giảng giới bổn ấy, chứ không phải các vị Phật. Do đó, đối với chúng ta cũng vậy, Đức Thế Tôn chỉ thuyết giảng Giới Bổn Giáo Huấn này trong khoảng hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ. Rồi một hôm, khi đang ngự tại Migāramātupāsāda trong tu viện Pubbārāma, Ngài đã gọi các vị tỳ khưu và nói: – ‘Này các tỳ khưu, từ nay về sau, Ta sẽ không làm lễ Uposatha, sẽ không thuyết giảng Pātimokkha. Này các tỳ khưu, từ nay về sau, chính các con hãy làm lễ Uposatha, hãy thuyết giảng Pātimokkha. Này các tỳ khưu, không có lý do, không có cơ hội để một vị Như Lai làm lễ Uposatha, thuyết giảng Pātimokkha trong một hội chúng không thanh tịnh’ (Cūḷavagga, 386). Kể từ đó, các vị tỳ khưu thuyết giảng Giới Bổn Thẩm Quyền. Giới Bổn Thẩm Quyền này đã không được các vị (Phật quá khứ) ấy thuyết giảng. Do đó, có lời nói rằng – ‘Pātimokkha không được thuyết giảng’. තෙසං බුද්ධානන්ති තෙසං විපස්සීආදීනං තිණ්ණං බුද්ධානං. අන්තරධානෙනාති ඛන්ධන්තරධානෙන; පරිනිබ්බානෙනාති වුත්තං හොති. බුද්ධානුබුද්ධානන්ති යෙ තෙසං බුද්ධානං අනුබුද්ධා සම්මුඛසාවකා තෙසඤ්ච ඛන්ධන්තරධානෙන. යෙ තෙ පච්ඡිමා සාවකාති [Pg.155] යෙ තෙසං සම්මුඛසාවකානං සන්තිකෙ පබ්බජිතා පච්ඡිමා සාවකා. නානානාමාති ‘‘බුද්ධරක්ඛිතො, ධම්මරක්ඛිතො’’තිආදි නාමවසෙන විවිධනාමා. නානාගොත්තාති ‘‘ගොතමො, මොග්ගල්ලානො’’තිආදි ගොත්තවසෙන විවිධගොත්තා. නානාජච්චාති ‘‘ඛත්තියො, බ්‍රාහ්මණො’’තිආදිජාතිවසෙන නානාජච්චා. නානාකුලා පබ්බජිතාති ඛත්තියකුලාදිවසෙ නෙව උච්චනීචඋළාරුළාරභොගාදිකුලවසෙන වා විවිධකුලා නික්ඛම්ම පබ්බජිතා. Cụm từ ‘Tesaṃ buddhānaṃ’ (của các vị Phật ấy) có nghĩa là của ba vị Phật ấy, tức là đức Vipassī và các vị khác. Cụm từ ‘Antaradhānenāti’ (do sự biến mất) có nghĩa là do sự biến mất của các uẩn; được nói là do sự nhập Vô Dư Niết Bàn. Cụm từ ‘Buddhānubuddhānaṃ’ (của các vị giác ngộ theo sau Phật) có nghĩa là do sự biến mất của các uẩn của các vị thinh văn trực tiếp, những người đã giác ngộ theo sau các vị Phật ấy. Cụm từ ‘Ye te pacchimā sāvakāti’ (những vị thinh văn đời sau ấy) có nghĩa là những vị thinh văn đời sau đã xuất gia với các vị thinh văn trực tiếp ấy. Cụm từ ‘Nānānāmāti’ (nhiều tên gọi khác nhau) có nghĩa là có nhiều tên gọi khác nhau như ‘Buddharakkhita, Dhammarakkhita’. Cụm từ ‘Nānāgottāti’ (nhiều dòng họ khác nhau) có nghĩa là có nhiều dòng họ khác nhau như ‘Gotama, Moggallāna’. Cụm từ ‘Nānājaccāti’ (nhiều giai cấp khác nhau) có nghĩa là thuộc nhiều giai cấp khác nhau như ‘Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn’. Cụm từ ‘Nānākulā pabbajitāti’ (xuất gia từ nhiều gia đình khác nhau) có nghĩa là đã xuất gia từ bỏ nhiều gia đình khác nhau, hoặc theo các gia đình như Sát-đế-lỵ, hoặc theo các gia đình có tài sản cao, thấp, hay vô cùng to lớn. තෙ තං බ්‍රහ්මචරියන්ති තෙ පච්ඡිමා සාවකා යස්මා එකනාමා එකගොත්තා එකජාතිකා එකකුලා පබ්බජිතා ‘‘අම්හාකං සාසනං තන්ති පවෙණී’’ති අත්තනො භාරං කත්වා බ්‍රහ්මචරියං රක්ඛන්ති, චිරං පරියත්තිධම්මං පරිහරන්ති. ඉමෙ ච තාදිසා න හොන්ති. තස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං විහෙඨෙන්තා විලොමං ගණ්හන්තා ‘‘අසුකො ථෙරො ජානිස්සති, අසුකො ථෙරො ජානිස්සතී’’ති සිථිලං කරොන්තා තං බ්‍රහ්මචරියං ඛිප්පඤ්ඤෙව අන්තරධාපෙසුං, සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා න රක්ඛිංසු. සෙය්‍යථාපීති තස්සත්ථස්ස ඔපම්මනිදස්සනං. විකිරතීති වික්ඛිපති. විධමතීති ඨානන්තරං නෙති. විද්ධංසෙතීති ඨිතට්ඨානතො අපනෙති. යථා තං සුත්තෙන අසඞ්ගහිතත්තාති යථා සුත්තෙන අසඞ්ගහිතත්තා අගන්ථිතත්තා අබද්ධත්තා එවං විකිරති යථා සුත්තෙන අසඞ්ගහිතානි විකිරියන්ති, එවං විකිරතීති වුත්තං හොති. එවමෙව ඛොති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. අන්තරධාපෙසුන්ති වග්ගසඞ්ගහ-පණ්ණාසසඞ්ගහාදීහි අසඞ්ගණ්හන්තා යං යං අත්තනො රුච්චති, තං තදෙව ගහෙත්වා සෙසං විනාසෙසුං අදස්සනං නයිංසු. Về câu ‘Te taṃ brahmacariyaṃ’ (Họ đã làm cho phạm hạnh ấy…), những vị thinh văn đời sau ấy, vì là những vị đã xuất gia có cùng tên, cùng dòng họ, cùng giai cấp, cùng gia đình, nên họ đã tự nhận trách nhiệm rằng: ‘Đây là giáo pháp của chúng ta, là dòng truyền thừa, là truyền thống của chúng ta,’ và họ bảo vệ phạm hạnh, duy trì giáo pháp học thuộc trong một thời gian dài. Nhưng những vị này thì không như vậy. Do đó, họ đã làm hại lẫn nhau, chấp nhận quan điểm đối nghịch, hành động một cách lơi lỏng với suy nghĩ: ‘Vị trưởng lão kia sẽ biết, vị trưởng lão nọ sẽ biết,’ và họ đã làm cho phạm hạnh ấy biến mất một cách nhanh chóng, họ đã không bảo vệ giáo pháp bằng cách kết tập lại. Cụm từ ‘Seyyathāpīti’ (Ví như) là để chỉ ra một ví dụ cho ý nghĩa ấy. ‘Vikiratīti’ (bị vương vãi) có nghĩa là bị phân tán. ‘Vidhamatīti’ (bị thổi bay) có nghĩa là bị đưa đến một nơi khác. ‘Viddhaṃsetīti’ (bị phá hủy) có nghĩa là bị loại bỏ khỏi nơi nó đang ở. Về câu ‘Yathā taṃ suttena asaṅgahitattāti’ (giống như không được xâu lại bằng chỉ), có nghĩa là giống như những bông hoa không được xâu lại bằng chỉ, không được kết lại, không được buộc lại, nên bị vương vãi; cũng vậy, nó bị vương vãi. Cụm từ ‘Evameva khoti’ (Cũng vậy) là để kết nối ví dụ với đối tượng được so sánh. Về câu ‘Antaradhāpesunti’ (họ đã làm cho biến mất), có nghĩa là họ đã không thu thập giáo pháp theo các tuyển tập như phẩm, nhóm năm mươi bài kinh, v.v., mà chỉ lấy những gì mình thích và trình bày, còn phần còn lại thì họ hủy hoại, làm cho biến mất. අකිලාසුනො ච තෙ භගවන්තො අහෙසුං සාවකෙ චෙතසා චෙතො පරිච්ච ඔවදිතුන්ති අපිච සාරිපුත්ත තෙ බුද්ධා අත්තනො චෙතසා සාවකානං චෙතො පරිච්ච පරිච්ඡින්දිත්වා ඔවදිතුං අකිලාසුනො අහෙසුං, පරචිත්තං ඤත්වා අනුසාසනිං න භාරියතො න පපඤ්චතො අද්දසංසු. භූතපුබ්බං සාරිපුත්තාතිආදි තෙසං අකිලාසුභාවප්පකාසනත්ථං වුත්තං. භිංසනකෙති භයානකෙ භයජනනකෙ. එවං විතක්කෙථාති නෙක්ඛම්මවිතක්කාදයො තයො විතක්කෙ විතක්කෙථ. මා එවං විතක්කයිත්ථාති කාමවිතක්කාදයො තයො අකුසලවිතක්කෙ මා විතක්කයිත්ථ. එවං මනසි කරොථාති ‘‘අනිච්චං දුක්ඛමනත්තා අසුභ’’න්ති මනසි කරොථ. මා එවං මනසා [Pg.156] කත්ථාති ‘‘නිච්චං සුඛං අත්තා සුභ’’න්ති මා මනසි අකරිත්ථ. ඉදං පජහථාති අකුසලං පජහථ. ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථාති කුසලං උපසම්පජ්ජ පටිලභිත්වා නිප්ඵාදෙත්වා විහරථ. Về câu ‘Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovaditunti’ (Và các bậc Thế Tôn ấy đã không mệt mỏi trong việc giáo huấn các vị thinh văn sau khi đã thấu hiểu tâm của họ bằng tâm của mình), có nghĩa là: Này Sāriputta, hơn nữa, các vị Phật ấy, sau khi đã thấu hiểu và xác định tâm của các vị thinh văn bằng tâm của mình, đã không mệt mỏi trong việc giáo huấn. Sau khi biết được tâm của người khác, các Ngài đã không xem việc giáo huấn là một gánh nặng hay một sự phiền toái. Đoạn kinh bắt đầu bằng ‘Bhūtapubbaṃ sāriputtātiādi’ (Này Sāriputta, thuở xưa) được nói ra nhằm mục đích làm rõ bản chất không mệt mỏi của các Ngài. Cụm từ ‘Bhiṃsanaketi’ (trong nơi đáng sợ) có nghĩa là ở nơi kinh hãi, nơi gây ra sự sợ hãi. Cụm từ ‘Evaṃ vitakkethāti’ (hãy suy tư như thế này) có nghĩa là hãy suy tư ba loại tầm, bắt đầu với tầm về sự xuất ly. Cụm từ ‘Mā evaṃ vitakkayitthāti’ (đừng suy tư như thế này) có nghĩa là đừng suy tư ba loại tầm bất thiện, bắt đầu với tầm về dục. Cụm từ ‘Evaṃ manasi karothāti’ (hãy tác ý như thế này) có nghĩa là hãy tác ý rằng ‘vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh’. Cụm từ ‘Mā evaṃ manasā katthāti’ (đừng tác ý như thế này) có nghĩa là đừng tác ý rằng ‘thường, lạc, ngã, tịnh’. Cụm từ ‘Idaṃ pajahathāti’ (hãy từ bỏ điều này) có nghĩa là hãy từ bỏ điều bất thiện. Cụm từ ‘Idaṃ upasampajja viharathāti’ (hãy thành tựu điều này và an trú) có nghĩa là hãy thành tựu, đạt được, hoàn thiện điều thiện và an trú. අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති අග්ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. තෙසඤ්හි චිත්තානි යෙහි ආසවෙහි විමුච්චිංසු, න තෙ තානි ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. අනුප්පාදනිරොධෙන පන නිරුජ්ඣමානා අග්ගහෙත්වා විමුච්චිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූ’’ති. සබ්බෙපි තෙ අරහත්තං පත්වා සූරියරස්මිසම්ඵුට්ඨමිව පදුමවනං විකසිතචිත්තා අහෙසුං. තත්‍ර සුදං සාරිපුත්ත භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං හොතීති තත්‍රාති පුරිමවචනාපෙක්ඛං; සුදන්ති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො; සාරිපුත්තාති ආලපනං. අයං පනෙත්ථ අත්ථයොජනා – තත්‍රාති යං වුත්තං ‘‘අඤ්ඤතරස්මිං භිංසනකෙ වනසණ්ඩෙ’’ති, තත්‍ර යො සො භිංසනකොති වනසණ්ඩො වුත්තො, තස්ස භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං හොති, භිංසනකිරියාය හොතීති අත්ථො. කිං හොති? ඉදං හොති – යො කොචි අවීතරාගො…පෙ… ලොමානි හංසන්තීති. Về câu ‘Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti’ (Tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc mà không còn chấp thủ), có nghĩa là tâm đã được giải thoát mà không nắm giữ (các lậu hoặc làm đối tượng). Vì rằng, tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc nào, thì các lậu hoặc ấy đã không giải thoát cho các tâm ấy sau khi đã nắm giữ chúng. Mà đúng hơn, khi các lậu hoặc đang đoạn diệt với sự đoạn diệt không còn sanh khởi, chúng đã giải thoát (cho tâm) mà không nắm giữ. Do đó, có lời nói rằng: ‘Tâm của họ đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc mà không còn chấp thủ’. Tất cả các vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, tâm của họ đã nở rộ như một rừng sen được ánh nắng mặt trời chiếu rọi. Trong câu ‘Tatra sudaṃ sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hotīti’ (Này Sāriputta, khi ấy, trong sự đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, có việc xảy ra), từ ‘tatrāti’ (khi ấy, ở đó) là để chỉ đến lời nói trước đó; từ ‘sudanti’ chỉ là một tiểu từ dùng để điền vào chỗ trống; từ ‘sāriputtāti’ là một hô cách từ. Đây là cách giải thích ý nghĩa ở đây: từ ‘tatrāti’ chỉ đến điều đã được nói là ‘aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe’ (trong một khu rừng đáng sợ nào đó); ở đó, khu rừng được gọi là ‘đáng sợ’, và sự việc xảy ra trong chính sự đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, nghĩa là xảy ra trong hành động gây ra sự sợ hãi. Điều gì xảy ra? Điều này xảy ra: bất cứ ai chưa ly tham… (v.v.)… lông tóc của người ấy đều dựng đứng. අථ වා තත්‍රාති සාමිඅත්ථෙ භුම්මං. සුඉති නිපාතො; ‘‘කිං සු නාම තෙ භොන්තො සමණබ්‍රාහ්මණා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.469) විය. ඉදන්ති අධිප්පෙතමත්ථං පච්චක්ඛං විය කත්වා දස්සනවචනං. සුඉදන්ති සුදං, සන්ධිවසෙන ඉකාරලොපො වෙදිතබ්බො. ‘‘චක්ඛුන්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං (විභ. 219), ‘‘කිං සූධ විත්ත’’න්තිආදීසු (සං. නි. 1.73, 246; සු. නි. 183) විය. අයං පනෙත්ථ අත්ථයොජනා – තස්ස සාරිපුත්ත භිංසනකස්ස වනසණ්ඩස්ස භිංසනකතස්මිං ඉදංසු හොති. භිංසනකතස්මින්ති භිංසනකභාවෙති අත්ථො. එකස්ස තකාරස්ස ලොපො දට්ඨබ්බො. භිංසනකත්තස්මින්තියෙව වා පාඨො. ‘‘භිංසනකතාය’’ ඉති වා වත්තබ්බෙ ලිඞ්ගවිපල්ලාසො කතො. නිමිත්තත්ථෙ චෙතං භුම්මවචනං, තස්මා එවං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො – භිංසනකභාවෙ ඉදංසු හොති, භිංසනකභාවනිමිත්තං භිංසනකභාවහෙතු භිංසනකභාවපච්චයා ඉදංසු හොති. යො කොචි අවීතරාගො තං වනසණ්ඩං පවිසති, යෙභුය්‍යෙන ලොමානි හංසන්තීති බහුතරානි ලොමානි හංසන්ති උද්ධං මුඛානි සූචිසදිසානි කණ්ටකසදිසානි ච හුත්වා තිට්ඨන්ති, අප්පානි න හංසන්ති. බහුතරානං වා සත්තානං හංසන්ති. අප්පකානං අතිසූරපුරිසානං න හංසන්ති. Hoặc là, trong câu ấy (tatrāti), (từ tatra) là thất cách trong ý nghĩa sở thuộc. Từ ‘su’ là một bất biến từ; giống như trong các câu: “kiṃ su nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā” (thưa các ngài, các sa-môn, bà-la-môn ấy tên là gì?) v.v... Từ ‘idaṃ’ là lời chỉ thị làm cho ý nghĩa mong muốn trở nên như thể trực tiếp. ‘Suidaṃ’ trở thành ‘sudaṃ’, cần hiểu là có sự lược bỏ mẫu tự ‘i’ do nối âm. Giống như trong các câu: “Cakkhundriyaṃ, itthindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ” (nhãn căn, nữ căn, vị tri cụ tri căn), “kiṃ sūdha vittaṃ” (của cải ở đây là gì?) v.v... Đây là cách giải thích ý nghĩa ở đây: Này Sāriputta, do tính chất đáng sợ của khu rừng đáng sợ ấy, điều này xảy ra. ‘Bhiṃsanakatasmiṃ’ có nghĩa là ‘do trạng thái đáng sợ’. Cần thấy sự lược bỏ một phụ âm ‘ta’. Hoặc bản đọc là ‘bhiṃsanakattasmiṃ’. Hoặc khi đáng lẽ phải nói là ‘bhiṃsanakatāya’, sự thay đổi về tính (từ nữ tính sang trung tính) đã được thực hiện. Và đây là thất cách trong ý nghĩa nguyên nhân, do đó sự liên kết cần được hiểu như sau: do trạng thái đáng sợ, điều này xảy ra; do nguyên nhân là trạng thái đáng sợ, do nhân là trạng thái đáng sợ, do duyên là trạng thái đáng sợ, điều này xảy ra. Bất cứ ai chưa ly tham đi vào khu rừng ấy, phần lớn lông của người ấy dựng đứng, nghĩa là: nhiều lông hơn dựng đứng, trở nên có ngọn hướng lên trên, giống như cây kim và giống như cái gai rồi đứng yên; một ít lông không dựng đứng. Hoặc là, lông của nhiều chúng sanh hơn thì dựng đứng. Lông của một số ít người cực kỳ dũng cảm thì không dựng đứng. ඉදානි [Pg.157] අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතූතිආදි නිගමනං. යඤ්චෙත්ථ අන්තරන්තරා න වුත්තං, තං උත්තානත්ථමෙව. තස්මා පාළික්කමෙනෙව වෙදිතබ්බං. යං පන වුත්තං න චිරට්ඨිතිකං අහොසීති, තං පුරිසයුගවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. වස්සගණනාය හි විපස්සිස්ස භගවතො අසීතිවස්සසහස්සානි ආයු, සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. එවමස්ස ය්වායං සබ්බපච්ඡිමකො සාවකො, තෙන සහ ඝටෙත්වා සතසහස්සං සට්ඨිමත්තානි ච වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං අට්ඨාසි. පුරිසයුගවසෙන පන යුගපරම්පරාය ආගන්ත්වා ද්වෙයෙව පුරිසයුගානි අට්ඨාසි. තස්මා න චිරට්ඨිතිකන්ති වුත්තං. සිඛිස්ස පන භගවතො සත්තතිවස්සසහස්සානි ආයු. සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. වෙස්සභුස්ස භගවතො සට්ඨිවස්සසහස්සානි ආයු. සම්මුඛසාවකානම්පිස්ස තත්තකමෙව. එවං තෙසම්පි යෙ සබ්බපච්ඡිමකා සාවකා තෙහි සහ ඝටෙත්වා සතසහස්සතො උද්ධං චත්තාලීසමත්තානි වීසතිමත්තානි ච වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං අට්ඨාසි. පුරිසයුගවසෙන පන යුගපරම්පරාය ආගන්ත්වා ද්වෙ ද්වෙයෙව පුරිසයුගානි අට්ඨාසි. තස්මා න චිරට්ඨිතිකන්ති වුත්තං. Bây giờ, câu bắt đầu bằng “Này Sāriputta, đây là nhân...” là câu kết luận. Và điều gì không được giải thích xen kẽ ở đây, điều đó có ý nghĩa rõ ràng. Do đó, cần được hiểu theo thứ tự của Pāli. Còn điều đã được nói rằng “đã không tồn tại lâu dài”, cần hiểu rằng điều đó được nói theo phương diện thế hệ con người. Thật vậy, về mặt số năm, Đức Thế Tôn Vipassī có tuổi thọ tám mươi ngàn năm, các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Như vậy, vị thinh văn cuối cùng nhất của ngài, khi kết hợp cùng với vị ấy, phạm hạnh đã tồn tại một trăm sáu mươi ngàn năm. Nhưng theo phương diện thế hệ con người, không đi theo sự kế thừa của các thế hệ, chỉ tồn tại trong hai thế hệ con người. Do đó, đã được nói là “không tồn tại lâu dài”. Còn Đức Thế Tôn Sikhī có tuổi thọ bảy mươi ngàn năm. Các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Đức Thế Tôn Vessabhū có tuổi thọ sáu mươi ngàn năm. Các vị thinh văn trực tiếp của ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Như vậy, đối với các ngài cũng vậy, những vị thinh văn cuối cùng nhất, khi kết hợp cùng với các vị ấy, phạm hạnh đã tồn tại một trăm bốn mươi ngàn năm và một trăm hai mươi ngàn năm. Nhưng theo phương diện thế hệ con người, không đi theo sự kế thừa của các thế hệ, chỉ tồn tại trong hai thế hệ con người mỗi vị. Do đó, đã được nói là “không tồn tại lâu dài”. 20. එවං ආයස්මා සාරිපුත්තො තිණ්ණං බුද්ධානං බ්‍රහ්මචරියස්ස න චිරට්ඨිතිකාරණං සුත්වා ඉතරෙසං තිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකාරණං සොතුකාමො පුන භගවන්තං ‘‘කො පන භන්තෙ හෙතූ’’ති ආදිනා නයෙන පුච්ඡි. භගවාපිස්ස බ්‍යාකාසි. තං සබ්බං වුත්තපටිපක්ඛවසෙන වෙදිතබ්බං. චිරට්ඨිතිකභාවෙපි චෙත්ථ තෙසං බුද්ධානං ආයුපරිමාණතොපි පුරිසයුගතොපි උභයථා චිරට්ඨිතිකතා වෙදිතබ්බා. කකුසන්ධස්ස හි භගවතො චත්තාලීසවස්සසහස්සානි ආයු, කොණාගමනස්ස භගවතො තිංසවස්සසහස්සානි, කස්සපස්ස භගවතො වීසතිවස්සසහස්සානි; සම්මුඛසාවකානම්පි නෙසං තත්තකමෙව. බහූනි ච නෙසං සාවකයුගානි පරම්පරාය බ්‍රහ්මචරියං පවත්තෙසුං. එවං තෙසං ආයුපරිමාණතොපි සාවකයුගතොපි උභයථා බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං අහොසි. 20. Như vậy, Tôn giả Sāriputta, sau khi nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị Phật (Vipassī, Sikhī, Vessabhū) không tồn tại lâu dài, mong muốn nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị khác (Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa) tồn tại lâu dài, lại hỏi Đức Thế Tôn bằng phương pháp bắt đầu với câu: “Bạch Thế Tôn, vậy đâu là nhân?”. Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy. Tất cả điều đó cần được hiểu theo phương diện đối nghịch với điều đã được nói. Và ở đây, trong trường hợp tồn tại lâu dài, sự tồn tại lâu dài của phạm hạnh của các vị Phật ấy cần được hiểu theo cả hai cách: cả về phương diện giới hạn tuổi thọ lẫn phương diện thế hệ con người. Thật vậy, Đức Thế Tôn Kakusandha có tuổi thọ bốn mươi ngàn năm, Đức Thế Tôn Koṇāgamana có tuổi thọ ba mươi ngàn năm, Đức Thế Tôn Kassapa có tuổi thọ hai mươi ngàn năm; các vị thinh văn trực tiếp của các ngài cũng có tuổi thọ chừng ấy. Và nhiều thế hệ thinh văn của các ngài đã kế thừa và làm cho phạm hạnh được tiếp diễn. Như vậy, phạm hạnh của các ngài đã tồn tại lâu dài theo cả hai cách: cả về phương diện giới hạn tuổi thọ lẫn phương diện thế hệ thinh văn. අම්හාකං පන භගවතො කස්සපස්ස භගවතො උපඩ්ඪායුකප්පමාණෙ දසවස්සසහස්සායුකකාලෙ උප්පජ්ජිතබ්බං සියා. තං අසම්භුණන්තෙන පඤ්චවස්සසහස්සායුකකාලෙ, එකවස්සසහස්සායුකකාලෙ, පඤ්චවස්සසතායුකකාලෙපි වා උප්පජ්ජිතබ්බං සියා. යස්මා පනස්ස බුද්ධත්තකාරකෙ ධම්මෙ එසන්තස්ස පරියෙසන්තස්ස ඤාණං පරිපාචෙන්තස්ස ගබ්භං ගණ්හාපෙන්තස්ස වස්සසතායුකකාලෙ [Pg.158] ඤාණං පරිපාකමගමාසි. තස්මා අතිපරිත්තායුකකාලෙ උප්පන්නො. තෙනස්ස සාවකපරම්පරාවසෙන චිරට්ඨිතිකම්පි බ්‍රහ්මචරියං ආයුපරිමාණවසෙන වස්සගණනාය නචිරට්ඨිතිකමෙවාති වත්තුං වට්ටති. Còn Đức Thế Tôn của chúng ta, đáng lẽ đã có thể sanh ra vào thời có tuổi thọ mười ngàn năm, là khoảng nửa tuổi thọ của Đức Thế Tôn Kassapa. Do không đạt đến thời điểm đó, ngài đáng lẽ đã có thể sanh ra vào thời có tuổi thọ năm ngàn năm, hoặc vào thời có tuổi thọ một ngàn năm, hoặc ngay cả vào thời có tuổi thọ năm trăm năm. Nhưng vì rằng, trong khi ngài tìm kiếm, truy tầm các pháp tạo nên Phật quả, trong khi làm cho trí tuệ chín muồi, trong khi làm cho thọ nhận thai tạng (trí tuệ), trí tuệ của ngài đã đạt đến sự chín muồi vào thời có tuổi thọ một trăm năm. Do đó, ngài đã sanh ra vào thời có tuổi thọ rất ngắn. Vì thế, phạm hạnh của ngài, dù tồn tại lâu dài theo phương diện kế thừa của thinh văn, nhưng theo phương diện giới hạn tuổi thọ, về mặt số năm, thích hợp để nói rằng đã không tồn tại lâu dài. 21. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තොති කො අනුසන්ධි? එවං තිණ්ණං බුද්ධානං බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකාරණං සුත්වා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියෙව චිරට්ඨිතිකභාවහෙතූති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවතොපි බ්‍රහ්මචරියස්ස චිරට්ඨිතිකභාවං ඉච්ඡන්තො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං යාචි. තස්සා යාචනවිධිදස්සනත්ථමෙතං වුත්තං – අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා …පෙ… චිරට්ඨිතිකන්ති. තත්ථ අද්ධනියන්ති අද්ධානක්ඛමං; දීඝකාලිකන්ති වුත්තං හොති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. 21. Trong câu “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta...”, sự liên kết là gì? Như vậy, sau khi nghe nguyên nhân phạm hạnh của ba vị Phật tồn tại lâu dài, Tôn giả Sāriputta đi đến kết luận rằng chính sự chế định học giới là nguyên nhân của việc tồn tại lâu dài, và mong muốn phạm hạnh của Đức Thế Tôn cũng được tồn tại lâu dài, nên đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn chế định học giới. Điều này được nói ra nhằm mục đích chỉ ra phương cách thỉnh cầu ấy: “Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta từ chỗ ngồi đứng dậy... cho đến... tồn tại lâu dài”. Ở đây, ‘addhaniyaṃ’ có nghĩa là chịu đựng được thời gian dài; có nghĩa là được nói là ‘lâu dài’. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. අථස්ස භගවා ‘‘න තාවායං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිකාලො’’ති පකාසෙන්තො ‘‘ආගමෙහි ත්වං සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආගමෙහි ත්වන්ති තිට්ඨ තාව ත්වං; අධිවාසෙහි තාව ත්වන්ති වුත්තං හොති. ආදරත්ථවසෙනෙවෙත්ථ ද්වික්ඛත්තුං වුත්තං. එතෙන භගවා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සාවකානං විසයභාවං පටික්ඛිපිත්වා ‘‘බුද්ධවිසයොව සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තී’’ති ආවිකරොන්තො ‘‘තථාගතො වා’’තිආදිමාහ. එත්ථ ච තත්ථාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියාචනාපෙක්ඛං භුම්මවචනං. තත්‍රායං යොජනා – යං වුත්තං ‘‘සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍යා’’ති, තත්ථ තස්සා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා තථාගතොයෙව කාලං ජානිස්සතීති. එවං වත්වා අකාලං තාව දස්සෙතුං ‘‘න තාව සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, để tuyên bố rằng: “Đây chưa phải là thời điểm để chế định học giới,” đã nói câu bắt đầu bằng: “Này Sāriputta, hãy chờ đợi.” Trong đó, câu “hãy chờ đợi” có nghĩa là: “Ngươi hãy dừng lại đã; ngươi hãy kham nhẫn đã.” Ở đây, điều này được nói hai lần vì lý do tôn trọng. Bằng cách này, Đức Thế Tôn, sau khi bác bỏ việc chế định học giới là phạm vi của các vị Thinh văn, và làm cho rõ ràng rằng: “Việc chế định học giới chỉ là phạm vi của chư Phật,” đã nói câu bắt đầu bằng: “Chỉ có Như Lai.” Và ở đây, từ “trong đó” (tattha) là một từ ở vị trí cách liên quan đến việc thỉnh cầu chế định học giới. Ở đó, sự kết hợp ý nghĩa là như vầy: về điều đã được nói: “Xin hãy chế định học giới,” thì trong việc chế định học giới ấy, chỉ có Như Lai mới biết thời điểm. Sau khi nói như vậy, để trước hết chỉ ra thời điểm chưa thích hợp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Này Sāriputta, chưa phải lúc.” තත්ථ ආසවා තිට්ඨන්ති එතෙසූති ආසවට්ඨානීයා. යෙසු දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකා දුක්ඛාසවා කිලෙසාසවා ච පරූපවාදවිප්පටිසාරවධබන්ධනාදයො චෙව අපායදුක්ඛවිසෙසභූතා ච ආසවා තිට්ඨන්තියෙව, යස්මා නෙසං තෙ කාරණං හොන්තීති අත්ථො. තෙ ආසවට්ඨානීයා වීතික්කමධම්මා යාව න සඞ්ඝෙ පාතුභවන්ති, න තාව සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතීති අයමෙත්ථ යොජනා. යදි හි පඤ්ඤපෙය්‍ය, පරූපවාදා පරූපාරම්භා ගරහදොසා න පරිමුච්චෙය්‍ය. Trong đó, ‘āsavaṭṭhānīyā’ (những pháp là nơi trú của lậu hoặc) có nghĩa là ‘các lậu hoặc tồn tại trong những điều này.’ Ý nghĩa là: trong những pháp nào mà các lậu hoặc khổ và lậu hoặc phiền não thuộc hiện tại và tương lai, và những lậu hoặc như sự chỉ trích của người khác, sự hối hận, sự giết chóc, sự trói buộc, và những lậu hoặc là những khổ đau đặc biệt của cõi khổ chắc chắn tồn tại, bởi vì những pháp ấy là nguyên nhân của chúng. Chừng nào những pháp vi phạm là nơi trú của lậu hoặc ấy chưa xuất hiện trong Tăng chúng, chừng đó bậc Đạo Sư chưa chế định học giới cho các vị Thinh văn. Đây là sự kết hợp ý nghĩa ở đây. Vì nếu Ngài chế định, sẽ không thoát khỏi sự chỉ trích của người khác, sự khiển trách của người khác, và lỗi lầm bị chê bai. කථං? පඤ්ඤපෙන්තෙන හි ‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යා’’තිආදි සබ්බං පඤ්ඤපෙතබ්බං භවෙය්‍ය. අදිස්වාව වීතික්කමදොසං ඉමං පඤ්ඤත්තිං ඤත්වා [Pg.159] පරෙ එවං උපවාදඤ්ච උපාරම්භඤ්ච ගරහඤ්ච පවත්තෙය්‍යුං – ‘‘කථඤ්හි නාම සමණො ගොතමො භික්ඛුසඞ්ඝො මෙ අන්වායිකො වචනකරොති එත්තාවතා සික්ඛාපදෙහි පලිවෙඨෙස්සති, පාරාජිකං පඤ්ඤපෙස්සති? නනු ඉමෙ කුලපුත්තා මහන්තං භොගක්ඛන්ධං මහන්තඤ්ච ඤාතිපරිවට්ටං හත්ථගතානි ච රජ්ජානිපි පහාය පබ්බජිතා, ඝාසච්ඡාදනපරමතාය සන්තුට්ඨා, සික්ඛාය තිබ්බගාරවා, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛා විහරන්ති. තෙසු නාම කො ලොකාමිසභූතං මෙථුනං වා පටිසෙවිස්සති, පරභණ්ඩං වා හරිස්සති, පරස්ස වා ඉට්ඨං කන්තං අතිමධුරං ජීවිතං උපච්ඡින්දිස්සති, අභූතගුණකථාය වා ජීවිතං කප්පෙස්සති! නනු පාරාජිකෙ අපඤ්ඤත්තෙපි පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපෙනෙවෙතං පාකටං කත’’න්ති. තථාගතස්ස ච ථාමඤ්ච බලඤ්ච සත්තා න ජානෙය්‍යුං. පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං කුප්පෙය්‍ය, න යථාඨානෙ තිට්ඨෙය්‍ය. සෙය්‍යථාපි නාම අකුසලො වෙජ්ජො කඤ්චි අනුප්පන්නගණ්ඩං පුරිසං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එහි භො පුරිස, ඉමස්මිං තෙ සරීරප්පදෙසෙ මහාගණ්ඩො උප්පජ්ජිත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙස්සති, පටිකච්චෙව නං තිකිච්ඡාපෙහී’’ති වත්වා ‘‘සාධාචරිය, ත්වංයෙව නං තිකිච්ඡස්සූ’’ති වුත්තො තස්ස අරොගං සරීරප්පදෙසං ඵාලෙත්වා ලොහිතං නීහරිත්වා ආලෙපනබන්ධනධොවනාදීහි තං පදෙසං සඤ්ඡවිං කත්වා තං පුරිසං වදෙය්‍ය – ‘‘මහාරොගො තෙ මයා තිකිච්ඡිතො, දෙහි මෙ දෙය්‍යධම්ම’’න්ති. සො තං ‘‘කිමයං බාලවෙජ්ජො වදති? කතරො කිර මෙ ඉමිනා රොගො තිකිච්ඡිතො? නනු මෙ අයං දුක්ඛඤ්ච ජනෙති, ලොහිතක්ඛයඤ්ච මං පාපෙතී’’ති එවං උපවදෙය්‍ය චෙව උපාරම්භෙය්‍ය ච ගරහෙය්‍ය ච, න චස්ස ගුණං ජානෙය්‍ය. එවමෙව යදි අනුප්පන්නෙ වීතික්කමදොසෙ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පරූපවාදාදීහි ච න පරිමුච්චෙය්‍ය, න චස්ස ථාමං වා බලං වා සත්තා ජානෙය්‍යුං, පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං කුප්පෙය්‍ය, න යථාඨානෙ තිට්ඨෙය්‍ය. තස්මා වුත්තං – ‘‘න තාව සාරිපුත්ත සත්ථා සාවකානං…පෙ… පාතුභවන්තී’’ති. Như thế nào? Vì người chế định sẽ phải chế định tất cả, bắt đầu bằng: “Vị Tỳ khưu nào hành dâm pháp…” Khi chưa thấy lỗi lầm của sự vi phạm mà biết được sự chế định này, người khác sẽ khởi lên sự chỉ trích, khiển trách, và chê bai như sau: “Tại sao Sa-môn Gotama lại ràng buộc bằng nhiều học giới như vậy, lại chế định tội bất cộng trụ, khi mà Tăng chúng là những người đi theo và vâng lời ngài? Chẳng phải những thiện gia nam tử này đã từ bỏ khối tài sản lớn, đoàn thể quyến thuộc đông đảo, và cả những vương quốc trong tầm tay để xuất gia, hài lòng với mức tối thiểu là thức ăn và y phục, có lòng kính trọng sâu sắc đối với học giới, sống không luyến tiếc thân mạng và sinh mạng sao? Trong số họ, ai lại có thể hành dâm pháp, vốn là mồi nhử của thế gian, hay lấy của người khác, hay cắt đứt sinh mạng đáng yêu, đáng quý, ngọt ngào của người khác, hay nuôi mạng bằng cách nói về những phẩm chất không có thật! Chẳng phải ngay cả khi tội bất cộng trụ chưa được chế định, điều này đã được làm cho rõ ràng chỉ bằng sự tóm tắt của đời sống xuất gia rồi sao?” Và chúng sanh sẽ không biết được sức mạnh và năng lực của Như Lai. Học giới đã được chế định cũng sẽ bị lung lay, không đứng vững ở vị trí của nó. Ví như một thầy thuốc không lành nghề, gọi một người chưa có mụn nhọt đến và nói: “Này ông, một mụn nhọt lớn sẽ phát sinh ở chỗ này trên thân ông và sẽ dẫn đến tai họa, hãy chữa trị nó ngay từ đầu.” Khi được nói: “Thưa thầy, tốt lắm, chính thầy hãy chữa trị nó,” ông ta rạch một vùng thân thể không có bệnh của người đó, lấy máu ra, rồi dùng thuốc bôi, băng bó, rửa sạch, làm cho vùng đó có da lành lặn, rồi nói với người đó: “Tôi đã chữa một bệnh nặng cho ông, hãy cho tôi vật cúng dường.” Người đó sẽ chỉ trích, khiển trách, và chê bai ông ta như sau: “Gã lang băm ngu ngốc này nói gì vậy? Hắn đã chữa cho ta bệnh gì chứ? Chẳng phải hắn đã gây ra đau khổ cho ta, làm ta mất máu sao?” và sẽ không biết được tài năng của ông ta. Tương tự như vậy, nếu bậc Đạo Sư chế định học giới cho các vị Thinh văn khi lỗi lầm của sự vi phạm chưa phát sinh, Ngài sẽ không thoát khỏi sự chỉ trích, v.v., và chúng sanh sẽ không biết sức mạnh hay năng lực của Ngài, học giới đã chế định cũng sẽ bị lung lay, không đứng vững ở vị trí của nó. Do đó, đã được nói rằng: “Này Sāriputta, chừng nào bậc Đạo Sư chưa… cho đến khi… chúng xuất hiện.” එවං අකාලං දස්සෙත්වා පුන කාලං දස්සෙතුං ‘‘යතො ච ඛො සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යතොති යදා; යස්මිං කාලෙති වුත්තං හොති. සෙසං වුත්තානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. අයං වා හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – යස්මිං සමයෙ ‘‘ආසවට්ඨානීයා ධම්මා’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතා වීතික්කමදොසා සඞ්ඝෙ පාතුභවන්ති, තදා සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති, උද්දිසති පාතිමොක්ඛං. කස්මා? තෙසංයෙව ‘‘ආසවට්ඨානීයා ධම්මා’’ති සඞ්ඛ්‍යං [Pg.160] ගතානං වීතික්කමදොසානං පටිඝාතාය. එවං පඤ්ඤපෙන්තො යථා නාම කුසලො වෙජ්ජො උප්පන්නං ගණ්ඩං ඵාලනලෙපනබන්ධනධොවනාදීහි තිකිච්ඡන්තො රොගං වූපසමෙත්වා සඤ්ඡවිං කත්වා න ත්වෙව උපවාදාදිරහො හොති, සකෙ ච ආචරියකෙ විදිතානුභාවො හුත්වා සක්කාරං පාපුණාති; එවං න ච උපවාදාදිරහො හොති, සකෙ ච සබ්බඤ්ඤුවිසයෙ විදිතානුභාවො හුත්වා සක්කාරං පාපුණාති. තඤ්චස්ස සික්ඛාපදං අකුප්පං හොති, යථාඨානෙ තිට්ඨතීති. Sau khi chỉ ra thời điểm chưa thích hợp như vậy, để chỉ ra thời điểm thích hợp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Và này Sāriputta, khi nào.” Trong đó, ‘yato’ có nghĩa là ‘khi nào; vào thời điểm nào.’ Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói. Hoặc đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Vào thời điểm nào mà những lỗi lầm vi phạm, được gọi là “những pháp là nơi trú của lậu hoặc,” xuất hiện trong Tăng chúng, khi đó bậc Đạo Sư chế định học giới cho các vị Thinh văn, và thuyết giảng Pātimokkha. Tại sao? Để loại trừ chính những lỗi lầm vi phạm được gọi là “những pháp là nơi trú của lậu hoặc” ấy. Khi chế định như vậy, giống như một thầy thuốc lành nghề, khi chữa trị một mụn nhọt đã phát sinh bằng cách rạch, bôi thuốc, băng bó, rửa sạch, làm cho bệnh thuyên giảm và da trở nên lành lặn, thì không bị chỉ trích, v.v., và được biết đến với tài năng trong nghề của mình, nhận được sự tôn kính; tương tự như vậy, (Đức Phật) không bị chỉ trích, v.v., và được biết đến với năng lực trong phạm vi toàn giác của mình, nhận được sự tôn kính. Và học giới của Ngài trở nên không thể lay chuyển, đứng vững ở vị trí của nó. එවං ආසවට්ඨානීයානං ධම්මානං අනුප්පත්තිං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා අකාලං උප්පත්තිඤ්ච කාලන්ති වත්වා ඉදානි තෙසං ධම්මානං අනුප්පත්තිකාලඤ්ච උප්පත්තිකාලඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘න තාව සාරිපුත්ත ඉධෙකච්චෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ උත්තානත්ථානි පදානි පාළිවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි. අයං පන අනුත්තානපදවණ්ණනා – රත්තියො ජානන්තීති රත්තඤ්ඤූ, අත්තනො පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය බහුකා රත්තියො ජානන්ති, චිරපබ්බජිතාති වුත්තං හොති. රත්තඤ්ඤූහි මහත්තං රත්තඤ්ඤුමහත්තං; චිරපබ්බජිතෙහි මහන්තභාවන්ති අත්ථො. තත්‍ර රත්තඤ්ඤුමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං ආරබ්භ සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සො හායස්මා ඌනදසවස්සෙ භික්ඛූ උපසම්පාදෙන්තෙ දිස්වා එකවස්සො සද්ධිවිහාරිකං උපසම්පාදෙසි. අථ භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඌනදසවස්සෙන උපසම්පාදෙතබ්බො. යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 75). එවං පඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ පුන භික්ඛූ ‘‘දසවස්සාම්හ දසවස්සාම්හා’’ති බාලා අබ්‍යත්තා උපසම්පාදෙන්ති. අථ භගවා අපරම්පි සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි – ‘‘න, භික්ඛවෙ, බාලෙන අබ්‍යත්තෙන උපසම්පාදෙතබ්බො. යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 76) රත්තඤ්ඤුමහත්තං පත්තකාලෙ ද්වෙ සික්ඛාපදානි පඤ්ඤත්තානි. Sau khi nói như vậy rằng việc không phát sanh các pháp là trú xứ của lậu hoặc là phi thời đối với việc chế định học giới, và việc phát sanh (của chúng) là thời, bây giờ, để chỉ ra thời không phát sanh và thời phát sanh của các pháp ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘na tāva sāriputta idhekacce’. Ở đó, những từ có nghĩa rõ ràng nên được hiểu theo văn Pāḷi. Còn đây là phần giải thích các từ không rõ nghĩa – Rattaññū là người biết các đêm; (nghĩa là) biết nhiều đêm kể từ ngày xuất gia của mình; được nói là người xuất gia đã lâu. Rattaññumahattaṃ là sự lớn mạnh bởi các vị rattaññū; nghĩa là trạng thái lớn mạnh bởi các vị xuất gia đã lâu. Ở đó, nên hiểu rằng khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh về thâm niên, học giới đã được chế định liên quan đến ngài Upasena, con trai của Vaṅganta. Vị tôn giả ấy, sau khi thấy các vị tỳ khưu chưa đủ mười tuổi hạ tế độ cho người khác, (dù) mới một tuổi hạ đã tế độ cho vị sống chung. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định học giới: ‘Này các tỳ khưu, không được tế độ bởi người chưa đủ mười tuổi hạ. Vị nào tế độ, phạm tội dukkaṭa (tác ác).’ Khi học giới được chế định như vậy, lại có các vị tỳ khưu ngu si, không thông thạo, nói rằng: ‘Chúng tôi đã đủ mười tuổi hạ, chúng tôi đã đủ mười tuổi hạ,’ rồi tế độ. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định thêm một học giới khác: ‘Này các tỳ khưu, không được tế độ bởi người ngu si, không thông thạo. Vị nào tế độ, phạm tội dukkaṭa. Này các tỳ khưu, Ta cho phép tế độ bởi vị tỳ khưu thông thạo, có khả năng, đã đủ mười tuổi hạ hoặc hơn mười tuổi hạ.’ Vào thời điểm đạt đến sự lớn mạnh về thâm niên, hai học giới đã được chế định. වෙපුල්ලමහත්තන්ති විපුලභාවෙන මහත්තං. සඞ්ඝො හි යාව න ථෙරනවමජ්ඣිමානං වසෙන වෙපුල්ලමහත්තං පත්තො හොති, තාව සෙනාසනානි පහොන්ති. සාසනෙ එකච්චෙ ආසවට්ඨානීයා ධම්මා න උප්පජ්ජන්ති. වෙපුල්ලමහත්තං පන පත්තෙ තෙ උප්පජ්ජන්ති. අථ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති. තත්ථ වෙපුල්ලමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානි ‘‘යො පන භික්ඛු අනුපසම්පන්නෙන උත්තරි දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තියං’’ [Pg.161] (පාචි. 51); ‘‘යා පන භික්ඛුනී අනුවස්සං වුට්ඨාපෙය්‍ය, පාචිත්තියං’’ (පාචි. 1171); ‘‘යා පන භික්ඛුනී එකං වස්සං ද්වෙ වුට්ඨාපෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 1175) ඉමිනා නයෙන වෙදිතබ්බානි. Vepullamahattaṃ là sự lớn mạnh do sự rộng lớn. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh về quy mô, xét theo phương diện các vị trưởng lão, tân tỳ và trung tỳ, thì chừng đó các chỗ ở vẫn còn đủ. Một số pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh trong giáo pháp. Nhưng khi (Tăng chúng) đạt đến sự lớn mạnh về quy mô, chúng phát sanh. Khi ấy, bậc Đạo sư chế định học giới cho các đệ tử. Ở đó, các học giới được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh về quy mô nên được hiểu theo phương pháp này: ‘Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá hai, ba đêm, phạm tội pācittiya (ưng đối trị)’; ‘Vị tỳ khưu ni nào mỗi năm đều cho xuất gia, phạm tội pācittiya’; ‘Vị tỳ khưu ni nào trong một năm cho hai người xuất gia, phạm tội pācittiya.’ ලාභග්ගමහත්තන්ති ලාභස්ස අග්ගමහත්තං; යො ලාභස්ස අග්ගො උත්තමො මහන්තභාවො, තං පත්තො හොතීති අත්ථො. ලාභෙන වා අග්ගමහත්තම්පි, ලාභෙන සෙට්ඨත්තඤ්ච මහන්තත්තඤ්ච පත්තොති අත්ථො. සඞ්ඝො හි යාව න ලාභග්ගමහත්තං පත්තො හොති, තාව න ලාභං පටිච්ච ආසවට්ඨානීයා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති. පත්තෙ පන උප්පජ්ජන්ති, අථ සත්ථා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති – ‘‘යො පන භික්ඛු අචෙලකස්ස වා පරිබ්බාජකස්ස වා පරිබ්බාජිකාය වා සහත්ථා ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා දදෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 270). ඉදඤ්හි ලාභග්ගමහත්තං පත්තෙ සඞ්ඝෙ සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං. Lābhaggamahattaṃ là sự lớn mạnh tột bậc của lợi lộc; nghĩa là, đã đạt đến trạng thái lớn mạnh cao tột, ưu việt của lợi lộc. Hoặc là (lābhaggamahattaṃ) cũng có nghĩa là sự lớn mạnh tột bậc nhờ lợi lộc; nghĩa là, đã đạt đến trạng thái cao tột và lớn mạnh nhờ lợi lộc. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh tột bậc về lợi lộc, thì chừng đó các pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh do duyên lợi lộc. Nhưng khi đã đạt đến, chúng phát sanh, khi ấy bậc Đạo sư chế định học giới cho các đệ tử – ‘Vị tỳ khưu nào tự tay trao vật thực hay đồ ăn cho một vị lõa thể, một du sĩ nam, hay một du sĩ nữ, phạm tội pācittiya.’ Học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự lớn mạnh tột bậc về lợi lộc. බාහුසච්චමහත්තන්ති බාහුසච්චස්ස මහන්තභාවං. සඞ්ඝො හි යාව න බාහුසච්චමහත්තං පත්තො හොති, තාව න ආසවට්ඨානීයා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති. බාහුසච්චමහත්තං පත්තෙ පන යස්මා එකම්පි නිකායං, ද්වෙපි…පෙ… පඤ්චපි නිකායෙ උග්ගහෙත්වා අයොනිසො උම්මුජ්ජමානා පුග්ගලා රසෙන රසං සංසන්දිත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙන්ති. අථ සත්ථා ‘‘යො පන භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි…පෙ… සමණුද්දෙසොපි චෙ එවං වදෙය්‍යා’’තිආදිනා (පාචි. 418) නයෙන සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතීති. Bāhusaccamahattaṃ là trạng thái lớn mạnh của sự đa văn. Bởi vì, chừng nào Tăng chúng chưa đạt đến sự lớn mạnh về đa văn, thì chừng đó các pháp là trú xứ của lậu hoặc không phát sanh. Nhưng khi đã đạt đến sự lớn mạnh về đa văn, bởi vì có những cá nhân, sau khi học một Nikāya, hai... cho đến... năm Nikāya, đã tự đề cao một cách không như lý, trộn lẫn hương vị với hương vị, và trình bày giáo pháp của bậc Đạo sư thành phi pháp và phi luật. Khi ấy, bậc Đạo sư chế định học giới theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘Vị tỳ khưu nào nói như vầy: “Theo như tôi hiểu giáo pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng...”... cho đến... dù là một vị sa-di nói như vậy...’ එවං භගවා ආසවට්ඨානීයානං ධම්මානං අනුප්පත්තිකාලඤ්ච උප්පත්තිකාලඤ්ච දස්සෙත්වා තස්මිං සමයෙ සබ්බසොපි තෙසං අභාවං දස්සෙන්තො ‘‘නිරබ්බුදො හි සාරිපුත්තා’’තිආදිමාහ. තත්ථ නිරබ්බුදොති අබ්බුදවිරහිතො; අබ්බුදා වුච්චන්ති චොරා, නිච්චොරොති අත්ථො. චොරාති ච ඉමස්මිං අත්ථෙ දුස්සීලාව අධිප්පෙතා. තෙ හි අස්සමණාව හුත්වා සමණපටිඤ්ඤතාය පරෙසං පච්චයෙ චොරෙන්ති. තස්මා නිරබ්බුදොති නිච්චොරො, නිද්දුස්සීලොති වුත්තං හොති. නිරාදීනවොති නිරුපද්දවො නිරුපසග්ගො; දුස්සීලාදීනවරහිතොයෙවාති වුත්තං හොති. අපගතකාළකොති කාළකා වුච්චන්ති දුස්සීලායෙව; තෙ හි සුවණ්ණවණ්ණාපි සමානා කාළකධම්මයොගා කාළකාත්වෙව වෙදිතබ්බා. තෙසං අභාවා අපගතකාළකො[Pg.162]. අපහතකාළකොතිපි පාඨො. සුද්ධොති අපගතකාළකත්තායෙව සුද්ධො පරියොදාතො පභස්සරො. සාරෙ පතිට්ඨිතොති සාරො වුච්චන්ති සීල-සමාධි-පඤ්ඤාවිමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනගුණා, තස්මිං සාරෙ පතිට්ඨිතත්තා සාරෙ පතිට්ඨිතො. Như vậy, đức Thế Tôn, sau khi chỉ ra thời không phát sanh và thời phát sanh của các pháp là trú xứ của lậu hoặc, vào lúc ấy, muốn chỉ ra sự không có mặt của chúng về mọi phương diện, đã nói câu bắt đầu bằng ‘nirabbudo hi sāriputtā’. Ở đó, nirabbudo là không có u bướu; u bướu được gọi là kẻ trộm, nghĩa là không có kẻ trộm. Và trong ý nghĩa này, kẻ trộm được ám chỉ chính là những người phá giới. Bởi vì họ, không phải là sa-môn, nhưng với danh nghĩa sa-môn, đã trộm các vật dụng của người khác. Do đó, nirabbudo được nói là không có kẻ trộm, không có người phá giới. Nirādīnavo là không có tai họa, không có nguy hiểm; được nói là không có sự nguy hại của việc phá giới. Apagatakāḷako: những người phá giới được gọi là kāḷakā (những kẻ đen tối); bởi vì họ, dù có nước da màu vàng, nhưng do liên hệ với các pháp đen tối (bất thiện), nên được biết là những kẻ đen tối. Do không có họ, nên (Tăng chúng) là apagatakāḷako (không có kẻ đen tối). Cũng có bản đọc là apahatakāḷako. Suddho: chính vì không có kẻ đen tối nên (Tăng chúng) trong sạch (suddho), thanh tịnh (pariyodāto), rực rỡ (pabhassaro). Sāre patiṭṭhito: cốt lõi (sāra) được gọi là các phẩm chất giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến; vì đã an trú trong cốt lõi ấy, nên (Tăng chúng) là sāre patiṭṭhito (an trú trong cốt lõi). එවං සාරෙ පතිට්ඨිතභාවං වත්වා පුන සො චස්ස සාරෙ පතිට්ඨිතභාවො එවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ඉමෙසඤ්හි සාරිපුත්තාති ආදිමාහ. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපවණ්ණනා – යානිමානි වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං උපගතානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි, ඉමෙසං යො ගුණවසෙන පච්ඡිමකො සබ්බපරිත්තගුණො භික්ඛු, සො සොතාපන්නො. සොතාපන්නොති සොතං ආපන්නො; සොතොති ච මග්ගස්සෙතං අධිවචනං. සොතාපන්නොති තෙන සමන්නාගතස්ස පුග්ගලස්ස. යථාහ – Sau khi nói về việc đã được an trú trong cốt lõi như thế, lại nữa, để chỉ ra rằng: “Việc đã được an trú trong cốt lõi của vị ấy nên được biết đến như thế này,” ngài đã nói câu bắt đầu là “imesañhi sāriputta.” Ở đây, đây là phần giải thích tóm tắt: Năm trăm vị tỳ khưu này, những vị đã đến an cư mùa mưa tại Verañjā, trong số các vị này, vị tỳ khưu nào là vị cuối cùng xét về phương diện phẩm hạnh, có phẩm hạnh ít nhất trong tất cả, vị ấy là bậc Dự lưu. Sotāpanno (Dự lưu) có nghĩa là đã đến dòng (sotaṃ āpanno); và soto (dòng) là tên gọi của đạo. Sotāpanno là tên gọi của người đã thành tựu đạo ấy. Như đã được nói rằng: ‘‘සොතො සොතොති හිදං, සාරිපුත්ත, වුච්චති; කතමො නු ඛො, සාරිපුත්ත, සොතොති? අයමෙව හි, භන්තෙ, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධී’’ති. ‘‘සොතාපන්නො සොතාපන්නොති හිදං, සාරිපුත්ත, වුච්චති; කතමො නු ඛො, සාරිපුත්ත, සොතාපන්නො’’ති? ‘‘යො හි, භන්තෙ, ඉමිනා අරියෙන අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන සමන්නාගතො, අයං වුච්චති – සොතාපන්නො. සොයමායස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො’’ති (සං. නි. 5.1001). ඉධ පන මග්ගෙන ඵලස්ස නාමං දින්නං. තස්මා ඵලට්ඨො ‘‘සොතාපන්නො’’ති වෙදිතබ්බො. “Này Sāriputta, người ta nói rằng: ‘Dòng, dòng.’ Này Sāriputta, thế nào là dòng?” “Bạch Thế Tôn, chính là Bát Thánh Đạo này, tức là: Chánh kiến… cho đến… Chánh định.” “Này Sāriputta, người ta nói rằng: ‘Dự lưu, Dự lưu.’ Này Sāriputta, thế nào là bậc Dự lưu?” “Bạch Thế Tôn, vị nào đã thành tựu Bát Thánh Đạo này, vị ấy được gọi là bậc Dự lưu. Vị trưởng lão ấy có tên như vầy, có dòng họ như vầy.” (saṃ. ni. 5.1001). Tuy nhiên, ở đây, tên gọi của đạo được dùng cho quả. Do đó, người đã an trú trong quả nên được hiểu là “bậc Dự lưu.” අවිනිපාතධම්මොති විනිපාතෙතීති විනිපාතො; නාස්ස විනිපාතො ධම්මොති අවිනිපාතධම්මො, න අත්තානං අපායෙසු විනිපාතනසභාවොති වුත්තං හොති. කස්මා? යෙ ධම්මා අපායගමනීයා, තෙසං පරික්ඛයා. විනිපතනං වා විනිපාතො, නාස්ස විනිපාතො ධම්මොති අවිනිපාතධම්මො, අපායෙසු විනිපාතනසභාවො අස්ස නත්ථීති වුත්තං හොති. සම්මත්තනියාමෙන මග්ගෙන නියතත්තා නියතො. සම්බොධි පරං අයනං පරා ගති අස්සාති සම්බොධිපරායණො. උපරි මග්ගත්තයං අවස්සං සම්පාපකොති අත්ථො. කස්මා? පටිලද්ධපඨමමග්ගත්තාති. Về từ avinipātadhammo: vinipāteti (làm cho rơi rớt) nên gọi là vinipāto (sự rơi rớt). Vị ấy không có pháp rơi rớt (na assa vinipāto dhammo) nên gọi là avinipātadhammo (người có pháp không rơi rớt); điều này có nghĩa là không có bản chất làm cho tự mình rơi rớt vào các cõi khổ. Tại sao? Vì đã đoạn tận các pháp đưa đến cõi khổ. Hoặc, vinipatanaṃ (sự rơi rớt) là vinipāto. Vị ấy không có pháp rơi rớt (na assa vinipāto dhammo) nên gọi là avinipātadhammo; điều này có nghĩa là vị ấy không có bản chất rơi rớt vào các cõi khổ. Niyato (chắc chắn) vì đã được xác định bởi đạo với sự chắc chắn đúng đắn. Sambodhiparāyaṇo (hướng đến giác ngộ) là người có sự giác ngộ là đích đến tối hậu, là cảnh giới tối hậu. Nghĩa là, vị ấy chắc chắn sẽ đạt được ba đạo ở bậc trên. Tại sao? Vì đã đắc được đạo đầu tiên. විනයපඤ්ඤත්තියාචනකථා නිට්ඨිතා. Dứt lời về việc thỉnh cầu chế định Giới luật. බුද්ධාචිණ්ණකථා Lời về thường lệ của chư Phật 22. එවං ධම්මසෙනාපතිං සඤ්ඤාපෙත්වා වෙරඤ්ජායං තං වස්සාවාසං වීතිනාමෙත්වා වුත්ථවස්සො මහාපවාරණාය පවාරෙත්වා අථ ඛො භගවා [Pg.163] ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි. ආමන්තෙසීති ආලපි අභාසි සම්බොධෙසි. කින්ති? ආචිණ්ණං ඛො පනෙතන්ති එවමාදි. ආචිණ්ණන්ති චරිතං වත්තං අනුධම්මතා. තං ඛො පනෙතං ආචිණ්ණං දුවිධං හොති – බුද්ධාචිණ්ණං, සාවකාචිණ්ණන්ති. කතමං බුද්ධාචිණ්ණං? ඉදං තාව එකං – යෙහි නිමන්තිතා වස්සං වසන්ති, න තෙ අනපලොකෙත්වා අනාපුච්ඡිත්වා ජනපදචාරිකං පක්කමන්ති. සාවකා පන අපලොකෙත්වා වා අනපලොකෙත්වා වා යථාසුඛං පක්කමන්ති. 22. Sau khi đã làm cho vị Tướng quân Chánh pháp hiểu rõ như vậy, đã trải qua mùa an cư mưa tại Verañjā, sau khi đã an cư xong và đã làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, bấy giờ Thế Tôn gọi Trưởng lão Ānanda. Āmantesi có nghĩa là đã gọi, đã nói, đã làm cho hiểu rõ. Như thế nào? Ngài gọi bằng câu bắt đầu là “Āciṇṇaṃ kho panetaṃ.” Āciṇṇaṃ có nghĩa là sự thực hành, là bổn phận, là sự thuận theo pháp. Và thường lệ ấy có hai loại: thường lệ của chư Phật và thường lệ của các vị Thinh văn. Thế nào là thường lệ của chư Phật? Trước hết, đây là một loại: Các ngài an cư mùa mưa do những người nào thỉnh mời thì không ra đi du hành trong xứ mà không báo cho họ biết, không xin phép họ. Còn các vị Thinh văn thì ra đi tùy thích, dù có báo hay không báo. අපරම්පි බුද්ධාචිණ්ණං – වුත්ථවස්සා පවාරෙත්වා ජනසඞ්ගහත්ථාය ජනපදචාරිකං පක්කමන්තියෙව. ජනපදචාරිකං චරන්තා ච මහාමණ්ඩලං මජ්ඣිමමණ්ඩලං අන්තිමමණ්ඩලන්ති ඉමෙසං තිණ්ණං මණ්ඩලානං අඤ්ඤතරස්මිං මණ්ඩලෙ චරන්ති. තත්ථ මහාමණ්ඩලං නවයොජනසතිකං, මජ්ඣිමමණ්ඩලං ඡයොජනසතිකං, අන්තිමමණ්ඩලං තියොජනසතිකං. යදා මහාමණ්ඩලෙ චාරිකං චරිතුකාමා හොන්ති, තදා මහාපවාරණාය පවාරෙත්වා පාටිපදදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා ගාමනිගමාදීසු මහාජනං ආමිසපටිග්ගහෙන අනුග්ගණ්හන්තා ධම්මදානෙන චස්ස විවට්ටුපනිස්සිතං කුසලං වඩ්ඪෙන්තා නවහි මාසෙහි ජනපදචාරිකං පරියොසාපෙන්ති. සචෙ පන අන්තොවස්සෙ භික්ඛූනං සමථවිපස්සනා තරුණා හොන්ති, මහාපවාරණාය අප්පවාරෙත්වා පවාරණාසඞ්ගහං දත්වා කත්තිකපුණ්ණමායං පවාරෙත්වා මාගසිරස්ස පඨමදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා වුත්තනයෙනෙව මජ්ඣිමමණ්ඩලෙ අට්ඨහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙන්ති. සචෙ පන නෙසං වුත්ථවස්සානං අපරිපාකින්ද්‍රියා වෙනෙය්‍යසත්තා හොන්ති, තෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකං ආගමෙන්තා මාගසිරමාසම්පි තත්ථෙව වසිත්වා ඵුස්සමාසස්ස පඨමදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරා නික්ඛමිත්වා වුත්තනයෙනෙව අන්තිමමණ්ඩලෙ සත්තහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙන්ති. තෙසු ච මණ්ඩලෙසු යත්ථ කත්ථචි විචරන්තාපි තෙ තෙ සත්තෙ කිලෙසෙහි වියොජෙන්තා සොතාපත්තිඵලාදීහි පයොජෙන්තා වෙනෙය්‍යවසෙනෙව නානාවණ්ණානි පුප්ඵානි ඔචිනන්තා විය චරන්ති. Một thường lệ khác của chư Phật: Sau khi đã an cư và làm lễ Tự tứ, các ngài chắc chắn ra đi du hành trong xứ vì mục đích tế độ quần chúng. Và khi du hành trong xứ, các ngài du hành trong một trong ba khu vực này: đại khu, trung khu, và tiểu khu. Trong đó, đại khu là chín trăm do-tuần, trung khu là sáu trăm do-tuần, tiểu khu là ba trăm do-tuần. Khi các ngài muốn du hành trong đại khu, lúc ấy, sau khi làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, vào ngày mồng một, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và trong các làng, thị trấn, v.v., vừa tế độ đại chúng bằng cách thọ nhận vật thực, vừa làm tăng trưởng thiện pháp hướng đến giải thoát của họ bằng pháp thí, các ngài hoàn tất chuyến du hành trong xứ trong chín tháng. Nhưng nếu trong mùa an cư, pháp hành chỉ và quán của các vị tỳ khưu còn non yếu, các ngài không làm lễ Tự tứ vào ngày Đại Tự tứ, mà ban cho sự nhiếp thọ Tự tứ, rồi làm lễ Tự tứ vào ngày rằm tháng Kattika, và vào ngày mồng một tháng Māgasira, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và theo cách đã nói, hoàn tất chuyến du hành trong trung khu trong tám tháng. Nhưng nếu các chúng sanh cần được giáo hóa của các ngài, những người đã an cư, có các căn chưa thuần thục, thì trong khi chờ đợi các căn của họ thuần thục, các ngài ở lại ngay tại nơi đó cả tháng Māgasira, rồi vào ngày mồng một tháng Phussa, các ngài ra đi cùng với đại chúng Tỳ khưu, và theo cách đã nói, hoàn tất chuyến du hành trong tiểu khu trong bảy tháng. Và khi du hành ở bất cứ nơi nào trong các khu vực ấy, các ngài đi lại như người hái những bông hoa nhiều màu sắc, bằng cách tách rời các chúng sanh ấy khỏi các phiền não và kết hợp họ với các quả vị như Dự lưu, v.v., chỉ tùy theo khả năng của chúng sanh cần được giáo hóa. අපරම්පි බුද්ධානං ආචිණ්ණං – දෙවසිකං පච්චූසසමයෙ සන්තං සුඛං නිබ්බානාරම්මණං කත්වා ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං, ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨහිත්වා දෙවසිකං මහාකරුණාසමාපත්තියා සමාපජ්ජනං, තතො වුට්ඨහිත්වා දසසහස්සචක්කවාළෙ බොධනෙය්‍යසත්තසමවලොකනං. Một thường lệ khác của chư Phật: Hằng ngày, vào lúc rạng đông, nhập Thánh quả định, lấy Niết-bàn an tịnh, an lạc làm đối tượng; sau khi xuất khỏi Thánh quả định, hằng ngày nhập Đại bi định; sau khi xuất khỏi định ấy, quán xét các chúng sanh có thể giác ngộ trong mười ngàn thế giới. අපරම්පි [Pg.164] බුද්ධානං ආචිණ්ණං – ආගන්තුකෙහි සද්ධිං පඨමතරං පටිසන්ථාරකරණං, අට්ඨුප්පත්තිවසෙන ධම්මදෙසනා, ඔතිණ්ණෙ දොසෙ සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනන්ති ඉදං බුද්ධාචිණ්ණං. Một thường lệ khác của chư Phật: Trước hết là chào hỏi thân mật với các vị khách mới đến; thuyết pháp tùy theo sự việc phát sinh; chế định học giới khi có lỗi lầm xảy ra. Đây là thường lệ của chư Phật. කතමං සාවකාචිණ්ණං? බුද්ධස්ස භගවතො කාලෙ ද්වික්ඛත්තුං සන්නිපාතො පුරෙ වස්සූපනායිකාය ච කම්මට්ඨානග්ගහණත්ථං, වුත්ථවස්සානඤ්ච අධිගතගුණාරොචනත්ථං උපරි කම්මට්ඨානග්ගහණත්ථඤ්ච. ඉදං සාවකාචිණ්ණං. ඉධ පන බුද්ධාචිණ්ණං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං, ආනන්ද, තථාගතාන’’න්ති. Thế nào là thường lệ của các vị Thinh văn? Vào thời của Đức Phật, Thế Tôn, có hai lần tụ họp: một lần trước ngày nhập hạ để nhận đề mục thiền định, và một lần sau khi đã an cư xong để trình bày về các phẩm chất đã chứng đắc và để nhận đề mục thiền định ở bậc cao hơn. Đây là thường lệ của các vị Thinh văn. Nhưng ở đây, để chỉ ra thường lệ của chư Phật, ngài đã nói: “Này Ānanda, đây là thường lệ của các đấng Như Lai.” ආයාමාති ආගච්ඡ යාම. අපලොකෙස්සාමාති චාරිකං චරණත්ථාය ආපුච්ඡිස්සාම. එවන්ති සම්පටිච්ඡනත්ථෙ නිපාතො. භන්තෙති ගාරවාධිවචනමෙතං; සත්ථුනො පටිවචනදානන්තිපි වට්ටති. භගවතො පච්චස්සොසීති භගවතො වචනං පටිඅස්සොසි, අභිමුඛො හුත්වා සුණි සම්පටිච්ඡි. එවන්ති ඉමිනා වචනෙන පටිග්ගහෙසීති වුත්තං හොති. (Câu) Āyāmāti (có nghĩa là) āgaccha yāma (hãy đến, chúng ta hãy đi). (Câu) Apalokessāmāti (có nghĩa là) cārikaṃ caraṇatthāya āpucchissāma (chúng con sẽ xin phép để đi du hành). (Từ) Evanti là một bất biến từ (nipāto) có nghĩa là chấp thuận (sampaṭicchanatthe). (Từ) Bhanteti là một từ chỉ sự tôn kính (gāravādhivacanametaṃ); cũng hợp lẽ khi nói là lời đáp lại đối với bậc Đạo Sư (satthuno paṭivacanadānam). (Câu) Bhagavato paccassosīti (có nghĩa là) đã lắng nghe lời của đức Thế Tôn (bhagavato vacanaṃ paṭiassosi), đã hướng về Ngài và lắng nghe (abhimukho hutvā suṇi), đã chấp thuận (sampaṭicchi). (Nghĩa là) được nói rằng đã chấp nhận bằng lời nói ‘evaṃ’ này. අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වාති ඉධ පුබ්බණ්හසමයන්ති වා සායන්හසමයන්ති වා න වුත්තං. එවං සන්තෙපි භගවා කතභත්තකිච්චො මජ්ඣන්හිකං වීතිනාමෙත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං පච්ඡාසමණං කත්වා නගරද්වාරතො පට්ඨාය නගරවීථියො සුවණ්ණරසපිඤ්ජරාහි රංසීහි සමුජ්ජොතයමානො යෙන වෙරඤ්ජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි. ඝරද්වාරෙ ඨිතමත්තමෙව චස්ස භගවන්තං දිස්වා පරිජනො ආරොචෙසි. බ්‍රාහ්මණො සතිං පටිලභිත්වා සංවෙගජාතො සහසා වුට්ඨාය මහාරහං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා භගවන්තං පච්චුග්ගම්ම ‘‘ඉතො, භගවා, උපසඞ්කමතූ’’ති ආහ. භගවා උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං උපනිසීදිතුකාමො අත්තනා ඨිතපදෙසතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. ඉතො පරං උත්තානත්ථමෙව. Ở đây, trong câu ‘Atha kho bhagavā nivāsetvā’ (Rồi thì, đức Thế Tôn, sau khi đã đắp y), không có nói là vào buổi sáng (pubbaṇhasamayam) hay vào buổi chiều (sāyanhasamayam). Dầu là vậy, đức Thế Tôn, sau khi đã thọ thực xong (katabhattakicco), sau khi đã trải qua buổi trưa (majjhanhikaṃ vītināmetvā), đã đi cùng với Tôn giả Ānanda với vai trò là vị sa-môn đi hầu phía sau (pacchāsamaṇaṃ katvā), bắt đầu từ cổng thành (nagaradvārato paṭṭhāya), trong khi đang chiếu sáng các con đường trong thành phố (nagaravīthiyo samujjotayamāno) bằng những tia hào quang (raṃsīhi) màu vàng óng như dòng vàng lỏng (suvaṇṇarasapiñjarāhi), đã đi đến (upasaṅkami) nơi (yena) có tư gia (nivesanaṃ) của bà-la-môn Verañja (verañjassa brāhmaṇassa). Và gia nhân của vị ấy (assa parijano), sau khi thấy (disvā) đức Thế Tôn (bhagavantaṃ) chỉ vừa mới đứng (ṭhitamattameva) ở cửa nhà (gharadvāre), đã báo tin. Vị bà-la-môn, sau khi phục hồi lại chánh niệm (satiṃ paṭilabhitvā), sanh lòng cảm động (saṃvegajāto), đã vội vàng đứng dậy (sahasā vuṭṭhāya), sau khi cho soạn một chỗ ngồi xứng đáng (mahārahaṃ āsanaṃ paññapetvā), sau khi đi ra đón đức Thế Tôn (bhagavantaṃ paccuggamma), đã nói rằng: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài đến đây.” Đức Thế Tôn, sau khi đi đến (upasaṅkamitvā), đã ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn (paññatte āsane nisīdi). Rồi thì, bà-la-môn Verañja, với ý muốn ngồi gần đức Thế Tôn (upanisīditukāmo), từ chỗ mình đang đứng (attanā ṭhitapadesato) đã đi đến nơi đức Thế Tôn đang ở (yena bhagavā tenupasaṅkami). Từ đây trở đi, ý nghĩa đã rõ ràng. යං පන බ්‍රාහ්මණො ආහ – ‘‘අපිච යො දෙය්‍යධම්මො, සො න දින්නො’’ති. තත්‍රායමධිප්පායො – මයා නිමන්තිතානං වස්සංවුත්ථානං තුම්හාකං තෙමාසං දිවසෙ දිවසෙ පාතො යාගුඛජ්ජකං, මජ්ඣන්හිකෙ ඛාදනීයභොජනීයං, සායන්හෙ අනෙකවිධ පානවිකති ගන්ධපුප්ඵාදීහි පූජාසක්කාරොති එවමාදිකො යො දෙය්‍යධම්මො දාතබ්බො අස්ස, සො න දින්නොති. තඤ්ච ඛො නො අසන්තන්ති එත්ථ පන ලිඞ්ගවිපල්ලාසො වෙදිතබ්බො. සො ච ඛො දෙය්‍යධම්මො අම්හාකං නො අසන්තොති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො. අථ [Pg.165] වා යං දානවත්ථුං මයං තුම්හාකං දදෙය්‍යාම, තඤ්ච ඛො නො අසන්තන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. Về điều mà vị bà-la-môn đã nói: ‘apica yo deyyadhammo, so na dinno’ (Vả lại, vật đáng thí nào, vật ấy đã không được dâng cúng). Ở đây, chủ ý là như vầy: Đối với các Ngài, những vị đã được con thỉnh mời và đã an cư mùa mưa, vật đáng thí (deyyadhammo) nào đáng lẽ phải được dâng cúng (dātabbo assa) trong suốt ba tháng (temāsaṃ), mỗi ngày (divase divase) – vào buổi sáng là cháo và vật thực cứng (pāto yāgukhajjakaṃ), vào buổi trưa là vật thực để nhai và vật thực để ăn (majjhanhike khādanīyabhojanīyaṃ), vào buổi chiều là sự cúng dường và tôn trọng (pūjāsakkāro) bằng nhiều loại thức uống, hương, hoa, v.v... (sāyanhe anekavidha pānavikati gandhapupphādīhi) – vật ấy (so) đã không được dâng cúng (na dinno). Còn ở đây, trong câu ‘Tañca kho no asantam’ (Và điều ấy không phải là không có đối với chúng tôi), nên hiểu là có sự chuyển đổi về giống (liṅgavipallāso). Ý nghĩa ở đây là: ‘So ca kho deyyadhammo amhākaṃ no asanto’ (Và vật đáng thí ấy không phải là không có đối với chúng tôi). Hoặc là, nên hiểu ý nghĩa ở đây như vầy: ‘yaṃ dānavatthuṃ mayaṃ tumhākaṃ dadeyyāma, tañca kho no asantaṃ’ (Vật thí nào mà chúng tôi có thể dâng cúng đến các Ngài, vật ấy không phải là không có). නොපි අදාතුකම්‍යතාති අදාතුකාමතාපි නො නත්ථි, යථා පහූතවිත්තූපකරණානං මච්ඡරීනං. තං කුතෙත්ථ ලබ්භා බහුකිච්චා ඝරාවාසාති තත්‍රායං යොජනා – යස්මා බහුකිච්චා ඝරාවාසා, තස්මා එත්ථ සන්තෙපි දෙය්‍යධම්මෙ දාතුකම්‍යතාය ච තං කුතො ලබ්භා කුතො තං සක්කා ලද්ධුං, යං මයං තුම්හාකං දෙය්‍යධම්මං දදෙය්‍යාමාති ඝරාවාසං ගරහන්තො ආහ. සො කිර මාරෙන ආවට්ටිතභාවං න ජානාති, ‘‘ඝරාවාසපලිබොධෙන මෙ සතිසම්මොසො ජාතො’’ති මඤ්ඤි, තස්මා එවමාහ. අපිච – තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ඉමස්මිං තෙමාසබ්භන්තරෙ යමහං තුම්හාකං දදෙය්‍යං, තං කුතො ලබ්භා? බහුකිච්චා හි ඝරාවාසාති එවමෙත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. (Câu) ‘Nopi adātukamyatā’ (cũng không phải là không muốn cho) có nghĩa là: chúng tôi cũng không có (no natthi) sự không muốn cho (adātukāmatāpi), giống như những người keo kiệt (maccharīnaṃ) có nhiều của cải và tài sản (pahūtavittūpakaraṇānaṃ). Trong câu ‘Taṃ kutettha labbhā bahukiccā gharāvāsā’ (Làm sao có được điều ấy ở đây, đời sống tại gia có nhiều công việc), sự sắp xếp (câu cú) là như vầy: Bởi vì (yasmā) đời sống tại gia có nhiều công việc (bahukiccā gharāvāsā), do đó (tasmā), ở đây (ettha), dầu cho có vật đáng thí (santepi deyyadhamme) và có lòng muốn cho (dātukamyatāya ca), làm sao có được (kuto labbhā), làm sao có thể có được (kuto taṃ sakkā laddhuṃ) điều ấy (taṃ), tức là vật đáng thí (deyyadhammaṃ) mà chúng tôi (mayaṃ) có thể dâng cúng (dadeyyāma) đến các Ngài (tumhākaṃ)? – (ông ta) đã nói như vậy trong khi chê trách đời sống tại gia (gharāvāsaṃ garahanto āha). Tương truyền rằng, vị ấy đã không biết (na jānāti kira) tình trạng bị Ma vương chi phối (mārena āvaṭṭitabhāvaṃ), ông ta đã nghĩ rằng (maññi): “Sự thất niệm của ta (me satisammoso) đã sanh khởi (jāto) do vì sự trở ngại của đời sống tại gia (gharāvāsapalibodhena),” do đó đã nói như vậy. Hơn nữa, trong câu ‘taṃ kutettha labbhā’ (làm sao có được điều ấy ở đây?), nên hiểu sự sắp xếp (câu cú) ở đây như vầy: Trong khoảng ba tháng này (imasmiṃ temāsabbhantare), vật mà tôi (ahaṃ) có thể dâng cúng (dadeyyaṃ) đến các Ngài (tumhākaṃ), làm sao có được vật ấy (taṃ kuto labbhā)? Vì rằng (hi) đời sống tại gia có nhiều công việc (bahukiccā gharāvāsā). අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘යංනූනාහං යං මෙ තීහි මාසෙහි දාතබ්බං සියා, තං සබ්බං එකදිවසෙනෙව දදෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා අධිවාසෙතු මෙ භවං ගොතමොතිආදිමාහ. තත්ථ ස්වාතනායාති යං මෙ තුම්හෙසු සක්කාරං කරොතො ස්වෙ භවිස්සති පුඤ්ඤඤ්චෙව පීතිපාමොජ්ජඤ්ච, තදත්ථාය. අථ තථාගතො ‘‘සචෙ අහං නාධිවාසෙය්‍යං, ‘අයං තෙමාසං කිඤ්චි අලද්ධා කුපිතො මඤ්ඤෙ, තෙන මෙ යාචියමානො එකභත්තම්පි න පටිග්ගණ්හාති, නත්ථි ඉමස්මිං අධිවාසනඛන්ති, අසබ්බඤ්ඤූ අය’න්ති එවං බ්‍රාහ්මණො ච වෙරඤ්ජාවාසිනො ච ගරහිත්වා බහුං අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යුං, තං තෙසං මා අහොසී’’ති තෙසං අනුකම්පාය අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. Khi ấy, vị bà-la-môn, sau khi suy nghĩ: “Chắc chắn rằng, ta nên dâng cúng (dadeyyaṃ) chỉ trong một ngày (ekadivaseneva) tất cả những gì (taṃ sabbaṃ) đáng lẽ phải được ta dâng cúng (me dātabbaṃ siyā) trong ba tháng (tīhi māsehi),” đã nói câu bắt đầu bằng ‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo’ (Xin Tôn giả Gotama hãy nhận lời của con). Ở đó, (từ) ‘svātanāya’ (cho ngày mai) có nghĩa là: vì lợi ích của (tadatthāya) phước báu (puññañceva) và hỷ lạc (pītipāmojjañca) sẽ có (bhavissati) cho con (me) vào ngày mai (sve) khi thực hiện sự cúng dường (sakkāraṃ karoto) đến các Ngài (tumhesu). Khi ấy, đức Như Lai, do lòng bi mẫn đối với họ (tesaṃ anukampāya), đã nhận lời (adhivāsesi), (với suy nghĩ rằng): “Nếu ta không nhận lời, vị bà-la-môn và các cư dân ở Verañjā sẽ chê trách rằng: ‘Vị này, do không nhận được gì trong ba tháng, có lẽ đã tức giận. Do đó, dầu được ta thỉnh mời, vị ấy cũng không nhận dù chỉ một bữa ăn. Nơi vị này không có sự kham nhẫn trong việc nhận lời. Vị này không phải là bậc Toàn Tri,’ và sẽ tạo ra nhiều điều bất thiện. Mong rằng điều ấy sẽ không xảy ra cho họ.” Do đó, đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. අධිවාසෙත්වා ච අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජං බ්‍රාහ්මණං ‘‘අලං ඝරාවාසපලිබොධචින්තායා’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා තඞ්ඛණානුරූපාය ධම්මියා කථාය දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකං අත්ථං සන්දස්සෙත්වා කුසලෙ ධම්මෙ සමාදපෙත්වා ගණ්හාපෙත්වා තත්ථ ච නං සමුත්තෙජෙත්වා සඋස්සාහං කත්වා තාය සඋස්සාහතාය අඤ්ඤෙහි ච විජ්ජමානගුණෙහි සම්පහංසෙත්වා ධම්මරතනවස්සං වස්සෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. පක්කන්තෙ ච පන භගවති වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො පුත්තදාරං ආමන්තෙසි – ‘‘මයං, භණෙ, භගවන්තං තෙමාසං නිමන්තෙත්වා එකදිවසං එකභත්තම්පි නාදම්හ. හන්ද, දානි තථා දානං පටියාදෙථ යථා තෙමාසිකොපි දෙය්‍යධම්මො ස්වෙ එකදිවසෙනෙව [Pg.166] දාතුං සක්කා හොතී’’ති. තතො පණීතං දානං පටියාදාපෙත්වා යං දිවසං භගවා නිමන්තිතො, තස්සා රත්තියා අච්චයෙන ආසනට්ඨානං අලඞ්කාරාපෙත්වා මහාරහානි ආසනානි පඤ්ඤපෙත්වා ගන්ධධූමවාසකුසුමවිචිත්‍රං මහාපූජං සජ්ජෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන…පෙ… නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. Và sau khi đã nhận lời, khi ấy đức Thế Tôn, sau khi đã làm cho bà-la-môn Verañja hiểu rằng: “Thôi đủ rồi với sự suy tư về trở ngại của đời sống tại gia,” sau khi đã chỉ rõ (sandassetvā) lợi ích trong hiện tại và trong tương lai (diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ) bằng bài pháp thoại (dhammiyā kathāya) thích hợp với thời điểm ấy (taṅkhaṇānurūpāya), sau khi đã khiến ông ta tiếp nhận (samādapetvā) và nắm giữ (gaṇhāpetvā) các thiện pháp (kusale dhamme), và sau khi đã khích lệ (samuttejetvā) ông ta ở trong đó, sau khi đã làm cho ông ta trở nên nhiệt tâm (saussāhaṃ katvā), sau khi đã làm cho ông ta phấn khởi (sampahaṃsetvā) bằng sự nhiệt tâm ấy và bằng các đức tính hiện có khác (aññehi ca vijjamānaguṇehi), sau khi đã làm mưa pháp bảo (dhammaratanavassaṃ vassetvā), đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra về (uṭṭhāyāsanā pakkāmi). Và khi đức Thế Tôn đã ra về, bà-la-môn Verañja đã gọi vợ con và nói rằng: “Này các con, chúng ta, sau khi đã thỉnh mời đức Thế Tôn trong ba tháng, đã không dâng cúng dù chỉ một bữa ăn trong một ngày. Nào, bây giờ hãy chuẩn bị vật thực cúng dường theo cách mà vật đáng thí của ba tháng cũng có thể được dâng cúng vào ngày mai chỉ trong một ngày.” Sau đó, sau khi cho chuẩn bị vật thực cúng dường hảo hạng, vào ngày mà đức Thế Tôn được thỉnh mời, sau khi đêm ấy đã trôi qua, ông đã cho trang hoàng nơi ngồi, cho soạn những chỗ ngồi xứng đáng, cho chuẩn bị lễ vật cúng dường trọng thể được trang hoàng với hương, khói, hương liệu, và hoa, và đã cho người báo thời gian đến đức Thế Tôn. Do đó, đã được nói rằng: ‘Atha kho verañjo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena…pe… niṭṭhitaṃ bhattaṃ’ (Rồi thì, bà-la-môn Verañja, sau khi đêm ấy đã trôi qua... vật thực đã được chuẩn bị xong). 23. භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තත්ථ අගමාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා…පෙ… නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝන්ති බුද්ධප්පමුඛන්ති බුද්ධපරිණායකං; බුද්ධං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා නිසින්නන්ති වුත්තං හොති. පණීතෙනාති උත්තමෙන. සහත්ථාති සහත්ථෙන. සන්තප්පෙත්වාති සුට්ඨු තප්පෙත්වා, පරිපුණ්ණං සුහිතං යාවදත්ථං කත්වා. සම්පවාරෙත්වාති සුට්ඨු පවාරෙත්වා ‘අල’න්ති හත්ථසඤ්ඤාය මුඛසඤ්ඤාය වචීභෙදෙන ච පටික්ඛිපාපෙත්වා. භුත්තාවින්ති භුත්තවන්තං. ඔනීතපත්තපාණින්ති පත්තතො ඔනීතපාණිං; අපනීතහත්ථන්ති වුත්තං හොති. තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසීති තිචීවරං භගවතො අදාසි. ඉදං පන වොහාරවචනමත්තං හොති ‘‘තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසී’’ති, තස්මිඤ්ච තිචීවරෙ එකමෙකො සාටකො සහස්සං අග්ඝති. ඉති බ්‍රාහ්මණො භගවතො තිසහස්සග්ඝනකං තිචීවරමදාසි උත්තමං කාසිකවත්ථසදිසං. එකමෙකඤ්ච භික්ඛුං එකමෙකෙන දුස්සයුගෙනාති එකමෙකෙන දුස්සයුගළෙන. තත්‍ර එකසාටකො පඤ්චසතානි අග්ඝති. එවං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්චසතසහස්සග්ඝනකානි දුස්සානි අදාසි. බ්‍රාහ්මණො එත්තකම්පි දත්වා අතුට්ඨො පුන සත්තට්ඨසහස්සග්ඝනකෙ අනෙකරත්තකම්බලෙ ච පට්ටුණ්ණපත්තපටෙ ච ඵාලෙත්වා ඵාලෙත්වා ආයොගඅංසබද්ධකකායබන්ධනපරිස්සාවනාදීනං අත්ථාය අදාසි. සතපාකසහස්සපාකානඤ්ච භෙසජ්ජතෙලානං තුම්බානි පූරෙත්වා එකමෙකස්ස භික්ඛුනො අබ්භඤ්ජනත්ථාය සහස්සග්ඝනකං තෙලමදාසි. කිං බහුනා, චතූසු පච්චයෙසු න කොචි පරික්ඛාරො සමණපරිභොගො අදින්නො නාම අහොසි. පාළියං පන චීවරමත්තමෙව වුත්තං. 23. Đức Thế Tôn, được Tăng chúng tỳ khưu vây quanh, đã đi đến nơi ấy. Do đó, đã được nói rằng: “Bấy giờ, đức Thế Tôn … đã ngồi xuống cùng với Tăng chúng tỳ khưu.” Bấy giờ, Bà-la-môn Verañja (đã thỉnh mời) Tăng chúng tỳ khưu với đức Phật là vị đứng đầu. (Từ) buddhappamukhaṃ có nghĩa là với đức Phật là vị lãnh đạo; được nói rằng (Tăng chúng) đã ngồi xuống, lấy đức Phật làm vị trưởng lão của Tăng đoàn. (Từ) paṇītena (với vật thực hảo hạng) có nghĩa là với vật thực tốt nhất. (Từ) sahatthā (tự tay) có nghĩa là bằng chính tay mình. (Từ) santappetvā (sau khi làm cho thỏa thích) có nghĩa là sau khi làm cho hài lòng một cách tốt đẹp, sau khi làm cho đầy đủ, no đủ, theo như ý muốn. (Từ) sampavāretvā (sau khi thỉnh mời) có nghĩa là sau khi thỉnh mời một cách tốt đẹp, sau khi làm cho từ chối bằng dấu hiệu tay, dấu hiệu mặt, và bằng lời nói rằng ‘đủ rồi’. (Từ) bhuttāviṃ (người đã dùng bữa) có nghĩa là người đã dùng bữa xong. (Từ) onītapattapāṇiṃ (người đã rút tay ra khỏi bát) có nghĩa là người có tay đã được rút ra khỏi bát; được nói rằng “người có tay đã được lấy đi”. (Câu) ticīvarena acchādesi (đã khoác lên người tam y) có nghĩa là đã dâng tam y lên đức Thế Tôn. Tuy nhiên, câu “đã khoác lên người tam y” này chỉ là cách nói thông thường, và trong bộ tam y ấy, mỗi tấm vải trị giá một ngàn. Như vậy, vị Bà-la-môn đã dâng lên đức Thế Tôn bộ tam y trị giá ba ngàn, loại hảo hạng, giống như vải xứ Kāsi. Và (đã dâng) cho mỗi vị tỳ khưu một cặp y, tức là mỗi cặp vải. Ở đó, một tấm vải trị giá năm trăm. Như vậy, (vị ấy) đã dâng cho năm trăm vị tỳ khưu những tấm vải trị giá năm trăm ngàn. Vị Bà-la-môn, sau khi dâng cúng chừng ấy vẫn chưa hài lòng, lại cho xé nhỏ những tấm chăn len màu đỏ trị giá bảy, tám ngàn và những tấm vải lụa, vải bông để làm các vật dụng như dây āyoga, dây đeo vai, dây thắt lưng, đồ lọc nước, v.v., rồi dâng cúng. Và (vị ấy) đã đổ đầy các bầu da bằng các loại dầu thuốc được nấu một trăm lần, một ngàn lần, rồi dâng cúng dầu trị giá một ngàn cho mỗi vị tỳ khưu để xoa bóp. Nói nhiều làm gì, trong bốn món vật dụng, không có một vật dụng nào của sa-môn mà không được dâng cúng. Tuy nhiên, trong kinh Pāli, chỉ có y phục là được đề cập đến. එවං මහායාගං යජිත්වා සපුත්තදාරං වන්දිත්වා නිසින්නං අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජං බ්‍රාහ්මණං තෙමාසං මාරාවට්ටනෙන ධම්මසවනාමතරසපරිභොගපරිහීනං එකදිවසෙනෙව ධම්මාමතවස්සං වස්සෙත්වා පුරිපුණ්ණසඞ්කප්පං කුරුමානො ධම්මියා [Pg.167] කථාය සන්දස්සෙත්වා…පෙ… උට්ඨායාසනා පක්කාමි. බ්‍රාහ්මණොපි සපුත්තදාරො භගවන්තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා ‘‘පුනපි, භන්තෙ, අම්හාකං අනුග්ගහං කරෙය්‍යාථා’’ති එවමාදීනි වදන්තො අනුබන්ධිත්වා අස්සූනි පවත්තයමානො නිවත්ති. Sau khi thực hiện cuộc đại cúng dường như vậy, (vị Bà-la-môn) cùng với vợ con đảnh lễ và ngồi xuống. Bấy giờ, đức Thế Tôn, đối với Bà-la-môn Verañja, người đã bị thiếu thốn việc hưởng dụng hương vị bất tử của việc nghe Pháp trong ba tháng do sự quấy nhiễu của Ma vương, đã làm cho cơn mưa Pháp bất tử tuôn xuống chỉ trong một ngày, làm cho ý nguyện của ông được viên mãn, đã chỉ dạy bằng một bài pháp thoại... (v.v.)... đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi. Vị Bà-la-môn cũng vậy, cùng với vợ con, đã đảnh lễ đức Thế Tôn và Tăng chúng tỳ khưu, nói những lời như: “Bạch ngài, xin ngài hãy lại bi mẫn đến chúng con,” rồi đi theo tiễn, nước mắt tuôn rơi, và quay trở về. අථ ඛො භගවා වෙරඤ්ජායං යථාභිරන්තං විහරිත්වාති යථාජ්ඣාසයං යථාරුචිතං වාසං වසිත්වා වෙරඤ්ජාය නික්ඛමිත්වා මහාමණ්ඩලෙ චාරිකාය චරණකාලෙ ගන්තබ්බං බුද්ධවීථි පහාය දුබ්භික්ඛදොසෙන කිලන්තං භික්ඛුසඞ්ඝං උජුනාව මග්ගෙන ගහෙත්වා ගන්තුකාමො සොරෙය්‍යාදීනි අනුපගම්ම පයාගපතිට්ඨානං ගන්ත්වා තත්ථ ගඞ්ගං නදිං උත්තරිත්වා යෙන බාරාණසී තදවසරි. තෙන අවසරි තදවසරි. තත්‍රාපි යථාජ්ඣාසයං විහරිත්වා වෙසාලිං අගමාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනුපගම්ම සොරෙය්‍යං…පෙ… වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලාය’’න්ති. “Bấy giờ, đức Thế Tôn, sau khi đã an trú ở Verañjā tùy thích” có nghĩa là sau khi đã an trú theo ý muốn, theo sở thích. Sau khi rời khỏi Verañjā, trong khi du hành ở vùng Mahāmaṇḍala, ngài đã từ bỏ con đường chính mà chư Phật thường đi, và vì muốn dẫn dắt Tăng chúng tỳ khưu, những người đã mệt mỏi vì nạn đói, đi theo con đường thẳng, ngài đã không đi đến các nơi như Soreyya, mà đi đến bến đò Payāga. Tại đó, ngài đã vượt qua sông Gaṅgā và đi đến Bārāṇasī theo con đường (cần đi). Do đó, (từ) avasari trở thành tadavasari. Tại đó cũng vậy, sau khi an trú tùy theo ý muốn, ngài đã đi đến Vesāli. Do đó, đã được nói rằng: “Không đi đến Soreyya … (v.v.) … ngài an trú tại Vesāli, trong Đại Lâm, tại Trùng Các Giảng Đường.” බුද්ධාචිණ්ණකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về thông lệ của chư Phật đã kết thúc. සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය Trong bộ Sớ giải Luật tạng tên là Samantapāsādikā වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần sớ giải về chương Verañja đã kết thúc. තත්‍රිදං සමන්තපාසාදිකාය සමන්තපාසාදිකත්තස්මිං – Về điều này, trong bộ Samantapāsādikā, về ý nghĩa của tên gọi Samantapāsādikā (Làm cho hoàn toàn trong sáng) – ආචරියපරම්පරතො, නිදානවත්ථුප්පභෙදදීපනතො; පරසමයවිවජ්ජනතො, සකසමයවිසුද්ධිතො චෙව. Do sự truyền thừa của các vị thầy, do sự trình bày các loại nhân duyên và chủ đề; do sự tránh né các học thuyết khác, và do sự trong sạch của học thuyết của chính mình. බ්‍යඤ්ජනපරිසොධනතො, පදත්ථතො පාළියොජනක්කමතො; සික්ඛාපදනිච්ඡයතො, විභඞ්ගනයභෙදදස්සනතො. Do sự thanh lọc văn tự, do ý nghĩa của từ ngữ, do thứ tự cú pháp Pāli; do sự quyết đoán về các học giới, và do sự trình bày các phương pháp phân tích khác nhau. සම්පස්සතං න දිස්සති, කිඤ්චි අපාසාදිකං යතො එත්ථ; විඤ්ඤූනමයං තස්මා, සමන්තපාසාදිකාත්වෙව. Bởi vì trong đây, những người có trí tuệ khi xem xét kỹ lưỡng không thấy có điều gì không trong sáng; do đó, (bộ sớ giải) này (được gọi là) Samantapāsādikā. සංවණ්ණනා පවත්තා, විනයස්ස විනෙය්‍යදමනකුසලෙන; වුත්තස්ස ලොකනාථෙන, ලොකමනුකම්පමානෙනාති. Bộ sớ giải về Luật tạng này, đã được thuyết giảng bởi bậc Hộ Thế, người thiện xảo trong việc điều phục những chúng sanh cần được điều phục, người có lòng bi mẫn đối với thế gian, đã được lưu hành. වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần sớ giải về chương Verañja đã kết thúc. 1. පාරාජිකකණ්ඩං 1. Chương Pārājika (Bất Cộng Trụ) 1. පඨමපාරාජිකං 1. Giới Bất Cộng Trụ thứ nhất සුදින්නභාණවාරවණ්ණනා Sớ giải về phần tụng của Sudinna 24. ඉතො [Pg.168] පරං තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියා අවිදූරෙතිආදි යෙභුය්‍යෙන උත්තානත්ථං. තස්මා අනුපදවණ්ණනං පහාය යත්ථ යත්ථ වත්තබ්බං අත්ථි, තං තදෙව වණ්ණයිස්සාම. කලන්දගාමොති කලන්දකා වුච්චන්ති කාළකා, තෙසං වසෙන ලද්ධනාමො ගාමො. කලන්දපුත්තොති ගාමවසෙන ලද්ධනාමස්ස රාජසම්මතස්ස චත්තාලීසකොටිවිභවස්ස කලන්දසෙට්ඨිනො පුත්තො. යස්මා පන තස්මිං ගාමෙ අඤ්ඤෙපි කලන්දනාමකා මනුස්සා අත්ථි, තස්මා කලන්දපුත්තොති වත්වා පුන සෙට්ඨිපුත්තොති වුත්තං. සම්බහුලෙහීති බහුකෙහි. සහායකෙහීති සුඛදුක්ඛානි සහ ආයන්ති උපගච්ඡන්තීති සහායා, සහායා එව සහායකා, තෙහි සහායකෙහි. සද්ධින්ති එකතො. කෙනචිදෙව කරණීයෙනාති කෙනචිදෙව භණ්ඩප්පයොජනඋද්ධාරසාරණාදිනා කිච්චෙන; කත්තිකනක්ඛත්තකීළාකිච්චෙනාතිපි වදන්ති. භගවා හි කත්තිකජුණ්හපක්ඛෙ වෙසාලිං සම්පාපුණි. කත්තිකනක්ඛත්තකීළා චෙත්ථ උළාරා හොති. තදත්ථං ගතොති වෙදිතබ්බො. 24. Từ đây trở đi, (đoạn văn) bắt đầu bằng “Vào lúc bấy giờ, không xa thành Vesāli” phần lớn có ý nghĩa rõ ràng. Do đó, chúng tôi sẽ bỏ qua việc giải thích từng từ một, và chỉ giải thích những điểm cần được giải thích ở những nơi cần thiết. (Trong từ) Kalandagāma, kalandakā được gọi là những con sóc (kāḷakā); ngôi làng có tên gọi được đặt theo chúng. (Từ) Kalandaputta (con trai của Kalandaka) là con trai của trưởng giả Kalandaka, người có tên gọi được đặt theo làng, được vua công nhận, và có tài sản bốn mươi triệu. Tuy nhiên, vì trong làng đó cũng có những người khác tên là Kalandaka, do đó, sau khi nói Kalandaputta, lại nói thêm seṭṭhiputta (con trai của trưởng giả). (Từ) sambahulehi (với nhiều) có nghĩa là “với nhiều người”. (Từ) sahāyakehi (với các bạn), sahāyā là những người cùng trải qua (saha āyanti upagacchanti) hạnh phúc và đau khổ; sahāyā cũng chính là sahāyakā; (nghĩa là) với những người bạn đó. (Từ) saddhiṃ (cùng với) có nghĩa là “cùng nhau”. (Từ) kenacideva karaṇīyena (vì một công việc nào đó) có nghĩa là vì một công việc nào đó như việc kinh doanh hàng hóa, thu lợi nhuận, nhắc nhở, v.v.; cũng có người nói là vì việc vui chơi trong lễ hội Kattika. Thật vậy, đức Thế Tôn đã đến Vesāli vào thượng tuần tháng Kattika. Và lễ hội Kattika ở đây rất long trọng. Cần phải hiểu rằng (anh ta) đã đi vì mục đích đó. අද්දස ඛොති කථං අද්දස? සො කිර නගරතො භුත්තපාතරාසං සුද්ධුත්තරාසඞ්ගං මාලාගන්ධවිලෙපනහත්ථං බුද්ධදස්සනත්ථං ධම්මසවනත්ථඤ්ච නික්ඛමන්තං මහාජනං දිස්වා ‘‘ක්ව ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘බුද්ධදස්සනත්ථං ධම්මසවනත්ථඤ්චා’’ති. තෙන හි ‘‘අහම්පි ගච්ඡාමී’’ති ගන්ත්වා චතුබ්බිධාය පරිසාය පරිවුතං බ්‍රහ්මස්සරෙන ධම්මං දෙසෙන්තං භගවන්තං අද්දස. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්දස ඛො…පෙ… දෙසෙන්ත’’න්ති. දිස්වානස්සාති දිස්වාන අස්ස. එතදහොසීති පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤතාය චොදියමානස්ස භබ්බකුලපුත්තස්ස එතං අහොසි. කිං අහොසි? යංනූනාහම්පි ධම්මං සුණෙය්‍යන්ති. තත්ථ යන්නූනාති පරිවිතක්කදස්සනමෙතං. එවං කිරස්ස පරිවිතක්කො උප්පන්නො ‘‘යමයං පරිසා එකග්ගචිත්තා ධම්මං සුණාති, අහො වතාහම්පි තං සුණෙය්‍ය’’න්ති. (Câu) "Đã nhìn thấy" là sao? Đã nhìn thấy như thế nào? Nghe nói rằng, vị Sudinna ấy, từ thành phố đi ra, sau khi đã dùng bữa sáng, mặc thượng y trong sạch, tay cầm vòng hoa, hương liệu, và thuốc thoa, đã nhìn thấy đám đông đang đi ra với mục đích diện kiến đức Phật và nghe Pháp, rồi hỏi rằng: "Quý vị đi đâu vậy?" (Họ đáp:) "Để diện kiến đức Phật và nghe Pháp." Do đó, (vị ấy) nói: "Vậy thì tôi cũng đi," rồi đã đi theo, và đã nhìn thấy đức Thế Tôn, được bốn chúng vây quanh, đang thuyết Pháp với Phạm âm. Vì thế, đã được nói rằng: "đã nhìn thấy... cho đến... đang thuyết giảng." (Cụm từ) Disvānassa là disvāna assa. (Cụm từ) Etadahosi (ý nghĩ này đã khởi lên) là ý nghĩ này đã khởi lên cho vị thiện nam tử có khả năng (chứng đắc), người được thúc đẩy bởi phước báu đã làm từ trước. Điều gì đã khởi lên? (Đó là:) "Chắc chắn ta cũng nên nghe Pháp." Ở đây, yannūna là (từ) biểu thị sự suy tư. Nghe nói rằng sự suy tư của vị ấy đã khởi lên như vầy: "Hội chúng này đang nhất tâm nghe Pháp, ôi, thật tốt thay nếu ta cũng được nghe Pháp ấy." අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො යෙන සා පරිසාති ඉධ කස්මා ‘‘යෙන භගවා’’ති අවත්වා ‘‘යෙන සා පරිසා’’ති වුත්තන්ති චෙ. භගවන්තඤ්හි පරිවාරෙත්වා උළාරුළාරජනා මහතී පරිසා නිසින්නා, තත්‍ර න සක්කා ඉමිනා පච්ඡා ආගතෙන භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා නිසීදිතුං. පරිසාය පන එකස්මිං පදෙසෙ සක්කාති සො තං පරිසංයෙව උපසඞ්කමන්තො. තෙන වුත්තං [Pg.169] – ‘‘අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො යෙන සා පරිසා’’ති. එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස එතදහොසීති න නිසින්නමත්තස්සෙව අහොසි, අථ ඛො භගවතො සිත්තයූපසංහිතං ථොකං ධම්මකථං සුත්වා; තං පනස්ස යස්මා එකමන්තං නිසින්නස්සෙව අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස එතදහොසී’’ති. කිං අහොසීති? යථා යථා ඛොතිආදි. Trong câu "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, đến chỗ hội chúng ấy," nếu hỏi tại sao không nói "đến chỗ đức Thế Tôn" mà lại nói "đến chỗ hội chúng ấy"? (Thì câu trả lời là:) Vì một hội chúng đông đảo gồm những người cao quý đã ngồi vây quanh đức Thế Tôn, ở đó, vị này đến sau không thể đến gần đức Thế Tôn và ngồi xuống được. Nhưng có thể ngồi ở một nơi trong hội chúng. Vì vậy, vị ấy đã đến gần chính hội chúng ấy. Do đó, đã được nói rằng: "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, đến chỗ hội chúng ấy." (Câu) "Khi Sudinna, con trai của Kalanda, ngồi xuống một bên, ý nghĩ này đã khởi lên" không có nghĩa là ý nghĩ đã khởi lên ngay khi vừa ngồi xuống, mà là sau khi đã nghe một bài pháp thoại ngắn của đức Thế Tôn liên quan đến ba học giới; tuy nhiên, vì ý nghĩ ấy đã khởi lên cho vị ấy ngay khi đang ngồi ở một bên, do đó, đã được nói rằng: "Khi Sudinna, con trai của Kalanda, ngồi xuống một bên, ý nghĩ này đã khởi lên." Điều gì đã khởi lên? (Đó là ý nghĩ) bắt đầu bằng "Yathā yathā kho..." තත්‍රායං සඞ්ඛෙපකථා – අහං ඛො යෙන යෙන ආකාරෙන භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, තෙන තෙන මෙ උපපරික්ඛතො එවං හොති යදෙතං සිත්තයබ්‍රහ්මචරියං එකම්පි දිවසං අඛණ්ඩං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං චරිතබ්බං, එකදිවසම්පි ච කිලෙසමලෙන අමලීනං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. සඞ්ඛලිඛිතං ලිඛිතසඞ්ඛසදිසං ධොතසඞ්ඛසප්පටිභාගං චරිතබ්බං. ඉදං න සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන එකන්තපරිපුණ්ණං…පෙ… චරිතුං. යංනූනාහං කෙසෙ ච මස්සුඤ්ච ඔහාරෙත්වා කසායරසපීතතාය කාසායානි බ්‍රහ්මචරියං චරන්තානං අනුච්ඡවිකානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා පරිදහිත්වා අගාරස්මා නික්ඛමිත්වා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍යන්ති. එත්ථ ච යස්මා අගාරස්ස හිතං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං අගාරියන්ති වුච්චති, තඤ්ච පබ්බජ්ජාය නත්ථි; තස්මා පබ්බජ්ජා ‘‘අනගාරියා’’ති ඤාතබ්බා. තං අනගාරියං පබ්බජ්ජං. පබ්බජෙය්‍යන්ති පරිබ්බජෙය්‍යං. Ở đây, đây là lời tóm tắt: "Ta hiểu được Pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương diện nào, thì khi ta xem xét kỹ lưỡng theo phương diện ấy, ý nghĩ này khởi lên trong ta: Phạm hạnh này, để đạt đến tâm cuối cùng (tâm tử), phải được thực hành một cách hoàn toàn viên mãn, không gián đoạn dù chỉ một ngày; và để đạt đến tâm cuối cùng, phải được thực hành một cách hoàn toàn thanh tịnh, không bị ô uế bởi cấu uế phiền não dù chỉ một ngày. Phải được thực hành (cho thanh tịnh) như vỏ ốc xà cừ được đánh bóng, giống như vỏ ốc đã được mài giũa, tương tự như vỏ ốc đã được cọ rửa. Điều này không dễ thực hành một cách hoàn toàn viên mãn... đối với người sống tại gia, ở giữa gia đình. Chắc chắn ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp y cà sa (vải được nhuộm bằng chất chát, thích hợp cho người thực hành Phạm hạnh), từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình." Và ở đây, vì công việc lợi ích cho gia đình như cày cấy, buôn bán... được gọi là agāriya (việc nhà), và điều đó không có trong đời sống xuất gia; do đó, đời sống xuất gia nên được hiểu là anagāriyā (không có việc nhà). (Xuất gia vào) đời sống xuất gia không có việc nhà ấy. (Từ) pabbajeyyaṃ có nghĩa là ta nên xuất gia. 25. අචිරවුට්ඨිතාය පරිසාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති සුදින්නො අවුට්ඨිතාය පරිසාය න භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචි. කස්මා? තත්‍රස්ස බහූ ඤාතිසාලොහිතා මිත්තාමච්චා සන්ති, තෙ ‘‘‘ත්වං මාතාපිතූනං එකපුත්තකො, න ලබ්භා තයා පබ්බජිතු’න්ති බාහායම්පි ගහෙත්වා ආකඩ්ඪෙය්‍යුං, තතො පබ්බජ්ජාය අන්තරායො භවිස්සතී’’ති සහෙව පරිසාය උට්ඨහිත්වා ථොකං ගන්ත්වා පුන කෙනචි සරීරකිච්චලෙසෙන නිවත්තිත්වා භගවන්තං උපසඞ්කම්ම පබ්බජ්ජං යාචි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො අචිරවුට්ඨිතාය පරිසාය…පෙ… පබ්බාජෙතු මං භගවා’’ති. 25. (Về câu) "Khi hội chúng vừa giải tán không lâu, (Sudinna) đã đến chỗ đức Thế Tôn," Sudinna đã không xin đức Thế Tôn xuất gia khi hội chúng chưa giải tán. Tại sao? Vì ở đó có nhiều bà con, quyến thuộc, bạn bè, và thân hữu của vị ấy, họ có thể nắm lấy cánh tay và kéo lại, nói rằng: "Ngươi là con một của cha mẹ, ngươi không được phép xuất gia," (vị ấy nghĩ rằng) "Do đó, sẽ có chướng ngại cho việc xuất gia." (Vì vậy,) vị ấy đã cùng đứng dậy với hội chúng, đi một đoạn ngắn, rồi quay trở lại với lý do có việc riêng cần giải quyết, đã đến gần đức Thế Tôn và xin xuất gia. Do đó, đã được nói rằng: "Rồi Sudinna, con trai của Kalanda, khi hội chúng vừa giải tán không lâu... (đã nói) 'Bạch đức Thế Tôn, xin hãy cho con xuất gia'." භගවා පන යස්මා රාහුලකුමාරස්ස පබ්බජිතතො පභුති මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං න පබ්බාජෙති, තස්මා නං පුච්ඡි – ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි පන ත්වං සුදින්න මාතාපිතූහි…පෙ… පබ්බජ්ජායා’’ති. Nhưng vì đức Thế Tôn, kể từ khi cho hoàng tử Rāhula xuất gia, không cho người con nào xuất gia mà không được cha mẹ cho phép, do đó, Ngài đã hỏi vị ấy: "Này Sudinna, ngươi đã được cha mẹ cho phép... để xuất gia chưa?" 26. ඉතො [Pg.170] පරං පාඨානුසාරෙනෙව ගන්ත්වා තං කරණීයං තීරෙත්වාති එත්ථ එවමත්ථො වෙදිතබ්බො – ධුරනික්ඛෙපෙනෙව තං කරණීයං නිට්ඨාපෙත්වාති; න හි පබ්බජ්ජාය තිබ්බච්ඡන්දස්ස භණ්ඩප්පයොජනඋද්ධාරසාරණාදීසු වා නක්ඛත්තකීළායං වා චිත්තං නමති. අම්ම තාතාති එත්ථ පන අම්මාති මාතරං ආලපති; තාතාති පිතරං. ත්වං ඛොසීති ත්වං ඛො අසි. එකපුත්තකොති එකොව පුත්තකො; අඤ්ඤො තෙ ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වා නත්ථි. එත්ථ ච ‘‘එකපුත්තො’’ති වත්තබ්බෙ අනුකම්පාවසෙන ‘‘එකපුත්තකො’’ති වුත්තං. පියොති පීතිජනනකො. මනාපොති මනවඩ්ඪනකො. සුඛෙධිතොති සුඛෙන එධිතො; සුඛසංවඩ්ඪිතොති අත්ථො. සුඛපරිහතොති සුඛෙන පරිහතො; ජාතකාලතො පභුති ධාතීහි අඞ්කතො අඞ්කං හරිත්වා ධාරියමානො අස්සකරථකාදීහි බාලකීළනකෙහි කීළමානො සාදුරසභොජනං භොජියමානො සුඛෙන පරිහතො. 26. Từ đây trở đi, (ý nghĩa) nên được hiểu theo thứ tự của văn bản. Trong câu "hoàn thành công việc đó," ý nghĩa nên được hiểu như sau: "hoàn thành công việc đó bằng cách từ bỏ trách nhiệm." Vì tâm của người có ước muốn xuất gia mãnh liệt không còn hướng về việc sắp xếp, quản lý tài sản hay các lễ hội vui chơi. Trong câu "Thưa mẹ, thưa cha," ammā là gọi mẹ; tātā là gọi cha. Tvaṃ khosi là tvaṃ kho asi (ngươi quả là). Ekaputtako là con trai duy nhất; ngươi không có anh trai hay em trai nào khác. Ở đây, đáng lẽ phải nói là ekaputto, nhưng do lòng thương mến, đã được nói là ekaputtako. Piyo (thân yêu) là người làm phát sinh niềm vui. Manāpo (vừa ý) là người làm cho tâm trí vui vẻ. Sukhedhito (được nuôi dưỡng trong sung sướng) là được nuôi lớn trong sự sung sướng; nghĩa là được nuôi dưỡng trong sự sung sướng. Sukhaparihato (được chăm sóc trong sung sướng) là được chăm sóc trong sự sung sướng; kể từ lúc sinh ra, được các vú nuôi bế ẵm từ lòng này sang lòng khác, được cho chơi với các đồ chơi trẻ con như ngựa gỗ, xe nhỏ, được cho ăn những món ăn ngon, (như vậy là) được chăm sóc trong sự sung sướng. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසීති ත්වං තාත සුදින්න කිඤ්චි අප්පමත්තකම්පි කලභාගං දුක්ඛස්ස න ජානාසි; අථ වා කිඤ්චි දුක්ඛෙන නානුභොසීති අත්ථො. කරණත්ථෙ සාමිවචනං, අනුභවනත්ථෙ ච ජානනා; අථ වා කිඤ්චි දුක්ඛං නස්සරසීති අත්ථො. උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, සරණත්ථෙ ච ජානනා. විකප්පද්වයෙපි පුරිමපදස්ස උත්තරපදෙන සමානවිභත්තිලොපො දට්ඨබ්බො. තං සබ්බං සද්දසත්ථානුසාරෙන ඤාතබ්බං. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාමාති සචෙපි තව අම්හෙසු ජීවමානෙසු මරණං භවෙය්‍ය, තෙන තෙ මරණෙනපි මයං අකාමකා අනිච්ඡකා න අත්තනො රුචියා, විනා භවිස්සාම; තයා වියොගං වා පාපුණිස්සාමාති අත්ථො. කිං පන මයං තන්ති එවං සන්තෙ කිං පන කිං නාම තං කාරණං යෙන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම; අථ වා කිං පන මයං තන්ති කෙන පන කාරණෙන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාමාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. (Na tvaṃ, tāta sudinna, kiñci dukkhassa jānāsīti) có nghĩa là: Này con Sudinna, con không biết một chút gì, dù là một phần nhỏ bé, về sự khổ. Hoặc có nghĩa là: con không cảm nhận được bất cứ điều gì qua sự khổ. Ở đây, sở hữu cách (sāmivacana) mang nghĩa của công cụ cách (karaṇattha), và động từ biết (jānanā) mang nghĩa cảm nhận (anubhavana). Hoặc có nghĩa là: con không nhớ đến bất cứ sự khổ nào. Ở đây, sở hữu cách mang nghĩa của đối cách (upayogattha), và động từ biết (jānanā) mang nghĩa nhớ lại (saraṇa). Trong cả hai trường hợp, cần hiểu là có sự lược bỏ biến cách tương đồng của từ đứng trước với từ đứng sau. Tất cả điều đó nên được biết theo văn phạm. (Maraṇenapi mayaṃ te akāmakā vinā bhavissāmāti) có nghĩa là: nếu cái chết xảy ra trong khi cha mẹ còn sống, thì do cái chết ấy, chúng ta cũng sẽ phải chia lìa một cách không mong muốn, không theo ý mình; có nghĩa là chúng ta sẽ phải chịu cảnh xa cách con. (Kiṃ pana mayaṃ tanti) có nghĩa là: khi sự việc là như vậy, thì có lý do gì mà chúng ta lại cho phép con khi con còn đang sống? Hoặc là: vì lý do gì mà chúng ta lại cho phép con khi con còn đang sống? Nên hiểu ý nghĩa ở đây là như vậy. 27. තත්ථෙවාති යත්ථ නං ඨිතං මාතාපිතරො නානුජානිංසු, තත්ථෙව ඨානෙ. අනන්තරහිතායාති කෙනචි අත්ථරණෙන අනත්ථතාය. 27. (Tatthevāti) có nghĩa là: ngay tại nơi mà cha mẹ đã không cho phép vị ấy đang đứng. (Anantarahitāyāti) có nghĩa là: không được trải bằng bất cứ vật trải nào. 28. පරිචාරෙහීති ගන්ධබ්බනටනාටකාදීනි පච්චුපට්ඨාපෙත්වා තත්ථ සහායකෙහි සද්ධිං යථාසුඛං ඉන්ද්‍රියානි චාරෙහි සඤ්චාරෙහි; ඉතො චිතො ච උපනෙහීති වුත්තං හොති. අථ වා පරිචාරෙහීති ගන්ධබ්බනටනාටකාදීනි පච්චුපට්ඨාපෙත්වා [Pg.171] තත්ථ සහායකෙහි සද්ධිං ලළ, උපලළ, රම, කීළස්සූතිපි වුත්තං හොති. කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තොති අත්තනො පුත්තදාරෙහි සද්ධිං භොගෙ භුඤ්ජන්තො. පුඤ්ඤානි කරොන්තොති බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච ආරබ්භ දානප්පදානාදීනි සුගතිමග්ගසොධකානි කුසලකම්මානි කරොන්තො. තුණ්හී අහොසීති කථානුප්පබන්ධවිච්ඡෙදනත්ථං නිරාලාපසල්ලාපො අහොසි. අථස්ස මාතාපිතරො තික්ඛත්තුං වත්වා පටිවචනම්පි අලභමානා සහායකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එස වො සහායකො පබ්බජිතුකාමො, නිවාරෙථ න’’න්ති ආහංසු. තෙපි තං උපසඞ්කමිත්වා තික්ඛත්තුං අවොචුං, තෙසම්පි තුණ්හී අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා…පෙ… තුණ්හී අහොසී’’ති. 28. (Paricārehīti) được nói có nghĩa là: sau khi cho gọi các ca sĩ, vũ công, diễn viên xiếc v.v... đến, hãy cùng với bạn bè tùy thích để các căn đi lang thang, đi dạo khắp nơi trong các cảnh ấy; và hãy đưa chúng đến cảnh này cảnh kia. Hoặc (paricārehīti) cũng được nói có nghĩa là: sau khi cho gọi các ca sĩ, vũ công, diễn viên xiếc v.v... đến, hãy cùng với bạn bè vui đùa, nô giỡn, hoan hỷ, chơi bời. (Kāme paribhuñjantoti) có nghĩa là: hưởng thụ các tài sản cùng với vợ con của mình. (Puññāni karontoti) có nghĩa là: hướng đến Phật, Pháp, và Tăng, làm các thiện nghiệp như bố thí v.v... là những việc dọn sạch con đường đến cõi lành. (Tuṇhī ahosīti) có nghĩa là: vị ấy đã không nói năng, không đối đáp để cắt đứt dòng nói chuyện. Sau đó, cha mẹ của vị ấy, sau khi nói ba lần mà không nhận được lời hồi đáp, đã cho gọi các bạn bè đến và nói: "Người bạn này của các con muốn xuất gia, hãy can ngăn nó." Các người bạn ấy cũng đến gặp vị ấy và nói ba lần, nhưng vị ấy cũng im lặng với họ. Do đó đã được nói rằng: "Bấy giờ, các người bạn của Sudinna, con trai của Kalanda... cho đến... đã im lặng." 29. අථස්ස සහායකානං එතදහොසි – ‘‘සචෙ අයං පබ්බජ්ජං අලභමානො මරිස්සති න කොචි ගුණො භවිස්සති. පබ්බජිතං පන නං මාතාපිතරොපි කාලෙන කාලං පස්සිස්සන්ති. මයම්පි පස්සිස්සාම. පබ්බජ්ජාපි ච නාමෙසා භාරියා, දිවසෙ දිවසෙ මත්තිකාපත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. එකසෙය්‍යං එකභත්තං බ්‍රහ්මචරියං අතිදුක්කරං. අයඤ්ච සුඛුමාලො නාගරිකජාතියො, සො තං චරිතුං අසක්කොන්තො පුන ඉධෙව ආගමිස්සති. හන්දස්ස මාතාපිතරො අනුජානාපෙස්සාමා’’ති. තෙ තථා අකංසු. මාතාපිතරොපි නං අනුජානිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා යෙන සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො…පෙ… අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. 29. Bấy giờ, các người bạn của vị ấy đã có suy nghĩ này: "Nếu người này chết đi vì không được xuất gia, thì sẽ chẳng có lợi ích gì. Nhưng nếu đã xuất gia, thì cha mẹ cũng thỉnh thoảng sẽ được gặp mặt. Chúng ta cũng sẽ được gặp. Vả lại, đời sống xuất gia này là một gánh nặng, mỗi ngày phải cầm bát đất đi khất thực. Đời sống phạm hạnh ngủ một mình, ăn một bữa là việc rất khó làm. Mà người này lại vốn mềm yếu, thuộc dòng dõi thị dân, vị ấy, khi không thể thực hành được đời sống đó, sẽ lại trở về chính nơi đây. Thôi, chúng ta hãy thuyết phục cha mẹ của vị ấy cho phép." Họ đã làm như vậy. Cha mẹ cũng đã cho phép vị ấy. Do đó đã được nói rằng: "Bấy giờ, các người bạn của Sudinna, con trai của Kalanda, đã đi đến chỗ cha mẹ của Sudinna, con trai của Kalanda... cho đến... con đã được cha mẹ cho phép từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình để xuất gia." 30. හට්ඨොති තුට්ඨො. උදග්ගොති පීතිවසෙන අබ්භුන්නතකායචිත්තො. කතිපාහන්ති කතිපයානි දිවසානි. බලං ගාහෙත්වාති සප්පායභොජනානි භුඤ්ජන්තො, උච්ඡාදනන්හාපනාදීහි ච කායං පරිහරන්තො, කායබලං ජනෙත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා අස්සුමුඛං ඤාතිපරිවට්ටං පහාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… පබ්බාජෙතු මං භන්තෙ භගවාති. භගවා සමීපෙ ඨිතං අඤ්ඤතරං පිණ්ඩචාරිකං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි භික්ඛු සුදින්නං පබ්බාජෙහි චෙව උපසම්පාදෙහි චා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුණිත්වා සුදින්නං කලන්දපුත්තං ජිනදත්තියං සද්ධිවිහාරිකං ලද්ධා පබ්බාජෙසි චෙව උපසම්පාදෙසි ච. තෙන වුත්තං – ‘‘අලත්ථ ඛො [Pg.172] සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පද’’න්ති. 30. (Haṭṭhoti) có nghĩa là hoan hỷ. (Udaggoti) có nghĩa là thân tâm phấn chấn do sức mạnh của hỷ. (Katipāhanti) có nghĩa là vài ngày. (Balaṃ gāhetvāti) có nghĩa là: sau khi ăn những thức ăn thích hợp, và chăm sóc thân thể bằng cách xoa bóp, tắm rửa v.v..., làm cho thân thể có sức lực, rồi đảnh lễ cha mẹ, từ bỏ quyến thuộc đang khóc lóc, mặt đẫm lệ, đi đến chỗ Thế Tôn... cho đến... "Bạch Thế Tôn, xin hãy cho con được xuất gia." Thế Tôn gọi một vị tỳ-khưu nào đó thường đi khất thực đang đứng gần đó: "Này tỳ-khưu, vậy thì hãy cho Sudinna xuất gia và thọ cụ túc giới." "Lành thay, bạch Thế Tôn," vị tỳ-khưu ấy vâng lời Thế Tôn, nhận Sudinna, con trai của Kalanda, làm đệ tử cùng ở do chính Đức Phật ban cho, rồi đã cho xuất gia và thọ cụ túc giới. Do đó đã được nói rằng: "Sudinna, con trai của Kalanda, đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới nơi Thế Tôn." එත්ථ පන ඨත්වා සබ්බඅට්ඨකථාසු පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කථිතා. මයං පන යථාඨිතපාළිවසෙනෙව ඛන්ධකෙ කථයිස්සාම. න කෙවලඤ්චෙතං, අඤ්ඤම්පි යං ඛන්ධකෙ වා පරිවාරෙ වා කථෙතබ්බං අට්ඨකථාචරියෙහි විභඞ්ගෙකථිතං, තං සබ්බං තත්ථ තත්ථෙව කථයිස්සාම. එවඤ්හි කථියමානෙ පාළික්කමෙනෙව වණ්ණනා කතා හොති. තතො තෙන තෙන විනිච්ඡයෙන අත්ථිකානං පාළික්කමෙනෙව ඉමං විනයසංවණ්ණනං ඔලොකෙත්වා සො සො විනිච්ඡයො සුවිඤ්ඤෙය්‍යො භවිස්සතීති. Tuy nhiên, ở đây, trong tất cả các sách Chú giải, (câu chuyện về) sự xuất gia và sự thọ cụ túc giới đã được kể. Nhưng chúng tôi sẽ giải thích trong các chương (khandhaka) chỉ theo đúng như bản Pāli đã có. Không chỉ điều này, mà cả những điều khác cần được nói trong các chương hoặc trong Tập Yếu (parivāra) mà đã được các vị Chú giải sư nói trong Phân Tích (vibhaṅga), tất cả những điều đó chúng tôi sẽ giải thích ngay tại chính những nơi ấy. Vì khi được giải thích như vậy, sự luận giải được thực hiện theo đúng trình tự của bản Pāli. Do đó, đối với những người có nhu cầu về quyết nghị này hay quyết nghị kia, sau khi xem xét bản luận giải Luật này theo đúng trình tự của bản Pāli, mỗi quyết nghị ấy sẽ trở nên dễ hiểu. අචිරූපසම්පන්නොති අචිරං උපසම්පන්නො හුත්වා; උපසම්පදතො නචිරකාලෙයෙවාති වුත්තං හොති. එවරූපෙති එවංවිධෙ එවංජාතිකෙ. ධුතගුණෙති කිලෙසනිද්ධුනනකෙ ගුණෙ. සමාදාය වත්තතීති සමාදියිත්වා ගණ්හිත්වා වත්තති චරති විහරති. ආරඤ්ඤිකො හොතීති ගාමන්තසෙනාසනං පටික්ඛිපිත්වා ආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගවසෙන අරඤ්ඤවාසිකො හොති. පිණ්ඩපාතිකොති අතිරෙකලාභපටික්ඛෙපෙන චුද්දස භත්තානි පටික්ඛිපිත්වා පිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගවසෙන පිණ්ඩපාතිකො හොති. පංසුකූලිකොති ගහපතිචීවරං පටික්ඛිපිත්වා පංසුකූලිකධුතඞ්ගවසෙන පංසුකූලිකො හොති. සපදානචාරිකොති ලොලුප්පචාරං පටික්ඛිපිත්වා සපදානචාරිකධුතඞ්ගවසෙන සපදානචාරිකො හොති; ඝරපටිපාටියා භික්ඛාය පවිසති. වජ්ජිගාමන්ති වජ්ජීනං ගාමං වජ්ජීසු වා ගාමං. Acirūpasampanno (mới thọ cụ túc giới) có nghĩa là: sau khi đã thọ cụ túc giới không lâu; được nói là ngay trong thời gian không lâu kể từ khi thọ cụ túc giới. Evarūpe (trong loại như vậy) có nghĩa là: trong loại như thế, trong hạng như thế. Dhutaguṇe (trong các phẩm hạnh đầu-đà) có nghĩa là: trong các phẩm hạnh có tác dụng rũ sạch phiền não. Samādāya vattatī (thọ trì và thực hành) có nghĩa là: sau khi đã thọ trì, đã tiếp nhận, vị ấy thực hành, hành trì, an trú. Āraññiko hoti (là người ở rừng) có nghĩa là: sau khi từ bỏ trú xứ ở bìa làng, vị ấy trở thành người ở rừng do năng lực của hạnh đầu-đà ở rừng. Piṇḍapātiko (là người đi khất thực) có nghĩa là: bằng việc từ bỏ lợi lộc dư thừa, sau khi từ bỏ mười bốn loại vật thực, vị ấy trở thành người đi khất thực do năng lực của hạnh đầu-đà khất thực. Paṃsukūliko (là người mặc y phấn tảo) có nghĩa là: sau khi từ bỏ y do gia chủ cúng dường, vị ấy trở thành người mặc y phấn tảo do năng lực của hạnh đầu-đà mặc y phấn tảo. Sapadānacāriko (là người đi khất thực từng nhà) có nghĩa là: sau khi từ bỏ việc đi lại tham lam, vị ấy trở thành người đi khất thực từng nhà do năng lực của hạnh đầu-đà khất thực tuần tự; vị ấy đi vào để khất thực theo thứ tự các nhà. Vajjigāmaṃ (làng của người Vajjī) có nghĩa là: làng của những người Vajjī, hoặc là ngôi làng trong xứ Vajjī. අඩ්ඪා මහද්ධනාතිආදීසු උපභොගපරිභොගූපකරණමහන්තතාය අඩ්ඪා; යෙ හි තෙසං උපභොගා යානි ච උපභොගූපකරණානි, තානි මහන්තානි බහුලානි සාරකානීති වුත්තං හොති. නිධෙත්වා ඨපිතධනමහන්තතාය මහද්ධනා. මහාභොගාති දිවසපරිබ්බයසඞ්ඛාතභොගමහන්තතාය මහාභොගා. අඤ්ඤෙහි උපභොගෙහි ජාතරූපරජතස්සෙව පහූතතාය පහූතජාතරූපරජතා. අලඞ්කාරභූතස්ස විත්තූපකරණස්ස පීතිපාමොජ්ජකරණස්ස පහූතතාය පහූතවිත්තූපකරණා. වොහාරවසෙන පරිවත්තෙන්තස්ස ධනධඤ්ඤස්ස පහූතතාය පහූතධනධඤ්ඤාති වෙදිතබ්බා. Trong các câu bắt đầu bằng aḍḍhā mahaddhanā (giàu có, nhiều của cải), aḍḍhā (giàu có) là do sự to lớn của các vật dụng tiêu dùng và hưởng thụ; vì rằng những vật hưởng thụ nào và những vật dụng hưởng thụ nào của họ, chúng đều to lớn, nhiều và có giá trị, điều này đã được nói đến. Mahaddhanā (nhiều của cải) là do sự to lớn của tài sản được chôn cất và cất giữ. Mahābhogā (nhiều tài sản) là do sự to lớn của tài sản được gọi là chi tiêu hàng ngày. Pahūtajātarūparajatā (nhiều vàng bạc) là do sự dồi dào của chính vàng bạc so với các vật dụng khác. Pahūtavittūpakaraṇā (nhiều vật dụng trang sức) là do sự dồi dào của các vật dụng trang sức, vật dụng làm vui thích, vật dụng làm hân hoan. Cần được hiểu rằng pahūtadhanadhaññā (nhiều tiền của và ngũ cốc) là do sự dồi dào của tiền của và ngũ cốc được trao đổi qua việc buôn bán. සෙනාසනං [Pg.173] සංසාමෙත්වාති සෙනාසනං පටිසාමෙත්වා; යථා න විනස්සති තථා නං සුට්ඨු ඨපෙත්වාති අත්ථො. සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙති ගණනපරිච්ඡෙදතො සට්ඨිථාලිපාකෙ. එකමෙකො චෙත්ථ ථාලිපාකො දසන්නං භික්ඛූනං භත්තං ගණ්හාති. තං සබ්බම්පි ඡන්නං භික්ඛුසතානං භත්තං හොති. භත්තාභිහාරං අභිහරිංසූති එත්ථ අභිහරීයතීති අභිහාරො. කිං අභිහරීයති? භත්තං. භත්තමෙව අභිහාරො භත්තාභිහාරො, තං භත්තාභිහාරං. අභිහරිංසූති අභිමුඛා හරිංසු. තස්ස සන්තිකං ගහෙත්වා ආගමංසූති අත්ථො. එතස්ස කිං පමාණන්ති? සට්ඨි ථාලිපාකා. තෙන වුත්තං – ‘‘සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙ භත්තාභිහාරං අභිහරිංසූ’’ති. භික්ඛූනං විස්සජ්ජෙත්වාති සයං උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකත්තා සපදානචාරං චරිතුකාමො භික්ඛූනං පරිභොගත්ථාය පරිච්චජිත්වා දත්වා. අයං හි ආයස්මා ‘‘භික්ඛූ ච ලාභං ලච්ඡන්ති අහඤ්ච පිණ්ඩකෙන න කිලමිස්සාමී’’ති එතදත්ථමෙව ආගතො. තස්මා අත්තනො ආගමනානුරූපං කරොන්තො භික්ඛූනං විස්සජ්ජෙත්වා සයං පිණ්ඩාය පාවිසි. Senāsanaṃ saṃsāmetvā (sau khi dọn dẹp sàng tọa) có nghĩa là: sau khi cất dọn sàng tọa; nghĩa là sau khi đặt nó một cách khéo léo để nó không bị hư hại. Saṭṭhimatte thālipāke (khoảng sáu mươi nồi cơm) có nghĩa là: sáu mươi nồi cơm theo sự phân định về số lượng. Và ở đây, mỗi một nồi cơm chứa đủ vật thực cho mười vị tỳ khưu. Tất cả số đó là vật thực cho sáu trăm vị tỳ khưu. Trong câu bhattābhihāraṃ abhihariṃsu (họ đã mang vật thực đến), abhihāra (vật được mang đến) là vì abhiharīyati (được mang đến). Cái gì được mang đến? Vật thực. Chính vật thực là vật được mang đến, (nên gọi là) bhattābhihāra (vật thực được mang đến), (họ đã mang đến) vật thực đó. Abhihariṃsu (họ đã mang đến) có nghĩa là: họ đã mang đến trước mặt. Nghĩa là: họ đã lấy và đi đến gần vị ấy. Số lượng của cái này là bao nhiêu? Sáu mươi nồi cơm. Do đó, đã được nói rằng: “họ đã mang đến vật thực khoảng sáu mươi nồi cơm”. Bhikkhūnaṃ vissajjetvā (sau khi từ bỏ cho các vị tỳ khưu) có nghĩa là: vì bản thân là người thực hành hạnh đầu-đà khất thực bậc cao, muốn đi khất thực tuần tự, nên đã từ bỏ, đã cho đi vì lợi ích tiêu dùng của các vị tỳ khưu. Vì rằng vị trưởng lão này đã đến chính vì mục đích này: “các vị tỳ khưu sẽ nhận được lợi lộc và ta sẽ không mệt nhọc vì vật thực khất thực”. Do đó, trong khi làm việc phù hợp với sự đến của mình, sau khi từ bỏ cho các vị tỳ khưu, chính ngài đã đi vào (làng) để khất thực. 31. ඤාතිදාසීති ඤාතකානං දාසී. ආභිදොසිකන්ති පාරිවාසිකං එකරත්තාතික්කන්තං පූතිභූතං. තත්‍රායං පදත්ථො – පූතිභාවදොසෙන අභිභූතොති අභිදොසො, අභිදොසොව ආභිදොසිකො, එකරත්තාතික්කන්තස්ස වා නාමසඤ්ඤා එසා, යදිදං ආභිදොසිකොති, තං ආභිදොසිකං. කුම්මාසන්ති යවකුම්මාසං. ඡඩ්ඩෙතුකාමා හොතීති යස්මා අන්තමසො දාසකම්මකරානම්පි ගොරූපානම්පි අපරිභොගාරහො, තස්මා තං කචවරං විය බහි ඡඩ්ඩෙතුකාමා හොති. සචෙතන්ති සචෙ එතං. භගිනීති අරියවොහාරෙන ඤාතිදාසිං ආලපති. ඡඩ්ඩනීයධම්මන්ති ඡඩ්ඩෙතබ්බසභාවං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘භගිනි, එතං සචෙ බහි ඡඩ්ඩනීයධම්මං නිස්සට්ඨපරිග්ගහං, තං ඉධ මෙ පත්තෙ ආකිරා’’ති. 31. Ñātidāsī (nữ tỳ của thân quyến) có nghĩa là: nữ tỳ của những người thân. Ābhidosikaṃ (để qua đêm) có nghĩa là: đã để qua đêm, đã qua một đêm, đã trở nên hôi thiu. Ở đây, nghĩa của từ là thế này: abhidoso là vì pūtibhāvadosena abhibhūto (bị lấn át bởi lỗi lầm là tình trạng hôi thiu). Chính abhidoso là ābhidosiko. Hoặc đây là danh xưng của (vật thực) đã qua một đêm, tức là ābhidosika. (Cháo) ābhidosika đó. Kummāsaṃ (cháo) có nghĩa là: cháo lúa mạch. Chaḍḍetukāmā hoti (muốn vứt bỏ) có nghĩa là: vì rằng nó không thích hợp để tiêu dùng ngay cả đối với những người tôi tớ, người làm công, hay đàn bò ở mức thấp nhất, do đó, cô ta muốn vứt bỏ nó ra ngoài như rác rưởi. Sace taṃ là sace etaṃ (nếu cái này). Bhaginī (này hiền muội): vị ấy gọi người nữ tỳ của thân quyến bằng cách xưng hô của bậc Thánh. Chaḍḍanīyadhammaṃ (vật có bản chất đáng vứt bỏ) có nghĩa là: có bản chất đáng được vứt bỏ. Điều này được nói đến: “Này hiền muội, nếu vật này là vật đáng vứt bỏ ra ngoài, là vật đã được từ bỏ sở hữu, thì hãy đổ nó vào bát của tôi ở đây”. කිං පන එවං වත්තුං ලබ්භති, විඤ්ඤත්ති වා පයුත්තවාචා වා න හොතීති? න හොති. කස්මා? නිස්සට්ඨපරිග්ගහත්තා. යඤ්හි ඡඩ්ඩනීයධම්මං නිස්සට්ඨපරිග්ගහං, යත්ථ සාමිකා අනාලයා හොන්ති, තං සබ්බං ‘‘දෙථ ආහරථ ඉධ ආකිරථා’’ති වත්තුං වට්ටති. තථා හි අග්ගඅරියවංසිකො ආයස්මා රට්ඨපාලොපි ‘‘ඡඩ්ඩනීයධම්මං කුම්මාසං ඉධ මෙ පත්තෙ ආකිරා’’ති (ම. නි. 2.299) අවච. තස්මා යං එවරූපං ඡඩ්ඩනීයධම්මං අඤ්ඤං වා අපරිග්ගහිතං වනමූලඵලභෙසජ්ජාදිකං තං සබ්බං යථාසුඛං ආහරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න කුක්කුච්චායිතබ්බං. හත්ථානන්ති [Pg.174] භික්ඛාග්ගහණත්ථං පත්තං උපනාමයතො මණිබන්ධතො පභුති ද්වින්නම්පි හත්ථානං. පාදානන්ති නිවාසනන්තතො පට්ඨාය ද්වින්නම්පි පාදානං. සරස්සාති ‘‘සචෙතං භගිනී’’ති වාචං නිච්ඡාරයතො සරස්ස ච. නිමිත්තං අග්ගහෙසීති ගිහිකාලෙ සල්ලක්ඛිතපුබ්බං ආකාරං අග්ගහෙසි සඤ්ජානි සල්ලක්ඛෙසි. සුදින්නො හි භගවතො ද්වාදසමෙ වස්සෙ පබ්බජිතො වීසතිමෙ වස්සෙ ඤාතිකුලං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො සයං පබ්බජ්ජාය අට්ඨවස්සිකො හුත්වා; තෙන නං සා ඤාතිදාසී දිස්වාව න සඤ්ජානි, නිමිත්තං පන අග්ගහෙසීති. Nhưng có được phép nói như vậy không? Đó không phải là sự gợi ý hay lời nói liên quan (đến việc xin vật thực) sao? Không phải. Tại sao? Vì nó là vật đã được từ bỏ sở hữu. Vì rằng bất cứ vật gì có bản chất đáng vứt bỏ, đã được từ bỏ sở hữu, mà những người chủ không còn luyến tiếc, thì được phép nói về tất cả những vật đó rằng: “hãy cho, hãy mang lại, hãy đổ vào đây”. Thật vậy, ngay cả trưởng lão Raṭṭhapāla, người đứng đầu trong dòng dõi Thánh, cũng đã nói: “hãy đổ cháo, là vật đáng vứt bỏ, vào bát của tôi ở đây”. Do đó, bất cứ vật gì có bản chất đáng vứt bỏ như vậy, hoặc những thứ khác không có người sở hữu như rễ cây, trái cây, dược phẩm trong rừng, tất cả những thứ đó nên được cho mang đến và tiêu dùng theo ý muốn, không nên hối tiếc. Hatthānaṃ (của hai bàn tay) có nghĩa là: của cả hai bàn tay kể từ cổ tay của người đang đưa bát ra để nhận vật thực. Pādānaṃ (của hai bàn chân) có nghĩa là: của cả hai bàn chân bắt đầu từ mép dưới của y nội. Sarassa (của giọng nói) có nghĩa là: và của giọng nói của người đang thốt ra lời “nếu vật này, này hiền muội”. Nimittaṃ aggahesi (đã nhận ra dấu hiệu) có nghĩa là: đã nắm bắt, đã nhận biết, đã ghi nhận tướng trạng đã từng ghi nhận trước đây vào thời còn là gia chủ. Vì rằng Sudinna đã xuất gia vào năm thứ mười hai của Đức Phật, vào năm thứ hai mươi, sau khi đã được tám tuổi hạ trong đời sống xuất gia, ngài đã đi vào nhà quyến thuộc để khất thực; do đó, người nữ tỳ của thân quyến ấy vừa thấy ngài đã không nhận ra, nhưng đã nhận ra dấu hiệu. සුදින්නස්ස මාතරං එතදවොචාති අතිගරුනා පබ්බජ්ජූපගතෙන සාමිපුත්තෙන සද්ධිං ‘‘ත්වං නු ඛො මෙ, භන්තෙ, අය්‍යො සුදින්නො’’තිආදිවචනං වත්තුං අවිසහන්තී වෙගෙන ඝරං පවිසිත්වා සුදින්නස්ස මාතරං එතං අවොච. යග්ඝෙති ආරොචනත්ථෙ නිපාතො. සචෙ ජෙ සච්චන්ති එත්ථ ජෙති ආලපනෙ නිපාතො. එවඤ්හි තස්මිං දෙසෙ දාසිජනං ආලපන්ති, තස්මා ‘‘ත්වං, භොති දාසි, සචෙ සච්චං භණසී’’ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. Sudinnassa mātaraṃ etadavoca (đã nói điều này với mẹ của Sudinna) có nghĩa là: (Cô tớ gái) đã không dám nói lời nói bắt đầu bằng "Bạch ngài, ngài có phải là trưởng lão Sudinna của con không?" với người con trai của chủ, là người rất đáng kính (khi còn là tại gia) và đã xuất gia, (nên) đã nhanh chóng đi vào nhà và đã nói điều này với mẹ của Sudinna. Yagghe là một tiểu từ có nghĩa là thông báo. Trong câu sace je saccaṃ, je là một tiểu từ có nghĩa là gọi. Bởi vì ở xứ đó, họ gọi người tớ gái như vậy. Do đó, ở đây nên được hiểu ý nghĩa như vầy: "Này cô tớ gái, nếu cô nói sự thật." 32. අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලන්ති තස්මිං කිර දෙසෙ දානපතීනං ඝරෙසු සාලා හොන්ති, ආසනානි චෙත්ථ පඤ්ඤත්තානි හොන්ති, උපට්ඨාපිතං උදකකඤ්ජියං; තත්ථ පබ්බජිතා පිණ්ඩාය චරිත්වා නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්ති. සචෙ ඉච්ඡන්ති, දානපතීනම්පි සන්තකං ගණ්හන්ති. තස්මා තම්පි අඤ්ඤතරස්ස කුලස්ස ඊදිසාය සාලාය අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලන්ති වෙදිතබ්බං. න හි පබ්බජිතා කපණමනුස්සා විය අසාරුප්පෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්තීති. 32. Aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ (một gốc tường nào đó) có nghĩa là: Nghe nói rằng ở xứ đó, trong nhà của các thí chủ có các sảnh đường, và ở đó các chỗ ngồi được dọn sẵn, nước uống và cháo được chuẩn bị. Ở đó, các vị xuất gia sau khi đi khất thực thì ngồi xuống và dùng bữa. Nếu họ muốn, họ cũng lấy vật sở hữu của các thí chủ. Do đó, điều ấy cũng nên được hiểu là "một gốc tường nào đó của một sảnh đường như vậy của một gia đình nào đó." Bởi vì các vị xuất gia không ngồi và dùng bữa ở một nơi không thích hợp như những người nghèo khổ. අත්ථි නාම තාතාති එත්ථ අත්ථීති විජ්ජමානත්ථෙ; නාමාති පුච්ඡනත්ථෙ මඤ්ඤනත්ථෙ ච නිපාතො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත සුදින්න, අම්හාකං ධනං, න මයං නිද්ධනාති වත්තබ්බා, යෙසං නො ත්වං ඊදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි’’; තථා ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත සුදින්න, අම්හාකං ජීවිතං, න මයං මතාති වත්තබ්බා, යෙසං නො ත්වං ඊදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි’’; තථා ‘‘අත්ථි මඤ්ඤෙ, තාත සුදින්න, තව අබ්භන්තරෙ සාසනං නිස්සාය පටිලද්ධො [Pg.175] සමණගුණො, යං ත්වං සුභොජනරසසංවඩ්ඪිතොපි ඉමං ජිගුච්ඡනෙය්‍යං ආභිදොසිකං කුම්මාසං අමතමිව නිබ්බිකාරො පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති. Trong câu Atthi nāma tāta, atthi có nghĩa là hiện hữu; nāma là một tiểu từ có nghĩa là hỏi và phỏng đoán. Điều này đã được nói: "Này con Sudinna, chẳng lẽ chúng ta không có tài sản hay sao, mà con của chúng ta lại ngồi ở một nơi như thế này và sẽ dùng món cháo cũ? Chúng ta không thể bị gọi là người nghèo." Tương tự: "Này con Sudinna, chẳng lẽ chúng ta không còn sống hay sao, mà con của chúng ta lại ngồi ở một nơi như thế này và sẽ dùng món cháo cũ? Chúng ta không thể bị gọi là người đã chết." Tương tự: "Ta nghĩ rằng, này con Sudinna, bên trong con có phẩm hạnh sa-môn đã đạt được nhờ vào giáo pháp, vì con, dù đã được nuôi dưỡng bằng những món ăn ngon, lại sẽ dùng món cháo cũ đáng ghê tởm này một cách không thay đổi như thể đó là món cam lồ." සො පන ගහපති දුක්ඛාභිතුන්නතාය එතමත්ථං පරිපුණ්ණං කත්වා වත්තුමසක්කොන්තො ‘‘අත්ථි නාම, තාත සුදින්න, ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති එත්තකමෙව අවොච. අක්ඛරචින්තකා පනෙත්ථ ඉමං ලක්ඛණං වදන්ති – අනොකප්පනාමරිසනත්ථවසෙන එතං අත්ථිනාමසද්දෙ උපපදෙ ‘‘පරිභුඤ්ජිස්සසී’’ති අනාගතවචනං කතං. තස්සායමත්ථො – අත්ථි නාම…පෙ… පරිභුඤ්ජිස්සසි, ඉදං පච්චක්ඛම්පි අහං න සද්දහාමි න මරිසයාමීති. තතායං ආභිදොසිකොති තතො තව ගෙහතො අයං ආභිදොසිකො කුම්මාසො ලද්ධොති අත්ථො. තතොයන්තිපි පාඨො. තදායන්තිපි පඨන්ති, තං න සුන්දරං. යෙන සකපිතු නිවෙසනන්ති යෙන සකස්ස පිතු අත්තනො පිතු නිවෙසනන්ති අත්ථො; ථෙරො පිතරි පෙමෙනෙව සුබ්බචො හුත්වා අගමාසි. අධිවාසෙසීති ථෙරො උක්කට්ඨපිණ්ඩපාතිකොපි සමානො ‘‘සචෙ එකභත්තම්පි න ගහෙස්සාමි, අතිවිය නෙසං දොමනස්සං භවිස්සතී’’ති ඤාතීනං අනුකම්පාය අධිවාසෙසි. Nhưng vị gia chủ đó, do bị đau khổ áp đảo, không thể nói đầy đủ ý nghĩa này, chỉ nói được chừng ấy: "Này con Sudinna, thật không thể tin được con sẽ dùng món cháo cũ." Các nhà ngữ pháp ở đây nói về đặc điểm này: do ý nghĩa không tin và không thể chịu đựng, khi có từ atthināma đi trước, thì động từ ở thì tương lai "paribhuñjissasi" được sử dụng. Ý nghĩa của nó là: "Thật không thể tin được... con sẽ dùng... Dù thấy tận mắt điều này, ta vẫn không tin, không thể chịu đựng được." Tatāyaṃ ābhidosiko có nghĩa là: món cháo cũ này được nhận từ nhà của con. Cũng có bản đọc là tatoyanti. Họ cũng đọc là tadāyanti, nhưng bản đó không hay. Yena sakapitu nivesanaṃ có nghĩa là: nơi có nhà của cha mình, tức cha của chính mình. Vị trưởng lão đã đi theo vì dễ bảo chỉ do lòng thương đối với cha. Adhivāsesi (đã chấp nhận): Vị trưởng lão, dù là người thực hành hạnh đầu đà chỉ thọ thực một lần, đã chấp nhận vì lòng bi mẫn đối với quyến thuộc, (nghĩ rằng): "Nếu ta không nhận dù chỉ một bữa ăn, họ sẽ vô cùng đau khổ." 33. ඔපුඤ්ජාපෙත්වාති උපලිම්පාපෙත්වා. එකං හිරඤ්ඤස්සාති එත්ථ හිරඤ්ඤන්ති කහාපණො වෙදිතබ්බො. පුරිසොති නාතිදීඝො නාතිරස්සො මජ්ඣිමප්පමාණො වෙදිතබ්බො. තිරොකරණීයන්ති කරණත්ථෙ භුම්මං; සාණිපාකාරෙන පරික්ඛිපිත්වාති අත්ථො. අථ වා තිරො කරොන්ති එතෙනාති තිරොකරණීයං, තං පරික්ඛිපිත්වා; සමන්තතො කත්වාති අත්ථො. තෙන හීති යස්මා අජ්ජ සුදින්නො ආගමිස්සති තෙන කාරණෙන. හි ඉති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො. තෙනාති අයම්පි වා උය්‍යොජනත්ථෙ නිපාතොයෙව. 33. Opuñjāpetvā có nghĩa là upalimpāpetvā (cho trát, tô). Trong câu ekaṃ hiraññassa, hirañña nên được hiểu là kahāpaṇa (đồng tiền). Puriso (người đàn ông) nên được hiểu là người có tầm vóc trung bình, không quá cao, không quá thấp. Tirokaraṇīyaṃ: (danh từ) ở cách bảy có nghĩa là công cụ; có nghĩa là che chắn bằng một tấm màn vải. Hoặc là, tirokaraṇīyaṃ là cái mà người ta dùng để che ngang, (nên) taṃ parikkhipitvā (sau khi che chắn nó); có nghĩa là làm (che) xung quanh. Tena hi: Bởi vì hôm nay Sudinna sẽ đến, vì lý do đó. Hi là một tiểu từ chỉ để điền vào câu. Hoặc, tena này cũng là một tiểu từ có nghĩa là thúc giục. 34. පුබ්බණ්හසමයන්ති එත්ථ කිඤ්චාපි පාළියං කාලාරොචනං න වුත්තං, අථ ඛො ආරොචිතෙයෙව කාලෙ අගමාසීති වෙදිතබ්බො. ඉදං තෙ තාතාති ද්වෙ පුඤ්ජෙ දස්සෙන්තො ආහ. මාතූති ජනෙත්තියා. මත්තිකන්ති මාතිතො ආගතං; ඉදං තෙ මාතාමහියා මාතු ඉමං ගෙහං ආගච්ඡන්තියා දින්නධනන්ති අත්ථො. ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනන්ති හීළෙන්තො ආහ[Pg.176]. ඉත්ථිකාය නාම ඉත්ථිපරිභොගානංයෙව න්හානචුණ්ණාදීනං අත්ථාය ලද්ධං ධනං කිත්තකං භවෙය්‍ය. තස්සාපි තාව පරිමාණං පස්ස. අථ වා ඉදං තෙ තාත සුදින්න මාතු ධනං, තඤ්ච ඛො මත්තිකං, න මයා දින්නං, තව මාතුයෙව සන්තකන්ති වුත්තං හොති. තං පනෙතං න කසියා න වණිජ්ජාය සම්භූතං, අපිච ඛො ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනං. යං ඉත්ථිකාය ඤාතිකුලතො සාමිකකුලං ගච්ඡන්තියා ලද්ධබ්බං න්හානචුණ්ණාදීනං අත්ථාය ඉත්ථිධනං, තං තාව එත්තකන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. 34. Trong câu pubbaṇhasamayaṃ (vào buổi sáng), mặc dù trong Pāli việc thông báo thời gian không được nói đến, nhưng nên hiểu rằng ngài đã đi chỉ sau khi thời gian được thông báo. (Người cha) đã nói "Này con, đây là của con" trong khi chỉ vào hai đống (vàng và bạc). Mātu (của mẹ) có nghĩa là của mẹ ruột. Mattikaṃ (thuộc về mẹ) có nghĩa là đến từ mẹ; ý nghĩa là: đây là tài sản mà bà ngoại của con đã cho mẹ con khi bà về nhà này. (Người cha) đã nói "của hồi môn của phụ nữ" với ý khinh miệt. Tài sản được nhận cho mục đích sử dụng của phụ nữ như bột tắm thì có thể là bao nhiêu? Con hãy xem số lượng của nó. Hoặc là: "Này con Sudinna, đây là tài sản của mẹ con, và nó là của mẹ, không phải do cha cho, nó là của riêng mẹ con" - điều này đã được nói. Và nó không được tạo ra từ việc cày cấy hay buôn bán, mà nó là của hồi môn của phụ nữ. Của hồi môn mà một người phụ nữ đáng được nhận khi đi từ nhà cha mẹ đến nhà chồng để dùng cho những thứ như bột tắm, nó nhiều đến chừng này. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. අඤ්ඤං පෙත්තිකං අඤ්ඤං පිතාමහන්ති යං පන තෙ පිතු ච පිතාමහානඤ්ච සන්තකං, තං අඤ්ඤංයෙව. නිහිතඤ්ච පයුත්තඤ්ච අතිවිය බහු; එත්ථ ච පිතාමහන්ති තද්ධිතලොපං කත්වා වෙදිතබ්බං. පෙතාමහන්ති වා පාඨො. ලබ්භා තාත සුදින්න හීනායාවත්තිත්වාති තාත, සුදින්න, උත්තමං අරියද්ධජං පබ්බජිතලිඞ්ගං පහාය හීනාය ගිහිභාවාය ආවත්තිත්වා ලබ්භා භොගා භුඤ්ජිතුං, නාලබ්භා භුඤ්ජිතුං, න ත්වං රාජභීතො පබ්බජිතො, න ඉණායිකෙහි පලිබුද්ධො හුත්වාති. තාත න උස්සහාමීති එත්ථ පන තාතාති වචනං ගෙහසිතපෙමෙන ආහ, න සමණතෙජෙන. න උස්සහාමීති න සක්කොමි. න විසහාමීති නප්පහොමි, න සමත්ථොම්හි. Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahanti (tài sản của cha là khác, tài sản của ông nội là khác) có nghĩa là: tài sản nào thuộc về cha và các vị tổ phụ của con, tài sản ấy là khác hẳn. Của chôn giấu và của cho vay cũng rất nhiều; ở đây, trong từ pitāmahanti nên được hiểu là có sự lược bỏ taddhita (hậu tố). Hoặc có dị bản là Petāmahanti. Labbhā tāta sudinna hīnāyāvattitvāti (này Sudinna, có thể được sau khi hoàn tục về đời thấp kém) có nghĩa là: này Sudinna, sau khi từ bỏ tướng mạo xuất gia là lá cờ cao thượng của bậc Thánh, quay về đời sống tại gia thấp kém, có thể hưởng thụ các tài sản, chứ không phải là không thể hưởng thụ. Con xuất gia không phải vì sợ vua, cũng không phải vì bị các chủ nợ quấy rầy. Còn trong câu Tāta na ussahāmīti (thưa cha, con không thể), lời nói tātā (thưa cha) được nói ra với tình thương quyến luyến gia đình, không phải với uy lực của sa-môn. Na ussahāmīti (con không thể) có nghĩa là na sakkomi (con không làm được). Na visahāmīti (con không kham nhẫn được) có nghĩa là nappahomi (con không có khả năng), na samatthomhi (con không có năng lực). ‘‘වදෙය්‍යාම ඛො තං ගහපතී’’ති ඉදං පන වචනං සමණතෙජෙනාහ. නාතිකඩ්ඪෙය්‍යාසීති යං තෙ මයි පෙමං පතිට්ඨිතං, තං කොධවසෙන න අතිකඩ්ඪෙය්‍යාසි; සචෙ න කුජ්ඣෙය්‍යාසීති වුත්තං හොති. තතො සෙට්ඨි ‘‘පුත්තො මෙ සඞ්ගහං මඤ්ඤෙ කත්තුකාමො’’ති උදග්ගචිත්තො ආහ – ‘‘වදෙහි තාත සුදින්නා’’ති. තෙනහීති උය්‍යොජනත්ථෙ විභත්තිපතිරූපකො නිපාතො. තතොනිදානන්ති තංනිදානං තංහෙතුකන්ති පච්චත්තවචනස්ස තො-ආදෙසො වෙදිතබ්බො; සමාසෙ චස්ස ලොපාභාවො. භයං වාති ‘‘කින්ති මෙ භොගෙ නෙව රාජානො හරෙය්‍යු’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තං රාජාදිභයං; චිත්තුත්‍රාසොති අත්ථො. ඡම්භිතත්තන්ති රාජූහි වා චොරෙහි වා ‘‘ධනං දෙහී’’ති කම්මකාරණං කාරියමානස්ස කායිඤ්ජනං කායකම්පො හදයමංසචලනං. ලොමහංසොති උප්පන්නෙ භයෙ ලොමානං හංසනං උද්ධග්ගභාවො. ආරක්ඛොති අන්තො ච බහි ච රත්තිඤ්ච දිවා ච ආරක්ඛණං. Còn lời nói này: ‘Vadeyyāma kho taṃ gahapatī’ (thưa gia chủ, chúng tôi có điều muốn nói) được nói ra với uy lực của sa-môn. Nātikaḍḍheyyāsīti (xin ngài đừng kéo quá mạnh) có nghĩa là: tình thương nào của ngài đã được thiết lập nơi tôi, xin ngài đừng vì tức giận mà kéo giật nó đi; có nghĩa là: nếu ngài không tức giận. Bấy giờ, trưởng giả với tâm phấn khởi, nghĩ rằng: ‘Ta cho rằng con trai ta muốn giúp đỡ ta,’ nên đã nói: ‘Vadehi tāta sudinnā’ (này Sudinna, con hãy nói đi). Tenahi là một bất biến từ (nipāta) có hình thức giống như một biến cách từ (vibhatti), mang ý nghĩa thúc giục. Tatonidānanti (do nhân duyên ấy) có nghĩa là taṃnidānaṃ taṃhetukanti (có cái ấy làm nhân duyên, có cái ấy làm nguyên nhân); nên hiểu to là sự biến đổi của chủ cách; và trong hợp thể (samāsa), nó không bị lược bỏ. Bhayaṃ vā (hoặc sự sợ hãi) là sự sợ hãi vua chúa v.v... được nói theo cách như: ‘Làm sao để các vua chúa không chiếm đoạt tài sản của ta;’ có nghĩa là cittutrāso (sự kinh hãi của tâm). Chambhitattanti (sự sững sờ) là khi bị vua chúa hoặc trộm cướp tra tấn, nói rằng: ‘Hãy giao nộp tài sản,’ thì có sự run rẩy của thân, sự rung động của thân, sự rung động của bắp thịt tim. Lomahaṃsoti (sự dựng tóc gáy) là khi sự sợ hãi khởi lên, lông tóc dựng đứng, trạng thái đứng thẳng. Ārakkhoti (sự canh gác) là việc canh gác cả bên trong lẫn bên ngoài, cả đêm lẫn ngày. 35. තෙන හි වධූති සෙට්ඨි ගහපති ධනං දස්සෙත්වා පුත්තං අත්තනා ගිහිභාවත්ථාය පලොභෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මාතුගාමසදිසං දානි පුරිසානං [Pg.177] බන්ධනං නත්ථී’’ති මඤ්ඤිත්වා තස්ස පුරාණදුතියිකං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි වධූ’’ති. පුරාණදුතියිකන්ති පුරාණං දුතියිකං පුබ්බෙ ගිහිකාලෙ දුතියිකං, ගෙහසිතසුඛුපභොගසහායිකං භූතපුබ්බභරියන්ති අත්ථො. තෙන හීති යෙන කාරණෙන මාතුගාමසදිසං බන්ධනං නත්ථි. පාදෙසු ගහෙත්වාති පාදෙ ගහෙත්වා; උපයොගත්ථෙ භුම්මවචනං, පාදෙසු වා තං ගහෙත්වා. ‘‘කීදිසා නාම තා අය්‍යපුත්ත අච්ඡරායො’’ති කස්මා එවමාහ? තදා කිර සම්බහුලෙ ඛත්තියකුමාරෙපි බ්‍රාහ්මණකුමාරෙපි සෙට්ඨිපුත්තෙපි මහාසම්පත්තියො පහාය පබ්බජන්තෙ දිස්වා පබ්බජ්ජාගුණං අජානන්තා කථං සමුට්ඨාපෙන්ති – ‘‘කස්මා එතෙ පබ්බජන්තී’’ති. අථඤ්ඤෙ වදන්ති – ‘‘දෙවච්ඡරානං දෙවනාටකානං කාරණා’’ති. සා කථා විත්ථාරිකා අහොසි. තං ගහෙත්වා අයං එවමාහාති. ථෙරො තං පටික්ඛිපන්තො න ඛො අහං භගිනීති ආහ. සමුදාචරතීති වොහරති වදෙති. තත්ථෙව මුච්ඡිතා පපතාති නං භගිනිවාදෙන සමුදාචරන්තං දිස්වා ‘‘අනත්ථිකො දානි මයා අයං යො මං පජාපතිං සමානං අත්තනා සද්ධිං එකමාතුකුච්ඡියා සයිතදාරිකං විය මඤ්ඤතී’’ති සමුප්පන්නබලවසොකා හුත්වා තස්මිංයෙව පදෙසෙ මුච්ඡිතා පපතා; පතිතාති අත්ථො. 35. Tena hi vadhūti (vậy thì, hỡi dâu con): Trưởng giả gia chủ, sau khi cho xem tài sản, vì không thể tự mình dụ dỗ con trai trở về đời sống tại gia, đã nghĩ rằng: ‘Bây giờ, đối với người nam, không có sự trói buộc nào giống như người nữ,’ nên đã gọi người vợ cũ của vị ấy đến và nói: ‘Tena hi vadhū’ (vậy thì, hỡi dâu con). Purāṇadutiyikanti (người vợ cũ) có nghĩa là người thứ hai trong quá khứ, người thứ hai vào thời còn là gia chủ trước đây, người bạn đồng hành trong việc hưởng thụ những lạc thú tinh tế của gia đình, người vợ đã từng là. Tena hīti (vậy thì) có nghĩa là: vì lý do không có sự trói buộc nào giống như người nữ. Pādesu gahetvāti (nắm lấy chân) có nghĩa là pāde gahetvā (nắm lấy các bàn chân); ở đây, sở thuộc cách được dùng với nghĩa của đối cách, hoặc là nắm lấy vị ấy ở nơi chân. ‘Kīdisā nāma tā ayyaputta accharāyo’ti (thưa quý tử, các vị tiên nữ ấy như thế nào?): tại sao nàng lại nói như vậy? Tương truyền, vào thời đó, thấy nhiều thanh niên Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, và con của trưởng giả từ bỏ tài sản lớn lao để xuất gia, những người không biết đến đức hạnh của đời sống xuất gia đã đặt câu hỏi: ‘Tại sao những người này lại xuất gia?’ Rồi những người khác nói: ‘Vì các tiên nữ, các vũ nữ trên trời.’ Lời đồn ấy đã lan rộng. Nắm bắt điều đó, nàng đã nói như vậy. Vị trưởng lão, bác bỏ điều đó, đã nói: ‘Na kho ahaṃ bhaginīti’ (này chị, không phải vậy đâu). Samudācaratīti có nghĩa là voharati (xưng hô), vadeti (nói). Tattheva mucchitā papatāti (nàng ngất xỉu và ngã xuống ngay tại đó): thấy ngài xưng hô với mình bằng từ ‘chị,’ nàng nghĩ: ‘Bây giờ người này không còn cần đến ta nữa, người mà xem ta, vợ của mình, như một đứa bé gái đã từng ngủ chung trong bụng mẹ với mình,’ rồi vì sầu muộn mãnh liệt khởi lên, nàng đã ngất xỉu và ngã xuống ngay tại nơi đó; có nghĩa là patitā (đã ngã xuống). මා නො විහෙඨයිත්ථාති මා අම්හෙ ධනං දස්සෙත්වා මාතුගාමඤ්ච උය්‍යොජෙත්වා විහෙඨයිත්ථ; විහෙසා හෙසා පබ්බජිතානන්ති. තෙන හි තාත සුදින්න බීජකම්පි දෙහීති එත්ථ තෙන හීති අභිරතියං උය්‍යොජෙති. සචෙ ත්වං අභිරතො බ්‍රහ්මචරියං චරසි, චරිත්වා ආකාසෙ නිසීදිත්වා පරිනිබ්බායිතා හොහි, අම්හාකං පන කුලවංසබීජකං එකං පුත්තං දෙහි. මා නො අපුත්තකං සාපතෙය්‍යං ලිච්ඡවයො අතිහරාපෙසුන්ති මයඤ්හි ලිච්ඡවීනං ගණරාජූනං රජ්ජෙ වසාම, තෙ තෙ පිතුනො අච්චයෙන ඉමං සාපතෙය්‍යං එවං මහන්තං අම්හාකං විභවං අපුත්තකං කුලධනරක්ඛකෙන පුත්තෙන විරහිතං අත්තනො රාජන්තෙපුරං අතිහරාපෙය්‍යුන්ති, තං තෙ මා අතිහරාපෙසුං, මා අතිහරාපෙන්තූති. Mā no viheṭhayitthāti (xin đừng làm phiền chúng tôi) có nghĩa là: xin đừng làm phiền chúng tôi bằng cách cho xem tài sản và sai người nữ đến; vì đây là sự phiền nhiễu đối với người xuất gia. Trong câu Tena hi tāta sudinna bījakampi dehīti (vậy thì, này Sudinna, hãy cho một hạt giống), tena hīti (vậy thì) là lời thúc giục đến sự hoan hỷ (trong dục lạc). Nếu con hoan hỷ thực hành phạm hạnh, sau khi thực hành, hãy ngồi trên hư không và nhập Niết-bàn. Còn đối với chúng ta, hãy cho một người con trai làm hạt giống nối dõi tông đường. Mā no aputtakaṃ sāpateyyaṃ licchavayo atiharāpesunti (xin đừng để các vị Licchavi chiếm đoạt tài sản không người thừa tự của chúng ta) có nghĩa là: vì chúng ta sống trong vương quốc của các vị vua bộ tộc Licchavi, sau khi cha con qua đời, họ có thể sẽ cho sung công vào hoàng cung tài sản này, sản nghiệp to lớn này của chúng ta, vốn không có con trai, không có người con trai bảo vệ tài sản của dòng họ; vì vậy, xin đừng để họ cho sung công, xin đừng để họ chiếm đoạt. එතං ඛො මෙ, අම්ම, සක්කා කාතුන්ති කස්මා එවමාහ? සො කිර චින්තෙසි – ‘‘එතෙසං සාපතෙය්‍යස්ස අහමෙව සාමී, අඤ්ඤො නත්ථි. තෙ මං සාපතෙය්‍යරක්ඛණත්ථාය නිච්චං අනුබන්ධිස්සන්ති; තෙනාහං න ලච්ඡාමි අප්පොස්සුක්කො සමණධම්මං කාතුං, පුත්තකං පන ලභිත්වා ඔරමිස්සන්ති, තතො [Pg.178] අහං යථාසුඛං සමණධම්මං කරිස්සාමී’’ති ඉමං නයං පස්සන්තො එවමාහාති. Etaṃ kho me, amma, sakkā kātunti (thưa mẹ, việc này con có thể làm được): tại sao ngài lại nói như vậy? Tương truyền, ngài đã suy nghĩ rằng: ‘Đối với tài sản này của họ, chỉ có ta là người chủ, không có ai khác. Họ sẽ luôn theo ta để bảo vệ tài sản; do đó, ta sẽ không thể không bận tâm mà thực hành pháp của sa-môn được. Nhưng sau khi có được một đứa con trai, họ sẽ thôi (theo ta). Bấy giờ, ta sẽ có thể thực hành pháp của sa-môn một cách tùy thích.’ Thấy được lý lẽ này, ngài đã nói như vậy. 36. පුප්ඵන්ති උතුකාලෙ උප්පන්නලොහිතස්ස නාමං. මාතුගාමස්ස හි උතුකාලෙ ගබ්භපතිට්ඨානට්ඨානෙ ලොහිතවණ්ණා පිළකා සණ්ඨහිත්වා සත්ත දිවසානි වඩ්ඪිත්වා භිජ්ජන්ති, තතො ලොහිතං පග්ඝරති, තස්සෙතං නාමං ‘‘පුප්ඵ’’න්ති. තං පන යාව බලවං හොති බහු පග්ඝරති, තාව දින්නාපි පටිසන්ධි න තිට්ඨති, දොසෙනෙව සද්ධිං පග්ඝරති; දොසෙ පන පග්ඝරිතෙ සුද්ධෙ වත්ථුම්හි දින්නා පටිසන්ධි ඛිප්පං පතිට්ඨාති. පුප්ඵංසා උප්පජ්ජීති පුප්ඵං අස්සා උප්පජ්ජි; අකාරලොපෙන සන්ධි පුරාණදුතියිකාය බාහායං ගහෙත්වාති පුරාණදුතියිකාය යා බාහා, තත්‍ර නං ගහෙත්වාති අත්ථො. 36. “Pupphanti” (ra hoa) là tên gọi của máu huyết xuất hiện vào thời kỳ kinh nguyệt. Thật vậy, vào thời kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ, tại nơi thụ thai, những mụn nhọt màu đỏ hình thành, phát triển trong bảy ngày rồi vỡ ra, từ đó máu chảy ra. Tên gọi của nó là “puppha” (hoa). Hơn nữa, chừng nào máu ấy còn mạnh và chảy ra nhiều, thì sự tái sanh dù được trao cho cũng không thể đứng vững, nó trôi đi cùng với huyết xấu. Nhưng khi huyết xấu đã chảy ra hết, tử cung đã trong sạch, sự tái sanh được trao cho sẽ nhanh chóng đứng vững. “Pupphaṃsā uppajji” có nghĩa là “pupphaṃ assā uppajji” (kinh nguyệt của cô ấy đã phát sanh); sự nối âm là do lược bỏ mẫu tự 'a'. “Purāṇadutiyikāya bāhāyaṃ gahetvā” có nghĩa là “purāṇadutiyikāya yā bāhā, tatra naṃ gahetvā” (nắm lấy cô ấy ở cánh tay của người vợ cũ). අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙති පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ අට්ඨපිතෙ. භගවතො කිර පඨමබොධියං වීසති වස්සානි භික්ඛූ චිත්තං ආරාධයිංසු, න එවරූපං අජ්ඣාචාරමකංසු. තං සන්ධායෙව ඉදං සුත්තමාහ – ‘‘ආරාධයිංසු වත මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ එකං සමයං චිත්ත’’න්ති (ම. නි. 1.225). අථ භගවා අජ්ඣාචාරං අපස්සන්තො පාරාජිකං වා සඞ්ඝාදිසෙසං වා න පඤ්ඤපෙසි. තස්මිං තස්මිං පන වත්ථුස්මිං අවසෙසෙ පඤ්ච ඛුද්දකාපත්තික්ඛන්ධෙ එව පඤ්ඤපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ’’ති. “Apaññatte sikkhāpade” có nghĩa là khi học giới Pārājika thứ nhất chưa được thiết lập. Tương truyền, trong hai mươi năm đầu sau khi giác ngộ, các vị tỳ khưu đã làm hài lòng Đức Thế Tôn, không phạm phải sự vi phạm thô thiển như vậy. Chính vì nhắm đến điều đó mà Ngài đã thuyết bài kinh này: “Này các tỳ khưu, đã có một thời các tỳ khưu đã làm hài lòng ta.” (ma. ni. 1.225). Do đó, Đức Thế Tôn, vì không thấy có sự vi phạm, đã không chế định học giới Pārājika hay Saṅghādisesa. Tuy nhiên, trong từng trường hợp cụ thể, Ngài chỉ chế định năm nhóm tội nhỏ còn lại. Vì thế, đã được nói rằng: “Khi học giới chưa được chế định.” අනාදීනවදස්සොති යං භගවා ඉදානි සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්තො ආදීනවං දස්සෙස්සති, තං අපස්සන්තො අනවජ්ජසඤ්ඤී හුත්වා. සචෙ හි ‘‘අයං ඉදං න කරණීයන්ති වා මූලච්ඡෙජ්ජාය වා සංවත්තතී’’ති ජානෙය්‍ය, සද්ධාපබ්බජිතො කුලපුත්තො තතොනිදානං ජීවිතක්ඛයං පාපුණන්තොපි න කරෙය්‍ය. එත්ථ පන ආදීනවං අපස්සන්තො නිද්දොසසඤ්ඤී අහොසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනාදීනවදස්සො’’ති. පුරාණදුතියිකායාති භුම්මවචනං. අභිවිඤ්ඤාපෙසීති පවත්තෙසි; පවත්තනාපි හි කායවිඤ්ඤත්තිචොපනතො ‘‘විඤ්ඤාපනා’’ති වුච්චති. තික්ඛත්තුං අභිවිඤ්ඤාපනඤ්චෙස ගබ්භසණ්ඨානසන්නිට්ඨානත්ථමකාසීති වෙදිතබ්බො. “Anādīnavadasso” (không thấy sự nguy hại) có nghĩa là vì không thấy và có tưởng là không có lỗi đối với sự nguy hại mà Đức Thế Tôn sắp chỉ ra khi chế định học giới này. Thật vậy, nếu vị thiện nam tử xuất gia vì đức tin này biết rằng: “Việc này không nên làm” hoặc “Việc này dẫn đến sự đoạn tuyệt gốc rễ”, thì dù có phải đối mặt với cái chết vì nguyên nhân đó, vị ấy cũng sẽ không làm. Nhưng ở đây, vì không thấy sự nguy hại, vị ấy đã có tưởng là không có lỗi. Do đó, đã được nói rằng: “Không thấy sự nguy hại”. “Purāṇadutiyikāya” là ở thể cách chỉ nơi chốn (bhummavacanaṃ). “Abhiviññāpesi” có nghĩa là đã làm cho xảy ra; thật vậy, việc làm cho xảy ra cũng được gọi là “viññāpanā” (sự biểu lộ) do sự chuyển động phát sinh từ thân biểu tri. Và nên hiểu rằng, việc biểu lộ ba lần này vị ấy đã làm nhằm mục đích xác quyết sự thụ thai. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හීති සා ච තෙනෙව අජ්ඣාචාරෙන ගබ්භං ගණ්හි, න අඤ්ඤථා. කිං පන අඤ්ඤථාපි ගබ්භග්ගහණං හොතීති? හොති. කථං? කායසංසග්ගෙන[Pg.179], චොළග්ගහණෙන, අසුචිපානෙන, නාභිපරාමසනෙන, රූපදස්සනෙන, සද්දෙන, ගන්ධෙන. ඉත්ථියො හි එකච්චා උතුසමයෙ ඡන්දරාගරත්තා පුරිසානං හත්ථග්ගාහ-වෙණිග්ගාහ-අඞ්ගපච්චඞ්ගපරාමසනං සාදියන්තියොපි ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං කායසංසග්ගෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. “Sā tena gabbhaṃ gaṇhi” (Nàng đã thụ thai do việc ấy) có nghĩa là nàng đã thụ thai chính do sự vi phạm ấy, chứ không phải cách khác. Nhưng liệu việc thụ thai có thể xảy ra theo cách khác không? Có thể. Bằng cách nào? Do tiếp xúc thân thể, do nhận lấy y phục, do uống tinh dịch, do xoa rốn, do nhìn thấy hình sắc, do âm thanh, do mùi hương. Thật vậy, một số phụ nữ vào thời kỳ kinh nguyệt, bị ái nhiễm bởi dục tham, cũng thụ thai ngay cả khi chỉ chấp nhận việc người đàn ông nắm tay, nắm bím tóc, xoa nắn các bộ phận lớn nhỏ trên cơ thể. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do tiếp xúc thân thể. උදායිත්ථෙරස්ස පන පුරාණදුතියිකා භික්ඛුනී තං අසුචිං එකදෙසං මුඛෙන අග්ගහෙසි, එකදෙසං චොළකෙනෙව සද්ධිං අඞ්ගජාතෙ පක්ඛිපි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හි. එවං චොළග්ගහණෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. Vị tỳ khưu ni, vợ cũ của trưởng lão Udāyi, đã nhận một phần tinh dịch ấy bằng miệng, và đặt một phần khác cùng với miếng vải vào bộ phận sinh dục. Nàng đã thụ thai do việc ấy. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do nhận lấy y phục. මිගසිඞ්ගතාපසස්ස මාතා මිගී උතුසමයෙ තාපසස්ස පස්සාවට්ඨානං ආගන්ත්වා සසම්භවං පස්සාවං පිවි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා මිගසිඞ්ගං විජායි. එවං අසුචිපානෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. Con nai cái, mẹ của đạo sĩ Migasiṅga, vào mùa động dục đã đến nơi đi tiểu của vị đạo sĩ và uống nước tiểu có lẫn tinh dịch. Do đó, nó đã thụ thai và sinh ra Migasiṅga. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do uống tinh dịch. සාමස්ස පන බොධිසත්තස්ස මාතාපිතූනං චක්ඛුපරිහානිං ඤත්වා සක්කො පුත්තං දාතුකාමො දුකූලපණ්ඩිතං ආහ – ‘‘වට්ටති තුම්හාකං මෙථුනධම්මො’’ති? ‘‘අනත්ථිකා මයං එතෙන, ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතාම්හා’’ති. ‘‘තෙන හි ඉමිස්සා උතුසමයෙ අඞ්ගුට්ඨෙන නාභිං පරාමසෙය්‍යාථා’’ති. සො තථා අකාසි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා සාමං තාපසදාරකං විජායි. එවං නාභිපරාමසනෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. එතෙනෙව නයෙන මණ්ඩබ්‍යස්ස ච චණ්ඩපජ්ජොතස්ස ච වත්ථු වෙදිතබ්බං. Vua trời Sakka, biết trước rằng cha mẹ của Bồ tát Sāma sẽ bị mù, vì muốn ban cho họ một người con, đã hỏi nhà hiền triết Dukūla: “Việc hành dâm có được phép đối với các vị không?” - “Chúng tôi không có nhu cầu về việc đó, chúng tôi đã xuất gia sống đời đạo sĩ.” - “Nếu vậy, vào thời kỳ kinh nguyệt của bà ấy, ngài hãy dùng ngón tay cái xoa rốn của bà ấy.” Vị ấy đã làm như vậy. Do đó, bà đã thụ thai và sinh ra cậu bé đạo sĩ Sāma. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do xoa rốn. Theo phương pháp này, câu chuyện của Maṇḍabya và Caṇḍapajjota cũng nên được hiểu như vậy. කථං රූපදස්සනෙන හොති? ඉධෙකච්චා ඉත්ථී උතුසමයෙ පුරිසසංසග්ගං අලභමානා ඡන්දරාගවසෙන අන්තොගෙහගතාව පුරිසං උපනිජ්ඣායති රාජොරොධා විය, සා තෙන ගබ්භං ගණ්හාති. එවං රූපදස්සනෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. Việc thụ thai xảy ra do nhìn thấy hình sắc như thế nào? Ở đây, có người phụ nữ vào thời kỳ kinh nguyệt, không được tiếp xúc với đàn ông, do dục tham nên ở trong nhà nhìn chằm chằm vào người đàn ông, giống như cung nữ của vua, nàng thụ thai do việc ấy. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do nhìn thấy hình sắc. බලාකාසු පන පුරිසො නාම නත්ථි, තා උතුසමයෙ මෙඝසද්දං සුත්වා ගබ්භං ගණ්හන්ති. කුක්කුටියොපි කදාචි එකස්ස කුක්කුටස්ස සද්දං සුත්වා බහුකාපි ගබ්භං ගණ්හන්ති. තථා ගාවී උසභස්ස. එවං සද්දෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. Ở loài cò, không có con đực, chúng thụ thai vào mùa động dục khi nghe tiếng sấm. Gà mái cũng vậy, đôi khi nhiều con thụ thai khi nghe tiếng gáy của một con gà trống. Tương tự, bò cái (thụ thai khi nghe tiếng) của bò đực. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do âm thanh. ගාවී එව ච කදාචි උසභගන්ධෙන ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං ගන්ධෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. Và đôi khi, chính bò cái cũng thụ thai do mùi của bò đực. Như vậy, việc thụ thai xảy ra do mùi hương. ඉධ [Pg.180] පනායං අජ්ඣාචාරෙන ගබ්භං ගණ්හි. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘මාතාපිතරො ච සන්නිපතිතා හොන්ති, මාතා ච උතුනී හොති, ගන්ධබ්බො ච පච්චුපට්ඨිතො හොති, එවං තිණ්ණං සන්නිපාතා ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොතී’’ති (ම. නි. 1.408). Nhưng ở đây, người này đã thụ thai do sự vi phạm. Nhắm đến điều này, đã được nói rằng: “Cha và mẹ có giao hợp, người mẹ đang trong thời kỳ kinh nguyệt, và hương ấm (gandhabba) có hiện diện, do sự hội hợp của ba yếu tố này mà sự nhập thai xảy ra.” (ma. ni. 1.408). භුම්මා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙසුන්ති යස්මා නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමං හිස්ස තං පාපං අත්තනා ජානාති, තතො ආරක්ඛදෙවතා, අථඤ්ඤාපි පරචිත්තවිදුනියො දෙවතා. තස්මාස්ස පරචිත්තවිදූ සකලවනසණ්ඩනිස්සිතා භුම්මා දෙවා තං අජ්ඣාචාරං දිස්වා සද්දං අනුස්සාවෙසුං. යථා අඤ්ඤෙපි දෙවා සුණන්ති, තථා නිච්ඡාරෙසුං. කින්ති? නිරබ්බුදො වත, භො…පෙ… ආදීනවො උප්පාදිතොති. තස්සත්ථො වෙරඤ්ජකණ්ඩෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. “Bhummā devā saddamanussāvesuṃ” (Các vị địa thiên đã loan truyền tin tức) có nghĩa là: Bởi vì trên đời không có nơi nào gọi là kín đáo cho người làm điều ác. Thật vậy, trước hết chính người ấy biết việc ác đó, sau đó là vị thần hộ mệnh, rồi đến các vị chư thiên khác có khả năng biết tâm người khác. Do đó, các vị địa thiên có khả năng biết tâm người khác, trú ngụ trong khắp các lùm cây, khi thấy sự vi phạm ấy của vị ấy, đã loan truyền tin tức. Họ đã phát ra âm thanh để các vị chư thiên khác cũng nghe được. Như thế nào? “Thật là không mây, thưa ngài... tai họa đã được tạo ra.” Ý nghĩa của câu này nên được hiểu theo cách đã được giải thích trong phẩm Verañja. භුම්මානං දෙවානං සද්දං සුත්වා චාතුමහාරාජිකාති එත්ථ පන භුම්මානං දෙවානං සද්දං ආකාසට්ඨදෙවතා අස්සොසුං; ආකාසට්ඨානං චාතුමහාරාජිකාති අයමනුක්කමො වෙදිතබ්බො. බ්‍රහ්මකායිකාති අසඤ්ඤසත්තෙ ච අරූපාවචරෙ ච ඨපෙත්වා සබ්බෙපි බ්‍රහ්මානො අස්සොසුං; සුත්වා ච සද්දමනුස්සාවෙසුන්ති වෙදිතබ්බො. ඉතිහ තෙන ඛණෙනාති එවං තෙන සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරක්ඛණෙන. තෙන මුහුත්තෙනාති අජ්ඣාචාරමුහුත්තෙනෙව. යාව බ්‍රහ්මලොකාති යාව අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකා. අබ්භුග්ගච්ඡීති අභිඋග්ගච්ඡි අබ්භුට්ඨාසි එකකොලාහලමහොසීති. [Câu] “Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā” (Chư thiên Tứ Đại Thiên Vương đã nghe được âm thanh của chư thiên Địa Cư): Ở đây, nên hiểu trình tự này là: Chư thiên Không Cư đã nghe được âm thanh của chư thiên Địa Cư; chư thiên Tứ Đại Thiên Vương đã nghe được (âm thanh) của chư thiên Không Cư. [Câu] “Brahmakāyikā” (chư Phạm thiên): Nên hiểu là ngoại trừ các chúng sanh Vô Tưởng và các chúng sanh ở cõi Vô Sắc, tất cả chư Phạm thiên đã nghe được; và sau khi đã nghe, họ đã làm cho âm thanh được truyền đi. [Câu] “Itiha tena khaṇena” (Như vậy, trong khoảnh khắc ấy): (Nghĩa là) như vậy, trong khoảnh khắc vi phạm ấy của ngài Sudinna. [Câu] “Tena muhuttena” (trong chốc lát ấy): (Nghĩa là) trong chính chốc lát vi phạm ấy. [Câu] “Yāva brahmalokā” (cho đến cõi Phạm thiên): (Nghĩa là) cho đến cõi Phạm thiên Sắc Cứu Cánh. [Câu] “Abbhuggacchi” (đã vang lên): (Nghĩa là) đã đi lên, đã dấy lên, đã có một tiếng đồng thanh vang dội. පුත්තං විජායීති සුවණ්ණබිම්බසදිසං පච්ඡිමභවිකසත්තං ජනෙසි. බීජකොති නාමමකංසූති න අඤ්ඤං නාමං කාතුමදංසු, ‘‘බීජකම්පි දෙහී’’ති මාතාමහියා වුත්තභාවස්ස පාකටත්තා ‘‘බීජකො ත්වෙවස්ස නාමං හොතූ’’ති ‘‘බීජකො’’ති නාමමකංසු. පුත්තස්ස පන නාමවසෙනෙව ච මාතාපිතූනම්පිස්ස නාමමකංසු. තෙ අපරෙන සමයෙනාති බීජකඤ්ච බීජකමාතරඤ්ච සන්ධාය වුත්තං. බීජකස්ස කිර සත්තට්ඨවස්සකාලෙ තස්ස මාතා භික්ඛුනීසු සො ච භික්ඛූසු පබ්බජිත්වා කල්‍යාණමිත්තෙ උපනිස්සාය අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘උභො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා අරහත්තං සච්ඡාකංසූ’’ති. [Câu] “Puttaṃ vijāyi” (đã sanh một người con trai): (Nghĩa là) đã sanh ra một chúng sanh ở kiếp chót, giống như pho tượng bằng vàng. [Câu] “Bījakoti nāmamakaṃsu” (họ đã đặt tên là Bījaka): (Nghĩa là) họ đã không đặt tên nào khác, vì sự việc bà ngoại đã nói: “Hãy cho cả Bījaka nữa” đã được biết đến rõ ràng, (nên họ nói rằng): “Tên của đứa bé này hãy là Bījaka,” rồi họ đã đặt tên là “Bījaka.” Hơn nữa, chính do năng lực tên gọi của người con trai mà họ cũng đã đặt tên cho cha mẹ của đứa bé ấy. [Câu] “Te aparena samayena” (vào một thời điểm khác, họ): (Câu này) được nói ra có liên quan đến Bījaka và mẹ của Bījaka. Tương truyền, vào lúc Bījaka được bảy, tám tuổi, mẹ của cậu đã xuất gia trong hàng ngũ tỳ-khưu-ni và cậu ta (đã xuất gia) trong hàng ngũ tỳ-khưu, sau khi nương nhờ các bậc thiện hữu, cả hai đã an trú vào quả A-la-hán. Do đó, có lời được nói rằng: “Cả hai, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đã xuất gia và đã chứng ngộ quả A-la-hán.” 37. එවං මාතාපුත්තානං පබ්බජ්ජා සඵලා අහොසි. පිතා පන විප්පටිසාරාභිභූතො විහාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්සඅහුදෙව කුක්කුච්ච’’න්තිආදි. තත්ථ අහුදෙවාති [Pg.181] අහු එව, දකාරො පදසන්ධිකරො. අහොසියෙවාති අත්ථො. කුක්කුච්චන්ති අජ්ඣාචාරහෙතුකො පච්ඡානුතාපො. විප්පටිසාරොතිපි තස්සෙව නාමං. සො හි විඤ්ඤූහි අකත්තබ්බතාය කුච්ඡිතකිරියභාවතො කුක්කුච්චං. කතං අජ්ඣාචාරං නිවත්තෙතුං අසමත්ථතාය තං පටිච්ච විරූපං සරණභාවතො විප්පටිසාරොති වුච්චති. අලාභා වත මෙති මය්හං වත අලාභා; යෙ ඣානාදීනං ගුණානං අලාභා නාම, තෙ මය්හං, න අඤ්ඤස්සාති අධිප්පායො. න වත මෙ ලාභාති යෙපි මෙ පටිලද්ධා පබ්බජ්ජසරණගමනසික්ඛාසමාදානගුණා, තෙපි නෙව මය්හං ලාභා අජ්ඣාචාරමලීනත්තා. දුල්ලද්ධං වත මෙති ඉදං සාසනං ලද්ධම්පි මෙ දුල්ලද්ධං. න වත මෙ සුලද්ධන්ති යථා අඤ්ඤෙසං කුලපුත්තානං, එවං න වත මෙ සුලද්ධං. කස්මා? යමහං එවං ස්වාක්ඛාතෙධම්මවිනයෙ…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං චරිතුන්ති. බ්‍රහ්මචරියන්ති සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං මග්ගබ්‍රහ්මචරියං. කිසො අහොසීති ඛාදිතුං වා භුඤ්ජිතුං වා අසක්කොන්තො තනුකො අහොසි අප්පමංසලොහිතො. උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතොති සඤ්ජාතුප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකභාවො පණ්ඩුපලාසප්පටිභාගො. ධමනිසන්ථතගත්තොති පරියාදින්නමංසලොහිතත්තා සිරාජාලෙනෙව සන්ථරිතගත්තො. අන්තොමනොති අනුසොචනවසෙන අබ්භන්තරෙයෙව ඨිතචිත්තො. හදයවත්ථුං නිස්සාය පවත්තනවසෙන පන සබ්බෙපි අන්තොමනායෙව. ලීනමනොති උද්දෙසෙ පරිපුච්ඡාය කම්මට්ඨානෙ අධිසීලෙ අධිචිත්තෙ අධිපඤ්ඤාය වත්තපටිපත්තිපූරණෙ ච නික්ඛිත්තධුරො අවිප්ඵාරිකො අඤ්ඤදත්ථු කොසජ්ජවසෙනෙව ලීනො සඞ්කුචිතො මනො අස්සාති ලීනමනො. දුක්ඛීති චෙතොදුක්ඛෙන දුක්ඛී. දුම්මනොති දොසෙන දුට්ඨමනො, විරූපමනො වා දොමනස්සාභිභූතතාය. පජ්ඣායීති විප්පටිසාරවසෙන වහච්ඡින්නො විය ගද්‍රභො තං තං චින්තයි. 37. Như vậy, sự xuất gia của hai mẹ con đã có kết quả. Còn người cha thì sống bị sự hối hận lấn át. Do đó, có lời được nói rằng: “Atha kho āyasmato sudinnassa ahudeva kukkucca” (Khi ấy, sự ray rứt đã sanh khởi đến cho Đại đức Sudinna) v.v... Ở đây, [cụm từ] “ahudeva” (đã sanh khởi) là “ahu eva” (thật đã có), mẫu tự “da” là để nối kết các từ. Ý nghĩa là “ahosi yeva” (thật đã có). [Từ] “Kukkucca” (sự ray rứt) là sự hối hận về sau có sự vi phạm làm nguyên nhân. [Từ] “Vippaṭisāra” (sự hối hận) cũng là tên gọi của chính điều ấy. Thật vậy, điều ấy được gọi là “kukkucca” (sự ray rứt) do bởi các bậc trí xem đó là hành vi đáng chê trách vì là việc không nên làm. Do không có khả năng làm cho sự vi phạm đã thực hiện được quay trở lại, nên tùy thuộc vào điều ấy, nó được gọi là “vippaṭisāra” (sự hối hận) do bởi trạng thái nhớ tưởng một cách sai khác. [Câu] “Alābhā vata me” (Bất hạnh thay cho ta): (Nghĩa là) thật bất hạnh cho ta; những sự không đạt được các phẩm chất như là các tầng thiền v.v... là của ta, không phải của người khác, đó là chủ ý. [Câu] “Na vata me lābhā” (Thật không phải là lợi đắc cho ta): (Nghĩa là) cả những phẩm chất về sự xuất gia, quy y Tam Bảo, thọ trì học giới mà ta đã đạt được, những điều ấy cũng không phải là lợi đắc của ta, vì đã bị ô uế bởi sự vi phạm. [Câu] “Dulladdhaṃ vata me” (Ta đã đắc được một cách tồi tệ thay): (Nghĩa là) giáo pháp này, dù đã được ta đắc rồi, vẫn là sự đắc được tồi tệ. [Câu] “Na vata me suladdhaṃ” (Thật không phải là khéo đắc cho ta): (Nghĩa là) giống như các thiện gia nam tử khác, thật không phải là khéo đắc cho ta. Vì sao? Bởi vì ta, sau khi đã xuất gia trong Giáo Pháp và Giới Luật được khéo thuyết giảng như vậy... đã không thể thực hành phạm hạnh... [Từ] “Brahmacariyaṃ” (phạm hạnh) là phạm hạnh của đạo quả, được bao gồm bởi tam học. [Câu] “Kiso ahosi” (đã trở nên gầy ốm): (Nghĩa là) do không thể ăn hoặc nhai, ngài đã trở nên gầy gò, ít thịt và máu. [Câu] “Uppaṇḍuppaṇḍukajāto” (đã trở nên xanh xao vàng vọt): (Nghĩa là) có trạng thái xanh xao vàng vọt đã sanh khởi, có phần giống như lá cây úa vàng. [Câu] “Dhamanisanthatagatto” (thân thể nổi đầy gân): (Nghĩa là) do thịt và máu đã bị tiêu hao, thân thể được bao phủ chỉ bởi mạng lưới các đường gân. [Câu] “Antomano” (tâm tư hướng nội): (Nghĩa là) do năng lực của sự sầu muộn, tâm trí chỉ trụ ở bên trong. Tuy nhiên, do năng lực sanh khởi nương vào tâm vật, tất cả chúng sanh đều có tâm tư hướng nội. [Từ] “Līnamano” (tâm trí thụ động): (Nghĩa là) người có tâm trí thụ động, co rút chỉ do năng lực của sự lười biếng, là người đã từ bỏ trách nhiệm trong việc đọc thuộc lòng, trong việc tra hỏi, trong việc tu tập đề mục thiền, trong giới tăng thượng, trong tâm tăng thượng, trong tuệ tăng thượng, và trong việc thực hành đầy đủ các phận sự và bổn phận, không hoạt bát. [Từ] “Dukkhī” (khổ sở): (Nghĩa là) khổ sở vì tâm khổ. [Từ] “Dummano” (ưu phiền): (Nghĩa là) có tâm xấu xa do sân hận, hoặc có tâm sai khác do bị ưu phiền lấn át. [Câu] “Pajjhāyi” (đã trầm tư): (Nghĩa là) do năng lực của sự hối hận, ngài đã suy nghĩ về điều này điều kia, giống như con lừa bị gãy vai. 38. සහායකා භික්ඛූති තං එවංභූතං ගණසඞ්ගණිකාපපඤ්චෙන වීතිනාමෙන්තං දිස්වා යස්ස විස්සාසිකා කථාඵාසුකා භික්ඛූ තෙ නං එතදවොචුං. පීණින්ද්‍රියොති පසාදපතිට්ඨානොකාසස්ස සම්පුණ්ණත්තා පරිපුණ්ණචක්ඛුආදිඉන්ද්‍රියො. සො දානි ත්වන්ති එත්ථ දානීති නිපාතො, සො පන ත්වන්ති වුත්තං හොති. කච්චිනො ත්වන්ති කච්චි නු ත්වං. අනභිරතොති උක්කණ්ඨිතො; ගිහිභාවං පත්ථයමානොති අත්ථො. තස්මා තමෙව අනභිරතිං පටික්ඛිපන්තො ආහ – ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, අනභිරතො’’ති. අධිකුසලානං පන ධම්මානං භාවනාය අභිරතොව අහන්ති[Pg.182]. අත්ථි මෙ පාපකම්මං කතන්ති මයා කතං එකං පාපකම්මං අත්ථි උපලබ්භති සංවිජ්ජති, නිච්චකාලං අභිමුඛං විය මෙ තිට්ඨති. අථ නං පකාසෙන්තො ‘‘පුරාණදුතියිකායා’’තිආදිමාහ. 38. [Câu] “Sahāyakā bhikkhū” (Các tỳ-khưu bạn): (Nghĩa là) sau khi nhìn thấy ngài trải qua (thời gian) với sự rườm rà của việc giao du với hội chúng trong tình trạng như vậy, các vị tỳ-khưu là những người thân thiết, dễ nói chuyện với ngài, đã nói với ngài điều này. [Câu] “Pīṇindriyo” (có các căn viên mãn): (Nghĩa là) có các căn như là mắt v.v... được viên mãn do nơi trú của tịnh sắc được sung mãn. [Cụm từ] “So dāni tvaṃ” (vậy bây giờ, ngươi): Ở đây, “dāni” là một biến cách từ, có nghĩa là “so pana tvaṃ” (còn ngươi thì). [Cụm từ] “Kaccino tvaṃ” (phải chăng ngươi): (Là) “kacci nu tvaṃ” (phải chăng ngươi). [Từ] “Anabhirato” (không hoan hỷ): (Nghĩa là) bất mãn, có ý nghĩa là đang mong muốn đời sống tại gia. Do đó, trong khi bác bỏ chính sự không hoan hỷ ấy, ngài đã nói: “Này chư hiền, tôi không phải là không hoan hỷ.” Tuy nhiên, (thực ra) ngài đã không hoan hỷ trong việc tu tập các pháp thiện cao thượng. [Câu] “Atthi me pāpakammaṃ kataṃ” (có ác nghiệp đã được tôi thực hiện): (Nghĩa là) có một ác nghiệp đã được tôi thực hiện, có thể tìm thấy, hiện hữu, dường như luôn đứng đối diện với tôi. Về sau, trong khi trình bày rõ điều ấy, ngài đã nói câu: “Purāṇadutiyikāya” (với người vợ cũ) v.v... අලඤ්හි තෙ, ආවුසො සුදින්න, කුක්කුච්චායාති ආවුසො සුදින්න, තුය්හෙතං පාපකම්මං අලං සමත්ථං කුක්කුච්චාය; පටිබලං කුක්කුච්චං උප්පාදෙතුන්ති වුත්තං හොති. යං ත්වන්ති ආදිම්හි යෙන පාපෙන ත්වං න සක්ඛිස්සසි බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං, තං තෙ පාපං අලං කුක්කුච්චායාති එවං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අථ නං අනුසාසන්තා ‘‘නනු ආවුසො භගවතා’’තිආදිමාහංසු. තත්ථ නනූති අනුමතිග්ගහණත්ථෙ නිපාතො. අනෙකපරියායෙනාති අනෙකකාරණෙන. විරාගායාති විරාගත්ථාය. නො සරාගායාති නො රාගෙන රජ්ජනත්ථාය. භගවතා හි ‘‘ඉමං මෙ ධම්මං සුත්වා සත්තා සබ්බභවභොගෙසු විරජ්ජිස්සන්ති, නො රජ්ජිස්සන්තී’’ එතදත්ථාය ධම්මො දෙසිතොති අධිප්පායො. එස නයො සබ්බපදෙසු. ඉදං පනෙත්ථ පරියායවචනමත්තං. විසංයොගායාති කිලෙසෙහි විසංයුජ්ජනත්ථාය. නො සංයොගායාති න සංයුජ්ජනත්ථාය. අනුපාදානායාති අග්ගහණත්ථාය. නො සඋපාදානායාති න සඞ්ගහණත්ථාය. Cụm từ "Alañhi te, āvuso sudinna, kukkuccāya" có nghĩa là: Này hiền giả Sudinna, ác nghiệp này của ngươi đủ, có khả năng để gây hối hận; có năng lực để làm phát sanh sự hối hận. Trong câu bắt đầu bằng "Yaṃ tvaṃ", nên hiểu sự liên kết như sau: "Do ác nghiệp nào mà ngươi sẽ không thể thực hành phạm hạnh, ác nghiệp ấy của ngươi đủ để gây hối hận." Sau đó, trong khi giáo huấn vị ấy, các vị đã nói câu bắt đầu bằng "Này hiền giả, há không phải Đức Thế Tôn...". Ở đây, "nanu" là một tiểu từ có nghĩa là chấp nhận ý kiến của người khác. "Bằng nhiều phương diện" nghĩa là bằng nhiều lý do. "Vì sự ly tham" nghĩa là vì mục đích ly tham. "Không phải vì sự tham ái" nghĩa là không phải vì mục đích tham đắm bởi tham ái. Ý nghĩa là: "Quả thật, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng Pháp vì mục đích này: 'Sau khi nghe Pháp này của ta, các chúng sanh sẽ nhàm chán đối với tất cả tài sản trong các cõi hữu, sẽ không tham đắm.'" Phương pháp này áp dụng cho tất cả các đoạn. Ở đây, đây chỉ là lời nói theo một cách diễn đạt khác. "Vì sự không liên kết" nghĩa là vì mục đích không liên kết với các phiền não. "Không phải vì sự liên kết" nghĩa là không phải vì mục đích liên kết. "Vì sự không chấp thủ" nghĩa là vì mục đích không nắm giữ. "Không phải vì sự có chấp thủ" nghĩa là không phải vì mục đích thu gom. තත්ථ නාම ත්වන්ති තස්මිං නාම ත්වං. සරාගාය චෙතෙස්සසීති සහ රාගෙන වත්තමානාය මෙථුනධම්මාය චෙතෙස්සසි කප්පෙස්සසි පකප්පෙස්සසි; එතදත්ථං වායමිස්සසීති අත්ථො. එස නයො සබ්බත්ථ. පුන රාගවිරාගාදීනි නව පදානි නිබ්බත්තිතලොකුත්තරනිබ්බානමෙව සන්ධාය වුත්තානි. තස්මා රාගවිරාගායාති වා මදනිම්මදනායාති වා වුත්තෙපි ‘‘නිබ්බානත්ථායා’’ති එවමෙව අත්ථො දට්ඨබ්බො. නිබ්බානඤ්හි යස්මා තං ආගම්ම ආරබ්භ පටිච්ච රාගො විරජ්ජති න හොති, තස්මා රාගවිරාගොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම මානමද-පුරිසමදාදයො මදා නිම්මදා අමදා හොන්ති විනස්සන්ති, තස්මා මදනිම්මදනන්ති වුච්චති. යස්මා ච තං ආගම්ම සබ්බාපි කාමපිපාසා විනයං අබ්භත්ථං යාති, තස්මා පිපාසවිනයොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම පඤ්ච කාමගුණාලයා සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති, තස්මා ආලයසමුග්ඝාතොති වුච්චති. යස්මා ච තං ආගම්ම තෙභූමකවට්ටං උපච්ඡිජ්ජති, තස්මා වට්ටුපච්ඡෙදොති වුච්චති. යස්මා පන තං ආගම්ම සබ්බසො තණ්හා ඛයං ගච්ඡති විරජ්ජති නිරුජ්ඣති ච, තස්මා තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධොති වුච්චති. යස්මා [Pg.183] පනෙතං චතස්සො යොනියො, පඤ්ච ගතියො, සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො, නව ච සත්තාවාසෙ, අපරාපරභාවාය විනනතො ආබන්ධනතො සංසිබ්බනතො වානන්ති ලද්ධවොහාරාය තණ්හාය නික්ඛන්තං නිස්සටං විසංයුත්තං, තස්මා නිබ්බානන්ති වුච්චතීති. "Tattha nāma tvaṃ" có nghĩa là "trong giáo pháp ấy, ngươi lại...". "Ngươi sẽ có ý định vì sự tham ái" có nghĩa là: ngươi sẽ có ý định, sẽ sắp đặt, sẽ toan tính vì hành vi dâm dục đi cùng với tham ái; có nghĩa là ngươi sẽ cố gắng vì mục đích này. Phương pháp này áp dụng cho tất cả các trường hợp. Lại nữa, chín thuật ngữ như "ly tham" v.v... đã được nói ra nhắm đến chính Niết-bàn siêu thế đã được thành tựu. Do đó, dù nói "vì sự ly tham" hay "vì sự dẹp bỏ kiêu mạn", ý nghĩa cũng phải được hiểu là "vì mục đích Niết-bàn". Quả thật, Niết-bàn được gọi là "ly tham" (rāgavirāgo) vì rằng khi nương vào đó, lấy đó làm đối tượng, duyên vào đó, tham ái sẽ ly tan, không còn khởi sanh. Lại nữa, nó được gọi là "dẹp bỏ kiêu mạn" (madanimmadanaṃ) vì rằng khi nương vào đó, các sự kiêu mạn như mạn kiêu, nam tính kiêu v.v... trở nên không kiêu mạn, không còn kiêu mạn, bị tiêu diệt. Và nó được gọi là "dập tắt khát ái" (pipāsavinayo) vì rằng khi nương vào đó, tất cả sự khao khát dục lạc đi đến chỗ bị loại trừ, bị chấm dứt. Lại nữa, nó được gọi là "nhổ bật ái luyến" (ālayasamugghāto) vì rằng khi nương vào đó, năm nơi trú ẩn của dục trưởng dưỡng đi đến chỗ bị nhổ bật hoàn toàn. Và nó được gọi là "chấm dứt vòng luân hồi" (vaṭṭupacchedo) vì rằng khi nương vào đó, vòng luân hồi trong ba cõi bị cắt đứt. Lại nữa, nó được gọi là "sự đoạn tận ái" (taṇhakkhayo), "sự ly tham" (virāgo), và "sự diệt" (nirodho) vì rằng khi nương vào đó, ái dục đi đến chỗ đoạn tận, ly tan và chấm dứt hoàn toàn. Lại nữa, nó được gọi là "Niết-bàn" (nibbānaṃ) vì rằng nó đã thoát ra, đã giải thoát, đã không còn liên kết với ái dục (taṇhā) - vốn được gọi là "vāna" (sự ràng buộc) do nó dệt nên, trói buộc, khâu vá (chúng sanh) vào sự tái sanh liên tục trong bốn loại sanh, năm cõi, bảy trú xứ của thức và chín trú xứ của chúng sanh. කාමානං පහානං අක්ඛාතන්ති වත්ථුකාමානං, කිලෙසකාමානඤ්ච පහානං වුත්තං. කාමසඤ්ඤානං පරිඤ්ඤාති සබ්බාසම්පි කාමසඤ්ඤානං ඤාතතීරණපහානවසෙන තිවිධා පරිඤ්ඤා අක්ඛාතා. කාමපිපාසානන්ති කාමෙසු පාතබ්‍යතානං කාමෙ වා පාතුමිච්ඡානං. කාමවිතක්කානන්ති කාමුපසඤ්හිතානංවිතක්කානං. කාමපරිළාහානන්ති පඤ්චකාමගුණිකරාගවසෙන උප්පන්නපරිළාහානං අන්තොදාහානං. ඉමෙසු පඤ්චසු ඨානෙසු කිලෙසක්ඛයකරො ලොකුත්තරමග්ගොව කථිතො. සබ්බපඨමෙසු පන තීසු ඨානෙසු ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො මග්ගො කථිතොති වෙදිතබ්බො. "Sự từ bỏ các dục đã được tuyên thuyết" có nghĩa là sự từ bỏ cả dục cảnh và dục phiền não đã được nói đến. "Sự liễu tri các tưởng về dục" có nghĩa là ba loại liễu tri đối với tất cả các tưởng về dục đã được tuyên thuyết, thông qua việc biết rõ, thẩm sát và từ bỏ. "(Sự dập tắt) các khát ái về dục" (có nghĩa là sự dập tắt) những ham muốn hưởng thụ trong các dục, hoặc những ý muốn hưởng thụ dục. "(Sự nhổ bật) các tầm về dục" (có nghĩa là sự nhổ bật) các tầm liên quan đến dục. "(Sự làm nguội) các nhiệt não về dục" (có nghĩa là sự làm nguội) các nhiệt não, các sự thiêu đốt bên trong phát sanh do tham ái đối với năm dục trưởng dưỡng. Trong năm trường hợp này, chỉ có con đường siêu thế làm đoạn tận phiền não được nói đến. Tuy nhiên, trong ba trường hợp đầu tiên, nên hiểu rằng con đường hỗn hợp giữa thế gian và siêu thế được nói đến. නෙතං ආවුසොති න එතං ආවුසො, තව පාපකම්මං අප්පසන්නානඤ්ච පසාදාය එවරූපානං පසාදත්ථාය න හොති. අථ ඛ්වෙතන්ති අථ ඛො එතං. අථ ඛො තන්තිපි පාඨො. අඤ්ඤථත්තායාති පසාදඤ්ඤථාභාවාය විප්පටිසාරාය හොති. යෙ මග්ගෙන අනාගතසද්ධා, තෙසං විප්පටිසාරං කරොති – ‘‘ඊදිසෙපි නාම ධම්මවිනයෙ මයං පසන්නා, යත්ථෙවං දුප්පටිපන්නා භික්ඛූ’’ති. යෙ පන මග්ගෙනාගතසද්ධා, තෙසං සිනෙරු විය වාතෙහි අචලො පසාදො ඊදිසෙහි වත්ථූහි ඉතො වා දාරුණතරෙහි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති. "Này hiền giả, việc này không..." có nghĩa là: Này hiền giả, ác nghiệp này của ngươi không đưa đến sự tịnh tín cho những người chưa tịnh tín, và không vì mục đích làm cho những người như vậy tịnh tín. "Atha khvetaṃ" có nghĩa là "mà trái lại, việc này...". Cũng có bản đọc là "atha kho taṃ". "Đưa đến sự thay đổi khác" có nghĩa là đưa đến sự thay đổi khác với tịnh tín, tức là đưa đến sự hối hận. Đối với những người có đức tin chưa thành tựu qua đạo, nó làm phát sanh sự hối hận: "Ta lại đi tịnh tín vào một giáo pháp và giới luật như thế này, nơi mà có những vị tỳ-khưu hành xử sai trái như vậy." Còn đối với những người có đức tin đã thành tựu qua đạo, đức tin của họ không lay chuyển bởi những sự việc như thế này hoặc những sự việc còn tồi tệ hơn, giống như núi Sineru không lay chuyển bởi gió bão. Do đó, đã được nói rằng: "đưa đến sự thay đổi khác cho một số người". 39. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුන්ති භගවතො එතං අත්ථං ආචික්ඛිංසු පටිවෙදයිංසු. ආරොචයමානා ච නෙව පියකම්‍යතාය න භෙදපුරෙක්ඛාරතාය, න තස්සායස්මතො අවණ්ණපකාසනත්ථාය, න කලිසාසනාරොපනත්ථාය, නාපි ‘‘ඉදං සුත්වා භගවා ඉමස්ස සාසනෙ පතිට්ඨං න දස්සති, නික්කඩ්ඪාපෙස්සති න’’න්ති මඤ්ඤමානා ආරොචෙසුං. අථ ඛො ‘‘ඉමං සාසනෙ උප්පන්නං අබ්බුදං ඤත්වා භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සති, වෙලං මරියාදං ආණං ඨපෙස්සතී’’ති ආරොචෙසුං. 39. "Họ đã trình báo sự việc này lên Đức Thế Tôn" có nghĩa là họ đã trình bày, đã cho Đức Thế Tôn biết sự việc này. Và khi trình báo, họ không làm vậy vì muốn được yêu mến, không phải với ý định gây chia rẽ, không phải vì mục đích phơi bày lỗi lầm của vị trưởng lão ấy, không phải vì mục đích áp đặt lời khiển trách do sân hận. Họ cũng không trình báo vì nghĩ rằng: "Sau khi nghe việc này, Đức Thế Tôn sẽ không cho người này một chỗ đứng trong giáo pháp, sẽ trục xuất người này." Mà trái lại, họ trình báo với ý nghĩ rằng: "Sau khi biết được khối u nhọt này đã phát sanh trong giáo pháp, Đức Thế Tôn sẽ chế định học giới, sẽ thiết lập một giới hạn, một ranh giới, một mệnh lệnh." එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙති එත්ථ සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරවීතික්කමො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා කාරණත්තා නිදානඤ්චෙව පකරණඤ්චාති වුත්තොති වෙදිතබ්බො. කාරණඤ්හි යස්මා නිදෙති අත්තනො ඵලං ‘‘ගණ්හාථ න’’න්ති [Pg.184] දස්සෙන්තං විය අප්පෙති, පකරොති ච නං කත්තුං ආරභති, කරොතියෙව වා; තස්මා නිදානඤ්චෙව පකරණඤ්චාති වුච්චති. විගරහි බුද්ධො භගවාති බුද්ධො භගවා විගරහි නින්දි; යථා තං වණ්ණාවණ්ණාරහානං වණ්ණඤ්ච අවණ්ණඤ්ච භණන්තෙසු අග්ගපුග්ගලො. න හි භගවතො සීලවීතික්කමකරං පුග්ගලං දිස්වා ‘‘අයං ජාතියා වා ගොත්තෙන වා කොලපුත්තියෙන වා ගන්ථෙන වා ධුතඞ්ගෙන වා ඤාතො යසස්සී ඊදිසං පුග්ගලං රක්ඛිතුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පජ්ජති, නාපි පෙසලං ගුණවන්තං දිස්වා තස්ස ගුණං පටිච්ඡාදෙතුං චිත්තං උප්පජ්ජති. අථ ඛො ගරහිතබ්බං ගරහති එව, පසංසිතබ්බඤ්ච පසංසති එව, අයඤ්ච ගරහිතබ්බො; තස්මා තං තාදිලක්ඛණෙ ඨිතො අවිකම්පමානෙන චිත්තෙන විගරහි බුද්ධො භගවා ‘‘අනනුච්ඡවික’’න්තිආදීහි වචනෙහි. Ở đây, trong nhân duyên này, trong chương này, sự vi phạm quá mức của Sudinna, vì là nguyên nhân cho việc chế định học giới, nên được gọi là nhân duyên (nidāna) và cũng là chương (pakaraṇa), cần phải được hiểu như vậy. Bởi vì, quả vậy, nguyên nhân (kāraṇa) chỉ ra kết quả của chính nó, nó trao cho giống như đang chỉ rằng: ‘Hãy nhận lấy cái này,’ và nó thực hiện, bắt đầu làm ra nó, hoặc chỉ đơn thuần là làm ra; do đó nó được gọi là nhân duyên và cũng là chương. Về câu ‘Đức Phật, đức Thế Tôn đã quở trách,’ (có nghĩa là) đức Phật, đức Thế Tôn đã quở trách, đã khiển trách; ngài là bậc tối thượng giữa những người nói lời tán thán và chê bai đối với những người đáng được tán thán và chê bai. Quả vậy, khi đức Thế Tôn thấy một người vi phạm giới luật, tâm của ngài không khởi lên rằng: ‘Người này nổi tiếng và có danh tiếng do sanh tướng, do dòng họ, do gia thế, do kinh điển, hay do hạnh đầu đà, nên phải bảo vệ một người như vậy.’ Cũng không, khi thấy một người đức hạnh đáng mến, tâm ngài khởi lên ý muốn che giấu đức hạnh của người ấy. Trái lại, ngài chỉ quở trách người đáng bị quở trách, và chỉ tán thán người đáng được tán thán, và người này (Sudinna) là người đáng bị quở trách. Do đó, đức Phật, đức Thế Tôn, đứng vững trong trạng thái như vậy (tādi), với tâm không lay động, đã quở trách vị ấy bằng những lời như ‘không thích hợp’ v.v... තත්ථායං අත්ථවණ්ණනා – යදිදං තයා, මොඝපුරිස, තුච්ඡමනුස්ස කම්මං කතං, තං සමණකරණානං ධම්මානං මග්ගඵලනිබ්බානසාසනානං වා න අනුච්ඡවිකං, තෙසං ඡවිං ඡායං සුන්දරභාවං න අන්වෙති නානුගච්ඡති, අථ ඛො ආරකාව තෙහි ධම්මෙහි. අනනුච්ඡවිකත්තා එව ච අනනුලොමිකං, තෙසං න අනුලොමෙති; අථ ඛො විලොමං පච්චනීකභාවෙ ඨිතං. අනනුලොමිකත්තා එව ච අප්පතිරූපං, පතිරූපං සදිසං පටිභාගං න හොති, අථ ඛො අසදිසං අප්පටිභාගමෙව. අප්පතිරූපත්තා එව ච අස්සාමණකං, සමණානං කම්මං න හොති. අස්සාමණකත්තා අකප්පියං. යඤ්හි සමණකම්මං න හොති, තං තෙසං න කප්පති. අකප්පියත්තා අකරණීයං. න හි සමණා යං න කප්පති, තං කරොන්ති. තඤ්චෙතං තයා කතං, තස්මා අනනුච්ඡවිකං තෙ, මොඝපුරිස, කතං…පෙ… අකරණීයන්ති. කථඤ්හි නාමාති කෙන නාම කාරණෙන, කිං නාම කාරණං පස්සන්තොති වුත්තං හොති. තතො කාරණාභාවං දස්සෙන්තො පරතො ‘‘නනු මයා මොඝපුරිසා’’තිආදිමාහ. තං සබ්බං වුත්තත්ථමෙව. Đây là phần giải thích ý nghĩa: Này kẻ ngu si, này người trống rỗng, việc làm này mà ngươi đã làm, việc ấy không thích hợp (ananucchavikaṃ) với các pháp làm nên sa-môn, hoặc với đạo, quả, Niết-bàn, và giáo pháp. Nó không theo sau, không thuận theo vẻ ngoài, cái bóng, bản chất tốt đẹp của chúng; trái lại, nó xa lìa các pháp ấy. Và chính vì không thích hợp, nên nó không tương thuận (ananulomikaṃ); nó không thuận theo chúng; trái lại, nó là ngược lại, đứng ở vị thế đối nghịch. Và chính vì không tương thuận, nên nó không xứng đáng (appatirūpaṃ); nó không xứng đáng, không tương tự, không tương xứng; trái lại, nó chỉ là không tương tự, không tương xứng. Và chính vì không xứng đáng, nên nó không phải là việc của sa-môn (assāmaṇakaṃ); nó không phải là việc làm của các sa-môn. Vì không phải là việc của sa-môn, nên nó không được phép (akappiyaṃ). Quả vậy, việc gì không phải là việc của sa-môn thì không được phép đối với các vị ấy. Vì không được phép, nên nó không nên làm (akaraṇīyaṃ). Quả vậy, các sa-môn không làm việc gì không được phép. Và việc này đã được ngươi làm, do đó, này kẻ ngu si, việc ngươi đã làm là không thích hợp... cho đến... không nên làm. Câu ‘Làm sao được chứ?’ (Kathañhi nāma) có nghĩa là: ‘Vì lý do gì chứ? Thấy lý do gì chứ?’ Sau đó, để chỉ ra sự không có lý do, ngài nói những lời tiếp theo: ‘Này kẻ ngu si, chẳng phải ta đã...’ v.v... Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa đã được giải thích. ඉදානි යස්මා යං තෙන පාපකම්මං කතං, තං විපච්චමානං අතිවිය දුක්ඛවිපාකං හොති, තස්මාස්ස තං විපාකං දස්සෙතුං කතාපරාධං විය පුත්තං අනුකම්පකා මාතාපිතරො දයාලුකෙන චිත්තෙන සුදින්නං පරිභාසන්තො ‘‘වරං තෙ මොඝපුරිසා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආසු සීඝං එතස්ස විසං ආගච්ඡතීති ආසීවිසො. ඝොරං චණ්ඩමස්ස විසන්ති ඝොරවිසො, තස්ස ආසීවිසස්ස ඝොරවිසස්ස. ‘‘පක්ඛිත්ත’’න්ති එතස්ස ‘‘වර’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධො[Pg.185]. ඊදිසස්ස ආසීවිසස්ස ඝොරවිසස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං වරං පක්ඛිත්තං; සචෙ පක්ඛිත්තං භවෙය්‍ය, වරං සියා; සුන්දරං සාධු සුට්ඨු සියාති අත්ථො. න ත්වෙවාති න තු එව වරං න සුන්දරමෙව න සාධුමෙව න සුට්ඨුමෙව. එස නයො සබ්බත්ථ. කණ්හසප්පස්සාති කාළසප්පස්ස. අඞ්ගාරකාසුයාති අඞ්ගාරපුණ්ණකූපෙ, අඞ්ගාරරාසිම්හි වා. ආදිත්තායාති පදිත්තාය ගහිතඅග්ගිවණ්ණාය. සම්පජ්ජලිතායාති සමන්තතො පජ්ජලිතාය අච්චියො මුච්චන්තියා. සජොතිභූතායාති සප්පභාය. සමන්තතො උට්ඨිතාහි ජාලාහි එකප්පභාසමුදයභූතායාති වුත්තං හොති. Bây giờ, vì ác nghiệp mà vị ấy đã làm, khi trổ quả, có kết quả vô cùng đau khổ, do đó, để chỉ ra kết quả ấy cho vị ấy, giống như cha mẹ có lòng thương xót quở mắng đứa con đã phạm lỗi, ngài với tâm từ bi đã quở trách Sudinna và nói: ‘Này kẻ ngu si, thà rằng...’ v.v... Trong đó, āsīviso (rắn độc) là vì nọc độc (visaṃ) của nó đến (āgacchati) nhanh chóng (āsu, sīghaṃ). Ghoraviso (nọc độc kinh khủng) là vì nọc độc (visaṃ) của nó kinh khủng (ghoraṃ), dữ dội (caṇḍaṃ); (của con rắn) āsīvisa, ghoravisa ấy. Từ ‘pakkhittaṃ’ (đặt vào) có liên hệ với từ ‘varaṃ’ (thà rằng). Thà rằng bộ phận sinh dục nam được đặt vào miệng của một con rắn āsīvisa, ghoravisa như vậy; nếu nó được đặt vào, thì thà rằng như vậy; ý nghĩa là: sẽ là tốt, là hay, là rất tốt. ‘Na tveva’ (nhưng không hề) có nghĩa là: nhưng không hề tốt hơn, không hề tốt, không hề hay, không hề rất tốt. Đây là phương pháp ở mọi nơi. ‘Kaṇhasappassa’ có nghĩa là ‘của con rắn đen’ (kāḷasappassa). ‘Aṅgārakāsuyā’ có nghĩa là ‘trong hố đầy than hồng’ (aṅgārapuṇṇakūpe), hoặc ‘trên đống than hồng’ (aṅgārarāsimhi). ‘Ādittāya’ có nghĩa là ‘đang cháy bừng’ (padittāya), ‘mang màu sắc của lửa’ (gahitaaggivaṇṇāya). ‘Sampajjalitāya’ có nghĩa là ‘bốc cháy xung quanh’ (samantato pajjalitāya), ‘phun ra ngọn lửa’ (acciyo muccantiyā). ‘Sajotibhūtāya’ có nghĩa là ‘có ánh sáng’ (sappabhāya). Điều này có nghĩa là ‘đã trở thành một khối ánh sáng đồng nhất từ những ngọn lửa bốc lên từ mọi phía’. තං කිස්ස හෙතූති යං මයා වුත්තං ‘‘වර’’න්ති තං කිස්ස හෙතු, කතරෙන කාරණෙනාති චෙ? මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍යාති යො තත්ථ අඞ්ගජාතං පක්ඛිපෙය්‍ය, සො මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං. ඉතොනිදානඤ්ච ඛො…පෙ… උපපජ්ජෙය්‍යාති යං ඉදං මාතුගාමස්ස අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතපක්ඛිපනං, ඉතොනිදානං තස්ස කාරකො පුග්ගලො නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය; එවං කම්මස්ස මහාසාවජ්ජතං පස්සන්තො තං ගරහි, න තස්ස දුක්ඛාගමං ඉච්ඡමානො. තත්ථ නාම ත්වන්ති තස්මිං නාම එවරූපෙ කම්මෙ එවං මහාසාවජ්ජෙ සමානෙපි ත්වං. යං ත්වන්ති එත්ථ යන්ති හීළනත්ථෙ නිපාතො. ත්වන්ති තං-සද්දස්ස වෙවචනං; ද්වීහිපි යං වා තං වා හීළිතමවඤ්ඤාතන්ති වුත්තං හොති. අසද්ධම්මන්ති අසතං නීචජනානං ධම්මං; තෙහි සෙවිතබ්බන්ති අත්ථො. ගාමධම්මන්ති ගාමානං ධම්මං; ගාමවාසිකමනුස්සානං ධම්මන්ති වුත්තං හොති. වසලධම්මන්ති පාපධම්මෙ වසන්ති පග්ඝරන්තීති වසලා, තෙසං වසලානං හීනපුරිසානං ධම්මං, වසලං වා කිලෙසපග්ඝරණකං ධම්මං. දුට්ඨුල්ලන්ති දුට්ඨු ච කිලෙසදූසිතං ථූලඤ්ච අසුඛුමං, අනිපුණන්ති වුත්තං හොති. ඔදකන්තිකන්ති උදකකිච්චං අන්තිකං අවසානං අස්සාති ඔදකන්තිකො, තං ඔදකන්තිකං. රහස්සන්ති රහොභවං, පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ උප්පජ්ජනකං. අයඤ්හි ධම්මො ජිගුච්ඡනීයත්තා න සක්කා ආවි අඤ්ඤෙසං දස්සනවිසයෙ කාතුං, තෙන වුත්තං – ‘‘රහස්ස’’න්ති. ද්වයංද්වයසමාපත්තින්ති ද්වීහි ද්වීහි සමාපජ්ජිතබ්බං, ද්වයං ද්වයං සමාපත්තින්තිපි පාඨො. දයං දයං සමාපත්තින්තිපි පඨන්ති, තං න සුන්දරං. සමාපජ්ජිස්සසීති එතං ‘‘තත්ථ නාම ත්ව’’න්ති එත්ථ වුත්තනාමසද්දෙන යොජෙතබ්බං ‘‘සමාපජ්ජිස්සසි නාමා’’ති. Taṃ kissa hetūti: Lời mà Như Lai đã nói là ‘tuyệt vời,’ lời ấy là do nguyên nhân gì, do duyên cớ nào? Nếu có câu hỏi như thế. Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti: Vị nào đặt bộ phận sinh dục vào trong ấy thì vị ấy có thể đi đến sự chết hoặc sự đau khổ tương đương với cái chết. Itonidānañca kho…pe… upapajjeyyāti: Việc đặt bộ phận sinh dục vào trong bộ phận sinh dục của người nữ này, do nhân duyên này mà người thực hiện việc ấy sẽ sanh vào địa ngục; do thấy được tính chất tội lỗi nặng nề của hành vi như vậy nên đã quở trách vị ấy, chứ không phải do mong muốn sự đau khổ đến với vị ấy. Tattha nāma tvanti: Này ngươi, trong một hành vi như thế, trong khi nó có tội lỗi nặng nề như vậy. Yaṃ tvanti: Ở đây, ‘yanti’ là một tiểu từ ở ý nghĩa khinh bỉ. Tvanti: Là từ đồng nghĩa của ‘taṃ-sadda;’ do cả hai nên được nói là ‘yaṃ vā taṃ vā hīḷitamavaññātanti’ (điều đáng khinh bỉ, đáng miệt thị). Asaddhammanti: Pháp của những người không phải bậc chân nhân, của những kẻ hạ tiện; nghĩa là điều được họ thực hành. Gāmadhammanti: Pháp của dân làng; được nói là pháp của những người sống trong làng. Vasaladhammanti: Những người tuôn chảy, xả ra các pháp ác được gọi là ‘vasalā’ (hạ tiện), là pháp của những người hạ tiện, những người thấp kém ấy, hoặc là pháp làm tuôn chảy phiền não. Duṭṭhullanti: Được nói là vừa xấu xa do bị phiền não làm hư hoại, vừa thô thiển do không vi tế, không khéo léo. Odakantikanti: Việc có phận sự với nước ở cuối cùng, ở kết cuộc, nên gọi là ‘odakantiko,’ là việc ấy. Rahassanti: Việc xảy ra ở nơi kín đáo, việc sanh khởi ở chỗ che khuất. Do pháp này đáng ghê tởm nên không thể thực hiện một cách công khai trong tầm nhìn của người khác, do đó được nói là ‘rahassaṃ’ (kín đáo). Dvayaṃdvayasamāpattinti: Điều được thực hiện bởi hai và hai (một cặp). Cũng có bài đọc là ‘dvayaṃ dvayaṃ samāpattiṃ.’ Người ta cũng đọc là ‘dayaṃ dayaṃ samāpattiṃ,’ điều ấy không hay. Samāpajjissasīti: Từ này nên được kết hợp với từ ‘nāma’ đã được nói ở câu ‘tattha nāma tvaṃ’ thành ‘samāpajjissasi nāma’ (ngươi lại có thể thực hiện sao?). බහූනං ඛො…පෙ… ආදිකත්තා පුබ්බඞ්ගමොති සාසනං සන්ධාය වදති. ඉමස්මිං සාසනෙ ත්වං බහූනං පුග්ගලානං අකුසලානං ධම්මානං ආදිකත්තා, සබ්බපඨමං [Pg.186] කරණතො; පුබ්බඞ්ගමො සබ්බපඨමං එතං මග්ගං පටිපන්නත්තා; ද්වාරංදදො, උපායදස්සකොති වුත්තං හොති. ඉමඤ්හි ලෙසං ලද්ධා තව අනුසික්ඛමානා බහූ පුග්ගලා නානප්පකාරකෙ මක්කටියා මෙථුනපටිසෙවනාදිකෙ අකුසලධම්මෙ කරිස්සන්තීති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. Bahūnaṃ kho…pe… ādikattā pubbaṅgamoti: Ngài nói nhắm đến giáo pháp. Trong giáo pháp này, ngươi là người khởi đầu các pháp bất thiện cho nhiều người, do là người thực hiện đầu tiên nhất; là người đi trước do là người bước vào con đường này đầu tiên nhất; được nói là người mở đường, người chỉ bày phương cách. Do có được cái cớ này, nhiều người bắt chước ngươi sẽ làm các pháp bất thiện thuộc nhiều loại khác nhau như là việc hành dâm với con khỉ cái, v.v… đây là chủ ý ở đây. අනෙකපරියායෙනාති ඉමෙහි ‘‘අනනුච්ඡවික’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි, බහූහි කාරණෙහි. දුබ්භරතාය…පෙ… කොසජ්ජස්ස අවණ්ණං භාසිත්වාති දුබ්භරතාදීනං වත්ථුභූතස්ස අසංවරස්ස අවණ්ණං නින්දං ගරහං භාසිත්වාති අත්ථො. යස්මා හි අසංවරෙ ඨිතස්ස පුග්ගලස්ස අත්තා දුබ්භරතඤ්චෙව දුප්පොසතඤ්ච ආපජ්ජති, තස්මා අසංවරො ‘‘දුබ්භරතා, දුප්පොසතා’’ති ච වුච්චති. යස්මා පන අසංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා චතූසු පච්චයෙසු මහිච්ඡතං සිනෙරුප්පමාණෙපි ච පච්චයෙ ලද්ධා අසන්තුට්ඨිතං ආපජ්ජති, තස්මා අසංවරො ‘‘මහිච්ඡතා, අසන්තුට්ඨිතා’’ති ච වුච්චති. යස්මා ච අසංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා ගණසඞ්ගණිකාය චෙව කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච සංවත්තති, කොසජ්ජානුගතො ච හොති අට්ඨකුසීතවත්ථුපාරිපූරියා සංවත්තති, තස්මා අසංවරො ‘‘සඞ්ගණිකා, චෙව කොසජ්ජඤ්චා’’ති වුච්චති. Anekapariyāyenāti: Bằng nhiều cách thức này đã được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘ananucchavikaṃ’ (không thích hợp), bằng nhiều lý do. Dubbharatāya…pe… kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti: Nghĩa là đã nói lên lời không tán thành, lời khiển trách, lời quở mắng về sự không phòng hộ là nền tảng của các điều như là khó hỗ trợ, v.v… Thật vậy, do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ trở nên khó hỗ trợ và khó nuôi dưỡng, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘dubbharatā’ (khó hỗ trợ) và ‘dupposatā’ (khó nuôi dưỡng). Lại nữa, do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ trở nên có nhiều mong muốn về bốn món vật dụng và không biết đủ dù có được các vật dụng to lớn như núi Sineru, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘mahicchatā’ (nhiều mong muốn) và ‘asantuṭṭhitā’ (không biết đủ). Và do vì bản thân của người an trú trong sự không phòng hộ sẽ dẫn đến việc giao du với hội chúng và giao du với phiền não, và bị sự lười biếng theo sau, dẫn đến việc làm viên mãn tám cơ sở của sự lười biếng, do đó sự không phòng hộ được gọi là ‘saṅgaṇikā’ (thích hội chúng) và ‘kosajjaṃ’ (lười biếng). සුභරතාය…පෙ… වීරියාරම්භස්ස වණ්ණං භාසිත්වාති සුභරතාදීනං වත්ථුභූතස්ස සංවරස්ස වණ්ණං භාසිත්වාති අත්ථො. යස්මා හි අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා සුභරො හොති සුපොසො, චතූසු ච පච්චයෙසු අප්පිච්ඡතං නිත්තණ්හභාවං ආපජ්ජති, එකමෙකස්මිඤ්ච පච්චයෙ යථාලාභ-යථාබල-යථාසාරුප්පවසෙන තිප්පභෙදාය සන්තුට්ඨියා සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘සුභරතා චෙව සුපොසතා ච අප්පිච්ඡො ච සන්තුට්ඨො චා’’ති වුච්චති. Subharatāya…pe… vīriyārambhassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti: Nghĩa là đã nói lên lời tán thành về sự phòng hộ là nền tảng của các điều như là dễ hỗ trợ, v.v… Thật vậy, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ trở nên dễ hỗ trợ, dễ nuôi dưỡng, và sẽ đạt đến tình trạng ít mong muốn, không có ái dục về bốn món vật dụng, và đối với mỗi món vật dụng sẽ dẫn đến sự biết đủ có ba loại theo cách thức là tùy theo vật đã nhận được, tùy theo sức lực, tùy theo sự thích hợp, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘subharatā’ (dễ hỗ trợ), ‘suposatā’ (dễ nuôi dưỡng), ‘appiccho’ (ít mong muốn), và ‘santuṭṭho’ (biết đủ). යස්මා පන අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා කිලෙසසල්ලෙඛනතාය චෙව නිද්ධුනනතාය ච සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘සල්ලෙඛො ච ධුතො චා’’ති වුච්චති. Lại nữa, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ dẫn đến việc làm cho phiền não bị hao mòn và dẫn đến việc rũ bỏ, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘sallekho’ (sự làm cho hao mòn) và ‘dhuto’ (sự rũ bỏ). යස්මා ච අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා කායවාචානං අප්පාසාදිකං අප්පසාදනීයං අසන්තං අසාරුප්පං කායවචීදුච්චරිතං චිත්තස්ස අප්පාසාදිකං [Pg.187] අප්පසාදනීයං අසන්තං අසාරුප්පං අකුසලවිතක්කත්තයඤ්ච අනුපගම්ම තබ්බිපරීතස්ස කායවචීසුචරිතස්ස චෙව කුසලවිතක්කත්තයස්ස ච පාසාදිකස්ස පසාදනීයස්ස සන්තස්ස සාරුප්පස්ස පාරිපූරියා සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘පාසාදිකො’’ති වුච්චති. Và do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ, do không đi đến thân ác hạnh và khẩu ác hạnh vốn không làm phát sanh tịnh tín, không đáng tịnh tín, không an tịnh, không thích hợp đối với thân và khẩu, và ba loại tư duy bất thiện vốn không làm phát sanh tịnh tín, không đáng tịnh tín, không an tịnh, không thích hợp đối với tâm, nên sẽ dẫn đến sự viên mãn của thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, và ba loại tư duy thiện, là những điều ngược lại, vốn làm phát sanh tịnh tín, đáng tịnh tín, an tịnh, thích hợp, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘pāsādiko’ (làm phát sanh tịnh tín). යස්මා පන අසංවරං පහාය සංවරෙ ඨිතස්ස අත්තා සබ්බකිලෙසාපචයභූතාය, විවට්ටාය, අට්ඨවීරියාරම්භවත්ථුපාරිපූරියා ච සංවත්තති, තස්මා සංවරො ‘‘අපචයො චෙව වීරියාරම්භො චා’’ති වුච්චතීති. Lại nữa, do vì bản thân của người từ bỏ sự không phòng hộ, an trú trong sự phòng hộ sẽ dẫn đến việc hủy diệt tất cả phiền não, dẫn đến sự thoát khỏi vòng luân hồi, và dẫn đến sự viên mãn của tám cơ sở tinh tấn, do đó sự phòng hộ được gọi là ‘apacayo’ (sự hủy diệt) và ‘vīriyārambho’ (sự khởi sự tinh tấn). භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකන්ති තත්ථ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං යං ඉදානි සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සති, තස්ස අනුච්ඡවිකඤ්චෙව අනුලොමිකඤ්ච. යො වා අයං සුභරතාදීහි සංවරො වුත්තො, තස්ස අනුච්ඡවිකඤ්චෙව අනුලොමිකඤ්ච සංවරප්පහානපටිසංයුත්තං අසුත්තන්තවිනිබද්ධං පාළිවිනිමුත්තං ඔක්කන්තිකධම්මදෙසනං කත්වාති අත්ථො. භගවා කිර ඊදිසෙසු ඨානෙසු පඤ්චවණ්ණකුසුමමාලං කරොන්තො විය, රතනදාමං සජ්ජෙන්තො විය, ච යෙ පටික්ඛිපනාධිප්පායා අසංවරාභිරතා තෙ සම්පරායිකෙන වට්ටභයෙන තජ්ජෙන්තො අනෙකප්පකාරං ආදීනවං දස්සෙන්තො, යෙ සික්ඛාකාමා සංවරෙ ඨිතා තෙ අප්පෙකච්චෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨපෙන්තො අප්පෙකච්චෙ අනාගාමි-සකදාගාමි-සොතාපත්තිඵලෙසු උපනිස්සයවිරහිතෙපි සග්ගමග්ගෙ පතිට්ඨපෙන්තො දීඝනිකායප්පමාණම්පි මජ්ඣිමනිකායප්පමාණම්පි ධම්මදෙසනං කරොති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං ධම්මිං කථං කත්වා’’ති. Bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikanti có nghĩa là: Đối với các vị tỳ khưu đã tụ hội ở nơi ấy, điều học giới nào mà (đức Thế Tôn) sẽ chế định bây giờ, (bài pháp thoại) là tương thích và thuận theo điều học giới ấy. Hoặc sự thu thúc nào đã được nói đến bởi các (vị) như Subharata, (bài pháp thoại) là tương thích và thuận theo sự thu thúc ấy, liên hệ đến sự thu thúc và sự đoạn trừ, không được kết tập trong Kinh tạng, thoát khỏi Pāḷi, là bài pháp thoại có thể được thâm nhập (bởi trí tuệ). Nghe nói rằng, trong những trường hợp như vậy, đức Thế Tôn giống như người đang kết tràng hoa năm màu, giống như người đang sắp đặt chuỗi ngọc báu, và đối với những vị có ý muốn bác bỏ, ưa thích trong sự không thu thúc, Ngài dọa nạt họ bằng sự nguy hiểm của vòng luân hồi trong đời sau, chỉ ra những sự nguy hại bằng nhiều cách khác nhau; đối với những vị ham muốn học tập, đã an trú trong sự thu thúc, Ngài thiết lập một số vị trong quả A-la-hán, thiết lập một số vị trong các quả Bất Lai, Nhất Lai, Dự Lưu, và cả những vị không có duyên hỗ trợ, Ngài cũng thiết lập họ trên con đường đến cõi trời, Ngài thuyết một bài pháp thoại có độ dài bằng Trường Bộ Kinh hoặc Trung Bộ Kinh. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói: ‘bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā’ (sau khi đã thuyết cho các vị tỳ khưu một bài pháp thoại tương thích và thuận theo trường hợp ấy). තෙන හීති තෙන සුදින්නස්ස අජ්ඣාචාරෙන කාරණභූතෙන. සික්ඛාපදන්ති එත්ථ සික්ඛිතබ්බාති සික්ඛා, පජ්ජතෙ ඉමිනාති පදං, සික්ඛාය පදං සික්ඛාපදං; සික්ඛාය අධිගමුපායොති අත්ථො. අථ වා මූලං නිස්සයො පතිට්ඨාති වුත්තං හොති. මෙථුනවිරතියා මෙථුනසංවරස්සෙතං අධිවචනං. මෙථුනසංවරො හි තදඤ්ඤෙසං සික්ඛාසඞ්ඛාතානං සීලවිපස්සනාඣානමග්ගධම්මානං වුත්තත්ථවසෙන පදත්තා ඉධ ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති අධිප්පෙතො. අයඤ්ච අත්ථො සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. අපිච තස්සත්ථස්ස දීපකං වචනම්පි ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති වෙදිතබ්බං. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘සික්ඛාපදන්ති යො තත්ථ නාමකායො පදකායො නිරුත්තිකායො බ්‍යඤ්ජනකායො’’ති. අථ වා යථා ‘‘අනභිජ්ඣා ධම්මපද’’න්ති වුත්තෙ අනභිජ්ඣා එකො ධම්මකොට්ඨාසොති අත්ථො [Pg.188] හොති, එවමිධාපි ‘‘සික්ඛාපද’’න්ති සික්ඛාකොට්ඨාසො සික්ඛාය එකො පදෙසොතිපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. Tena hīti có nghĩa là: Do sự vi phạm ấy của Sudinna đã trở thành nguyên nhân. Về từ sikkhāpadaṃ, sikkhā là (điều) nên được học tập, padaṃ là (phương tiện) mà nhờ đó người ta đạt đến; sikkhāpadaṃ là phương tiện của sự học tập; có nghĩa là phương tiện để chứng đắc sự học tập. Hoặc có thể nói rằng (nó) là gốc rễ, là nơi nương tựa, là nền tảng. Đây là một từ đồng nghĩa với sự kiêng cữ dâm dục, sự thu thúc trong dâm dục. Thật vậy, sự thu thúc trong dâm dục, theo ý nghĩa đã được trình bày, là nền tảng cho các pháp khác được gọi là sự học tập, tức là giới, quán, thiền và đạo; do đó, ở đây nó được hiểu là ‘sikkhāpadaṃ’. Và ý nghĩa này nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong phần phân tích về điều học giới (Sikkhāpadavibhaṅga). Hơn nữa, lời nói làm sáng tỏ ý nghĩa của nó cũng nên được biết là ‘sikkhāpadaṃ’. Và điều này đã được nói: ‘sikkhāpadanti yo tattha nāmakāyo padakāyo niruttikāyo byañjanakāyo’ (trong đó, sikkhāpadaṃ là nhóm danh từ, nhóm câu, nhóm từ ngữ, nhóm phụ âm). Hoặc, giống như khi nói ‘anabhijjhā dhammapadaṃ’ (vô tham là một phần của Pháp), có nghĩa là vô tham là một phần của Pháp, tương tự như vậy, ở đây ‘sikkhāpadaṃ’ cũng nên được hiểu là một phần của sự học tập, một bộ phận của sự học tập. දස අත්ථවසෙ පටිච්චාති දස කාරණවසෙ සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතු අධිගමනීයෙ හිතවිසෙසෙ පටිච්ච ආගම්ම ආරබ්භ, දසන්නං හිතවිසෙසානං නිප්ඵත්තිං සම්පස්සමානොති වුත්තං හොති. ඉදානි තෙ දස අත්ථවසෙ දස්සෙන්තො ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතායා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො, ‘‘සුට්ඨු දෙවා’’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති වචනසම්පටිච්ඡනභාවො. යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය හොති, තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති මම වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤපෙස්සාමි, අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං සම්පටිච්ඡනෙ ච ආනිසංසං දස්සෙත්වා, න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතායා’’ති. සඞ්ඝඵාසුතායාති සඞ්ඝස්ස ඵාසුභාවාය; සහජීවිතාය සුඛවිහාරත්ථායාති අත්ථො. Dasa atthavase paṭiccāti có nghĩa là: Do duyên với mười lợi ích đặc biệt, là những lý do, là nguyên nhân để chế định điều học giới, cần được chứng đắc; sau khi đã đến gần, đã nhắm đến, và thấy rõ sự thành tựu của mười lợi ích đặc biệt ấy. Bây giờ, để chỉ ra mười lợi ích ấy, Ngài bắt đầu bằng câu ‘saṅghasuṭṭhutāyā’. Ở đây, saṅghasuṭṭhutā có nghĩa là sự tốt đẹp của Tăng chúng, là trạng thái chấp nhận lời dạy với câu ‘Lành thay, bạch ngài’, giống như trong trường hợp đã được đề cập ‘Lành thay, tâu đại vương’. Và người nào chấp nhận lời dạy của đức Như Lai, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho vị ấy trong một thời gian dài. Do đó, (có nghĩa là) ‘Ta sẽ chế định vì mục đích để Tăng chúng chấp nhận lời dạy của Ta với câu ‘Lành thay, bạch ngài’, sau khi đã chỉ ra sự nguy hại trong việc không chấp nhận và lợi ích trong việc chấp nhận, chứ không phải bằng cách áp đảo bằng vũ lực.’ Để làm rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói: ‘saṅghasuṭṭhutāyā’. Saṅghaphāsutāyāti có nghĩa là vì sự an ổn của Tăng chúng; vì mục đích sống chung an lạc, vì sự an trú thoải mái. දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති දුම්මඞ්කූ නාම දුස්සීලපුග්ගලා; යෙ මඞ්කුතං ආපාදියමානාපි දුක්ඛෙන ආපජ්ජන්ති, වීතික්කමං කරොන්තා වා කත්වා වා න ලජ්ජන්ති, තෙසං නිග්ගහත්ථාය; තෙ හි සික්ඛාපදෙ අසති ‘‘කිං තුම්හෙහි දිට්ඨං, කිං සුතං – කිං අම්හෙහි කතං; කතරස්මිං වත්ථුස්මිං කතමං ආපත්තිං ආරොපෙත්වා අම්හෙ නිග්ගණ්හථා’’ති සඞ්ඝං විහෙඨෙස්සන්ති, සික්ඛාපදෙ පන සති තෙ සඞ්ඝො සික්ඛාපදං දස්සෙත්වා ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන නිග්ගහෙස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායා’’ති. Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti có nghĩa là: Dummaṅkū là những người ác giới; là những người dù bị làm cho hổ thẹn nhưng cũng khó khăn lắm mới hổ thẹn, những người đang vi phạm hoặc đã vi phạm mà không biết xấu hổ; (chế định điều học giới) là vì mục đích nhiếp phục họ. Thật vậy, khi không có điều học giới, họ sẽ quấy nhiễu Tăng chúng rằng: ‘Quý vị đã thấy gì, đã nghe gì? Chúng tôi đã làm gì? Dựa vào sự việc nào, áp đặt tội nào mà quý vị nhiếp phục chúng tôi?’ Nhưng khi có điều học giới, Tăng chúng sẽ nhiếp phục họ bằng cách chỉ ra điều học giới, theo Pháp, theo Luật, và theo lời giáo huấn của bậc Đạo Sư. Do đó, đã được nói rằng: ‘dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’ (để nhiếp phục những người khó dạy). පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරායාති පෙසලානං පියසීලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරත්ථාය. පියසීලා හි භික්ඛූ කත්තබ්බාකත්තබ්බං සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදං අජානන්තා සික්ඛත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා කිලමන්ති, සන්දිට්ඨමානා උබ්බාළ්හා හොන්ති. කත්තබ්බාකත්තබ්බං පන සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදං ඤත්වා සික්ඛත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා න කිලමන්ති, සන්දිට්ඨමානා න උබ්බාළ්හා හොන්ති. තෙන නෙසං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනා ඵාසුවිහාරාය සංවත්තති. යො වා දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහො, ස්වෙව එතෙසං ඵාසුවිහාරො. දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සාය හි උපොසථො න තිට්ඨති[Pg.189], පවාරණා න තිට්ඨති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොති, භික්ඛූ අනෙකග්ගා උද්දෙසපරිපුච්ඡාකම්මට්ඨානාදීනි අනුයුඤ්ජිතුං න සක්කොන්ති. දුස්සීලෙසු පන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපි අයං උපද්දවො න හොති. තතො පෙසලා භික්ඛූ ඵාසු විහරන්ති. එවං ‘‘පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසු විහාරායා’’ති එත්ථ ද්විධා අත්ථො වෙදිතබ්බො. Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti có nghĩa là: Vì mục đích an trú thoải mái của các vị tỳ khưu khả ái, có giới hạnh đáng quý. Thật vậy, các vị tỳ khưu có giới hạnh đáng quý, khi không biết điều nên làm và không nên làm, điều có tội và không có tội, ranh giới, giới hạn, thì sẽ mệt mỏi khi cố gắng hoàn thành tam học, và sẽ bị phiền não khi nghi ngờ. Nhưng khi đã biết điều nên làm và không nên làm, điều có tội và không có tội, ranh giới, giới hạn, thì khi cố gắng hoàn thành tam học, họ không mệt mỏi, và khi nghi ngờ, họ không bị phiền não. Do đó, việc chế định điều học giới đối với họ sẽ dẫn đến sự an trú thoải mái. Hoặc, sự nhiếp phục những người khó dạy chính là sự an trú thoải mái của những vị này. Thật vậy, do nương vào những người ác giới mà lễ Bố-tát không thể tiến hành, lễ Tự tứ không thể tiến hành, các Tăng sự không diễn ra, không có sự hòa hợp, các vị tỳ khưu tâm không chuyên nhất, không thể chuyên tâm vào việc học thuộc, hỏi đáp, các đề mục thiền định, v.v. Nhưng khi những người ác giới bị nhiếp phục, tất cả những tai họa này không còn nữa. Do đó, các vị tỳ khưu khả ái được an trú thoải mái. Như vậy, ý nghĩa của câu ‘pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsu vihārāyā’ (vì sự an trú thoải mái của các vị tỳ khưu khả ái) ở đây nên được hiểu theo hai cách. දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරායාති දිට්ඨධම්මිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන තස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ පත්තබ්බා පාණිප්පහාර-දණ්ඩප්පහාර-හත්ථච්ඡෙද-පාදච්ඡෙද-අකිත්ති-අයසවිප්පටිසාරාදයො දුක්ඛවිසෙසා. ඉති ඉමෙසං දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරාය පිධානාය ආගමනමග්ගථකනායාති අත්ථො. Để ngăn ngừa các lậu hoặc trong hiện tại, có nghĩa là: Các lậu hoặc trong hiện tại là những khổ đau đặc biệt như bị đánh bằng tay, bị đánh bằng gậy, bị chặt tay, bị chặt chân, không danh tiếng, không tiếng tăm, hối hận, v.v... mà vị tỳ khưu không phòng hộ có thể gặp phải ngay trong chính thân hiện tại ấy. Do đó, có nghĩa là để ngăn ngừa, để đóng lại, để chặn đứng con đường đi đến của các lậu hoặc trong hiện tại này. සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතායාති සම්පරායිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන කතපාපකම්මමූලකා සම්පරායෙ නරකාදීසු පත්තබ්බා දුක්ඛවිසෙසා, තෙසං පටිඝාතත්ථාය පටිප්පස්සම්භනත්ථාය වූපසමත්ථායාති වුත්තං හොති. Để loại trừ các lậu hoặc trong tương lai, có nghĩa là: Các lậu hoặc trong tương lai là những khổ đau đặc biệt có thể gặp phải trong đời sau ở các cõi địa ngục v.v..., có ác nghiệp đã làm làm gốc rễ, do người không phòng hộ. (Học giới được chế định) là để loại trừ, để làm cho lắng dịu, để làm cho chấm dứt chúng, được nói là có nghĩa như vậy. අප්පසන්නානං පසාදායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා වා යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ දිස්වා වා යෙපි අප්පසන්නා පණ්ඩිතමනුස්සා, තෙ ‘‘යානි වත ලොකෙ මහාජනස්ස රජ්ජන-දුස්සන-මුය්හනට්ඨානානි, තෙහි ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා ආරකා විරතා විහරන්ති, දුක්කරං වත කරොන්ති, භාරියං වත කරොන්තී’’ති පසාදං ආපජ්ජන්ති, විනයපිටකෙ පොත්ථකං දිස්වා මිච්ඡාදිට්ඨික-තිවෙදී බ්‍රාහ්මණො විය. තෙන වුත්තං – ‘‘අප්පසන්නානං පසාදායා’’ති. Để cho những người chưa có đức tin được phát sinh đức tin, có nghĩa là: Vì khi có sự chế định học giới, những người trí thức nào chưa có đức tin, hoặc là do biết được sự chế định học giới, hoặc là do thấy các vị tỳ khưu đang thực hành theo đúng như đã được chế định, họ sẽ phát sinh đức tin (nghĩ rằng): ‘Ôi, những đối tượng nào trong đời là nơi chốn của sự tham ái, sân hận, si mê của đại chúng, các vị Sa-môn Thích tử này sống xa lánh, từ bỏ chúng. Ôi, các vị ấy làm được việc khó làm! Ôi, các vị ấy làm được việc nặng nề!’; giống như vị Bà-la-môn tà kiến, thông tam Vệ-đà, đã phát sinh đức tin sau khi thấy cuốn sách lá trong Tạng Luật. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để cho những người chưa có đức tin được phát sinh đức tin’. පසන්නානං භිය්‍යොභාවායාති යෙපි සාසනෙ පසන්නා කුලපුත්තා තෙපි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ වා දිස්වා ‘‘අහො අය්‍යා දුක්කරකාරිනො, යෙ යාවජීවං එකභත්තං බ්‍රහ්මචරියං විනයසංවරං අනුපාලෙන්තී’’ති භිය්‍යො භිය්‍යො පසීදන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘පසන්නානං භිය්‍යොභාවායා’’ති. Để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng, có nghĩa là: Những thiện gia nam tử nào đã có đức tin trong giáo pháp, họ cũng, hoặc là do biết sự chế định học giới, hoặc là do thấy các vị tỳ khưu đang thực hành theo đúng như đã được chế định, (sẽ nghĩ rằng): ‘Ôi, các bậc tôn giả làm được việc khó làm, các vị ấy duy trì việc ăn một bữa, phạm hạnh, và sự thu thúc trong luật cho đến trọn đời!’ rồi đức tin càng lúc càng tăng trưởng. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để cho những người đã có đức tin được tăng trưởng’. සද්ධම්මට්ඨිතියාති තිවිධො සද්ධම්මො – පරියත්තිසද්ධම්මො, පටිපත්තිසද්ධම්මො, අධිගමසද්ධම්මොති. තත්ථ පිටකත්තයසඞ්ගහිතං සබ්බම්පි බුද්ධවචනං ‘‘පරියත්තිසද්ධම්මො’’ නාම. තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි, ද්වෙඅසීති මහාවත්තානි, සීලසමාධිවිපස්සනාති [Pg.190] අයං ‘‘පටිපත්තිසද්ධම්මො’’ නාම. චත්තාරො අරියමග්ගා චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි නිබ්බානඤ්චාති අයං ‘‘අධිගමසද්ධම්මො’’ නාම. සො සබ්බොපි යස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති භික්ඛූ සික්ඛාපදඤ්ච තස්ස විභඞ්ගඤ්ච තදත්ථජොතනත්ථං අඤ්ඤඤ්ච බුද්ධවචනං පරියාපුණන්ති, යථාපඤ්ඤත්තඤ්ච පටිපජ්ජමානා පටිපත්තිං පූරෙත්වා පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බං ලොකුත්තරධම්මං අධිගච්ඡන්ති, තස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා චිරට්ඨිතිකො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘සද්ධම්මට්ඨිතියා’’ති. Vì sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp, có nghĩa là: Chánh pháp có ba loại: Chánh pháp học, Chánh pháp hành, Chánh pháp chứng ngộ. Trong đó, toàn bộ lời Phật dạy được thu thập trong Tam Tạng được gọi là ‘Chánh pháp học’. Mười ba pháp đầu-đà, mười bốn phận sự trong các chương, tám mươi hai phận sự lớn, giới, định, tuệ - đây được gọi là ‘Chánh pháp hành’. Bốn Thánh đạo, bốn Sa-môn quả và Niết-bàn - đây được gọi là ‘Chánh pháp chứng ngộ’. Bởi vì khi có sự chế định học giới, các vị tỳ khưu học tập học giới, phần phân tích của nó, và các lời Phật dạy khác để làm sáng tỏ ý nghĩa của chúng; và khi thực hành theo đúng như đã được chế định, họ hoàn thiện sự thực hành và chứng ngộ được pháp siêu thế, là pháp cần được chứng ngộ thông qua sự thực hành. Do đó, nhờ sự chế định học giới mà (Chánh pháp) tồn tại lâu dài. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vì sự tồn tại lâu dài của Chánh pháp’. විනයානුග්ගහායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සංවරවිනයො ච පහානවිනයො ච සමථවිනයො ච පඤ්ඤත්තිවිනයො චාති චතුබ්බිධොපි විනයො අනුග්ගහිතො හොති උපත්ථම්භිතො සූපත්ථම්භිතො. තෙන වුත්තං – ‘‘විනයානුග්ගහායා’’ති. Để hỗ trợ cho Luật, có nghĩa là: Vì khi có sự chế định học giới, cả bốn loại luật là Luật phòng hộ, Luật đoạn trừ, Luật làm cho lắng dịu, và Luật chế định đều được hỗ trợ, được nâng đỡ, được nâng đỡ một cách tốt đẹp. Do đó, đã được nói rằng: ‘Để hỗ trợ cho Luật’. සබ්බානෙව චෙතානි පදානි ‘‘සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති ඉමිනා වචනෙන සද්ධිං යොජෙතබ්බානි. තත්‍රායං පඨමපච්ඡිමපදයොජනා – ‘‘සඞ්ඝසුට්ඨුතාය සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි, විනයානුග්ගහාය සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’ති. Tất cả những câu này nên được kết hợp cùng với lời nói: ‘Ta sẽ chế định học giới’. Trong đó, đây là sự kết hợp câu đầu và câu cuối: ‘Ta sẽ chế định học giới vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, Ta sẽ chế định học giới để hỗ trợ cho Luật’. අපි චෙත්ථ යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසු, යං සඞ්ඝඵාසු තං දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති එවං සඞ්ඛලිකනයං; යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසු, යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති එවඤ්ච එකෙකපදමූලිකං දසක්ඛත්තුං යොජනං කත්වා යං වුත්තං පරිවාරෙ (පරි. 334) – Hơn nữa, ở đây, (cần hiểu) theo phương pháp mắt xích như vầy: ‘Điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là vì sự an ổn của Tăng chúng; điều gì là vì sự an ổn của Tăng chúng, điều đó là để nhiếp phục những người khó dạy’; và bằng cách thực hiện sự kết hợp mười lần lấy mỗi câu làm gốc như vầy: ‘Điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là vì sự an ổn của Tăng chúng; điều gì là vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, điều đó là để nhiếp phục những người khó dạy’, điều đã được nói trong bộ Parivāra (Tập Yếu) là – ‘‘අත්ථසතං ධම්මසතං, ද්වෙ ච නිරුත්තිසතානි; චත්තාරි ඤාණසතානි, අත්ථවසෙ පකරණෙ’’ති. ‘Một trăm ý nghĩa, một trăm pháp (nguyên nhân), và hai trăm từ ngữ; Bốn trăm trí tuệ, trong chương về mục đích.’ තං සබ්බං වෙදිතබ්බං. තං පනෙතං යස්මා පරිවාරෙයෙව ආවි භවිස්සති, තස්මා ඉධ න වණ්ණිතන්ති. Tất cả điều đó nên được hiểu. Nhưng vì tất cả điều này sẽ trở nên rõ ràng trong chính bộ Parivāra (Tập Yếu), do đó, ở đây không được giải thích. එවං සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා ආනිසංසං දස්සෙත්වා තස්මිං සික්ඛාපදෙ භික්ඛූහි කත්තබ්බකිච්චං දීපෙන්තො ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථා’’ති ආහ. කිං වුත්තං හොති? භික්ඛවෙ, ඉමං පන මයා ඉති සන්දස්සිතානිසංසං සික්ඛාපදං එවං පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙ උද්දිසෙය්‍යාථ ච පරියාපුණෙය්‍යාථ ච ධාරෙය්‍යාථ ච අඤ්ඤෙසඤ්ච වාචෙය්‍යාථාති. අතිරෙකානයනත්ථො [Pg.191] හි එත්ථ ච සද්දො, තෙනායමත්ථො ආනීතො හොතීති. Sau khi đã chỉ ra những lợi ích của việc chế định học giới như vậy, để làm sáng tỏ phận sự cần làm của các vị tỳ khưu đối với học giới ấy, Ngài đã nói: ‘Và này các Tỳ khưu, các con nên tụng đọc học giới này như vầy’. Điều gì đã được nói? (Điều này đã được nói): Này các Tỳ khưu, các con nên tụng đọc học giới này, mà những lợi ích đã được Ta chỉ rõ như vậy, trong buổi tụng đọc Pātimokkha; và nên học hỏi; và nên ghi nhớ; và nên dạy cho người khác. Vì ở đây, từ ‘ca’ có ý nghĩa mang đến ý nghĩa bổ sung, do đó, ý nghĩa này (học hỏi, v.v.) đã được mang đến. ඉදානි යං වුත්තං ‘‘ඉමං සික්ඛාපද’’න්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍ය, පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති ආහ. එවං මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හං කත්වා පඨමපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය මක්කටීවත්ථු උදපාදි. තස්සුප්පත්තිදීපනත්ථමෙතං වුත්තං – එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතීති. තස්සත්ථො – භගවතා භික්ඛූනං ඉදං සික්ඛාපදං එවං පඤ්ඤත්තං හොති ච, ඉදඤ්ච අඤ්ඤං වත්ථු උදපාදීති. Bây giờ, để chỉ ra điều đã được nói là ‘học giới này’, Ngài đã nói: ‘Vị tỳ khưu nào thực hành pháp dâm, vị ấy bị pārājika, không được sống chung’. Khi điều Pārājika thứ nhất đã được chế định một cách chắc chắn theo cách đoạn tận gốc rễ như vậy, câu chuyện về con khỉ cái đã phát sinh để có sự chế định bổ sung. Để chỉ ra sự phát sinh của câu chuyện ấy, điều này đã được nói: ‘Học giới này đã được Đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy’. Ý nghĩa của câu đó là: ‘Học giới này đã được Đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy, và câu chuyện khác này đã phát sinh’. පඨමපඤ්ඤත්තිකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về sự chế định đầu tiên đã kết thúc. සුදින්නභාණවාරං නිට්ඨිතං. Phẩm tụng về Sudinna đã kết thúc. මක්කටීවත්ථුකථා Câu chuyện về con khỉ cái 40. ඉදානි යං තං අඤ්ඤං වත්ථු උප්පන්නං, තං දස්සෙතුං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙනා’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – මක්කටිං ආමිසෙනාති මහාවනෙ භික්ඛූනං ඛන්තිමෙත්තාදිගුණානුභාවෙන නිරාසඞ්කචිත්තා බහූ මිගමොරකුක්කුටමක්කටාදයො තිරච්ඡානා පධානාගාරට්ඨානෙසු විචරන්ති. තත්‍ර එකං මක්කටිං ආමිසෙන යාගුභත්තඛජ්ජකාදිනා උපලාපෙත්වා, සඞ්ගණ්හිත්වාති වුත්තං හොති. තස්සාති භුම්මවචනං. පටිසෙවතීති පචුරපටිසෙවනො හොති; පචුරත්ථෙ හි වත්තමානවචනං. සො භික්ඛූති සො මෙථුනධම්මපටිසෙවනකො භික්ඛු. සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තාති තෙ භික්ඛූ ආගන්තුකා බුද්ධදස්සනාය ආගතා පාතොව ආගන්තුකභත්තානි ලභිත්වා කතභත්තකිච්චා භික්ඛූනං නිවාසනට්ඨානානි පස්සිස්සාමාති විචරිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තා’’ති. යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමීති තිරච්ඡානගතා නාම එකභික්ඛුනා සද්ධිං විස්සාසං කත්වා අඤ්ඤෙසුපි තාදිසඤ්ඤෙව චිත්තං උප්පාදෙන්ති. තස්මා සා මක්කටී යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ච අත්තනො විස්සාසිකභික්ඛුස්සෙව තෙසම්පි තං විකාරං දස්සෙසි. 40. Bây giờ, để trình bày về câu chuyện khác đã sanh khởi ấy, vị Trưởng Lão kết tập đã nói câu bắt đầu là ‘tena kho pana samayena.’ Ở đây, đây là phần giải thích các từ khó hiểu: (Giải thích) câu ‘makkaṭiṃ āmisenā (dụ dỗ con khỉ cái bằng mồi)’ là: Ở trong khu rừng lớn, do nhờ oai lực của các đức tánh như là kham nhẫn, từ tâm của các vị tỳ khưu, nhiều loài bàng sanh như nai, công, gà, khỉ, v.v... có tâm không nghi ngại, đi lại trong các khu vực có cốc liêu thiền định. Trong số ấy, có ý nói rằng: ‘đã dụ dỗ, đã thu phục một con khỉ cái bằng mồi’ là cháo, cơm, vật thực cứng, v.v... (Giải thích) từ ‘tassā’ là từ ngữ ở địa cách (bhummavacanaṃ). (Giải thích) câu ‘paṭisevati (thực hành)’ là vị ấy có sự thực hành thường xuyên; vì rằng thì hiện tại (vattamānavacanaṃ) được dùng với ý nghĩa là thường xuyên. (Giải thích) câu ‘so bhikkhu (vị tỳ khưu ấy)’ là vị tỳ khưu thực hành pháp dâm ấy. (Giải thích) câu ‘senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā (trong khi đi kinh hành xem xét sàng tọa)’ là: Các vị tỳ khưu ấy là các vị khách tăng đã đến để yết kiến đức Phật, sau khi đã nhận được vật thực dành cho khách tăng vào lúc sáng sớm và đã làm xong phận sự về vật thực, các vị ấy đã đi xung quanh với ý nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ xem các nơi ở của các vị tỳ khưu.’ Do đó, đã được nói rằng: ‘senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā.’ (Giải thích) câu ‘yena te bhikkhū tenupasaṅkami (đã đi đến nơi các vị tỳ khưu ấy đang ở)’ là: Loài bàng sanh, sau khi đã thân quen với một vị tỳ khưu, cũng sanh khởi tâm tương tự như vậy đối với các vị khác. Vì thế, con khỉ cái ấy đã đi đến nơi các vị tỳ khưu ấy đang ở; và sau khi đã đi đến, nó đã biểu lộ hành vi không bình thường ấy cho các vị ấy giống như đối với vị tỳ khưu thân quen của nó. ඡෙප්පන්ති නඞ්ගුට්ඨං. ඔඩ්ඩීති අභිමුඛං ඨපෙසි. නිමිත්තම්පි අකාසීති යෙන නියාමෙන යාය කිරියාය මෙථුනාධිප්පායං තෙ ජානන්ති තං අකාසීති අත්ථො[Pg.192]. සො භික්ඛූති යස්සායං විහාරො. එකමන්තං නිලීයිංසූති එකස්මිං ඔකාසෙ පටිච්ඡන්නා අච්ඡිංසු. (Giải thích) từ ‘cheppaṃ’ là nó đã vẫy cái đuôi. (Giải thích) từ ‘oḍḍi’ là nó đã đặt ở phía trước. (Giải thích) câu ‘nimittampi akāsi (cũng đã làm dấu hiệu)’ có nghĩa là: Nó đã làm cái dấu hiệu ấy, là cái dấu hiệu mà theo phương cách ấy, theo hành vi ấy, các vị ấy biết được ý định về việc dâm dục. (Giải thích) câu ‘so bhikkhu (vị tỳ khưu ấy)’ là vị tỳ khưu mà ngôi trú xá này là của vị ấy. (Giải thích) câu ‘ekamantaṃ nilīyiṃsu (đã ẩn núp ở một nơi)’ là các vị ấy đã ở một cách kín đáo tại một nơi. 41. සච්චං, ආවුසොති සහොඩ්ඪග්ගහිතො චොරො විය පච්චක්ඛං දිස්වා චොදිතත්තා ‘‘කිං වා මයා කත’’න්තිආදීනි වත්තුං අසක්කොන්තො ‘‘සච්චං, ආවුසො’’ති ආහ. නනු, ආවුසො, තථෙව තං හොතීති ආවුසො යථා මනුස්සිත්ථියා, නනු තිරච්ඡානගතිත්ථියාපි තං සික්ඛාපදං තථෙව හොති. මනුස්සිත්ථියාපි හි දස්සනම්පි ගහණම්පි ආමසනම්පි ඵුසනම්පි ඝට්ටනම්පි දුට්ඨුල්ලමෙව. තිරච්ඡානගතිත්ථියාපි තං සබ්බං දුට්ඨුල්ලමෙව. කො එත්ථ විසෙසො? අලෙසට්ඨානෙ ත්වං ලෙසං ඔඩ්ඩෙසීති. 41. (Giải thích) câu ‘saccaṃ, āvuso (thưa hiền giả, là sự thật)’ là: Do đã bị chất vấn sau khi bị nhìn thấy một cách trực tiếp, giống như kẻ trộm bị bắt quả tang cùng với tang vật, vị ấy đã không thể nói lên những lời như là: ‘Tôi đã làm gì đâu?’ nên đã nói rằng: ‘Thưa hiền giả, là sự thật.’ (Giải thích) câu ‘nanu, āvuso, tatheva taṃ hoti (này hiền giả, há chẳng phải điều ấy là như vậy hay sao?)’ là: Này hiền giả, đối với người nữ là con người như thế nào, há chẳng phải học giới ấy đối với con mái là loài bàng sanh cũng là như vậy hay sao? Vì rằng đối với người nữ là con người, cả việc nhìn, cả việc nắm, cả việc sờ, cả việc chạm, cả việc cọ xát đều là tội thô. Đối với con mái là loài bàng sanh, tất cả những điều ấy cũng là tội thô. Ở đây, có gì khác biệt đâu? Ông đã viện cớ ở trường hợp không có cớ. 42. අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපි පාරාජිකො හොති අසංවාසොති තිරච්ඡානගතායපි මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකො යෙව හොතීති දළ්හතරං සික්ඛාපදමකාසි. දුවිධඤ්හි සික්ඛාපදං – ලොකවජ්ජං, පණ්ණත්තිවජ්ජඤ්ච. තත්ථ යස්ස සචිත්තකපක්ඛෙ චිත්තං අකුසලමෙව හොති, තං ලොකවජ්ජං නාම. සෙසං පණ්ණත්තිවජ්ජං. තත්ථ ලොකවජ්ජෙ අනුපඤ්ඤත්ති උප්පජ්ජමානා රුන්ධන්තී ද්වාරං පිදහන්තී සොතං පච්ඡින්දමානා ගාළ්හතරං කරොන්තී උප්පජ්ජති, අඤ්ඤත්‍ර අධිමානා, අඤ්ඤත්‍ර සුපිනන්තාති අයං පන වීතික්කමාභාවා අබ්බොහාරිකත්තා ච වුත්තා. පණ්ණත්තිවජ්ජෙ අකතෙ වීතික්කමෙ උප්පජ්ජමානා සිථිලං කරොන්තී මොචෙන්තී ද්වාරං දදමානා අපරාපරම්පි අනාපත්තිං කුරුමානා උප්පජ්ජති, ගණභොජනපරම්පරභොජනාදීසු අනුපඤ්ඤත්තියො විය. ‘‘අන්තමසො තඞ්ඛණිකායපී’’ති එවරූපා පන කතෙ වීතික්කමෙ උප්පන්නත්තා පඤ්ඤත්තිගතිකාව හොති. ඉදං පන පඨමසික්ඛාපදං යස්මා ලොකවජ්ජං, න පණ්ණත්තිවජ්ජං; තස්මා අයමනුපඤ්ඤත්ති රුන්ධන්තී ද්වාරං පිදහන්තී සොතං පච්ඡින්දමානා ගාළ්හතරං කරොන්තී උප්පජ්ජි. 42. (Giải thích câu) ‘antamaso tiracchānagatāyapi pārājiko hoti asaṃvāso (cho đến cả với loài bàng sanh cũng phạm tội pārājika, không được sống chung)’ là: Ngài đã chế định học giới nghiêm khắc hơn rằng: ‘Sau khi đã thực hành pháp dâm cho đến cả với loài bàng sanh thì vẫn là người phạm tội pārājika.’ Vì rằng học giới có hai loại: lokavajja (tội lỗi bị đời chê trách) và paṇṇattivajja (tội lỗi do chế định). Trong ấy, học giới nào mà trong trường hợp có tâm cố ý, tâm chỉ là bất thiện thì học giới ấy được gọi là lokavajja. Phần còn lại là paṇṇattivajja. Trong ấy, đối với lokavajja, sự chế định bổ sung (anupaññatti) khi sanh khởi thì sanh khởi theo cách ngăn chặn, đóng lại cánh cửa, cắt đứt dòng chảy, và làm cho nghiêm khắc hơn. Tuy nhiên, câu ‘aññatra adhimānā, aññatra supinantā (ngoại trừ do tưởng lầm, ngoại trừ trong giấc mộng)’ này đã được nói đến là do không có sự vi phạm và do không phải là đối tượng của sự quy ước. Đối với paṇṇattivajja, sự chế định bổ sung khi sanh khởi trong lúc sự vi phạm chưa được thực hiện thì sanh khởi theo cách làm cho nới lỏng, tháo gỡ, mở ra cánh cửa, và tạo ra trường hợp không có tội hết lần này đến lần khác, giống như các chế định bổ sung trong các trường hợp thọ thực theo nhóm, thọ thực liên tiếp, v.v... Tuy nhiên, loại (chế định bổ sung) như là ‘antamaso taṅkhaṇikāyapi (cho đến cả trong chốc lát)’ do đã sanh khởi sau khi sự vi phạm đã được thực hiện nên vẫn có chiều hướng giống như sự chế định (ban đầu). Hơn nữa, vì học giới đầu tiên này là lokavajja, không phải là paṇṇattivajja; do đó, sự chế định bổ sung này đã sanh khởi theo cách ngăn chặn, đóng lại cánh cửa, cắt đứt dòng chảy, và làm cho nghiêm khắc hơn. එවං ද්වෙපි වත්ථූනි සම්පිණ්ඩෙත්වා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හතරං කත්වා පඨමපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය වජ්ජිපුත්තකවත්ථු උදපාදි. තස්සුප්පත්තිදස්සනත්ථමෙතං වුත්තං – ‘‘එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති[Pg.193]. තස්සත්ථො – භගවතා භික්ඛූනං ඉදං සික්ඛාපදං එවං පඤ්ඤත්තං හොති ච ඉදඤ්ච අඤ්ඤම්පි වත්ථු උදපාදීති. Như vậy, sau khi đã tóm lược cả hai câu chuyện, đã làm cho nghiêm khắc hơn theo cách thức đoạn tận gốc rễ, và khi tội pārājika thứ nhất đã được chế định, câu chuyện về các vị Vajjiputtaka lại sanh khởi để có sự chế định bổ sung. Để trình bày về sự sanh khởi của câu chuyện ấy, điều này đã được các vị Trưởng Lão kết tập nói đến: ‘evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti (như vậy, học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu).’ Ý nghĩa của câu ấy là: Học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu như vậy, và câu chuyện khác này cũng đã sanh khởi. මක්කටීවත්ථුකථා නිට්ඨිතා. Phần kể về câu chuyện con khỉ cái đã chấm dứt. සන්ථතභාණවාරො Phẩm Santhata වජ්ජිපුත්තකවත්ථුවණ්ණනා Phần giải về câu chuyện các vị Vajjiputtaka 43-44. ඉදානි යං තං අඤ්ඤම්පි වත්ථු උප්පන්නං, තං දස්සෙතුං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙනා’’තිආදිමාහ. තත්‍රාපි අයමනුත්තානපදවණ්ණනා – වෙසාලිකාති වෙසාලිවාසිනො. වජ්ජිපුත්තකාති වජ්ජිරට්ඨෙ වෙසාලියං කුලානං පුත්තා. සාසනෙ කිර යො යො උපද්දවො ආදීනවො අබ්බුදමුප්පජ්ජි, සබ්බං තං වජ්ජිපුත්තකෙ නිස්සාය. තථා හි දෙවදත්තොපි වජ්ජිපුත්තකෙ පක්ඛෙ ලභිත්වා සඞ්ඝං භින්දි. වජ්ජිපුත්තකා එව ච වස්සසතපරිනිබ්බුතෙ භගවති උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙසුං. ඉමෙපි තෙසං යෙව එකච්චෙ එවං පඤ්ඤත්තෙපි සික්ඛාපදෙ යාවදත්ථං භුඤ්ජිංසු…පෙ… මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසූති. 43-44. Bây giờ, để trình bày về câu chuyện khác nữa đã sanh khởi ấy, vị Trưởng Lão kết tập đã nói câu bắt đầu là ‘tena kho pana samayena.’ Ở đó cũng có phần giải thích các từ khó hiểu này: (Giải thích) từ ‘vesālikā’ là những người trú ở thành Vesālī. (Giải thích) từ ‘vajjiputtakā’ là các người con trai của các gia tộc ở thành Vesālī trong xứ Vajjī. Tương truyền rằng, ở trong giáo Pháp, bất cứ tai họa nào, bất cứ nguy hiểm nào, bất cứ ung nhọt nào đã sanh khởi, tất cả điều ấy (đã sanh khởi) là do nương vào các vị Vajjiputtaka. Thật vậy, cả đến Devadatta sau khi đã có được các vị Vajjiputtaka về phe của mình cũng đã chia rẽ hội chúng. Và chính các vị Vajjiputtaka, vào lúc một trăm năm sau khi đức Thế Tôn viên tịch, đã trình bày giáo huấn của đức Đạo Sư là phi Pháp, phi Luật. Các vị này cũng là một số trong các vị ấy, dầu cho học giới đã được chế định như vậy, các vị ấy đã ăn uống theo ý muốn ... (vân vân) ... đã thực hành pháp dâm. ඤාතිබ්‍යසනෙනපීති එත්ථ අසනං බ්‍යසනං වික්ඛෙපො විද්ධංසනං විනාසොති සබ්බමෙතං එකත්ථං. ඤාතීනං බ්‍යසනං ඤාතිබ්‍යසනං, තෙන ඤාතිබ්‍යසනෙන, රාජදණ්ඩබ්‍යාධිමරණවිප්පවාසනිමිත්තෙන ඤාතිවිනාසෙනාති අත්ථො. එස නයො දුතියපදෙපි. තතියපදෙ පන ආරොග්‍යවිනාසකො රොගො එව රොගබ්‍යසනං. සො හි ආරොග්‍යං බ්‍යසති වික්ඛිපති විනාසෙතීති බ්‍යසනං. රොගොව බ්‍යසනං රොගබ්‍යසනං, තෙන රොගබ්‍යසනෙන. ඵුට්ඨාති අධිපන්නා අභිභූතා සමන්නාගතාති අත්ථො. Trong câu Ñātibyasanenapīti (cũng do tai họa về thân quyến), các từ asanaṃ, byasanaṃ, vikkhepo, viddhaṃsanaṃ, vināso tất cả đều có cùng một nghĩa. Ñātīnaṃ byasanaṃ là ñātibyasanaṃ (tai họa của thân quyến). Tena ñātibyasanena (do tai họa về thân quyến ấy), có nghĩa là: do sự tổn thất thân quyến vì nguyên nhân bị vua trừng phạt, bệnh tật, qua đời, hoặc phải ly tán. Phương pháp này cũng tương tự đối với cụm từ thứ hai. Còn trong cụm từ thứ ba, bệnh tật hủy hoại sức khỏe chính là rogabyasanaṃ (tai họa bệnh tật). Bởi vì nó (so - bệnh tật) vứt bỏ (byasati, vikkhipati), hủy hoại (vināseti) sức khỏe (ārogyaṃ), nên được gọi là byasanaṃ (sự hủy hoại). Bệnh tật chính là sự hủy hoại, đó là rogabyasanaṃ; tena rogabyasanena (do tai họa bệnh tật ấy). Phuṭṭhā có nghĩa là bị áp đảo, bị chế ngự, bị xâm nhập. න මයං, භන්තෙ ආනන්ද, බුද්ධගරහිනොති භන්තෙ ආනන්ද, මයං න බුද්ධං ගරහාම, න බුද්ධස්ස දොසං දෙම. න ධම්මගරහිනො, න සඞ්ඝගරහිනො. අත්තගරහිනො මයන්ති අත්තානමෙව මයං ගරහාම, අත්තනො දොසං දෙම. අලක්ඛිකාති නිස්සිරිකා. අප්පපුඤ්ඤාති පරිත්තපුඤ්ඤා. විපස්සකා කුසලානං ධම්මානන්ති යෙ අට්ඨතිංසාරම්මණෙසු විභත්තා කුසලා ධම්මා, තෙසං විපස්සකා; තතො තතො ආරම්මණතො වුට්ඨාය තෙව ධම්මෙ විපස්සමානාති [Pg.194] අත්ථො. පුබ්බරත්තාපරරත්තන්ති රත්තියා පුබ්බං පුබ්බරත්තං, රත්තියා අපරං අපරරත්තං, පඨමයාමඤ්ච පච්ඡිමයාමඤ්චාති වුත්තං හොති. බොධිපක්ඛිකානන්ති බොධිස්ස පක්ඛෙ භවානං, අරහත්තමග්ගඤාණස්ස උපකාරකානන්ති අත්ථො. භාවනානුයොගන්ති වඩ්ඪනානුයොගං. අනුයුත්තා විහරෙය්‍යාමාති ගිහිපලිබොධං ආවාසපලිබොධඤ්ච පහාය විවිත්තෙසු සෙනාසනෙසු යුත්තපයුත්තා අනඤ්ඤකිච්චා විහරෙය්‍යාම. Na mayaṃ, bhante ānanda, buddhagarahino (Bạch ngài Ānanda, chúng con không phải là người chỉ trích Đức Phật) có nghĩa là: Bạch ngài Ānanda, chúng con không chỉ trích Đức Phật, không đổ lỗi cho Đức Phật. Na dhammagarahino (không phải người chỉ trích Pháp), na saṅghagarahino (không phải người chỉ trích Tăng). Attagarahino mayan (chúng con là người tự chỉ trích mình) có nghĩa là: chúng con chỉ chỉ trích chính mình, tự nhận lỗi về mình. Alakkhikā có nghĩa là nissirikā (không có phúc đức). Appapuññā có nghĩa là parittapuññā (ít phước báu). Vipassakā kusalānaṃ dhammānan (là người quán thấy các thiện pháp) có nghĩa là: những thiện pháp nào được phân loại trong ba mươi tám đề mục, họ là người quán thấy các pháp ấy; có nghĩa là sau khi xuất khỏi đề mục này hay đề mục khác, họ quán thấy chính các thiện pháp ấy. Pubbarattāpararattan (canh đầu và canh cuối) có nghĩa là: rattiyā pubbaṃ là pubbarattaṃ (phần đầu của đêm), rattiyā aparaṃ là apararattaṃ (phần sau của đêm); được nói là canh đầu và canh cuối. Bodhipakkhikānan (thuộc về phần giác ngộ) có nghĩa là: những pháp thuộc về phe của sự giác ngộ, là những pháp hỗ trợ cho A-la-hán đạo tuệ. Bhāvanānuyogan có nghĩa là vaḍḍhanānuyogaṃ (sự chuyên tâm phát triển). Anuyuttā vihareyyāma (chúng con sẽ sống chuyên tâm) có nghĩa là: chúng con sẽ từ bỏ các chướng ngại của hàng tại gia và chướng ngại của trú xứ, sống ở những sàng tọa thanh vắng, nỗ lực, tinh cần, không có công việc nào khác. එවමාවුසොති ථෙරො එතෙසං ආසයං අජානන්තො ඉදං නෙසං මහාගජ්ජිතං සුත්වා ‘‘සචෙ ඉමෙ ඊදිසා භවිස්සන්ති, සාධූ’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘එවමාවුසො’’ති සම්පටිච්ඡි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසොති උභයම්පෙතං කාරණපටික්ඛෙපවචනං. කාරණඤ්හි යස්මා තත්ථ තදායත්තවුත්තිභාවෙන ඵලං තිට්ඨති. යස්මා චස්ස තං ඔකාසො හොති තදායත්තවුත්තිභාවෙන, තස්මා ‘‘ඨානඤ්ච අවකාසො චා’’ති වුච්චති, තං පටික්ඛිපන්තො ආහ – ‘‘අට්ඨානමෙතං, ආනන්ද, අනවකාසො’’ති. එතං ඨානං වා ඔකාසො වා නත්ථි. යං තථාගතොති යෙන තථාගතො වජ්ජීනං වා…පෙ… සමූහනෙය්‍ය, තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො. යදි හි භගවා එතෙසං ‘‘ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති යාචන්තානං උපසම්පදං දදෙය්‍ය, එවං සන්තෙ ‘‘පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්‍ය. යස්මා පනෙතං න සමූහනති, තස්මා ‘‘අට්ඨානමෙත’’න්තිආදිමාහ. Evamāvuso (Đúng vậy, chư hiền): Vị trưởng lão, do không biết được ý định của họ, sau khi nghe lời tuyên bố hùng hồn này của họ, đã nghĩ rằng: “Nếu những vị này được như vậy thì tốt thay,” và đã chấp thuận rằng: “Đúng vậy, chư hiền.” Aṭṭhānametaṃ anavakāso (Điều này không phải là cơ sở, không phải là trường hợp): Cả hai từ này đều là lời bác bỏ nguyên nhân. Bởi vì quả được tồn tại ở đó (trong nguyên nhân) do sự hiện hữu phụ thuộc vào nguyên nhân ấy, và bởi vì nguyên nhân ấy là cơ hội cho quả do sự hiện hữu phụ thuộc vào nó, nên được gọi là ṭhāna (cơ sở) và avakāsa (trường hợp). Bác bỏ điều đó, Ngài nói: “Này Ānanda, điều này không phải là cơ sở, không phải là trường hợp.” Không có cơ sở hay trường hợp này. Yaṃ tathāgato có nghĩa là: không có nguyên nhân nào mà do đó Như Lai lại có thể hủy bỏ (điều học) đã chế định vì (các tỳ khưu) dòng Vajjī... Vì nếu Đức Thế Tôn ban lễ cụ túc giới cho những vị này đang xin “Mong chúng con được thọ cụ túc giới,” nếu vậy, Ngài sẽ hủy bỏ điều đã được chế định rằng “phạm tội bất cộng trụ.” Nhưng vì Ngài không hủy bỏ điều này, do đó Ngài đã nói aṭṭhānametaṃ (điều này không phải là cơ sở) v.v... සො ආගතො න උපසම්පාදෙතබ්බොති ‘‘යදි හි එවං ආගතො උපසම්පදං ලභෙය්‍ය, සාසනෙ අගාරවො භවෙය්‍ය. සාමණෙරභූමියං පන ඨිතො සගාරවො ච භවිස්සති, අත්තත්ථඤ්ච කරිස්සතී’’ති ඤත්වා අනුකම්පමානො භගවා ආහ – ‘‘සො ආගතො න උපසම්පාදෙතබ්බො’’ති. සො ආගතො උපසම්පාදෙතබ්බොති එවං ආගතො භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා අවිපන්නසීලතාය සාසනෙ සගාරවො භවිස්සති, සො සති උපනිස්සයෙ නචිරස්සෙව උත්තමත්ථං පාපුණිස්සතීති ඤත්වා උපසම්පාදෙතබ්බොති ආහ. So āgato na upasampādetabbo (Người trở về như vậy không nên được cho thọ cụ túc giới): Đức Thế Tôn, với lòng bi mẫn, đã biết rằng: “Vì nếu người trở về như vậy (sau khi hành dâm mà không xả giới) được thọ cụ túc giới, sẽ có sự bất kính trong giáo pháp. Nhưng khi ở trong địa vị sa-di, người ấy sẽ có lòng tôn kính và sẽ thực hành lợi ích cho bản thân,” nên Ngài đã nói: “Người trở về như vậy không nên được cho thọ cụ túc giới.” So āgato upasampādetabbo (Người trở về như vậy nên được cho thọ cụ túc giới): Ngài đã biết rằng: “Người trở về như vậy (sau khi xả giới rồi hành dâm), khi ở trong địa vị tỳ khưu, do giới hạnh không bị hư hoại, sẽ có lòng tôn kính trong giáo pháp; người ấy, nếu có duyên lành, sẽ không bao lâu đạt được mục đích tối thượng,” nên Ngài đã nói: “nên được cho thọ cụ túc giới.” එවං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා ආගතෙසු අනුපසම්පාදෙතබ්බඤ්ච උපසම්පාදෙතබ්බඤ්ච දස්සෙත්වා තීණිපි වත්ථූනි සමොධානෙත්වා පරිපුණ්ණං කත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතුකාමො ‘‘එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ‘‘යො පන භික්ඛු…පෙ… අසංවාසො’’ති පරිපුණ්ණං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි. Như vậy, sau khi đã chỉ ra trường hợp không nên cho thọ cụ túc giới và trường hợp nên cho thọ cụ túc giới trong số những người trở về sau khi đã hành dâm, và sau khi đã kết hợp cả ba câu chuyện, với mong muốn chế định điều học một cách đầy đủ, Ngài đã nói: “Này các tỳ khưu, các thầy nên tụng đọc điều học này như sau,” rồi đã chế định điều học đầy đủ rằng: “Vị tỳ khưu nào... cho đến... bất cộng trụ.” වජ්ජිපුත්තකවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Dứt phần giải về câu chuyện các tỳ khưu dòng Vajjī. චතුබ්බිධවිනයකථා Luận về Bốn Loại Luật 45. ඉදානිස්ස [Pg.195] අත්ථං විභජන්තො ‘‘යො පනාති, යො යාදිසො’’තිආදිමාහ. තස්මිං පන සික්ඛාපදෙ ච සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ච සකලෙ ච විනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො – 45. Bây giờ, khi phân tích ý nghĩa của điều học này, Ngài đã nói bắt đầu bằng: “Yo panā nghĩa là yo yādiso (vị nào, thuộc loại nào).” Người mong muốn sự thông thạo trong điều học ấy, trong phần phân tích điều học, và trong toàn bộ sự quyết đoán về luật, nên biết đến bốn loại luật – චතුබ්බිධඤ්හි විනයං, මහාථෙරා මහිද්ධිකා; නීහරිත්වා පකාසෙසුං, ධම්මසඞ්ගාහකා පුරා. Thuở xưa, các vị kết tập Pháp, là các bậc đại trưởng lão có đại thần lực, đã rút ra và tuyên thuyết bốn loại luật. කතමං චතුබ්බිධං? සුත්තං, සුත්තානුලොමං, ආචරියවාදං, අත්තනොමතින්ති. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ආහච්චපදෙන රසෙන ආචරියවංසෙන අධිප්පායා’’ති, එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං, රසොති සුත්තානුලොමං, ආචරියවංසොති ආචරියවාදො, අධිප්පායොති අත්තනොමති. Bốn loại là gì? Kinh (Sutta), Tùy thuận Kinh (Suttānuloma), Thuyết của các vị thầy (Ācariyavāda), và Ý kiến riêng (Attanomati). Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “(Ý nghĩa) nên được chấp nhận bằng lời nói trực tiếp (āhaccapada), bằng tinh yếu (rasa), bằng truyền thống của các vị thầy (ācariyavaṃsa), bằng ý định (adhippāya).” Ở đây, āhaccapada được hiểu là Kinh (Sutta); rasa được hiểu là Tùy thuận Kinh (Suttānuloma); ācariyavaṃsa được hiểu là Thuyết của các vị thầy (Ācariyavāda); adhippāya được hiểu là Ý kiến riêng (Attanomati). තත්ථ සුත්තංනාම සකලෙ විනයපිටකෙ පාළි. Trong số đó, cái gọi là Kinh (Sutta) chính là Pāḷi trong toàn bộ Tạng Luật. සුත්තානුලොමං නාම චත්තාරො මහාපදෙසා; යෙ භගවතා එවං වුත්තා – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති; කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තං චෙ කප්පියං අනුලොමෙති; අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති; තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති; තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305). Cái gọi là Tùy thuận Kinh (Suttānuloma) là bốn Đại Chứng Cứ (Mahāpadesa), đã được Đức Thế Tôn nói như sau: “Này các tỳ khưu, điều gì không bị Ta bác bỏ rằng ‘Điều này không được phép,’ nếu nó thuận theo điều không được phép, ngăn cản điều được phép, thì điều đó không được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không bị Ta bác bỏ rằng ‘Điều này không được phép,’ nếu nó thuận theo điều được phép, ngăn cản điều không được phép, thì điều đó được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không được Ta cho phép rằng ‘Điều này được phép,’ nếu nó thuận theo điều không được phép, ngăn cản điều được phép, thì điều đó không được phép đối với các thầy. Này các tỳ khưu, điều gì không được Ta cho phép rằng ‘Điều này được phép,’ nếu nó thuận theo điều được phép, ngăn cản điều không được phép, thì điều đó được phép đối với các thầy.” ආචරියවාදො නාම ධම්මසඞ්ගාහකෙහි පඤ්චහි අරහන්තසතෙහි ඨපිතා පාළිවිනිමුත්තා ඔක්කන්තවිනිච්ඡයප්පවත්තා අට්ඨකථාතන්ති. “Ācariyavāda” (Thầy Tổ Thuyết) là dòng Chú Giải, được thiết lập bởi năm trăm vị A-la-hán là các vị kết tập Pháp, vốn tách rời khỏi Pāḷi, và được tiến hành bằng sự quyết đoán đã thâm nhập (bằng trí tuệ). අත්තනොමති නාම සුත්ත-සුත්තානුලොම-ආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා අනුමානෙන අත්තනො අනුබුද්ධියා නයග්ගාහෙන උපට්ඨිතාකාරකථනං. “Attanomati” (Tự Ý Thuyết) là sự trình bày về phương cách đã khởi lên bằng sự suy luận, bằng sự thông hiểu riêng của mình, bằng sự nắm bắt phương pháp, sau khi đã từ bỏ Kinh, Tùy Kinh, và Thầy Tổ Thuyết. අපිච සුත්තන්තාභිධම්මවිනයට්ඨකථාසු ආගතො සබ්බොපි ථෙරවාදො ‘‘අත්තනොමති’’ නාම. තං පන අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙන්තෙන න දළ්හග්ගාහං [Pg.196] ගහෙත්වා වොහරිතබ්බං. කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්ථෙන පාළිං, පාළියා ච අත්ථං සංසන්දිත්වා කථෙතබ්බං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ඔතරති චෙව සමෙති ච, ගහෙතබ්බා. සචෙ නෙව ඔතරති න සමෙති, න ගහෙතබ්බා. අයඤ්හි අත්තනොමති නාම සබ්බදුබ්බලා. අත්තනොමතිතො ආචරියවාදො බලවතරො. Hơn nữa, tất cả Trưởng Lão Thuyết được tìm thấy trong các Chú Giải Kinh, A-tỳ-đàm, và Luật được gọi là “Tự Ý Thuyết”. Tuy nhiên, người nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết ấy không nên nói năng bằng cách nắm giữ một cách chắc chắn. Sau khi đã ghi nhận lý do, nên nói sau khi đã đối chiếu Pāḷi với ý nghĩa và ý nghĩa với Pāḷi. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp ở đó, nó nên được chấp nhận. Nếu nó không đi vào và không phù hợp, nó không nên được chấp nhận. Vì Tự Ý Thuyết này là yếu nhất trong tất cả. Thầy Tổ Thuyết thì mạnh hơn Tự Ý Thuyết. ආචරියවාදොපි සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. තත්ථ ඔතරන්තො සමෙන්තොයෙව ගහෙතබ්බො, ඉතරො න ගහෙතබ්බො. ආචරියවාදතො හි සුත්තානුලොමං බලවතරං. Thầy Tổ Thuyết cũng nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Chỉ nên chấp nhận (Thầy Tổ Thuyết) nào đi vào và phù hợp ở đó; cái khác thì không nên chấp nhận. Vì Tùy Kinh thì mạnh hơn Thầy Tổ Thuyết. සුත්තානුලොමම්පි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. තත්ථ ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමතො හි සුත්තමෙව බලවතරං. සුත්තඤ්හි අප්පටිවත්තියං කාරකසඞ්ඝසදිසං බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසං. තස්මා යදා ද්වෙ භික්ඛූ සාකච්ඡන්ති, සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරවාදී සුත්තානුලොමං. තෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා සුත්තානුලොමං සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ, න ගහෙතබ්බං; සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා ආචරියවාදො සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. අනොතරන්තො අසමෙන්තො ච ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො; සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. Tùy Kinh cũng nên được thẩm tra trong Kinh. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp ở đó; cái khác thì không nên chấp nhận. Vì Kinh thì mạnh hơn Tùy Kinh. Vì Kinh là không thể bác bỏ, giống như Tăng chúng đã thực hiện (kết tập), giống như thời kỳ hiện hữu của các vị Phật. Do đó, khi hai vị tỳ khưu thảo luận, người theo phe mình nói sau khi đã chấp nhận Kinh, người theo phe kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Các vị ấy, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Tùy Kinh trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận; nên đứng vững trên chính Kinh. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Các vị ấy cũng, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Thầy Tổ Thuyết trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Thầy Tổ Thuyết đáng bị chỉ trích, vốn không đi vào và không phù hợp, thì không nên được chấp nhận; nên đứng vững trên chính Kinh. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා අත්තනොමති සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. සුත්තස්මිං යෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Các vị ấy cũng, không nên bác bỏ hay chỉ trích lẫn nhau, nên thẩm tra Tự Ý Thuyết trong Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Kinh. අථ පනායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරූළ්හං පාළිආගතං පඤ්ඤායති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ තථා පඤ්ඤායති න ඔතරති න සමෙති, බාහිරකසුත්තං වා හොති සිලොකො වා අඤ්ඤං වා ගාරය්හසුත්තං ගුළ්හවෙස්සන්තරගුළ්හවිනයවෙදල්ලාදීනං අඤ්ඤතරතො ආගතං, න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, được biết là đã được đưa vào ba kỳ kết tập và đã được truyền lại trong Pāḷi, nó nên được chấp nhận. Nếu nó không được biết như vậy, không đi vào, không phù hợp, nó là kinh ngoại đạo, hoặc là một câu kệ, hoặc là một kinh đáng bị chỉ trích khác đến từ một trong các (kinh) như Guḷhavessantara, Guḷhavinaya, Vedalla, v.v., thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh. අථායං [Pg.197] සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. නො චෙ, න ගහෙතබ්බො. සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Thầy Tổ Thuyết nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh. අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tùy Kinh, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Tùy Kinh. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tùy Kinh. අථ පනායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Kinh đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Tùy Kinh nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp; cái khác thì không nên chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා. ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Thầy Tổ Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tự Ý Thuyết. Tự Ý Thuyết nên được thẩm tra trong Thầy Tổ Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Nếu không, nó không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Thầy Tổ Thuyết. අථ පනායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Kinh. Kinh nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận. Kinh đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Tùy Kinh. Tùy Kinh nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Chỉ nên chấp nhận (Tùy Kinh) nào đi vào và phù hợp; cái khác thì không nên chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො; ඉතරො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො. අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අත්තනො ගහණමෙව බලියං කාතබ්බං. සබ්බට්ඨානෙසු ච ඛෙපො වා ගරහා වා න කාතබ්බාති. Hoặc, vị này nói sau khi đã chấp nhận Tự Ý Thuyết, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận) Thầy Tổ Thuyết. Thầy Tổ Thuyết nên được thẩm tra trong Tự Ý Thuyết. Nếu nó đi vào và phù hợp, nó nên được chấp nhận; Thầy Tổ Thuyết đáng bị chỉ trích khác thì không nên được chấp nhận. Nên đứng vững trên chính Tự Ý Thuyết. Nên làm cho sự chấp nhận của chính mình trở nên mạnh mẽ. Và trong mọi trường hợp, không nên bác bỏ hay chỉ trích. අථ [Pg.198] පනායං ‘‘කප්පිය’’න්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො ‘‘අකප්පිය’’න්ති. සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. Lại nữa, nếu vị này nói sau khi đã chấp nhận rằng “là thích hợp”, vị kia (nói sau khi đã chấp nhận rằng) “là không thích hợp”. Nên thẩm tra trong cả Kinh và Tùy Kinh. Nếu nó là thích hợp, nên đứng vững trên điều thích hợp. Nếu nó là không thích hợp, (nên đứng vững) trên điều không thích hợp. අථායං තස්ස කප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති. කප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ පරො තස්ස අකප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, අනෙන අත්තනො ගහණන්ති කත්වා දළ්හං ආදාය න ඨාතබ්බං. ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අකප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, පටික්ඛිත්තභාවොයෙව සාධු, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. විනයඤ්හි පත්වා කප්පියාකප්පියවිචාරණමාගම්ම රුන්ධිතබ්බං, ගාළ්හං කත්තබ්බං, සොතං පච්ඡින්දිතබ්බං, ගරුකභාවෙයෙව ඨාතබ්බං. Hoặc là, vị này trình bày nhiều lý do và sự quyết đoán từ kinh điển để chứng minh tính chất hợp lệ của vật ấy, còn người kia không tìm thấy lý do. (Khi ấy) nên đứng về phía hợp lệ. Hoặc là, người kia trình bày nhiều lý do và sự quyết đoán từ kinh điển để chứng minh tính chất không hợp lệ của vật ấy, vị này không nên nghĩ rằng 'đây là quan điểm của mình' rồi cố chấp giữ lấy. Sau khi chấp nhận 'Lành thay', nên đứng về phía không hợp lệ. Hoặc là, nếu thấy có bóng dáng của lý do ở cả hai bên, thì việc bị bác bỏ là tốt hơn, nên đứng về phía không hợp lệ. Vì khi đã đi đến Luật, dựa vào việc thẩm xét hợp lệ và không hợp lệ, nên ngăn chặn (quan điểm cho là hợp lệ), nên làm cho vững chắc (quan điểm không hợp lệ), nên cắt đứt dòng chảy (của tà kiến), và nên đứng về phía nặng hơn (tức là không hợp lệ). අථ පනායං ‘‘අකප්පිය’’න්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො ‘‘කප්පිය’’න්ති. සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. Lại nữa, hoặc là vị này giữ lấy quan điểm 'không hợp lệ' và nói, còn người kia thì nói 'là hợp lệ'. (Khi ấy) nên đối chiếu với Kinh và những gì thuận theo Kinh. Nếu là hợp lệ, nên đứng về phía hợp lệ. Nếu là không hợp lệ, nên đứng về phía không hợp lệ. අථායං බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි අකප්පියභාවං දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ පරො බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි කප්පියභාවං දස්සෙති, අයං කාරණං න වින්දති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, අත්තනො ගහණං න විස්සජ්ජෙතබ්බං. යථා චායං කප්පියාකප්පියෙ අකප්පියකප්පියෙ ච විනිච්ඡයො වුත්තො; එවං අනාපත්තිආපත්තිවාදෙ ආපත්තානාපත්තිවාදෙ ච, ලහුකගරුකාපත්තිවාදෙ ගරුකලහුකාපත්තිවාදෙ චාපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. නාමමත්තංයෙව හි එත්ථ නානං, යොජනානයෙ නානං නත්ථි, තස්මා න විත්ථාරිතං. Hoặc là, vị này trình bày tính chất không hợp lệ bằng nhiều lý do từ sự quyết đoán của kinh, còn người kia không tìm thấy lý do, (khi ấy) nên đứng về phía không hợp lệ. Hoặc là, người kia trình bày tính chất hợp lệ bằng nhiều lý do từ sự quyết đoán của kinh, còn vị này không tìm thấy lý do, (khi ấy) nên đứng về phía hợp lệ. Hoặc là, nếu thấy có bóng dáng của lý do ở cả hai bên, không nên từ bỏ quan điểm của mình. Và như sự quyết đoán này đã được nói trong trường hợp hợp lệ và không hợp lệ, và không hợp lệ và hợp lệ; cũng vậy, nên hiểu sự quyết đoán trong cuộc tranh luận về không phạm tội và phạm tội, và phạm tội và không phạm tội, và trong cuộc tranh luận về tội nhẹ và tội nặng, và tội nặng và tội nhẹ. Vì ở đây chỉ có tên gọi là khác nhau, trong phương pháp áp dụng thì không có gì khác, do đó (vấn đề) không được giải rộng ra. එවං කප්පියාකප්පියාදිවිනිච්ඡයෙ උප්පන්නෙ යො සුත්ත-සුත්තානුලොමආචරියවාදඅත්තනොමතීසු අතිරෙකකාරණං ලභති, තස්ස වාදෙ ඨාතබ්බං. සබ්බසො පන කාරණං විනිච්ඡයං අලභන්තෙන සුත්තං න ජහිතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බන්ති. එවං තස්මිං සික්ඛාපදෙ ච සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ච සකලෙ ච විනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන අයං චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො. Như vậy, khi sự quyết đoán về hợp lệ, không hợp lệ, v.v... khởi lên, vị nào tìm thấy lý do vượt trội trong kinh, những gì thuận theo kinh, quan điểm của các vị thầy, và ý kiến riêng của mình, thì nên đứng về quan điểm của vị ấy. Tuy nhiên, người về mọi mặt không tìm thấy lý do và sự quyết đoán thì không nên từ bỏ kinh, mà nên đứng về phía chính kinh điển. Như vậy, người mong muốn sự thiện xảo trong học giới ấy, trong sự phân tích học giới, và trong toàn bộ sự quyết đoán về Luật, thì nên biết bốn loại Luật này. ඉමඤ්ච [Pg.199] පන චතුබ්බිධං විනයං ඤත්වාපි විනයධරෙන පුග්ගලෙන තිලක්ඛණසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. තීණි හි විනයධරස්ස ලක්ඛණානි ඉච්ඡිතබ්බානි. කතමානි තීණි? ‘‘සුත්තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොති සුප්පවත්ති සුවිනිච්ඡිතං සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනතො’’ති ඉදමෙකං ලක්ඛණං. ‘‘විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො’’ති ඉදං දුතියං. ‘‘ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොති සුමනසිකතා සූපධාරිතා’’ති ඉදං තතියං. Lại nữa, dù đã biết bốn loại Luật này, người trì Luật cũng nên là người có đủ ba đặc điểm. Vì ba đặc điểm của người trì Luật là điều đáng mong muốn. Ba (đặc điểm) ấy là gì? 'Kinh điển đối với vị ấy được tiếp thu tốt, được thực hành tốt, được quyết đoán kỹ lưỡng từ kinh và từ các chi tiết' – đây là đặc điểm thứ nhất. 'Lại nữa, vị ấy đứng vững trong Luật, không bị lay chuyển' – đây là (đặc điểm) thứ hai. 'Lại nữa, sự truyền thừa của các vị thầy đối với vị ấy được nắm bắt tốt, được tác ý tốt, được ghi nhớ kỹ lưỡng' – đây là (đặc điểm) thứ ba. තත්ථ සුත්තං නාම සකලං විනයපිටකං. තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොතීති සුට්ඨු ආගතං. සුප්පවත්තීති සුට්ඨු පවත්තං පගුණං වාචුග්ගතං සුවිනිච්ඡිතං. සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනතොති පාළිතො ච පරිපුච්ඡතො ච අට්ඨකථාතො ච සුවිනිච්ඡිතං හොති, කඞ්ඛච්ඡෙදං කත්වා උග්ගහිතං. Trong đó, 'kinh' (suttaṃ) có nghĩa là toàn bộ Tạng Luật. 'Đối với vị ấy được tiếp thu tốt' (svāgataṃ) nghĩa là đã đến tốt đẹp (thuộc lòng). 'Được thực hành tốt' (suppavatti) nghĩa là được thực hành tốt, thuần thục, thuộc lòng. 'Được quyết đoán kỹ lưỡng từ kinh và từ các chi tiết' (suvinicchitaṃ suttato anubyañjanato) nghĩa là được quyết đoán kỹ lưỡng từ Pāli, từ sự vấn đáp, và từ Chú giải; đã học hỏi sau khi cắt đứt sự nghi ngờ. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයෙ ලජ්ජීභාවෙන පතිට්ඨිතො හොති. අලජ්ජී හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති. සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව ච දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුං කත්වා ඨපෙති. තථා හි පුබ්බෙ මහාථෙරා තික්ඛත්තුං වාචං නිච්ඡාරෙසුං – ‘‘අනාගතෙ ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති. එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අවිජහන්තො අවොක්කමන්තො ලජ්ජීභාවෙන විනයෙ ඨිතො හොති සුප්පතිට්ඨිතොති. අසංහීරොති සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨතො වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති සන්තිට්ඨිතුං න සක්කොති; යං යං පරෙන වුච්චති තං තං අනුජානාති; සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථාය වා හෙට්ඨුපරියෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම; එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති; යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති ‘‘අසංහීරො’’ති. 'Lại nữa, vị ấy đứng vững trong Luật' (vinaye kho pana ṭhito hoti) nghĩa là được thiết lập trong Luật với tư cách là người có tàm quý. Vì người không có tàm quý, dù là bậc đa văn, do xem trọng lợi lộc, đã làm sai lệch truyền thống (Pāli), trình bày giáo pháp của Bậc Đạo Sư thành phi-Pháp, phi-Luật, và gây ra tai họa lớn trong giáo pháp. Vị ấy cũng làm phát sinh sự chia rẽ Tăng chúng và tranh cãi trong Tăng chúng. Còn người có tàm quý, có sự hối hận (về điều ác), mong muốn học tập, dù vì mạng sống cũng không làm sai lệch truyền thống, chỉ trình bày Pháp và Luật, và đặt giáo pháp của Bậc Đạo Sư ở vị trí tôn trọng. Thật vậy, các vị Đại Trưởng lão xưa đã thốt lên lời ba lần: 'Trong tương lai, người có tàm quý sẽ bảo vệ, người có tàm quý sẽ bảo vệ, người có tàm quý sẽ bảo vệ'. Như vậy, người nào có tàm quý, vị ấy không từ bỏ, không vi phạm Luật, đứng vững, an lập tốt trong Luật với tư cách là người có tàm quý. 'Không bị lay chuyển' (asaṃhīro). Người bị lay chuyển (saṃhīro) là người khi được hỏi về Pāli hay Chú giải, từ dưới lên hay từ trên xuống, hay theo thứ tự các từ, thì bối rối, run rẩy, không thể đứng vững; điều gì được người khác nói, vị ấy đều chấp thuận; từ bỏ quan điểm của mình, chấp nhận quan điểm của người khác. Còn người nào khi được hỏi về Pāli hay Chú giải, từ dưới lên trên hay theo thứ tự các từ, mà không bối rối, không run rẩy, trả lời giống như người dùng nhíp nhổ từng sợi tóc rằng: 'Chúng tôi nói như thế này; các vị thầy của chúng tôi nói như thế này'; nơi vị ấy, Pāli và sự quyết đoán Pāli tồn tại mà không đi đến sự cạn kiệt, tiêu hao, giống như mỡ sư tử được đặt trong bát vàng, vị này được gọi là 'người không bị lay chuyển'. ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොතීති ථෙරපරම්පරා වංසපරම්පරා චස්ස සුට්ඨු ගහිතා හොති. සුමනසිකතාති සුට්ඨු මනසිකතා; ආවජ්ජිතමත්තෙ උජ්ජලිතපදීපො විය හොති. සූපධාරිතාති සුට්ඨු [Pg.200] උපධාරිතා පුබ්බාපරානුසන්ධිතො අත්ථතො කාරණතො ච උපධාරිතා; අත්තනො මතිං පහාය ආචරියසුද්ධියා වත්තා හොති ‘‘මය්හං ආචරියො අසුකාචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, සො අසුකස්සා’’ති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා යාව උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හීති පාපෙත්වා ඨපෙති. තතොපි ආහරිත්වා උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, දාසකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස උපාලිත්ථෙරස්ස, සොණකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස, සිග්ගවත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණකත්ථෙරස්ස, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සිග්ගවත්ථෙරස්ස චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස චාති. එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා අත්තනො ආචරියං පාපෙත්වා ඨපෙති. එවං උග්ගහිතා හි ආචරියපරම්පරා සුග්ගහිතා හොති. එවං අසක්කොන්තෙන පන අවස්සං ද්වෙ තයො පරිවට්ටා උග්ගහෙතබ්බා. සබ්බපච්ඡිමෙන හි නයෙන යථා ආචරියො ච ආචරියාචරියො ච පාළිඤ්ච පරිපුච්ඡඤ්ච වදන්ති, තථා ඤාතුං වට්ටති. “Dòng truyền thừa các vị thầy của vị ấy được thọ trì khéo léo” có nghĩa là dòng truyền thừa các vị trưởng lão và dòng truyền thừa huyết thống của vị ấy được thọ trì tốt đẹp. “Được tác ý khéo léo” nghĩa là được tác ý tốt đẹp; ngay khi vừa hướng tâm đến, liền trở nên như ngọn đèn được thắp sáng. “Được ghi nhớ khéo léo” nghĩa là được ghi nhớ tốt đẹp, được ghi nhớ theo sự liên kết trước sau, theo ý nghĩa, và theo nguyên nhân; vị ấy từ bỏ ý riêng của mình, nói lên sự trong sạch của các vị thầy rằng: “Vị thầy của tôi đã học từ nơi vị thầy kia, vị ấy (lại học) từ nơi vị thầy nọ.” Như vậy, vị ấy dẫn khởi toàn bộ dòng truyền thừa các vị thầy, là thành phần của Trưởng Lão Bộ, cho đến khi đạt đến chỗ “Trưởng lão Upāli đã học từ nơi đức Chánh Đẳng Giác” rồi dừng lại. Cũng dẫn khởi từ đó: Trưởng lão Upāli đã học từ nơi đức Chánh Đẳng Giác, trưởng lão Dāsaka (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Upāli, trưởng lão Soṇaka (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Dāsaka, trưởng lão Siggava (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Soṇaka, trưởng lão Moggaliputtatissa (học) từ nơi thầy tế độ của mình là trưởng lão Siggava và trưởng lão Caṇḍavajji. Như vậy, vị ấy dẫn khởi toàn bộ dòng truyền thừa các vị thầy, là thành phần của Trưởng Lão Bộ, cho đến vị thầy của mình rồi dừng lại. Quả vậy, dòng truyền thừa các vị thầy được thọ trì như thế mới là được thọ trì khéo léo. Tuy nhiên, người không thể làm được như vậy chắc chắn phải học thuộc hai hoặc ba thế hệ. Quả vậy, theo phương cách tối thiểu nhất, cần phải biết được Pāli và phần hỏi đáp (tức Chú giải) như thế nào mà vị thầy và vị thầy của thầy đã giảng dạy. ඉමෙහි ච පන තීහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතෙන විනයධරෙන වත්ථුවිනිච්ඡයත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං චොදකෙන ච චුදිතකෙන ච වුත්තෙ වත්තබ්බෙ සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව ඡ ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. කතමානි ඡ? වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං, මාතිකා ඔලොකෙතබ්බා, පදභාජනීයං ඔලොකෙතබ්බං, තිකපරිච්ඡෙදො ඔලොකෙතබ්බො, අන්තරාපත්ති ඔලොකෙතබ්බා, අනාපත්ති ඔලොකෙතබ්බාති. Lại nữa, vị luật sư hội đủ ba đặc điểm này, khi Tăng chúng đã tụ họp để phân xử sự việc, khi sự việc đã được đưa ra, khi người chất vấn và người bị chất vấn đã nói lên điều cần nói, không nên vội vàng phân xử mà cần phải xem xét sáu điểm. Sáu điểm ấy là gì? Cần xem xét sự việc (vatthu), cần xem xét đề mục (mātikā), cần xem xét phần phân tích từ (padabhājanīya), cần xem xét phần phân loại theo nhóm ba (tikapariccheda), cần xem xét tội xen vào (antarāpatti), và cần xem xét trường hợp vô tội (anāpatti). වත්ථුං ඔලොකෙන්තොපි හි ‘‘තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං; යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) එවං එකච්චං ආපත්තිං පස්සති. සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Quả vậy, khi xem xét sự việc (vatthu), vị ấy thấy được một tội nào đó như sau: “Nên che đậy bằng cỏ hoặc bằng lá rồi đi đến, chứ không nên đi đến trong tình trạng lõa thể; vị nào đi đến (như vậy), phạm tội dukkaṭa (tác ác).” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. මාතිකං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්තිආදිනා (පාචි. 2) නයෙන පඤ්චන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Khi xem xét đề mục (mātikā), vị ấy thấy được một tội nào đó trong số năm tội theo phương pháp bắt đầu bằng “cố ý nói dối thì phạm pācittiya (ưng đối trị)”. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. පදභාජනීයං [Pg.201] ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අක්ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (පාරා. 59 ආදයො, අත්ථතො සමානං) නයෙන සත්තන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො පදභාජනීයතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Khi xem xét phần phân tích từ (padabhājanīya), vị ấy thấy được một tội nào đó trong số bảy tội theo phương pháp bắt đầu bằng “hành dâm trên tử thi chưa bị (thú) ăn, phạm tội pārājika (bất cộng trụ). Hành dâm trên tử thi phần lớn đã bị (thú) ăn, phạm tội thullaccaya (trọng tội)”. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn từ phần phân tích từ ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. තිකපරිච්ඡෙදං ඔලොකෙන්තොපි තිකසඞ්ඝාදිසෙසං වා තිකපාචිත්තියං වා තිකදුක්කටං වා අඤ්ඤතරං වා ආපත්තිං තිකපරිච්ඡෙදෙ පස්සති, සො තතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Khi xem xét phần phân loại theo nhóm ba (tikapariccheda), vị ấy thấy được hoặc tội saṅghādisesa (Tăng tàn) nhóm ba, hoặc tội pācittiya (ưng đối trị) nhóm ba, hoặc tội dukkaṭa (tác ác) nhóm ba, hoặc một tội nào đó trong phần phân loại theo nhóm ba. Vị ấy sẽ dẫn kinh văn từ đó ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. අන්තරාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘පටිලාතං උක්ඛිපති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 355) එවං යා සික්ඛාපදන්තරෙසු අන්තරාපත්ති හොති තං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Khi xem xét tội xen vào (antarāpatti), vị ấy thấy được tội xen vào nào có mặt ở giữa các học giới, ví như: “Nhấc đóm lửa đang cháy dở lên, phạm tội dukkaṭa (tác ác).” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. අනාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු අසාදියන්තස්ස, අථෙය්‍යචිත්තස්ස, න මරණාධිප්පායස්ස, අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස, න මොචනාධිප්පායස්ස, අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තස්සා’’ති (පාරා. 72 ආදයො) එවං තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨං අනාපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. Khi xem xét trường hợp vô tội (anāpatti), vị ấy thấy được trường hợp vô tội đã được chỉ ra trong mỗi học giới, ví như: “Vô tội: vị tỳ khưu không chấp nhận, không có tâm trộm cắp, không có ý định giết, không có ý định tán tỉnh, không có ý định giải thoát, không cố ý, thất niệm, không biết.” Vị ấy sẽ dẫn kinh văn ấy ra và dàn xếp vụ tranh tụng ấy. යො හි භික්ඛු චතුබ්බිධවිනයකොවිදො තිලක්ඛණසම්පන්නො ඉමානි ඡ ඨානානි ඔලොකෙත්වා අධිකරණං වූපසමෙස්සති, තස්ස විනිච්ඡයො අප්පටිවත්තියො, බුද්ධෙන සයං නිසීදිත්වා විනිච්ඡිතසදිසො හොති. තං චෙවං විනිච්ඡයකුසලං භික්ඛුං කොචි කතසික්ඛාපදවීතික්කමො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡෙය්‍ය; තෙන සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ අනාපත්ති හොති, ‘‘අනාපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන ආපත්ති හොති, ‘‘ආපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සා දෙසනාගාමිනී චෙ, ‘‘දෙසනාගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. වුට්ඨානගාමිනී චෙ, ‘‘වුට්ඨානගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. අථස්ස පාරාජිකච්ඡායා දිස්සති, ‘‘පාරාජිකාපත්තී’’ති න තාව වත්තබ්බං. කස්මා? මෙථුනධම්මවීතික්කමො හි උත්තරිමනුස්සධම්මවීතික්කමො ච ඔළාරිකො. අදින්නාදානමනුස්සවිග්ගහවීතික්කමා පන සුඛුමා චිත්තලහුකා. තෙ සුඛුමෙනෙව ආපජ්ජති, සුඛුමෙන රක්ඛති, තස්මා විසෙසෙන තංවත්ථුකං කුක්කුච්චං පුච්ඡියමානො ‘‘ආපත්තී’’ති අවත්වා සචස්ස ආචරියො ධරති, තතො තෙන සො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියං [Pg.202] පුච්ඡා’’ති පෙසෙතබ්බො. සචෙ සො පුන ආගන්ත්වා ‘‘තුම්හාකං ආචරියො සුත්තතො නයතො ඔලොකෙත්වා ‘සතෙකිච්ඡො’ති මං ආහා’’ති වදති, තතො අනෙන සො ‘‘සාධු සුට්ඨු යං ආචරියො භණති තං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ පනස්ස ආචරියො නත්ථි, සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරො පන අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො – ‘‘අම්හෙහි සහ උග්ගහිතත්ථෙරො ගණපාමොක්ඛො, තං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනාපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරොපි නත්ථි, අන්තෙවාසිකො පණ්ඩිතො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො – ‘‘අසුකදහරං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනාපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ දහරස්සාපි පාරාජිකච්ඡායාව උපට්ඨාති, තෙනාපි ‘‘පාරාජිකොසී’’ති න වත්තබ්බො. දුල්ලභො හි බුද්ධුප්පාදො, තතො දුල්ලභතරා [Pg.203] පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච. එවං පන වත්තබ්බො – ‘‘විවිත්තං ඔකාසං සම්මජ්ජිත්වා දිවාවිහාරං නිසීදිත්වා සීලානි සොධෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරං තාව මනසි කරොහී’’ති. සචෙ තස්ස අරොගං සීලං කම්මට්ඨානං ඝටයති, සඞ්ඛාරා පාකටා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, උපචාරප්පනාප්පත්තං විය චිත්තම්පි එකග්ගං හොති, දිවසං අතික්කන්තම්පි න ජානාති. සො දිවසාතික්කමෙ උපට්ඨානං ආගතො එවං වත්තබ්බො – ‘‘කීදිසා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති. ආරොචිතාය චිත්තප්පවත්තියා වත්තබ්බො – ‘‘පබ්බජ්ජා නාම චිත්තවිසුද්ධත්ථාය, අප්පමත්තො සමණධම්මං කරොහී’’ති. Vị tỳ khưu nào thông thạo bốn loại luật, đầy đủ ba tướng, sau khi xem xét sáu điều này sẽ dập tắt tranh tụng, thì sự phán quyết của vị ấy không thể bị bác bỏ, giống như sự phán quyết do chính đức Phật ngồi phán quyết. Nếu một vị tỳ khưu nào đó đã vi phạm học giới đến gần vị tỳ khưu thiện xảo trong việc phán quyết như vậy và hỏi về sự hối tiếc của mình; vị ấy sau khi ghi nhận kỹ lưỡng, nếu là vô tội, nên nói là 'vô tội'. Còn nếu là có tội, nên nói là 'có tội'. Nếu tội ấy là desanāgāminī (tội có thể giải trừ bằng cách phát lồ), nên nói là 'desanāgāminī'. Nếu là vuṭṭhānagāminī (tội cần phải xuất tội), nên nói là 'vuṭṭhānagāminī'. Nếu bóng dáng của tội pārājika hiện ra trong tâm vị ấy, thì chưa nên nói là 'phạm tội pārājika'. Tại sao? Vì việc vi phạm pháp dâm và việc vi phạm pháp thượng nhân là thô thiển. Còn việc vi phạm trộm cắp và sát nhân thì vi tế, tâm nhanh chóng. Phạm những tội ấy bằng tâm vi tế, và giữ gìn cũng bằng (tâm) vi tế, do đó, khi được hỏi về sự hối tiếc có đối tượng là những việc ấy một cách đặc biệt, không nên nói là 'có tội', mà nếu vị thầy của vị ấy còn tại thế, thì vị ấy nên gửi vị tỳ khưu kia đi và nói rằng 'hãy hỏi vị thầy của chúng tôi'. Nếu vị kia quay lại và nói: 'Vị thầy của các ngài sau khi xem xét theo kinh và theo phương pháp đã nói với tôi rằng 'có thể cứu chữa được'', thì vị này nên nói với vị kia rằng 'Lành thay, hãy làm tốt những gì vị thầy nói'. Còn nếu vị ấy không có thầy, nhưng có vị trưởng lão đồng học, thì nên gửi đến chỗ vị ấy và nói: 'Vị trưởng lão đồng học với chúng tôi là vị đứng đầu giáo đoàn, hãy đến hỏi vị ấy'. Khi vị ấy cũng phán quyết là 'có thể cứu chữa được', nên nói rằng 'Lành thay, hãy làm tốt lời của vị ấy'. Nếu cũng không có vị trưởng lão đồng học, nhưng có vị đệ tử gần gũi thông thái, thì nên gửi đến chỗ vị ấy và nói: 'Hãy đến hỏi vị sa di trẻ kia'. Khi vị ấy cũng phán quyết là 'có thể cứu chữa được', nên nói rằng 'Lành thay, hãy làm tốt lời của vị ấy'. Nếu bóng dáng của tội pārājika cũng hiện khởi (trong tâm) của vị trẻ tuổi, thì vị ấy cũng không nên nói 'ngươi đã phạm pārājika'. Vì sự xuất hiện của một vị Phật là khó gặp, và việc xuất gia và thọ cụ túc giới còn khó gặp hơn. Nên nói như thế này: 'Hãy quét dọn một nơi vắng vẻ, ngồi an trú ban ngày, thanh lọc các giới và trước hết hãy tác ý đến ba mươi hai thể trược'. Nếu giới của vị ấy không bị hư hỏng, thì đề mục thiền sẽ tương hợp, các pháp hữu vi trở nên rõ ràng và hiện khởi, tâm cũng trở nên nhất tâm như thể đã đạt đến cận định và an chỉ định, không biết cả ngày đã trôi qua. Vị ấy, khi đến hầu vào lúc cuối ngày, nên được hỏi như thế này: 'Diễn biến tâm của ngươi thế nào?'. Khi diễn biến tâm đã được trình bày, nên nói: 'Việc xuất gia là vì mục đích thanh lọc tâm, hãy không lơ là thực hành pháp sa môn'. යස්ස පන සීලං භින්නං හොති, තස්ස කම්මට්ඨානං න ඝටයති, පතොදාභිතුන්නං විය චිත්තං විකම්පති, විප්පටිසාරග්ගිනා ඩය්හති, තත්තපාසාණෙ නිසින්නො විය තඞ්ඛණඤ්ඤෙව වුට්ඨාති. සො ආගතො ‘‘කා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. ආරොචිතාය චිත්තප්පවත්තියා ‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමඤ්හි පාපං කරොන්තො අත්තනා ජානාති, අථස්ස ආරක්ඛදෙවතා පරචිත්තවිදූ සමණබ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤා ච දෙවතා ජානන්ති, ත්වංයෙව දානි තව සොත්ථිං පරියෙසාහී’’ති වත්තබ්බො. Còn đối với người nào mà giới đã bị hư hỏng, thì đề mục thiền của người ấy không tương hợp, tâm rung động như bị roi thúc, bị thiêu đốt bởi ngọn lửa hối hận, đứng dậy ngay lập tức như người ngồi trên phiến đá nóng. Khi vị ấy đến, nên được hỏi: 'Diễn biến tâm của ngươi thế nào?'. Khi diễn biến tâm đã được trình bày, nên nói: 'Không có nơi nào gọi là kín đáo trong thế gian cho người làm điều ác. Vì trước hết, người làm ác tự mình biết, sau đó, vị trời hộ mệnh của người ấy, các sa môn, bà la môn có tha tâm thông, và các vị trời khác cũng biết, bây giờ chính ngươi hãy tự tìm kiếm sự an lành cho mình'. නිට්ඨිතා චතුබ්බිධවිනයකථා Đã kết thúc bài luận về bốn loại luật. විනයධරස්ස ච ලක්ඛණාදිකථා. Và bài luận về các đặc điểm, v.v., của vị trì luật. භික්ඛුපදභාජනීයවණ්ණනා Chú giải về phần Phân Tích Từ Ngữ liên quan đến Tỳ Khưu. ඉදානි සික්ඛාපදවිභඞ්ගස්ස අත්ථං වණ්ණයිස්සාම. යං වුත්තං යො පනාති යො යාදිසොතිආදි. එත්ථ යො පනාති විභජිතබ්බපදං; යො යාදිසොතිආදීනි තස්ස විභජනපදානි. එත්ථ ච යස්මා පනාති නිපාතමත්තං; යොති අත්ථපදං; තඤ්ච අනියමෙන පුග්ගලං දීපෙති, තස්මා තස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො අනියමෙන පුග්ගලදීපකං යො සද්දමෙව ආහ. තස්මා එත්ථ එවමත්ථො වෙදිතබ්බො – යො පනාති යො යොකොචීති වුත්තං හොති. යස්මා පන යො යොකොචි නාම, සො අවස්සං ලිඞ්ග-යුත්ත-ජාති-නාම-ගොත්ත-සීල-විහාර-ගොචරවයෙසු එකෙනාකාරෙන පඤ්ඤායති, තස්මා තං තථා ඤාපෙතුං තං පභෙදං පකාසෙන්තො ‘‘යාදිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ යාදිසොති ලිඞ්ගවසෙන යාදිසො වා තාදිසො වා හොතු; දීඝො වා රස්සො වා කාළො වා ඔදාතො වා මඞ්ගුරච්ඡවි වා කිසො වා ථූලො වාති අත්ථො. යථායුත්තොති යොගවසෙන යෙන වා තෙන වා යුත්තො හොතු; නවකම්මයුත්තො වා උද්දෙසයුත්තො වා වාසධුරයුත්තො වාති අත්ථො. යථාජච්චොති ජාතිවසෙන යංජච්චො වා තංජච්චො වා හොතු; ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වාති අත්ථො. යථානාමොති නාමවසෙන යථානාමො වා තථානාමො වා හොතු; බුද්ධරක්ඛිතො වා ධම්මරක්ඛිතො වා සඞ්ඝරක්ඛිතො වාති අත්ථො. යථාගොත්තොති ගොත්තවසෙන යථාගොත්තො වා තථාගොත්තො වා යෙන වා තෙන වා ගොත්තෙන හොතු; කච්චායනො වා වාසිට්ඨො වා කොසියො වාති අත්ථො. යථාසීලොති සීලෙසු යථාසීලො වා තථාසීලො වා හොතු; නවකම්මසීලො වා උද්දෙසසීලො වා වාසධුරසීලො වාති අත්ථො. යථාවිහාරීති විහාරෙසුපි යථාවිහාරී වා තථාවිහාරී වා හොතු; නවකම්මවිහාරී වා උද්දෙසවිහාරී වා වාසධුරවිහාරී වාති අත්ථො. යථාගොචරොති ගොචරෙසුපි යථාගොචරො වා තථාගොචරො වා හොතු; නවකම්මගොචරො වා උද්දෙසගොචරො වා වාසධුරගොචරො වාති අත්ථො. ථෙරො වාති ආදීසු වයොවුඩ්ඪාදීසු යො වා සො වා හොතු; පරිපුණ්ණදසවස්සතාය ථෙරො වා ඌනපඤ්චවස්සතාය නවො වා අතිරෙකපඤ්චවස්සතාය [Pg.204] මජ්ඣිමො වාති අත්ථො. අථ ඛො සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ එසො වුච්චති ‘‘යො පනා’’ති. Bây giờ, chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của phần phân tích giới điều (sikkhāpadavibhaṅga). Điều đã được nói là: "yo pana" (vị nào), "yo yādiso" (vị nào như thế nào), v.v... Ở đây, "yo pana" là từ cần được phân tích; "yo yādiso" v.v... là những từ dùng để phân tích nó. Và ở đây, vì "pana" chỉ là một tiểu từ (nipāta); "yo" là từ có nghĩa; và nó chỉ đến một người một cách không xác định, do đó, khi trình bày ý nghĩa của nó, (Đức Phật) chỉ nói từ "yo", là từ chỉ người một cách không xác định. Vì vậy, ở đây ý nghĩa nên được hiểu như sau: "yo pana" được nói là "yo koci" (bất cứ vị nào). Bởi vì, bất cứ vị nào, vị ấy chắc chắn được nhận biết qua một trong các phương diện: hình tướng (liṅga), nghề nghiệp (yutta), giai cấp (jāti), tên (nāma), dòng họ (gotta), thói quen (sīla), trú xứ (vihāra), nơi hành xứ (gocara), và tuổi tác (vaya). Do đó, để làm cho điều đó được biết đến như vậy, khi trình bày sự phân loại đó, Ngài đã nói "yādiso" v.v... Trong đó, "yādiso" (như thế nào) là theo phương diện hình tướng: có thể là bất cứ ai, như thế này hay như thế kia; có thể là người cao hay người thấp, người da đen hay người da trắng, người có nước da màu cá trê, người gầy hay người mập. Đó là ý nghĩa. "Yathāyutto" (có nghề nghiệp thế nào) là theo phương diện nghề nghiệp: có thể là người làm công việc này hay công việc kia; có thể là người làm công việc mới, người làm công việc học thuộc lòng, hay người có phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathājacco" (có giai cấp thế nào) là theo phương diện giai cấp: có thể thuộc giai cấp này hay giai cấp kia; có thể là Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, hay Thủ-đà-la. Đó là ý nghĩa. "Yathānāmo" (có tên thế nào) là theo phương diện tên gọi: có thể có tên này hay tên kia; có thể là Buddharakkhita, Dhammarakkhita, hay Saṅgharakkhita. Đó là ý nghĩa. "Yathāgotto" (có dòng họ thế nào) là theo phương diện dòng họ: có thể thuộc dòng họ này hay dòng họ kia, hay bất cứ dòng họ nào; có thể là Kaccāyana, Vāsiṭṭha, hay Kosiyo. Đó là ý nghĩa. "Yathāsīlo" (có thói quen thế nào) là trong các thói quen: có thể có thói quen này hay thói quen kia; có thể có thói quen làm công việc mới, thói quen học thuộc lòng, hay thói quen có phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathāvihārī" (có cách sống thế nào) là trong các cách sống: có thể có cách sống này hay cách sống kia; có thể có cách sống bằng công việc mới, cách sống bằng việc học thuộc lòng, hay cách sống bằng phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. "Yathāgocaro" (có nơi hành xứ thế nào) là trong các nơi hành xứ: có thể có nơi hành xứ này hay nơi hành xứ kia; có thể có nơi hành xứ là công việc mới, nơi hành xứ là việc học thuộc lòng, hay nơi hành xứ là phận sự tu tập thiền định. Đó là ý nghĩa. Trong các câu "thero vā" (hoặc là trưởng lão) v.v..., (có nghĩa là) trong số những người lớn tuổi v.v..., có thể là bất cứ ai; do đã đủ mười hạ nên là trưởng lão, do chưa đủ năm hạ nên là vị mới, hoặc do trên năm hạ nên là vị trung bình. Đó là ý nghĩa. Thật vậy, trong ý nghĩa này, tất cả những điều này được gọi là "yo pana". භික්ඛුනිද්දෙසෙ භික්ඛතීති භික්ඛකො; ලභන්තො වා අලභන්තො වා අරියාය යාචනාය යාචතීති අත්ථො. බුද්ධාදීහි අජ්ඣුපගතං භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතත්තා භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතො නාම. යො හි කොචි අප්පං වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, සො කසිගොරක්ඛාදීහි ජීවිකකප්පනං හිත්වා ලිඞ්ගසම්පටිච්ඡනෙනෙව භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු. පරපටිබද්ධජීවිකත්තා වා විහාරමජ්ඣෙ කාජභත්තං භුඤ්ජමානොපි භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු; පිණ්ඩියාලොපභොජනං නිස්සාය පබ්බජ්ජාය උස්සාහජාතත්තා වා භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු. අග්ඝඵස්සවණ්ණභෙදෙන භින්නං පටං ධාරෙතීති භින්නපටධරො. තත්ථ සත්ථකච්ඡෙදනෙන අග්ඝභෙදො වෙදිතබ්බො. සහස්සග්ඝනකොපි හි පටො සත්ථකෙන ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්නො භින්නග්ඝො හොති. පුරිමග්ඝතො උපඩ්ඪම්පි න අග්ඝති. සුත්තසංසිබ්බනෙන ඵස්සභෙදො වෙදිතබ්බො. සුඛසම්ඵස්සොපි හි පටො සුත්තෙහි සංසිබ්බිතො භින්නඵස්සො හොති. ඛරසම්ඵස්සතං පාපුණාති. සූචිමලාදීහි වණ්ණභෙදො වෙදිතබ්බො. සුපරිසුද්ධොපි හි පටො සූචිකම්මතො පට්ඨාය සූචිමලෙන, හත්ථසෙදමලජල්ලිකාහි, අවසානෙ රජනකප්පකරණෙහි ච භින්නවණ්ණො හොති; පකතිවණ්ණං විජහති. එවං තීහාකාරෙහි භින්නපටධාරණතො භින්නපටධරොති භික්ඛු. ගිහිවත්ථවිසභාගානං වා කාසාවානං ධාරණමත්තෙනෙව භින්නපටධරොති භික්ඛු. Trong phần giải thích về tỳ-khưu (Bhikkhuniddesa): "Vị ấy khất thực" (bhikkhati) nên là người khất thực (bhikkhako); ý nghĩa là: dù nhận được hay không nhận được, vị ấy vẫn xin bằng cách xin cao thượng. Do đã thực hành việc đi khất thực (bhikkhācariyaṃ) mà chư Phật v.v... đã thực hành, nên được gọi là người đã thực hành việc đi khất thực (bhikkhācariyaṃ ajjhupagato). Thật vậy, bất cứ ai từ bỏ khối tài sản dù ít hay nhiều, xuất gia từ gia đình sống không gia đình, vị ấy từ bỏ việc sinh nhai bằng cày bừa, chăn bò v.v..., chỉ bằng việc chấp nhận hình tướng (của người xuất gia) là đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu (bhikkhu). Hoặc, do có đời sống phụ thuộc vào người khác, ngay cả khi đang dùng bữa ăn được mang đến bằng đòn gánh giữa tu viện, vị ấy cũng là người đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu; hoặc, do có sự nỗ lực trong đời sống xuất gia nương vào việc dùng các vắt cơm khất thực, vị ấy là người đã thực hành việc đi khất thực, vì thế gọi là tỳ-khưu. "Vị ấy mặc y phục đã bị hỏng" (bhinnaṃ paṭaṃ dhāreti) nên là người mặc y hỏng (bhinnapaṭadharo). Ở đây, sự hỏng về giá trị (agghabhedo) nên được hiểu là do việc cắt bằng dao nhỏ. Thật vậy, tấm y dù đáng giá một ngàn, khi bị dao cắt thành từng mảnh nhỏ, trở thành bị hỏng về giá trị. Nó không còn đáng giá dù chỉ một nửa so với giá trị ban đầu. Sự hỏng về xúc chạm (phassabhedo) nên được hiểu là do việc may vá bằng chỉ. Thật vậy, tấm y dù có xúc chạm dễ chịu, khi được may vá bằng chỉ, trở thành bị hỏng về xúc chạm. Nó trở nên có xúc chạm thô cứng. Sự hỏng về màu sắc (vaṇṇabhedo) nên được hiểu là do vết bẩn của kim v.v... Thật vậy, tấm y dù rất tinh sạch, kể từ khi may vá, do vết bẩn của kim, do mồ hôi tay và các vết bẩn, và cuối cùng do việc nhuộm và làm dấu kappiya, trở thành bị hỏng về màu sắc; nó từ bỏ màu sắc tự nhiên. Như vậy, do mặc y phục bị hỏng theo ba cách này, nên gọi là người mặc y hỏng (bhinnapaṭadharo), vì thế gọi là tỳ-khưu. Hoặc, chỉ bằng việc mặc y cà-sa, vốn khác với y phục của người tại gia, vị ấy là người mặc y phục khác biệt (bhinnapaṭadharo), vì thế gọi là tỳ-khưu. සමඤ්ඤායාති පඤ්ඤත්තියා වොහාරෙනාති අත්ථො. සමඤ්ඤාය එව හි එකච්චො ‘‘භික්ඛූ’’ති පඤ්ඤායති. තථා හි නිමන්තනාදිම්හි භික්ඛූසු ගණියමානෙසු සාමණෙරෙපි ගහෙත්වා ‘‘සතං භික්ඛූ සහස්සං භික්ඛූ’’ති වදන්ති. පටිඤ්ඤායාති අත්තනො පටිජානනෙන පටිඤ්ඤායපි හි එකච්චො ‘‘භික්ඛූ’’ති පඤ්ඤායති. තස්ස ‘‘කො එත්ථාති? අහං, ආවුසො, භික්ඛූ’’ති (අ. නි. 10.96) එවමාදීසු සම්භවො දට්ඨබ්බො. අයං පන ආනන්දත්ථෙරෙන වුත්තා ධම්මිකා පටිඤ්ඤා. රත්තිභාගෙ පන දුස්සීලාපි පටිපථං ආගච්ඡන්තා ‘‘කො එත්ථා’’ති වුත්තෙ අධම්මිකාය පටිඤ්ඤාය අභූතාය ‘‘මයං භික්ඛූ’’ති වදන්ති. "Theo danh xưng" (Samaññāya) có nghĩa là theo sự chế định, theo cách gọi thông thường. Thật vậy, có người được biết đến là "tỳ-khưu" chỉ do danh xưng. Ví dụ như, trong việc thỉnh mời v.v..., khi đếm số lượng tỳ-khưu, người ta cũng tính cả sa-di vào và nói rằng "một trăm vị tỳ-khưu", "một ngàn vị tỳ-khưu". "Theo sự tự nhận" (Paṭiññāya) có nghĩa là do sự thừa nhận của chính mình. Thật vậy, có người được biết đến là "tỳ-khưu" cũng do sự tự nhận. Trường hợp này nên được thấy trong các ví dụ như (khi được hỏi): "Ai ở đó?" (vị ấy trả lời) "Thưa hiền giả, tôi là tỳ-khưu." Tuy nhiên, đây là sự tự nhận đúng pháp được nói bởi Trưởng lão Ānanda. Mặt khác, vào ban đêm, ngay cả những vị giới hạnh không trong sạch, khi đi trên đường và được hỏi "Ai ở đó?", họ cũng nói "Chúng tôi là tỳ-khưu" với sự tự nhận không đúng pháp, không đúng sự thật. එහි [Pg.205] භික්ඛූති එහි භික්ඛු නාම භගවතො ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති වචනමත්තෙන භික්ඛුභාවං එහිභික්ඛූපසම්පදං පත්තො. භගවා හි එහිභික්ඛුභාවාය උපනිස්සයසම්පන්නං පුග්ගලං දිස්වා රත්තපංසුකූලන්තරතො සුවණ්ණවණ්ණං දක්ඛිණහත්ථං නීහරිත්වා බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙන්තො ‘‘එහි, භික්ඛු, චර බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති වදති. තස්ස සහෙව භගවතො වචනෙන ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායති, පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච රුහති. භණ්ඩු කාසායවසනො හොති. එකං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එකං අංසෙ ඨපෙත්වා වාමංසකූටෙ ආසත්තනීලුප්පලවණ්ණමත්තිකාපත්තො – Về câu "Ehi bhikkhu" (Thiện lai Tỳ-khưu): Vị được gọi là "ehi bhikkhu" là người đã đạt đến trạng thái Tỳ-khưu, (tức) sự tế độ Thiện lai Tỳ-khưu, chỉ bằng lời nói "Hãy đến, Tỳ-khưu" của Đức Thế Tôn. Thật vậy, sau khi thấy một người có đầy đủ duyên lành để trở thành Thiện lai Tỳ-khưu, Đức Thế Tôn đưa bàn tay phải màu vàng ròng ra từ giữa y phấn tảo màu đỏ, phát ra Phạm âm và nói rằng: "Hãy đến, Tỳ-khưu, hãy thực hành Phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau." Ngay khi lời của Đức Thế Tôn vừa dứt, tướng người tại gia của vị ấy biến mất, sự xuất gia và sự tế độ phát sinh. (Vị ấy) trở thành người đầu cạo, mặc y cà-sa. Sau khi đắp một y, mặc một y, và vắt một y trên vai, (vị ấy) có bình bát bằng đất màu hoa sen xanh đeo trên vai trái – ‘‘තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, වාසි සූචි ච බන්ධනං; පරිස්සාවනෙන අට්ඨෙතෙ, යුත්තයොගස්ස භික්ඛුනො’’ති. "Ba y và bình bát, dao nhỏ, kim và dây lưng; cùng với đồ lọc nước, tám vật này là vật dụng của vị Tỳ-khưu chuyên tâm tu tập." එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි පරික්ඛාරෙහි සරීරෙ පටිමුක්කෙහියෙව සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරො විය ඉරියාපථසම්පන්නො බුද්ධාචරියකො බුද්ධුපජ්ඣායකො සම්මාසම්බුද්ධං වන්දමානොයෙව තිට්ඨති. භගවා හි පඨමබොධියං එකස්මිං කාලෙ එහිභික්ඛූපසම්පදාය එව උපසම්පාදෙති. එවං උපසම්පන්නානි ච සහස්සුපරි එකචත්තාලීසුත්තරානි තීණි භික්ඛුසතානි අහෙසුං; සෙය්‍යථිදං – පඤ්ච පඤ්චවග්ගියත්ථෙරා, යසො කුලපුත්තො, තස්ස පරිවාරා චතුපණ්ණාස සහායකා, තිංස භද්දවග්ගියා, සහස්සපුරාණජටිලා, සද්ධිං ද්වීහි අග්ගසාවකෙහි අඩ්ඪතෙය්‍යසතා පරිබ්බාජකා, එකො අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරොති. වුත්තඤ්හෙතං අට්ඨකථායං – Với tám vật dụng đã được nói đến như vậy đã được trang bị trên thân, (vị ấy) giống như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, có đầy đủ oai nghi, có Đức Phật là thầy tế độ, có Đức Phật là thầy hòa thượng, đứng đảnh lễ Đức Chánh Đẳng Giác. Thật vậy, trong thời kỳ đầu sau khi giác ngộ, Đức Thế Tôn chỉ tế độ bằng phương pháp Thiện lai Tỳ-khưu. Và những vị được tế độ như vậy đã có một ngàn ba trăm bốn mươi mốt vị Tỳ-khưu; đó là: năm vị trưởng lão nhóm năm anh em, thiện gia nam tử Yasa, năm mươi bốn người bạn tùy tùng của vị ấy, ba mươi vị Bhaddavaggiya, một ngàn vị đạo sĩ bện tóc trước đây, hai trăm năm mươi vị du sĩ ngoại đạo cùng với hai vị Thượng thủ Thinh văn, và một vị trưởng lão Aṅgulimāla. Điều này đã được nói trong Chú giải: ‘‘තීණි සතං සහස්සඤ්ච, චත්තාලීසං පුනාපරෙ; එකො ච ථෙරො සප්පඤ්ඤො, සබ්බෙ තෙ එහිභික්ඛුකා’’ති. "Ba trăm và một ngàn, lại thêm bốn mươi; và một vị trưởng lão có trí tuệ, tất cả các vị ấy đều là Thiện lai Tỳ-khưu." න කෙවලඤ්ච එතෙ එව, අඤ්ඤෙපි බහූ සන්ති. සෙය්‍යථිදං – තිසතපරිවාරො සෙලො බ්‍රාහ්මණො, සහස්සපරිවාරො මහාකප්පිනො, දසසහස්සා කපිලවත්ථුවාසිනො කුලපුත්තා, සොළසසහස්සා පාරායනිකබ්‍රාහ්මණාති එවමාදයො. තෙ පන විනයපිටකෙ පාළියං න නිද්දිට්ඨත්තා න වුත්තා. ඉමෙ තත්ථ නිද්දිට්ඨත්තා වුත්තාති. Và không chỉ có các vị này, còn có nhiều vị khác nữa. Đó là: Bà-la-môn Sela cùng ba trăm tùy tùng, vua Mahākappina cùng một ngàn tùy tùng, mười ngàn thiện gia nam tử ở Kapilavatthu, mười sáu ngàn Bà-la-môn thuộc nhóm Pārāyana, và các vị khác. Nhưng vì các vị ấy không được chỉ rõ trong Chánh tạng của Tạng Luật, nên (các vị Chú giải sư) không đề cập đến. Các vị này được đề cập đến vì đã được chỉ rõ ở đó. ‘‘සත්තවීස සහස්සානි, තීණියෙව සතානි ච; එතෙපි සබ්බෙ සඞ්ඛාතා, සබ්බෙ තෙ එහිභික්ඛුකා’’ති. "Hai mươi bảy ngàn, và đúng ba trăm; tất cả các vị này cũng được kể đến, tất cả các vị ấy đều là Thiện lai Tỳ-khưu." තීහි [Pg.206] සරණගමනෙහි උපසම්පන්නොති ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’තිආදිනා නයෙන තික්ඛත්තුං වාචං භින්දිත්වා වුත්තෙහි තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පන්නො. අයඤ්හි උපසම්පදා නාම අට්ඨවිධා – එහිභික්ඛූපසම්පදා, සරණගමනූපසම්පදා, ඔවාදපටිග්ගහණූපසම්පදා, පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා, ගරුධම්මපටිග්ගහණූපසම්පදා, දූතෙනූපසම්පදා, අට්ඨවාචිකූපසම්පදා, ඤත්තිචතුත්ථකම්මූපසම්පදාති. තත්ථ එහිභික්ඛූපසම්පදා, සරණගමනූපසම්පදා ච වුත්තා එව. Về câu "được tế độ bằng ba lần quy y": là người được tế độ bằng ba lần quy y được nói ra bằng cách phân tách lời nói ba lần theo cách bắt đầu bằng "Con xin quy y Phật". Thật vậy, sự tế độ này có tám loại: tế độ Thiện lai, tế độ bằng quy y, tế độ bằng việc chấp nhận lời giáo huấn, tế độ bằng việc trả lời câu hỏi, tế độ bằng việc chấp nhận Bát kỉnh pháp, tế độ qua sứ giả, tế độ bằng tám lời nói, và tế độ bằng tác pháp tứ thành. Trong số đó, tế độ Thiện lai và tế độ bằng quy y đã được nói đến. ඔවාදපටිග්ගහණූපසම්පදා නාම ‘‘තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බං මෙ හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති ථෙරෙසු නවෙසු මජ්ඣිමෙසු චා’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං. තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යං කිඤ්චි ධම්මං සොස්සාමි කුසලූපසංහිතං, සබ්බං තං අට්ඨිං කත්වා මනසි කත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සොස්සාමී’ති. එවං හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං. තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘සාතසහගතා ච මෙ කායගතාසති න විජහිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති (සං. නි. 2.154) ඉමිනා ඔවාදපටිග්ගහණෙන මහාකස්සපත්ථෙරස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා. Tế độ bằng việc chấp nhận lời giáo huấn là sự tế độ được cho phép đối với trưởng lão Mahākassapa do việc chấp nhận lời giáo huấn này: "Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Tàm và quý mãnh liệt của ta sẽ được thiết lập đối với các vị trưởng lão, các vị mới tu, và các vị trung bình.’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy. Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Bất cứ pháp nào liên quan đến thiện mà ta nghe, ta sẽ lắng nghe tất cả pháp ấy với sự chú tâm, ghi nhớ trong tâm, hợp nhất với toàn bộ tâm ý, lắng tai nghe pháp.’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy. Này Kassapa, ở đây con phải học tập như sau: ‘Niệm thân hành có hỷ đi kèm của ta sẽ không từ bỏ (ta).’ Này Kassapa, con phải học tập như vậy." පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා නාම සොපාකස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා. භගවා කිර පුබ්බාරාමෙ අනුචඞ්කමන්තං සොපාකසාමණෙරං ‘‘‘උද්ධුමාතකසඤ්ඤා’ති වා, සොපාක, ‘රූපසඤ්ඤා’ති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාබ්‍යඤ්ජනා, උදාහු එකත්ථා, බ්‍යඤ්ජනමෙව නාන’’න්ති දස අසුභනිස්සිතෙ පඤ්හෙ පුච්ඡි. සො තෙ බ්‍යාකාසි. භගවා තස්ස සාධුකාරං දත්වා ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං, සොපාකා’’ති පුච්ඡි. ‘‘සත්තවස්සොහං, භගවා’’ති. ‘‘සොපාක, ත්වං මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්හෙ බ්‍යාකාසී’’ති ආරද්ධචිත්තො උපසම්පදං අනුජානි. අයං පඤ්හබ්‍යාකරණූපසම්පදා. Tế độ bằng việc trả lời câu hỏi là sự tế độ được cho phép đối với Sopāka. Tương truyền, Đức Thế Tôn, khi đang kinh hành tại tu viện Pubbārāma, đã hỏi sa-di Sopāka đang đi theo sau mười câu hỏi liên quan đến pháp bất tịnh: "Này Sopāka, các pháp này là ‘tưởng về tử thi sình trương’ hay ‘tưởng về sắc’, chúng có ý nghĩa khác nhau, văn tự khác nhau, hay chúng có cùng một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác nhau?" Vị ấy đã trả lời những câu hỏi đó. Đức Thế Tôn sau khi tán thán vị ấy, đã hỏi: "Này Sopāka, con bao nhiêu tuổi?" (Vị ấy đáp): "Bạch Đức Thế Tôn, con bảy tuổi." Với tâm hoan hỷ, (Đức Thế Tôn nói): "Này Sopāka, con đã trả lời các câu hỏi tương ứng với Nhất thiết trí của ta," và đã cho phép tế độ. Đây là tế độ bằng việc trả lời câu hỏi. ගරුධම්මපටිග්ගහණූපසම්පදා නාම මහාපජාපතියා අට්ඨගරුධම්මස්ස පටිග්ගහණෙන අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා. Tế độ bằng việc chấp nhận Bát kỉnh pháp là sự tế độ được cho phép đối với bà Mahāpajāpatī Gotamī do việc chấp nhận tám kỉnh pháp. දූතෙනූපසම්පදා නාම අඩ්ඪකාසියා ගණිකාය අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා. Tế độ qua sứ giả là sự tế độ được cho phép đối với kỹ nữ Aḍḍhakāsī. අට්ඨවාචිකූපසම්පදා නාම භික්ඛුනියා භික්ඛුනිසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙන භික්ඛුසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙනාති ඉමෙහි ද්වීහි කම්මෙහි උපසම්පදා. Tế độ bằng tám lời nói là sự tế độ của một Tỳ-khưu-ni bằng hai tác pháp: tác pháp tứ thành từ Tăng đoàn Tỳ-khưu-ni và tác pháp tứ thành từ Tăng đoàn Tỳ-khưu. ඤත්තිචතුත්ථකම්මූපසම්පදා [Pg.207] නාම භික්ඛූනං එතරහි උපසම්පදා. ඉමාසු අට්ඨසු උපසම්පදාසු ‘‘යා සා, භික්ඛවෙ, මයා තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පදා අනුඤ්ඤාතා, තං අජ්ජතග්ගෙ පටික්ඛිපාමි. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 69) එවං අනුඤ්ඤාතාය ඉමාය උපසම්පදාය උපසම්පන්නොති වුත්තං හොති. Tế độ bằng tác pháp tứ thành là sự tế độ của các Tỳ-khưu hiện nay. Trong tám loại tế độ này, (câu trong Chánh tạng) có nghĩa là "được tế độ" bằng phương pháp tế độ này, vốn đã được cho phép như sau: "Này các Tỳ-khưu, sự tế độ bằng ba lần quy y mà ta đã cho phép, kể từ hôm nay ta bãi bỏ điều đó. Này các Tỳ-khưu, ta cho phép tế độ bằng tác pháp tứ thành." භද්‍රොති අපාපකො. කල්‍යාණපුථුජ්ජනාදයො හි යාව අරහා, තාව භද්‍රෙන සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය විමුත්තියා විමුත්තිඤාණදස්සනෙන ච සමන්නාගතත්තා ‘‘භද්‍රො භික්ඛූ’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. සාරොති තෙහියෙව සීලසාරාදීහි සමන්නාගතත්තා නීලසමන්නාගමෙන නීලො පටො විය ‘‘සාරො භික්ඛූ’’ති වෙදිතබ්බො. විගතකිලෙසඵෙග්ගුභාවතො වා ඛීණාසවොව ‘‘සාරො’’ති වෙදිතබ්බො. සෙඛොති පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන සද්ධිං සත්ත අරියා තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්තීති සෙඛා. තෙසු යො කොචි ‘‘සෙඛො භික්ඛූ’’ති වෙදිතබ්බො. න සික්ඛතීති අසෙඛො. සෙක්ඛධම්මෙ අතික්කම්ම අග්ගඵලෙ ඨිතො, තතො උත්තරි සික්ඛිතබ්බාභාවතො ඛීණාසවො ‘‘අසෙඛො’’ති වුච්චති. සමග්ගෙන සඞ්ඝෙනාති සබ්බන්තිමෙන පරියායෙන පඤ්චවග්ගකරණීයෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙසං ආගතත්තා ඡන්දාරහානං ඡන්දස්ස ආහටත්තා, සම්මුඛීභූතානඤ්ච අප්පටික්කොසනතො එකස්මිං කම්මෙ සමග්ගභාවං උපගතෙන. ඤත්තිචතුත්ථෙනාති තීහි අනුස්සාවනාහි එකාය ච ඤත්තියා කාතබ්බෙන. කම්මෙනාති ධම්මිකෙන විනයකම්මෙන. අකුප්පෙනාති වත්ථු-ඤත්ති-අනුස්සාවන-සීමා-පරිසසම්පත්තිසම්පන්නත්තා අකොපෙතබ්බතං අප්පටික්කොසිතබ්බතඤ්ච උපගතෙන. ඨානාරහෙනාති කාරණාරහෙන සත්ථුසාසනාරහෙන. උපසම්පන්නො නාම උපරිභාවං සමාපන්නො, පත්තොති අත්ථො. භික්ඛුභාවො හි උපරිභාවො, තඤ්චෙස යථාවුත්තෙන කම්මෙන සමාපන්නත්තා ‘‘උපසම්පන්නො’’ති වුච්චති. එත්ථ ච ඤත්තිචතුත්ථකම්මං එකමෙව ආගතං. ඉමස්මිං පන ඨානෙ ඨත්වා චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානි නීහරිත්වා විත්ථාරතො කථෙතබ්බානීති සබ්බඅට්ඨකථාසු වුත්තං. තානි ච ‘‘අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්ම’’න්ති පටිපාටියා ඨපෙත්වා විත්ථාරෙන ඛන්ධකතො පරිවාරාවසානෙ කම්මවිභඞ්ගතො ච පාළිං ආහරිත්වා කථිතානි. තානි මයං පරිවාරාවසානෙ කම්මවිභඞ්ගෙයෙව වණ්ණයිස්සාම. එවඤ්හි සති පඨමපාරාජිකවණ්ණනා ච [Pg.208] න භාරියා භවිස්සති; යථාඨිතාය ච පාළියා වණ්ණනා සුවිඤ්ඤෙය්‍යා භවිස්සති. තානි ච ඨානානි අසුඤ්ඤානි භවිස්සන්ති; තස්මා අනුපදවණ්ණනමෙව කරොම. Bhadro có nghĩa là người không có ác hạnh. Thật vậy, các vị như thiện phàm phu cho đến bậc A-la-hán, do vì đã thành tựu giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến thiện lành, nên được gọi là “tỳ khưu hiền thiện.” Sāro nên được hiểu là “tỳ khưu cốt lõi” do vì đã thành tựu chính những phẩm chất cốt lõi như giới v.v..., giống như tấm vải màu xanh do có được màu xanh. Hoặc, bậc lậu tận nên được hiểu là “cốt lõi” do vì đã thoát khỏi phiền não là phần vỏ cây. Sekho là vì bảy bậc Thánh cùng với thiện phàm phu đang tu học ba học pháp nên được gọi là hữu học. Trong số ấy, bất cứ vị nào cũng nên được hiểu là “tỳ khưu hữu học.” Asekho là vị không còn tu học. Bậc lậu tận đã vượt qua các pháp cần tu học, đã an trú trong thánh quả cao tột, do vì không còn gì phải tu học cao hơn nữa, nên được gọi là “vô học.” Samaggena saṅghena (bởi Tăng chúng hòa hợp) có nghĩa là bởi Tăng chúng đã đạt đến sự hòa hợp trong một yết ma, do vì trong một yết ma cần năm vị, theo cách phân loại cuối cùng nhất, bao nhiêu tỳ khưu có thẩm quyền thực hiện yết ma, các vị ấy đã đến, sự ưng thuận của các vị đáng được ưng thuận đã được mang đến, và các vị có mặt đã không phản đối. Ñatticatutthena (bởi yết ma tứ bạch) có nghĩa là bởi yết ma được thực hiện với ba lần tuyên cáo và một lần bạch. Kammena (bởi yết ma) có nghĩa là bởi yết ma đúng pháp, đúng luật. Akuppena (không thể bị hủy bỏ) có nghĩa là bởi yết ma đã đạt đến trạng thái không thể bị làm cho hư hoại và không thể bị phản đối, do vì đã thành tựu sự viên mãn về vật, về bạch, về tuyên cáo, về giới trường, và về Tăng chúng. Ṭhānārahena (xứng đáng) có nghĩa là xứng đáng với lý do, xứng đáng với giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Vị đã upasampanno (cụ túc) có nghĩa là người đã đạt đến, đã chứng đắc trạng thái cao thượng. Thật vậy, trạng thái tỳ khưu là trạng thái cao thượng, và vị này do đã đạt đến trạng thái ấy bằng yết ma đã được nói đến, nên được gọi là “vị đã cụ túc.” Và ở đây, chỉ có yết ma tứ bạch được đề cập đến. Tuy nhiên, trong tất cả các sách Chú giải đã nói rằng: “Nên dừng lại ở đây, nêu ra bốn loại Tăng sự và trình bày một cách chi tiết.” Và các vị ấy đã trình bày các Tăng sự ấy bằng cách nêu ra bản văn Pāli từ các bộ Khandhaka, từ phần phân tích về yết ma ở cuối bộ Parivāra, sau khi đã sắp xếp chúng theo thứ tự là “yết ma biểu quyết, yết ma bạch nhất, yết ma bạch nhị, yết ma bạch tứ.” Chúng tôi sẽ giải thích những điều ấy trong phần phân tích về yết ma ở cuối bộ Parivāra. Vì rằng, khi làm như vậy, phần giải thích về điều học pārājika thứ nhất sẽ không trở nên nặng nề; và phần giải thích bản văn Pāli như nó vốn có sẽ trở nên dễ hiểu. Và những đoạn văn ấy sẽ không bị bỏ trống; do đó, chúng tôi chỉ thực hiện phần giải thích theo từng từ. තත්‍රාති තෙසු ‘‘භික්ඛකො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙසු භික්ඛූසු. ය්වායං භික්ඛූති යො අයං භික්ඛු. සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන…පෙ… උපසම්පන්නොති අට්ඨසු උපසම්පදාසු ඤත්තිචතුත්ථෙනෙව කම්මෙන උපසම්පන්නො. අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති අයං ඉමස්මිං ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකො හොතී’’ති අත්ථෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති අධිප්පෙතො. ඉතරෙ පන ‘‘භික්ඛකො’’ති ආදයො අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තා. තෙසු ච ‘‘භික්ඛකො’’ති ආදයො නිරුත්තිවසෙන වුත්තා, ‘‘සමඤ්ඤාය භික්ඛු, පටිඤ්ඤාය භික්ඛූ’’ති ඉමෙ ද්වෙ අභිලාපවසෙන වුත්තා, ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති බුද්ධෙන උපජ්ඣායෙන පටිලද්ධඋපසම්පදාවසෙන වුත්තො. සරණගමනභික්ඛු අනුප්පන්නාය කම්මවාචාය උපසම්පදාවසෙන වුත්තො, ‘‘භද්‍රො’’තිආදයො ගුණවසෙන වුත්තාති වෙදිතබ්බා. Tatra có nghĩa là trong số các tỳ khưu đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “bhikkhako.” Yvāyaṃ bhikkhu có nghĩa là vị tỳ khưu này. Samaggena saṅghena…pe… upasampanno (vị đã cụ túc bởi Tăng chúng hòa hợp...) có nghĩa là vị đã cụ túc chỉ bằng yết ma tứ bạch trong số tám loại cụ túc giới. Ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhu (vị tỳ khưu này được chủ định trong ý nghĩa này) có nghĩa là vị tỳ khưu này được chủ định là “tỳ khưu” trong ý nghĩa của câu “sau khi thực hành dâm pháp thì bị pārājika.” Còn các vị khác, bắt đầu bằng “bhikkhako,” đã được Đức Phật nói đến theo cách trích dẫn ý nghĩa. Và trong số ấy, các vị bắt đầu bằng “bhikkhako” đã được Đức Phật nói đến theo cách từ nguyên học; hai vị này, “tỳ khưu theo danh xưng, tỳ khưu do tự nhận,” đã được nói đến theo cách gọi tên; vị “ehi bhikkhu” đã được nói đến theo cách đã nhận được cụ túc giới với đức Phật là thầy tế độ; vị “tỳ khưu quy y” đã được nói đến theo cách cụ túc giới khi chưa có yết ma văn; các vị bắt đầu bằng “bhadro” đã được Đức Phật nói đến theo phương diện phẩm hạnh. Nên được hiểu như vậy. භික්ඛුපදභාජනීයං නිට්ඨිතං. Dứt phần phân tích về từ tỳ khưu. සික්ඛාසාජීවපදභාජනීයවණ්ණනා Phần giải thích về phân tích các từ sikkhā và sājīva. ඉදානි ‘‘භික්ඛූන’’න්ති ඉදං පදං විසෙසත්ථාභාවතො අවිභජිත්වාව යං සික්ඛඤ්ච සාජීවඤ්ච සමාපන්නත්තා භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො හොති, තං දස්සෙන්තො සික්ඛාතිආදිමාහ. තත්ථ සික්ඛිතබ්බාති සික්ඛා. තිස්සොති ගණනපරිච්ඡෙදො. අධිසීලසික්ඛාති අධිකං උත්තමං සීලන්ති අධිසීලං; අධිසීලඤ්ච තං සික්ඛිතබ්බතො සික්ඛා චාති අධිසීලසික්ඛා. එස නයො අධිචිත්ත-අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසු. Bây giờ, do không có ý nghĩa đặc biệt, không phân tích từ “bhikkhūnaṃ” này, để chỉ ra học pháp và đồng trú pháp nào mà do đã thành tựu nên (vị tỳ khưu) trở thành người đã thành tựu học pháp và đồng trú pháp của các tỳ khưu, ngài đã nói “sikkhā” v.v... Trong đó, sikkhā (học pháp) là vì chúng cần được tu học. Tisso (ba) là sự xác định về số lượng. Adhisīlasikkhā (tăng thượng giới học) là: adhisīlaṃ (tăng thượng giới) là giới thù thắng, cao tột; và đó là tăng thượng giới, cũng là học pháp do cần được tu học, nên gọi là tăng thượng giới học. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong tăng thượng tâm học và tăng thượng tuệ học. කතමං පනෙත්ථ සීලං, කතමං අධිසීලං, කතමං චිත්තං, කතමං අධිචිත්තං, කතමා පඤ්ඤා, කතමා අධිපඤ්ඤාති? වුච්චතෙ – පඤ්චඞ්ගදසඞ්ගසීලං තාව සීලමෙව. තඤ්හි බුද්ධෙ උප්පන්නෙපි අනුප්පන්නෙපි ලොකෙ පවත්තති. උප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්මිං සීලෙ බුද්ධාපි සාවකාපි මහාජනං සමාදපෙන්ති. අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධා ච කම්මවාදිනො ච ධම්මිකා සමණබ්‍රාහ්මණා චක්කවත්තී ච මහාරාජානො මහාබොධිසත්තා ච සමාදපෙන්ති. සාමම්පි පණ්ඩිතා සමණබ්‍රාහ්මණා සමාදියන්ති. තෙ තං කුසලං ධම්මං පරිපූරෙත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සම්පත්තිං අනුභොන්ති. පාතිමොක්ඛසංවරසීලං පන ‘‘අධිසීල’’න්ති වුච්චති, තඤ්හි සූරියො විය පජ්ජොතානං සිනෙරු විය පබ්බතානං සබ්බලොකියසීලානං [Pg.209] අධිකඤ්චෙව උත්තමඤ්ච, බුද්ධුප්පාදෙයෙව ච පවත්තති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. න හි තං පඤ්ඤත්තිං උද්ධරිත්වා අඤ්ඤො සත්තො ඨපෙතුං සක්කොති, බුද්ධායෙව පන සබ්බසො කායවචීද්වාරඅජ්ඣාචාරසොතං ඡින්දිත්වා තස්ස තස්ස වීතික්කමස්ස අනුච්ඡවිකං තං සීලසංවරං පඤ්ඤපෙන්ති. පාතිමොක්ඛසංවරතොපි ච මග්ගඵලසම්පයුත්තමෙව සීලං අධිසීලං, තං පන ඉධ අනධිප්පෙතං. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. Ở đây, thế nào là giới, thế nào là tăng thượng giới, thế nào là tâm, thế nào là tăng thượng tâm, thế nào là tuệ, thế nào là tăng thượng tuệ? Được nói rằng: Trước tiên, giới có năm chi phần và mười chi phần chỉ là giới (thông thường). Vì rằng giới ấy tồn tại trong thế gian dù Đức Phật có xuất hiện hay không xuất hiện. Khi Đức Phật xuất hiện, các vị Phật và các vị thinh văn khuyến khích đại chúng thọ trì giới ấy. Khi Đức Phật không xuất hiện, các vị Phật Độc Giác, những người chủ trương về nghiệp, các vị sa-môn và bà-la-môn có chánh pháp, các vị Chuyển luân vương, các vị đại vương, và các vị Đại Bồ-tát khuyến khích (thọ trì). Các vị sa-môn và bà-la-môn có trí tuệ cũng tự mình thọ trì. Các vị ấy, sau khi làm viên mãn pháp thiện đó, hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Còn giới thu thúc trong bộ Giới Bổn (Pātimokkha) được gọi là ‘tăng thượng giới.’ Vì rằng giới ấy cao hơn và ưu việt hơn tất cả các giới thế gian, giống như mặt trời giữa các nguồn sáng, như núi Sineru giữa các ngọn núi; và chỉ tồn tại khi có Đức Phật xuất hiện, không tồn tại nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Quả vậy, không có chúng sanh nào khác có thể nêu lên và thiết lập chế định ấy. Chỉ có các vị Phật, sau khi cắt đứt hoàn toàn dòng chảy của sự vi phạm qua thân môn và khẩu môn, mới chế định sự thu thúc bằng giới luật tương ứng với từng sự vi phạm ấy. Và còn cao hơn cả giới thu thúc trong bộ Giới Bổn, chính giới tương ưng với đạo và quả là tăng thượng giới, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt giới ấy thì không thực hành pháp dâm. කාමාවචරානි පන අට්ඨ කුසලචිත්තානි, ලොකියඅට්ඨසමාපත්තිචිත්තානි ච එකජ්ඣං කත්වා චිත්තමෙවාති වෙදිතබ්බානි. බුද්ධුප්පාදානුප්පාදෙ චස්ස පවත්ති, සමාදපනං සමාදානඤ්ච සීලෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. විපස්සනාපාදකං අට්ඨසමාපත්තිචිත්තං පන ‘‘අධිචිත්ත’’න්ති වුච්චති. තඤ්හි අධිසීලං විය සීලානං සබ්බලොකියචිත්තානං අධිකඤ්චෙව උත්තමඤ්ච, බුද්ධුප්පාදෙයෙව ච හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. තතොපි ච මග්ගඵලචිත්තමෙව අධිචිත්තං, තං පන ඉධ අනධිප්පෙතං. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. Còn tám thiện tâm cõi Dục và tám tâm thiền chứng thế gian, sau khi gộp chung lại, nên được hiểu chỉ là tâm (thông thường). Và sự tồn tại, sự khuyến khích thọ trì, và sự tự mình thọ trì của tâm ấy, khi Đức Phật xuất hiện hay không xuất hiện, nên được hiểu theo phương cách đã nói về giới. Còn tám tâm thiền chứng làm nền tảng cho minh sát được gọi là ‘tăng thượng tâm.’ Vì rằng tâm ấy, giống như tăng thượng giới đối với các giới, là cao hơn và ưu việt hơn tất cả các tâm thế gian; và chỉ có khi Đức Phật xuất hiện, không có nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Và còn cao hơn cả tâm ấy, chính tâm đạo và quả là tăng thượng tâm, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt tâm ấy thì không thực hành pháp dâm. ‘‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨ’’න්ති (ධ. ස. 1371; විභ. 793; ම. නි. 3.92) -ආදිනයප්පවත්තං පන කම්මස්සකතඤාණං පඤ්ඤා, සා හි බුද්ධෙ උප්පන්නෙපි අනුප්පන්නෙපි ලොකෙ පවත්තති. උප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්සා පඤ්ඤාය බුද්ධාපි බුද්ධසාවකාපි මහාජනං සමාදපෙන්ති. අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධා ච කම්මවාදිනො ච ධම්මිකා සමණබ්‍රාහ්මණා චක්කවත්තී ච මහාරාජානො මහාබොධිසත්තා ච සමාදපෙන්ති. සාමම්පි පණ්ඩිතා සත්තා සමාදියන්ති. තථා හි අඞ්කුරො දසවස්සසහස්සානි මහාදානං අදාසි. වෙලාමො, වෙස්සන්තරො, අඤ්ඤෙ ච බහූ පණ්ඩිතමනුස්සා මහාදානානි අදංසු. තෙ තං කුසලං ධම්මං පරිපූරෙත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සම්පත්තිං අනුභවිංසු. තිලක්ඛණාකාරපරිච්ඡෙදකං පන විපස්සනාඤාණං ‘‘අධිපඤ්ඤා’’ති වුච්චති. සා හි අධිසීල-අධිචිත්තානි විය සීලචිත්තානං සබ්බලොකියපඤ්ඤානං අධිකා චෙව උත්තමා ච, න ච විනා බුද්ධුප්පාදා ලොකෙ පවත්තති. තතොපි ච මග්ගඵලපඤ්ඤාව අධිපඤ්ඤා, සා පන ඉධ අනධිප්පෙතා. න හි තං සමාපන්නො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවතීති. Còn trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp (kammassakatañāṇa), diễn tiến theo phương cách ‘Có quả của sự bố thí, có quả của sự cúng dường,’ v.v... chính là tuệ (thông thường). Vì rằng tuệ ấy tồn tại trong thế gian dù Đức Phật có xuất hiện hay không xuất hiện. Khi Đức Phật xuất hiện, các vị Phật và các vị thinh văn của Phật khuyến khích đại chúng (thực hành) tuệ ấy. Khi Đức Phật không xuất hiện, các vị Phật Độc Giác, những người chủ trương về nghiệp, các vị sa-môn và bà-la-môn có chánh pháp, các vị Chuyển luân vương, các vị đại vương, và các vị Đại Bồ-tát khuyến khích (thực hành). Các chúng sanh có trí tuệ cũng tự mình thọ trì. Quả vậy, hoàng tử Aṅkura đã thực hiện đại thí trong mười ngàn năm. Bà-la-môn Velāma, vua Vessantara, và nhiều người có trí tuệ khác đã thực hiện các cuộc đại thí. Các vị ấy, sau khi làm viên mãn pháp thiện đó, đã hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Còn trí tuệ minh sát có khả năng phân định các đặc tính của tam tướng được gọi là ‘tăng thượng tuệ.’ Vì rằng tuệ ấy, giống như tăng thượng giới và tăng thượng tâm đối với giới và tâm, là cao hơn và ưu việt hơn tất cả các tuệ thế gian; và không tồn tại trong thế gian nếu không có sự xuất hiện của Đức Phật. Và còn cao hơn cả tuệ ấy, chính tuệ đạo và tuệ quả là tăng thượng tuệ, nhưng điều đó không được chủ ý ở đây. Vì rằng vị tỳ khưu đã chứng đạt tuệ ấy thì không thực hành pháp dâm. තත්‍රාති තාසු තීසු සික්ඛාසු. යායං අධිසීලසික්ඛාති යා අයං පාතිමොක්ඛසීලසඞ්ඛාතා අධිසීලසික්ඛා. එතං සාජීවං නාමාති එතං සබ්බම්පි [Pg.210] භගවතා විනයෙ ඨපිතං සික්ඛාපදං, යස්මා එත්ථ නානාදෙසජාතිගොත්තාදිභෙදභින්නා භික්ඛූ සහ ජීවන්ති එකජීවිකා සභාගජීවිකා සභාගවුත්තිනො හොන්ති, තස්මා ‘‘සාජීව’’න්ති වුච්චති. තස්මිං සික්ඛතීති තං සික්ඛාපදං චිත්තස්ස අධිකරණං කත්වා ‘‘යථාසික්ඛාපදං නු ඛො සික්ඛාමි න සික්ඛාමී’’ති චිත්තෙන ඔලොකෙන්තො සික්ඛති. න කෙවලඤ්චායමෙතස්මිං සාජීවසඞ්ඛාතෙ සික්ඛාපදෙයෙව සික්ඛති, සික්ඛායපි සික්ඛති, ‘‘එතං සාජීවං නාමා’’ති ඉමස්ස පන අනන්තරස්ස පදස්ස වසෙන ‘‘තස්මිං සික්ඛතී’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි තං එවං වුත්තං, අථ ඛො අයමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො – තස්සා ච සික්ඛාය සික්ඛං පරිපූරෙන්තො සික්ඛති, තස්මිඤ්ච සික්ඛාපදෙ අවීතික්කමන්තො සික්ඛතීති. තෙන වුච්චති සාජීවසමාපන්නොති ඉදම්පි අනන්තරස්ස සාජීවපදස්සෙව වසෙන වුත්තං. යස්මා පන සො සික්ඛම්පි සමාපන්නො, තස්මා සික්ඛාසමාපන්නොතිපි අත්ථතො වෙදිතබ්බො. එවඤ්හි සති ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති එතස්ස පදස්ස පදභාජනම්පි පරිපුණ්ණං හොති. Cụm từ Tatra (ở đó) có nghĩa là: trong ba học pháp ấy. Cụm từ Yāyaṃ adhisīlasikkhā (học pháp về tăng thượng giới này) có nghĩa là: học pháp về tăng thượng giới này được gọi là giới trong bộ Giới Bổn (Pātimokkha). Cụm từ Etaṃ sājīvaṃ nāma (đây gọi là đồng sanh kế) có nghĩa là: toàn bộ học giới này đã được Đức Thế Tôn thiết lập trong Luật tạng. Bởi vì ở đây, các vị tỳ khưu khác nhau về vùng miền, giai cấp, dòng dõi, v.v... cùng nhau sống, có cùng một sanh kế, có sanh kế tương đồng, có cách sống tương đồng, do đó được gọi là sājīva (đồng sanh kế). Cụm từ Tasmiṃ sikkhati (vị ấy học tập trong đó) có nghĩa là: vị ấy học tập bằng cách lấy học giới đó làm đối tượng của tâm, quan sát bằng tâm rằng: ‘Ta có học tập đúng theo học giới hay không?’ Và vị này không chỉ học tập trong học giới được gọi là sājīva này, mà còn học tập trong cả học pháp (sikkhā). Tuy nhiên, cụm từ tasmiṃ sikkhati được nói ra là dựa vào cụm từ đứng ngay trước nó là etaṃ sājīvaṃ nāma. Mặc dù được nói như vậy, nhưng ở đây nên hiểu ý nghĩa này: vị ấy học tập bằng cách làm viên mãn sự học tập trong học pháp ấy, và vị ấy học tập bằng cách không vi phạm học giới ấy. Do đó, cụm từ sājīvasamāpanno (người đã thực hành đồng sanh kế) được nói ra cũng là dựa vào từ sājīva đứng ngay trước nó. Nhưng vì vị ấy cũng đã thực hành học pháp (sikkhā), nên về mặt ý nghĩa, cũng cần phải được hiểu là sikkhāsamāpanno (người đã thực hành học pháp). Vì khi như vậy, phần phân tích từ của cụm từ sikkhāsājīvasamāpanno cũng trở nên đầy đủ. සික්ඛාසාජීවපදභාජනීයං නිට්ඨිතං. Phần phân tích từ Sikkhāsājīva đã hoàn tất. සික්ඛාපච්චක්ඛානවිභඞ්ගවණ්ණනා Chú giải về Phân tích sự từ bỏ học pháp සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති සික්ඛඤ්ච අප්පටික්ඛිපිත්වා දුබ්බලභාවඤ්ච අප්පකාසෙත්වා. යස්මා ච දුබ්බල්‍යෙ ආවිකතෙපි සික්ඛා අප්පච්චක්ඛාතාව හොති, සික්ඛාය පන පච්චක්ඛාතාය දුබ්බල්‍යං ආවිකතමෙව හොති. තස්මා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ඉමිනා පදෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති. යථා පන ‘‘දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ දිරත්තවචනෙන න කොචි විසෙසත්ථො ලබ්භති, කෙවලං ලොකවොහාරවසෙන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය එතං වුත්තං. එවමිදම්පි වොහාරවසෙන බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාය මුඛාරූළ්හතාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. Cụm từ "Không từ bỏ học giới và không biểu lộ sự yếu kém" có nghĩa là: không từ bỏ học giới và không cho thấy tình trạng yếu kém. Và bởi vì, cho dù sự yếu kém đã được biểu lộ, học giới vẫn chưa được từ bỏ; nhưng khi học giới đã được từ bỏ thì sự yếu kém đương nhiên đã được biểu lộ. Do đó, bằng câu "không biểu lộ sự yếu kém", không có ý nghĩa đặc biệt nào được rút ra. Giống như khi nói rằng "nên sống chung hai ba đêm", bằng lời nói "hai đêm" không có ý nghĩa đặc biệt nào được rút ra, điều này được nói ra chỉ đơn thuần theo cách nói thông thường của thế gian, để cho câu văn được trôi chảy, thuận miệng. Tương tự như vậy, nên hiểu rằng điều này cũng được nói ra theo cách nói thông thường, để cho câu văn được trôi chảy, thuận miệng. යස්මා වා භගවා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං ධම්මං දෙසෙති, තස්මා ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’ති ඉමිනා අත්ථං සම්පාදෙත්වා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ඉමිනා බ්‍යඤ්ජනං සම්පාදෙති. පරිවාරකපදවිරහිතඤ්හි එකමෙව අත්ථපදං වුච්චමානං පරිවාරවිරහිතො රාජා විය, වත්ථාලඞ්කාරවිරහිතො විය ච පුරිසො න සොභති; පරිවාරකෙන පන අත්ථානුලොමෙන සහායපදෙන සද්ධිං තං සොභතීති. Hoặc là, bởi vì Đức Thế Tôn thuyết giảng Pháp có cả ý nghĩa và văn cú, do đó, sau khi làm cho ý nghĩa được đầy đủ bằng câu "không từ bỏ học giới", Ngài làm cho văn cú được đầy đủ bằng câu "không biểu lộ sự yếu kém". Thật vậy, khi chỉ nói một câu có nghĩa mà không có câu đi kèm thì không được trang nghiêm, giống như một vị vua không có đoàn tùy tùng, và giống như một người không có y phục và trang sức; nhưng khi được nói cùng với một câu đi kèm, phù hợp với ý nghĩa, thì câu đó trở nên trang nghiêm. යස්මා [Pg.211] වා සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස එකච්චං දුබ්බල්‍යාවිකම්මං අත්ථො හොති, තස්මා තං සන්ධාය ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’තිපදස්ස අත්ථං විවරන්තො ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති ආහ. Hoặc là, bởi vì một vài trường hợp biểu lộ sự yếu kém có ý nghĩa là từ bỏ học giới, do đó, nhắm đến ý nghĩa đó, trong khi giải thích ý nghĩa của câu "không từ bỏ học giới", Ngài đã nói "không biểu lộ sự yếu kém". තත්ථ සියා යස්මා න සබ්බං දුබ්බල්‍යාවිකම්මං සික්ඛාපච්චක්ඛානං, තස්මා ‘‘දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා’’ති පඨමං වත්වා තස්ස අත්ථනියමනත්ථං ‘‘සික්ඛං අප්පච්චක්ඛායා’’ති වත්තබ්බන්ති, තඤ්ච න; කස්මා? අත්ථානුක්කමාභාවතො. ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති හි වුත්තත්තා යං සික්ඛං සමාපන්නො, තං අප්පච්චක්ඛායාති වුච්චමානො අනුක්කමෙනෙව අත්ථො වුත්තො හොති, න අඤ්ඤථා. තස්මා ඉදමෙව පඨමං වුත්තන්ති. Ở đây, có thể có sự chất vấn rằng: "Bởi vì không phải mọi sự biểu lộ yếu kém đều là từ bỏ học giới, do đó, nên nói câu 'không biểu lộ sự yếu kém' trước, rồi để xác định ý nghĩa của nó, nên nói câu 'không từ bỏ học giới'". Điều đó không đúng. Tại sao? Vì không theo thứ tự của ý nghĩa. Thật vậy, vì đã nói "đã chấp nhận học giới và đời sống chung", nên khi nói "không từ bỏ học giới mà mình đã chấp nhận", thì ý nghĩa được nói ra theo đúng thứ tự, không thể khác được. Do đó, chính câu này đã được nói trước. අපිච අනුපටිපාටියාපි එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කථං? ‘‘සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො’’ති එත්ථ යං සික්ඛං සමාපන්නො තං අප්පච්චක්ඛාය යඤ්ච සාජීවං සමාපන්නො තත්ථ දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වාති. Hơn nữa, ở đây ý nghĩa cũng nên được hiểu theo thứ tự. Như thế nào? Trong câu "đã chấp nhận học giới và đời sống chung", (có nghĩa là) không từ bỏ học giới mà mình đã chấp nhận, và không biểu lộ sự yếu kém trong đời sống chung mà mình đã chấp nhận. ඉදානි සික්ඛාපච්චක්ඛානදුබ්බල්‍යාවිකම්මානං විසෙසාවිසෙසං සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණඤ්ච දස්සෙන්තො ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ අත්ථි භික්ඛවෙතිආදීනි ද්වෙ මාතිකාපදානි; තානි විභජන්තො ‘‘කථඤ්ච භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා – කථන්ති කෙන ආකාරෙන. දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චාති දුබ්බල්‍යස්ස ආවිකම්මඤ්ච. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. උක්කණ්ඨිතොති අනභිරතියා ඉමස්මිං සාසනෙ කිච්ඡජීවිකප්පත්තො. අථ වා අජ්ජ යාමි, ස්වෙ යාමි, ඉතො යාමි, එත්ථ යාමීති උද්ධං කණ්ඨං කත්වා විහරමානො, වික්ඛිත්තො අනෙකග්ගොති වුත්තං හොති. අනභිරතොති සාසනෙ අභිරතිවිරහිතො. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt và không khác biệt giữa việc từ bỏ học giới và việc biểu lộ sự yếu kém, và đặc điểm của việc từ bỏ học giới, Ngài đã nói "Này các Tỳ khưu, có..." và các câu tiếp theo. Trong đó, "Này các Tỳ khưu, có..." là hai câu đề mục; để phân tích chúng, Ngài đã nói "Và này các Tỳ khưu, như thế nào..." và các câu tiếp theo. Trong đó, đây là phần giải thích các từ khó hiểu: "Như thế nào" (kathaṃ) nghĩa là bằng cách nào. "Và việc biểu lộ sự yếu kém" (dubbalyāvikammañca) là việc làm cho sự yếu kém được biểu lộ. "Ở đây" (idha) là trong giáo pháp này. "Bất mãn" (ukkaṇṭhito) là do không hoan hỷ nên đã đi đến tình trạng sống một cách khó khăn trong giáo pháp này. Hoặc là, sống với cái cổ ngẩng lên (ngóng trông) với ý nghĩ: "Hôm nay ta sẽ đi, ngày mai ta sẽ đi, ta sẽ đi khỏi nơi này, ta sẽ đi đến nơi kia", được gọi là tâm bị phân tán, không nhất tâm. "Không hoan hỷ" (anabhirato) là không có sự hoan hỷ trong giáo pháp. සාමඤ්ඤා චවිතුකාමොති සමණභාවතො අපගන්තුකාමො. භික්ඛුභාවන්ති භික්ඛුභාවෙන. කරණත්ථෙ උපයොගවචනං. ‘‘කණ්ඨෙ ආසත්තෙන අට්ටීයෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 162) පන යථාලක්ඛණං කරණවචනෙනෙව වුත්තං. අට්ටීයමානොති අට්ටං පීළිතං දුක්ඛිතං විය අත්තානං ආචරමානො; තෙන වා භික්ඛුභාවෙන අට්ටො කරියමානො පීළියමානොති අත්ථො. හරායමානොති ලජ්ජමානො. ජිගුච්ඡමානොති අසුචිං විය තං ජිගුච්ඡන්තො. ගිහිභාවං පත්ථයමානොතිආදීනි උත්තානත්ථානියෙව. යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යන්ති එත්ථ යංනූනාති පරිවිතක්කදස්සනෙ නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘සචාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යං, සාධු වත මෙ සියා’’ති. වදති විඤ්ඤාපෙතීති [Pg.212] ඉමමත්ථං එතෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා බ්‍යඤ්ජනෙහි වචීභෙදං කත්වා වදති චෙව, යස්ස ච වදති, තං විඤ්ඤාපෙති ජානාපෙති. එවම්පීති උපරිමත්ථසම්පිණ්ඩනත්තො පිකාරො. එවම්පි දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අප්පච්චක්ඛාතා, අඤ්ඤථාපි. "Muốn từ bỏ sa môn hạnh" (sāmaññā cavitukāmo) là muốn rời khỏi trạng thái sa môn. "Bởi đời sống Tỳ khưu" (bhikkhubhāvaṃ) có nghĩa là bằng đời sống Tỳ khưu; đây là cách dùng đối cách với ý nghĩa của công cụ cách. Nhưng trong các câu như "bị phiền muộn bởi vật vướng ở cổ", nó được nói bằng công cụ cách theo đúng văn phạm. "Bị phiền muộn" (aṭṭīyamāno) là hành xử như thể bản thân bị áp bức, đau khổ; hoặc có nghĩa là bị đời sống Tỳ khưu đó làm cho bị áp bức, bị phiền muộn. "Xấu hổ" (harāyamāno) là cảm thấy hổ thẹn. "Ghê tởm" (jigucchamāno) là ghê tởm đời sống Tỳ khưu đó như vật không trong sạch. Các câu như "mong muốn đời sống tại gia" (gihibhāvaṃ patthayamāno) có ý nghĩa rõ ràng. Trong câu "Ước gì tôi từ bỏ Đức Phật" (yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyaṃ), "yaṃnūna" là một tiểu từ chỉ sự suy ngẫm. Điều này có nghĩa là: "Nếu tôi từ bỏ Đức Phật, thật tốt cho tôi biết bao!". "Nói và làm cho hiểu" (vadati viññāpeti) có nghĩa là nói ra ý nghĩa này bằng những lời lẽ này hoặc những lời lẽ khác, bằng cách phát ngôn, và làm cho người mà mình nói được biết, được hiểu. Chữ "pi" (trong evampi) có ý nghĩa tóm tắt ý ở trên. Bằng cách này, đó vừa là sự biểu lộ yếu kém, vừa là học giới chưa được từ bỏ, và cũng bằng cách khác nữa. ඉදානි තං අඤ්ඤථාපි දුබ්බල්‍යාවිකම්මං සික්ඛාය ච අප්පච්චක්ඛානං දස්සෙන්තො ‘‘අථ වා පනා’’තිආදිමාහ. තං සබ්බං අත්ථතො උත්තානමෙව. පදතො පනෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍යං, ධම්මං, සඞ්ඝං, සික්ඛං, විනයං, පාතිමොක්ඛං, උද්දෙසං, උපජ්ඣායං, ආචරියං, සද්ධිවිහාරිකං, අන්තෙවාසිකං, සමානුපජ්ඣායකං, සමානාචරියකං, සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති ඉමානි චුද්දස පදානි පච්චක්ඛානාකාරෙන වුත්තානි. Bây giờ, để chỉ ra những cách khác của việc biểu lộ sự yếu kém và việc học giới chưa được từ bỏ, Ngài đã nói "Hoặc là..." và các câu tiếp theo. Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng. Về mặt từ ngữ, ở đây, bắt đầu từ đầu, mười bốn câu này: "tôi sẽ từ bỏ Đức Phật, Pháp, Tăng, học giới, luật, Pātimokkha, sự trùng tuyên, thầy tế độ, thầy giáo thọ, bạn đồng trú, đệ tử, người cùng thầy tế độ, người cùng thầy giáo thọ, bạn đồng phạm hạnh" đã được nói ra theo hình thức từ bỏ. ගිහී අස්සන්තිආදීනි ‘‘ගිහී, උපාසකො, ආරාමිකො, සාමණෙරො, තිත්ථියො, තිත්ථියසාවකො, අස්සමණො, අසක්‍යපුත්තියො අස්ස’’න්ති ඉමානි අට්ඨ පදානි ‘‘අස්ස’’න්ති ඉමිනා භාවවිකප්පාකාරෙන වුත්තානි. එවං ‘‘යංනූනාහ’’න්ති ඉමිනා පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසති පදානි. Các câu bắt đầu bằng "tôi sẽ là người tại gia", tám câu này: "tôi sẽ là người tại gia, cận sự nam, người giữ vườn, sa di, ngoại đạo, đệ tử ngoại đạo, không phải sa môn, không phải là Thích tử" đã được nói ra với từ "assaṃ" (tôi sẽ là) theo hình thức mong muốn trở thành một trạng thái khác. Như vậy, có hai mươi hai câu được kết hợp với từ "yaṃnūnāhaṃ" (ước gì tôi). 46. යථා ච එතානි, එවං ‘‘යදි පනාහං, අපාහං, හන්දාහං, හොති මෙ’’ති ඉමෙසු එකමෙකෙන පටිසංයුත්තානි ද්වාවීසතීති සබ්බානෙව සතඤ්ච දස ච පදානි හොන්ති. 46. Và cũng giống như những câu này, khi kết hợp với mỗi một trong bốn câu này: "nếu như tôi" (yadi panāhaṃ), "chắc là tôi" (apāhaṃ), "thôi thì tôi" (handāhaṃ), "ước gì tôi" (hoti me), cũng có hai mươi hai câu cho mỗi loại. Như vậy, tất cả có một trăm mười câu. 47. තතො පරං සරිතබ්බවත්ථුදස්සනනයෙන පවත්තානි ‘‘මාතරං සරාමී’’තිආදීනි සත්තරස පදානි. තත්ථ ඛෙත්තන්ති සාලිඛෙත්තාදිං. වත්ථුන්ති තිණපණ්ණසාකඵලාඵලසමුට්ඨානට්ඨානං. සිප්පන්ති කුම්භකාරපෙසකාරසිප්පාදිකං. 47. Kế đó, có mười bảy câu bắt đầu bằng “tôi nhớ đến mẹ” được tiến hành theo phương pháp trình bày về đối tượng đáng được ghi nhớ. Trong ấy, (từ) khettaṃ là ruộng lúa Sāli, v.v... (Từ) vatthu là nơi phát sanh của cỏ, lá, rau, trái cây nhỏ, trái cây lớn. (Từ) sippaṃ là nghề nghiệp như thợ gốm, thợ dệt, v.v... 48. තතො පරං සකිඤ්චනසපලිබොධභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’’තිආදීනි නව පදානි. 48. Kế đó, có chín câu bắt đầu bằng “tôi có mẹ, bà ấy cần được tôi nuôi dưỡng” được tiến hành do việc trình bày trạng thái là người có sự vướng bận, có sự trở ngại. 49. තතො පරං සනිස්සයසප්පතිට්ඨභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’’තිආදීනි සොළස පදානි. 49. Kế đó, có mười sáu câu bắt đầu bằng “tôi có mẹ, bà ấy sẽ nuôi dưỡng tôi” được tiến hành do việc trình bày trạng thái là người có nơi nương tựa, có chỗ đứng. 50. තතො පරං එකභත්තඑකසෙය්‍යබ්‍රහ්මචරියානං දුක්කරභාවදස්සනවසෙන පවත්තානි ‘‘දුක්කර’’න්තිආදීනි අට්ඨ පදානි. 50. Kế đó, có tám câu bắt đầu bằng “khó làm” được tiến hành do việc trình bày trạng thái khó thực hành của việc ăn một bữa, ngủ một mình, và phạm hạnh. තත්ථ [Pg.213] දුක්කරන්ති එකභත්තාදීනං කරණෙ දුක්කරතං දස්සෙති. න සුකරන්ති සුකරභාවං පටික්ඛිපති. එවං දුච්චරං න සුචරන්ති එත්ථ. න උස්සහාමීති තත්ථ උස්සාහාභාවං අසක්කුණෙය්‍යතං දස්සෙති. න විසහාමීති අසය්හතං දස්සෙති. න රමාමීති රතියා අභාවං දස්සෙති. නාභිරමාමීති අභිරතියා අභාවං දස්සෙති. එවං ඉමානි ච පඤ්ඤාස, පුරිමානි ච දසුත්තරසතන්ති සට්ඨිසතං පදානි දුබ්බල්‍යාවිකම්මවාරෙ වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. Trong ấy, (từ) dukkaraṃ trình bày sự khó làm trong việc thực hành việc ăn một bữa, v.v... (Từ) na sukaraṃ phủ nhận trạng thái dễ làm. Tương tự như vậy ở (các từ) duccaraṃ và na sucaraṃ. (Câu) na ussahāmi trình bày sự không có nỗ lực, sự không thể làm được trong việc ấy. (Câu) na visahāmi trình bày sự không thể chịu đựng. (Câu) na ramāmi trình bày sự không có thích thú. (Câu) nābhiramāmi trình bày sự không có sự vui thích tột độ. Như vậy, năm mươi câu này và một trăm mười câu trước đó, là một trăm sáu mươi câu, nên được hiểu là đã được nói trong chương về việc biểu lộ sự yếu đuối. 51. සික්ඛාපච්චක්ඛානවාරෙපි ‘‘කථඤ්ච භික්ඛවෙ’’ති ආදි සබ්බං අත්ථතො උත්තානමෙව. පදතො පනෙත්ථාපි ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමි, ධම්මං, සඞ්ඝං, සික්ඛං, විනයං, පාතිමොක්ඛං, උද්දෙසං, උපජ්ඣායං, ආචරියං, සද්ධිවිහාරිකං, අන්තෙවාසිකං, සමානුපජ්ඣායකං, සමානාචරියකං, සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමී’’ති ඉමානි චුද්දස පදානි සික්ඛාපච්චක්ඛානවචනසම්බන්ධෙන පවත්තානි. සබ්බපදෙසු ච ‘‘වදති විඤ්ඤාපෙතී’’ති වචනස්ස අයමත්ථො – වචීභෙදං කත්වා වදති, යස්ස ච වදති තං තෙනෙව වචීභෙදෙන ‘‘අයං සාසනං ජහිතුකාමො සාසනතො මුච්චිතුකාමො භික්ඛුභාවං චජිතුකාමො ඉමං වාක්‍යභෙදං කරොතී’’ති විඤ්ඤාපෙති සාවෙති ජානාපෙති. 51. Cũng trong chương về việc từ bỏ học pháp, toàn bộ (đoạn) bắt đầu bằng “Và này các Tỳ khưu, như thế nào…” về mặt ý nghĩa thì đã rõ ràng. Tuy nhiên, về mặt từ ngữ, ở đây cũng vậy, mười bốn câu này: “tôi từ bỏ Đức Phật, (tôi từ bỏ) Pháp, Tăng, học pháp, Luật, Pātimokkha, sự đề xướng, thầy tế độ, thầy dạy dỗ, bạn đồng trú, đệ tử, người cùng thầy tế độ, người cùng thầy dạy dỗ, tôi từ bỏ bạn đồng phạm hạnh” đã được tiến hành với sự liên quan đến lời nói từ bỏ học pháp. Và trong tất cả các câu, ý nghĩa của lời nói “nói, làm cho hiểu” là như vầy: nói bằng cách tạo ra sự phân biệt trong lời nói (phát ngôn), và làm cho người mà vị ấy nói cho được hiểu, được nghe, được biết bằng chính sự phân biệt trong lời nói ấy rằng: “Vị này muốn từ bỏ giáo pháp, muốn giải thoát khỏi giáo pháp, muốn từ bỏ thân phận Tỳ khưu, nên đã tạo ra sự khác biệt trong câu nói này.” සචෙ පනායං ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වත්තුකාමො පදපච්චාභට්ඨං කත්වා ‘‘පච්චක්ඛාමි බුද්ධ’’න්ති වා වදෙය්‍ය. මිලක්ඛභාසාසු වා අඤ්ඤතරභාසාය තමත්ථං වදෙය්‍ය. ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වත්තුකාමො උප්පටිපාටියා ‘‘ධම්මං පච්චක්ඛාමී’’ති වා ‘‘සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමී’’ති වා වදෙය්‍ය, සෙය්‍යථාපි උත්තරිමනුස්සධම්මවිභඞ්ගෙ ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජාමී’’ති වත්තුකාමො ‘‘දුතියං ඣාන’’න්ති වදති, සචෙ යස්ස වදති සො ‘‘අයං භික්ඛුභාවං චජිතුකාමො එතමත්ථං වදතී’’ති එත්තකමත්තම්පි ජානාති, විරද්ධං නාම නත්ථි; ඛෙත්තමෙව ඔතිණ්ණං, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. සක්කත්තා වා බ්‍රහ්මත්තා වා චුතසත්තො විය චුතොව හොති සාසනා. Tuy nhiên, nếu vị này muốn nói “tôi từ bỏ Đức Phật” mà lại nói đảo ngược câu thành “từ bỏ tôi Đức Phật”; hoặc nói ý nghĩa đó bằng một ngôn ngữ nào đó trong các ngôn ngữ của người ngoại quốc; hoặc muốn nói “tôi từ bỏ Đức Phật” mà lại nói không theo thứ tự thành “tôi từ bỏ Pháp” hay “tôi từ bỏ bạn đồng phạm hạnh”, ví như trong phần phân tích về pháp siêu nhân, người muốn nói “tôi nhập sơ thiền” lại nói “nhị thiền”; nếu người nghe biết được chừng này rằng: “Vị này muốn từ bỏ thân phận Tỳ khưu nên nói ý nghĩa này”, thì không có cái gọi là sai sót; đã đi vào phạm vi (của sự phạm tội), học pháp đã được từ bỏ. Vị ấy bị rơi khỏi giáo pháp giống như một chúng sanh bị rơi khỏi địa vị Đế Thích hay Phạm Thiên. සචෙ පන ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛි’’න්ති වා, ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛිස්සාමී’’ති වා, ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්ති වාති අතීතානාගතපරිකප්පවචනෙහි වදති, දූතං වා පහිණාති, සාසනං වා පෙසෙති, අක්ඛරං වා ඡින්දති, හත්ථමුද්දාය වා තමත්ථං ආරොචෙති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං පන හත්ථමුද්දායපි සීසං එති. සික්ඛාපච්චක්ඛානං මනුස්සජාතිකසත්තස්ස සන්තිකෙ චිත්තසම්පයුත්තං වචීභෙදං [Pg.214] කරොන්තස්සෙව සීසං එති. වචීභෙදං කත්වා විඤ්ඤාපෙන්තොපි ච යදි ‘‘අයමෙව ජානාතූ’’ති එකං නියමෙත්වා ආරොචෙති, තඤ්ච සොයෙව ජානාති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ සො න ජානාති, අඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ ද්වින්නං ඨිතට්ඨානෙ ද්වින්නම්පි නියමෙත්වා ‘‘එතෙසං ආරොචෙමී’’ති වදති, තෙසු එකස්මිං ජානන්තෙපි ද්වීසු ජානන්තෙසුපි පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. එවං සම්බහුලෙසුපි වෙදිතබ්බං. Tuy nhiên, nếu vị ấy nói bằng những lời thuộc quá khứ, vị lai, hoặc giả định như: “tôi đã từ bỏ Đức Phật”, hoặc “tôi sẽ từ bỏ Đức Phật”, hoặc “tôi nên từ bỏ Đức Phật”; hoặc sai sứ giả, hoặc gửi thư, hoặc khắc chữ, hoặc cho biết ý nghĩa đó bằng cử chỉ tay, thì học pháp chưa được từ bỏ. Tuy nhiên, việc tuyên bố pháp siêu nhân cũng thành tựu bằng cử chỉ tay. Việc từ bỏ học pháp chỉ thành tựu đối với người tạo ra sự phân biệt trong lời nói tương ưng với tâm trước mặt một chúng sanh thuộc loài người. Và ngay cả khi làm cho hiểu bằng cách tạo ra sự phân biệt trong lời nói, nếu vị ấy cho biết sau khi đã xác định một người rằng “chỉ người này hãy biết”, và chỉ người đó biết được điều ấy, thì học pháp được từ bỏ. Nếu người đó không biết, mà một người khác đứng gần đó biết, thì học pháp chưa được từ bỏ. Nếu ở nơi có hai người đứng, vị ấy nói sau khi đã xác định cả hai rằng “tôi sẽ cho những người này biết”, thì trong số họ, dù chỉ một người biết hay cả hai người đều biết, học pháp đã được từ bỏ. Tương tự, nên hiểu như vậy trong trường hợp có nhiều người. සචෙ පන අනභිරතියා පීළිතො සභාගෙ භික්ඛූ පරිසඞ්කමානො ‘‘යො කොචි ජානාතූ’’ති උච්චසද්දං කරොන්තො ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති වදති, තඤ්ච අවිදූරෙ ඨිතො නවකම්මිකො වා අඤ්ඤො වා සමයඤ්ඤූ පුරිසො සුත්වා ‘‘උක්කණ්ඨිතො අයං සමණො ගිහිභාවං පත්ථෙති, සාසනතො චුතො’’ති ජානාති, පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පන අපුබ්බං අචරිමං දුජ්ජානං, සචෙ ආවජ්ජනසමයෙ ජානාති; යථා පකතියා ලොකෙ මනුස්සා වචනං සුත්වා ජානන්ති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අථ අපරභාගෙ ‘‘කිං ඉමිනා වුත්ත’’න්ති කඞ්ඛන්තො චිරෙන ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. ඉදඤ්හි සික්ඛාපච්චක්ඛානඤ්ච උපරි අභූතාරොචනදුට්ඨුල්ලවාචා-අත්තකාමදුට්ඨදොසභූතා-රොචනසික්ඛාපදානි ච එකපරිච්ඡෙදානි. ආවජ්ජනසමයෙ ඤාතෙ එව සීසං එන්ති, ‘‘කිං අයං භණතී’’ති කඞ්ඛතා චිරෙන ඤාතෙ සීසං න එන්ති. යථා චායං ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති පදෙ විනිච්ඡයෙ වුත්තො; එවං සබ්බපදෙසු වෙදිතබ්බො. Tuy nhiên, nếu vị ấy bị sự không hoan hỷ bức bách, do nghi ngờ các Tỳ khưu đồng phận, trong khi nói lớn tiếng với ý nghĩ “ai đó hãy biết” mà nói rằng: “tôi từ bỏ Đức Phật”, và một người coi việc xây dựng mới hoặc một người đàn ông khác biết giáo lý đứng không xa nghe được điều đó rồi biết rằng: “Vị Sa-môn này chán nản, mong muốn đời sống tại gia, đã rơi khỏi giáo pháp”, thì học pháp đã được từ bỏ. Tuy nhiên, ngay trong khoảnh khắc đó, không trước không sau, khó biết, nếu người nghe biết được vào lúc hướng tâm, giống như người đời thường nghe lời nói là biết, thì học pháp được từ bỏ. Nếu về sau, người nghe còn đang nghi ngờ “vị này đã nói gì?” rồi một lúc lâu sau mới biết, thì học pháp chưa được từ bỏ. Vì việc từ bỏ học pháp này và các học giới về sau như học giới tuyên bố điều không thật, học giới nói lời thô ác, học giới (liên quan đến) sự ham muốn của bản thân, học giới (liên quan đến) lòng sân hận, học giới tuyên bố điều có thật, đều có cùng một giới hạn. Chúng chỉ thành tựu khi được biết vào lúc hướng tâm; không thành tựu khi được biết một lúc lâu sau bởi người đang nghi ngờ “vị này nói gì?”. Và như sự phán quyết này đã được nói trong câu “tôi từ bỏ Đức Phật”, nên được hiểu như vậy trong tất cả các câu. යස්මා ච යදා සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති, තදා ‘‘යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්‍ය’’න්තිආදීනි අවදතාපි දුබ්බල්‍යං ආවිකතමෙව හොති; තස්මා සබ්බෙසං පදානං අවසානෙ වුත්තං – ‘‘එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා’’ති. Và bởi vì khi học pháp được từ bỏ, khi ấy dù không nói ra những lời như "chắc chắn tôi sẽ từ bỏ đức Phật", sự yếu kém đã được biểu lộ; do đó, ở cuối tất cả các câu, đã được nói rằng: "Này các tỳ khưu, như vậy vừa là hành động biểu lộ sự yếu kém, vừa là học pháp đã được từ bỏ". තතො පරං ගිහීති මං ධාරෙහීති එත්ථ සචෙපි ‘‘ගිහී භවිස්සාමී’’ති වා ‘‘ගිහී හොමී’’ති වා ‘‘ගිහී ජාතොම්හී’’ති වා ‘‘ගිහිම්හී’’ති වා වදති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. සචෙ පන ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය ගිහීති මං ධාරෙහී’’ති වා ‘‘ජානාහී’’ති වා ‘‘සඤ්ජානාහී’’ති වා ‘‘මනසි කරොහී’’ති වා වදති, අරියකෙන වා වදති මිලක්ඛකෙන වා; එවමෙතස්මිං අත්ථෙ වුත්තෙ [Pg.215] යස්ස වදති, සචෙ සො ජානාති, පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. එස නයො සෙසෙසුපි ‘‘උපාසකො’’තිආදීසු සත්තසු පදෙසු. එවං ඉමානි ච අට්ඨ, පුරිමානි ච චුද්දසාති ද්වාවීසති පදානි හොන්ති. Sau đó, trong trường hợp câu "hãy xem tôi là người tại gia", nếu nói rằng "tôi sẽ là người tại gia", hoặc "tôi là người tại gia", hoặc "tôi đã trở thành người tại gia", hoặc "tôi đã là người tại gia", thì học pháp chưa được từ bỏ. Nhưng nếu nói rằng "kể từ hôm nay, hãy xem tôi là người tại gia", hoặc "hãy biết", hoặc "hãy nhận biết", hoặc "hãy tác ý", dù nói bằng ngôn ngữ của bậc Thánh hay bằng ngôn ngữ của người man di; khi ý nghĩa này được nói ra như vậy, nếu người nghe hiểu được, thì học pháp đã được từ bỏ. Phương pháp này cũng áp dụng cho bảy câu còn lại như "là người cận sự nam" v.v... Như vậy, tám câu này và mười bốn câu trước đó, thành ra có hai mươi hai câu. 52. ඉතො පරං පුරිමානෙව චුද්දස පදානි ‘‘අලං මෙ, කින්නු මෙ, න මමත්ථො, සුමුත්තාහ’’න්ති ඉමෙහි චතූහි යොජෙත්වා වුත්තානි ඡප්පඤ්ඤාස හොන්ති. තත්ථ අලන්ති හොතු, පරියත්තන්ති අත්ථො. කිංනු මෙති කිං මය්හං කිච්චං, කිං කරණීයං, කිං සාධෙතබ්බන්ති අත්ථො. න මමත්ථොති නත්ථි මම අත්ථො. සුමුත්තාහන්ති සුමුත්තො අහං. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙව. එවං ඉමානි ච ඡප්පඤ්ඤාස පුරිමානි ච ද්වාවීසතීති අට්ඨසත්තති පදානි සරූපෙනෙව වුත්තානි. 52. Sau đây, mười bốn câu trước đó, khi được kết hợp với bốn câu này: "đủ rồi đối với tôi", "có ích gì cho tôi", "không có lợi ích gì cho tôi", "tôi đã được giải thoát tốt đẹp", sẽ trở thành năm mươi sáu câu. Trong đó, "alaṃ" có nghĩa là "hãy dừng lại", "đã đủ". "Kiṃ nu me" có nghĩa là "tôi có phận sự gì?", "tôi có việc gì phải làm?", "tôi có việc gì phải hoàn thành?". "Na mamattho" có nghĩa là "không có lợi ích gì cho tôi". "Sumuttāhaṃ" có nghĩa là "tôi đã được giải thoát tốt đẹp". Phần còn lại ở đây theo phương pháp đã nói. Như vậy, năm mươi sáu câu này và hai mươi hai câu trước đó, thành ra bảy mươi tám câu đã được nói đến bằng chính hình thức của chúng. 53. යස්මා පන තෙසං වෙවචනෙහිපි සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති, තස්මා ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යානි වා පනඤ්ඤානිපීති පාළියං ‘‘බුද්ධ’’න්තිආදීනි ආගතපදානි ඨපෙත්වා යානි අඤ්ඤානි අත්ථි. බුද්ධවෙවචනානි වාති බුද්ධස්ස වා පරියායනාමානි…පෙ… අසක්‍යපුත්තියස්ස වා. තත්ථ වණ්ණපට්ඨානෙ ආගතං නාමසහස්සං උපාලිගාථාසු (ම. නි. 2.76) නාමසතං අඤ්ඤානි ච ගුණතො ලබ්භමානානි නාමානි ‘‘බුද්ධවෙවචනානී’’ති වෙදිතබ්බානි. සබ්බානිපි ධම්මස්ස නාමානි ධම්මවෙවචනානීති වෙදිතබ්බානි. එස නයො සබ්බත්ථ. 53. Lại nữa, bởi vì việc từ bỏ học pháp cũng xảy ra thông qua các từ đồng nghĩa của chúng, do đó ngài đã nói "yāni vā panaññānipi" v.v... Trong đó, "yāni vā panaññānipi" có nghĩa là những từ khác có tồn tại, ngoại trừ những từ đã xuất hiện trong Pāli như "Phật" v.v... "Buddhavevacanāni vā" là những danh hiệu đồng nghĩa của đức Phật... cho đến... hoặc của người con dòng họ Thích Ca. Trong đó, một ngàn danh hiệu xuất hiện trong Vaṇṇapaṭṭhāna, một trăm danh hiệu trong Upāligāthā, và những danh hiệu khác có được nhờ vào các đức hạnh, nên được hiểu là "những từ đồng nghĩa của Phật". Tất cả các danh hiệu của Pháp nên được hiểu là "những từ đồng nghĩa của Pháp". Phương pháp này áp dụng cho tất cả các trường hợp. අයං පනෙත්ථ යොජනා – බුද්ධං පච්චක්ඛාමීති න වෙවවචනෙන පච්චක්ඛානං යථාරුතමෙව. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධං පච්චක්ඛාමි, අනන්තබුද්ධිං, අනොමබුද්ධිං, බොධිපඤ්ඤාණං, ධීරං, විගතමොහං, පභින්නඛීලං, විජිතවිජයං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිබුද්ධවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං. Đây là cách áp dụng ở đây: câu "tôi từ bỏ đức Phật" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa, mà là theo đúng như lời đã được nghe. Việc từ bỏ học pháp bằng từ đồng nghĩa của Phật là như sau: "tôi từ bỏ bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có trí tuệ vô biên, bậc có trí tuệ không tỳ vết, bậc có trí tuệ giác ngộ, bậc hiền trí, bậc đã đoạn tận si mê, bậc đã phá tan các chướng ngại, bậc đã chiến thắng mọi chiến thắng". ධම්මං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං, යථාරුතමෙව. ‘‘ස්වාක්ඛාතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි, සන්දිට්ඨිකං, අකාලිකං, එහිපස්සිකං, ඔපනෙය්‍යිකං, පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහි ධම්මං පච්චක්ඛාමි. අසඞ්ඛතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි; විරාගං, නිරොධං, අමතං ධම්මං පච්චක්ඛාමි, දීඝනිකායං පච්චක්ඛාමි, බ්‍රහ්මජාලං මජ්ඣිමනිකායං, මූලපරියායං, සංයුත්තනිකායං, ඔඝතරණං, අඞ්ගුත්තරනිකායං, චිත්තපරියාදානං, ඛුද්දකනිකායං, ජාතකං, අභිධම්මං, කුසලං ධම්මං, අකුසලං ධම්මං, අබ්‍යාකතං ධම්මං, සතිපට්ඨානං, සම්මප්පධානං, ඉද්ධිපාදං, ඉන්ද්‍රියං, බලං, බොජ්ඣඞ්ගං, මග්ගං, ඵලං, නිබ්බානං පච්චක්ඛාමී’’ති චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසු එකධම්මක්ඛන්ධස්සපි [Pg.216] නාමං ධම්මවෙවචනමෙව. එවං ධම්මවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Câu "tôi từ bỏ Pháp" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa, mà là theo đúng như lời đã được nghe. "Tôi từ bỏ Pháp đã được khéo thuyết, Pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ. Tôi từ bỏ Pháp vô vi; tôi từ bỏ Pháp ly tham, Pháp đoạn diệt, Pháp bất tử. Tôi từ bỏ Trường Bộ Kinh, kinh Phạm Võng, Trung Bộ Kinh, kinh Căn Bản Pháp Môn, Tương Ưng Bộ Kinh, kinh Vượt Bộc Lưu, Tăng Chi Bộ Kinh, kinh Đoán Tri Tâm, Tiểu Bộ Kinh, Bổn Sanh, Vi Diệu Pháp, pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký, Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác Chi, Bát Chánh Đạo, Đạo, Quả, Niết Bàn". Như vậy, trong tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, tên của một pháp uẩn cũng chính là từ đồng nghĩa của Pháp. Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Pháp. සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘සුප්පටිපන්නං සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමි, උජුප්පටිපන්නං, ඤායප්පටිපන්නං, සාමීචිප්පටිපන්නං සඞ්ඝං, චතුපුරිසයුගං සඞ්ඝං, අට්ඨපුරිසපුග්ගලං සඞ්ඝං, ආහුනෙය්‍යං සඞ්ඝං, පාහුනෙය්‍යං, දක්ඛිණෙය්‍යං, අඤ්ජලිකරණීයං, අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සඞ්ඝවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Câu "tôi từ bỏ Tăng" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Tăng chúng diệu hạnh, Tăng chúng trực hạnh, Tăng chúng như lý hạnh, Tăng chúng chánh hạnh; Tăng chúng gồm bốn đôi tám vị; Tăng chúng đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng được bố thí, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô thượng ở đời". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Tăng. සික්ඛං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුසික්ඛං පච්චක්ඛාමි, භික්ඛුනීසික්ඛං, අධිසීලසික්ඛං, අධිචිත්තසික්ඛං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සික්ඛාවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Câu "tôi từ bỏ học pháp" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ học pháp của tỳ khưu, học pháp của tỳ khưu ni, tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của học pháp. විනයං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුවිනයං පච්චක්ඛාමි, භික්ඛුනීවිනයං, පඨමං පාරාජිකං, දුතියං තතියං චතුත්ථං පාරාජිකං, සඞ්ඝාදිසෙසං, ථුල්ලච්චයං, පාචිත්තියං, පාටිදෙසනීයං, දුක්කටං, දුබ්භාසිතං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිවිනයවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Câu "tôi từ bỏ Luật" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Luật của tỳ khưu, Luật của tỳ khưu ni, điều bất cộng trụ thứ nhất, điều bất cộng trụ thứ hai, thứ ba, thứ tư, điều tăng tàn, điều trọng tội, điều ưng đối trị, điều ưng phát lồ, điều tác ác, điều ác khẩu". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Luật. පාතිමොක්ඛං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුපාතිමොක්ඛං භික්ඛුනීපාතිමොක්ඛං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං පාතිමොක්ඛවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Câu "tôi từ bỏ Giới Bổn" không phải là sự từ bỏ bằng từ đồng nghĩa. "Tôi từ bỏ Giới Bổn của tỳ khưu, Giới Bổn của tỳ khưu ni". Như vậy, việc từ bỏ học pháp xảy ra thông qua từ đồng nghĩa của Giới Bổn. උද්දෙසං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘භික්ඛුපාතිමොක්ඛුද්දෙසං, භික්ඛුනීපාතිමොක්ඛුද්දෙසං, පඨමං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං, දුතියං තතියං චතුත්ථං පඤ්චමං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං, සම්මාසම්බුද්ධුද්දෙසං, අනන්තබුද්ධිඋද්දෙසං, අනොමබුද්ධිඋද්දෙසං, බොධිපඤ්ඤාණුද්දෙසං, ධීරුද්දෙසං, විගතමොහුද්දෙසං, පභින්නඛීලුද්දෙසං, විජිතවිජයුද්දෙසං පච්චක්ඛාමී’’ති එවමාදිඋද්දෙසවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ sự đọc tụng.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về sự đọc tụng như sau: “Tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn của tỳ khưu, tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn của tỳ khưu ni, tôi từ bỏ sự đọc tụng Giới Bổn lần thứ nhất, lần thứ nhì, lần thứ ba, lần thứ tư, lần thứ năm, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Chánh Đẳng Giác, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Vô Lượng Tuệ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Vô Thượng Tuệ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về trí tuệ giác ngộ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) của bậc Trí Giả, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về việc đoạn trừ si mê, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về việc phá tan cột trụ, tôi từ bỏ sự đọc tụng (lời dạy) về sự chiến thắng vẻ vang.” උපජ්ඣායං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යො මං පබ්බාජෙසි, යො මං උපසම්පාදෙසි, යස්ස මූලෙනාහං පබ්බජිතො, යස්ස මූලෙනාහං උපසම්පන්නො, යස්සමූලිකා මය්හං පබ්බජ්ජා, යස්සමූලිකා මය්හං උපසම්පදා තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං උපජ්ඣායවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ thầy tế độ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về thầy tế độ như sau: “Vị nào đã cho tôi xuất gia, vị nào đã cho tôi thọ cụ túc, tôi đã xuất gia nhờ vào vị nào, tôi đã thọ cụ túc nhờ vào vị nào, sự xuất gia của tôi có vị nào là gốc rễ, sự thọ cụ túc của tôi có vị nào là gốc rễ, tôi từ bỏ vị ấy.” ආචරියං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යො මං පබ්බාජෙසි, යො මං අනුස්සාවෙසි, යාහං නිස්සාය වසාමි, යාහං උද්දිසාපෙමි, යාහං [Pg.217] පරිපුච්ඡාමි, යො මං උද්දිසති, යො මං පරිපුච්ඡාපෙති තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං ආචරියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ thầy giáo thọ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về thầy giáo thọ như sau: “Vị nào đã cho tôi xuất gia, vị nào đã tuyên bố (yết-ma) cho tôi, vị mà tôi nương tựa để sống, vị mà tôi thỉnh cầu đọc tụng, vị mà tôi thỉnh vấn, vị nào đọc tụng cho tôi, vị nào khiến tôi thỉnh vấn, tôi từ bỏ vị ấy.” සද්ධිවිහාරිකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යාහං පබ්බාජෙසිං, යාහං උපසම්පාදෙසිං, මය්හං මූලෙන යො පබ්බජිතො, මය්හං මූලෙන යො උපසම්පන්නො, මය්හංමූලිකා යස්ස පබ්බජ්ජා, මය්හං මූලිකා යස්ස උපසම්පදා තාහං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සද්ධිවිහාරිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ đệ tử cùng ở.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử cùng ở như sau: “Người mà tôi đã cho xuất gia, người mà tôi đã cho thọ cụ túc, người đã xuất gia với tôi là gốc rễ, người đã thọ cụ túc với tôi là gốc rễ, người có sự xuất gia mà tôi là gốc rễ, người có sự thọ cụ túc mà tôi là gốc rễ, tôi từ bỏ người ấy.” අන්තෙවාසිකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යාහං පබ්බාජෙසිං, යාහං අනුස්සාවෙසිං, යො මං නිස්සාය වසති, යො මං උද්දිසාපෙති, යො මං පරිපුච්ඡති, යස්සාහං උද්දිසාමි, යාහං පරිපුච්ඡාපෙමි තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං අන්තෙවාසිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ đệ tử.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử như sau: “Người mà tôi đã cho xuất gia, người mà tôi đã tuyên bố (yết-ma), người sống nương tựa vào tôi, người thỉnh cầu tôi đọc tụng, người thỉnh vấn tôi, người mà tôi đọc tụng cho, người mà tôi khiến thỉnh vấn, tôi từ bỏ người ấy.” සමානුපජ්ඣායකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘මය්හං උපජ්ඣායො යං පබ්බාජෙසි, යං උපසම්පාදෙසි, යො තස්ස මූලෙන පබ්බජිතො, යො තස්ස මූලෙන උපසම්පන්නො, යස්ස තම්මූලිකා පබ්බජ්ජා, යස්ස තම්මූලිකා උපසම්පදා තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සමානුපජ්ඣායකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ người đồng thầy tế độ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người đồng thầy tế độ như sau: “Người mà thầy tế độ của tôi đã cho xuất gia, người mà (thầy tế độ của tôi) đã cho thọ cụ túc, người đã xuất gia với vị ấy là gốc rễ, người đã thọ cụ túc với vị ấy là gốc rễ, người có sự xuất gia mà vị ấy là gốc rễ, người có sự thọ cụ túc mà vị ấy là gốc rễ, tôi từ bỏ người ấy.” සමානාචරියකං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘මය්හං ආචරියො යං පබ්බාජෙසි, යං අනුස්සාවෙසි, යො තං නිස්සාය වසති, යො තං උද්දිසාපෙති පරිපුච්ඡති, යස්ස මෙ ආචරියො උද්දිසති, යං පරිපුච්ඡාපෙති තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සමානාචරියකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ người đồng thầy giáo thọ.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người đồng thầy giáo thọ như sau: “Người mà thầy giáo thọ của tôi đã cho xuất gia, người mà (thầy giáo thọ của tôi) đã tuyên bố (yết-ma), người sống nương tựa vào vị ấy, người thỉnh cầu vị ấy đọc tụng và thỉnh vấn, người mà thầy giáo thọ của tôi đọc tụng cho, người mà (thầy giáo thọ của tôi) khiến thỉnh vấn, tôi từ bỏ người ấy.” සබ්‍රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘යෙනාහං සද්ධිං අධිසීලං සික්ඛාමි, අධිචිත්තං අධිපඤ්ඤං සික්ඛාමි තං පච්චක්ඛාමී’’ති එවං සබ්‍රහ්මචාරිවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Tôi từ bỏ vị đồng phạm hạnh.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về vị đồng phạm hạnh như sau: “Người mà tôi cùng học tập tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ, tôi từ bỏ người ấy.” ගිහීති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘ආගාරිකොති මං ධාරෙහි, කස්සකො, වාණිජො, ගොරක්ඛො, ඔකල්ලකො, මොළිබද්ධො, කාමගුණිකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං ගිහිවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người thế tục.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người thế tục như sau: “Xin hãy xem tôi là người tại gia, là nông dân, là thương nhân, là người chăn bò, là người nghèo khổ, là người có búi tóc, là người hưởng thụ dục lạc.” උපාසකොති [Pg.218] මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘ද්වෙවාචිකො උපාසකොති මං ධාරෙහි, තෙවාචිකො උපාසකො, බුද්ධං සරණගමනිකො, ධම්මං සඞ්ඝං සරණගමනිකො, පඤ්චසික්ඛාපදිකො දසසික්ඛාපදිකො උපාසකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං උපාසකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là cận sự nam.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về cận sự nam như sau: “Xin hãy xem tôi là cận sự nam quy y nhị bảo, là cận sự nam quy y tam bảo, là người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, là cận sự nam thọ trì năm giới, thọ trì mười giới.” ආරාමිකොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘කප්පියකාරකොති මං ධාරෙහි, වෙය්‍යාවච්චකරො, අප්පහරිතකාරකො, යාගුභාජකො, ඵලභාජකො, ඛජ්ජකභාජකොති මං ධාරෙහී’’ති එවං ආරාමිකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người giữ vườn.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người giữ vườn như sau: “Xin hãy xem tôi là người tịnh nhân, là người phục vụ, là người dọn dẹp cây cỏ, là người chia cháo, là người chia trái cây, là người chia vật thực cứng.” සාමණෙරොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘කුමාරකොති මං ධාරෙහි, චෙල්ලකො, චෙටකො, මොළිගල්ලො, සමණුද්දෙසො’ති මං ධාරෙහී’’ති එවං සාමණෙරවෙචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là sa di.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về sa di như sau: “Xin hãy xem tôi là một cậu bé, là sa di nhỏ, là sa di vừa, là sa di lớn, là người được gọi là sa môn.” තිත්ථියොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘නිගණ්ඨොති මං ධාරෙහි, ආජීවකො, තාපසො, පරිබ්බාජකො, පණ්ඩරඞ්ගොති මං ධාරෙහී’’ති එවං තිත්ථියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là người ngoại đạo.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về người ngoại đạo như sau: “Xin hãy xem tôi là một Nigantha (Ni-kiền-tử), là một Ājīvaka (Tà Mạng), là một đạo sĩ khổ hạnh, là một du sĩ, là một người mặc đồ trắng.” තිත්ථියසාවකොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘නිගණ්ඨසාවකොති මං ධාරෙහි’’ ආජීවක තාපස පරිබ්බාජක පණ්ඩරඞ්ගසාවකොති මං ධාරෙහීති එවං තිත්ථියසාවකවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi là đệ tử ngoại đạo.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về đệ tử ngoại đạo như sau: “Xin hãy xem tôi là đệ tử của Nigantha, là đệ tử của Ājīvaka, là đệ tử của đạo sĩ khổ hạnh, là đệ tử của du sĩ, là đệ tử của người mặc đồ trắng.” අස්සමණොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘දුස්සීලොති මං ධාරෙහි, පාපධම්මො, අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො, පටිච්ඡන්නකම්මන්තො, අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො, අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො, අන්තොපූති, අවස්සුතො, කසම්බුජාතො, කොණ්ඨො’ති මං ධාරෙහී’’ති එවං අස්සමණවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp không thành tựu bằng cách nói chung chung rằng: “Xin hãy xem tôi không phải là sa môn.” Việc từ bỏ học pháp thành tựu bằng cách nói rõ về việc không phải là sa môn như sau: “Xin hãy xem tôi là người ác giới, là người có pháp ác, là người có hành vi không trong sạch và đáng nghi ngờ, là người có hành động che giấu, là người không phải sa môn nhưng tự nhận là sa môn, là người không phải phạm hạnh nhưng tự nhận là phạm hạnh, là người thối nát bên trong, là người bị rỉ tai (phiền não), là người như rác rưởi, là người tàn phế.” අසක්‍යපුත්තියොති මං ධාරෙහීති න වෙවචනෙන පච්චක්ඛානං. ‘‘න සම්මාසම්බුද්ධපුත්තොති මං ධාරෙහි, න අනන්තබුද්ධිපුත්තො, න අනොමබුද්ධිපුත්තො, න බොධිපඤ්ඤාණපුත්තො, න ධීරපුත්තො, න විගතමොහපුත්තො, න පභින්නඛීලපුත්තො[Pg.219], න විජිතවිජයපුත්තොති මං ධාරෙහී’’ති එවමාදිඅසක්‍යපුත්තියවෙවචනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං හොති. Việc từ bỏ học pháp được thành tựu bằng những từ đồng nghĩa với ‘người không phải con trai của dòng họ Thích Ca,’ chẳng hạn như: ‘Hãy ghi nhận tôi là người không phải con trai của bậc Chánh Đẳng Giác, không phải con trai của bậc có trí tuệ vô biên, không phải con trai của bậc có trí tuệ cao thượng, không phải con trai của bậc có trí tuệ giác ngộ, không phải con trai của bậc kiên định, không phải con trai của bậc đã đoạn trừ si mê, không phải con trai của bậc đã phá vỡ cột trụ (phiền não), không phải con trai của bậc đã chiến thắng.’ Việc từ bỏ học pháp được thành tựu bằng những từ đồng nghĩa với ‘người không phải con trai của dòng họ Thích Ca’ như đã nêu trên. තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහීති තෙහි ‘‘බුද්ධවෙවචනානි වා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි බුද්ධාදීනං වෙවචනෙහි. වෙවචනානි හි සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස කාරණත්තා ආකාරානි, බුද්ධාදීනං සණ්ඨානදීපනත්තා සික්ඛාපච්චක්ඛානසණ්ඨානත්තා එව වා ලිඞ්ගානි, සික්ඛාපච්චක්ඛානස්ස සඤ්ජානනහෙතුතො මනුස්සානං තිලකාදීනි විය නිමිත්තානීති වුච්චන්ති. එවං ඛො භික්ඛවෙති ඉතො පරං අඤ්ඤස්ස සික්ඛාපච්චක්ඛානකාරණස්ස අභාවතො නියමෙන්තො ආහ. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො, එවමෙව දුබ්බල්‍යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛාපච්චක්ඛානඤ්ච, න ඉතො පරං කාරණමත්ථීති. Câu ‘Bằng những cách thức ấy, bằng những dấu hiệu ấy, bằng những đặc điểm ấy’ có nghĩa là bằng những từ đồng nghĩa với đức Phật v.v... đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu ‘những từ đồng nghĩa với đức Phật.’ Thật vậy, các từ đồng nghĩa được gọi là ‘cách thức’ (ākārāni) vì là nguyên nhân của việc từ bỏ học pháp; được gọi là ‘dấu hiệu’ (liṅgāni) vì chúng cho thấy hình thái của đức Phật v.v... hoặc chính vì là hình thái của việc từ bỏ học pháp; và được gọi là ‘đặc điểm’ (nimittāni) vì là lý do để nhận biết việc từ bỏ học pháp, giống như nốt ruồi v.v... của con người. Ngài đã nói câu ‘Này các Tỳ khưu, chính là như vậy’ để xác định rằng ngoài những điều này ra không còn nguyên nhân nào khác cho việc từ bỏ học pháp. Ý nghĩa ở đây là: việc tuyên bố sự yếu kém và việc từ bỏ học pháp chỉ diễn ra như vậy mà thôi, ngoài ra không còn nguyên nhân nào khác. 54. එවං සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණං දස්සෙත්වා අප්පච්චක්ඛානෙ අසම්මොහත්ථං තස්සෙව ච සික්ඛාපච්චක්ඛානලක්ඛණස්ස පුග්ගලාදිවසෙන විපත්තිදස්සනත්ථං ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අප්පච්චක්ඛාතා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යෙහි ආකාරෙහීතිආදි වුත්තනයමෙව. උම්මත්තකොති යක්ඛුම්මත්තකො වා පිත්තුම්මත්තකො වා යො කොචි විපරීතසඤ්ඤො, සො සචෙ පච්චක්ඛාති, අප්පච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. උම්මත්තකස්සාති තාදිසස්සෙව උම්මත්තකස්ස; තාදිසස්ස හි සන්තිකෙ සචෙ පකතත්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, උම්මත්තකො න ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති සික්ඛා. ඛිත්තචිත්තොති යක්ඛුම්මත්තකො වුච්චති. පුරිමපදෙ පන උම්මත්තකසාමඤ්ඤෙන වුත්තං ‘‘යක්ඛුම්මත්තකො වා පිත්තුම්මත්තකො වා’’ති. උභින්නම්පි විසෙසො අනාපත්තිවාරෙ ආවි භවිස්සති. එවං ඛිත්තචිත්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි තම්හි අජානන්තෙ අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. 54. Sau khi đã chỉ ra đặc điểm của việc từ bỏ học pháp như vậy, để không bị nhầm lẫn về trường hợp không từ bỏ và để chỉ ra sự không thành tựu của đặc điểm từ bỏ học pháp ấy tùy theo cá nhân v.v..., Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, thế nào là không từ bỏ?’. Trong đó, câu bắt đầu bằng ‘bằng những cách thức nào’ cũng có ý nghĩa như đã được giải thích. ‘Người điên’ là người bị dạ xoa ám, hoặc người bị rối loạn mật, hay bất kỳ ai có nhận thức sai lệch. Nếu người ấy từ bỏ, học pháp được xem là chưa từ bỏ. Câu ‘đối với người điên’ có nghĩa là đối với một người điên như vậy; thật vậy, nếu một người bình thường từ bỏ học pháp trước mặt một người điên như thế, mà người điên ấy không hiểu, thì học pháp vẫn được xem là chưa từ bỏ. ‘Người có tâm tán loạn’ được gọi là người bị dạ xoa ám. Tuy nhiên, trong câu trước, từ ‘người điên’ đã được nói một cách chung chung là ‘người bị dạ xoa ám hoặc người bị rối loạn mật.’ Sự khác biệt giữa hai loại này sẽ được làm rõ trong chương Vô Phạm. Tương tự, nếu người có tâm tán loạn từ bỏ học pháp, thì vẫn được xem là chưa từ bỏ. Và việc từ bỏ được thực hiện trước mặt người ấy, nếu người ấy không hiểu, thì cũng được xem là chưa từ bỏ. වෙදනාට්ටොති බලවතියා දුක්ඛවෙදනාය ඵුට්ඨො මුච්ඡාපරෙතො; තෙන විලපන්තෙන පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි තම්හි අජානන්තෙ අප්පච්චක්ඛාතා හොති. ‘Người bị cảm thọ đau đớn hành hạ’ là người bị cảm thọ đau đớn mãnh liệt tác động, bị mê mẩn chế ngự. Việc từ bỏ được thực hiện bởi người ấy trong lúc đang nói mê sảng cũng được xem là chưa từ bỏ. Việc từ bỏ được thực hiện trước mặt người ấy, nếu người ấy không hiểu, thì cũng được xem là chưa từ bỏ. දෙවතාය සන්තිකෙති භුම්මදෙවතං ආදිං කත්වා යාව අකනිට්ඨදෙවතාය සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති. තිරච්ඡානගතස්සාති නාගමාණවකස්ස වා සුපණ්ණමාණවකස්ස වා කින්නර-හත්ථි-මක්කටාදීනං වා යස්ස කස්සචි සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතාපි අප්පච්චක්ඛාතාව හොති[Pg.220]. තත්‍ර උම්මත්තකාදීනං සන්තිකෙ අජානනභාවෙන අප්පච්චක්ඛාතාති ආහ. දෙවතාය සන්තිකෙ අතිඛිප්පං ජානනභාවෙන. දෙවතා නාම මහාපඤ්ඤා තිහෙතුකපටිසන්ධිකා අතිඛිප්පං ජානන්ති, චිත්තඤ්ච නාමෙතං ලහුපරිවත්තං. තස්මා චිත්තලහුකස්ස පුග්ගලස්ස චිත්තවසෙනෙව ‘‘මා අතිඛිප්පං විනාසො අහොසී’’ති දෙවතාය සන්තිකෙ සික්ඛාපච්චක්ඛානං පටික්ඛිපි. Câu ‘trước mặt chư thiên’ có nghĩa là việc từ bỏ được thực hiện trước mặt chư thiên, kể từ địa thần cho đến chư thiên ở cõi Sắc Cứu Cánh, cũng được xem là chưa từ bỏ. Câu ‘đối với loài bàng sanh’ có nghĩa là việc từ bỏ được thực hiện trước mặt một thanh niên loài rồng, hoặc một thanh niên loài kim xí điểu, hoặc loài khẩn na la, voi, khỉ v.v..., hay bất kỳ loài nào khác, cũng được xem là chưa từ bỏ. Trong các trường hợp đó, Ngài nói rằng việc từ bỏ trước mặt người điên v.v... là chưa từ bỏ vì họ không có khả năng hiểu biết. Còn việc từ bỏ trước mặt chư thiên là chưa từ bỏ vì họ có khả năng hiểu biết quá nhanh. Chư thiên vốn có trí tuệ lớn, có tái sanh tam nhân, nên hiểu biết rất nhanh, và tâm này vốn thay đổi nhanh chóng. Do đó, để sự hủy hoại (đời sống phạm hạnh) không xảy ra quá nhanh chóng đối với một người có tâm niệm thay đổi nhanh, chỉ do năng lực của tâm, Ngài đã ngăn cấm việc từ bỏ học pháp trước mặt chư thiên. මනුස්සෙසු පන නියමො නත්ථි. යස්ස කස්සචි සභාගස්ස වා විසභාගස්ස වා ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා විඤ්ඤුස්ස සන්තිකෙ පච්චක්ඛාතා පච්චක්ඛාතාව හොති. සචෙ පන සො න ජානාති, අප්පච්චක්ඛාතාව හොතීති එතමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘අරියකෙනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අරියකං නාම අරියවොහාරො, මාගධභාසා. මිලක්ඛකං නාම යො කොචි අනරියකො අන්ධදමිළාදි. සො ච න පටිවිජානාතීති භාසන්තරෙ වා අනභිඤ්ඤතාය, බුද්ධසමයෙ වා අකොවිදතාය ‘‘ඉදං නාම අත්ථං එස භණතී’’ති නප්පටිවිජානාති. දවායාති සහසා අඤ්ඤං භණිතුකාමො සහසා ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’ති භණති. රවායාති රවාභඤ්ඤෙන, ‘‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’’ති අඤ්ඤං භණන්තො. පුරිමෙන කො විසෙසොති චෙ? පුරිමං පණ්ඩිතස්සාපි සහසාවසෙන අඤ්ඤභණනං. ඉදං පන මන්දත්තා මොමූහත්තා අපකතඤ්ඤුත්තා පක්ඛලන්තස්ස ‘‘අඤ්ඤං භණිස්සාමී’’ති අඤ්ඤභණනං. Tuy nhiên, đối với con người thì không có quy định giới hạn. Việc từ bỏ được thực hiện trước mặt bất kỳ người nào có khả năng hiểu biết, dù là cùng giới tính, khác giới tính, là tại gia hay xuất gia, đều được xem là đã từ bỏ. Nhưng nếu người đó không hiểu, thì được xem là chưa từ bỏ. Để chỉ rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘bằng tiếng Ariyaka.’ Trong đó, ‘Ariyaka’ là cách nói của bậc Thánh, tức là tiếng Māgadha. ‘Milakkhaka’ là bất kỳ ngôn ngữ nào không phải của bậc Thánh, như tiếng Andhra, Damiḷa v.v... Câu ‘Và người ấy không hiểu rõ’ có nghĩa là người ấy không hiểu rõ rằng ‘vị này đang nói ý nghĩa này’ do không thông thạo ngôn ngữ khác, hoặc do không am tường về thuật ngữ trong thời của đức Phật. ‘Nói đùa’ là khi muốn nói một điều khác nhưng lại vội vàng nói ‘Tôi từ bỏ đức Phật.’ ‘Nói lỡ lời’ là nói lỡ miệng, định nói một điều nhưng lại nói ra điều khác trong khi đang nói. Nếu hỏi có sự khác biệt gì với trường hợp trước? Trường hợp trước là việc nói ra điều khác do vội vàng, có thể xảy ra ngay cả với người có trí. Còn trường hợp này là việc nói ra điều khác của một người chậm lụt, mê muội, không biết rõ bản chất sự việc, khi định nói ‘tôi sẽ nói điều khác.’ අසාවෙතුකාමො සාවෙතීති ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස පාළිං වාචෙති පරිපුච්ඡති උග්ගණ්හාති සජ්ඣායං කරොති වණ්ණෙති, අයං වුච්චති ‘‘අසාවෙතුකාමො සාවෙතී’’ති. සාවෙතුකාමො න සාවෙතීති දුබ්බලභාවං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛන්තො වචීභෙදං න කරොති, අයං වුච්චති ‘‘සාවෙතුකාමො න සාවෙතී’’ති. අවිඤ්ඤුස්ස සාවෙතීති මහල්ලකස්ස වා පොත්ථකරූපසදිසස්ස, ගරුමෙධස්ස වා සමයෙ අකොවිදස්ස, ගාමදාරකානං වා අවිඤ්ඤුතං පත්තානං සාවෙති. විඤ්ඤුස්ස න සාවෙතීති පණ්ඩිතස්ස ඤාතුං සමත්ථස්ස න සාවෙති. සබ්බසො වා පනාති ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’තිආදීසු යෙන යෙන පරියායෙන සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති, තතො එකම්පි වචීභෙදං කත්වා න සාවෙති. එවං ඛොති අප්පච්චක්ඛානලක්ඛණං නියමෙති. අයං හෙත්ථ අත්ථො – ‘‘එවමෙව සික්ඛා අප්පච්චක්ඛාතා හොති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති. ‘Không muốn cho nghe nhưng lại cho nghe’ là trường hợp một người đọc, hỏi, học thuộc, tụng đọc, hoặc giải thích Pāḷi của học giới này; người này được gọi là ‘không muốn cho nghe nhưng lại cho nghe.’ ‘Muốn cho nghe nhưng không cho nghe’ là trường hợp một người, sau khi tuyên bố sự yếu kém, trong khi từ bỏ học pháp lại không phát ra lời nói; người này được gọi là ‘muốn cho nghe nhưng không cho nghe.’ ‘Cho người không hiểu biết nghe’ là cho một người già cả giống như hình nộm bằng sách, hoặc một người có trí tuệ nặng nề, không am tường về giáo pháp, hoặc những đứa trẻ trong làng chưa đạt đến sự hiểu biết nghe. ‘Không cho người hiểu biết nghe’ là không cho một người có trí, có khả năng hiểu biết nghe. ‘Hoặc hoàn toàn không’ có nghĩa là trong các cách thức mà học pháp được từ bỏ, như ‘Tôi từ bỏ đức Phật’ v.v..., người ấy không thực hiện dù chỉ một lời nói để cho nghe. Bằng câu ‘Chính là như vậy,’ Ngài xác định đặc điểm của việc không từ bỏ. Ý nghĩa ở đây là: ‘Học pháp được xem là chưa từ bỏ chỉ theo những cách này, chứ không phải vì một lý do nào khác.’ සික්ඛාපච්චක්ඛානවිභඞ්ගං නිට්ඨිතං. Phần Phân Tích về Việc Từ Bỏ Học Pháp đã kết thúc. මූලපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා Chú Giải về Điều Chế Định Gốc 55. ඉදානි [Pg.221] ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යා’’තිආදීනං අත්ථදස්සනත්ථං ‘‘මෙථුනධම්මො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ මෙථුනධම්මො නාමාති ඉදං නිද්දිසිතබ්බස්ස මෙථුනධම්මස්ස උද්දෙසපදං. අසද්ධම්මොති අසතං නීචජනානං ධම්මො. ගාමධම්මොති ගාමවාසීනං සෙවනධම්මො. වසලධම්මොති වසලානං ධම්මො; කිලෙසවස්සනතො වා සයමෙව වසලො ධම්මොති වසලධම්මො. දුට්ඨුල්ලන්ති දුට්ඨුඤ්ච කිලෙසෙහි දුට්ඨත්තා, ථූලඤ්ච අනිපුණභාවතොති දුට්ඨුල්ලං. ඉතො පට්ඨාය ච තීසු පදෙසු ‘‘යො සො’’ති ඉදං පරිවත්තෙත්වා ‘‘යං ත’’න්ති කත්වා යොජෙතබ්බං – ‘‘යං තං දුට්ඨුල්ලං, යං තං ඔදකන්තිකං, යං තං රහස්ස’’න්ති. එත්ථ ච යස්මා තස්ස කම්මස්ස පරිවාරභූතං දස්සනම්පි ගහණම්පි ආමසනම්පි ඵුසනම්පි ඝට්ටනම්පි දුට්ඨුල්ලං, තස්මාපි තං කම්මං දුට්ඨුල්ලං. යං තං දුට්ඨුල්ලං සො මෙථුනධම්මො. උදකං අස්ස අන්තෙ සුද්ධත්ථං ආදීයතීති උදකන්තං, උදකන්තමෙව ඔදකන්තිකං; යං තං ඔදකන්තිකං, සො මෙථුනධම්මො. රහො පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ කත්තබ්බතාය රහස්සං. යං තං රහස්සං, සො මෙථුනධම්මොති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. 55. Bây giờ, để chỉ rõ ý nghĩa của các câu bắt đầu bằng “methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā (nên hành dâm pháp),” (Đức Thế Tôn) đã nói (lời phân tích chi tiết) bắt đầu bằng “methunadhammo nāma (dâm pháp là).” Trong đó, câu “methunadhammo nāma” này là câu đề mục của dâm pháp cần được giải thích chi tiết. (Gọi là) asaddhamma (phi pháp) là pháp của những người không phải bậc thiện, của hạng người thấp hèn. (Gọi là) gāmadhamma (pháp của làng) là pháp hành trì của những người sống trong làng. (Gọi là) vasaladhamma (pháp của người hạ tiện) là pháp của những người hạ tiện; hoặc được gọi là vasaladhamma vì tự nó là pháp tuôn chảy do có sự tuôn chảy của phiền não. (Gọi là) duṭṭhulla (thô lậu) vì là xấu xa do bị phiền não làm hư hoại, và là thô vì không tế nhị. Và kể từ đây, trong ba câu, nên chuyển đổi câu “yo so” này thành “yaṃ taṃ” rồi phối hợp (như sau): “cái nào là duṭṭhulla, cái nào là odakantika, cái nào là rahassa.” Và ở đây, vì cả việc thấy, việc nắm, việc sờ, việc chạm, việc cọ xát là quyến thuộc của nghiệp ấy cũng là thô lậu, vì thế, nghiệp ấy cũng là duṭṭhulla. Cái nào là duṭṭhulla, cái ấy là dâm pháp. Được gọi là udakanta vì nước được lấy ở cuối (hành vi ấy) để cho sạch sẽ, chính udakanta là odakantika; cái nào là odakantika, cái ấy là dâm pháp. Được gọi là rahassa (kín đáo) vì phải được thực hiện ở nơi kín đáo, che khuất. Cái nào là rahassa, cái ấy là dâm pháp. Nên hiểu sự phối hợp như vậy. ද්වයෙන ද්වයෙන සමාපජ්ජිතබ්බතො ද්වයංද්වයසමාපත්ති. තත්ථ යොජනා – ‘‘යා සා ද්වයංද්වයසමාපත්ති සො මෙථුනධම්මො නාමා’’ති. ඉධ පන තං සබ්බං එකජ්ඣං නිගමෙන්තො ආහ ‘‘එසො මෙථුනධම්මො නාමා’’ති. කිං කාරණා වුච්චති මෙථුනධම්මොති? උභින්නං රත්තානං සාරත්තානං අවස්සුතානං පරියුට්ඨිතානං උභින්නං සදිසානං ධම්මොති, තං කාරණා වුච්චති මෙථුනධම්මොති. (Gọi là) dvayaṃdvayasamāpatti (sự thành tựu của cặp đôi) vì phải được thực hiện bởi từng cặp hai người. Sự phối hợp ở đây là: “sự thành tựu của cặp đôi nào, cái ấy được gọi là dâm pháp.” Còn ở đây, khi kết luận tất cả những điều đó lại làm một, (Ngài) đã nói: “đây gọi là dâm pháp.” Vì lý do gì được gọi là dâm pháp? Là pháp của cả hai người giống nhau, là những người tham ái, say đắm, bị thấm ướt (bởi dục vọng), bị chi phối (bởi dục vọng); vì lý do đó, được gọi là dâm pháp. පටිසෙවති නාමාති ඉදං ‘‘පටිසෙවෙය්‍යා’’ති එත්ථ යෙනාකාරෙන පටිසෙවෙය්‍යාති වුච්චති, තස්සාකාරස්ස දස්සනත්ථං මාතිකාපදං. යො නිත්තෙන නිමිත්තන්තිආදීසු යො භික්ඛු ඉත්ථියා නිමිත්තෙන අත්තනො නිමිත්තං, ඉත්ථියා අඞ්ගජාතෙන අත්තනො අඞ්ගජාතං සබ්බන්තිමෙන පමාණෙන එකතිලබීජමත්තම්පි වාතෙන අසම්ඵුට්ඨෙ අල්ලොකාසෙ පවෙසෙති, එසො පටිසෙවති නාම; එත්තකෙන සීලභෙදං පාපුණාති, පාරාජිකො හොති. Câu “paṭisevati nāma (gọi là hành)” này là câu đề mục để chỉ rõ cách thức mà theo đó được nói là “nên hành” trong câu “paṭiseveyyā.” Trong các câu bắt đầu bằng “yo nimittena nimittaṃ (vị nào bằng bộ phận sinh dục (đưa vào) bộ phận sinh dục),” vị tỳ khưu nào bằng bộ phận sinh dục của người nữ (đưa vào) bộ phận sinh dục của mình, bằng bộ phận sinh dục của người nữ (đưa vào) bộ phận sinh dục của mình, với mức độ cuối cùng nhất dù chỉ bằng một hạt mè, đưa vào nơi ẩm ướt không bị gió chạm vào, vị ấy được gọi là “hành;” với chừng ấy, vị ấy đạt đến sự phá giới, bị tội pārājika. එත්ථ ච ඉත්ථිනිමිත්තෙ චත්තාරි පස්සානි, වෙමජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි ලබ්භන්ති. පුරිසනිමිත්තෙ චත්තාරි පස්සානි, මජ්ඣං, උපරිචාති ඡ. තස්මා ඉත්ථිනිමිත්තෙ හෙට්ඨා පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. උපරිතො පවෙසෙන්තොපි, උභොහි පස්සෙහි [Pg.222] පවෙසෙන්තොපි චත්තාරි ඨානානි මුඤ්චිත්වා මජ්ඣෙන පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. පුරිසනිමිත්තං පන හෙට්ඨාභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. උපරිභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි, උභොහි පස්සෙහි ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි, මජ්ඣෙනෙව ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි සමඤ්ඡිතඞ්ගුලිං විය මජ්ඣිමපබ්බපිට්ඨියා සඞ්කොචෙත්වා උපරිභාගෙන ඡුපන්තං පවෙසෙන්තොපි පාරාජිකො හොති. තත්ථ තුලාදණ්ඩසදිසං පවෙසෙන්තස්සාපි චත්තාරි පස්සානි, මජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි; සඞ්කොචෙත්වා පවෙසෙන්තස්සාපි චත්තාරි පස්සානි, උපරිභාගමජ්ඣඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි – එවං සබ්බානිපි පුරිසනිමිත්තෙ දස ඨානානි හොන්ති. Và ở đây, trong bộ phận sinh dục của nữ có được năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa. Trong bộ phận sinh dục của nam có sáu (vị trí) là bốn cạnh, phần giữa, và phần trên. Do đó, trong bộ phận sinh dục của nữ, (vị tỳ khưu) đưa vào từ phía dưới cũng bị pārājika. Đưa vào từ phía trên, đưa vào từ cả hai bên, bỏ qua bốn vị trí (bốn cạnh) mà đưa vào bằng phần giữa cũng bị pārājika. Còn (đối với) bộ phận sinh dục của nam, đưa vào chạm bằng phần dưới cũng bị pārājika. Đưa vào chạm bằng phần trên, đưa vào chạm bằng cả hai bên, đưa vào chạm chỉ bằng phần giữa, hoặc co lại giống như ngón tay co lại bằng lưng đốt giữa rồi đưa vào chạm bằng phần trên cũng bị pārājika. Trong đó, đối với người đưa vào thẳng như đòn cân cũng có năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa; đối với người đưa vào khi đã co lại cũng có năm vị trí là bốn cạnh và phần giữa ở phía trên – như vậy, trong bộ phận sinh dục của nam có tất cả mười vị trí. නිමිත්තෙ ජාතං අනට්ඨකායප්පසාදං චම්මඛීලං වා පිළකං වා පවෙසෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. නට්ඨකායප්පසාදං මතචම්මං වා සුක්ඛපිළකං වා පවෙසෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මෙථුනස්සාදෙන ලොමං වා අඞ්ගුලි-අඞ්ගුට්ඨබීජාදීනි වා පවෙසෙන්තස්සාපි දුක්කටමෙව. අයඤ්ච මෙථුනකථා නාම යස්මා දුට්ඨුල්ලා කථා අසබ්භිකථා, තස්මා එතං වා අඤ්ඤං වා විනයෙ ඊදිසං ඨානං කථෙන්තෙන පටික්කූලමනසිකාරඤ්ච සමණසඤ්ඤඤ්ච හිරොත්තප්පඤ්ච පච්චුපට්ඨපෙත්වා සම්මාසම්බුද්ධෙ ගාරවං උප්පාදෙත්වා අසමකාරුණිකස්ස ලොකනාථස්ස කරුණාගුණං ආවජ්ජෙත්වා කථෙතබ්බං. සො හි නාම භගවා සබ්බසො කාමෙහි විනිවත්තමානසොපි සත්තානුද්දයාය ලොකානුකම්පාය සත්තෙසු කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනත්ථාය ඊදිසං කථං කථෙසි. ‘‘අහො සත්ථු කරුණාගුණො’’ති එවං ලොකනාථස්ස කරුණාගුණං ආවජ්ජෙත්වා කථෙතබ්බං. (Nếu) đưa vào mụn cóc da hoặc mụn nhọt có thân tịnh sắc chưa bị hoại mọc trên bộ phận sinh dục, phạm tội pārājika. (Nếu) đưa vào da chết hoặc mụn nhọt khô có thân tịnh sắc đã bị hoại, phạm tội dukkaṭa. Người đưa vào lông, hoặc ngón tay, ngón chân, hòn dái, v.v... với sự thích thú trong dâm dục cũng chỉ phạm tội dukkaṭa. Và câu chuyện về dâm dục này vì là câu chuyện thô lậu, câu chuyện không của bậc thiện, do đó người nói về vấn đề này hoặc vấn đề tương tự khác trong Luật phải thiết lập tác ý về sự ghê tởm, sa-môn tưởng, và lòng hổ thẹn, ghê sợ tội lỗi, làm phát sinh lòng kính trọng đối với bậc Chánh Đẳng Giác, và quán tưởng đến ân đức từ bi của bậc Lãnh Đạo Thế Gian, bậc có lòng từ bi không ai sánh bằng, rồi mới nên nói. Vì rằng Đức Thế Tôn ấy, dù có tâm hoàn toàn xa lìa các dục, nhưng vì lòng thương xót chúng sinh, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, do duyên lòng từ bi đối với chúng sinh, để chế định học giới, đã nói câu chuyện như thế này. Nên quán tưởng ân đức từ bi của bậc Lãnh Đạo Thế Gian như vậy: “Ôi, ân đức từ bi của bậc Đạo Sư!” rồi mới nói. අපිච යදි භගවා සබ්බාකාරෙන ඊදිසං කථං න කථෙය්‍ය, කො ජානෙය්‍ය ‘‘එත්තකෙසු Hơn nữa, nếu Đức Thế Tôn bằng mọi cách đã không nói câu chuyện như thế này, ai có thể biết rằng “trong chừng ấy ඨානෙසු පාරාජිකං, එත්තකෙසු ථුල්ලච්චයං, එත්තකෙසු දුක්කට’’න්ති. තස්මා සුණන්තෙනපි කථෙන්තෙනපි බීජකෙන මුඛං අපිධාය දන්තවිදංසකං හසමානෙන න නිසීදිතබ්බං. ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙනාපි ඊදිසං කථිත’’න්ති පච්චවෙක්ඛිත්වා ගබ්භිතෙන හිරොත්තප්පසම්පන්නෙන සත්ථුපටිභාගෙන හුත්වා කථෙතබ්බන්ති. trường hợp là pārājika, trong chừng ấy trường hợp là thullaccaya, trong chừng ấy trường hợp là dukkaṭa”? Do đó, cả người nghe và người nói không nên ngồi cười hở răng mà không dùng quạt che miệng. Nên quán xét rằng: “Ngay cả bậc Chánh Đẳng Giác cũng đã nói điều như thế này,” rồi trở thành người tương tự như bậc Đạo Sư, với sự phấn chấn, đầy đủ lòng hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi, mà nói. මූලපඤ්ඤත්තං නිට්ඨිතං. Phần chế định gốc đã kết thúc. අනුපඤ්ඤත්තිවාරෙ – අන්තමසොති සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන. තිරච්ඡානගතායපීති පටිසන්ධිවසෙන තිරච්ඡානෙසු ගතායපි. පගෙව මනුස්සිත්ථියාති පඨමතරං මනුස්සජාතිකාය ඉත්ථියා. පාරාජිකවත්ථුභූතා එව චෙත්ථ තිරච්ඡානගතිත්ථී තිරච්ඡානගතාති ගහෙතබ්බා, න සබ්බා. තත්‍රායං පරිච්ඡෙදො – Trong phần chế định bổ sung – (câu) “antamaso (cho đến cả)” có nghĩa là “với sự phân định cuối cùng nhất.” (Câu) “tiracchānagatāyapi (ngay cả với loài bàng sanh)” có nghĩa là “ngay cả với người nữ đã tái sanh vào loài bàng sanh do sự tái sanh.” (Câu) “pageva manussitthiyā (huống nữa là người nữ)” có nghĩa là “huống nữa là với người nữ thuộc loài người ngay từ đầu.” Và ở đây, chỉ người nữ bàng sanh là đối tượng của tội pārājika mới nên được hiểu là “người nữ bàng sanh,” không phải tất cả. Trong đó, đây là sự phân định – අපදානං අහි මච්ඡා, ද්විපදානඤ්ච කුක්කුටී; චතුප්පදානං මජ්ජාරී, වත්ථු පාරාජිකස්සිමාති. Đối với loài không chân là rắn cái và cá cái; đối với loài hai chân là gà mái; đối với loài bốn chân là mèo cái; (những con vật cái này) là đối tượng của tội pārājika. තත්ථ අහිග්ගහණෙන සබ්බාපි අජගරගොනසාදිභෙදා දීඝජාති සඞ්ගහිතා. තස්මා දීඝජාතීසු යත්ථ තිණ්ණං මග්ගානං අඤ්ඤතරස්මිං සක්කා තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙතුං, සා පාරාජිකවත්ථු. අවසෙසා දුක්කටවත්ථූති වෙදිතබ්බා. මච්ඡග්ගහණෙන සබ්බාපි මච්ඡකච්ඡපමණ්ඩූකාදිභෙදා ඔදකජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි දීඝජාතියං වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – පතඞ්ගමුඛමණ්ඩූකා නාම හොන්ති තෙසං මුඛසණ්ඨානං මහන්තං, ඡිද්දං අප්පකං, තත්ථ පවෙසනං නප්පහොති; මුඛසණ්ඨානං පන වණසඞ්ඛෙපං ගච්ඡති, තස්මා තං ථුල්ලච්චයවත්ථූති වෙදිතබ්බං. කුක්කුටිග්ගහණෙන සබ්බාපි කාකකපොතාදිභෙදා පක්ඛිජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං. මජ්ජාරිග්ගහණෙන සබ්බාපි රුක්ඛසුනඛ-මුඞ්ගුස-ගොධාදිභෙදා චතුප්පදජාති සඞ්ගහිතා. තත්‍රාපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච වෙදිතබ්බං. Ở đây, bằng cách đề cập đến rắn (ahi), tất cả các loài thân dài có nhiều loại khác nhau như trăn (ajagara), rắn gonasa, v.v... đều được bao gồm. Do đó, trong các loài thân dài, bất cứ loài nào mà có thể đưa vào dù chỉ bằng hạt mè ở một trong ba đường, loài ấy là đối tượng của tội pārājika. Các trường hợp còn lại nên được biết là đối tượng của tội dukkaṭa. Bằng cách đề cập đến cá (maccha), tất cả các loài sống dưới nước có nhiều loại khác nhau như cá, rùa, ếch, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến đối với loài thân dài. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: có loài ếch được gọi là ếch miệng châu chấu (pataṅgamukhamaṇḍūkā), hình dạng miệng của chúng thì lớn, nhưng lỗ miệng thì nhỏ, việc đưa vào ở đó là không thể được; tuy nhiên, hình dạng miệng được xem như là vết thương, do đó nên được biết đó là đối tượng của tội thullaccaya. Bằng cách đề cập đến gà mái (kukkuṭī), tất cả các loài có cánh có nhiều loại khác nhau như quạ, bồ câu, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến. Bằng cách đề cập đến mèo cái (majjārī), tất cả các loài bốn chân có nhiều loại khác nhau như sóc, chó, chồn, kỳ đà, v.v... đều được bao gồm. Ở đây cũng vậy, đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội dukkaṭa nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến. පාරාජිකොති පරාජිතො, පරාජයං ආපන්නො. අයඤ්හි පාරාජිකසද්දො සික්ඛාපදාපත්තිපුග්ගලෙසු වත්තති. තත්ථ ‘‘අට්ඨානමෙතං, ආනන්ද, අනවකාසො යං තථාගතො වජ්ජීනං වා වජ්ජිපුත්තකානං වා කාරණා සාවකානං පාරාජිකං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්‍යා’’ති (පාරා. 43) එවං සික්ඛාපදෙ වත්තමානො වෙදිතබ්බො. ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති (පාරා. 67) එවං ආපත්තියං. ‘‘න මයං පාරාජිකා, යො අවහටො සො පාරාජිකො’’ති (පාරා. 155) එවං පුග්ගලෙ වත්තමානො වෙදිතබ්බො. ‘‘පාරාජිකෙන ධම්මෙන අනුද්ධංසෙය්‍යා’’තිආදීසු (පාරා. 384) පන ධම්මෙ වත්තතීති වදන්ති. යස්මා පන තත්ථ ධම්මොති කත්ථචි ආපත්ති[Pg.224], කත්ථචි සික්ඛාපදමෙව අධිප්පෙතං, තස්මා සො විසුං න වත්තබ්බො. තත්ථ සික්ඛාපදං යො තං අතික්කමති, තං පරාජෙති, තස්මා ‘‘පාරාජික’’න්ති වුච්චති. ආපත්ති පන යො නං අජ්ඣාපජ්ජති, තං පරාජෙති, තස්මා ‘‘පාරාජිකා’’ති වුච්චති. පුග්ගලො යස්මා පරාජිතො පරාජයමාපන්නො, තස්මා ‘‘පාරාජිකො’’ති වුච්චති. එතමෙව හි අත්ථං සන්ධාය පරිවාරෙපි – Pārājiko có nghĩa là bị đánh bại (parājito), đã đi đến sự thất bại (parājayaṃ āpanno). Thật vậy, từ 'pārājika' này được áp dụng cho học giới (sikkhāpada), tội (āpatti), và người (puggala). Trong đó, nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho học giới trong câu: ‘Này Ānanda, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, việc Như Lai có thể hủy bỏ học giới pārājika đã được chế định cho các vị đệ tử vì lý do của người Vajjī hay con cháu người Vajjī.’ Nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho tội trong câu: ‘Này tỳ khưu, thầy đã phạm tội pārājika.’ Nên hiểu rằng từ này được áp dụng cho người trong câu: ‘Chúng tôi không phải là người phạm pārājika, người nào đã bị mang đi, người ấy là người phạm pārājika.’ Tuy nhiên, trong các câu như: ‘Không nên sách nhiễu bằng pháp pārājika,’ một số người nói rằng từ này được áp dụng cho pháp (dhamma). Nhưng vì ở đó, ‘pháp’ (dhamma) có khi được hiểu là tội, có khi được hiểu là học giới, do đó không nên nói đến nó một cách riêng biệt. Trong đó, học giới (sikkhāpada) đánh bại người vi phạm nó, do đó nó được gọi là ‘pārājikaṃ.’ Tội (āpatti) đánh bại người phạm vào nó, do đó nó được gọi là ‘pārājikā.’ Người (puggalo) vì đã bị đánh bại, đã đi đến sự thất bại, do đó được gọi là ‘pārājiko.’ Thật vậy, chính vì ý nghĩa này mà trong tạng Parivāra cũng đã nói rằng: ‘‘පාරාජිකන්ති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං; චුතො පරද්ධො භට්ඨො ච, සද්ධම්මා හි නිරඞ්කතො; සංවාසොපි තහිං නත්ථි, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති වුත්තං. (පරි. 339); ‘Điều được gọi là pārājika, hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật. Vì đã từ bỏ, đã sai lầm, và đã rơi rụng khỏi Chánh pháp, đã bị loại trừ. Cũng không có sự chung sống với người ấy, do đó, điều này được gọi như vậy,’ đã được nói đến. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – ‘‘තං සික්ඛාපදං වීතික්කමන්තො ආපත්තිඤ්ච ආපන්නො පුග්ගලො චුතො හොතීති සබ්බං යොජෙතබ්බං. තෙන වුච්චතීති යෙන කාරණෙන අස්සමණො හොති අසක්‍යපුත්තියො පරිභට්ඨො ඡින්නො පරාජිතො සාසනතො, තෙන වුච්චති. කින්ති? ‘‘පාරාජිකො හොතී’’ති. Đây là ý nghĩa ở đây: ‘Người vi phạm học giới ấy và đã phạm tội ấy thì bị rơi rụng,’ tất cả nên được kết hợp như vậy. ‘Do đó được gọi là’ có nghĩa là: vì lý do nào mà người ấy trở thành không phải là sa-môn (assamaṇo), không phải là Thích tử (asakyaputtiyo), đã rơi rụng, đã bị cắt đứt, đã bị đánh bại khỏi giáo pháp, do lý do đó mà được gọi. Như thế nào? ‘Là người phạm pārājika.’ සහ වසන්ති එත්ථාති සංවාසො, තං දස්සෙතුං ‘‘සංවාසො නාමා’’ති වත්වා ‘‘එකකම්ම’’න්තිආදිමාහ. තත්‍රායං සද්ධිං යොජනාය වණ්ණනා – චතුබ්බිධම්පි සඞ්ඝකම්මං සීමාපරිච්ඡින්නෙහි පකතත්තෙහි භික්ඛූහි එකතො කත්තබ්බත්තා එකකම්මං නාම. තථා පඤ්චවිධොපි පාතිමොක්ඛුද්දෙසො එකතො උද්දිසිතබ්බත්තා එකුද්දෙසො නාම. පඤ්ඤත්තං පන සික්ඛාපදං සබ්බෙහිපි ලජ්ජීපුග්ගලෙහි සමං සික්ඛිතබ්බභාවතො සමසික්ඛතා නාම. එත්ථ යස්මා සබ්බෙපි ලජ්ජිනො එතෙසු කම්මාදීසු සහ වසන්ති, න එකොපි තතො බහිද්ධා සන්දිස්සති, තස්මා තානි සබ්බානිපි ගහෙත්වා ‘‘එසො සංවාසො නාමා’’ති ආහ. සො ච වුත්තප්පකාරො සංවාසො තෙන පුග්ගලෙන සද්ධිං නත්ථි, තෙන කාරණෙන සො පාරාජිකො පුග්ගලො අසංවාසොති වුච්චතීති. ‘Họ sống cùng nhau ở đây’ (saha vasanti ettha), vì vậy gọi là sự chung sống (saṃvāso). Để chỉ ra điều đó, sau khi nói ‘sự chung sống là,’ ngài đã nói ‘cùng một hành sự’ (ekakamma), v.v... Ở đây, đây là phần giải thích cùng với sự kết hợp (các từ): Bốn loại tăng sự (saṅghakamma), vì phải được thực hiện cùng nhau bởi các tỳ khưu có tư cách trong một giới trường (sīmā), nên được gọi là ‘cùng một hành sự’ (ekakamma). Tương tự, năm loại tụng đọc Pātimokkha, vì phải được tụng đọc cùng nhau, nên được gọi là ‘cùng một sự tụng đọc’ (ekuddeso). Học giới đã được chế định, vì phải được tất cả những người có lòng tàm quý học tập một cách bình đẳng, nên được gọi là ‘cùng một sự học tập’ (samasikkhatā). Ở đây, vì tất cả những người có lòng tàm quý đều sống cùng nhau trong các hành sự này, v.v..., không một ai được tìm thấy ở bên ngoài, do đó, sau khi đề cập đến tất cả những điều ấy, ngài đã nói: ‘đây được gọi là sự chung sống.’ Và sự chung sống như đã nói ấy không tồn tại cùng với người kia. Vì lý do đó, người phạm pārājika ấy được gọi là ‘người không được chung sống’ (asaṃvāso). 56. එවං උද්දිට්ඨසික්ඛාපදං පදානුක්කමෙන විභජිත්වා ඉදානි යං තං ‘‘පටිසෙවෙය්‍යා’’ති එත්ථ යෙනාකාරෙන පටිසෙවෙය්‍යාති වුච්චති, තස්සාකාරස්ස දස්සනත්ථං ‘‘පටිසෙවති නාමා’’ති ඉදං මාතිකාපදං ඨපෙත්වා ‘‘නිමිත්තෙන නිමිත්තං අඞ්ගජාතෙන අඞ්ගජාත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ යස්මා න කෙවලං ඉත්ථියා [Pg.225] එව නිමිත්තං පාරාජිකවත්ථු, න ච මනුස්සිත්ථියා එව, සුවණ්ණරජතාදිමයානඤ්ච ඉත්ථීනම්පි නිමිත්තං වත්ථුමෙව න හොති; තස්මා යං යං වත්ථු හොති, තං තං දස්සෙතුං ‘‘තිස්සො ඉත්ථියො’’තිආදිනා නයෙන යෙසං නිමිත්තානි වත්ථූනි හොන්ති, තෙ සත්තෙ වත්වා ‘‘මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ’’තිආදිනා නයෙන තානි වත්ථූනි ආහ. 56. Như vậy, sau khi đã phân tích học giới đã được nêu lên theo thứ tự từng từ, bây giờ, đối với câu ‘nên thực hành,’ để chỉ ra phương cách mà một người thực hành được gọi là ‘thực hành,’ ngài đã đặt ra đề mục ‘thực hành có nghĩa là’ và nói rằng: ‘dấu hiệu với dấu hiệu, bộ phận sinh dục với bộ phận sinh dục.’ Ở đây, vì không chỉ dấu hiệu của người nữ mới là đối tượng của tội pārājika, và cũng không chỉ là của người nữ nhân loại, và dấu hiệu của các hình tượng người nữ được làm bằng vàng, bạc, v.v... cũng không phải là đối tượng; do đó, để chỉ ra đối tượng nào là đối tượng (của tội), ngài đã nói về các chúng sanh mà các dấu hiệu của chúng là đối tượng theo phương cách bắt đầu bằng ‘ba loại người nữ,’ và sau đó đã nói về các đối tượng ấy theo phương cách bắt đầu bằng ‘ở người nữ nhân loại có ba đường.’ තත්ථ තිස්සො ඉත්ථියො, තයො උභතොබ්‍යඤ්ජනකා, තයො පණ්ඩකා, තයො පුරිසාති පාරාජිකවත්ථූනං නිමිත්තානං නිස්සයා ද්වාදස සත්තා හොන්ති. තෙසු ඉත්ථිපුරිසා පාකටා එව. පණ්ඩකඋභතොබ්‍යඤ්ජනකභෙදො පබ්බජ්ජාඛන්ධකවණ්ණනායං පාකටො භවිස්සති. Ở đây, ba loại người nữ, ba loại người lưỡng tính (ubhatobyañjanaka), ba loại người á nam á nữ (paṇḍaka), và ba loại người nam; như vậy có mười hai chúng sanh là cơ sở cho các dấu hiệu là đối tượng của tội pārājika. Trong số đó, người nữ và người nam thì đã rõ ràng. Sự phân biệt về người á nam á nữ và người lưỡng tính sẽ được làm rõ trong phần giải về chương Xuất Gia (Pabbajjākhandhaka). මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්සාති එත්ථ ච මනුස්සිත්ථියා තීසු මග්ගෙසූති අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවං සබ්බත්ථ. සබ්බෙ එව චෙතෙ මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගා, අමනුස්සිත්ථියා තයො, තිරච්ඡානගතිත්ථියා තයොති නව; මනුස්සඋභතොබ්‍යඤ්ජනකාදීනං නව; මනුස්සපණ්ඩකාදීනං ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ; තථා මනුස්සපුරිසාදීනන්ති සමතිංස මග්ගා හොන්ති. එතෙසු නිමිත්තසඞ්ඛාතෙසු යත්ථ කත්ථචි අත්තනො අඞ්ගජාතං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තො පාරාජිකං ආපජ්ජති. Trong câu ‘người hành dâm pháp trong ba đường của người nữ nhân,’ ở đây nên hiểu ý nghĩa là ‘trong ba đường của người nữ nhân.’ Tương tự như vậy ở tất cả mọi nơi. Tất cả các đường này là: ba đường của người nữ nhân, ba đường của người nữ phi nhân, ba đường của con cái loài bàng sanh, như vậy là chín; chín đường của người lưỡng tính nhân, v.v...; sáu đường, tính mỗi loại hai đường, của người hoạn nhân, v.v...; tương tự, của người nam nhân, v.v..., như vậy có ba mươi đường. Trong những đường này được gọi là tướng, vị tỳ khưu đưa dương vật của mình vào bất cứ đường nào, dù chỉ bằng hạt mè, để hành dâm pháp thì phạm tội pārājika. පඨමචතුක්කකථාවණ්ණනා Giải Thích Về Câu Chuyện Bốn Pháp Đầu Tiên 57. ආපජ්ජන්තො පන යස්මා සෙවනචිත්තෙනෙව ආපජ්ජති, න විනා තෙන; තස්මා තං ලක්ඛණං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ භික්ඛුස්සාති මෙථුනසෙවනකස්ස භික්ඛුස්ස. සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං, සෙවනචිත්තෙ පච්චුපට්ඨිතෙති අත්ථො. වච්චමග්ගං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්සාති යෙන මග්ගෙන වච්චං නික්ඛමති තං මග්ගං අත්තනො අඞ්ගජාතං පුරිසනිමිත්තං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙන්තස්ස. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති ආපත්ති පාරාජිකා අස්ස හොතීති අත්ථො. අථ වා ආපත්තීති ආපජ්ජනං හොති. පාරාජිකස්සාති පාරාජිකධම්මස්ස. එස නයො සබ්බත්ථ. 57. Vả lại, vì người phạm tội chỉ phạm tội với tâm hành dâm, không phải không có tâm ấy; do đó, để chỉ ra đặc điểm ấy, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng ‘khi tâm hành dâm của vị tỳ khưu khởi lên.’ Trong đó, ‘của vị tỳ khưu’ là của vị tỳ khưu hành dâm. Câu ‘khi tâm hành dâm khởi lên’ là một danh từ ở chủ cách được dùng theo nghĩa của vị trí cách, ý nghĩa là ‘khi tâm hành dâm hiện diện.’ Câu ‘của người đưa dương vật vào đại tiện đạo’ có nghĩa là của người đưa dương vật của mình, tức nam căn, vào con đường mà phân đi ra, dù chỉ bằng hạt mè. Câu ‘phạm tội pārājika’ có nghĩa là tội pārājika xảy đến cho vị ấy. Hoặc là, ‘phạm tội’ (āpatti) có nghĩa là sự rơi vào (āpajjanaṃ). ‘Của tội pārājika’ (pārājikassa) là của pháp pārājika. Đây là phương pháp ở tất cả mọi nơi. 58. එවං සෙවනචිත්තෙනෙව පවෙසෙන්තස්ස ආපත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්මා තං පවෙසනං නාම න කෙවලං අත්තූපක්කමෙනෙව, පරූපක්කමෙනාපි හොති[Pg.226]. තත්‍රාපි ච සාදියන්තස්සෙව ආපත්ති පටිසෙවනචිත්තසමඞ්ගිස්ස, න ඉතරස්ස. තස්මා යෙ සද්ධාපබ්බජිතා කුලපුත්තා සම්මාපටිපන්නකා පරූපක්කමෙන පවෙසනෙපි සති න සාදියන්ති, තෙසං රක්ඛණත්ථං ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථි’’න්තිආදිමාහ. 58. Sau khi đã chỉ ra tội của người đưa vào chỉ với tâm hành dâm như vậy, bây giờ, vì sự đưa vào ấy không chỉ xảy ra do nỗ lực của bản thân mà còn do nỗ lực của người khác. Và ngay cả trong trường hợp đó, tội chỉ xảy ra cho người chấp nhận, người có tâm hành dâm, chứ không phải cho người khác. Do đó, để bảo vệ những thiện gia nam tử đã xuất gia với đức tin, là những người thực hành chân chánh, không chấp nhận ngay cả khi có sự đưa vào do nỗ lực của người khác, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘các tỳ khưu đối nghịch (đem đến) một người nữ nhân...’ තත්ථ පටිපක්ඛං අත්ථයන්ති ඉච්ඡන්තීති පච්චත්ථිකා, භික්ඛූ එව පච්චත්ථිකා භික්ඛුපච්චත්ථිකා; විසභාගානං වෙරිභික්ඛූනමෙතං අධිවචනං. මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වාති ඉස්සාපකතා තං භික්ඛුං නාසෙතුකාමා ආමිසෙන වා උපලාපෙත්වා මිත්තසන්ථවවසෙන වා ‘‘ඉදං අම්හාකං කිච්චං කරොහී’’ති වත්වා කඤ්චි මනුස්සිත්ථිං රත්තිභාගෙ තස්ස භික්ඛුස්ස වසනොකාසං ආනෙත්වා. වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්තීති තං භික්ඛුං හත්ථපාදසීසාදීසු සුග්ගහිතං නිප්පරිප්ඵන්දං ගහෙත්වා ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙන තස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති; සම්පයොජෙන්තීති අත්ථො. Trong đó, ‘những người đối nghịch’ (paccatthikā) là những người mong muốn, ước ao có đối thủ; chính các tỳ khưu là những người đối nghịch, nên gọi là ‘các tỳ khưu đối nghịch’ (bhikkhupaccatthikā); đây là tên gọi dành cho các tỳ khưu đối nghịch, không cùng phe phái. Câu ‘đem một người nữ nhân đến gần vị tỳ khưu’ có nghĩa là: do ganh tị, muốn hãm hại vị tỳ khưu ấy, họ đã dụ dỗ một người nữ nhân nào đó bằng vật chất, hoặc bằng cách kết thân, nói rằng: ‘Hãy làm việc này cho chúng tôi,’ rồi vào ban đêm, họ đưa người nữ nhân ấy đến nơi ở của vị tỳ khưu. Câu ‘họ cho (cô ta) ngồi đè dương vật lên bằng đại tiện đạo’ có nghĩa là: họ nắm giữ vị tỳ khưu ấy một cách chắc chắn ở tay, chân, đầu, v.v... cho đến khi không thể cử động, rồi họ cho (cô ta) ngồi đè dương vật của vị tỳ khưu ấy bằng đại tiện đạo của người nữ; ý nghĩa là họ làm cho giao hợp. සො චෙතිආදීසු සො චෙ භික්ඛු වච්චමග්ගබ්භන්තරං අත්තනො අඞ්ගජාතස්ස පවෙසනං සාදියති අධිවාසෙති තස්මිං ඛණෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. පවිට්ඨං සාදියති අධිවාසෙති, පවිට්ඨකාලෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. ඨිතං සාදියති අධිවාසෙති, ඨානප්පත්තකාලෙ සුක්කවිස්සට්ඨිසමයෙ සෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. උද්ධරණං සාදියති අධිවාසෙති, නීහරණකාලෙ පටිසෙවනචිත්තං උපට්ඨාපෙති. එවං චතූසු ඨානෙසු සාදියන්තො ‘‘මම වෙරිසමණෙහි ඉදං කත’’න්ති වත්තුං න ලභති, පාරාජිකාපත්තිමෙව ආපජ්ජති. යථා ච ඉමානි චත්තාරි සාදියන්තො ආපජ්ජති; එවං පුරිමං එකං අසාදියිත්වා තීණි සාදියන්තොපි, ද්වෙ අසාදියිත්වා ද්වෙ සාදියන්තොපි, තීණි අසාදියිත්වා එකං සාදියන්තොපි ආපජ්ජතියෙව. සබ්බසො පන අසාදියන්තො ආසීවිසමුඛං විය අඞ්ගාරකාසුං විය ච පවිට්ඨං අඞ්ගජාතං මඤ්ඤමානො නාපජ්ජති. තෙන වුත්තං – ‘‘පවෙසනං න සාදියති…පෙ… උද්ධරණං න සාදියති, අනාපත්තී’’ති. ඉමඤ්හි එවරූපං ආරද්ධවිපස්සකං කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛං එකාදසහි අග්ගීහි සම්පජ්ජලිතානි ච සබ්බායතනානි උක්ඛිත්තාසිකෙ විය ච වධකෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පස්සන්තං පුග්ගලං රක්ඛන්තො භගවා පච්චත්ථිකානඤ්චස්ස මනොරථවිඝාතං [Pg.227] කරොන්තො ඉමං ‘‘පවෙසනං න සාදියතී’’තිආදිකං චතුක්කං නීහරිත්වා ඨපෙසීති. Trong các câu bắt đầu bằng ‘nếu vị ấy,’ nếu vị tỳ khưu ấy chấp nhận, đồng ý với việc đưa dương vật của mình vào bên trong đại tiện đạo, làm khởi lên tâm hành dâm trong khoảnh khắc ấy. (Nếu) chấp nhận, đồng ý khi đã đưa vào, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc đã đưa vào. (Nếu) chấp nhận, đồng ý khi đang lưu lại, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc đạt đến trạng thái lưu lại, vào thời điểm xuất tinh. (Nếu) chấp nhận, đồng ý việc rút ra, làm khởi lên tâm hành dâm vào lúc rút ra. Như vậy, người chấp nhận ở một trong bốn trường hợp này sẽ không thể nói rằng: ‘Việc này do các sa-môn đối nghịch của ta làm,’ mà chỉ phạm tội pārājika. Và cũng như người chấp nhận cả bốn trường hợp này thì phạm tội, tương tự như vậy, người không chấp nhận trường hợp đầu tiên nhưng chấp nhận ba trường hợp (sau), hoặc không chấp nhận hai trường hợp nhưng chấp nhận hai trường hợp, hoặc không chấp nhận ba trường hợp nhưng chấp nhận một trường hợp, cũng đều phạm tội. Tuy nhiên, người hoàn toàn không chấp nhận, xem dương vật được đưa vào như bị đưa vào miệng rắn độc hay hố than hồng, thì không phạm tội. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Không chấp nhận việc đưa vào... (v.v.)... không chấp nhận việc rút ra, là vô tội.’ Thật vậy, Đức Thế Tôn, trong khi bảo vệ một người như vậy, một hành giả tinh cần tu tập thiền quán, không luyến tiếc thân và mạng, thấy tất cả các xứ đều đang bốc cháy với mười một ngọn lửa, và thấy năm dục như những kẻ sát nhân với gươm đã giơ lên, và trong khi phá vỡ ý đồ của những kẻ đối nghịch với vị ấy, đã rút ra và thiết lập bốn pháp này, bắt đầu bằng ‘không chấp nhận việc đưa vào.’ පඨමචතුක්කකථා නිට්ඨිතා. Câu Chuyện Về Bốn Pháp Đầu Tiên - Dứt. එකූනසත්තතිද්විසතචතුක්කකථා Câu Chuyện Về Hai Trăm Sáu Mươi Chín Bốn Pháp 59-60. එවං පඨමචතුක්කං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්මා භික්ඛුපච්චත්ථිකා ඉත්ථිං ආනෙත්වා න කෙවලං වච්චමග්ගෙනෙව අභිනිසීදෙන්ති, අථ ඛො පස්සාවමග්ගෙනපි මුඛෙනපි. ඉත්ථිං ආනෙත්වාපි ච කෙචි ජාගරන්තිං ආනෙන්ති, කෙචි සුත්තං, කෙචි මත්තං, කෙචි උම්මත්තං, කෙචි පමත්තං අඤ්ඤවිහිතං වික්ඛිත්තචිත්තන්ති අත්ථො. කෙචි මතං අක්ඛායිතං, සොණසිඞ්ගාලාදීහි අක්ඛායිතනිමිත්තන්ති අත්ථො. කෙචි මතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතං, යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතා නාම යස්සා නිමිත්තෙ වච්චමග්ගෙ පස්සාවමග්ගෙ මුඛෙ වා බහුතරො ඔකාසො අක්ඛායිතො හොති. කෙචි මතං යෙභුය්‍යෙන ඛායිතං, යෙභුය්‍යෙන ඛායිතා නාම යස්සා වච්චමග්ගාදිකෙ නිමිත්තෙ බහුං ඛායිතං හොති, අප්පං අක්ඛායිතං. න කෙවලඤ්ච මනුස්සිත්ථිමෙව ආනෙන්ති, අථ ඛො අමනුස්සිත්ථිම්පි තිරච්ඡානගතිත්ථිම්පි. න කෙවලඤ්ච වුත්තප්පකාරං ඉත්ථිමෙව, උභතොබ්‍යඤ්ජනකම්පි පණ්ඩකම්පි පුරිසම්පි ආනෙන්ති. තස්මා තෙසං වසෙන අඤ්ඤානිපි චතුක්කානි දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං ජාගරන්ති’’න්තිආදිමාහ. 59-60. Sau khi đã trình bày bộ bốn thứ nhất như vậy, bây giờ, vì các tỳ khưu đối nghịch sau khi đã dẫn người nữ đến, họ không chỉ cho ngồi đè lên trên đường đại tiện mà thôi, mà còn trên đường tiểu tiện và trên miệng nữa. Và sau khi đã dẫn người nữ đến, một số vị dẫn người nữ đang thức, một số vị (dẫn người nữ) đang ngủ, một số vị (dẫn người nữ) đang say, một số vị (dẫn người nữ) đang điên, một số vị (dẫn người nữ) đang đãng trí, có nghĩa là có tâm hướng đến đối tượng khác, có tâm bị phân tán. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, chưa bị ăn, có nghĩa là có bộ phận sinh dục chưa bị các loài như chó, chó rừng ăn. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, phần lớn chưa bị ăn. Người nữ phần lớn chưa bị ăn là người nữ mà ở bộ phận sinh dục, hoặc ở đường đại tiện, hoặc ở đường tiểu tiện, hoặc ở miệng, phần lớn chỗ trống chưa bị ăn. Một số vị (dẫn) người nữ đã chết, phần lớn đã bị ăn. Người nữ phần lớn đã bị ăn là người nữ mà ở bộ phận sinh dục như đường đại tiện v.v... phần nhiều đã bị ăn, phần ít chưa bị ăn. Và họ không chỉ dẫn đến người nữ là nhân loại mà thôi, mà còn (dẫn đến) người nữ phi nhân và người nữ thuộc loài bàng sanh. Và họ không chỉ (dẫn đến) người nữ có các loại đã được nói đến mà thôi, mà còn dẫn đến người lưỡng tính, người bán nam bán nữ, và người nam. Do đó, để trình bày các bộ bốn khác dựa theo các trường hợp ấy, ngài đã nói: “Các tỳ khưu đối nghịch (dẫn đến) người nữ là nhân loại đang thức” v.v... තත්ථ පාළියා අසම්මොහත්ථං වුත්තචතුක්කානි එවං සඞ්ඛ්‍යාතො වෙදිතබ්බානි – මනුස්සිත්ථියා තිණ්ණං මග්ගානං වසෙන තීණි සුද්ධිකචතුක්කානි, තීණි ජාගරන්තීචතුක්කානි, තීණි සුත්තචතුක්කානි, තීණි මත්තචතුක්කානි, තීණි උම්මත්තචතුක්කානි, තීණි පමත්තචතුක්කානි, තීණි මතඅක්ඛායිතචතුක්කානි, තීණි යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතචතුක්කානි, තීණි යෙභුය්‍යෙන ඛායිතචතුක්කානීති සත්තවීසති චතුක්කානි. තථා අමනුස්සිත්ථියා; තථා තිරච්ඡානගතිත්ථියාති ඉත්ථිවාරෙ එකාසීති චතුක්කානි. යථා ච ඉත්ථිවාරෙ එවං උභතොබ්‍යඤ්ජනකවාරෙ. පණ්ඩකපුරිසවාරෙසු පන ද්වින්නං මග්ගානං වසෙන චතුපණ්ණාස චතුපණ්ණාස හොන්ති. එවං සබ්බානිපි ද්වෙසතානි, සත්තති ච චතුක්කානි හොන්ති, තානි උත්තානත්ථානියෙව. Ở đây, để không bị nhầm lẫn trong bản Pāli, các bộ bốn đã được nói đến nên được biết đến theo số lượng như sau: Đối với người nữ là nhân loại, do có ba đường nên có ba bộ bốn thuần túy, ba bộ bốn về người nữ đang thức, ba bộ bốn về người nữ đang ngủ, (v.v...) ba bộ bốn về người nữ phần lớn đã bị ăn, như vậy là có hai mươi bảy bộ bốn. Tương tự đối với người nữ phi nhân, tương tự đối với người nữ thuộc loài bàng sanh, như vậy trong chương về người nữ có tám mươi mốt bộ bốn. Và cũng giống như trong chương về người nữ, trong chương về người lưỡng tính cũng vậy (có tám mươi mốt bộ bốn). Còn trong các chương về người bán nam bán nữ và người nam, do có hai đường nên có năm mươi bốn và năm mươi bốn (bộ bốn). Như vậy, tất cả có hai trăm bảy mươi bộ bốn. Các bộ bốn ấy đều có ý nghĩa rõ ràng. සබ්බවාරෙසු [Pg.228] පනෙත්ථ ‘‘මතං යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතං ඛායිත’’න්ති එතස්මිං ඨානෙ අයං විනිච්ඡයො – තම්බපණ්ණිදීපෙ කිර ද්වෙ විනයධරා සමානාචරියකා ථෙරා අහෙසුං – උපතිස්සත්ථෙරො ච, ඵුස්සදෙවත්ථෙරො ච. තෙ මහාභයෙ උප්පන්නෙ විනයපිටකං පරිහරන්තා රක්ඛිංසු. තෙසු උපතිස්සත්ථෙරො බ්‍යත්තතරො. තස්සාපි ද්වෙ අන්තෙවාසිකා අහෙසුං – මහාපදුමත්ථෙරො ච මහාසුමත්ථෙරො ච. තෙසු මහාසුමත්ථෙරො නක්ඛත්තුං විනයපිටකං අස්සොසි, මහාපදුමත්ථෙරො තෙන සද්ධිං නවක්ඛත්තුං, විසුඤ්ච එකකොව නවක්ඛත්තුන්ති අට්ඨාරසක්ඛත්තුං අස්සොසි; අයමෙව තෙසු බ්‍යත්තතරො. තෙසු මහාසුමත්ථෙරො නවක්ඛත්තුං විනයපිටකං සුත්වා ආචරියං මුඤ්චිත්වා අපරගඞ්ගං අගමාසි. තතො මහාපදුමත්ථෙරො ආහ – ‘‘සූරො වත, රෙ, එස විනයධරො යො ධරමානකංයෙව ආචරියං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ වසිතබ්බං මඤ්ඤති. නනු ආචරියෙ ධරමානෙ විනයපිටකඤ්ච අට්ඨකථා ච අනෙකක්ඛත්තුං ගහෙත්වාපි න විස්සජ්ජෙතබ්බං, නිච්චකාලං සොතබ්බං, අනුසංවච්ඡරං සජ්ඣායිතබ්බ’’න්ති. Trong tất cả các chương ở đây, tại đoạn: “đã chết, phần lớn chưa bị ăn, đã bị ăn,” đây là sự quyết đoán: Tương truyền, ở đảo Tambapaṇṇi có hai vị trưởng lão trì luật, là bạn đồng sư, đó là trưởng lão Upatissa và trưởng lão Phussadeva. Khi đại nạn khởi lên, các ngài đã gìn giữ và bảo vệ Tạng Luật. Trong hai vị ấy, trưởng lão Upatissa là vị thông thạo hơn. Vị ấy cũng có hai vị đệ tử nội trú là trưởng lão Mahāpaduma và trưởng lão Mahāsuma. Trong hai vị ấy, trưởng lão Mahāsuma đã nghe Tạng Luật chín lần, trưởng lão Mahāpaduma đã nghe cùng với vị ấy chín lần, và một mình riêng biệt chín lần, như vậy là đã nghe mười tám lần; chính vị này là người thông thạo hơn trong hai vị ấy. Trong hai vị ấy, trưởng lão Mahāsuma sau khi đã nghe Tạng Luật chín lần đã rời bỏ thầy của mình và đi đến bờ bên kia sông. Do đó, trưởng lão Mahāpaduma đã nói: “Này, vị trì luật kia thật là dũng cảm, người đã cho rằng nên sống ở nơi khác sau khi đã rời bỏ vị thầy của mình khi thầy vẫn còn tại thế. Chẳng phải là khi thầy còn tại thế, sau khi đã học Tạng Luật và Chú Giải nhiều lần cũng không nên rời bỏ, chẳng phải là nên lắng nghe luôn luôn, chẳng phải là nên tụng đọc hằng năm hay sao?” එවං විනයගරුකානං භික්ඛූනං කාලෙ එකදිවසං උපතිස්සත්ථෙරො මහාපදුමත්ථෙරප්පමුඛානං පඤ්චන්නං අන්තෙවාසිකසතානං පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදෙ ඉමං පදෙසං වණ්ණෙන්තො නිසින්නො හොති. තං අන්තෙවාසිකා පුච්ඡිංසු – ‘‘භන්තෙ, යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ පාරාජිකං, යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ථුල්ලච්චයං, උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ කෙන භවිතබ්බ’’න්ති? ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, බුද්ධා නාම පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තා න සාවසෙසං කත්වා පඤ්ඤපෙන්ති, අනවසෙසංයෙව කත්වා සබ්බං පරියාදියිත්වා සොතං ඡින්දිත්වා පාරාජිකවත්ථුස්මිං පාරාජිකමෙව පඤ්ඤපෙන්ති. ඉදඤ්හි සික්ඛාපදං ලොකවජ්ජං, න පණ්ණත්තිවජ්ජං. තස්මා යදි උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ පාරාජිකං භවෙය්‍ය, පඤ්ඤපෙය්‍ය සම්මාසම්බුද්ධො. පාරාජිකච්ඡායා පනෙත්ථ න දිස්සති, ථුල්ලච්චයමෙව දිස්සතී’’ති. Như vậy, vào thời của các tỳ khưu tôn trọng giới luật, một ngày nọ, trưởng lão Upatissa đang ngồi giải thích đoạn này trong học giới Pārājika thứ nhất cho năm trăm vị đệ tử nội trú do trưởng lão Mahāpaduma đứng đầu. Các vị đệ tử nội trú đã hỏi ngài: “Kính bạch ngài, trong trường hợp (thi thể) phần lớn chưa bị ăn thì phạm pārājika, trong trường hợp phần lớn đã bị ăn thì phạm thullaccaya, trong trường hợp bị ăn một nửa thì nên là tội gì?” Vị trưởng lão đã trả lời: “Này chư hiền, các vị Phật khi chế định tội pārājika, các ngài không chế định theo cách có để lại phần dư sót, mà các ngài chế định theo cách không để lại phần dư sót, sau khi đã bao quát tất cả, cắt đứt dòng chảy, các ngài chế định chính tội pārājika trong vật của tội pārājika. Vì học giới này là điều bị thế gian chê trách, không phải là điều bị chê trách do sự chế định. Do đó, nếu trong trường hợp bị ăn một nửa mà có tội pārājika, thì bậc Chánh Đẳng Giác đã chế định rồi. Ở đây, không thấy có bóng dáng của tội pārājika, chỉ thấy có tội thullaccaya mà thôi.” අපිච මතසරීරෙ පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො භගවා යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ ඨපෙසි ‘‘තතො පරං පාරාජිකං නත්ථී’’ති දස්සෙතුං. ථුල්ලච්චයං පඤ්ඤපෙන්තො යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ඨපෙසි ‘‘තතො පරං ථුල්ලච්චයං නත්ථී’’ති දස්සෙතුන්තිපි වෙදිතබ්බං. ඛායිතාඛායිතඤ්ච නාමෙතං මතසරීරස්මිංයෙව වෙදිතබ්බං, න ජීවමානෙ. ජීවමානෙ හි නඛපිට්ඨිප්පමාණෙපි ඡවිමංසෙ වා න්හාරුම්හි [Pg.229] වා සති පාරාජිකමෙව හොති. යදිපි නිමිත්තං සබ්බසො ඛායිතං ඡවිචම්මං නත්ථි, නිමිත්තසණ්ඨානං පඤ්ඤායති, පවෙසනං ජායති, පාරාජිකමෙව. නිමිත්තසණ්ඨානං පන අනවසෙසෙත්වා සබ්බස්මිං නිමිත්තෙ ඡින්දිත්වා සමන්තතො තච්ඡෙත්වා උප්පාටිතෙ වණසඞ්ඛෙපවසෙන ථුල්ලච්චයං. නිමිත්තතො පතිතාය මංසපෙසියා උපක්කමන්තස්ස දුක්කටං. මතසරීරෙ පන යදිපි සබ්බං සරීරං ඛායිතං හොති, යදිපි අක්ඛායිතං, තයො පන මග්ගා අක්ඛායිතා, තෙසු උපක්කමන්තස්ස පාරාජිකං. යෙභුය්‍යෙන අක්ඛායිතෙ පාරාජිකමෙව. උපඩ්ඪක්ඛායිතෙ ච යෙභුය්‍යෙන ඛායිතෙ ච ථුල්ලච්චයං. Hơn nữa, khi chế định tội pārājika đối với tử thi, đức Thế Tôn đã đặt ra (giới hạn) ở trường hợp ‘phần lớn chưa bị ăn’ để chỉ rõ rằng: “Ngoài trường hợp ấy ra, không có tội pārājika.” Cũng cần phải hiểu rằng, khi chế định tội thullaccaya, ngài đã đặt ra (giới hạn) ở trường hợp ‘phần lớn đã bị ăn’ để chỉ rõ rằng: “Ngoài trường hợp ấy ra, không có tội thullaccaya.” Và điều gọi là ‘đã bị ăn’ và ‘chưa bị ăn’ này chỉ nên được hiểu đối với tử thi, chứ không phải đối với người sống. Vì rằng, đối với người sống, dù chỉ còn da thịt hoặc gân sen ở một nơi có kích thước bằng móng tay, thì vẫn là tội pārājika. Dù cho bộ phận sinh dục đã bị ăn hoàn toàn, không còn da, nhưng hình dạng của bộ phận sinh dục vẫn còn nhận ra được, việc đưa vào vẫn có thể xảy ra, thì vẫn là tội pārājika. Nhưng sau khi đã cắt, gọt xung quanh, và nhổ bật toàn bộ bộ phận sinh dục, không để lại hình dạng của nó, thì (hành vi) theo cách thức co rút vào vết thương là tội thullaccaya. Đối với người cố gắng (giao hợp) trên một miếng thịt đã rơi ra từ bộ phận sinh dục, là tội dukkaṭa. Còn đối với tử thi, dù cho toàn bộ thân thể đã bị ăn, hay chưa bị ăn, nhưng ba đường (đạo) vẫn chưa bị ăn, thì người cố gắng (giao hợp) vào những đường ấy phạm tội pārājika. Ở trường hợp ‘phần lớn chưa bị ăn’ thì chính là tội pārājika. Còn ở trường hợp ‘phân nửa đã bị ăn’ và ‘phần lớn đã bị ăn’ thì là tội thullaccaya. මනුස්සානං ජීවමානකසරීරෙ අක්ඛිනාසකණ්ණච්ඡිද්දවත්ථිකොසෙසු සත්ථකාදීහි කතවණෙ වා මෙථුනරාගෙන තිලඵලමත්තම්පි අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයමෙව. අවසෙසසරීරෙ උපකච්ඡකාදීසු දුක්කටං. මතෙ අල්ලසරීරෙ පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං, ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටං. යදා පන සරීරං උද්ධුමාතකං හොති කුථිතං නීලමක්ඛිකසමාකිණ්ණං කිමිකුලසමාකුලං නවහි වණමුඛෙහි පග්ගළිතපුබ්බකුණපභාවෙන උපගන්තුම්පි අසක්කුණෙය්‍යං, තදා පාරාජිකවත්ථුඤ්ච ථුල්ලච්චයවත්ථුඤ්ච විජහති; තාදිසෙ සරීරෙ යත්ථ කත්ථචි උපක්කමතො දුක්කටමෙව. තිරච්ඡානගතානං හත්ථි-අස්ස-ගොණ-ගද්‍රභ-ඔට්ඨමහිංසාදීනං නාසාය ථුල්ලච්චයං. වත්ථිකොසෙ ථුල්ලච්චයමෙව. සබ්බෙසම්පි තිරච්ඡානගතානං අක්ඛිකණ්ණවණෙසු දුක්කටං, අවසෙසසරීරෙපි දුක්කටමෙව. මතානං අල්ලසරීරෙ පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං, ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටං. Đối với thân thể người đang sống, người nào do tâm dâm dục đưa bộ phận sinh dục vào dù chỉ bằng hạt mè ở các lỗ hổng như hốc mắt, lỗ mũi, lỗ tai, bọng đái, hoặc ở vết thương do dao v.v... gây ra, thì chính là tội thullaccaya. (Đưa vào) ở những phần còn lại của thân thể như nách v.v... là tội dukkaṭa. Đối với tử thi còn tươi, (hành vi) ở khu vực pārājika là tội pārājika, ở khu vực thullaccaya là tội thullaccaya, ở khu vực dukkaṭa là tội dukkaṭa. Nhưng khi tử thi bị sình trương, thối rữa, bị ruồi nhặng xanh bu đầy, giòi bọ lúc nhúc, mủ chảy ra từ chín cửa vết thương, do tình trạng là xác thối không thể đến gần được, thì khi ấy nó từ bỏ đối tượng của tội pārājika và đối tượng của tội thullaccaya; cố gắng (giao hợp) ở bất cứ nơi nào trên tử thi như vậy chỉ là tội dukkaṭa. Đối với các loài bàng sanh như voi, ngựa, bò, lừa, lạc đà, trâu v.v..., (đưa vào) ở lỗ mũi là tội thullaccaya. (Đưa vào) ở bọng đái chính là tội thullaccaya. Đối với tất cả các loài bàng sanh, (đưa vào) ở mắt, tai, vết thương là tội dukkaṭa, ở những phần còn lại của thân thể cũng chỉ là tội dukkaṭa. Đối với tử thi còn tươi của chúng, (hành vi) ở khu vực pārājika là tội pārājika, ở khu vực thullaccaya là tội thullaccaya, ở khu vực dukkaṭa là tội dukkaṭa. කුථිතකුණපෙ පන පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සබ්බත්ථ දුක්කටං. කායසංසග්ගරාගෙන වා මෙථුනරාගෙන වා ජීවමානකපුරිසස්ස වත්ථිකොසං අප්පවෙසෙන්තො නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති, දුක්කටං. මෙථුනරාගෙන ඉත්ථියා අප්පවෙසෙන්තො නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති, ථුල්ලච්චයං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඉත්ථිනිමිත්තං මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපති ථුල්ලච්චය’’න්ති වුත්තං. චම්මක්ඛන්ධකෙ ‘‘ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ අචිරවතියා නදියා ගාවීනං තරන්තීනං විසාණෙසුපි ගණ්හන්ති, කණ්ණෙසුපි ගණ්හන්ති, ගීවායපි ගණ්හන්ති, ඡෙප්පායපි ගණ්හන්ති, පිට්ඨිම්පි අභිරුහන්ති, රත්තචිත්තාපි අඞ්ගජාතං ඡුපන්තී’’ති (මහාව. 252) ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා අවිසෙසෙන වුත්තං – ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, රත්තචිත්තෙන අඞ්ගජාතං ඡුපිතබ්බං, යො ඡුපෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති [Pg.230] (මහාව. 252). තං සබ්බම්පි සංසන්දිත්වා යථා න විරුජ්ඣති තථා ගහෙතබ්බං. කථඤ්ච න විරුජ්ඣති? යං තාව මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං ‘‘මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපතී’’ති. තත්‍ර කිර නිමිත්තමුඛං මුඛන්ති අධිප්පෙතං. ‘‘මෙථුනරාගෙනා’’ති ච වුත්තත්තාපි අයමෙව තත්ථ අධිප්පායොති වෙදිතබ්බො. න හි ඉත්ථිනිමිත්තෙ පකතිමුඛෙන මෙථුනුපක්කමො හොති. ඛන්ධකෙපි යෙ පිට්ඨිං අභිරුහන්තා මෙථුනරාගෙන අඞ්ගජාතෙන අඞ්ගජාතං ඡුපිංසු, තෙ සන්ධාය ථුල්ලච්චයං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉතරථා හි දුක්කටං සියා. කෙචි පනාහු ‘‘ඛන්ධකෙපි මුඛෙනෙව ඡුපනං සන්ධාය ඔළාරිකත්තා කම්මස්ස ථුල්ලච්චයං වුත්තං. අට්ඨකථායම්පි තං සන්ධායභාසිතං ගහෙත්වාව මෙථුනරාගෙන මුඛෙන ඡුපති ථුල්ලච්චයන්ති වුත්ත’’න්ති. තස්මා සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා උභොසු විනිච්ඡයෙසු යො යුත්තතරො සො ගහෙතබ්බො. විනයඤ්ඤූ පන පුරිමං පසංසන්ති. කායසංසග්ගරාගෙන පන පකතිමුඛෙන වා නිමිත්තමුඛෙන වා ඉත්ථිනිමිත්තං ඡුපන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො. තිරච්ඡානගතිත්ථියා පස්සාවමග්ගං නිමිත්තමුඛෙන ඡුපන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව ථුල්ලච්චයං. කායසංසග්ගරාගෙන දුක්කටන්ති. Còn đối với xác chết thối rữa, ở mọi nơi đều là tội dukkaṭa theo cách đã nói ở trước. Do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc hoặc do tâm dâm dục, người nào không đưa vào mà dùng bộ phận sinh dục của mình chạm vào bọng đái của người nam đang sống, là tội dukkaṭa. Do tâm dâm dục, người nào không đưa vào mà dùng bộ phận sinh dục của mình chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ, là tội thullaccaya. Tuy nhiên, trong Đại Chú Giải (Mahāaṭṭhakathā) có nói rằng: “Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ là tội thullaccaya.” Trong Phẩm về Da (Cammakkhandhaka), liên quan đến câu chuyện này: “Các tỳ khưu nhóm Lục Sư trong khi lội qua sông Aciravatī đã nắm cả sừng, tai, cổ, đuôi của những con bò cái đang bơi, còn leo lên cả lưng chúng, và với tâm tham ái, họ cũng chạm vào bộ phận sinh dục (của chúng),” đã được nói một cách không phân biệt rằng: “Này các tỳ khưu, không được với tâm tham ái mà chạm vào bộ phận sinh dục. Ai chạm vào, phạm tội thullaccaya.” Tất cả những điều này cần được đối chiếu và tiếp nhận theo cách không mâu thuẫn. Và làm thế nào để không mâu thuẫn? Trước hết, về điều được nói trong Đại Chú Giải: “Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào,” ở đây, được cho là “miệng” (mukha) có ý chỉ “đầu của bộ phận sinh dục” (nimittamukha). Cũng cần phải hiểu rằng đây chính là ý nghĩa ở đó, vì đã nói là “do tâm dâm dục” (methunarāgena). Vì rằng, không có sự cố gắng giao hợp bằng miệng thông thường (pakatimukha) vào bộ phận sinh dục của người nữ. Cũng cần phải hiểu rằng, trong Phẩm (Khandhaka), tội thullaccaya được nói đến là nhắm đến những người, trong khi cưỡi trên lưng (bò cái), đã do tâm dâm dục mà dùng bộ phận sinh dục (của mình) chạm vào bộ phận sinh dục (của chúng). Vì nếu khác đi, sẽ là tội dukkaṭa. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: “Cả trong Phẩm (Khandhaka), tội thullaccaya được nói đến là nhắm đến việc chạm bằng miệng, do tính chất thô trọng của hành vi. Và trong Chú Giải, cũng đã lấy ý nghĩa được nhắm đến đó mà nói rằng: ‘Do tâm dâm dục, dùng miệng chạm vào là tội thullaccaya.’” Do đó, sau khi xem xét kỹ lưỡng, trong hai cách quyết đoán, nên chọn cách nào hợp lý hơn. Tuy nhiên, các vị thông hiểu Luật tạng tán thán cách quyết đoán trước. Còn người nào do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc mà dùng miệng thông thường hoặc đầu bộ phận sinh dục chạm vào bộ phận sinh dục của người nữ, thì phạm tội saṅghādisesa. Người nào dùng đầu bộ phận sinh dục chạm vào đường tiểu của con vật bàng sanh cái, thì phạm tội thullaccaya theo cách đã nói. (Chạm) do tâm ham muốn thân thể tiếp xúc là tội dukkaṭa. එකූනසත්තතිද්විසතචතුක්කකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về hai trăm sáu mươi chín pháp bốn chi đã kết thúc. සන්ථතචතුක්කභෙදකථා Phần luận về sự phân loại của pháp bốn chi liên quan đến tấm lót. 61-62. එවං භගවා පටිපන්නකස්ස භික්ඛුනො රක්ඛණත්ථං සත්තතිද්විසතචතුක්කානි නීහරිත්වා ‘‘ඉදානි යෙ අනාගතෙ පාපභික්ඛූ ‘සන්ථතං ඉමං න කිඤ්චි උපාදින්නකං උපාදින්නකෙන ඵුසති, කො එත්ථ දොසො’ති සඤ්චිච්ච ලෙසං ඔඩ්ඩෙස්සන්ති, තෙසං සාසනෙ පතිට්ඨා එව න භවිස්සතී’’ති දිස්වා තෙසු සත්තතිද්විසතචතුක්කෙසු එකමෙකං චතුක්කං චතූහි සන්ථතාදිභෙදෙහි භින්දිත්වා දස්සෙන්තො භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන පස්සාවමග්ගෙන මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතාය අසන්ථතස්සාතිආදිමාහ. 61-62. Như vậy, đức Thế Tôn vì mục đích bảo vệ vị tỳ khưu đang thực hành nên đã rút ra hai trăm bảy mươi nhóm bốn pháp, rồi thấy rằng: “Trong tương lai, những tỳ khưu ác sẽ cố ý viện cớ rằng: ‘Vật được che đậy này không có sắc chấp thủ nào chạm vào sắc chấp thủ, ở đây có lỗi gì?’ và sự tồn tại của họ trong giáo pháp này sẽ không còn nữa.” Sau khi thấy như vậy, Ngài đã phân chia mỗi nhóm bốn pháp trong hai trăm bảy mươi nhóm bốn pháp ấy thành bốn loại là santhata (được che đậy) v.v... và trong khi trình bày, Ngài đã nói lên (những câu) bắt đầu là: “Bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā vaccamaggena passāvamaggena mukhena aṅgajātaṃ abhinisīdenti santhatāya asanthatassā” (những kẻ thù địch của tỳ khưu đem người nữ đến gần tỳ khưu rồi dùng đại tiện đạo, tiểu tiện đạo, hoặc miệng để đè lên bộ phận sinh dục của vị tỳ khưu không được che đậy, trong khi của người nữ thì được che đậy). තත්ථ සන්ථතාය අසන්ථතස්සාතිආදීසු සන්ථතාය ඉත්ථියා වච්චමග්ගෙන පස්සාවමග්ගෙන මුඛෙන අසන්ථතස්ස භික්ඛුස්ස අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්තීති ඉමිනා [Pg.231] නයෙන යොජනා වෙදිතබ්බා. තත්ථ සන්ථතා නාම යස්සා තීසු මග්ගෙසු යො කොචි මග්ගො පලිවෙඨෙත්වා වා අන්තො වා පවෙසෙත්වා යෙන කෙනචි වත්ථෙන වා පණ්ණෙන වා වාකපට්ටෙන වා චම්මෙන වා තිපුසීසාදීනං පට්ටෙන වා පටිච්ඡන්නො. සන්ථතො නාම යස්ස අඞ්ගජාතං තෙසංයෙව වත්ථාදීනං යෙන කෙනචි පටිච්ඡන්නං. තත්ථ උපාදින්නකෙන වා අනුපාදින්නකං ඝට්ටියතු, අනුපාදින්නකෙන වා උපාදින්නකං, අනුපාදින්නකෙන වා අනුපාදින්නකං, උපාදින්නකෙන වා උපාදින්නකං, සචෙ යත්තකෙ පවිට්ඨෙ පාරාජිකං හොතීති වුත්තං, තත්තකං පවිසති, සබ්බත්ථ සාදියන්තස්ස පාරාජිකක්ඛෙත්තෙ පාරාජිකං; ථුල්ලච්චයක්ඛෙත්තෙ ථුල්ලච්චයං, දුක්කටක්ඛෙත්තෙ දුක්කටමෙව හොති. සචෙ ඉත්ථිනිමිත්තං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුං ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ පුරිසනිමිත්තං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුං පවෙසෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ උභයං ඛාණුං කත්වා සන්ථතං, ඛාණුනා ඛාණුං ඝට්ටෙන්තස්ස දුක්කටං. සචෙ ඉත්ථිනිමිත්තෙ වෙළුනළපබ්බාදීනං කිඤ්චි පක්ඛිත්තං, තස්ස හෙට්ඨාභාගං චෙපි ඵුසන්තො තිලඵලමත්තං පවෙසෙති, පාරාජිකං. උපරිභාගං චෙපි උභොසු පස්සෙසු එකපස්සං චෙපි ඵුසන්තො පවෙසෙති, පාරාජිකං. චත්තාරිපි පස්සානි අඵුසන්තො පවෙසෙත්වා තස්ස තලං චෙපි ඵුසති, පාරාජිකං. යදි පන පස්සෙසු වා තලෙ වා අඵුසන්තො ආකාසගතමෙව කත්වා පවෙසෙත්වා නීහරති, දුක්කටං. බහිද්ධා ඛාණුකෙ ඵුසති දුක්කටමෙව. යථා ච ඉත්ථිනිමිත්තෙ වුත්තං, එවං සබ්බත්ථ ලක්ඛණං වෙදිතබ්බන්ති. Trong đó, ở những câu bắt đầu là “santhatāya asanthatassa” (của người nữ được che đậy, đối với vị tỳ khưu không được che đậy), nên hiểu sự kết hợp theo phương pháp này là: “(Họ) dùng đại tiện đạo, tiểu tiện đạo, hoặc miệng của người nữ được che đậy để đè lên bộ phận sinh dục của vị tỳ khưu không được che đậy.” Ở đây, “được che đậy” (santhata) có nghĩa là bất cứ đường nào trong ba đường của người nữ được che phủ bằng cách quấn quanh hoặc nhét vào trong bởi bất cứ vật gì như là vải, lá cây, vỏ cây, da, hoặc tấm kim loại như thiếc, chì, v.v... “Được che đậy” (santhata) cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục của người nam được che phủ bởi bất cứ vật gì trong số các vật như vải v.v... đã kể trên. Trong trường hợp ấy, dù sắc chấp thủ chạm vào sắc không chấp thủ, hay sắc không chấp thủ chạm vào sắc chấp thủ, hay sắc không chấp thủ chạm vào sắc không chấp thủ, hay sắc chấp thủ chạm vào sắc chấp thủ, nếu bộ phận sinh dục đi vào đến mức độ đã được quy định là phạm pārājika thì ở khắp mọi nơi, đối với người chấp nhận, trong trường hợp pārājika thì phạm pārājika; trong trường hợp thullaccaya thì phạm thullaccaya, trong trường hợp dukkaṭa thì chỉ phạm dukkaṭa. Nếu bộ phận sinh dục của người nữ được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi chạm vào cọc gỗ thì phạm dukkaṭa. Nếu bộ phận sinh dục của người nam được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi đưa cọc gỗ vào thì phạm dukkaṭa. Nếu cả hai được làm thành cọc gỗ và được che đậy, khi dùng cọc gỗ chạm vào cọc gỗ thì phạm dukkaṭa. Nếu có vật gì như đốt tre, đốt sậy, v.v... được đặt vào trong bộ phận sinh dục của người nữ, nếu trong khi chạm vào phần dưới của vật ấy mà đưa vào dù chỉ bằng hạt mè thì phạm pārājika. Nếu trong khi chạm vào phần trên, hoặc một trong hai bên mà đưa vào thì phạm pārājika. Nếu đưa vào mà không chạm vào cả bốn phía, rồi sau đó chạm vào đáy của vật ấy thì phạm pārājika. Nhưng nếu đưa vào rồi rút ra theo cách để lơ lửng trong không gian mà không chạm vào các bên hoặc đáy thì phạm dukkaṭa. Nếu chạm vào cọc gỗ ở bên ngoài thì chỉ phạm dukkaṭa. Và như đã được nói trong trường hợp bộ phận sinh dục của người nữ, nên hiểu đặc điểm này ở tất cả các trường hợp. සන්ථතචතුක්කභෙදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến santhata (được che đậy) đã kết thúc. භික්ඛුපච්චත්ථිකචතුක්කභෙදවණ්ණනා Giải thích về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến kẻ thù địch của tỳ khưu. 63-64. එවං සන්ථතචතුක්කභෙදං වත්වා ඉදානි යස්මා න කෙවලං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ භික්ඛුස්ස එව සන්තිකෙ ආනෙන්ති. අථ ඛො භික්ඛුම්පි තාසං සන්තිකෙ ආනෙන්ති, තස්මා තප්පභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා සන්තිකෙ’’ති ආදිනා නයෙන සබ්බානි තානි චතුක්කානි පුනපි නීහරිත්වා දස්සෙසි. තෙසු විනිච්ඡයො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති. 63-64. Sau khi đã nói về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến santhata (được che đậy) như vậy, bây giờ, vì rằng họ không chỉ đem người nữ v.v... đến gần tỳ khưu, mà còn đem cả tỳ khưu đến gần những người nữ ấy, do đó, để trình bày sự phân chia ấy, Ngài đã rút ra một lần nữa và trình bày tất cả các nhóm bốn pháp ấy theo phương pháp bắt đầu là: “Bhikkhupaccatthikā bhikkhuṃ manussitthiyā santike” (những kẻ thù địch của tỳ khưu đem tỳ khưu đến gần người nữ). Sự quyết đoán trong các trường hợp ấy nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. භික්ඛුපච්චත්ථිකවසෙන චතුක්කභෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về sự phân chia nhóm bốn pháp theo trường hợp kẻ thù địch của tỳ khưu đã kết thúc. රාජපච්චත්ථිකාදිචතුක්කභෙදකථා Luận về sự phân chia nhóm bốn pháp liên quan đến kẻ thù địch là vua chúa v.v... 65. යස්මා [Pg.232] පන න භික්ඛුපච්චත්ථිකා එව එවං කරොන්ති, රාජපච්චත්ථිකාදයොපි කරොන්ති. තස්මා තම්පි පභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘රාජපච්චත්ථිකා’’තිආදිමාහ. තත්ථ රාජානො එව පච්චත්ථිකා රාජපච්චත්ථිකා. තෙ ච සයං ආනෙන්තාපි අඤ්ඤෙහි ආණාපෙන්තාපි ආනෙන්තියෙවාති වෙදිතබ්බා. චොරා එව පච්චත්ථිකා චොරපච්චත්ථිකා. ධුත්තාති මෙථුනුපසංහිතඛිඩ්ඩාපසුතා නාගරිකකෙරාටියපුරිසා, ඉත්ථිධුත්තසුරාධුත්තාදයො වා; ධුත්තා එව පච්චත්ථිකා ධුත්තපච්චත්ථිකා. ගන්ධන්ති හදයං වුච්චති, තං උප්පාටෙන්තීති උප්පලගන්ධා, උප්පලගන්ධා එව පච්චත්ථිකා උප්පලගන්ධපච්චත්ථිකා. එතෙ කිර න කසිවණිජ්ජාදීහි ජීවන්ති, පන්ථඝාතගාමඝාතාදීනි කත්වා පුත්තදාරං පොසෙන්ති. තෙ කම්මසිද්ධිං පත්ථයමානා දෙවතානං ආයාචෙත්වා තාසං බලිකම්මත්ථං මනුස්සානං හදයං උප්පාටෙන්ති. සබ්බකාලෙ ච මනුස්සා දුල්ලභා. භික්ඛූ පන අරඤ්ඤෙ විහරන්තා සුලභා හොන්ති. තෙ සීලවන්තං භික්ඛුං ගහෙත්වා ‘‘සීලවතො වධො නාම භාරියො හොතී’’ති මඤ්ඤමානා තස්ස සීලවිනාසනත්ථං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ වා ආනෙන්ති; තං වා තත්ථ නෙන්ති. අයමෙත්ථ විසෙසො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. භික්ඛුපච්චත්ථිකවාරෙ වුත්තනයෙනෙව ච ඉමෙසු චතූසුපි වාරෙසු චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. පාළියං පන සංඛිත්තෙන වුත්තානි. 65. Lại nữa, vì rằng không chỉ những kẻ thù địch của tỳ khưu làm như vậy, mà cả những kẻ thù địch là vua chúa, v.v... cũng làm như vậy. Do đó, để trình bày cả sự phân chia ấy, Ngài đã nói lên (những câu) bắt đầu là: “Rājapaccatthikā” (những kẻ thù địch là vua chúa). Trong đó, “những kẻ thù địch là vua chúa” (rājapaccatthikā) chính là các vị vua là kẻ thù địch. Và nên hiểu rằng họ được gọi là “những người đem đến” (ānenti) dù họ tự mình đem đến hay ra lệnh cho người khác đem đến. “Những kẻ thù địch là trộm cướp” (corapaccatthikā) chính là những tên trộm cướp là kẻ thù địch. “Kẻ du đãng” (dhutta) là những người đàn ông thành thị xảo quyệt, đam mê các trò vui liên quan đến tình dục, hoặc những kẻ nghiện đàn bà, nghiện rượu, v.v...; “những kẻ thù địch là kẻ du đãng” (dhuttapaccatthikā) chính là những kẻ du đãng là kẻ thù địch. Trái tim được gọi là “gandha,” những người moi vật ấy ra được gọi là “uppalagandha;” “những kẻ thù địch là uppalagandha” (uppalagandhapaccatthikā) chính là những uppalagandha là kẻ thù địch. Được biết, những người này không sinh sống bằng nghề nông, buôn bán, v.v..., mà nuôi sống vợ con bằng cách cướp đường, cướp làng, v.v... Khi mong muốn công việc được thành tựu, họ cầu xin các vị trời và để làm vật tế lễ cho các vị trời ấy, họ moi tim của con người. Và người thường thì luôn khó tìm. Trong khi đó, các tỳ khưu sống trong rừng lại dễ tìm. Họ bắt một vị tỳ khưu có giới hạnh và nghĩ rằng: “Việc giết một người có giới hạnh là một việc nặng nề,” rồi vì mục đích phá hoại giới hạnh của vị ấy, họ đem người nữ v.v... đến, hoặc đem vị ấy đến nơi đó. Đây là điểm đặc biệt ở đây. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. Và trong cả bốn trường hợp này, các nhóm bốn pháp nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong trường hợp kẻ thù địch của tỳ khưu. Tuy nhiên, trong Pāḷi, chúng đã được các vị kết tập kinh điển nói một cách tóm tắt. සබ්බාකාරෙන චතුක්කභෙදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về sự phân chia nhóm bốn pháp về mọi phương diện đã kết thúc. ආපත්තානාපත්තිවාරවණ්ණනා Giải thích về các trường hợp có tội và không có tội. 66. ඉදානි යං වුත්තං ‘‘මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්සා’’තිආදි, එත්ථ අසම්මොහත්ථං ‘‘මග්ගෙන මග්ග’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ මග්ගෙන මග්ගන්ති ඉත්ථියා තීසු මග්ගෙසු අඤ්ඤතරෙන මග්ගෙන අත්තනො අඞ්ගජාතං පවෙසෙති අථ වා සම්භින්නෙසු ද්වීසු මග්ගෙසු පස්සාවමග්ගෙන වච්චමග්ගං වච්චමග්ගෙන වා පස්සාවමග්ගං පවෙසෙති. මග්ගෙන අමග්ගන්ති පස්සාවාදිමග්ගෙන පවෙසෙත්වා තස්ස සාමන්තා වණෙන නීහරති. අමග්ගෙන මග්ගන්ති මග්ගසාමන්තෙන වණෙන පවෙසෙත්වා මග්ගෙන නීහරති. අමග්ගෙන අමග්ගන්ති ද්වීසු සම්භින්නවණෙසු එකෙන වණෙන පවෙසෙත්වා දුතියෙන නීහරති. ඉමස්ස [Pg.233] සුත්තස්ස අනුලොමවසෙන සබ්බත්ථ වණසඞ්ඛෙපෙ ථුල්ලච්චයං වෙදිතබ්බං. 66. Bây giờ, về điều đã được nói: “Đối với người thực hành pháp dâm trong ba đường của người nữ,” v.v., để không bị nhầm lẫn ở đây, ngài đã nói: “đường vào đường,” v.v. Trong đó, “đường vào đường” có nghĩa là đưa bộ phận sinh dục của mình vào một trong ba đường của người nữ; hoặc là, trong hai đường đã thông nhau, đưa từ đường tiểu vào đường đại tiện, hoặc từ đường đại tiện vào đường tiểu. “Đường vào không phải đường” có nghĩa là đưa vào đường tiểu v.v., rồi rút ra qua một vết thương ở gần đó. “Không phải đường vào đường” có nghĩa là đưa vào qua một vết thương ở gần đường rồi rút ra qua đường. “Không phải đường vào không phải đường” có nghĩa là trong hai vết thương thông nhau, đưa vào qua một vết thương rồi rút ra qua vết thương thứ hai. Theo sự tương ứng của kinh này, cần hiểu rằng trong mọi trường hợp tóm tắt về vết thương, đều phạm tội thullaccaya. ඉදානි යං පරතො වක්ඛති ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා’’ති, තත්ථ අසම්මොහත්ථං ‘‘භික්ඛු සුත්තභික්ඛුම්හී’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අධිප්පායො – යො පටිබුද්ධො සාදියති සො ‘‘සුත්තම්හි මයි එසො විප්පටිපජ්ජි, නාහං ජානාමී’’ති න මුච්චති. උභො නාසෙතබ්බාති චෙත්ථ ද්වෙපි ලිඞ්ගනාසනෙන නාසෙතබ්බා. තත්‍ර දූසකස්ස පටිඤ්ඤාකරණං නත්ථි, දූසිතො පුච්ඡිත්වා පටිඤ්ඤාය නාසෙතබ්බො. සචෙ න සාදියති, න නාසෙතබ්බො. එස නයො සාමණෙරවාරෙපි. Bây giờ, về điều sẽ được nói sau: “Không phạm tội đối với người không biết, người không thích thú,” để không bị nhầm lẫn ở đó, ngài đã nói: “Tỳ khưu trong tỳ khưu đang ngủ,” v.v. Ở đây, ý nghĩa là như vầy: người nào thức dậy mà thích thú, người ấy không được thoát tội dù nói rằng: “Khi tôi đang ngủ, người này đã hành động sai trái, tôi không biết.” Về câu “Cả hai đều phải bị trục xuất,” ở đây cả hai đều phải bị trục xuất bằng cách hủy hoại tướng (của tỳ khưu). Trong đó, không cần sự thú nhận của người xâm hại; người bị xâm hại sau khi được hỏi và thú nhận thì phải bị trục xuất. Nếu không thích thú, không bị trục xuất. Phương pháp này cũng áp dụng cho trường hợp của sa-di. එවං තත්ථ තත්ථ තං තං ආපත්තිඤ්ච අනාපත්තිඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි අනාපත්තිමෙව දස්සෙන්තො ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අජානන්තො නාම යො මහානිද්දං ඔක්කන්තො පරෙන කතං උපක්කමම්පි න ජානාති වෙසාලියං මහාවනෙ දිවාවිහාරගතො භික්ඛු විය. එවරූපස්ස අනාපත්ති. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘‘නාහං භගවා ජානාමී’ති; ‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අජානන්තස්සා’’’ති (පාරා. 75). අසාදියන්තො නාම යො ජානිත්වාපි න සාදියති, තත්ථෙව සහසා වුට්ඨිතභික්ඛු විය. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘‘නාහං භගවා සාදියි’න්ති. ‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති. Như vậy, sau khi đã chỉ ra tội và không tội tương ứng ở từng nơi, bây giờ, để chỉ rõ trường hợp không phạm tội, ngài đã nói: “Không phạm tội đối với người không biết,” v.v. Trong đó, “người không biết” là người chìm vào giấc ngủ sâu, không biết cả sự cố gắng của người khác đã làm, giống như vị tỳ khưu nhập định ban ngày trong rừng Mahāvana ở Vesālī. Đối với người như vậy, không phạm tội. Điều này cũng đã được nói: “‘Bạch Thế Tôn, con không biết;’ ‘Này tỳ khưu, không phạm tội đối với người không biết.’” “Người không thích thú” là người dù biết nhưng không thích thú, giống như vị tỳ khưu ở đó đột nhiên tỉnh dậy. Điều này cũng đã được nói: “‘Bạch Thế Tôn, con không thích thú.’ ‘Này tỳ khưu, không phạm tội đối với người không thích thú.’” උම්මත්තකො නාම පිත්තුම්මත්තකො. දුවිධඤ්හි පිත්තං – බද්ධපිත්තං, අබද්ධපිත්තඤ්චාති. තත්ථ අබද්ධපිත්තං ලොහිතං විය සබ්බඞ්ගගතං, තම්හි කුපිතෙ සත්තානං කණ්ඩුකච්ඡුසරීරකම්පාදීනි හොන්ති. තානි භෙසජ්ජකිරියාය වූපසමන්ති. බද්ධපිත්තං පන පිත්තකොසකෙ ඨිතං. තම්හි කුපිතෙ සත්තා උම්මත්තකා හොන්ති විපල්ලත්ථසඤ්ඤා හිරොත්තප්පං ඡඩ්ඩෙත්වා අසාරුප්පාචාරං චරන්ති. ලහුකගරුකානි සික්ඛාපදානි මද්දන්තාපි න ජානන්ති. භෙසජ්ජකිරියායපි අතෙකිච්ඡා හොන්ති. එවරූපස්ස උම්මත්තකස්ස අනාපත්ති. Người điên (ummattaka) là người điên do mật (pittummattaka). Mật có hai loại: mật bị trói buộc (baddhapitta) và mật không bị trói buộc (abaddhapitta). Trong đó, mật không bị trói buộc giống như máu, đi khắp toàn thân; khi nó bị kích động, chúng sanh bị các bệnh như ngứa, ghẻ, run rẩy thân thể, v.v. Những bệnh này có thể được làm dịu bằng cách chữa trị. Còn mật bị trói buộc thì nằm trong túi mật. Khi nó bị kích động, chúng sanh trở nên điên loạn, có tưởng điên đảo, từ bỏ tàm quý, và hành xử không thích hợp. Dù vi phạm các điều học nhẹ và nặng, họ cũng không biết. Ngay cả việc chữa trị cũng không thể chữa khỏi. Đối với người điên như vậy, không phạm tội. ඛිත්තචිත්තො නාම විස්සට්ඨචිත්තො යක්ඛුම්මත්තකො වුච්චති. යක්ඛා කිර භෙරවානි වා ආරම්මණානි දස්සෙත්වා මුඛෙන හත්ථං පවෙසෙත්වා හදයරූපං වා මද්දන්තා සත්තෙ වික්ඛිත්තචිත්තෙ විපල්ලත්ථසඤ්ඤෙ කරොන්ති. එවරූපස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස අනාපත්ති. තෙසං පන උභින්නං අයං විසෙසො – පිත්තුම්මත්තකො නිච්චමෙව උම්මත්තකො හොති, පකතිසඤ්ඤං න ලභති. යක්ඛුම්මත්තකො [Pg.234] අන්තරන්තරා පකතිසඤ්ඤං පටිලභතීති. ඉධ පන පිත්තුම්මත්තකො වා හොතු යක්ඛුම්මත්තකො වා, යො සබ්බසො මුට්ඨස්සති කිඤ්චි න ජානාති, අග්ගිම්පි සුවණ්ණම්පි ගූථම්පි චන්දනම්පි එකසදිසං මද්දන්තොව විචරති, එවරූපස්ස අනාපත්ති. අන්තරන්තරා සඤ්ඤං පටිලභිත්වා ඤත්වා කරොන්තස්ස පන ආපත්තියෙව. Người loạn tâm (khittacitta) được gọi là người có tâm bị vứt bỏ, người điên do dạ xoa (yakkhummattaka). Tương truyền, các dạ xoa làm cho chúng sanh có tâm bị phân tán, tưởng điên đảo bằng cách cho thấy các đối tượng đáng sợ, hoặc bằng cách đưa tay vào miệng và nghiền nát sắc trái tim. Đối với người loạn tâm như vậy, không phạm tội. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai loại này là: người điên do mật thì luôn luôn điên, không lấy lại được tưởng bình thường. Người điên do dạ xoa thì thỉnh thoảng lấy lại được tưởng bình thường. Nhưng ở đây, dù là người điên do mật hay người điên do dạ xoa, người nào hoàn toàn mất trí nhớ, không biết gì, đi lại mà dẫm đạp lên lửa, vàng, phân, và gỗ đàn hương như nhau, đối với người như vậy, không phạm tội. Tuy nhiên, đối với người thỉnh thoảng lấy lại được tưởng, biết và làm, thì vẫn phạm tội. වෙදනාට්ටො නාම යො අධිමත්තාය දුක්ඛවෙදනාය ආතුරො කිඤ්චි න ජානාති, එවරූපස්ස අනාපත්ති. Người bị khổ bởi cảm thọ (vedanāṭṭa) là người bị đau đớn bởi cảm thọ khổ tột độ, không biết gì cả. Đối với người như vậy, không phạm tội. ආදිකම්මිකො නාම යො තස්මිං තස්මිං කම්මෙ ආදිභූතො. ඉධ පන සුදින්නත්ථෙරො ආදිකම්මිකො, තස්ස අනාපත්ති. අවසෙසානං මක්කටීසමණවජ්ජිපුත්තකාදීනං ආපත්තියෙවාති. Người khởi đầu (ādikammika) là người đầu tiên trong mỗi hành động đó. Nhưng ở đây, trưởng lão Sudinna là người khởi đầu, đối với ngài không phạm tội. Đối với những người còn lại như vị tỳ khưu (quan hệ với) khỉ cái, các tỳ khưu Vajjiputtaka, v.v., thì vẫn phạm tội. පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về Phân tích Từ (Padabhājanīya) đã kết thúc. පකිණ්ණකකථා Thảo luận Tạp loại ඉමස්මිං පන සික්ඛාපදෙ කොසල්ලත්ථං ඉදං පකිණ්ණකංවෙදිතබ්බං – Tuy nhiên, trong điều học này, để được thiện xảo, cần phải biết phần tạp loại này – ‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං; ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති. “Sự phát sinh và hành động, rồi tưởng và có tâm; Tội thế gian và nghiệp, thiện cùng với cảm thọ.” තත්ථ ‘‘සමුට්ඨාන’’න්ති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන ඡ සික්ඛාපදසමුට්ඨානානි. තානි පරිවාරෙ ආවි භවිස්සන්ති. සමාසතො පන සික්ඛාපදං නාම – අත්ථි ඡසමුට්ඨානං, අත්ථි චතුසමුට්ඨානං, අත්ථි තිසමුට්ඨානං, අත්ථි කථිනසමුට්ඨානං, අත්ථි එළකලොමසමුට්ඨානං, අත්ථි ධුරනික්ඛෙපාදිසමුට්ඨානන්ති. Trong đó, “sự phát sinh” có nghĩa là, theo cách bao gồm tất cả, có sáu sự phát sinh của điều học. Chúng sẽ được làm rõ trong (tạng) Parivāra. Tuy nhiên, tóm lại, điều học được gọi là – có loại sáu phát sinh, có loại bốn phát sinh, có loại ba phát sinh, có loại phát sinh từ kaṭhina, có loại phát sinh từ lông cừu, có loại phát sinh từ việc từ bỏ trách nhiệm, v.v. තත්‍රාපි කිඤ්චි කිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො, සියා අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො සියා කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති. Trong đó cũng vậy, có điều phát sinh từ hành động, có điều phát sinh từ không hành động, có điều phát sinh từ hành động và không hành động, có điều có thể phát sinh từ hành động hoặc có thể từ không hành động, có điều có thể phát sinh từ hành động hoặc có thể từ hành động và không hành động. තත්‍රාපි අත්ථි සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අත්ථි නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං. තත්ථ යං චිත්තඞ්ගං ලභතියෙව, තං සඤ්ඤාවිමොක්ඛං; ඉතරං නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං. Trong đó cũng vậy, có loại được giải thoát do tưởng (saññāvimokkha), có loại không được giải thoát do tưởng (nosaññāvimokkha). Trong đó, điều nào chắc chắn có yếu tố tâm, điều đó là saññāvimokkha; điều còn lại là nosaññāvimokkha. පුන [Pg.235] අත්ථි සචිත්තකං, අත්ථි අචිත්තකං. යං සහෙව චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං සචිත්තකං; යං විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං අචිත්තකං. තං සබ්බම්පි ලොකවජ්ජං පණ්ණත්තිවජ්ජන්ති දුවිධං. තෙසං ලක්ඛණං වුත්තමෙව. Lại nữa, có loại có tâm (sacittaka), có loại không có tâm (acittaka). Điều nào phạm tội cùng với tâm, điều đó là sacittaka; điều nào phạm tội ngay cả không có tâm, điều đó là acittaka. Tất cả những điều đó lại có hai loại: tội bị thế gian chê trách (lokavajja) và tội do chế định (paṇṇattivajja). Đặc tính của chúng đã được nói đến. කම්මකුසලවෙදනාවසෙනාපි චෙත්ථ අත්ථි සික්ඛාපදං කායකම්මං, අත්ථි වචීකම්මං. තත්ථ යං කායද්වාරිකං, තං කායකම්මං; යං වචීද්වාරිකං, තං වචීකම්මන්ති වෙදිතබ්බං. අත්ථි පන සික්ඛාපදං කුසලං, අත්ථි අකුසලං, අත්ථි අබ්‍යාකතං. ද්වත්තිංසෙව හි ආපත්තිසමඋට්ඨාපකචිත්තානි – අට්ඨ කාමාවචරකුසලානි, ද්වාදස අකුසලානි, දස කාමාවචරකිරියචිත්තානි, කුසලතො ච කිරියතො ච ද්වෙ අභිඤ්ඤාචිත්තානීති. තෙසු යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං කුසලං; ඉතරෙහි ඉතරං. අත්ථි ච සික්ඛාපදං තිවෙදනං, අත්ථි ද්විවෙදනං, අත්ථි එකවෙදනං. තත්ථ යං ආපජ්ජන්තො තීසු වෙදනාසු අඤ්ඤතරවෙදනාසමඞ්ගී හුත්වා ආපජ්ජති, තං තිවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා ආපජ්ජති, තං ද්විවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො දුක්ඛවෙදනාසමඞ්ගීයෙව ආපජ්ජති, තං එකවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. එවං – Và ở đây, cũng có sự phân loại theo nghiệp, theo thiện, và theo thọ. Có học giới là thân nghiệp, có học giới là khẩu nghiệp. Trong đó, điều nào thuộc về thân môn thì điều ấy là thân nghiệp; điều nào thuộc về khẩu môn thì điều ấy được biết là khẩu nghiệp. Lại nữa, có học giới là thiện, có học giới là bất thiện, có học giới là vô ký. Vì thật vậy, có ba mươi hai tâm làm phát sanh tội – tám tâm thiện Dục giới, mười hai tâm bất thiện, mười tâm duy tác Dục giới, và hai tâm thần thông thuộc thiện và duy tác. Trong số ấy, học giới nào mà vị ấy phạm tội với tâm thiện thì học giới ấy là thiện; (phạm tội) với các tâm khác thì là (bất thiện hoặc vô ký) khác. Và có học giới có ba thọ, có học giới có hai thọ, có học giới có một thọ. Trong đó, học giới nào mà khi phạm, vị ấy phạm trong khi đang có một trong ba loại thọ, thì học giới ấy có ba thọ; học giới nào mà khi phạm, vị ấy phạm trong khi đang có thọ lạc hoặc thọ xả, thì học giới ấy có hai thọ; học giới nào mà khi phạm, vị ấy chỉ phạm trong khi đang có thọ khổ, thì học giới ấy được biết là có một thọ. Như vậy – ‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං; ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති. “Nguồn gốc, và hành động, rồi tưởng, và có tâm; Lỗi thế gian, và nghiệp, và thiện, cùng với thọ.” ඉමං පකිණ්ණකං විදිත්වා තෙසු සමුට්ඨානාදීසු ඉදං සික්ඛාපදං සමුට්ඨානතො එකසමුට්ඨානං. අඞ්ගවසෙන දුකසමුට්ඨානං, කායචිත්තතො සමුට්ඨාති. කිරියසමුට්ඨානඤ්ච කරොන්තොයෙව හි එතං ආපජ්ජති. මෙථුනපටිසංයුත්තාය කාමසඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං. ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා’’ති හි වුත්තං. මෙථුනචිත්තෙනෙව නං ආපජ්ජති, න විනා චිත්තෙනාති සචිත්තකං. රාගවසෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බතො ලොකවජ්ජං. කායද්වාරෙනෙව සමුට්ඨානතො කායකම්මං. චිත්තං පනෙත්ථ අඞ්ගමත්තං හොති, න තස්ස වසෙන කම්මභාවො ලබ්භති. ලොභචිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බතො අකුසලචිත්තං. සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා තං ආපජ්ජතීති ද්විවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බඤ්චෙතං ආපත්තියං යුජ්ජති. සික්ඛාපදසීසෙන පන සබ්බඅට්ඨකථාසුදෙසනා ආරූළ්හා, තස්මා එවං වුත්තං. Sau khi biết phần tạp loại này, trong các vấn đề về nguồn gốc v.v... thì học giới này, xét về nguồn gốc, là có một nguồn gốc. Xét về phương diện chi phần, là có hai nguồn gốc, tức là phát sanh từ thân và tâm. Và có nguồn gốc là hành động, vì thật vậy, chỉ người đang hành động mới phạm tội này. Là được giải thoát nhờ tưởng (saññāvimokkhaṃ) vì được thoát khỏi do không có ái dục tưởng liên quan đến việc dâm dục. Vì thật vậy, đã được nói rằng: “Vô tội đối với người không biết, người không chấp thuận.” Vị ấy phạm tội này chỉ với tâm dâm dục, không phải không có tâm, vì thế (học giới này) là có tâm (sacittakaṃ). Là lỗi thế gian (lokavajjaṃ) vì phải phạm tội chỉ do bởi năng lực của tham ái. Là thân nghiệp (kāyakammaṃ) vì chỉ phát sanh qua thân môn. Ở đây, tâm chỉ là một chi phần, trạng thái là nghiệp không có được do năng lực của tâm ấy. Là tâm bất thiện (akusalacittaṃ) vì phải phạm tội với tâm tham. Cần được biết là có hai thọ (dvivedanaṃ) vì vị ấy phạm tội đó trong khi đang có thọ lạc hoặc đang có thọ xả. Và tất cả điều này đều phù hợp với trường hợp phạm tội. Tuy nhiên, trong tất cả các Chú giải, bài thuyết giảng đã được trình bày dưới tiêu đề của học giới, do đó đã được nói như vậy. පකිණ්ණකකථා නිට්ඨිතා. Dứt phần tạp loại. විනීතවත්ථුවණ්ණනා Chú giải về các sự việc đã được phân xử. මක්කටී [Pg.236] වජ්ජිපුත්තා ච…පෙ… වුඩ්ඪපබ්බජිතො මිගොති ඉදං කිං? ඉමා විනීතවත්ථූනං භගවතා සයං විනිච්ඡිතානං තෙසං තෙසං වත්ථූනං උද්දානගාථා නාම. තානි වත්ථූනි ‘‘සුඛං විනයධරා උග්ගණ්හිස්සන්තී’’ති ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි ඨපිතානි. වත්ථුගාථා පන ධරමානෙයෙව භගවති උපාලිත්ථෙරෙන ඨපිතා ‘‘ඉමිනා ලක්ඛණෙන ආයතිං විනයධරා විනයං විනිච්ඡිනිස්සන්තී’’ති. තස්මා එත්ථ වුත්තලක්ඛණං සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා පඨමසික්ඛාපදං විනිච්ඡිනිතබ්බං. දුතියාදීනඤ්ච විනීතවත්ථූසු වුත්තලක්ඛණෙන දුතියාදීනි. විනීතවත්ථූනි හි සිප්පිකානං පටිච්ඡන්නකරූපානි විය විනයධරානං පටිච්ඡන්නකවත්ථූනි හොන්තීති. “Con khỉ cái, các con trai của Vajjī... cho đến... vị xuất gia già và con nai,” điều này là gì? Đây được gọi là các kệ tóm tắt (uddānagāthā) về các sự việc đã được phân xử, những sự việc này đã được chính Đức Thế Tôn phân xử. Các sự việc ấy đã được các vị Trưởng lão kết tập tạng Luật thiết lập với ý nghĩ rằng: “Các vị thông thuộc Luật sẽ học hỏi một cách dễ dàng.” Tuy nhiên, các kệ về sự việc (vatthugāthā) đã được Trưởng lão Upāli thiết lập ngay khi Đức Thế Tôn còn tại thế với ý nghĩ rằng: “Với đặc điểm này, trong tương lai, các vị thông thuộc Luật sẽ có thể phân xử về Luật.” Do đó, ở đây, sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng đặc điểm đã được nói đến, học giới thứ nhất cần được phân xử. Và đối với các học giới thứ hai v.v..., (cần được phân xử) bằng đặc điểm đã được nói đến trong các sự việc đã được phân xử (của chúng). Vì thật vậy, các sự việc đã được phân xử đối với các vị thông thuộc Luật cũng giống như các hình mẫu được che giấu đối với các nghệ nhân, chúng là những sự việc được che giấu. 67. තත්ථ පුරිමානි ද්වෙ වත්ථූනි අනුපඤ්ඤත්තියංයෙව වුත්තත්ථානි. තතියෙ වත්ථුම්හි ගිහිලිඞ්ගෙනාති ගිහිවෙසෙන ඔදාතවත්ථො හුත්වා. චතුත්ථෙ නත්ථි කිඤ්චි වත්තබ්බං. තතො පරෙසු සත්තසු වත්ථූසු කුසචීරන්ති කුසෙ ගන්ථෙත්වා කතචීරං. වාකචීරං නාම තාපසානං වක්කලං. ඵලකචීරං නාම ඵලකසණ්ඨානානි ඵලකානි සිබ්බිත්වා කතචීරං. කෙසකම්බලොති කෙසෙහි තන්තෙ වායිත්වා කතකම්බලො. වාලකම්බලොති චමරවාලෙහි වායිත්වා කතකම්බලො. උලූකපක්ඛිකන්ති උලූකසකුණස්ස පක්ඛෙහි කතනිවාසනං. අජිනක්ඛිපන්ති සලොමං සඛුරං අජිනමිගචම්මං. ද්වාදසමෙ වත්ථුම්හි සාරත්තොති කායසංසග්ගරාගෙන සාරත්තො; තං රාගං ඤත්වා භගවා ‘‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති ආහ. 67. Trong các sự việc ấy, hai sự việc đầu tiên đã có ý nghĩa được nêu trong phần tùy chế định. Trong sự việc thứ ba, (cụm từ) ‘với tướng mạo của người tại gia’ (gihiliṅgena) có nghĩa là mặc y phục màu trắng theo trang phục của người tại gia. Trong sự việc thứ tư, không có gì để nói. Trong bảy sự việc sau đó, ‘y bằng cỏ kusa’ (kusacīraṃ) là y được làm bằng cách bện cỏ kusa. ‘Y bằng vỏ cây’ (vākacīraṃ) là y bằng vỏ cây của các vị ẩn sĩ. ‘Y bằng mảnh ván’ (phalakacīraṃ) là y được làm bằng cách khâu lại các mảnh ván có hình dạng như tấm ván. ‘Chăn bằng tóc’ (kesakambalo) là chăn được làm bằng cách dệt tóc người trên khung cửi. ‘Chăn bằng lông đuôi’ (vālakambalo) là chăn được làm bằng cách dệt lông đuôi của con bò yak. ‘Y bằng lông cú’ (ulūkapakkhikaṃ) là y phục mặc phía dưới được làm bằng lông của chim cú. ‘Y bằng da sơn dương’ (ajinakkhipaṃ) là da của con nai ajina, còn nguyên lông và móng. Trong sự việc thứ mười hai, (từ) ‘say đắm’ (sāratto) có nghĩa là say đắm với lòng ham muốn tiếp xúc thân thể; Đức Thế Tôn, khi biết được lòng ham muốn đó, đã phán rằng: “Phạm tội Tăng tàng.” 68. තෙරසමෙ වත්ථුම්හි උප්පලවණ්ණාති සා ථෙරී සාවත්ථියං සෙට්ඨිධීතා සතසහස්සකප්පෙ අභිනීහාරසම්පන්නා. තස්සා පකතියාපි අතිදස්සනීයා නීලුප්පලවණ්ණා කායච්ඡවි, අබ්භන්තරෙ පන කිලෙසසන්තාපස්ස අභාවෙන අතිවිය විරොචති. සා තායෙව වණ්ණපොක්ඛරතාය ‘‘උප්පලවණ්ණා’’ති නාමං ලභි. පටිබද්ධචිත්තොති ගිහිකාලතො පට්ඨාය රත්තචිත්තො; සො කිර තස්සා ඤාතිදාරකො හොති. අථ ඛොති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො; මඤ්චකෙ නිසින්නානන්තරමෙවාති වුත්තං හොති. දිවා බාහිරතො ආගන්ත්වා ද්වාරං පිධාය නිසින්නානඤ්හි පඨමං අන්ධකාරං හොති. සො යාවස්සා තං අන්ධකාරං න නස්සති, තාවදෙව [Pg.237] එවමකාසීති අත්ථො. දූසෙසීති පධංසෙසි. ථෙරී පන අනවජ්ජා අත්තනො සමණසඤ්ඤං පච්චුපට්ඨපෙත්වා අසාදියන්තී නිසීදි අසද්ධම්මාධිප්පායෙන පරාමට්ඨා අග්ගික්ඛන්ධ-සිලාථම්භ-ඛදිරසාරඛාණුකා විය. සොපි අත්තනො මනොරථං පූරෙත්වා ගතො. තස්සා ථෙරියා දස්සනපථං විජහන්තස්සෙව අයං මහාපථවී සිනෙරුපබ්බතං ධාරෙතුං සමත්ථාපි තං පාපපුරිසං බ්‍යාමමත්තකළෙවරං ධාරෙතුං අසක්කොන්තී විය භිජ්ජිත්වා විවරමදාසි. සො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව අවීචිජාලානං ඉන්ධනභාවං අගමාසි. භගවා තං සුත්වා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, අසාදියන්තියා’’ති වත්වා ථෙරිං සන්ධාය ධම්මපදෙ ඉමං ගාථං අභාසි – 68. Trong câu chuyện thứ mười ba, về Uppalavaṇṇā: Vị Trưởng lão ni ấy là con gái của một trưởng giả ở Sāvatthī, đã thành tựu lời nguyện từ một trăm ngàn kiếp trước. Sắc da của vị ấy, vốn tự nhiên đã vô cùng xinh đẹp, có màu như hoa sen xanh; hơn nữa, do bên trong không có sự thiêu đốt của phiền não nên lại càng rực rỡ. Vị ấy đã được đặt tên là "Uppalavaṇṇā" chính vì vẻ đẹp của sắc da ấy. (Câu) "Paṭibaddhacitto" có nghĩa là tâm tham ái đã khởi lên từ thời còn là cư sĩ; người ấy được cho là một thanh niên bà con của vị ấy. "Atha kho" là một tiểu từ có nghĩa là "ngay sau đó"; điều này có nghĩa là "ngay sau khi ngồi xuống giường". Vì rằng, đối với người vừa từ bên ngoài vào ban ngày rồi đóng cửa lại ngồi xuống, lúc đầu sẽ thấy tối. Nghĩa là, khi bóng tối đối với vị ấy chưa tan đi, thì hắn đã làm như vậy. "Dūsesi" có nghĩa là đã làm hại. Còn vị Trưởng lão ni, không có lỗi, đã an lập tưởng niệm về thân phận sa-môn của mình và ngồi yên không hoan hỷ, (bị xúc chạm) với ý đồ phi pháp, giống như một khối lửa, một cột đá, hay một khúc gỗ lõi cây khadira. Hắn ta cũng đã thỏa mãn được ước muốn của mình rồi bỏ đi. Ngay khi hắn vừa ra khỏi tầm mắt của vị Trưởng lão ni ấy, đại địa này, dù có khả năng nâng đỡ núi Sineru, lại dường như không thể chịu đựng nổi thân xác chỉ bằng một sải tay của gã đàn ông tội lỗi ấy, đã nứt ra và tạo thành một kẽ hở. Ngay lập tức, hắn đã trở thành nhiên liệu cho ngọn lửa địa ngục Avīci. Đức Thế Tôn nghe được chuyện ấy, đã phán rằng: "Này các Tỳ khưu, không có tội đối với người không hoan hỷ," rồi nhắm đến vị Trưởng lão ni, Ngài đã nói lên kệ này trong Kinh Pháp Cú – ‘‘වාරි පොක්ඛරපත්තෙව, ආරග්ගෙරිව සාසපො; යො න ලිම්පති කාමෙසු, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 401); "Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi kim; người nào không dính mắc trong các dục, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn." 69. චුද්දසමෙ වත්ථුම්හි ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතන්ති රත්තිභාගෙ නිද්දං ඔක්කන්තස්ස පුරිසසණ්ඨානං මස්සුදාඨිකාදි සබ්බං අන්තරහිතං ඉත්ථිසණ්ඨානං උප්පන්නං. තමෙව උපජ්ඣං තමෙව උපසම්පදන්ති පුබ්බෙ ගහිතඋපජ්ඣායමෙව පුබ්බෙ කතඋපසම්පදමෙව අනුජානාමි. පුන උපජ්ඣා න ගහෙතබ්බා; උපසම්පදා න කාතබ්බාති අත්ථො. තානියෙව වස්සානීති භික්ඛුඋපසම්පදතො පභුති යාව වස්සගණනා, තංයෙව වස්සගණනං අනුජානාමි. න ඉතො පට්ඨාය වස්සගණනා කාතබ්බාති අත්ථො. භික්ඛුනීහි සඞ්ගමිතුන්ති භික්ඛුනීහි සද්ධිං සඞ්ගමිතුං සඞ්ගන්තුං සමඞ්ගී භවිතුං අනුජානාමීති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – අප්පතිරූපං දානිස්සා භික්ඛූනං මජ්ඣෙ වසිතුං, භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා භික්ඛුනීහි සද්ධිං වසතූති. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණාති යා දෙසනාගාමිනියො වා වුට්ඨානගාමිනියො වා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සද්ධිං සාධාරණා. තා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුන්ති තා සබ්බාපි භික්ඛුනීහි කාතබ්බං විනයකම්මං කත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං අනුජානාමීති අත්ථො. තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තීති යා පන භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා සුක්කවිස්සට්ඨි-ආදිකා ආපත්තියො, තාහි අනාපත්ති. ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන තා ආපත්තියො වුට්ඨිතාව හොන්ති. පුන පකතිලිඞ්ගෙ උප්පන්නෙපි තාහි ආපත්තීහි තස්ස අනාපත්තියෙවාති අයං තාවෙත්ථ පාළිවිනිච්ඡයො. 69. Trong câu chuyện thứ mười bốn, (câu) "nữ tính đã xuất hiện" có nghĩa là: trong lúc đang ngủ vào ban đêm, toàn bộ hình tướng nam nhân như râu, ria... đã biến mất và hình tướng nữ nhân đã khởi lên. (Câu) "chính vị thầy tế độ ấy, chính sự cụ túc ấy" có nghĩa là: Ta cho phép giữ nguyên vị thầy tế độ đã thọ nhận trước đây, và giữ nguyên sự cụ túc đã thực hiện trước đây. Nghĩa là, không cần phải thọ nhận lại thầy tế độ, không cần phải làm lại lễ cụ túc. (Câu) "chính những hạ lạp ấy" có nghĩa là: Ta cho phép giữ nguyên số hạ lạp đã được tính kể từ khi thọ cụ túc giới Tỳ-khưu. Nghĩa là, không cần phải tính lại hạ lạp kể từ lúc này. (Câu) "sống chung với các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là: Ta cho phép di chuyển, chung đụng, và hòa hợp cùng với các Tỳ-khưu-ni. Điều này có nghĩa là: "Bây giờ, việc vị ấy sống giữa các Tỳ-khưu là không thích hợp, hãy đến trú xứ của Tỳ-khưu-ni và sống cùng với các Tỳ-khưu-ni." (Câu) "những tội mà các Tỳ-khưu có chung với các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là những tội thuộc loại desanāgāminī (cần sám hối) hoặc vuṭṭhānagāminī (cần xuất tội) mà các Tỳ-khưu có chung với các Tỳ-khưu-ni. (Câu) "hãy xuất những tội ấy trước các Tỳ-khưu-ni" có nghĩa là: Ta cho phép, sau khi đã thực hiện các phận sự về luật mà các Tỳ-khưu-ni phải làm, hãy xuất tất cả những tội ấy trước các Tỳ-khưu-ni. (Câu) "không phạm những tội ấy" có nghĩa là: còn những tội mà các Tỳ-khưu không có chung với các Tỳ-khưu-ni, như tội xuất tinh..., thì không phạm những tội ấy. Do sự thay đổi giới tính, những tội ấy được xem như đã xuất. Ngay cả khi giới tính ban đầu xuất hiện trở lại, vị ấy vẫn không phạm những tội ấy. Đây là sự phán quyết dựa trên Thánh điển trong trường hợp này. අයං [Pg.238] පන පාළිමුත්තො ඔක්කන්තිකවිනිච්ඡයො – ඉමෙසු තාව ද්වීසු ලිඞ්ගෙසු පුරිසලිඞ්ගං උත්තමං, ඉත්ථිලිඞ්ගං හීනං; තස්මා පුරිසලිඞ්ගං බලවඅකුසලෙන අන්තරධායති. ඉත්ථිලිඞ්ගං දුබ්බලකුසලෙන පතිට්ඨාති. ඉත්ථිලිඞ්ගං පන අන්තරධායන්තං දුබ්බලඅකුසලෙන අන්තරධායති. පුරිසලිඞ්ගං බලවකුසලෙන පතිට්ඨාති. එවං උභයම්පි අකුසලෙන අන්තරධායති, කුසලෙන පටිලබ්භති. Còn đây là sự phán quyết suy luận, không có trong Thánh điển – trước hết, trong hai giới tính này, nam tính là cao quý, nữ tính là thấp kém; do đó, nam tính biến mất do nghiệp bất thiện mạnh. Nữ tính được thiết lập do nghiệp thiện yếu. Còn nữ tính khi biến mất, là do nghiệp bất thiện yếu. Nam tính được thiết lập do nghiệp thiện mạnh. Như vậy, cả hai (giới tính) đều biến mất do nghiệp bất thiện, và được thành tựu do nghiệp thiện. තත්ථ සචෙ ද්වින්නං භික්ඛූනං එකතො සජ්ඣායං වා ධම්මසාකච්ඡං වා කත්වා එකාගාරෙ නිපජ්ජිත්වා නිද්දං ඔක්කන්තානං එකස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, උභින්නම්පි සහසෙය්‍යාපත්ති හොති. සො චෙ පටිබුජ්ඣිත්වා අත්තනො තං විප්පකාරං දිස්වා දුක්ඛී දුම්මනො රත්තිභාගෙයෙව ඉතරස්ස ආරොචෙය්‍ය, තෙන සමස්සාසෙතබ්බො – ‘‘හොතු, මා චින්තයිත්ථ. වට්ටස්සෙවෙසො දොසො. සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වාරං දින්නං, භික්ඛු වා හොතු භික්ඛුනී වා, අනාවටො ධම්මො අවාරිතො සග්ගමග්ගො’’ති. සමස්සාසෙත්වා ච එවං වත්තබ්බං – ‘‘තුම්හෙහි භික්ඛුනුපස්සයං ගන්තුං වට්ටති. අත්ථි වො කාචි සන්දිට්ඨා භික්ඛුනියො’’ති. සචස්සා හොන්ති තාදිසා භික්ඛුනියො අත්ථීති, නො චෙ හොන්ති නත්ථීති වත්වා සො භික්ඛු වත්තබ්බො – ‘‘මම සඞ්ගහං කරොථ; ඉදානි මං පඨමං භික්ඛුනුපස්සයං නෙථා’’ති. තෙන භික්ඛුනා තං ගහෙත්වා තස්සා වා සන්දිට්ඨානං අත්තනො වා සන්දිට්ඨානං භික්ඛුනීනං සන්තිකං ගන්තබ්බං. ගච්ඡන්තෙන ච න එකකෙන ගන්තබ්බං. චතූහි පඤ්චහි භික්ඛූහි සද්ධිං ජොතිකඤ්ච කත්තරදණ්ඩඤ්ච ගහෙත්වා සංවිදහනං පරිමොචෙත්වා ‘‘මයං අසුකං නාම ඨානං ගච්ඡාමා’’ති ගන්තබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ ගාමන්තර-නදීපාර-රත්තිවිප්පවාස-ගණඔහීයනාපත්තීහි අනාපත්ති. භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා තා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා – ‘‘අසුකං නාම භික්ඛුං ජානාථා’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘තස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං, සඞ්ගහං දානිස්ස කරොථා’’ති. තා චෙ ‘‘සාධු, අය්‍යා, ඉදානි මයම්පි සජ්ඣායිස්සාම, ධම්මං සොස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙ’’ති වත්වා සඞ්ගහං කරොන්ති, ආරාධිකා ච හොන්ති සඞ්ගාහිකා ලජ්ජිනියො, තා කොපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න ගන්තබ්බං. ගච්ඡති චෙ, ගාමන්තර-නදීපාර-රත්තිවිප්පවාස-ගණඔහීයනාපත්තීහි න මුච්චති. සචෙ පන ලජ්ජිනියො හොන්ති, න සඞ්ගාහිකායො; අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙපි අලජ්ජිනියො හොන්ති, සඞ්ගහං පන කරොන්ති; තාපි පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙ ලජ්ජිනියො ච සඞ්ගාහිකා [Pg.239] ච, ඤාතිකා න හොන්ති, ආසන්නගාමෙ පන අඤ්ඤා ඤාතිකායො හොන්ති පටිජග්ගනිකා, තාසම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතීති වදන්ති. ගන්ත්වා සචෙ භික්ඛුභාවෙපි නිස්සයපටිපන්නො, පතිරූපාය භික්ඛුනියා සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. මාතිකා වා විනයො වා උග්ගහිතො සුග්ගහිතො, පුන උග්ගණ්හනකාරණං නත්ථි. සචෙ භික්ඛුභාවෙ පරිසාවචරො, තස්ස සන්තිකෙයෙව උපසම්පන්නා සූපසම්පන්නා. අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පුබ්බෙ තං නිස්සාය වසන්තෙහිපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙයෙව නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පරිපුණ්ණවස්සසාමණෙරෙනාපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙයෙව උපජ්ඣා ගහෙතබ්බා. Ở đây, nếu trong hai vị tỳ khưu cùng nhau tụng đọc hoặc thảo luận Pháp thoại, sau khi nằm nghỉ trong cùng một trú xá và đã ngủ say, nữ căn phát sanh nơi một vị thì cả hai đều phạm tội ngủ chung. Nếu vị ấy sau khi thức dậy, thấy được sự biến đổi ấy của mình, có tâm đau khổ, buồn rầu, ngay trong đêm ấy liền báo cho vị kia biết thì vị này nên an ủi rằng: ‘Thôi, xin đừng lo nghĩ. Đây là lỗi của vòng luân hồi. Cửa ngõ đã được đức Chánh Đẳng Giác ban cho, dẫu là tỳ khưu hay tỳ khưu ni, giáo pháp không bị che lấp, con đường đến cõi trời không bị ngăn cản.’ Và sau khi an ủi, nên nói như vầy: ‘Quý vị nên đi đến trú xá của tỳ khưu ni. Quý vị có quen biết vị tỳ khưu ni nào không?’ Nếu vị ấy có những vị tỳ khưu ni như thế thì nói là: ‘Có.’ Nếu không có thì nói là: ‘Không có.’ Sau khi nói xong, vị tỳ khưu kia nên được yêu cầu rằng: ‘Xin hãy giúp đỡ tôi; bây giờ, trước tiên xin hãy đưa tôi đến trú xá của tỳ khưu ni.’ Vị tỳ khưu ấy, sau khi dẫn vị kia đi, nên đi đến trú xá của các vị tỳ khưu ni mà vị kia quen biết hoặc chính mình quen biết. Và trong khi đi, không nên đi một mình. Nên đi cùng với bốn hoặc năm vị tỳ khưu, mang theo đèn đuốc và gậy gộc, tránh việc sắp đặt trước, và nên nói rằng: ‘Chúng tôi đi đến địa điểm tên là như vầy.’ Nếu ngôi tự viện ở xa, ngoài làng, thì trên đường đi không phạm các tội đi qua làng khác, qua sông, ngủ lại qua đêm, và tách khỏi nhóm. Sau khi đến trú xá của tỳ khưu ni, nên hỏi các vị tỳ khưu ni ấy rằng: ‘Quý vị có biết vị tỳ khưu tên là như vầy không?’ (Nếu họ đáp): ‘Thưa vâng, chư tôn giả.’ (Thì nói): ‘Nữ căn đã phát sanh nơi vị ấy, bây giờ xin hãy giúp đỡ vị ấy.’ Nếu các vị ấy nói rằng: ‘Lành thay, thưa chư tôn giả, bây giờ chúng tôi cũng sẽ tụng đọc, sẽ nghe Pháp, xin quý vị hãy đi về,’ và nhận giúp đỡ, và họ là những người dễ mến, hay giúp đỡ, và có liêm sỉ, thì không nên làm phật lòng họ mà đi nơi khác. Nếu đi, sẽ không thoát khỏi các tội đi qua làng khác, qua sông, ngủ lại qua đêm, và tách khỏi nhóm. Nhưng nếu họ là những người có liêm sỉ, nhưng không hay giúp đỡ; được phép đi nơi khác. Ngay cả nếu họ là những người không có liêm sỉ, nhưng lại nhận giúp đỡ; cũng được phép từ bỏ họ mà đi nơi khác. Nếu họ là những người có liêm sỉ và hay giúp đỡ, nhưng không phải là quyến thuộc, tuy nhiên ở làng bên cạnh có những người quyến thuộc khác là người chăm sóc, thì các vị nói rằng cũng nên đi đến chỗ của họ. Sau khi đến, nếu ngay cả trong thân phận tỳ khưu, vị ấy đã sống nương tựa, thì nên thọ y chỉ nơi một vị tỳ khưu ni thích hợp. Nếu Mātikā hay Luật đã được học và học kỹ, thì không có lý do để học lại. Nếu trong thân phận tỳ khưu, vị ấy là người thường lui tới hội chúng, thì những người đã thọ cụ túc giới nơi vị ấy là đã thọ giới tốt đẹp. Vị ấy nên thọ y chỉ nơi một vị khác. Ngay cả những người trước đây đã sống nương tựa vào vị ấy cũng nên thọ y chỉ nơi một vị khác. Ngay cả vị sa-di đã đủ tuổi cũng nên thọ một vị thầy tế độ khác. යං පනස්ස භික්ඛුභාවෙ අධිට්ඨිතං තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, තං අධිට්ඨානං විජහති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සඞ්කච්චිකා ච උදකසාටිකා ච ගහෙතබ්බා. යං අතිරෙකචීවරං වා අතිරෙකපත්තො වා විනයකම්මං කත්වා ඨපිතො හොති, තං සබ්බම්පි විනයකම්මං විජහති, පුන කාතබ්බං. පටිග්ගහිතතෙලමධුඵාණිතාදීනිපි පටිග්ගහණං විජහන්ති. සචෙ පටිග්ගහණතො සත්තමෙ දිවසෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං වට්ටති. යං පන භික්ඛුකාලෙ අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පටිග්ගහිතං, තං පටිග්ගහණං න විජහති. යං උභින්නං සාධාරණං අවිභජිත්වා ඨපිතං, තං පකතත්තො රක්ඛති. යං පන විභත්තං එතස්සෙව සන්තකං, තං පටිග්ගහණං විජහති. වුත්තම්පි චෙතං පරිවාරෙ – Lại nữa, tam y và bình bát nào đã được vị ấy chú nguyện trong thân phận tỳ khưu, sự chú nguyện ấy bị hủy bỏ, cần phải được chú nguyện lại. Cần phải thọ nhận y che ngực và y tắm. Y dư hoặc bát dư nào đã được cất giữ sau khi làm pháp yết-ma theo luật, tất cả pháp yết-ma theo luật ấy đều bị hủy bỏ, cần phải được làm lại. Ngay cả những vật như dầu, mật ong, đường phèn đã được thọ nhận cũng mất đi sự thọ nhận. Nếu vào ngày thứ bảy kể từ khi thọ nhận mà giới tính thay đổi, thì sau khi thọ nhận lại, được phép dùng trong bảy ngày. Lại nữa, vật sở hữu của vị tỳ khưu khác nào đã được thọ nhận (thay cho vị ấy) trong lúc còn là tỳ khưu, sự thọ nhận ấy không bị hủy bỏ. Vật nào là của chung của cả hai, được cất giữ mà chưa phân chia, thì vị có bản chất bình thường giữ gìn vật ấy. Lại nữa, vật nào đã được phân chia và là sở hữu của chính vị này, sự thọ nhận ấy bị hủy bỏ. Và điều này cũng đã được nói trong tập Parivāra – ‘‘තෙලං මධුං ඵාණිතඤ්චාපි සප්පිං; සාමං ගහෙත්වාන නික්ඛිපෙය්‍ය; අවීතිවත්තෙ සත්තාහෙ; සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති; පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 480); ‘Dầu, mật ong, đường phèn, và cả bơ sữa; Sau khi tự mình thọ nhận, có thể cất giữ; Trong vòng bảy ngày chưa trôi qua; Khi có duyên cớ mà dùng đến thì phạm tội; Đây là câu hỏi do các bậc hiền trí suy ngẫm.’ (pari. 480); ඉදඤ්හි ලිඞ්ගපරිවත්තනං සන්ධාය වුත්තං. පටිග්ගහණං නාම ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන, කාලංකිරියාය, සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන, හීනායාවත්තනෙන, අනුපසම්පන්නස්ස දානෙන, අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙන, අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන ච විජහති. තස්මා සචෙපි හරීතකඛණ්ඩම්පි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතමත්ථි, සබ්බමස්ස පටිග්ගහණං විජහති. භික්ඛුවිහාරෙ පන යංකිඤ්චිස්සා සන්තකං පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා [Pg.240] වා ඨපිතං, සබ්බස්ස සාව ඉස්සරා, ආහරාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. යං පනෙත්ථ ථාවරං තස්සා සන්තකං සෙනාසනං වා උපරොපකා වා, තෙ යස්සිච්ඡති තස්ස දාතබ්බා. තෙරසසු සම්මුතීසු යා භික්ඛුකාලෙ ලද්ධා සම්මුති, සබ්බා සා පටිප්පස්සම්භති. පුරිමිකාය සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පච්ඡිමිකාය සෙනාසනෙ ගහිතෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනිසඞ්ඝො චස්සා උප්පන්නං ලාභං දාතුකාමො හොති, අපලොකෙත්වා දාතබ්බො. සචෙ භික්ඛුනීහි සාධාරණාය පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තස්ස ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ මානත්තං චරන්තස්ස පරිවත්තති, පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තස්ස පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. සචෙ අකුසලවිපාකෙ පරික්ඛීණෙ පක්ඛමානත්තකාලෙ පුනදෙව ලිඞ්ගං පරිවත්තති, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණෙ පක්ඛමානත්තෙ පරිවත්තති, භික්ඛූහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බන්ති. Điều này được nói đến liên quan đến việc chuyển giới. Việc thọ nhận được từ bỏ do việc chuyển giới, do qua đời, do xả bỏ học giới, do hoàn tục về hàng thấp kém, do việc cho người chưa thọ cụ túc giới, do việc vứt bỏ không luyến tiếc, và do việc đoạt lấy. Do đó, nếu có dù chỉ là miếng trái harītaka đã được thọ nhận và cất giữ, tất cả việc thọ nhận của vị ấy đều bị từ bỏ. Hơn nữa, bất cứ vật sở hữu nào của vị ấy được cất giữ trong tu viện của tỳ-kheo, dù đã thọ nhận hay chưa thọ nhận, chính vị ấy là người chủ của tất cả, nên được mang đến và trao lại. Bất cứ vật gì cố định ở đây là sở hữu của vị ấy, dù là sàng tọa hay cây trồng, những thứ ấy nên được trao cho người mà vị ấy muốn. Trong mười ba sự đồng thuận, sự đồng thuận nào đã nhận được trong thời gian làm tỳ-kheo, tất cả đều bị đình chỉ. Việc nhận sàng tọa trong mùa an cư đầu bị đình chỉ. Nếu trong mùa an cư sau, sau khi đã nhận sàng tọa, giới tính bị thay đổi, và nếu chúng tỳ-kheo-ni muốn trao cho vị ấy phần lợi lộc phát sinh, thì nên bạch chúng rồi trao. Nếu trong khi đang hành biệt trú về một tội đã che giấu chung với các tỳ-kheo-ni, giới tính bị thay đổi, thì chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu trong khi đang hành mānatta, giới tính bị thay đổi, thì lại chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu sau khi đã hành xong mānatta, giới tính bị thay đổi, chúng tỳ-kheo-ni nên thực hiện việc giải tội. Nếu khi quả của nghiệp bất thiện đã hết, trong thời gian hành pakkhamānatta, giới tính lại thay đổi một lần nữa, thì chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu sau khi đã hành xong pakkhamānatta, giới tính bị thay đổi, chúng tỳ-kheo nên thực hiện việc giải tội. අනන්තරෙ භික්ඛුනියා ලිඞ්ගපරිවත්තනවත්ථුම්හි ඉධ වුත්තනයෙනෙව සබ්බො විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙපි භික්ඛුනිකාලෙ ආපන්නා සඤ්චරිත්තාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසදානං නත්ථි, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ පක්ඛමානත්තං චරන්තියා ලිඞ්ගං පරිවත්තති, න තෙනත්ථො, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තාය පරිවත්තති, පුන මානත්තං අදත්වා භික්ඛූහි අබ්භෙතබ්බො. අථ භික්ඛූහි මානත්තෙ අදින්නෙ පුන ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. අථ ඡාරත්තං මානත්තං චරන්තස්ස පුන පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. චිණ්ණමානත්තස්ස පන ලිඞ්ගපරිවත්තෙ ජාතෙ භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. පුන පරිවත්තෙ ච ලිඞ්ගෙ භික්ඛුනිභාවෙ ඨිතායපි යා ආපත්තියො පුබ්බෙ පටිප්පස්සද්ධා, තා සුප්පටිප්පස්සද්ධා එවාති. Trong trường hợp chuyển giới của tỳ-kheo-ni ngay sau đây, tất cả sự phán quyết nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở đây. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: nếu tội môi giới đã phạm trong thời gian làm tỳ-kheo-ni được che giấu, thì không có việc trao biệt trú, chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu trong khi đang hành pakkhamānatta, giới tính bị thay đổi, thì việc ấy không có giá trị, chỉ nên trao cho hành pháp mānatta sáu đêm. Nếu sau khi đã hành xong mānatta, giới tính bị thay đổi, thì không cần trao lại mānatta, vị ấy nên được chúng tỳ-kheo giải tội. Nếu trước khi chúng tỳ-kheo trao mānatta, giới tính lại thay đổi, thì chúng tỳ-kheo-ni chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Nếu trong khi đang hành mānatta sáu đêm, giới tính lại thay đổi, thì chỉ nên trao cho hành pháp pakkhamānatta. Hơn nữa, khi việc chuyển giới xảy ra với người đã hành xong mānatta, chúng tỳ-kheo-ni nên thực hiện việc giải tội. Và khi giới tính thay đổi trở lại, dù đang ở trong thân phận tỳ-kheo-ni, những tội nào đã được đình chỉ trước đây, chúng được xem là đã được đình chỉ hoàn toàn. 70. ඉතො පරානි ‘‘මාතුයා මෙථුනං ධම්ම’’න්තිආදීනි චත්තාරි වත්ථූනි උත්තානත්ථානියෙව. 70. Bốn câu chuyện kể từ đây, bắt đầu bằng câu chuyện “hành dâm với mẹ,” đều có ý nghĩa rõ ràng. 71. මුදුපිට්ඨිකවත්ථුම්හි සො කිර භික්ඛු නටපුබ්බකො. තස්ස සිප්පකොසල්ලත්ථං පරිකම්මකතා පිට්ඨි මුදුකා අහොසි. තස්මා එවං කාතුං අසක්ඛි. 71. Trong câu chuyện về người có lưng mềm, nghe nói vị tỳ-kheo ấy trước kia là một vũ công. Lưng của vị ấy đã được luyện tập để trở nên mềm dẻo nhằm mục đích điêu luyện trong nghề. Do đó, vị ấy đã có thể làm như vậy. ලම්බීවත්ථුම්හි [Pg.241] තස්ස භික්ඛුස්ස අඞ්ගජාතං දීඝං හොති ලම්බති, තස්මා ලම්බීති වුත්තො. Trong câu chuyện về người có (dương vật) dài, dương vật của vị tỳ-kheo ấy dài và thõng xuống, do đó vị ấy được gọi là “người có (dương vật) dài.” ඉතො පරානි ද්වෙ වණවත්ථූනි උත්තානානෙව. ලෙපචිත්තවත්ථුම්හි ලෙපචිත්තං නාම චිත්තකම්මරූපං. Hai câu chuyện về vết thương kể từ đây đều rõ ràng. Trong câu chuyện về hình vẽ bằng bột màu, “hình vẽ bằng bột màu” là hình ảnh được tạo ra bằng nghệ thuật vẽ. දාරුධීතලිකවත්ථුම්හි දාරුධීතලිකා නාම කට්ඨරූපං. යථා ච ඉමෙසු ද්වීසු එවං අඤ්ඤෙසුපි දන්තරූප-පොත්ථකරූප-ලොහරූපාදීසු අනුපාදින්නකෙසු ඉත්ථිරූපෙසු නිමිත්තෙ මෙථුනරාගෙන උපක්කමන්තස්ස අසුචි මුච්චතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. කායසංසග්ගරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි තථෙව දුක්කටං. මොචනරාගෙන පන උපක්කමන්තස්ස මුත්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, අමුත්තෙ ථුල්ලච්චයන්ති. Trong câu chuyện về búp bê gỗ, “búp bê gỗ” là hình tượng bằng gỗ. Và cũng như trong hai trường hợp này, trong các trường hợp khác đối với các hình tượng nữ không có sự sống như hình tượng bằng ngà, hình tượng bằng vải, hình tượng bằng đồng, v.v., khi một vị cố gắng (hành dâm) với bộ phận sinh dục (của hình tượng) do có dục vọng giao hợp, dù tinh dịch có xuất ra hay không, vẫn chỉ phạm tội dukkaṭa. Đối với người cố gắng (tiếp xúc) do có dục vọng tiếp xúc thân thể, cũng tương tự là tội dukkaṭa. Tuy nhiên, đối với người cố gắng do có dục vọng muốn xuất tinh, nếu xuất tinh thì phạm tội saṅghādisesa, nếu không xuất tinh thì phạm tội thullaccaya. 72. සුන්දරවත්ථුම්හි අයං සුන්දරො නාම රාජගහෙ කුලදාරකො සද්ධාය පබ්බජිතො; අත්තභාවස්ස අභිරූපතාය ‘‘සුන්දරො’’ති නාමං ලභි. තං රථිකාය ගච්ඡන්තං දිස්වා සමුප්පන්නඡන්දරාගා සා ඉත්ථී ඉමං විප්පකාරං අකාසි. ථෙරො පන අනාගාමී. තස්මා සො න සාදියි. අඤ්ඤෙසං පන අවිසයො එසො. 72. Trong câu chuyện về ngài Sundara, vị tên là Sundara này là một thanh niên con nhà gia thế ở thành Rājagaha, đã xuất gia do có đức tin; vị ấy có được tên “Sundara” (người đẹp) là do thân thể xinh đẹp. Khi thấy vị ấy đang đi trên đường, người phụ nữ kia khởi lên lòng ham muốn và đã làm hành động sai trái này. Tuy nhiên, vị trưởng lão là một bậc A-na-hàm. Do đó, ngài đã không chấp thuận. Hơn nữa, đây không phải là cảnh giới của những người khác. ඉතො පරෙසු චතූසු වත්ථූසු තෙ භික්ඛූ ජළා දුම්මෙධා මාතුගාමස්ස වචනං ගහෙත්වා තථා කත්වා පච්ඡා කුක්කුච්චායිංසු. Trong bốn câu chuyện sau đây, các vị tỳ-kheo ấy ngu đần, kém trí tuệ, đã nghe theo lời của người nữ và làm như vậy, sau đó đã hối hận. 73. අක්ඛායිතාදීනි තීණි වත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. ද්වීසු ඡින්නසීසවත්ථූසු අයං විනිච්ඡයො – වට්ටකතෙ මුඛෙ විවටෙ අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තො සචෙ හෙට්ඨා වා උපරි වා උභයපස්සෙහි වා ඡුපන්තං පවෙසෙති, පාරාජිකං. චතූහිපි පස්සෙහි අඡුපන්තං පවෙසෙත්වා අබ්භන්තරෙ තාලුකං ඡුපති, පාරාජිකමෙව. චත්තාරි පස්සානි තාලුකඤ්ච අඡුපන්තො ආකාසගතමෙව කත්වා පවෙසෙති ච නීහරති ච, දුක්කටං. යදි පන දන්තා සුඵුසිතා, අන්තොමුඛෙ ඔකාසො නත්ථි, දන්තා ච බහි ඔට්ඨමංසෙන පටිච්ඡන්නා, තත්ථ වාතෙන අසම්ඵුට්ඨං අල්ලොකාසං තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව. උප්පාටිතෙ පන ඔට්ඨමංසෙ දන්තෙසුයෙව උපක්කමන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යොපි දන්තො බහි නික්ඛමිත්වා තිට්ඨති, න සක්කා ඔට්ඨෙහි පිදහිතුං. තත්ථ උපක්කමන්තෙපි බහි නික්ඛන්තජිව්හාය උපක්කමන්තෙපි ථුල්ලච්චයමෙව. ජීවමානකසරීරෙපි බහි නික්ඛන්තජිව්හාය ථුල්ලච්චයමෙව. යදි පන බහිජිව්හාය පලිවෙඨෙත්වා අන්තොමුඛං පවෙසෙති, පාරාජිකමෙව. උපරිගීවාය [Pg.242] ඡින්නසීසස්සපි අධොභාගෙන අඞ්ගජාතං පවෙසෙත්වා තාලුකං ඡුපන්තස්ස පාරාජිකමෙව. 73. Ba câu chuyện bắt đầu bằng câu chuyện Akkhāyita có ý nghĩa rõ ràng. Trong hai câu chuyện về đầu bị cắt lìa, đây là sự quyết đoán: Khi đưa dương vật vào miệng được mở tròn, nếu đưa vào mà chạm phía dưới, hoặc phía trên, hoặc cả hai bên, phạm tội pārājika. Sau khi đưa vào mà không chạm cả bốn bên, (nhưng) chạm vào vòm miệng bên trong, cũng phạm tội pārājika. Không chạm bốn bên và vòm miệng, làm cho (dương vật) chỉ ở trong khoảng không rồi đưa vào và rút ra, phạm tội dukkaṭa. Hơn nữa, nếu răng khít lại, không có khoảng trống bên trong miệng, và răng được che phủ bên ngoài bằng thịt môi, khi đưa vào dù chỉ bằng hạt mè nơi ẩm ướt không bị gió chạm đến, cũng phạm tội pārājika. Nhưng nếu vén thịt môi lên mà chỉ cố gắng với răng, phạm tội thullaccaya. Răng nào mọc chìa ra ngoài, không thể dùng môi che lại được, cố gắng ở đó cũng vậy, cố gắng với lưỡi thè ra ngoài cũng vậy, chỉ phạm tội thullaccaya. Cố gắng với lưỡi thè ra ngoài của thân thể đang sống cũng chỉ phạm tội thullaccaya. Nhưng nếu dùng lưỡi bên ngoài quấn lại rồi đưa vào trong miệng, cũng phạm tội pārājika. Đối với đầu bị cắt lìa khỏi cổ, đưa dương vật vào từ phía dưới mà chạm vào vòm miệng, cũng phạm tội pārājika. අට්ඨිකවත්ථුම්හි සුසානං ගච්ඡන්තස්සාපි දුක්කටං. අට්ඨිකානි සඞ්කඩ්ඪන්තස්සාපි, නිමිත්තෙ මෙථුනරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි, කායසංසග්ගරාගෙන උපක්කමන්තස්සාපි, මුච්චතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. මොචනරාගෙන පන උපක්කමන්තස්ස මුච්චන්තෙ සඞ්ඝාදිසෙසො, අමුච්චන්තෙ ථුල්ලච්චයමෙව. Trong câu chuyện về xương, đi đến nghĩa địa cũng phạm tội dukkaṭa. Gom góp xương lại cũng vậy, cố gắng ở bộ phận sinh dục với tâm dâm dục cũng vậy, cố gắng với tâm ham muốn thân thể tiếp xúc cũng vậy, dù xuất tinh hay không, chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng cố gắng với tâm ham muốn xuất tinh, khi xuất tinh thì phạm tội saṅghādisesa, khi không xuất tinh thì chỉ phạm tội thullaccaya. නාගීවත්ථුම්හි නාගමාණවිකා වා හොතු කින්නරීආදීනං වා අඤ්ඤතරා, සබ්බත්ථ පාරාජිකං. Trong câu chuyện về nàng rồng, dù là thiếu nữ rồng hay là một trong các loài như kinnarī, ở tất cả các trường hợp đều phạm tội pārājika. යක්ඛීවත්ථුම්හි සබ්බාපි දෙවතා යක්ඛීයෙව. Trong câu chuyện về dạ-xoa nữ, tất cả chư thiên nữ cũng đều là dạ-xoa nữ. පෙතීවත්ථුම්හි නිජ්ඣාමතණ්හිකාදිපෙතියො අල්ලීයිතුම්පි න සක්කා. විමානපෙතියො පන අත්ථි; යාසං කාළපක්ඛෙ අකුසලං විපච්චති, ජුණ්හපක්ඛෙ දෙවතා විය සම්පත්තිං අනුභොන්ති. එවරූපාය පෙතියා වා යක්ඛියා වා සචෙ දස්සන-ගහණ-ආමසන-ඵුසන-ඝට්ටනානි පඤ්ඤායන්ති, පාරාජිකං. අථාපි දස්සනං නත්ථි, ඉතරානි පඤ්ඤායන්ති, පාරාජිකමෙව. අථ දස්සනගහණානි න පඤ්ඤායන්ති, ආමසනඵුසනඝට්ටනෙහි පඤ්ඤායමානෙහි තං පුග්ගලං විසඤ්ඤං කත්වා අත්තනො මනොරථං පූරෙත්වා ගච්ඡති, අයං අවිසයො නාම. තස්මා එත්ථ අවිසයත්තා අනාපත්ති. පණ්ඩකවත්ථු පාකටමෙව. Trong câu chuyện về ngạ quỷ nữ, các ngạ quỷ nữ như Nijjhāmataṇhikā không thể nào bám vào được. Nhưng có các ngạ quỷ nữ ở cung điện; đối với họ, vào hắc nguyệt, nghiệp bất thiện cho quả, vào bạch nguyệt, họ hưởng thụ tài sản như chư thiên. Đối với ngạ quỷ nữ hoặc dạ-xoa nữ như vậy, nếu việc thấy, nắm, sờ, chạm, cọ xát được nhận biết, phạm tội pārājika. Hơn nữa, dù không có việc thấy, các việc khác được nhận biết, cũng phạm tội pārājika. Nếu việc thấy và nắm không được nhận biết, bằng việc sờ, chạm, cọ xát được nhận biết, làm cho người đó bất tỉnh rồi thỏa mãn ý muốn của mình mà đi, đây gọi là không phải đối tượng. Do đó, ở đây vì không phải đối tượng nên vô tội. Câu chuyện về người ái nam ái nữ đã rõ ràng. උපහතින්ද්‍රියවත්ථුම්හි උපහතින්ද්‍රියොති උපහතකායප්පසාදො ඛාණුකණ්ටකමිව සුඛං වා දුක්ඛං වා න වෙදයති. අවෙදයන්තස්සාපි සෙවනචිත්තවසෙන ආපත්ති. Trong câu chuyện về người có giác quan bị tổn hại, ‘người có giác quan bị tổn hại’ là người có thân thức bị phá hủy, không cảm nhận được lạc hay khổ, giống như khúc cây hay gai nhọn. Dù không cảm nhận, vẫn phạm tội do tâm hành dâm. ඡුපිතමත්තවත්ථුස්මිං යො ‘‘මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිස්සාමී’’ති මාතුගාමං ගණ්හිත්වා මෙථුනෙ විරජ්ජිත්වා විප්පටිසාරී හොති, දුක්කටමෙවස්ස හොති. මෙථුනධම්මස්ස හි පුබ්බපයොගා හත්ථග්ගාහාදයො යාව සීසං න පාපුණාති, තාව දුක්කටෙ තිට්ඨන්ති. සීසෙ පත්තෙ පාරාජිකං හොති. පඨමපාරාජිකස්ස හි දුක්කටමෙව සාමන්තං. ඉතරෙසං තිණ්ණං ථුල්ලච්චයං. අයං පන භික්ඛු මෙථුනධම්මෙ විරජ්ජිත්වා කායසංසග්ගං සාදියීති වෙදිතබ්බො. තෙනාහ භගවා – ‘‘ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති. Trong câu chuyện về việc chỉ chạm vào, vị nào sau khi nắm lấy người nữ với ý định “ta sẽ hành dâm,” rồi không còn ham muốn trong việc hành dâm và hối hận, vị ấy chỉ phạm tội dukkaṭa. Vì rằng, các hành vi chuẩn bị cho việc hành dâm như nắm tay... cho đến khi chưa đạt đến đỉnh điểm (đưa dương vật vào), thì vẫn còn ở mức dukkaṭa. Khi đạt đến đỉnh điểm, phạm tội pārājika. Vì đối với tội pārājika thứ nhất, tội cận kề chỉ là dukkaṭa. Đối với ba tội còn lại, tội cận kề là thullaccaya. Nhưng vị tỳ khưu này, sau khi không còn ham muốn trong việc hành dâm, được biết là đã chấp nhận việc thân thể tiếp xúc. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Phạm tội saṅghādisesa.” 74. භද්දියවත්ථුස්මිං [Pg.243] භද්දියං නාම තං නගරං. ජාතියාවනං නාම ජාතිපුප්ඵගුම්බානං උස්සන්නතාය එවං ලද්ධනාමං; තං තස්ස නගරස්ස උපචාරෙ වනං හොති. සො තත්ථ නිපන්නො තෙන වාතුපත්ථම්භෙන මහානිද්දං ඔක්කමි. එකරසං භවඞ්ගමෙව වත්තති. කිලින්නං පස්සිත්වාති අසුචිකිලිට්ඨං පස්සිත්වා. 74. Trong câu chuyện ở Bhaddiya, thành phố ấy tên là Bhaddiya. Khu rừng tên là Jātiyāvana, có được tên như vậy do có nhiều bụi hoa lài; khu rừng ấy ở vùng ngoại ô của thành phố đó. Vị ấy nằm ở đó, do sự hỗ trợ của gió, đã chìm vào giấc ngủ sâu. Chỉ có tâm hữu phần đơn nhất diễn tiến. Thấy bị vấy bẩn nghĩa là thấy bị vấy bẩn bởi thứ không sạch sẽ. 75. ඉතො පරානි සාදියනපටිසංයුත්තානි චත්තාරි වත්ථූනි, අජානනවත්ථු චාති පඤ්ච උත්තානත්ථානෙව. 75. Sau đây, bốn câu chuyện liên quan đến việc chấp nhận, và câu chuyện không biết, năm câu chuyện này có ý nghĩa rõ ràng. 76. ද්වීසු අසාදියනවත්ථූසු සහසා වුට්ඨාසීති ආසීවිසෙන දට්ඨො විය අග්ගිනා දඩ්ඪො විය ච තුරිතං වුට්ඨාසි. අක්කමිත්වා පවත්තෙසීති අප්පමත්තො භික්ඛු ආරද්ධවිපස්සකො උපට්ඨිතස්සති ඛිප්පං වුට්ඨහන්තොව අක්කමිත්වා භූමියං වට්ටෙන්තො පරිවට්ටෙන්තො විහෙඨෙන්තො පාතෙසි. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන හි එවරූපෙසු ඨානෙසු චිත්තං රක්ඛිතබ්බං. අයඤ්ච තෙසං අඤ්ඤතරො සඞ්ගාමසීසයොධො භික්ඛු. 76. Trong hai câu chuyện không chấp nhận, ‘đã vội vàng đứng dậy’ nghĩa là đã đứng dậy nhanh chóng như bị rắn độc cắn hoặc như bị lửa đốt. ‘Đạp lên rồi làm cho lăn đi’ nghĩa là vị tỳ khưu không dễ duôi, đã nỗ lực tu tập minh sát, có chánh niệm hiện tiền, trong khi đứng dậy nhanh chóng, đã đạp lên, làm cho lăn lộn trên mặt đất, làm cho lăn qua lăn lại, hành hạ rồi làm cho ngã xuống. Vì rằng, bậc thiện phàm phu nên bảo vệ tâm trong những trường hợp như vậy. Và vị tỳ khưu này là một trong số họ, một chiến binh dũng mãnh nơi trận tiền. 77. ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නවත්ථුම්හි දිවා පටිසල්ලීයන්තෙනාති දිවා නිපජ්ජන්තෙන. ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතුන්ති ද්වාරං පිදහිත්වා නිපජ්ජිතුං. එත්ථ ච කිඤ්චාපි පාළියං ‘‘අයං නාම ආපත්තී’’ති න වුත්තා. විවරිත්වා නිපන්නදොසෙන පන උප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දිවා පටිසල්ලීයන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතු’’න්ති වුත්තත්තා අසංවරිත්වා පටිසල්ලීයන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං. භගවතො හි අධිප්පායං ඤත්වා උපාලිත්ථෙරාදීහි අට්ඨකථා ඨපිතා. ‘‘අත්ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති නො රත්ති’’න්ති (පරි. 323) ඉමිනාපි චෙතං සිද්ධං. 77. Trong câu chuyện nằm ngủ khi mở cửa, ‘bởi người độc cư ban ngày’ nghĩa là bởi người nằm ngủ ban ngày. ‘Nên độc cư sau khi đóng cửa’ nghĩa là nên nằm ngủ sau khi đóng cửa. Và ở đây, mặc dù trong Pāḷi không nói “đây là tội tên là…”. Nhưng do lỗi nằm ngủ khi mở cửa, khi sự việc phát sinh, vì đã được nói rằng “Này các tỳ khưu, Ta cho phép người độc cư ban ngày nên độc cư sau khi đóng cửa,” nên tội dukkaṭa đã được nói cho người độc cư mà không đóng cửa. Vì rằng, sau khi biết được ý của Đức Thế Tôn, các vị như trưởng lão Upāli đã lập ra Chú giải. Và điều này cũng được xác lập bởi câu (trong Parivāra): “Có tội phạm vào ban ngày, không phải ban đêm.” කීදිසං පන ද්වාරං සංවරිතබ්බං, කීදිසං න සංවරිතබ්බං? රුක්ඛපදරවෙළුපදරකිලඤ්ජපණ්ණාදීනං යෙන කෙනචි කවාටං කත්වා හෙට්ඨා උදුක්ඛලෙ උපරි උත්තරපාසකෙ ච පවෙසෙත්වා කතං පරිවත්තකද්වාරමෙව සංවරිතබ්බං. අඤ්ඤං ගොරූපානං වජෙසු විය රුක්ඛසූචිකණ්ටකද්වාරං, ගාමථකනකං චක්කලකයුත්තද්වාරං, ඵලකෙසු වා කිටිකාසු වා ද්වෙ තීණි චක්කලකානි යොජෙත්වා කතං සංසරණකිටිකද්වාරං, ආපණෙසු විය කතං උග්ඝාටනකිටිකද්වාරං, ද්වීසු තීසු ඨානෙසු වෙණුසලාකා ගොප්ඵෙත්වා පණ්ණකුටීසු කතං සලාකහත්ථකද්වාරං, දුස්සසාණිද්වාරන්ති එවරූපං ද්වාරං න සංවරිතබ්බං. පත්තහත්ථස්ස කවාටප්පණාමනෙ පන [Pg.244] එකං දුස්සසාණිද්වාරමෙව අනාපත්තිකරං, අවසෙසානි පණාමෙන්තස්ස ආපත්ති. දිවා පටිසල්ලීයන්තස්ස පන පරිවත්තකද්වාරමෙව ආපත්තිකරං, සෙසානි සංවරිත්වා වා අසංවරිත්වා වා නිපන්නස්ස ආපත්ති නත්ථි. සංවරිත්වා පන නිපජ්ජිතබ්බං, එතං වත්තං. Lại nữa, cửa thế nào nên đóng, cửa thế nào không nên đóng? Chỉ nên đóng loại cửa xoay được làm bằng cách lấy bất cứ vật liệu nào trong các thứ như tấm ván, tấm tre, tấm chiếu, lá cây, v.v... làm thành cánh cửa, rồi cho vào cối giã ở bên dưới và vòng khuyên ở bên trên. Không nên đóng các loại cửa khác như: cửa chốt cây, cửa gai giống như ở các chuồng bò; cửa có bánh xe dùng để chặn ở cổng làng; cửa kéo qua lại được làm bằng cách gắn hai ba bánh xe vào các tấm ván hoặc các cánh cửa bằng tre gai; cửa dỡ ra được làm giống như ở các cửa hiệu; cửa bằng các thanh tre được làm ở các am lá bằng cách kết các thanh tre ở hai ba chỗ; cửa bằng tấm vải. Lại nữa, đối với vị tỳ khưu tay đang cầm bát, khi đẩy cánh cửa, chỉ có cửa bằng tấm vải là không phạm tội; khi đẩy các cửa còn lại thì phạm tội. Lại nữa, đối với vị tỳ khưu đang nghỉ trưa, chỉ có cửa xoay là (nếu không đóng) sẽ phạm tội; đối với các cửa còn lại, dù đóng hay không đóng mà nằm nghỉ thì không phạm tội. Tuy nhiên, nên đóng cửa rồi mới nằm nghỉ, đó là phận sự. පරිවත්තකද්වාරං පන කිත්තකෙන සංවුතං හොති? සූචිඝටිකාදීසු දින්නාසු සංවුතමෙව හොති. අපිච ඛො සූචිමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති. ඝටිකමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති. ද්වාරබාහං ඵුසිත්වා පිහිතමත්තෙපි වට්ටති. ඊසකං අඵුසිතෙපි වට්ටති. සබ්බන්තිමෙන විධිනා යාවතා සීසං නප්පවිසති තාවතා අඵුසිතෙපි වට්ටතීති. සචෙ බහූනං වළඤ්ජනට්ඨානං හොති, භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ‘‘ද්වාරං, ආවුසො, ජග්ගාහී’’ති වත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. අථ භික්ඛූ චීවරකම්මං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොන්තා නිසින්නා හොන්ති, ‘‘එතෙ ද්වාරං ජග්ගිස්සන්තී’’ති ආභොගං කත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘උපාසකම්පි ආපුච්ඡිත්වා වා, ‘එස ජග්ගිස්සතී’ති ආභොගං කත්වා වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කෙවලං භික්ඛුනිං වා මාතුගාමං වා ආපුච්ඡිතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තං. අථ ද්වාරස්ස උදුක්ඛලං වා උත්තරපාසකො වා භින්නො වා හොති අට්ඨපිතො වා, සංවරිතුං න සක්කොති, නවකම්මත්ථං වා පන ඉට්ඨකපුඤ්ජො වා මත්තිකාදීනං වා රාසි අන්තොද්වාරෙ කතො හොති, අට්ටං වා බන්ධන්ති, යථා සංවරිතුං න සක්කොති; එවරූපෙ අන්තරායෙ සති අසංවරිත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. යදි පන කවාටං නත්ථි, ලද්ධකප්පමෙව. උපරි සයන්තෙන නිස්සෙණිං ආරොපෙත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිස්සෙණිමත්ථකෙ ථකනකං හොති, ථකෙත්වාපි නිපජ්ජිතබ්බං. ගබ්භෙ නිපජ්ජන්තෙන ගබ්භද්වාරං වා පමුඛද්වාරං වා යංකිඤ්චි සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ එකකුට්ටකෙ ගෙහෙ ද්වීසු පස්සෙසු ද්වාරානි කත්වා වළඤ්ජන්ති, ද්වෙපි ද්වාරානි ජග්ගිතබ්බානි. Lại nữa, cửa xoay được xem là đã đóng ở mức độ nào? Khi đã gài các thứ như chốt nhỏ, chốt lớn, v.v... thì được xem là đã đóng. Hơn nữa, chỉ cần gài chốt nhỏ cũng được. Chỉ cần gài chốt lớn cũng được. Chỉ cần đóng cửa chạm vào khung cửa cũng được. Không chạm một chút cũng được. Theo phương cách cuối cùng, miễn là đầu không lọt qua được, dù không chạm cũng được. Nếu là nơi nhiều người sử dụng, được phép nằm nghỉ sau khi nói với một tỳ khưu hoặc sa-di rằng: "Này hiền giả, hãy trông chừng cửa." Hoặc nếu các tỳ khưu đang ngồi làm y công hoặc việc gì khác, được phép nằm nghỉ sau khi tác ý rằng: "Các vị này sẽ trông chừng cửa." Lại nữa, trong Chú giải Kurundī có nói: "Được phép nằm nghỉ sau khi thưa với một vị cận sự nam, hoặc sau khi tác ý rằng: 'Vị này sẽ trông chừng.' Chỉ không được phép thưa với tỳ khưu ni hoặc người nữ." Hoặc nếu cối giã hay vòng khuyên trên của cửa bị hỏng hoặc chưa được lắp, không thể đóng được; hoặc lại nữa, vì mục đích công việc xây dựng mới, một đống gạch hoặc một đống đất sét v.v... được chất ở bên trong cửa, hoặc họ dựng giàn giáo khiến không thể đóng được; khi có trở ngại như vậy, được phép nằm nghỉ mà không đóng cửa. Lại nữa, nếu không có cánh cửa, thì việc (nằm nghỉ) đương nhiên là được phép. Vị tỳ khưu ngủ ở tầng trên nên kéo thang lên rồi mới nằm nghỉ. Nếu ở đầu thang có vật chặn, cũng nên chặn lại rồi mới nằm nghỉ. Vị tỳ khưu nằm nghỉ trong phòng riêng được phép đóng bất cứ cửa nào, hoặc cửa phòng riêng hoặc cửa chính, rồi mới nằm nghỉ. Nếu trong một ngôi nhà có chung vách, người ta làm cửa ở hai bên và sử dụng, thì phải trông chừng cả hai cửa. තිභූමකෙපි පාසාදෙ ද්වාරං ජග්ගිතබ්බමෙව. සචෙ භික්ඛාචාරා පටික්කම්ම ලොහපාසාදසදිසං පාසාදං බහූ භික්ඛූ දිවාවිහාරත්ථං පවිසන්ති, සඞ්ඝත්ථෙරෙන ද්වාරපාලස්ස ‘‘ද්වාරං ජග්ගාහී’’ති වත්වා වා ‘‘ද්වාරජග්ගනං එතස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා වා පවිසිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. යාව සඞ්ඝනවකෙන එවමෙව කත්තබ්බං. පුරෙ පවිසන්තානං ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම පච්ඡිමානං භාරො’’ති එවං ආභොගං කාතුම්පි වට්ටති. අනාපුච්ඡා වා ආභොගං වා අකත්වා අන්තොගබ්භෙ වා අසංවුතද්වාරෙ බහි වා නිපජ්ජන්තානං ආපත්ති. ගබ්භෙ වා බහි වා නිපජ්ජනකාලෙපි ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම මහාද්වාරෙ ද්වාරපාලස්ස භාරො’’ති [Pg.245] ආභොගං කත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. ලොහපාසාදාදීසු ආකාසතලෙ නිපජ්ජන්තෙනාපි ද්වාරං සංවරිතබ්බමෙව. Ngay cả trong một lâu đài ba tầng, cũng phải trông chừng cửa. Nếu sau khi đi khất thực về, nhiều tỳ khưu vào một lâu đài giống như Lohapāsāda để nghỉ trưa, vị Trưởng lão Tăng đoàn nên vào và nằm nghỉ sau khi nói với người giữ cửa rằng: "Hãy trông chừng cửa," hoặc sau khi tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của người này." Cho đến vị tỳ khưu hạ lạp thấp nhất trong Tăng đoàn cũng nên làm như vậy. Những vị vào trước cũng được phép tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của những người đến sau." Những vị nằm nghỉ ở bên trong phòng riêng hoặc bên ngoài nơi có cửa không đóng, mà không thưa hỏi hoặc không tác ý, thì phạm tội. Ngay cả khi nằm nghỉ ở trong phòng riêng hay bên ngoài, cũng được phép nằm nghỉ sau khi tác ý rằng: "Việc trông chừng cửa là trách nhiệm của người giữ cửa ở cửa chính." Ngay cả vị tỳ khưu nằm nghỉ ở khoảng sân trời trong các nơi như Lohapāsāda cũng phải đóng cửa. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ඉදං දිවාපටිසල්ලීයනං යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙ සද්වාරබන්ධෙ ඨානෙ කථිතං. තස්මා අබ්භොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා යත්ථ කත්ථචි සද්වාරබන්ධෙ නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ මහාපරිවෙණං හොති, මහාබොධියඞ්ගණලොහපාසාදඞ්ගණසදිසං බහූනං ඔසරණට්ඨානං, යත්ථ ද්වාරං සංවුතම්පි සංවුතට්ඨානෙ න තිට්ඨති, ද්වාරං අලභන්තා පාකාරං ආරුහිත්වාපි විචරන්ති, තත්ථ සංවරණකිච්චං නත්ථි. රත්තිං ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නො අරුණෙ උග්ගතෙ උට්ඨහති, අනාපත්ති. සචෙ පබුජ්ඣිත්වා පුන සුපති, ආපත්ති. යො පන ‘‘අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පරිච්ඡින්දිත්වාව ද්වාරං අසංවරිත්වා රත්තිං නිපජ්ජති, යථාපරිච්ඡෙදමෙව ච න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්තියෙව. මහාපච්චරියං පන ‘‘එවං නිපජ්ජන්තො අනාදරියදුක්කටාපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. Đây là phần tóm tắt: Việc nghỉ trưa này được nói đến đối với một nơi được rào quanh bởi bất cứ thứ gì và có cửa được lắp đặt. Do đó, vị tỳ khưu nằm nghỉ ở ngoài trời, hoặc dưới gốc cây, hoặc trong một cái lều, hoặc bất cứ nơi nào có cửa được lắp đặt, thì phải đóng cửa rồi mới nằm nghỉ. Nếu là một tu viện lớn, là nơi lui tới của nhiều người, giống như sân chùa Mahābodhi hay sân Lohapāsāda, nơi mà cửa dù đã đóng cũng không ở yên tại vị trí đóng, và những người không vào được cửa thì trèo tường để đi lại, ở nơi đó không có phận sự phải đóng cửa. Vị tỳ khưu nằm nghỉ vào ban đêm với cửa mở, nếu thức dậy khi rạng đông ló dạng thì không phạm tội. Nếu sau khi thức giấc lại ngủ tiếp, thì phạm tội. Lại nữa, vị tỳ khưu nào nằm nghỉ vào ban đêm không đóng cửa sau khi đã xác định rằng: "Ta sẽ thức dậy khi rạng đông ló dạng," nhưng lại không thức dậy đúng như đã xác định, vị ấy chắc chắn phạm tội. Lại nữa, trong Chú giải Mahāpaccarī có nói: "Vị tỳ khưu nằm nghỉ như vậy cũng không thoát khỏi tội dukkata do sự không tôn trọng." යො පන බහුදෙව රත්තිං ජග්ගිත්වා අද්ධානං වා ගන්ත්වා දිවා කිලන්තරූපො මඤ්චෙ නිසින්නො පාදෙ භූමිතො අමොචෙත්වාව නිද්දාවසෙන නිපජ්ජති, තස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඔක්කන්තනිද්දො අජානන්තොපි පාදෙ මඤ්චකං ආරොපෙති, ආපත්තියෙව. නිසීදිත්වා අපස්සාය සුපන්තස්ස අනාපත්ති. යොපි ච ‘‘නිද්දං විනොදෙස්සාමී’’ති චඞ්කමන්තො පතිත්වා සහසාව වුට්ඨාති, තස්සාපි අනාපත්ති. යො පන පතිත්වා තත්ථෙව සයති, න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්ති. Lại nữa, vị tỳ khưu nào thức canh gác nhiều đêm hoặc đi đường dài, ban ngày thân thể mệt mỏi, ngồi trên giường, không nhấc chân lên khỏi đất mà nằm xuống do buồn ngủ, vị ấy không phạm tội. Nếu đã ngủ say, dù không biết mà gác chân lên giường nhỏ, vẫn phạm tội. Người ngồi tựa (vào tường, cột) mà ngủ thì không phạm tội. Và vị nào trong lúc kinh hành với ý nghĩ 'ta sẽ xua tan cơn buồn ngủ' bị té ngã rồi liền lập tức đứng dậy, vị ấy cũng không phạm tội. Còn vị nào bị té ngã rồi nằm luôn tại chỗ đó, không đứng dậy, vị ấy phạm tội. කො මුච්චති, කො න මුච්චතීති? මහාපච්චරියං තාව ‘‘එකභඞ්ගෙන නිපන්නකොයෙව මුච්චති. පාදෙ පන භූමිතො මොචෙත්වා නිපන්නො යක්ඛගහිතකොපි විසඤ්ඤීභූතොපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතොව මුච්චතී’’ති වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘යො චඞ්කමන්තො මුච්චිත්වා පතිතො තත්ථෙව සුපති, තස්සාපි අවිසයත්තා ආපත්ති න දිස්සති. ආචරියා පන එවං න කථයන්ති. තස්මා ආපත්තියෙවාති මහාපදුමත්ථෙරෙන වුත්තං. ද්වෙ පන ජනා ආපත්තිතො මුච්චන්තියෙව, යො ච යක්ඛගහිතකො, යො ච බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතො’’ති. Ai được thoát, ai không được thoát? Trước hết, trong (Chú giải) Mahāpaccarī có nói rằng: 'Chỉ người nằm nghiêng một bên mới được thoát. Còn người nằm mà nhấc chân lên khỏi đất, dù là người bị dạ xoa bắt hay người bị bất tỉnh, cũng không được thoát.' Còn trong Chú giải Kurundī có nói rằng: 'Chỉ người bị trói rồi bị bắt nằm xuống mới được thoát.' Còn trong Đại Chú giải, Trưởng lão Mahāpaduma đã nói rằng: 'Vị nào đang kinh hành, bị ngất xỉu, té ngã rồi ngủ luôn tại chỗ đó, đối với vị ấy, tội cũng không được thấy rõ do không phải là đối tượng (của sự cố ý). Tuy nhiên, các vị A-xà-lê không nói như vậy (là không phạm). Do đó, vẫn phạm tội.' Tuy nhiên, có hai hạng người chắc chắn được thoát khỏi tội: là người bị dạ xoa bắt và người bị trói rồi bị bắt nằm xuống. 78. භාරුකච්ඡකවත්ථුම්හි [Pg.246] අනාපත්ති සුපිනන්තෙනාති යස්මා සුපිනන්තෙ අවිසයත්තා එවං හොති, තස්මා උපාලිත්ථෙරො භගවතා අවිනිච්ඡිතපුබ්බම්පි ඉමං වත්ථුං නයග්ගාහෙන විනිච්ඡිනි. භගවාපි ච සුත්වා ‘‘සුකථිතං, භික්ඛවෙ, උපාලිනා; අපදෙ පදං කරොන්තො විය, ආකාසෙ පදං දස්සෙන්තො විය උපාලි ඉමං පඤ්හං කථෙසී’’ති වත්වා ථෙරං එතදග්ගෙ ඨපෙසි – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’’ති (අ. නි. 1.219, 228). ඉතො පරානි සුපබ්බාදීනි වත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. 78. Trong câu chuyện về vị ở Bhārukaccha, (câu) 'không phạm tội trong giấc mộng' (có nghĩa là): vì rằng trong giấc mộng, sự việc xảy ra như vậy là do không phải đối tượng (của sự cố ý), do đó, Trưởng lão Upāli đã quyết đoán câu chuyện này bằng cách nắm bắt phương pháp, dù trước đây chưa được Đức Thế Tôn quyết đoán. Và Đức Thế Tôn sau khi nghe, đã nói rằng: 'Này các tỳ khưu, Upāli đã khéo nói; như người tạo ra dấu chân ở nơi không có dấu chân, như người chỉ ra dấu chân trên hư không, Upāli đã giải quyết vấn đề này,' rồi đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng: 'Này các tỳ khưu, tối thắng trong hàng đệ tử tỳ khưu của ta về phương diện trì luật, chính là Upāli.' Các câu chuyện về Supabba v.v... sau đây đều có ý nghĩa rõ ràng. 80. භික්ඛුනීසම්පයොජනාදීසු තෙ ලිච්ඡවිකුමාරකා ඛිඩ්ඩාපසුතා අත්තනො අනාචාරෙන එවං අකංසු. තතො පට්ඨාය ච ලිච්ඡවීනං විනාසො එව උදපාදි. 80. Trong các câu chuyện về việc giao du với tỳ khưu ni v.v..., các vương tử Licchavi ấy do ham mê vui chơi và do hành vi không đúng đắn của mình đã làm như vậy. Và kể từ đó, sự suy vong của dòng họ Licchavi đã phát sinh. 82. වුඩ්ඪපබ්බජිතවත්ථුම්හි දස්සනං අගමාසීති අනුකම්පාය ‘‘තං දක්ඛිස්සාමී’’ති ගෙහං අගමාසි. අථස්ස සා අත්තනො ච දාරකානඤ්ච නානප්පකාරෙහි අනාථභාවං සංවණ්ණෙසි. අනපෙක්ඛඤ්ච නං ඤත්වා කුපිතා ‘‘එහි විබ්භමාහී’’ති බලක්කාරෙන අග්ගහෙසි. සො අත්තානං මොචෙතුං පටික්කමන්තො ජරාදුබ්බලතාය උත්තානො පරිපති. තතො සා අත්තනො මනං අකාසි. සො පන භික්ඛු අනාගාමී සමුච්ඡින්නකාමරාගො තස්මා න සාදියීති. 82. Trong câu chuyện về người xuất gia khi về già, (câu) 'đã đi đến để gặp' có nghĩa là: do lòng thương xót, với ý nghĩ 'ta sẽ thăm nom bà ấy', vị ấy đã đi đến nhà. Khi ấy, người vợ cũ của vị ấy đã kể lể bằng nhiều cách về tình cảnh không nơi nương tựa của chính mình và của các con. Và biết được vị ấy không đoái hoài, bà ta nổi giận nói rằng 'Hãy lại đây, hãy hoàn tục đi' rồi dùng vũ lực nắm lấy. Vị ấy trong khi lùi lại để giải thoát cho mình, do già yếu đã ngã ngửa ra. Sau đó, bà ta đã làm theo ý mình. Nhưng vị tỳ khưu ấy là bậc A-na-hàm, đã đoạn tận ái dục, do đó, đã không chấp nhận. 83. මිගපොතකවත්ථු උත්තානත්ථමෙවාති. 83. Câu chuyện về con nai con có ý nghĩa rõ ràng. විනීතවත්ථු නිට්ඨිතං. Phần các câu chuyện đã được quyết đoán đã kết thúc. සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය Trong bộ sớ giải Luật tạng tên là Samantapāsādikā පඨමපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về tội Ba-la-di thứ nhất đã kết thúc. තත්‍රිදං සමන්තපාසාදිකාය සමන්තපාසාදිකත්තස්මිං – Trong đó, đây là (lời kệ) về việc bộ Samantapāsādikā có tính chất Samantapāsādikā (làm cho hoan hỷ khắp nơi): ආචරියපරම්පරතො, නිදානවත්ථුප්පභෙදදීපනතො; පරසමයවිවජ්ජනතො, සකසමයවිසුද්ධිතො චෙව. Do sự truyền thừa của các vị thầy, do sự trình bày các loại nhân duyên và câu chuyện; do sự tránh né tà kiến của ngoại đạo, và do sự trong sạch của giáo lý của mình. බ්‍යඤ්ජනපරිසොධනතො, පදත්ථතො පාළියොජනක්කමතො; සික්ඛාපදනිච්ඡයතො, විභඞ්ගනයභෙදදස්සනතො. Do sự thanh lọc văn tự, do ý nghĩa của từ ngữ, do thứ tự kết nối với Pāli; do sự quyết đoán về học giới, do sự chỉ ra các phương pháp phân tích khác nhau. සම්පස්සතං [Pg.247] න දිස්සති, කිඤ්චි අපාසාදිකං යතො එත්ථ; විඤ්ඤූනමයං තස්මා, සමන්තපාසාදිකාත්වෙව. Vì rằng trong (bộ chú giải) này, đối với những người có trí đang xem xét kỹ, không thấy có điều gì không đáng hoan hỷ; do đó, (bộ chú giải) này (được gọi) chính là Samantapāsādikā. සංවණ්ණනා පවත්තා, විනයස්ස විනෙය්‍යදමනකුසලෙන; වුත්තස්ස ලොකනාථෙන, ලොකමනුකම්පමානෙනාති. Bộ sớ giải của Luật tạng, được thuyết bởi bậc Lãnh đạo thế gian, bậc có lòng bi mẫn đối với thế gian, bậc thiện xảo trong việc điều phục chúng sanh cần được điều phục, đã được tiến hành (soạn thảo). පඨමපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về tội Ba-la-di thứ nhất đã kết thúc. 2. දුතියපාරාජිකං 2. Tội Ba-la-di thứ hai දුතියං අදුතියෙන, යං ජිනෙන පකාසිතං; පාරාජිකං තස්ස දානි, පත්තො සංවණ්ණනාක්කමො. Học giới Ba-la-di thứ hai nào đã được tuyên thuyết bởi bậc Chiến Thắng không có người thứ hai; nay đã đến thứ tự sớ giải của học giới ấy. යස්මා තස්මා සුවිඤ්ඤෙය්‍යං, යං පුබ්බෙ ච පකාසිතං; තං සබ්බං වජ්ජයිත්වාන, හොති සංවණ්ණනා අයං. Vì rằng (thứ tự sớ giải đã đến), do đó, sau khi tránh tất cả những điều gì dễ hiểu và những điều gì đã được giải thích trước đây, bộ sớ giải này được tiến hành. ධනියවත්ථුවණ්ණනා Phần giải về câu chuyện của (Trưởng lão) Dhaniya 84. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙති තත්ථ රාජගහෙති එවංනාමකෙ නගරෙ, තඤ්හි මන්ධාතු-මහාගොවින්දාදීහි පරිග්ගහිතත්තා ‘‘රාජගහ’’න්ති වුච්චති. අඤ්ඤෙපෙත්ථ පකාරෙ වණ්ණයන්ති. කිං තෙහි! නාමමෙතං තස්ස නගරස්ස. තං පනෙතං බුද්ධකාලෙ ච චක්කවත්තිකාලෙ ච නගරං හොති. සෙසකාලෙ සුඤ්ඤං හොති යක්ඛපරිග්ගහිතං, තෙසං වසන්තවනං හුත්වා තිට්ඨති. එවං ගොචරගාමං දස්සෙත්වා නිවාසනට්ඨානමාහ – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙති. සො ච ගිජ්ඣා තස්ස කූටෙසු වසිංසු, ගිජ්ඣසදිසානි වා තස්ස කූටානි; තස්මා ගිජ්ඣකූටොති වුච්චතීති වෙදිතබ්බො. 84. Trong câu 'Vào lúc bấy giờ, Đức Phật, Đức Thế Tôn đang trú tại thành Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa', ở đây 'tại thành Rājagaha' có nghĩa là tại thành phố có tên như vậy. Vì rằng thành ấy được các vị như vua Mandhātu, Mahāgovinda v.v... chiếm giữ (làm kinh đô), nên được gọi là 'Rājagaha'. Các vị khác cũng giải thích các cách khác ở đây. Cần gì đến chúng! Đây là tên của thành phố ấy. Và thành phố này, vào thời Đức Phật và thời vua Chuyển luân, là một kinh thành. Vào các thời khác, nó hoang vắng, bị dạ xoa chiếm giữ, trở thành khu rừng vui chơi mùa xuân của chúng. Sau khi chỉ ra ngôi làng khất thực như vậy, (vị kết tập) nói về nơi trú ngụ: 'trên núi Gijjhakūṭa'. Và nên hiểu rằng: hoặc là các con kên kên đã sống trên các đỉnh của ngọn núi ấy, hoặc là các đỉnh của nó giống như kên kên; do đó nó được gọi là Gijjhakūṭa. සම්බහුලාති විනයපරියායෙන තයො ජනා සම්බහුලාති වුච්චන්ති, තතො පරං සඞ්ඝො. සුත්තන්තපරියායෙන තයො තයො එව, තතො පට්ඨාය සම්බහුලා. ඉධ පන තෙ සුත්තන්තපරියායෙන සම්බහුලාති වෙදිතබ්බා. සන්දිට්ඨාති නාතිවිස්සාසිකා න දළ්හමිත්තා; තත්ථ තත්ථ සඞ්ගම්ම දිට්ඨත්තා හි තෙ සන්දිට්ඨාති වුච්චන්ති. සම්භත්තාති අතිවිස්සාසිකා දළ්හමිත්තා; තෙ [Pg.248] හි සුට්ඨු භත්තා භජමානා එකසම්භොගපරිභොගාති කත්වා ‘‘සම්භත්තා’’ති වුච්චන්ති. ඉසිගිලිපස්සෙති ඉසිගිලි නාම පබ්බතො, තස්ස පස්සෙ. පුබ්බෙ කිර පඤ්චසතමත්තා පච්චෙකබුද්ධා කාසිකොසලාදීසු ජනපදෙසු පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං තස්මිං පබ්බතෙ සන්නිපතිත්වා සමාපත්තියා වීතිනාමෙන්ති. මනුස්සා තෙ පවිසන්තෙව පස්සන්ති න නික්ඛමන්තෙ. තතො ආහංසු – ‘‘අයං පබ්බතො ඉමෙ ඉසයො ගිලතී’’ති. තදුපාදාය තස්ස ‘‘ඉසිගිලි’’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි, තස්ස පස්සෙ පබ්බතපාදෙ. Sambahulā (nhiều vị): Theo cách trình bày của tạng Luật, ba người được gọi là nhiều vị, hơn con số ấy là Tăng chúng. Theo cách trình bày của tạng Kinh, ba vị chỉ là ba vị, kể từ đó trở đi mới là nhiều vị. Còn ở đây, các vị ấy nên được hiểu là nhiều vị theo cách trình bày của tạng Kinh. Sandiṭṭhā (những vị quen biết): là những vị không quá thân thiết, không phải là bạn bè bền chặt; vì rằng do đã gặp gỡ và đã trông thấy ở nơi này nơi kia, nên các vị ấy được gọi là những vị quen biết. Sambhattā (những vị thân hữu): là những vị rất thân thiết, những người bạn bền chặt; vì rằng các vị ấy thường xuyên giao thiệp thân mật và có sự thọ dụng và tiêu dùng chung, do đó được gọi là những vị thân hữu. Isigilipasse (ở bên sườn núi Isigili): có ngọn núi tên là Isigili, ở bên sườn núi ấy. Nghe nói rằng thuở xưa, khoảng năm trăm vị Phật Độc Giác sau khi đi khất thực ở các xứ như Kāsi, Kosala, sau buổi ăn đã tụ hội lại trên ngọn núi ấy và trải qua thời gian bằng thiền định. Loài người chỉ thấy các vị ấy đi vào chứ không thấy đi ra. Do đó, họ đã nói rằng: “Ngọn núi này nuốt chửng các vị ẩn sĩ này.” Do nhân đó, danh xưng ‘Isigili’ của ngọn núi ấy đã phát sanh, ở bên sườn, tại chân ngọn núi ấy. තිණකුටියො කරිත්වාති තිණච්ඡදනා සද්වාරබන්ධා කුටියො කත්වා. වස්සං උපගච්ඡන්තෙන හි නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපි පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡන්නෙයෙව සද්වාරබන්ධෙ සෙනාසනෙ උපගන්තබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204). තස්මා වස්සකාලෙ සචෙ සෙනාසනං ලභති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ ලභති, හත්ථකම්මං පරියෙසිත්වාපි කාතබ්බං. හත්ථකම්මං අලභන්තෙන සාමම්පි කාතබ්බං. න ත්වෙව අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. අයමනුධම්මතා. තස්මා තෙ භික්ඛූ තිණකුටියො කරිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි පරිච්ඡින්දිත්වා කතිකවත්තානි ච ඛන්ධකවත්තානි ච අධිට්ඨාය තීසු සික්ඛාසු සික්ඛමානා වස්සං උපගච්ඡිංසු. Tiṇakuṭiyo karitvā (làm những am tranh): làm những am nhỏ có mái lợp bằng cỏ, có cửa được gắn vào. Vì rằng vị tỳ khưu an cư mùa mưa, dẫu cho là người thực hành theo hạnh Nāḷaka, cũng nên an cư trong trú xứ có cửa được gắn vào, phải được lợp bằng một trong năm loại vật liệu lợp. Điều này đã được nói đến: “Này các tỳ khưu, không được an cư mùa mưa khi không có trú xứ. Vị nào an cư, phạm tội tác ác.” Do đó, trong mùa mưa, nếu có được trú xứ, điều ấy là tốt; nếu không có được, cũng nên tìm việc làm tay chân để thực hiện. Vị không tìm được việc làm tay chân cũng nên tự mình làm. Chắc chắn không được an cư mùa mưa khi không có trú xứ. Đây là điều thuận pháp. Do đó, các vị tỳ khưu ấy đã làm những am tranh, phân định nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, v.v., quyết tâm thực hành các phận sự theo giao ước và các phận sự trong thiên Khandhaka, trong khi học tập ba học pháp, đã an cư mùa mưa. ආයස්මාපි ධනියොති න කෙවලං තෙ ථෙරාව ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස ආදිකම්මිකො ආයස්මා ධනියොපි. කුම්භකාරපුත්තොති කුම්භකාරස්ස පුත්තො; තස්ස හි නාමං ධනියො, පිතා කුම්භකාරො, තෙන වුත්තං – ‘‘ධනියො කුම්භකාරපුත්තො’’ති. වස්සං උපගච්ඡීති තෙහි ථෙරෙහි සද්ධිං එකට්ඨානෙයෙව තිණකුටිකං කරිත්වා වස්සං උපගච්ඡි. වස්සංවුත්ථාති පුරිමිකාය උපගතා මහාපවාරණාය පවාරිතා පාටිපදදිවසතො පට්ඨාය ‘‘වුත්ථවස්සා’’ති වුච්චන්ති. එවං වස්සංවුත්ථා හුත්වා. Āyasmāpi dhaniyo (cả trưởng lão Dhaniya cũng vậy): không chỉ riêng các vị trưởng lão ấy, mà cả trưởng lão Dhaniya, người phạm tội đầu tiên của học giới này, cũng vậy. Kumbhakāraputto (con trai của người thợ gốm): là con trai của người thợ gốm; vì rằng tên của vị ấy là Dhaniya, người cha là thợ gốm, do đó đã được nói: “Dhaniya, con trai của người thợ gốm.” Vassaṃ upagacchi (đã an cư mùa mưa): đã làm một am tranh tại cùng một nơi cùng với các vị trưởng lão ấy và đã an cư mùa mưa. Vassaṃvutthā (đã mãn an cư mùa mưa): những vị đã nhập hạ trong kỳ an cư đầu, đã làm lễ Tự tứ vào ngày đại Tự tứ, kể từ ngày mồng một (sau ngày Tự tứ) được gọi là những vị đã mãn an cư. Sau khi đã mãn an cư mùa mưa như vậy. තිණකුටියො භින්දිත්වාති න දණ්ඩමුග්ගරාදීහි චුණ්ණවිචුණ්ණං කත්වා, වත්තසීසෙන පන තිණඤ්ච දාරුවල්ලි-ආදීනි ච ඔරොපෙත්වාති අත්ථො. යෙන හි විහාරපච්චන්තෙ කුටි කතා හොති, තෙන සචෙ ආවාසිකා භික්ඛූ හොන්ති, තෙ ආපුච්ඡිතබ්බා. ‘‘සචෙ ඉමං කුටිං පටිජග්ගිත්වා කොචි වසිතුං උස්සහති, තස්ස දෙථා’’ති වත්වා පක්කමිතබ්බං. යෙන අරඤ්ඤෙ වා කතා හොති[Pg.249], පටිජග්ගනකං වා න ලභති, තෙන ‘‘අඤ්ඤෙසම්පි පරිභොගං භවිස්සතී’’ති පටිසාමෙත්වා ගන්තබ්බං. තෙ පන භික්ඛූ අරඤ්ඤෙ කුටියො කත්වා පටිජග්ගනකං අලභන්තා තිණඤ්ච කට්ඨඤ්ච පටිසාමෙත්වා සඞ්ගොපෙත්වාති අත්ථො. යථා ච ඨපිතං තං උපචිකාහි න ඛජ්ජති, අනොවස්සකඤ්ච හොති, තථා ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං ඨානං ආගන්ත්වා වසිතුකාමානං සබ්‍රහ්මචාරීනං උපකාරාය භවිස්සතී’’ති ගමියවත්තං පූරෙත්වා. Tiṇakuṭiyo bhinditvā (phá dỡ những am tranh): không phải là làm cho tan nát thành bột bằng gậy, vồ, v.v., nhưng có nghĩa là tháo dỡ cỏ, gỗ, dây leo, v.v. xuống, theo đầu đề phận sự. Vì rằng, vị nào đã làm am ở vùng ven tu viện, vị ấy, nếu có các vị tỳ khưu trú tại đó, nên hỏi các vị ấy. Nên nói: “Nếu có ai có thể ở và trông nom am này, hãy trao cho vị ấy” rồi ra đi. Vị nào đã làm (am) trong rừng, hoặc không tìm được người trông nom, vị ấy nên nghĩ rằng: “Sẽ là vật dụng cho những người khác” rồi cất dọn và ra đi. Còn các vị tỳ khưu ấy, đã làm các am trong rừng, không tìm được người trông nom, có nghĩa là đã cất dọn và bảo quản cỏ và gỗ. Và cất giữ thế nào để vật đó không bị mối mọt ăn và không bị mưa làm ướt, cất giữ như vậy, nghĩ rằng: “Sẽ có ích cho các vị đồng phạm hạnh muốn đến ở nơi này,” sau khi làm tròn phận sự của người ra đi. ජනපදචාරිකං පක්කමිංසූති අත්තනො අත්තනො චිත්තානුකූලං ජනපදං අගමංසු. ආයස්මා පන ධනියො කුම්භකාරපුත්තො තත්ථෙව වස්සං වසීතිආදි උත්තානත්ථමෙව. යාවතතියකන්ති යාවතතියවාරං. අනවයොති අනුඅවයො, සන්ධිවසෙන උකාරලොපො. අනු අනු අවයො, යං යං කුම්භකාරෙහි කත්තබ්බං නාම අත්ථි, සබ්බත්ථ අනූනො පරිපුණ්ණසිප්පොති අත්ථො. සකෙති අත්තනො සන්තකෙ. ආචරියකෙති ආචරියකම්මෙ. කුම්භකාරකම්මෙති කුම්භකාරානං කම්මෙ; කුම්භකාරෙහි කත්තබ්බකම්මෙති අත්ථො. එතෙන සකං ආචරියකං සරූපතො දස්සිතං හොති. පරියොදාතසිප්පොති පරිසුද්ධසිප්පො. අනවයත්තෙපි සති අඤ්ඤෙහි අසදිසසිප්පොති වුත්තං හොති. Janapadacārikaṃ pakkamiṃsu (đã du hành đến các xứ): đã đi đến xứ sở tùy theo ý thích của mỗi người. Āyasmā pana dhaniyo kumbhakāraputto tattheva vassaṃ vasītiādi (Còn trưởng lão Dhaniya, con trai người thợ gốm, đã ở lại đó trong mùa mưa, v.v.): có nghĩa rõ ràng. Yāvatatiyakaṃ (cho đến lần thứ ba): cho đến lần thứ ba. Anavayo (không thiếu sót): là anu-avayo, do nối âm nên nguyên âm ‘u’ bị lược bỏ. Anu anu avayo: không thiếu sót trong từng việc; có nghĩa là bất cứ công việc nào mà những người thợ gốm phải làm, (vị ấy) không thiếu sót trong tất cả, có tay nghề hoàn hảo. Sake (trong công việc của mình): thuộc sở hữu của mình. Ācariyake (trong công việc của người thầy): trong công việc của người thầy. Kumbhakārakamme (trong công việc làm gốm): trong công việc của những người thợ gốm; có nghĩa là trong công việc mà những người thợ gốm phải làm. Bằng từ này, công việc thầy của mình được chỉ ra về mặt bản chất. Pariyodātasippo (có tay nghề thuần thục): tay nghề trong sạch (hoàn hảo). Dẫu cho không thiếu sót, được nói là có tay nghề không ai sánh bằng. සබ්බමත්තිකාමයන්ති පිට්ඨසඞ්ඝාටකකවාටසූචිඝටිකවාතපානකවාටමත්තං ඨපෙත්වා අවසෙසං භිත්තිඡදනිට්ඨකථම්භාදිභෙදං සබ්බං ගෙහසම්භාරං මත්තිකාමයමෙව කත්වාති අත්ථො. තිණඤ්ච කට්ඨඤ්ච ගොමයඤ්ච සඞ්කඩ්ඪිත්වා තං කුටිකං පචීති තං සබ්බමත්තිකාමයං කත්වා පාණිකාය ඝංසිත්වා සුක්ඛාපෙත්වා තෙලතම්බමත්තිකාය පරිමජ්ජිත්වා අන්තො ච බහි ච තිණාදීහි පූරෙත්වා යථා පක්කා සුපක්කා හොති, එවං පචි. එවං පක්කා ච පන සා අහොසි කුටිකා. අභිරූපාති සුරූපා. පාසාදිකාති පසාදජනිකා. ලොහිතිකාති ලොහිතවණ්ණා. කිඞ්කණිකසද්දොති කිඞ්කණිකජාලස්ස සද්දො. යථා කිර නානාරතනෙහි කතස්ස කිඞ්කණිකජාලස්ස සද්දො හොති, එවං තස්සා කුටිකාය වාතපානන්තරිකාදීහි පවිට්ඨෙන වාතෙන සමාහතාය සද්දො අහොසි. එතෙනස්සා අන්තො ච බහි ච සුපක්කභාවො දස්සිතො හොති. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘කිඞ්කණිකා’’ති කංසභාජනං, තස්මා යථා අභිහතස්ස කංසභාජනස්ස සද්දො, එවමස්සා වාතප්පහතාය සද්දො අහොසී’’ති වුත්තං. (Câu) "hoàn toàn bằng đất sét" có nghĩa là: ngoại trừ khung cửa, cánh cửa, then cài, chốt cửa, cánh cửa sổ thông gió, còn lại tất cả các vật liệu xây dựng khác nhau như tường, mái, gạch, cột v.v... đều được làm hoàn toàn bằng đất sét. (Câu) "đã thu gom cỏ, củi, phân bò rồi nung cái cốc ấy" có nghĩa là: sau khi làm cho cái cốc ấy hoàn toàn bằng đất sét, đã chà láng bằng bay, làm cho khô, rồi xoa bóp bằng đất sét đỏ trộn với dầu, nhồi đầy cỏ v.v... cả bên trong lẫn bên ngoài, rồi đã nung theo cách thức để cho nó được nung chín, nung thật kỹ. Và cái cốc ấy sau khi được nung như vậy đã trở nên. (Từ) "xinh đẹp" có nghĩa là có hình dáng đẹp. (Từ) "ưa nhìn" có nghĩa là làm phát sinh sự trong sáng. (Từ) "màu đỏ" có nghĩa là có màu đỏ. (Từ) "âm thanh của chuông nhỏ" có nghĩa là âm thanh của một mạng lưới chuông nhỏ. Tương truyền, giống như âm thanh của một mạng lưới chuông nhỏ được làm bằng nhiều loại bảo vật khác nhau, cũng vậy, âm thanh của cái cốc ấy đã phát ra khi bị gió thổi vào qua các khe hở của cửa sổ thông gió v.v... Bằng điều này, tình trạng được nung kỹ cả bên trong lẫn bên ngoài của nó đã được chỉ ra. Tuy nhiên, trong Đại Chú giải, có nói rằng: "kiṅkaṇikā" là cái bát đồng, do đó, giống như âm thanh của cái bát đồng khi được gõ vào, cũng vậy, âm thanh của nó đã phát ra khi bị gió thổi vào. 85. කිං [Pg.250] එතං, භික්ඛවෙති එත්ථ ජානන්තොව භගවා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං පුච්ඡි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුන්ති සබ්බමත්තිකාමයාය කුටිකාය කරණභාවං ආදිතො පට්ඨාය භගවතො ආරොචෙසුං. කථඤ්හි නාම සො, භික්ඛවෙ…පෙ… කුටිකං කරිස්සතීති ඉදං අතීතත්ථෙ අනාගතවචනං; අකාසීති වුත්තං හොති. තස්ස ලක්ඛණං සද්දසත්ථතො පරියෙසිතබ්බං. න හි නාම, භික්ඛවෙ, තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා අනුකම්පා අවිහෙසා භවිස්සතීති එත්ථ අනුද්දයාති අනුරක්ඛණා; එතෙන මෙත්තාපුබ්බභාගං දස්සෙති. අනුකම්පාති පරදුක්ඛෙන චිත්තකම්පනා. අවිහෙසාති අවිහිංසනා; එතෙහි කරුණාපුබ්බභාගං දස්සෙති. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘භික්ඛවෙ, තස්ස මොඝපුරිසස්ස පථවීඛණනචික්ඛල්ලමද්දනඅග්ගිදානෙසු බහූ ඛුද්දානුඛුද්දකෙ පාණෙ බ්‍යාබාධෙන්තස්ස විනාසෙන්තස්ස තෙසු පාණෙසු මෙත්තාකරුණානං පුබ්බභාගමත්තාපි අනුද්දයා අනුකම්පා අවිහෙසා න හි නාම භවිස්සති අප්පමත්තකාපි නාම න භවිස්සතී’’ති. මා පච්ඡිමා ජනතා පාණෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජීති පච්ඡිමො ජනසමූහො පාණෙසු පාතබ්‍යභාවං මා ආපජ්ජි. ‘‘බුද්ධකාලෙපි භික්ඛූහි එවං කතං, ඊදිසෙසු ඨානෙසු පාණාතිපාතං කරොන්තානං නත්ථි දොසො’’ති මඤ්ඤිත්වා ඉමස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානා පච්ඡිමා ජනතා මා පාණෙසු පාතබ්‍යෙ ඝංසිතබ්බෙ එවං මඤ්ඤීති වුත්තං හොති. 85. Trong câu "Này các Tỳ khưu, đây là gì?", đức Thế Tôn dù đã biết nhưng vẫn hỏi để khơi mào câu chuyện. (Câu) "đã trình báo sự việc ấy lên đức Thế Tôn" có nghĩa là các vị đã trình báo lên đức Thế Tôn sự việc làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét từ đầu. Câu "Này các Tỳ khưu, ... làm sao người ấy lại có thể làm cái cốc..." là một câu nói ở thì tương lai dùng trong nghĩa quá khứ; có nghĩa là "đã làm". Đặc điểm của nó nên được tìm hiểu từ các sách ngữ pháp. Trong câu "Này các Tỳ khưu, làm sao kẻ ngu si ấy lại có thể có lòng thương, lòng bi, và lòng bất hại đối với các chúng sanh?", (từ) `anuddayā` có nghĩa là sự bảo vệ; bằng từ này, Ngài chỉ ra phần đầu của tâm từ. `Anukampā` là sự rung động của tâm do nỗi khổ của người khác. `Avihesā` là sự không làm hại; bằng những từ này, Ngài chỉ ra phần đầu của tâm bi. Điều này được nói ra có nghĩa là: "Này các Tỳ khưu, khi kẻ ngu si ấy làm tổn hại, hủy diệt nhiều chúng sanh nhỏ và rất nhỏ trong việc đào đất, nhào bùn, và đốt lửa, làm sao lại có thể có được dù chỉ một chút lòng thương, lòng bi, lòng bất hại, là phần đầu của tâm từ và tâm bi, đối với các chúng sanh ấy? Làm sao lại có thể không có dù chỉ một chút ít?". (Câu) "Mong rằng thế hệ sau này không rơi vào việc sát hại chúng sanh" có nghĩa là mong rằng đám đông người đời sau không rơi vào tình trạng có thể sát hại chúng sanh. Có nghĩa là: Mong rằng thế hệ sau này, khi rơi vào việc noi theo quan điểm của vị này, đừng nghĩ rằng: "Ngay cả trong thời đức Phật, các Tỳ khưu cũng đã làm như vậy, không có lỗi lầm gì cho những người làm việc sát sanh trong những trường hợp như thế này," và đừng nghĩ rằng chúng sanh có thể bị giết, bị hủy hoại. එවං ධනියං ගරහිත්වා න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බමත්තිකාමයා කුටිකා කාතබ්බාති ආයතිං තාදිසාය කුටිකාය කරණං පටික්ඛිපි; පටික්ඛිපිත්වා ච ‘‘යො කරෙය්‍ය ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති සබ්බමත්තිකාමයකුටිකාකරණෙ ආපත්තිං ඨපෙසි. තස්මා යොපි පථවීඛණනාදිනා පාණෙසු පාතබ්‍යතං අනාපජ්ජන්තො තාදිසං කුටිකං කරොති, සොපි දුක්කටං ආපජ්ජති. පථවීඛණනාදීහි පන පාණෙසු පාතබ්‍යතං ආපජ්ජන්තො යං යං වත්ථුං වීතික්කමති, තත්ථ තත්ථ වුත්තමෙව ආපත්තිං ආපජ්ජති. ධනියත්ථෙරස්ස ආදිකම්මිකත්තා අනාපත්ති. සෙසානං සික්ඛාපදං අතික්කමිත්වා කරොන්තානම්පි කතං ලභිත්වා තත්ථ වසන්තානම්පි දුක්කටමෙව. දබ්බසම්භාරමිස්සකා පන යථා වා තථා වා මිස්සා හොතු, වට්ටති. සුද්ධමත්තිකාමයාව න වට්ටති. සාපි ඉට්ඨකාහි ගිඤ්ජකාවසථසඞ්ඛෙපෙන කතා වට්ටති. එවං භන්තෙති ඛො…පෙ… තං කුටිං භින්දිංසූති භගවතො වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා කට්ඨෙහි ච පාසාණෙහි ච තං කුටිකං විකිරන්තා භින්දිංසු. Sau khi khiển trách Dhaniya như vậy, Ngài đã ngăn cấm việc làm cái cốc như thế trong tương lai bằng câu "Này các Tỳ khưu, không được làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét"; và sau khi ngăn cấm, Ngài đã chế định tội trong việc làm cái cốc hoàn toàn bằng đất sét rằng: "Vị nào làm, phạm tội dukkaṭa (tác ác)". Do đó, vị Tỳ khưu nào làm cái cốc như thế mà không rơi vào việc sát hại chúng sanh bằng cách đào đất v.v..., vị ấy cũng phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, vị nào rơi vào việc sát hại chúng sanh bằng cách đào đất v.v..., vị ấy phạm tội đã được quy định cho từng trường hợp vi phạm tương ứng. Trưởng lão Dhaniya không phạm tội vì là người khởi đầu. Đối với những vị còn lại, cả những vị làm (cốc) do vi phạm học giới và những vị nhận được cái cốc đã làm rồi ở trong đó, đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, (cốc) được trộn lẫn với các vật liệu khác thì được phép, dù được trộn lẫn theo cách nào đi nữa. Chỉ có cái cốc hoàn toàn bằng đất sét là không được phép. Cái đó, nếu được làm bằng gạch theo kiểu nhà gạch, thì được phép. (Câu) "Thưa vâng, bạch Ngài... đã phá vỡ cái cốc ấy" có nghĩa là sau khi chấp nhận lời của đức Thế Tôn, các vị ấy đã phá vỡ cái cốc ấy, làm cho nó tan tác bằng củi và đá. අථ [Pg.251] ඛො ආයස්මා ධනියොතිආදිම්හි අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – ධනියො එකපස්සෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො තෙන සද්දෙන ආගන්ත්වා තෙ භික්ඛූ ‘‘කිස්ස මෙ තුම්හෙ, ආවුසො, කුටිං භින්දථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘භගවා භෙදාපෙතී’’ති සුත්වා සුබ්බචතාය සම්පටිච්ඡි. Trong câu bắt đầu bằng "Lúc bấy giờ, Tôn giả Dhaniya...", đây là ý nghĩa tóm tắt: Dhaniya đang ngồi nghỉ ban ngày ở một bên, nghe tiếng động ấy liền đến hỏi các Tỳ khưu ấy: "Thưa các hiền giả, tại sao quý vị lại phá cốc của tôi?". Sau khi nghe rằng "Đức Thế Tôn đã ra lệnh phá", ngài đã chấp nhận do tính dễ bảo. කස්මා පන භගවා ඉමිනා අතිමහන්තෙන උස්සාහෙන අත්තනො වසනත්ථං කතං කුටිකං භෙදාපෙසි, නනු එතස්සෙත්ථ වයකම්මම්පි අත්ථීති? කිඤ්චාපි අත්ථි, අථ ඛො නං භගවා අකප්පියාති භින්දාපෙසි, තිත්ථියධජොති භින්දාපෙසි. අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. අට්ඨකථායං පන අඤ්ඤානිපි කාරණානි වුත්තානි – සත්තානුද්දයාය, පත්තචීවරගුත්තත්ථාය, සෙනාසනබාහුල්ලපඅසෙධනායාතිආදීනි. තස්මා ඉදානිපි යො භික්ඛු බහුස්සුතො විනයඤ්ඤූ අඤ්ඤං භික්ඛුං අකප්පියං පරික්ඛාරං ගහෙත්වා විචරන්තං දිස්වා තං ඡින්දාපෙය්‍ය වා භින්දාපෙය්‍ය වා අනුපවජ්ජො, සො නෙව චොදෙතබ්බො න සාරෙතබ්බො; න තං ලබ්භා වත්තුං ‘‘මම පරික්ඛාරො තයා නාසිතො, තං මෙ දෙහී’’ති. Nhưng tại sao đức Thế Tôn lại ra lệnh phá vỡ cái cốc được làm với sự nỗ lực to lớn như vậy để cho chính ngài ở, chẳng phải vị này cũng đã tốn công sức vào đó sao? Mặc dù có, nhưng đức Thế Tôn đã ra lệnh phá vỡ nó vì nó không hợp lệ, vì nó là cờ hiệu của ngoại đạo. Đây là sự quyết định ở đây. Tuy nhiên, trong Chú giải, các lý do khác cũng được nêu ra - vì lòng thương xót chúng sanh, để bảo vệ y bát, để ngăn chặn sự thừa thãi sàng tọa v.v... Do đó, ngay cả bây giờ, nếu một vị Tỳ khưu đa văn, thông luật, thấy một vị Tỳ khưu khác đi lại với một vật dụng không hợp lệ và ra lệnh cắt hoặc phá vỡ nó, vị ấy không đáng bị khiển trách, không nên bị chỉ trích, không nên bị nhắc nhở. Không thể nói với vị ấy rằng: "Vật dụng của tôi đã bị ông phá hủy, hãy trả lại cho tôi". පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො Sự quyết định ngoài Pāḷi තත්‍රායං පාළිමුත්තකො කප්පියාකප්පියපරික්ඛාරවිනිච්ඡයො – කෙචි තාලපණ්ණච්ඡත්තං අන්තො වා බහි වා පඤ්චවණ්ණෙන සුත්තෙන සිබ්බන්තා වණ්ණමට්ඨං කරොන්ති, තං න වට්ටති. එකවණ්ණෙන පන නීලෙන වා පීතකෙන වා යෙන කෙනචි සුත්තෙන අන්තො වා බහි වා සිබ්බිතුං ඡත්තදණ්ඩග්ගාහකං සලාකපඤ්ජරං වා විනන්ධිතුං වට්ටති. තඤ්ච ඛො ථිරකරණත්ථං, න වණ්ණමට්ඨත්ථාය. ඡත්තපණ්ණකෙසු මකරදන්තකං වා අඩ්ඪචන්දකං වා ඡින්දිතුං න වට්ටති. ඡත්තදණ්ඩෙ ගෙහථම්භෙසු විය ඝටකො වා වාළරූපකං වා න වට්ටති. සචෙපි සබ්බත්ථ ආරග්ගෙන ලෙඛා දින්නා හොති, සාපි න වට්ටති. ඝටකම්පි වාළරූපම්පි භින්දිත්වා ධාරෙතබ්බං. ලෙඛාපි ඝංසිත්වා වා අපනෙතබ්බා, සුත්තකෙන වා දණ්ඩො වෙඨෙතබ්බො. දණ්ඩබුන්දෙ පන අහිච්ඡත්තකසණ්ඨානං වට්ටති. වාතප්පහාරෙන අචලනත්ථං ඡත්තමණ්ඩලිකං රජ්ජුකෙහි ගාහෙත්වා දණ්ඩෙ බන්ධන්ති, තස්මිං බන්ධනට්ඨානෙ වලයමිව උක්කිරිත්වා ලෙඛං ඨපෙන්ති, සා වට්ටති. Ở đây, đây là sự quyết định về các vật dụng hợp lệ và không hợp lệ ngoài Thánh điển – Một số vị may dù lá cọ bằng chỉ năm màu ở bên trong hoặc bên ngoài, làm cho màu sắc bóng láng, điều đó không hợp lệ. Nhưng được phép may bên trong hoặc bên ngoài bằng chỉ một màu, hoặc màu xanh, hoặc màu vàng, hoặc bất kỳ màu nào, hoặc để bện khung nan tre giữ cán dù. Và điều đó là để làm cho chắc chắn, không phải để làm cho màu sắc bóng láng. Không được phép cắt hình răng cá sấu hoặc hình bán nguyệt trên lá dù. Trên cán dù, không được phép có hình cái bình nhỏ hoặc hình con thú dữ như trên cột nhà. Nếu có những đường vạch được tạo ra bằng mũi dùi ở khắp nơi, điều đó cũng không hợp lệ. Hình cái bình nhỏ và hình con thú dữ phải được đập bỏ rồi mới được mang. Các đường vạch cũng phải được cạo bỏ, hoặc cán dù phải được quấn bằng chỉ. Nhưng ở gốc cán dù, hình cây nấm thì hợp lệ. Để không bị rung chuyển do gió thổi, họ lấy dây nhỏ buộc vòng tròn bên trong dù vào cán, tại nơi buộc đó, họ khắc một đường vạch nổi lên giống như chiếc vòng, điều đó hợp lệ. චීවරමණ්ඩනත්ථාය නානාසුත්තකෙහි සතපදීසදිසං සිබ්බන්තා ආගන්තුකපට්ටං ඨපෙන්ති, අඤ්ඤම්පි යංකිඤ්චි සූචිකම්මවිකාරං කරොන්ති, පට්ටමුඛෙ වා පරියන්තෙ [Pg.252] වා වෙණිං වා සඞ්ඛලිකං වා, එවමාදි සබ්බං න වට්ටති, පකතිසූචිකම්මමෙව වට්ටති. ගණ්ඨිකපට්ටකඤ්ච පාසකපට්ටඤ්ච අට්ඨකොණම්පි සොළසකොණම්පි කරොන්ති, තත්ථ අග්ඝියගයමුග්ගරාදීනි දස්සෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උක්කිරන්ති, සබ්බං න වට්ටති, චතුකොණමෙව වට්ටති. කොණසුත්තපිළකා ච චීවරෙ රත්තෙ දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා වට්ටන්ති. කඤ්ජිකපිට්ඨඛලිආදීසු චීවරං පක්ඛිපිතුං න වට්ටති. චීවරකම්මකාලෙ පන හත්ථමලසූචිමලාදීනං ධොවනත්ථං කිලිට්ඨකාලෙ ච ධොවනත්ථං වට්ටති. ගන්ධං වා ලාඛං වා තෙලං වා රජනෙ පක්ඛිපිතුං න වට්ටති. Để trang trí y, họ may giống như con rết bằng nhiều loại chỉ màu, đắp thêm một miếng vá, hoặc làm bất kỳ kiểu may vá khác thường nào khác; hoặc may hình bím tóc hoặc hình dây xích ở đầu miếng vá hoặc ở biên y, tất cả những thứ như vậy đều không hợp lệ, chỉ có cách may vá thông thường mới hợp lệ. Họ làm miếng vá để đính khuy và miếng vá để làm khuyết thành tám góc hoặc mười sáu góc, ở đó họ làm ra các hình như bảo tháp, đầu voi, cây chùy, v.v., họ làm nổi lên hình mắt cua, tất cả đều không hợp lệ, chỉ có hình bốn góc mới hợp lệ. Các nút chỉ ở góc, khi y đã được nhuộm, nếu khó nhận ra thì hợp lệ. Không được phép ngâm y trong nước cơm, bột gạo, hồ tinh bột, v.v. Nhưng trong lúc may y, được phép dùng để giặt sạch vết bẩn ở tay, vết bẩn ở kim, v.v., và để giặt khi bị bẩn. Không được phép cho hương liệu, cánh kiến, hoặc dầu vào thuốc nhuộm. චීවරං රජිත්වා සඞ්ඛෙන වා මණිනා වා යෙන කෙනචි න ඝට්ටෙතබ්බං. භූමියං ජාණුකානි නිහන්ත්වා හත්ථෙහි ගහෙත්වා දොණියම්පි න ඝංසිතබ්බං. දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපෙත්වා අන්තෙ ගාහාපෙත්වා හත්ථෙහි පහරිතුං පන වට්ටති; තම්පි මුට්ඨිනා න කාතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන දොණියම්පි න ඨපෙසුං. එකො ගහෙත්වා තිට්ඨති; අපරො හත්ථෙ කත්වා හත්ථෙන පහරති. චීවරස්ස කණ්ණසුත්තකං න වට්ටති, රජිතකාලෙ ඡින්දිතබ්බං. යං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කණ්ණසුත්තක’’න්ති (මහාව. 344) එවං අනුඤ්ඤාතං, තං අනුවාතෙ පාසකං කත්වා බන්ධිතබ්බං රජනකාලෙ ලග්ගනත්ථාය. ගණ්ඨිකෙපි සොභාකරණත්ථං ලෙඛා වා පිළකා වා න වට්ටති, නාසෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. Sau khi nhuộm y, không được chà xát bằng vỏ ốc, bằng ngọc, hay bằng bất cứ vật gì. Không được quỳ gối xuống đất, cầm bằng tay rồi đập trong máng nhuộm. Nhưng được phép đặt y trên máng nhuộm hoặc trên tấm ván, nhờ người khác giữ các mép, rồi đập bằng tay; điều đó cũng không được làm bằng nắm tay. Nhưng các vị trưởng lão xưa cũng không đặt y trong máng nhuộm. Một vị cầm giữ; vị khác đặt trên một tay và dùng tay kia đập. Sợi chỉ ở góc y không hợp lệ, phải được cắt bỏ khi nhuộm. Nhưng sợi chỉ ở góc mà đã được cho phép rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, Ta cho phép sợi chỉ ở góc,’ sợi đó nên được làm thành một cái khuy ở mép dọc và buộc lại để móc vào khi nhuộm. Trên khuy y, để trang trí, đường vạch hay nốt sần không hợp lệ, phải phá bỏ rồi mới được sử dụng. පත්තෙ වා ථාලකෙ වා ආරග්ගෙන ලෙඛං කරොන්ති, අන්තො වා බහි වා න වට්ටති. පත්තං භමං ආරොපෙත්වා මජ්ජිත්වා පචන්ති – ‘‘මණිවණ්ණං කරිස්සාමා’’ති, න වට්ටති; තෙලවණ්ණො පන වට්ටති. පත්තමණ්ඩලෙ භිත්තිකම්මං න වට්ටති, මකරදන්තකං පන වට්ටති. Họ vạch những đường nét bằng mũi dùi trên bình bát hoặc trên đĩa, bên trong hay bên ngoài đều không hợp lệ. Họ đặt bình bát lên bàn xoay, chà bóng rồi nung với ý nghĩ: ‘chúng ta sẽ làm cho nó có màu ngọc bích,’ điều đó không hợp lệ; nhưng màu dầu thì hợp lệ. Trên vành chân bát, việc trang trí như trên tường không hợp lệ, nhưng hình răng cá sấu thì hợp lệ. ධමකරණඡත්තකස්ස උපරි වා හෙට්ඨා වා ධමකරණකුච්ඡියං වා ලෙඛා න වට්ටති, ඡත්තමුඛවට්ටියං පනස්ස ලෙඛා වට්ටති. Trên, dưới, hoặc trong lòng của phần trên giống như cái dù của đồ lọc nước, đường vạch không hợp lệ, nhưng đường vạch trên vành miệng dù của nó thì hợp lệ. කායබන්ධනස්ස සොභනත්ථං තහිං තහිං දිගුණං සුත්තං කොට්ටෙන්ති, කක්කටච්ඡීනි උට්ඨපෙන්ති, න වට්ටති. උභොසු පන අන්තෙසු දසාමුඛස්ස ථිරභාවාය දිගුණං කොට්ටෙතුං වට්ටති. දසාමුඛෙ පන ඝටකං වා මකරමුඛං වා දෙඩ්ඩුභසීසං වා යංකිඤ්චි විකාරරූපං කාතුං න වට්ටති. තත්ථ තත්ථ අච්ඡීනි දස්සෙත්වා මාලාකම්මලතාකම්මාදීනි වා කත්වා කොට්ටිතකායබන්ධනම්පි න වට්ටති. උජුකමෙව පන මච්ඡකණ්ටකං වා ඛජ්ජුරිපත්තකං වා මට්ඨපට්ටිකං වා කත්වා කොට්ටිතුං වට්ටති. කායබන්ධනස්ස දසා එකා වට්ටති, ද්වෙ තීණි චත්තාරිපි වට්ටන්ති; තතො [Pg.253] පරං න වට්ටන්ති. රජ්ජුකකායබන්ධනං එකමෙව වට්ටති. පාමඞ්ගසණ්ඨානං පන එකම්පි න වට්ටති. දසා පන පාමඞ්ගසණ්ඨානාපි වට්ටති. බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං බහුරජ්ජුකන්ති න වත්තබ්බං, තං වට්ටති. Để trang trí dây thắt lưng, họ dệt chỉ đôi ở chỗ này chỗ kia, làm nổi lên hình mắt cua, điều đó không hợp lệ. Nhưng ở hai đầu, để làm cho phần tua rua được chắc chắn, được phép dệt chỉ đôi. Nhưng ở phần tua rua, không được phép làm hình cái bình nhỏ, hình miệng cá sấu, hay hình đầu rắn nước, hay bất kỳ hình thù khác thường nào. Dây thắt lưng được dệt bằng cách làm ra các hình mắt xích ở chỗ này chỗ kia hoặc làm các hình hoa, hình dây leo, v.v. cũng không hợp lệ. Nhưng được phép dệt thẳng, hoặc hình xương cá, hoặc hình lá chà là, hoặc làm thành một dải trơn. Tua rua của dây thắt lưng, một tua thì hợp lệ, hai, ba, hoặc bốn tua cũng hợp lệ; nhiều hơn thế thì không hợp lệ. Dây thắt lưng bằng dây bện chỉ một sợi là hợp lệ. Nhưng loại dây có hình dạng như cái đục, dù chỉ một sợi cũng không hợp lệ. Nhưng tua rua thì có thể có hình dạng như cái đục. Một dây thắt lưng được làm bằng cách gộp nhiều sợi dây nhỏ lại với nhau rồi dùng một sợi quấn chặt không kẽ hở không nên gọi là ‘nhiều dây’, cái đó hợp lệ. කායබන්ධනවිධෙ අට්ඨමඞ්ගලාදිකං යංකිඤ්චි විකාරරූපං න වට්ටති, පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. විධකස්ස උභොසු අන්තෙසු ථිරකරණත්ථාය ඝටකං කරොන්ති, අයම්පි වට්ටති. Trên cái chốt của dây thắt lưng, bất kỳ hình thù khác thường nào như hình tám vật tốt lành, v.v. đều không hợp lệ, chỉ một đường vạch để phân chia thì hợp lệ. Ở hai đầu của cái chốt, để làm cho chắc chắn, họ làm hình cái bình nhỏ, cái này cũng hợp lệ. අඤ්ජනියං ඉත්ථිපුරිසචතුප්පදසකුණරූපං වා මාලාකම්ම-ලතාකම්මමකරදන්තක-ගොමුත්තකඅඩ්ඪචන්දකාදිභෙදං වා විකාරරූපං න වට්ටති. ඝංසිත්වා වා ඡින්දිත්වා වා යථා වා න පඤ්ඤායති, තථා සුත්තෙන වෙඨෙත්වා වළඤ්ජෙතබ්බා. උජුකමෙව පන චතුරංසා වා අට්ඨංසා වා සොළසංසා වා අඤ්ජනී වට්ටති. හෙට්ඨතො පිස්සා ද්වෙ වා තිස්සො වා වට්ටලෙඛායො වට්ටන්ති. ගීවායම්පිස්සා පිධානකබන්ධනත්ථං එකා වට්ටලෙඛා වට්ටති. Trên hộp đựng thuốc nhỏ mắt, các hình thù khác thường như hình phụ nữ, đàn ông, thú bốn chân, chim, hoặc các loại hình như hoa, dây leo, răng cá sấu, đường lượn sóng, hình bán nguyệt, v.v. đều không hợp lệ. Phải cạo bỏ hoặc cắt bỏ, hoặc quấn chỉ sao cho không nhận ra được, rồi mới được sử dụng. Nhưng hộp đựng thuốc nhỏ mắt thẳng, có bốn cạnh, tám cạnh, hoặc mười sáu cạnh thì hợp lệ. Ở phía dưới của nó, hai hoặc ba đường vạch tròn thì hợp lệ. Và ở cổ của nó, để buộc nắp, một đường vạch tròn thì hợp lệ. අඤ්ජනිසලාකායපි වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. අඤ්ජනිත්ථවිකායම්පි යංකිඤ්චි නානාවණ්ණෙන සුත්තෙන වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. එසෙව නයො කුඤ්චිකාකොසකෙපි. කුඤ්චිකාය වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, තථා සිපාටිකායං. එකවණ්ණසුත්තෙන පනෙත්ථ යෙන කෙනචි සිබ්බිතුං වට්ටති. Đối với que kẻ mắt, việc trang trí làm cho láng bóng cũng không được phép. Đối với túi đựng ống thuốc kẻ mắt, việc trang trí làm cho láng bóng bằng bất cứ loại chỉ nhiều màu nào cũng không được phép. Phương pháp này cũng tương tự đối với túi đựng chìa khóa. Đối với chìa khóa, việc trang trí làm cho láng bóng không được phép, cũng tương tự đối với túi đựng đồ vật. Ở đây, được phép may bằng bất cứ loại chỉ một màu nào. ආරකණ්ටකෙපි වට්ටමණිකං වා අඤ්ඤං වා වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති. ගීවායං පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. පිප්ඵලිකෙපි මණිකං වා පිළකං වා යංකිඤ්චි උට්ඨපෙතුං න වට්ටති. දණ්ඩකෙ පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. නඛච්ඡෙදනං වලිතකංයෙව කරොන්ති, තස්මා තං වට්ටති. උත්තරාරණියං වා අධරාරණියං වා අරණිධනුකෙ වා උපරිපෙල්ලනදණ්ඩකෙ වා මාලාකම්මාදිකං යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, පෙල්ලනදණ්ඩකස්ස පන වෙමජ්ඣෙ මණ්ඩලං හොති, තත්ථ පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. සූචිසණ්ඩාසං කරොන්ති, යෙන සූචිං ඩංසාපෙත්වා ඝංසන්ති, තත්ථ මකරමුඛාදිකං යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, සූචිඩංසනත්ථං පන මුඛමත්තං හොති, තං වට්ටති. Đối với dao nhọn, hình dạng láng bóng như hạt cườm tròn hay hình dạng khác đều không được phép. Tuy nhiên, ở phần cán, đường vạch phân chia thì được phép. Đối với dao nhỏ, không được phép làm nổi lên hình dạng nào đó như hạt cườm hay mụn nhọt. Tuy nhiên, ở phần cán, đường vạch phân chia thì được phép. Người ta làm dao cắt móng tay có nếp gấp, vì vậy điều đó được phép. Hoặc ở que quay lửa phía trên, hoặc ở đế quay lửa phía dưới, hoặc ở cây cung nhỏ để quay, hoặc ở cây gậy ấn phía trên, bất cứ hình dạng láng bóng nào như hình vòng hoa v.v... đều không được phép. Tuy nhiên, ở giữa cây gậy ấn có một vòng tròn, ở đó chỉ được phép có đường vạch phân chia. Người ta làm cái kẹp kim, dùng nó để kẹp cây kim rồi mài; ở đó, bất cứ hình dạng láng bóng nào như hình miệng cá sấu v.v... đều không được phép. Tuy nhiên, để kẹp kim, chỉ có phần miệng thì được phép, điều đó là hợp lệ. දන්තකට්ඨච්ඡෙදනවාසියම්පි යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, උජුකමෙව කප්පියලොහෙන උභොසු වා පස්සෙසු චතුරංසං වා අට්ඨංසං වා බන්ධිතුං වට්ටති. කත්තරදණ්ඩෙපි යංකිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, හෙට්ඨා එකා වා ද්වෙ වා වට්ටලෙඛා උපරි අහිච්ඡත්තකමකුළමත්තඤ්ච වට්ටති. Đối với dao nhỏ để cắt tăm xỉa răng, bất cứ sự trang trí láng bóng nào cũng không được phép; chỉ được phép bọc thẳng bằng kim loại hợp lệ, hình tứ giác hoặc bát giác, ở cả hai bên hoặc một bên. Đối với cây gậy, bất cứ sự trang trí láng bóng nào cũng không được phép; ở phía dưới, một hoặc hai đường vạch tròn, và ở phía trên, chỉ hình dạng như nụ nấm thì được phép. තෙලභාජනෙසු [Pg.254] විසාණෙ වා නාළියං වා අලාබුකෙ වා ආමණ්ඩසාරකෙ වා ඨපෙත්වා ඉත්ථිරූපං පුරිසරූපඤ්ච අවසෙසං සබ්බම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. Đối với các đồ đựng dầu, hoặc là bình bằng sừng, hoặc là ống tre, hoặc là bình bằng quả bầu, hoặc là bình làm bằng bột quả āmaṇḍasāra, ngoại trừ hình người nữ và hình người nam, tất cả các việc trang trí láng bóng còn lại đều được phép. මඤ්චපීඨෙ භිසිබිම්බොහනෙ භූමත්ථරණෙ පාදපුඤ්ඡනෙ චඞ්කමනභිසියා සම්මුඤ්ජනියං කචවරඡඩ්ඩනකෙ රජනදොණිකාය පානීයඋළුඞ්කෙ පානීයඝටෙ පාදකථලිකාය ඵලකපීඨකෙ වලයාධාරකෙ දණ්ඩාධාරකෙපත්තපිධානෙ තාලවණ්ටෙ වීජනෙති – එතෙසු සබ්බං මාලාකම්මාදිවණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. සෙනාසනෙ පන ද්වාරකවාටවාතපානකවාටාදීසු සබ්බරතනමයම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. Đối với giường, ghế, nệm, gối, tấm trải sàn, khăn lau chân, nệm trải trên đường kinh hành, chổi, giỏ đựng rác, chậu đựng thuốc nhuộm, gáo múc nước uống, bình nước uống, mảnh nồi để chà chân, ghế bằng tấm ván, đế bát hình vòng, đế bát hình cây gậy, nắp bát, quạt tròn bằng lá cọ, quạt vuông – đối với những vật dụng này, tất cả việc trang trí láng bóng như hình vòng hoa v.v... đều được phép. Tuy nhiên, đối với sàng tọa, ở cánh cửa chính, cánh cửa sổ v.v..., việc trang trí láng bóng, dù được làm bằng tất cả các loại bảo vật, cũng được phép. සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි, අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනා. විරුද්ධසෙනාසනං නාම අඤ්ඤෙසං සීමාය රාජවල්ලභෙහි කතසෙනාසනං වුච්චති, තස්මා යෙ තාදිසං සෙනාසනං කරොන්ති, තෙ වත්තබ්බා – ‘‘මා අම්හාකං සීමාය සෙනාසනං කරොථා’’ති. අනාදියිත්වා කරොන්තියෙව, පුනපි වත්තබ්බා – ‘‘මා එවං අකත්ථ, මා අම්හාකං උපොසථපවාරණානං අන්තරායමකත්ථ, මා සාමග්ගිං භින්දිත්ථ, තුම්හාකං සෙනාසනං කතම්පි කතට්ඨානෙ න ඨස්සතී’’ති. සචෙ බලක්කාරෙන කරොන්තියෙව, යදා තෙසං ලජ්ජිපරිසා උස්සන්නා හොති, සක්කා ච හොති ලද්ධුං ධම්මිකො විනිච්ඡයො, තදා තෙසං පෙසෙතබ්බං – ‘‘තුම්හාකං ආවාසං හරථා’’ති. සචෙ යාව තතියං පෙසිතෙ හරන්ති, සාධු; නො චෙ හරන්ති, ඨපෙත්වා බොධිඤ්ච චෙතියඤ්ච අවසෙසසෙනාසනානි භින්දිතබ්බානි, නො ච ඛො අපරිභොගං කරොන්තෙහි, පටිපාටියා පන ඡදන-ගොපානසී-ඉට්ඨකාදීනි අපනෙත්වා තෙසං පෙසෙතබ්බං – ‘‘තුම්හාකං දබ්බසම්භාරෙ හරථා’’ති. සචෙ හරන්ති, සාධු; නො චෙ හරන්ති, අථ තෙසු දබ්බසම්භාරෙසු හිමවස්සවාතාතපාදීහි පූතිභූතෙසු වා චොරෙහි වා හටෙසු අග්ගිනා වා දඩ්ඪෙසු සීමසාමිකා භික්ඛූ අනුපවජ්ජා, න ලබ්භා චොදෙතුං ‘‘තුම්හෙහි අම්හාකං දබ්බසම්භාරා නාසිතා’’ති වා ‘‘තුම්හාකං ගීවා’’ති වා. යං පන සීමසාමිකෙහි භික්ඛූහි කතං, තං සුකතමෙව හොතීති. Đối với sàng tọa, không có điều gì cần phải ngăn cấm, ngoại trừ sàng tọa đối nghịch. Sàng tọa đối nghịch được gọi là sàng tọa được xây dựng bởi những người thân cận với vua trong sīmā của những người khác. Vì vậy, những ai xây dựng sàng tọa như vậy, nên nói với họ rằng: 'Xin đừng xây dựng sàng tọa trong sīmā của chúng tôi'. Nếu họ không nghe mà vẫn cứ làm, nên nói lại lần nữa: 'Xin đừng làm như vậy, xin đừng gây trở ngại cho lễ Uposatha và Pavāraṇā của chúng tôi, xin đừng phá vỡ sự hòa hợp, sàng tọa của quý vị dù đã xây xong cũng sẽ không tồn tại ở nơi đã xây'. Nếu họ vẫn cứ dùng vũ lực để làm, khi hội chúng của những vị tỳ khưu có liêm sỉ trở nên đông đảo, và có thể có được sự phán quyết đúng pháp, lúc đó nên gửi thông điệp đến họ: 'Xin hãy dời trú xứ của quý vị đi'. Nếu sau khi gửi thông điệp đến lần thứ ba mà họ dời đi, thì tốt; nếu họ không dời đi, ngoại trừ cây bồ đề và bảo tháp, các sàng tọa còn lại nên được phá dỡ, nhưng không phải bằng cách làm cho chúng không thể sử dụng được. Mà nên tuần tự tháo dỡ mái, rui, gạch v.v... rồi gửi thông điệp đến họ: 'Xin hãy mang vật liệu của quý vị đi'. Nếu họ mang đi, thì tốt; nếu họ không mang đi, sau đó nếu những vật liệu đó bị mục nát do sương, mưa, gió, nắng v.v..., hoặc bị trộm lấy đi, hoặc bị lửa thiêu rụi, thì các tỳ khưu chủ của sīmā không có lỗi, không thể bị khiển trách rằng: 'Các ông đã phá hủy vật liệu của chúng tôi' hay 'Đó là trách nhiệm của các ông'. Hơn nữa, việc mà các tỳ khưu chủ của sīmā đã làm, đó là việc làm tốt. පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො නිට්ඨිතො. Phần phán quyết ngoài Pāḷi đã kết thúc. 86. එවං භින්නාය පන කුටිකාය ධනියස්ස පරිවිතක්කඤ්ච පුන කුටිකරණත්ථාය උස්සාහඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ [Pg.255] දාරුගහෙ ගණකොති රඤ්ඤො දාරුභණ්ඩාගාරෙ දාරුගොපකො. දෙවගහදාරූනීති දෙවෙන ගහිතදාරූනි. රාජපටිග්ගහිතභූතානි දාරූනීති අත්ථො. නගරපටිසඞ්ඛාරිකානීති නගරස්ස පටිසඞ්ඛාරූපකරණානි. ආපදත්ථාය නික්ඛිත්තානීති අග්ගිදාහෙන වා පුරාණභාවෙන වා පටිරාජූපරුන්ධනාදිනා වා ගොපුරට්ටාලකරාජන්තෙපුරහත්ථිසාලාදීනං විපත්ති ආපදාති වුච්චති. තදත්ථං නික්ඛිත්තානීති වුත්තං හොති. ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡෙදාපෙත්වාති අත්තනො කුටියා පමාණං සල්ලක්ඛෙත්වා කිඤ්චි අග්ගෙ කිඤ්චි මජ්ඣෙ කිඤ්චි මූලෙ ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරොන්තො ඡෙදාපෙසි. 86. Tuy nhiên, để chỉ ra sự suy tư của trưởng lão Dhaniya sau khi cốc bị phá như vậy, và sự nỗ lực để làm lại cốc, câu 'atha kho āyasmato' (Khi ấy, trưởng lão...) v.v... đã được nói đến. Ở đó, 'dārugahe gaṇako' là người giữ gỗ trong kho gỗ của vua. 'Devagahadārūni' là gỗ đã được vua lấy. Nghĩa là gỗ đã trở thành tài sản của vua. 'Nagarapaṭisaṅkhārikāni' là vật liệu để sửa chữa thành phố. 'Āpadatthāya nikkhittāni' có nghĩa là được cất giữ cho trường hợp khẩn cấp. Sự nguy cấp (āpadā) được gọi là sự hư hại của cổng thành, tháp canh, cung điện, chuồng voi v.v... do hỏa hoạn, hoặc do cũ kỹ, hoặc do bị vua thù địch vây hãm phá hoại v.v... Được nói là 'nikkhittāni' (được cất giữ) cho mục đích đó. 'Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chedāpetvā' có nghĩa là sau khi ước lượng kích thước cốc của mình, vị ấy đã cho cắt (gỗ) thành từng khúc, một ít ở ngọn, một ít ở giữa, một ít ở gốc, làm thành những đoạn ngắn đoạn dài. 87. වස්සකාරොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං. මගධමහාමත්තොති මගධරට්ඨෙ මහාමත්තො, මහතියා ඉස්සරියමත්තාය සමන්නාගතො, මගධරඤ්ඤො වා මහාමත්තො; මහාඅමච්චොති වුත්තං හොති. අනුසඤ්ඤායමානොති තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා පච්චවෙක්ඛමානො. භණෙති ඉස්සරානං නීචට්ඨානිකපුරිසාලපනං. බන්ධං ආණාපෙසීති බ්‍රාහ්මණො පකතියාපි තස්මිං ඉස්සාපකතොව. සො රඤ්ඤො ‘‘ආණාපෙහී’’ති වචනං සුත්වා යස්මා ‘‘පක්කොසාපෙහී’’ති රඤ්ඤො න වුත්තං, තස්මා ‘‘නං හත්ථෙසු ච පාදෙසු ච බන්ධං කත්වා ආණාපෙස්සාමී’’ති බන්ධං ආණාපෙසි. අද්දස ඛො ආයස්මා ධනියොති කථං අද්දස? සො කිර අත්තනා ලෙසෙන දාරූනං හටභාවං ඤත්වා ‘‘නිස්සංසයං එස දාරූනං කාරණා රාජකුලතො වධං වා බන්ධං වා පාපුණිස්සති, තදා නං අහමෙව මොචෙස්සාමී’’ති නිච්චකාලං තස්ස පවත්තිං සුණන්තොයෙව විචරති. තස්මා තඛණඤ්ඤෙව ගන්ත්වා අද්දස. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්දස ඛො ආයස්මා ධනියො’’ති. දාරූනං කිච්චාති දාරූනං කාරණා. පුරාහං හඤ්ඤාමීති අහං පුරා හඤ්ඤාමි; යාව අහං න හඤ්ඤාමි, තාව ත්වං එය්‍යාසීති අත්ථො. 87. Vassakāroti là tên của vị Bà-la-môn ấy. Magadhamahāmattoti là vị đại thần ở xứ Magadha, là người được thành tựu mức độ quyền thế to lớn, hoặc là vị đại thần của vua xứ Magadha; được nói là vị đại thần lớn. Anusaññāyamānoti là đi đến nơi này nơi kia để xem xét. Bhaṇeti là lời gọi người nam có địa vị thấp của những người có quyền thế. Bandhaṃ āṇāpesīti vị Bà-la-môn ấy vốn dĩ đã có lòng ganh tỵ đối với người ấy (người giữ rừng). Vị ấy sau khi nghe lời nói của đức vua là: “Hãy ra lệnh” thì vì đức vua đã không nói là: “Hãy cho gọi đến” do đó vị ấy đã ra lệnh trói lại với ý nghĩ rằng: “Ta sẽ cho trói người ấy ở tay và ở chân rồi ra lệnh.” Addasa kho āyasmā dhaniyoti đã thấy như thế nào? Tương truyền, vị ấy (Dhaniyo) do manh mối của mình đã biết được sự việc các cây gỗ bị lấy đi, rồi thường xuyên đi lại và chỉ lắng nghe diễn biến của người ấy với ý nghĩ rằng: “Chắc chắn người này vì lý do các cây gỗ sẽ bị án tử hình hoặc bị trói buộc từ hoàng tộc, khi ấy chính ta sẽ giải thoát cho người ấy.” Do đó, vị ấy đã đi đến và đã thấy ngay lúc ấy. Vì thế, đã được nói rằng: “Addasa kho āyasmā dhaniyo’ti (quả thật, trưởng lão Dhaniyo đã thấy).” Dārūnaṃ kiccāti là vì lý do các cây gỗ. Purāhaṃ haññāmīti là tôi bị giết trước; có nghĩa là: “Trong khi tôi chưa bị giết, khi ấy ngài hãy đến.” 88. ඉඞ්ඝ, භන්තෙ, සරාපෙහීති එත්ථ ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. පඨමාභිසිත්තොති අභිසිත්තො හුත්වා පඨමං. එවරූපිං වාචං භාසිතාති ‘‘දින්නඤ්ඤෙව සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකං පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති ඉමං එවරූපිං වාචං අභිසිත්තො හුත්වා පඨමමෙව යං ත්වං අභාසි, තං සයමෙව භාසිත්වා ඉදානි සරසි, න සරසීති වුත්තං හොති. රාජානො කිර අභිසිත්තමත්තායෙව ධම්මභෙරිං චරාපෙන්ති – ‘‘දින්නඤ්ඤෙව සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකං පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති තං සන්ධාය එස වදති. තෙසං මයා සන්ධාය භාසිතන්ති [Pg.256] තෙසං අප්පමත්තකෙපි කුක්කුච්චායන්තානං සමිතබාහිතපාපානං සමණබ්‍රාහ්මණානං තිණකට්ඨොදකහරණං සන්ධාය මයා එතං භාසිතං; න තුම්හාදිසානන්ති අධිප්පායො. තඤ්ච ඛො අරඤ්ඤෙ අපරිග්ගහිතන්ති තඤ්ච තිණකට්ඨොදකං යං අරඤ්ඤෙ අපරිග්ගහිතං හොති; එතං සන්ධාය මයා භාසිතන්ති දීපෙති. 88. Ở đây trong câu: “Iṅgha, bhante, sarāpehīti (bạch ngài, xin hãy nhắc lại),” iṅghāti là một bất biến từ có ý nghĩa thúc giục. Paṭhamābhisittoti là sau khi đã làm lễ đăng quang, vào lúc ban đầu. Evarūpiṃ vācaṃ bhāsitāti được nói là: “Lời nói như thế này: ‘Cỏ, củi, và nước đã được dâng cúng đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị ấy hãy thọ dụng,’ lời nói này mà ngài đã nói ra ngay lúc ban đầu sau khi đã làm lễ đăng quang, sau khi đã tự mình nói ra lời ấy, bây giờ ngài có nhớ hay không nhớ?” Tương truyền, các vị vua vừa mới làm lễ đăng quang liền cho loan truyền trống Pháp rằng: “Cỏ, củi, và nước đã được dâng cúng đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị ấy hãy thọ dụng,” vị này (trưởng lão Dhaniyo) nói ra là nhắm đến điều ấy. Tesaṃ mayā sandhāya bhāsitanti là: “Ta đã nói ra lời ấy là nhắm đến việc mang đi cỏ, củi, và nước của các vị Sa-môn, Bà-la-môn là những vị có các điều ác đã được làm cho lắng dịu và đã được loại trừ, là những vị có lòng hối hận dẫu chỉ trong (việc) nhỏ nhặt; chứ không phải nhắm đến việc lấy gỗ của những người như các ngài,” đây là chủ ý. Tañca kho araññe apariggahitanti là chỉ rõ rằng: “Và cỏ, củi, và nước ấy là thứ không có ai sở hữu ở trong rừng; ta đã nói ra là nhắm đến điều ấy.” ලොමෙන ත්වං මුත්තොසීති එත්ථ ලොමමිව ලොමං, කිං පන තං? පබ්බජ්ජාලිඞ්ගං. කිං වුත්තං හොති? යථා නාම ධුත්තා ‘‘මංසං ඛාදිස්සාමා’’ති මහග්ඝලොමං එළකං ගණ්හෙය්‍යුං. තමෙනං අඤ්ඤො විඤ්ඤුපුරිසො දිස්වා ‘‘ඉමස්ස එළකස්ස මංසං කහාපණමත්තං අග්ඝති. ලොමානි පන ලොමවාරෙ ලොමවාරෙ අනෙකෙ කහාපණෙ අග්ඝන්තී’’ති ද්වෙ අලොමකෙ එළකෙ දත්වා ගණ්හෙය්‍ය. එවං සො එළකො විඤ්ඤුපුරිසමාගම්ම ලොමෙන මුච්චෙය්‍ය. එවමෙව ත්වං ඉමස්ස කම්මස්ස කතත්තා වධබන්ධනාරහො. යස්මා පන අරහද්ධජො සබ්භි අවජ්ඣරූපො, ත්වඤ්ච සාසනෙ පබ්බජිතත්තා යං පබ්බජ්ජාලිඞ්ගභූතං අරහද්ධජං ධාරෙසි. තස්මා ත්වං ඉමිනා පබ්බජ්ජාලිඞ්ගලොමෙන එළකො විය විඤ්ඤුපුරිසමාගම්ම මුත්තොසීති. Ở đây trong câu: “Lomena tvaṃ muttosīti (ngươi được thoát là nhờ bộ lông),” lomaṃ là giống như bộ lông, nhưng cái ấy là gì? Là tướng mạo của sự xuất gia. Điều được nói là gì? Ví như những kẻ du đãng có thể bắt con cừu có bộ lông giá trị cao với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ ăn thịt.” Một người trí khác sau khi thấy con cừu ấy có thể bắt lấy nó sau khi đã trao đổi hai con cừu không có lông với ý nghĩ rằng: “Thịt của con cừu này chỉ đáng giá chừng một đồng kahāpaṇa. Còn bộ lông thì ở mỗi mùa lông lại đáng giá nhiều đồng kahāpaṇa.” Như vậy, con cừu ấy nhờ người trí mà được thoát là do bộ lông. Cũng thế ấy, ngươi đáng bị tử hình và trói buộc do đã thực hiện nghiệp này. Tuy nhiên, vì rằng lá cờ của bậc A-la-hán là hình tướng không đáng bị giết hại bởi các bậc thiện trí, và ngươi do đã xuất gia trong giáo pháp nên mang giữ lá cờ của bậc A-la-hán là tướng mạo của sự xuất gia ấy. Do đó, ngươi được thoát là nhờ bộ lông là tướng mạo của sự xuất gia này, giống như con cừu được thoát nhờ người trí. මනුස්සා උජ්ඣායන්තීති රඤ්ඤො පරිසති භාසමානස්ස සම්මුඛා ච පරම්මුඛා ච සුත්වා තත්ථ තත්ථ මනුස්සා උජ්ඣායන්ති, අවජ්ඣායන්ති, අවජානන්තා තං ඣායන්ති ඔලොකෙන්ති ලාමකතො වා චින්තෙන්තීති අත්ථො. ඛිය්‍යන්තීති තස්ස අවණ්ණං කථෙන්ති පකාසෙන්ති. විපාචෙන්තීති විත්ථාරිකං කරොන්ති, සබ්බත්ථ පත්ථරන්ති; අයඤ්ච අත්ථො සද්දසත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බො. අයං පනෙත්ථ යොජනා – ‘‘අලජ්ජිනො ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා’’තිආදීනි චින්තෙන්තා උජ්ඣායන්ති. ‘‘නත්ථි ඉමෙසං සාමඤ්ඤ’’න්තිආදීනි භණන්තා ඛිය්‍යන්ති. ‘‘අපගතා ඉමෙ සාමඤ්ඤා’’තිආදීනි තත්ථ තත්ථ විත්ථාරෙන්තා විපාචෙන්තීති. එතෙන නයෙන ඉමෙසං පදානං ඉතො පරම්පි තත්ථ තත්ථ ආගතපදානුරූපෙන යොජනා වෙදිතබ්බා. බ්‍රහ්මචාරිනොති සෙට්ඨචාරිනො. සාමඤ්ඤන්ති සමණභාවො. බ්‍රහ්මඤ්ඤන්ති සෙට්ඨභාවො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. Manussā ujjhāyantīti là sau khi nghe (lời nói) của đức vua đang nói trong hội chúng, cả trước mặt lẫn sau lưng, những người ở nơi này nơi kia đã phàn nàn, đã chê bai; có nghĩa là trong khi khinh miệt, họ nhìn ngắm vị ấy hoặc suy nghĩ một cách thấp kém. Khiyyantīti là họ nói lên, họ trình bày điều không tốt đẹp của vị ấy. Vipācentīti là họ làm cho lan rộng, họ truyền bá khắp mọi nơi; và ý nghĩa này nên được hiểu theo văn phạm. Đây là cách kết hợp ở đây: Họ phàn nàn trong khi suy nghĩ những điều như: “Các vị Sa-môn Thích tử này không có hổ thẹn.” Họ chê bai trong khi nói lên những điều như: “Các vị này không có đức hạnh Sa-môn.” Họ làm cho lan rộng trong khi phổ biến những điều như: “Các vị này đã đánh mất đức hạnh Sa-môn” ở nơi này nơi kia. Theo phương pháp này, cách kết hợp của các từ ngữ này về sau ở nơi này nơi kia cũng nên được hiểu tương ứng với từ ngữ đã được nêu lên. Brahmacārinoti là những người thực hành hạnh cao thượng. Sāmaññanti là bản thể của Sa-môn. Brahmaññanti là bản thể cao thượng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. රඤ්ඤො දාරූනීතිආදිම්හි ‘‘අදින්නං ආදියිස්සතී’’ති අයං උජ්ඣායනත්ථො. යං පනෙතං අදින්නං ආදියි, තං දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤො දාරූනී’’ති වුත්තං. ඉති වචනභෙදෙ අසම්මුය්හන්තෙහි අත්ථො වෙදිතබ්බො. පුරාණවොහාරිකො [Pg.257] මහාමත්තොති භික්ඛුභාවතො පුරාණෙ ගිහිකාලෙ විනිච්ඡයවොහාරෙ නියුත්තත්තා ‘‘වොහාරිකො’’ති සඞ්ඛං ගතො මහාඅමච්චො. Trong câu: “Rañño dārūnīti (những cây gỗ của đức vua),” v.v... câu: “Adinnaṃ ādiyissatīti (sẽ lấy vật không được cho)” này có ý nghĩa phàn nàn. Và để chỉ ra vật không được cho mà đã lấy ấy, câu: “Rañño dārūnīti” đã được nói đến. Như vậy, ý nghĩa nên được hiểu bởi những người không bị bối rối trong sự khác biệt về cách (số ít, số nhiều). Purāṇavohāriko mahāmattoti là vị đại thần đã được gọi là “vị thẩm phán” do đã được bổ nhiệm trong việc xét xử vào thời tại gia trước khi trở thành vị tỳ khưu. අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොචාති භගවා සාමංයෙව ලොකවොහාරම්පි ජානාති, අතීතබුද්ධානං පඤ්ඤත්තිම්පි ජානාති – ‘‘පුබ්බෙපි බුද්ධා එත්තකෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්ති, එත්තකෙන ථුල්ලච්චයං, එත්තකෙන දුක්කට’’න්ති. එවං සන්තෙපි සචෙ අඤ්ඤෙහි ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි සද්ධිං අසංසන්දිත්වා පාදමත්තෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙය්‍ය, තෙනස්ස සියුං වත්තාරො ‘‘සීලසංවරො නාම එකභික්ඛුස්සපි අප්පමෙය්‍යො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො මහාපථවී-සමුද්ද-ආකාසානි විය අතිවිත්ථිණ්ණො, කථඤ්හි නාම භගවා පාදමත්තකෙන නාසෙසී’’ති! තතො තථාගතස්ස ඤාණබලං අජානන්තා සික්ඛාපදං කොපෙය්‍යුං, පඤ්ඤත්තම්පි සික්ඛාපදං යථාඨානෙ න තිට්ඨෙය්‍ය. ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි පන සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්ඤත්තෙ සො උපවාදො න හොති. අඤ්ඤදත්ථු එවං වත්තාරො හොන්ති – ‘‘ඉමෙහි නාම අගාරිකාපි පාදමත්තෙන චොරං හනන්තිපි බන්ධන්තිපි පබ්බාජෙන්තිපි. කස්මා භගවා පබ්බජිතං න නාසෙස්සති; යෙන පරසන්තකං තිණසලාකමත්තම්පි න ගහෙතබ්බ’’න්ති! තථාගතස්ස ච ඤාණබලං ජානිස්සන්ති. පඤ්ඤත්තම්පි ච සික්ඛාපදං අකුප්පං භවිස්සති, යථාඨානෙ ඨස්සති. තස්මා ලොකවොහාරවිඤ්ඤූහි සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්ඤපෙතුකාමො සබ්බාවන්තං පරිසං අනුවිලොකෙන්තො අථ ඛො භගවා අවිදූරෙ නිසින්නං දිස්වා තං භික්ඛුං එතදවොච ‘‘කිත්තකෙන ඛො භික්ඛු රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො චොරං ගහෙත්වා හනති වා බන්ධති වා පබ්බාජෙති වා’’ති. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị tỳ khưu ấy điều này. Đức Thế Tôn tự mình biết rõ cả cách dùng từ của thế gian, Ngài cũng biết rõ điều chế định của các đức Phật quá khứ rằng: “Trong quá khứ, các đức Phật cũng đã chế định tội pārājika với mức độ chừng ấy, tội thullaccaya với mức độ chừng ấy, tội dukkaṭa với mức độ chừng ấy.” Dù là như vậy, nếu Ngài chế định tội pārājika với giá trị chỉ bằng một pāda mà không hội ý cùng với những người khác là các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian, thì do nhân duyên ấy, sẽ có những người nói rằng: “Sự thu thúc trong giới hạnh đối với dù chỉ một vị tỳ khưu là vô lượng, không thể đếm được, vô cùng rộng lớn như đại địa, biển cả, và hư không. Cớ sao đức Thế Tôn lại hủy hoại (sự thu thúc ấy) chỉ vì một pāda?” Do đó, những người không biết đến năng lực trí tuệ của đức Như Lai có thể sẽ vi phạm học giới, và học giới đã được chế định cũng sẽ không được đứng vững ở vị trí của nó. Nhưng khi học giới được chế định sau khi đã hội ý cùng với các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian thì lời chỉ trích ấy không có. Trái lại, sẽ có những người nói như vầy: “Ngay cả những người tại gia này cũng còn giết, trói, hoặc trục xuất kẻ trộm chỉ vì một pāda. Cớ sao đức Thế Tôn lại không hủy hoại (tư cách) của người xuất gia, là người không được phép lấy vật sở hữu của người khác dù chỉ bằng một cọng cỏ hay một thanh tre?” Và họ sẽ biết đến năng lực trí tuệ của đức Như Lai. Và học giới đã được chế định cũng sẽ trở nên không thể lay chuyển, sẽ đứng vững ở vị trí của nó. Do đó, vì muốn chế định sau khi đã hội ý cùng với các bậc thông hiểu cách dùng từ của thế gian, Ngài đã nhìn khắp hội chúng. Bấy giờ, đức Thế Tôn thấy một vị tỳ khưu đang ngồi không xa, Ngài đã nói với vị tỳ khưu ấy điều này: “Này tỳ khưu, vua Bimbisāra, hiệu Seniya, xứ Māgadha, sau khi bắt kẻ trộm thì giết, hoặc trói, hoặc trục xuất vì (lấy trộm) giá trị bao nhiêu?” තත්ථ මාගධොති මගධානං ඉස්සරො. සෙනියොති සෙනාය සම්පන්නො. බිම්බිසාරොති තස්ස නාමං. පබ්බාජෙති වාති රට්ඨතො නික්ඛාමෙති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව. පඤ්චමාසකො පාදොති තදා රාජගහෙ වීසතිමාසකො කහාපණො හොති, තස්මා පඤ්චමාසකො පාදො. එතෙන ලක්ඛණෙන සබ්බජනපදෙසු කහාපණස්ස චතුත්ථො භාගො ‘‘පාදො’’ති වෙදිතබ්බො. සො ච ඛො පොරාණස්ස නීලකහාපණස්ස වසෙන, න ඉතරෙසං රුද්‍රදාමකාදීනං. තෙන හි පාදෙන අතීතබුද්ධාපි පාරාජිකං පඤ්ඤපෙසුං, අනාගතාපි පඤ්ඤපෙස්සන්ති. සබ්බබුද්ධානඤ්හි පාරාජිකවත්ථුම්හි වා පාරාජිකෙ වා නානත්තං නත්ථි. ඉමානෙව චත්තාරි පාරාජිකවත්ථූනි[Pg.258]. ඉමානෙව චත්තාරි පාරාජිකානි. ඉතො ඌනං වා අතිරෙකං වා නත්ථි. තස්මා භගවාපි ධනියං විගරහිත්වා පාදෙනෙව දුතියපාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො ‘‘යො පන භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාත’’න්තිආදිමාහ. Ở đây, māgadho là người cai trị xứ Magadha. Seniyo là người có quân đội. Bimbisāro là tên của vị vua ấy. Pabbājeti vā là trục xuất ra khỏi xứ. Phần còn lại ở đây có nghĩa rõ ràng. Một pāda là năm māsaka là vì vào thời ấy ở thành Rājagaha, một kahāpaṇa là hai mươi māsaka, do đó năm māsaka là một pāda. Theo dấu hiệu này, ở tất cả các xứ, một phần tư của một kahāpaṇa nên được hiểu là “pāda.” Và điều đó nên được hiểu theo đồng nīlakahāpaṇa cổ, không phải theo các đồng tiền khác như rudradāmaka, v.v. Thật vậy, các đức Phật quá khứ cũng đã chế định tội pārājika với một pāda ấy, và các đức Phật tương lai cũng sẽ chế định như vậy. Thật vậy, đối với tất cả các đức Phật, không có sự khác biệt nào trong vật pārājika hay trong tội pārājika. Chỉ có bốn vật pārājika này. Chỉ có bốn tội pārājika này. Không có ít hơn hay nhiều hơn thế này. Do đó, đức Thế Tôn, sau khi khiển trách Dhaniya, trong khi chế định tội pārājika thứ hai chỉ với một pāda, đã nói câu bắt đầu bằng: “Vị tỳ khưu nào, lấy của không cho, được xem là trộm cắp...” එවං මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දළ්හං කත්වා දුතියපාරාජිකෙ පඤ්ඤත්තෙ අපරම්පි අනුපඤ්ඤත්තත්ථාය රජකභණ්ඩිකවත්ථු උදපාදි, තස්සුප්පත්තිදීපනත්ථමෙතං වුත්තං – ‘‘එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොතී’’ති. තස්සත්ථො ච අනුපඤ්ඤත්තිසම්බන්ධො ච පඨමපාරාජිකවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. යථා ච ඉධ, එවං ඉතො පරෙසු සබ්බසික්ඛාපදෙසු. යං යං පුබ්බෙ වුත්තං, තං තං සබ්බං වජ්ජෙත්වා උපරූපරි අපුබ්බමෙව වණ්ණයිස්සාම. යදි හි යං යං වුත්තනයං, තං තං පුනපි වණ්ණයිස්සාම, කදා වණ්ණනාය අන්තං ගමිස්සාම! තස්මා යං යං පුබ්බෙ වුත්තං, තං තං සබ්බං සාධුකං උපසල්ලක්ඛෙත්වා තත්ථ තත්ථ අත්ථො ච යොජනා ච වෙදිතබ්බා. අපුබ්බං පන යංකිඤ්චි අනුත්තානත්ථං, තං සබ්බං මයමෙව වණ්ණයිස්සාම. Khi tội pārājika thứ hai đã được chế định một cách vững chắc theo cách đoạn tuyệt gốc rễ như vậy, câu chuyện về gói đồ của thợ giặt đã phát sinh để có thêm một chế định bổ sung. Để chỉ ra sự phát sinh của câu chuyện ấy, điều này đã được các vị kết tập sư nói: “Như vậy, học giới này đã được đức Thế Tôn chế định cho các vị tỳ khưu.” Ý nghĩa của câu ấy và sự liên quan đến chế định bổ sung nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về tội pārājika thứ nhất. Như ở đây, cũng vậy trong tất cả các học giới sau này. Bỏ qua tất cả những gì đã được nói trước đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích những điều mới mẻ ở các phần sau. Vì nếu chúng tôi lại giải thích những gì đã được giải thích theo phương pháp cũ, thì khi nào chúng tôi mới đi đến cuối phần giải thích! Do đó, tất cả những gì đã được nói trước đây, sau khi đã ghi nhận kỹ lưỡng, ý nghĩa và cách kết nối ở mỗi nơi nên được hiểu (theo đó). Tuy nhiên, bất cứ điều gì mới mẻ mà có ý nghĩa không rõ ràng, tất cả những điều đó chính chúng tôi sẽ giải thích. ධනියවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về câu chuyện của Dhaniya đã kết thúc. 90. රජකත්ථරණං ගන්ත්වාති රජකතිත්ථං ගන්ත්වා; තඤ්හි යස්මා තත්ථ රජකා වත්ථානි අත්ථරන්ති, තස්මා රජකත්ථරණන්ති වුච්චති. රජකභණ්ඩිකන්ති රජකානං භණ්ඩිකං; රජකා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසන්තා බහූනි වත්ථානි එකෙකං භණ්ඩිකං බන්ධන්ති. තතො එකං භණ්ඩිකං තෙසං පමාදෙන අපස්සන්තානං අවහරිත්වා ථෙනෙත්වාති අත්ථො. 90. Đi đến nơi phơi đồ của thợ giặt là đi đến bến giặt; thật vậy, vì ở nơi đó các thợ giặt phơi quần áo, nên nó được gọi là “nơi phơi đồ của thợ giặt.” Gói đồ của thợ giặt là gói đồ của các thợ giặt; vào buổi chiều, khi đi vào thành phố, các thợ giặt bó nhiều quần áo thành từng gói. Ý nghĩa là, đã lấy đi một gói đồ từ đó, trong khi họ không nhìn thấy do sự lơ đễnh của họ, rồi trộm đi. පදභාජනීයවණ්ණනා Phần giải về sự phân tích các từ 92. ගාමො නාමාති එවමාදි ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති එත්ථ වුත්තස්ස ගාමස්ස ච අරඤ්ඤස්ස ච පභෙදදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්ථ යස්මිං ගාමෙ එකා එව කුටි, එකං ගෙහං සෙය්‍යථාපි මලයජනපදෙ; අයං එකකුටිකො ගාමො නාම. එතෙන නයෙන අපරෙපි වෙදිතබ්බා. අමනුස්සො නාම යො සබ්බසො වා මනුස්සානං අභාවෙන යක්ඛපරිග්ගහභූතො; යතො වා මනුස්සා කෙනචි කාරණෙන පුනපි ආගන්තුකාමා එව අපක්කන්තා. පරික්ඛිත්තො නාම ඉට්ඨකපාකාරං ආදිං කත්වා අන්තමසො කණ්ටකසාඛාහිපි පරික්ඛිත්තො. ගොනිසාදිනිවිට්ඨො නාම වීථිසන්නිවෙසාදිවසෙන අනිවිසිත්වා යථා ගාවො තත්ථ තත්ථ ද්වෙ තයො නිසීදන්ති, එවං තත්ථ තත්ථ [Pg.259] ද්වෙ තීණි ඝරානි කත්වා නිවිට්ඨො. සත්ථොති ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථාදීසු යො කොචි. ඉමස්මිඤ්ච සික්ඛාපදෙ නිගමොපි නගරම්පි ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. 92. Câu bắt đầu bằng “Làng là...” được nói ra để chỉ ra sự phân loại của “làng” và “rừng” đã được đề cập trong câu “từ làng hoặc từ rừng.” Trong đó, ngôi làng mà chỉ có một am thất, một ngôi nhà, giống như ở xứ Malaya; đây được gọi là làng một am thất. Theo phương pháp này, các (loại làng) khác cũng nên được hiểu. Làng phi nhân là (làng) hoặc hoàn toàn bị dạ xoa chiếm giữ do không có người ở; hoặc là (làng) mà từ đó con người đã rời đi vì một lý do nào đó nhưng vẫn có ý định quay trở lại. Làng có rào là (làng) được bao bọc bởi tường gạch, v.v., cho đến cả những cành gai. Làng định cư như bò nằm là (làng) được định cư không theo cách bố trí đường phố, v.v., mà được thiết lập với hai hoặc ba ngôi nhà ở đây và ở đó, giống như những con bò nằm xuống thành từng nhóm hai hoặc ba con ở đây và ở đó. Đoàn lữ hành là bất kỳ đoàn nào trong số các đoàn lữ hành đi bộ, đoàn lữ hành xe bò, v.v. Và trong học giới này, nên hiểu rằng cả thị trấn và thành phố cũng được bao gồm bởi từ “làng.” ගාමූපචාරොතිආදි අරඤ්ඤපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං වුත්තං. ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්සාති යස්ස ගාමස්ස අනුරාධපුරස්සෙව ද්වෙ ඉන්දඛීලා, තස්ස අබ්භන්තරිමෙ ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්ස; තස්ස හි බාහිරො ඉන්දඛීලො ආභිධම්මිකනයෙන අරඤ්ඤසඞ්ඛෙපං ගච්ඡති. යස්ස පන එකො, තස්ස ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣෙ ඨිතස්ස. යත්‍රාපි හි ඉන්දඛීලො නත්ථි, තත්‍ර ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣමෙව ‘‘ඉන්දඛීලො’’ති වුච්චති. තෙන වුත්තං – ‘‘ගාමද්වාරබාහානං වෙමජ්ඣෙ ඨිතස්සා’’ති. මජ්ඣිමස්සාති ථාමමජ්ඣිමස්ස, නො පමාණමජ්ඣිමස්ස, නෙව අප්පථාමස්ස, න මහාථාමස්ස; මජ්ඣිමථාමස්සාති වුත්තං හොති. ලෙඩ්ඩුපාතොති යථා මාතුගාමො කාකෙ උඩ්ඩාපෙන්තො උජුකමෙව හත්ථං උක්ඛිපිත්වා ලෙඩ්ඩුං ඛිපති, යථා ච උදකුක්ඛෙපෙ උදකං ඛිපන්ති, එවං අඛිපිත්වා යථා තරුණමනුස්සා අත්තනො බලං දස්සෙන්තා බාහං පසාරෙත්වා ලෙඩ්ඩුං ඛිපන්ති, එවං ඛිත්තස්ස ලෙඩ්ඩුස්ස පතනට්ඨානං. පතිතො පන ලුඨිත්වා යත්ථ ගච්ඡති, තං න ගහෙතබ්බං. Câu bắt đầu bằng 'Gāmūpacāra' được nói ra nhằm mục đích chỉ rõ ranh giới của khu rừng. (Của người) đứng ở cọc trụ cổng có nghĩa là: đối với ngôi làng nào có hai cọc trụ cổng giống như thành Anurādhapura, là (của người) đứng ở cọc trụ cổng bên trong của làng ấy; vì rằng cọc trụ cổng bên ngoài của làng ấy, theo phương pháp của A-tỳ-đàm, được kể là khu rừng. Còn đối với làng nào chỉ có một (cọc trụ cổng), là (của người) đứng ở giữa hai cột cổng làng. Vì ở nơi nào không có cọc trụ cổng, chính khoảng giữa hai cột cổng làng ở đó được gọi là ‘cọc trụ cổng’. Do đó đã được nói: ‘(của người) đứng ở giữa hai cột cổng làng’. (Người) trung bình có nghĩa là người có sức lực trung bình, không phải người có tầm vóc trung bình; không phải người yếu sức, cũng không phải người rất mạnh sức; có nghĩa là người có sức lực trung bình. Tầm ném cục đất có nghĩa là: không phải ném giống như người phụ nữ giơ thẳng tay lên ném cục đất để xua quạ, và cũng không giống như người ta tạt nước trong lễ kết giới trên nước, mà là nơi rơi của cục đất được ném giống như cách những thanh niên duỗi thẳng cánh tay ném cục đất để phô trương sức mạnh của mình. Còn (cục đất) sau khi rơi xuống, lăn đi đến nơi nào, nơi đó không được tính. අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතොති එත්ථ පන නිබ්බකොසස්ස උදකපාතට්ඨානෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සුප්පපාතො වා මුසලපාතො වා ඝරූපචාරො නාම. තස්මිං ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො ගාමූපචාරොති කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියම්පි තාදිසමෙව. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඝරං නාම, ඝරූපචාරො නාම, ගාමො නාම, ගාමූපචාරො නාමා’’ති මාතිකං ඨපෙත්වා නිබ්බකොසස්ස උදකපාතට්ඨානබ්භන්තරං ඝරං නාම. යං පන ද්වාරෙ ඨිතො මාතුගාමො භාජනධොවනඋදකං ඡඩ්ඩෙති, තස්ස පතනට්ඨානඤ්ච මාතුගාමෙනෙව අන්තොගෙහෙ ඨිතෙන පකතියා බහි ඛිත්තස්ස සුප්පස්ස වා සම්මුඤ්ජනියා වා පතනට්ඨානඤ්ච, ඝරස්ස පුරතො ද්වීසු කොණෙසු සම්බන්ධිත්වා මජ්ඣෙ රුක්ඛසූචිද්වාරං ඨපෙත්වා ගොරූපානං පවෙසනනිවාරණත්ථං කතපරික්ඛෙපො ච අයං සබ්බොපි ඝරූපචාරො නාම. තස්මිං ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතබ්භන්තරං ගාමො නාම. තතො අඤ්ඤස්ස ලෙඩ්ඩුපාතස්ස අබ්භන්තරං ගාමූපචාරො [Pg.260] නාමාති වුත්තං. ඉදමෙත්ථ පමාණං. යථා චෙත්ථ, එවං සබ්බත්ථ යො යො අට්ඨකථාවාදො වා ථෙරවාදො වා පච්ඡා වුච්චති සො පමාණතො දට්ඨබ්බො. Còn ở đây, trong câu ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà thuộc ngôi làng không có tường rào’, thì tầm ném cái nia hoặc tầm ném cái chày của người đàn ông trung bình đứng ở nơi nước mái hiên nhỏ giọt được gọi là vùng ngoại vi của ngôi nhà. Tầm ném cục đất của người đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà ấy được gọi là vùng ngoại vi của làng, điều này được nói trong Chú giải Kurundī. Trong (chú giải) Mahāpaccarī cũng tương tự như vậy. Còn trong Đại Chú giải, sau khi đặt ra đề mục: ‘gọi là nhà, gọi là vùng ngoại vi nhà, gọi là làng, gọi là vùng ngoại vi làng’, (có nói rằng) khu vực bên trong nơi nước mái hiên nhỏ giọt được gọi là nhà. Còn nơi rơi của nước rửa chén bát mà người phụ nữ đứng ở cửa đổ đi, và nơi rơi của cái nia hoặc cái chổi được người phụ nữ đứng trong nhà ném ra ngoài một cách tự nhiên, và hàng rào được dựng lên ở phía trước nhà, nối hai góc lại, đặt một cổng chốt gỗ ở giữa để ngăn gia súc đi vào, tất cả những thứ này được gọi là vùng ngoại vi của ngôi nhà. Khu vực bên trong tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà ấy được gọi là làng. Khu vực bên trong một tầm ném cục đất khác từ đó được gọi là vùng ngoại vi của làng, điều này đã được nói. Đây là tiêu chuẩn ở đây. Giống như ở đây, cũng vậy ở khắp mọi nơi, bất kỳ quan điểm chú giải hay quan điểm của các trưởng lão nào được nói sau, quan điểm đó nên được xem là tiêu chuẩn. යඤ්චෙතං මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං, තං පාළියා විරුද්ධමිව දිස්සති. පාළියඤ්හි – ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති එත්තකමෙව වුත්තං. අට්ඨකථායං පන තං ලෙඩ්ඩුපාතං ගාමසඞ්ඛෙපං කත්වා තතො පරං ගාමූපචාරො වුත්තොති? වුච්චතෙ – සච්චමෙව පාළියං වුත්තං, අධිප්පායො පනෙත්ථ වෙදිතබ්බො. සො ච අට්ඨකථාචරියානමෙව විදිතො. තස්මා යථා ‘‘ඝරූපචාරෙ ඨිතස්සා’’ති එත්ථ ඝරූපචාරලක්ඛණං පාළියං අවුත්තම්පි අට්ඨකථායං වුත්තවසෙන ගහිතං. එවං සෙසම්පි ගහෙතබ්බං. Và điều đã được nói trong Đại Chú giải này, điều đó dường như mâu thuẫn với Pāli. Vì trong Pāli, chỉ nói chừng ấy: ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà’. Nhưng trong Chú giải, sau khi xem tầm ném cục đất đó là (ranh giới) làng, vùng ngoại vi của làng lại được nói là ở ngoài đó? (Đáp rằng:) Xin thưa, điều được nói trong Pāli quả thật là đúng, nhưng ý nghĩa ở đây cần phải được hiểu. Và ý nghĩa đó chỉ có các vị soạn Chú giải mới biết. Do đó, giống như ở đây trong câu ‘của người đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà’, đặc tính của vùng ngoại vi nhà, dù không được nói trong Pāli, vẫn được chấp nhận theo như đã nói trong Chú giải. Cũng vậy, phần còn lại cũng nên được chấp nhận. තත්‍රායං නයො – ඉධ ගාමො නාම දුවිධො හොති – පරික්ඛිත්තො ච අපරික්ඛිත්තො ච. තත්‍ර පරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපොයෙව පරිච්ඡෙදො. තස්මා තස්ස විසුං පරිච්ඡෙදං අවත්වා ‘‘ගාමූපචාරො නාම පරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඉන්දඛීලෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති පාළියං වුත්තං. අපරික්ඛිත්තස්ස පන ගාමස්ස ගාමපරිච්ඡෙදො වත්තබ්බො. තස්මා තස්ස ගාමපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං ‘‘අපරික්ඛිත්තස්ස ගාමස්ස ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති වුත්තං. ගාමපරිච්ඡෙදෙ ච දස්සිතෙ ගාමූපචාරලක්ඛණං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සක්කා ඤාතුන්ති පුන ‘‘තත්ථ ඨිතස්ස මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතො’’ති න වුත්තං. යො පන ඝරූපචාරෙ ඨිතස්ස ලෙඩ්ඩුපාතංයෙව ‘‘ගාමූපචාරො’’ති වදති, තස්ස ඝරූපචාරො ගාමොති ආපජ්ජති. තතො ඝරං, ඝරූපචාරො, ගාමො, ගාමූපචාරොති එස විභාගො සඞ්කරීයති. අසඞ්කරතො චෙත්ථ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො විකාලෙ ගාමප්පවෙසනාදීසු. තස්මා පාළිඤ්ච අට්ඨකථඤ්ච සංසන්දිත්වා වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ ගාමො ච ගාමූපචාරො ච වෙදිතබ්බො. යොපි ච ගාමො පුබ්බෙ මහා හුත්වා පච්ඡා කුලෙසු නට්ඨෙසු අප්පකො හොති, සො ඝරූපචාරතො ලෙඩ්ඩුපාතෙනෙව පරිච්ඡින්දිතබ්බො. පුරිමපරිච්ඡෙදො පනස්ස පරික්ඛිත්තස්සාපි අපරික්ඛිත්තස්සාපි අප්පමාණමෙවාති. Về vấn đề đó, phương pháp là như vầy: ở đây, cái gọi là làng có hai loại – có tường rào và không có tường rào. Trong đó, đối với làng có tường rào, chính tường rào là ranh giới. Do đó, không nói riêng về ranh giới của nó, trong Pāli đã nói: ‘Vùng ngoại vi của làng được gọi là tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng ở cọc trụ cổng của ngôi làng có tường rào’. Nhưng đối với làng không có tường rào, ranh giới làng cần phải được nói rõ. Do đó, để chỉ ra ranh giới làng của nó, đã nói: ‘(Ranh giới làng là) tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng trong vùng ngoại vi của ngôi nhà thuộc ngôi làng không có tường rào’. Và khi ranh giới làng đã được chỉ ra, đặc tính của vùng ngoại vi làng có thể được biết theo phương pháp đã nói trước đó, nên đã không nói lại rằng: ‘tầm ném cục đất của người đàn ông trung bình đứng ở đó’. Còn người nào nói rằng chính tầm ném cục đất của người đứng trong vùng ngoại vi nhà là ‘vùng ngoại vi làng’, đối với người đó, (sẽ dẫn đến kết luận rằng) vùng ngoại vi nhà là làng. Do đó, sự phân biệt này: nhà, vùng ngoại vi nhà, làng, vùng ngoại vi làng, bị lẫn lộn. Và ở đây, sự phán quyết cần được hiểu một cách không lẫn lộn trong các (học giới) như đi vào làng trong lúc phi thời, v.v. Do đó, sau khi đối chiếu cả Pāli và Chú giải, ở đây, cả làng và vùng ngoại vi làng nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Và cả ngôi làng nào trước kia lớn, sau này trở nên nhỏ do các gia đình bị suy vong, làng đó nên được xác định ranh giới bằng một tầm ném cục đất từ vùng ngoại vi của ngôi nhà (ở rìa). Còn ranh giới trước đây của nó, dù là làng có tường rào hay không có tường rào, đều không còn là tiêu chuẩn. අරඤ්ඤං නාම ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චාති ඉමං යථාවුත්තලක්ඛණං ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච ඨපෙත්වා ඉමස්මිං අදින්නාදානසික්ඛාපදෙ අවසෙසං ‘‘අරඤ්ඤං’’ [Pg.261] නාමාති වෙදිතබ්බං. අභිධම්මෙ පන ‘‘අරඤ්ඤන්ති නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලා සබ්බමෙතං අරඤ්ඤ’’න්ති (විභ. 529) වුත්තං. ආරඤ්ඤකසික්ඛාපදෙ ‘‘ආරඤ්ඤකං නාම සෙනාසනං පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති (පාරා. 654) වුත්තං. තං ඉන්දඛීලතො පට්ඨාය ආරොපිතෙන ආචරියධනුනා පඤ්චධනුසතප්පමාණන්ති වෙදිතබ්බං. එවං භගවතා ‘‘ගාමා වා අරඤ්ඤා වා’’ති එතස්ස අත්ථං විභජන්තෙන ‘‘ඝරං, ඝරූපචාරො, ගාමො, ගාමූපචාරො අරඤ්ඤ’’න්ති පාපභික්ඛූනං ලෙසොකාසනිසෙධනත්ථං පඤ්ච කොට්ඨාසා දස්සිතා. තස්මා ඝරෙ වා ඝරූපචාරෙ වා ගාමෙ වා ගාමූපචාරෙ වා අරඤ්ඤෙ වා පාදග්ඝනකතො පට්ඨාය සස්සාමිකං භණ්ඩං අවහරන්තස්ස පාරාජිකමෙවාති වෙදිතබ්බං. Khu rừng (arañña) được gọi là: ngoại trừ ngôi làng và vùng phụ cận của làng. Nên biết rằng, trong học giới về không lấy của không cho này, sau khi đã loại trừ ngôi làng và vùng phụ cận của làng có đặc điểm như đã được nói đến, phần còn lại được gọi là ‘khu rừng.’ Hơn nữa, trong tạng Vô Tỷ Pháp (Abhidhamma) có nói rằng: “‘Khu rừng’ là: sau khi đi ra ngoài khỏi trụ cửa, tất cả khu vực ấy là ‘khu rừng.’” Trong học giới về trú trong rừng (āraññakasikkhāpada) có nói rằng: “Trú xứ trong rừng được gọi là nơi ở có khoảng cách tối thiểu là năm trăm tầm cung.” Điều ấy nên được hiểu là có khoảng cách năm trăm tầm cung theo cây cung tiêu chuẩn đã được giương lên, kể từ trụ cửa. Như vậy, khi phân tích ý nghĩa của câu “từ làng hay từ rừng,” đức Thế Tôn đã chỉ ra năm phần là: ‘nhà,’ ‘vùng phụ cận của nhà,’ ‘làng,’ ‘vùng phụ cận của làng,’ và ‘rừng,’ nhằm mục đích ngăn chặn cơ hội ngụy biện cho các tỳ khưu xấu ác. Do đó, nên biết rằng dù ở trong nhà, trong vùng phụ cận của nhà, trong làng, trong vùng phụ cận của làng, hay trong rừng, việc lấy đi vật sở hữu có chủ trị giá từ một pāda trở lên của tỳ khưu đang thực hiện hành vi trộm cắp chính là tội bất cộng trụ (pārājika). ඉදානි ‘‘අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියෙය්‍යා’’තිආදීනං අත්ථදස්සනත්ථං ‘‘අදින්නං නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අදින්නන්ති දන්තපොනසික්ඛාපදෙ අත්තනො සන්තකම්පි අප්පටිග්ගහිතකං කප්පියං අජ්ඣොහරණීයං වුච්චති. ඉධ පන යංකිඤ්චි පරපරිග්ගහිතං සස්සාමිකං භණ්ඩං, තදෙතං තෙහි සාමිකෙහි කායෙන වා වාචාය වා න දින්නන්ති අදින්නං. අත්තනො හත්ථතො වා යථාඨිතට්ඨානතො වා න නිස්සට්ඨන්ති අනිස්සට්ඨං. යථාඨානෙ ඨිතම්පි අනපෙක්ඛතාය න පරිච්චත්තන්ති අපරිච්චත්තං. ආරක්ඛසංවිධානෙන රක්ඛිතත්තා රක්ඛිතං. මඤ්ජූසාදීසු පක්ඛිපිත්වා ගොපිතත්තා ගොපිතං. ‘‘මම ඉද’’න්ති තණ්හාමමත්තෙන මමායිතත්තා මමායිතං. තාහි අපරිච්චාගරක්ඛණගොපනාහි තෙහි භණ්ඩසාමිකෙහි පරෙහි පරිග්ගහිතන්ති පරපරිග්ගහිතං. එතං අදින්නං නාම. Bây giờ, để chỉ ra ý nghĩa của các câu bắt đầu bằng ‘adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā’ (lấy của không cho, được xem là trộm cắp), ngài bắt đầu bằng câu ‘adinnaṃ nāma’ (thế nào là của không cho). Trong đó, về từ ‘adinnaṃ,’ trong học giới về tăm xỉa răng (dantapoṇasikkhāpada), vật thực hợp lệ có thể dùng, dù là của chính mình nhưng chưa được thọ nhận, được gọi là (của không cho). Nhưng ở đây, bất cứ vật gì có chủ, do người khác sở hữu, thì đó là vật ấy. Vật ấy không được các chủ nhân kia cho bằng thân hoặc bằng lời, nên gọi là ‘adinnaṃ’ (không cho). Vật ấy không được buông ra khỏi tay của mình hoặc khỏi vị trí vốn có, nên gọi là ‘anissaṭṭhaṃ’ (không buông bỏ). Dù đang ở tại vị trí vốn có nhưng không được từ bỏ do sự không quan tâm, nên gọi là ‘apariccattaṃ’ (không từ bỏ). Do được bảo vệ bằng cách sắp đặt người canh giữ, nên gọi là ‘rakkhitaṃ’ (được bảo vệ). Do được cất giữ bằng cách bỏ vào trong rương v.v..., nên gọi là ‘gopitaṃ’ (được cất giữ). Do được xem là của mình với lòng tham ái ‘cái này là của tôi,’ nên gọi là ‘mamāyitaṃ’ (được xem là của mình). Do được người khác, là những chủ nhân của vật ấy, sở hữu bằng những cách không từ bỏ, bảo vệ, và cất giữ ấy, nên gọi là ‘parapariggahitaṃ’ (do người khác sở hữu). Đây được gọi là ‘adinnaṃ’ (của không cho). ථෙය්‍යසඞ්ඛාතන්ති එත්ථ ථෙනොති චොරො, ථෙනස්ස භාවො ථෙය්‍යං; අවහරණචිත්තස්සෙතං අධිවචනං. ‘‘සඞ්ඛා, සඞ්ඛාත’’න්ති අත්ථතො එකං; කොට්ඨාසස්සෙතං අධිවචනං, ‘‘සඤ්ඤානිදානා හි පපඤ්චසඞ්ඛා’’තිආදීසු (සු. නි. 880) විය. ථෙය්‍යඤ්ච තං සඞ්ඛාතඤ්චාති ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං, ථෙය්‍යචිත්තසඞ්ඛාතො එකො චිත්තකොට්ඨාසොති අත්ථො. කරණත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං, තස්මා ථෙය්‍යසඞ්ඛාතෙනාති අත්ථතො දට්ඨබ්බං. යො ච ථෙය්‍යසඞ්ඛාතෙන ආදියති, සො යස්මා ථෙය්‍යචිත්තො හොති, තස්මා බ්‍යඤ්ජනං අනාදියිත්වා අත්ථමෙව දස්සෙතුං ථෙය්‍යචිත්තො අවහරණචිත්තොති එවමස්ස පදභාජනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. Ở đây, trong cụm từ ‘theyyasaṅkhātaṃ,’ ‘theno’ là kẻ trộm, bản chất của kẻ trộm là ‘theyyaṃ’ (sự trộm cắp); đây là tên gọi của tâm lấy đi (avaharaṇacitta). ‘Saṅkhā’ và ‘saṅkhāta’ có cùng một ý nghĩa; đây là tên gọi của ‘phần’ hay ‘loại,’ giống như trong các câu bắt đầu bằng ‘saññānidānā hi papañcasaṅkhā’ (do tưởng làm nhân nên có các loại hý luận). Vừa là sự trộm cắp (theyyaṃ) vừa là loại đó (saṅkhātaṃ), nên gọi là ‘theyyasaṅkhātaṃ;’ ý nghĩa là một loại tâm được xem là tâm trộm cắp. Và đây là một từ ở chủ cách (paccattavacana) mang ý nghĩa của công cụ cách (karaṇattha), do đó, về mặt ý nghĩa, nên được hiểu là ‘theyyasaṅkhātena’ (với tâm được xem là trộm cắp). Và người nào lấy đi với tâm được xem là trộm cắp, vì người ấy có tâm trộm cắp, do đó, nên biết rằng để chỉ ra ý nghĩa mà không chấp vào văn tự, phần phân tích từ ngữ của nó đã được nói như sau: ‘theyyacitto avaharaṇacitto’ (có tâm trộm cắp, là tâm lấy đi). ආදියෙය්‍ය [Pg.262], හරෙය්‍ය, අවහරෙය්‍ය, ඉරියාපථං විකොපෙය්‍ය, ඨානා චාවෙය්‍ය, සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යාති එත්ථ පන පඨමපදං අභියොගවසෙන වුත්තං, දුතියපදං අඤ්ඤෙසං භණ්ඩං හරන්තස්ස ගච්ඡතො වසෙන, තතියපදං උපනික්ඛිත්තභණ්ඩවසෙන, චතුත්ථං සවිඤ්ඤාණකවසෙන, පඤ්චමං ථලෙ නික්ඛිත්තාදිවසෙන, ඡට්ඨං පරිකප්පවසෙන වා සුඞ්කඝාතවසෙන වා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යොජනා පනෙත්ථ එකභණ්ඩවසෙනපි නානාභණ්ඩවසෙනපි හොති. එකභණ්ඩවසෙන ච සවිඤ්ඤාණකෙනෙව ලබ්භති, නානාභණ්ඩවසෙන සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකමිස්සකෙන. Hơn nữa, ở đây trong các từ ‘ādiyeyya’ (lấy), ‘hareyya’ (mang đi), ‘avahareyya’ (chiếm đoạt), ‘iriyāpathaṃ vikopeyya’ (làm thay đổi oai nghi), ‘ṭhānā cāveyya’ (làm di chuyển khỏi chỗ), ‘saṅketaṃ vītināmeyya’ (vượt qua điểm hẹn), nên biết rằng: từ thứ nhất được nói theo trường hợp kiện tụng; từ thứ hai theo trường hợp người đang đi trong khi mang tài sản của người khác; từ thứ ba theo trường hợp tài sản được ký gửi; từ thứ tư theo trường hợp vật có thức tỉnh; từ thứ năm theo trường hợp vật được đặt trên đất liền v.v...; từ thứ sáu được nói theo trường hợp ranh giới đã định hoặc theo trường hợp trạm thu thuế. Sự áp dụng ở đây xảy ra theo trường hợp một vật và theo trường hợp nhiều vật. Theo trường hợp một vật thì chỉ có thể áp dụng với vật có thức tỉnh, còn theo trường hợp nhiều vật thì áp dụng với sự pha trộn giữa vật có thức tỉnh và vật vô tri. තත්ථ නානාභණ්ඩවසෙන තාව එවං වෙදිතබ්බං – ආදියෙය්‍යාති ආරාමං අභියුඤ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. සාමිකො ‘‘න මය්හං භවිස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. Trong đó, trước hết nên hiểu theo trường hợp nhiều vật như sau: Về từ ‘ādiyeyya’ (lấy), vị ấy kiện đòi một khu vườn, phạm tội đột-cát-la (dukkaṭa). Vị ấy làm cho người chủ khởi lên sự nghi ngờ, phạm tội thâu-lan-giá (thullaccaya). Người chủ từ bỏ nỗ lực (giành lại) vì nghĩ rằng: ‘Nó sẽ không còn là của ta nữa,’ phạm tội bất cộng trụ (pārājika). හරෙය්‍යාති අඤ්ඤස්ස භණ්ඩං හරන්තො සීසෙ භාරං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. ඛන්ධං ඔරොපෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. Về từ ‘hareyya’ (mang đi), trong khi đang mang tài sản của người khác, vị ấy với tâm trộm cắp sờ vào vật nặng trên đầu, phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho nó rung chuyển, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy hạ nó xuống vai, phạm tội bất cộng trụ. අවහරෙය්‍යාති උපනික්ඛිත්තං භණ්ඩං ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති වුච්චමානො ‘‘නාහං ගණ්හාමී’’ති භණති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. Về từ ‘avahareyya’ (chiếm đoạt), đối với tài sản được ký gửi, khi được bảo rằng: ‘Hãy trả tài sản cho tôi,’ vị ấy nói: ‘Tôi không lấy,’ phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho người chủ khởi lên sự nghi ngờ, phạm tội thâu-lan-giá. Người chủ từ bỏ nỗ lực (đòi lại) vì nghĩ rằng: ‘Ông ta sẽ không trả cho mình,’ phạm tội bất cộng trụ. ඉරියාපථං විකොපෙය්‍යාති ‘‘සහභණ්ඩහාරකං නෙස්සාමී’’ති පඨමං පාදං සඞ්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං සඞ්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. Về từ ‘iriyāpathaṃ vikopeyyā’ (làm thay đổi oai nghi), với ý nghĩ: ‘Ta sẽ dẫn người mang tài sản đi cùng,’ vị ấy làm cho (người kia) di chuyển bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy làm cho (người kia) di chuyển bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ. ඨානා චාවෙය්‍යාති ථලට්ඨං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. ඨානා චාවෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. Về từ ‘ṭhānā cāveyyā’ (làm di chuyển khỏi chỗ), vị ấy với tâm trộm cắp sờ vào tài sản đặt trên đất liền, phạm tội đột-cát-la. Vị ấy làm cho nó rung chuyển, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy làm cho nó di chuyển khỏi chỗ, phạm tội bất cộng trụ. සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යාති පරිකප්පිතට්ඨානං පඨමං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. අථ වා පඨමං පාදං සුඞ්කඝාතං අතික්කාමෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති – අයමෙත්ථ නානාභණ්ඩවසෙන යොජනා. Về từ ‘saṅketaṃ vītināmeyyā’ (vượt qua điểm hẹn), vị ấy bước qua nơi đã định bằng bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy bước qua bằng bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ. Hoặc là, vị ấy bước qua trạm thu thuế bằng bước chân đầu tiên, phạm tội thâu-lan-giá. Vị ấy bước qua bằng bước chân thứ hai, phạm tội bất cộng trụ. – Đây là sự áp dụng ở đây theo trường hợp nhiều vật. එකභණ්ඩවසෙන [Pg.263] පන සස්සාමිකං දාසං වා තිරච්ඡානං වා යථාවුත්තෙන අභියොගාදිනා නයෙන ආදියති වා හරති වා අවහරති වා ඉරියාපථං වා විකොපෙති, ඨානා වා චාවෙති, පරිච්ඡෙදං වා අතික්කාමෙති – අයමෙත්ථ එකභණ්ඩවසෙන යොජනා. Hơn nữa, theo trường hợp một vật, vị ấy lấy, hoặc mang đi, hoặc chiếm đoạt, hoặc làm thay đổi oai nghi, hoặc làm di chuyển khỏi chỗ, hoặc làm cho vượt qua ranh giới một người nô lệ hay một con vật có chủ, bằng phương pháp kiện tụng v.v... như đã nói. – Đây là sự áp dụng ở đây theo trường hợp một vật. පඤ්චවීසතිඅවහාරකථා Luận về hai mươi lăm cách trộm cắp අපිච ඉමානි ඡ පදානි වණ්ණෙන්තෙන පඤ්ච පඤ්චකෙ සමොධානෙත්වා පඤ්චවීසති අවහාරා දස්සෙතබ්බා. එවං වණ්ණයතා හි ඉදං අදින්නාදානපාරාජිකං සුවණ්ණිතං හොති. ඉමස්මිඤ්ච ඨානෙ සබ්බඅට්ඨකථා ආකුලා ලුළිතා දුවිඤ්ඤෙය්‍යවිනිච්ඡයා. තථා හි සබ්බඅට්ඨකථාසු යානි තානි පාළියං ‘‘පඤ්චහාකාරෙහි අදින්නං ආදියන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස, පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොතී’’තිආදිනා නයෙන අවහාරඞ්ගානි වුත්තානි, තානිපි ගහෙත්වා කත්ථචි එකං පඤ්චකං දස්සිතං, කත්ථචි ‘‘ඡහාකාරෙහී’’ති ආගතෙහි සද්ධිං ද්වෙ පඤ්චකානි දස්සිතානි. එතානි ච පඤ්චකානි න හොන්ති. යත්ථ හි එකෙකෙන පදෙන අවහාරො සිජ්ඣති, තං පඤ්චකං නාම වුච්චති. එත්ථ පන සබ්බෙහිපි පදෙහි එකොයෙව අවහාරො. යානි ච තත්ථ ලබ්භමානානියෙව පඤ්චකානි දස්සිතානි, තෙසම්පි න සබ්බෙසං අත්ථො පකාසිතො. එවමිමස්මිං ඨානෙ සබ්බඅට්ඨකථා ආකුලා ලුළිතා දුවිඤ්ඤෙය්‍යවිනිච්ඡයා. තස්මා පඤ්ච පඤ්චකෙසමොධානෙත්වා දස්සියමානා ඉමෙ පඤ්චවීසති අවහාරා සාධුකං සල්ලක්ඛෙතබ්බා. Hơn nữa, người giải thích sáu thuật ngữ này cần phải tổng hợp năm nhóm năm và trình bày hai mươi lăm cách trộm cắp. Thật vậy, khi giải thích như vậy, tội pārājika về lấy của không cho này mới được xem là giải thích tốt đẹp. Và ở điểm này, tất cả các Chú giải đều rối rắm, xáo trộn, và có sự quyết đoán khó hiểu. Thật vậy, trong tất cả các Chú giải, những chi phần của sự trộm cắp đã được nói đến trong Pāli theo phương pháp bắt đầu bằng ‘với năm cách, có tội pārājika đối với người lấy của không cho, và (tài vật) là sở hữu của người khác,’ sau khi lấy cả những chi phần ấy, ở một nơi, một nhóm năm được trình bày; ở một nơi khác, cùng với những (chi phần) đã đến (trong Pāli) là ‘với sáu cách,’ hai nhóm năm được trình bày. Và những điều này không phải là các nhóm năm. Thật vậy, nơi nào mà sự trộm cắp được thành tựu bởi mỗi một thuật ngữ, nơi đó được gọi là một nhóm năm. Nhưng ở đây, chỉ có một sự trộm cắp duy nhất bởi tất cả các thuật ngữ. Và những nhóm năm nào có thể tìm thấy ở đó đã được trình bày, ý nghĩa của tất cả chúng cũng không được làm sáng tỏ. Như vậy, ở điểm này, tất cả các Chú giải bị rối rắm, xáo trộn, và có sự quyết đoán khó hiểu. Do đó, hai mươi lăm cách trộm cắp này, được trình bày sau khi đã tổng hợp năm nhóm năm, cần được ghi nhận một cách cẩn thận. පඤ්ච පඤ්චකානි නාම – නානාභණ්ඩපඤ්චකං, එකභණ්ඩපඤ්චකං, සාහත්ථිකපඤ්චකං, පුබ්බපයොගපඤ්චකං, ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකන්ති. තත්ථ නානාභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච එකභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච ‘‘ආදියෙය්‍ය, හරෙය්‍ය, අවහරෙය්‍ය, ඉරියාපථං විකොපෙය්‍ය, ඨානා චාවෙය්‍යා’’ති ඉමෙසං පදානං වසෙන ලබ්භන්ති. තානි පුබ්බෙ යොජෙත්වා දස්සිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. යං පනෙතං ‘‘සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති ඡට්ඨං පදං, තං පරිකප්පාවහාරස්ස ච නිස්සග්ගියාවහාරස්ස ච සාධාරණං. තස්මා තං තතියපඤ්චමෙසු පඤ්චකෙසු ලබ්භමානපදවසෙන යොජෙතබ්බං. වුත්තං නානාභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච එකභණ්ඩපඤ්චකඤ්ච. Năm nhóm năm là: nhóm năm về nhiều loại tài vật, nhóm năm về một loại tài vật, nhóm năm về (hành động) tự tay, nhóm năm về nỗ lực ban đầu, và nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định). Trong đó, nhóm năm về nhiều loại tài vật và nhóm năm về một loại tài vật được hình thành dựa trên các thuật ngữ này: ‘nên lấy,’ ‘nên mang đi,’ ‘nên đoạt lấy,’ ‘nên thay đổi tư thế,’ ‘nên di chuyển khỏi chỗ.’ Chúng cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày bằng cách kết hợp trước đó. Còn thuật ngữ thứ sáu này, ‘nên vượt qua dấu hiệu đã hẹn,’ nó chung cho cả sự trộm cắp có tính toán và sự trộm cắp bằng cách vứt bỏ. Do đó, nó nên được kết hợp trong nhóm năm thứ ba và thứ năm dựa trên thuật ngữ có thể tìm thấy. Nhóm năm về nhiều loại tài vật và nhóm năm về một loại tài vật đã được nói đến. කතමං සාහත්ථිකපඤ්චකං? පඤ්ච අවහාරා – සාහත්ථිකො, ආණත්තිකො, නිස්සග්ගියො, අත්ථසාධකො, ධුරනික්ඛෙපොති. තත්ථ සාහත්ථිකො නාම පරස්ස භණ්ඩං සහත්ථා අවහරති. ආණත්තිකො නාම ‘‘අසුකස්ස භණ්ඩං [Pg.264] අවහරා’’ති අඤ්ඤං ආණාපෙති. නිස්සග්ගියො නාම අන්තොසුඞ්කඝාතෙ ඨිතො බහිසුඞ්කඝාතං පාතෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති, ඉමිනා ච සද්ධිං ‘‘සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති ඉදං පදයොජනං ලභති. අත්ථසාධකො නාම ‘‘අසුකං නාම භණ්ඩං යදා සක්කොසි, තදා අවහරා’’ති ආණාපෙති. තත්ථ සචෙ පරො අනන්තරායිකො හුත්වා තං අවහරති, ආණාපකො ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකො හොති, අවහාරකො පන අවහටකාලෙ. අයං අත්ථසාධකො. ධුරනික්ඛෙපො පන උපනික්ඛිත්තභණ්ඩවසෙන වෙදිතබ්බො. ඉදං සාහත්ථිකපඤ්චකං. Nhóm năm về (hành động) tự tay là gì? Có năm cách trộm cắp: tự tay, ra lệnh, vứt bỏ, hoàn thành mục đích, và từ bỏ trách nhiệm. Trong đó, (trộm cắp) tự tay là tự tay mình lấy tài vật của người khác. (Trộm cắp) ra lệnh là ra lệnh cho người khác: ‘Hãy lấy tài vật của người kia.’ (Trộm cắp) vứt bỏ là đứng ở trạm thuế bên trong và ném (hàng hóa) ra ngoài trạm thuế; cùng với câu ‘có tội pārājika,’ sự kết hợp thuật ngữ ‘nên vượt qua dấu hiệu đã hẹn’ này được hình thành. (Trộm cắp) hoàn thành mục đích là ra lệnh: ‘Khi nào có thể, hãy lấy tài vật tên là như vậy.’ Trong trường hợp đó, nếu người kia không gặp trở ngại và lấy tài vật đó, người ra lệnh phạm tội pārājika ngay tại thời điểm ra lệnh, còn người lấy thì (phạm tội) vào lúc lấy. Đây là (trộm cắp) hoàn thành mục đích. Còn (trộm cắp) từ bỏ trách nhiệm cần được hiểu qua trường hợp tài vật được ký gửi. Đây là nhóm năm về (hành động) tự tay. කතමං පුබ්බපයොගපඤ්චකං? අපරෙපි පඤ්ච අවහාරා – පුබ්බපයොගො, සහපයොගො, සංවිදාවහාරො, සඞ්කෙතකම්මං, නිමිත්තකම්මන්ති. තත්ථ ආණත්තිවසෙන පුබ්බපයොගො වෙදිතබ්බො. ඨානා චාවනවසෙන සහපයොගො. ඉතරෙ පන තයො පාළියං (පාරා. 118-120) ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බාති. ඉදං පුබ්බපයොගපඤ්චකං. Nhóm năm về nỗ lực ban đầu là gì? Cũng có năm cách trộm cắp khác: nỗ lực ban đầu, nỗ lực đồng thời, trộm cắp có thỏa thuận, hành động theo dấu hiệu, và hành động theo ám hiệu. Trong đó, nỗ lực ban đầu cần được hiểu qua việc ra lệnh. Nỗ lực đồng thời (cần được hiểu) qua việc di chuyển khỏi chỗ. Còn ba cách kia cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Pāli (Pārā. 118-120). Đây là nhóm năm về nỗ lực ban đầu. කතමං ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකං? අපරෙපි පඤ්ච අවහාරා – ථෙය්‍යාවහාරො, පසය්හාවහාරො, පරිකප්පාවහාරො, පටිච්ඡන්නාවහාරො, කුසාවහාරොති. තෙ පඤ්චපි ‘‘අඤ්ඤතරො භික්ඛු සඞ්ඝස්ස චීවරෙ භාජියමානෙ ථෙය්‍යචිත්තො කුසං සඞ්කාමෙත්වා චීවරං අග්ගහෙසී’’ති (පාරා. 138) එතස්මිං කුසසඞ්කාමනවත්ථුස්මිං වණ්ණයිස්සාම. ඉදං ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකං. එවමිමානි පඤ්ච පඤ්චකානි සමොධානෙත්වා ඉමෙ පඤ්චවීසති අවහාරා වෙදිතබ්බා. Nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định) là gì? Cũng có năm cách trộm cắp khác: trộm cắp (có ý định), trộm cắp bằng vũ lực, trộm cắp có tính toán, trộm cắp lén lút, và trộm cắp bằng thẻ (kusa). Chúng ta sẽ giải thích cả năm cách đó trong câu chuyện về việc di chuyển thẻ kusa này: ‘Một vị tỳ khưu nào đó, khi y của Tăng chúng đang được chia, với tâm trộm cắp, đã di chuyển thẻ kusa và lấy y’ (Pārā. 138). Đây là nhóm năm về sự trộm cắp (có ý định). Như vậy, sau khi tổng hợp năm nhóm năm này, hai mươi lăm cách trộm cắp này cần được hiểu. ඉමෙසු ච පන පඤ්චසු පඤ්චකෙසු කුසලෙන විනයධරෙන ඔතිණ්ණං වත්ථුං සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව පඤ්ච ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. යානි සන්ධාය පොරාණා ආහු – Và trong năm nhóm năm này, một vị luật sư thông thạo không nên vội vàng quyết định một trường hợp đã xảy ra, mà cần phải xem xét năm điểm. Về những điểm này, các bậc cổ đức đã nói: ‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්ච, අග්ඝං පරිභොගපඤ්චමං; තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි, ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො’’ති. ‘Vật, thời gian, và nơi chốn, giá trị, và thứ năm là sự sử dụng; sau khi cân nhắc năm điểm này, người có trí tuệ nên xác định ý nghĩa (của sự việc).’ තත්ථ වත්ථුන්ති භණ්ඩං; අවහාරකෙන හි ‘‘මයා ඉදං නාම අවහට’’න්ති වුත්තෙපි ආපත්තිං අනාරොපෙත්වාව තං භණ්ඩං සස්සාමිකං වා අස්සාමිකං වාති උපපරික්ඛිතබ්බං. සස්සාමිකෙපි සාමිකානං සාලයභාවො වා නිරාලයභාවො වා උපපරික්ඛිතබ්බො. සචෙ තෙසං සාලයකාලෙ අවහටං, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා ආපත්ති කාතබ්බා. සචෙ නිරාලයකාලෙ[Pg.265], න පාරාජිකෙන කාරෙතබ්බො. භණ්ඩසාමිකෙසු පන භණ්ඩං ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩං දාතබ්බං. අයමෙත්ථ සාමීචි. Trong đó, ‘vật’ có nghĩa là tài vật. Thật vậy, ngay cả khi người trộm cắp nói: ‘Con đã lấy vật này,’ cũng chưa vội kết tội mà cần phải xem xét tài vật đó có chủ hay không có chủ. Ngay cả khi có chủ, cũng cần phải xem xét tình trạng luyến tiếc hay không luyến tiếc của người chủ. Nếu (tài vật) được lấy vào lúc họ còn luyến tiếc, cần phải định giá tài vật và xử tội. Nếu (lấy) vào lúc (họ) không còn luyến tiếc, không nên xử tội pārājika. Tuy nhiên, khi những người chủ tài vật yêu cầu mang trả lại, tài vật cần phải được trả lại. Đây là hành vi đúng đắn trong trường hợp này. ඉමස්ස පනත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – භාතියරාජකාලෙ කිර මහාචෙතියපූජාය දක්ඛිණදිසතො එකො භික්ඛු සත්තහත්ථං පණ්ඩුකාසාවං අංසෙ කරිත්වා චෙතියඞ්ගණං පාවිසි; තඞ්ඛණමෙව ච රාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං ආගතො. තත්ථ උස්සාරණාය වත්තමානාය මහාජනසම්මද්දො අහොසි. අථ සො භික්ඛු ජනසම්මද්දපීළිතො අංසතො පතන්තං කාසාවං අදිස්වාව නික්ඛන්තො; නික්ඛමිත්වා ච කාසාවං අපස්සන්තො ‘‘කො ඊදිසෙ ජනසම්මද්දෙ කාසාවං ලච්ඡති, න දානි තං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතො. අථඤ්ඤො භික්ඛු පච්ඡා ආගච්ඡන්තො තං කාසාවං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා පුන විප්පටිසාරී හුත්වා ‘‘අස්සමණො දානිම්හි, විබ්භමිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙපි ‘‘විනයධරෙ පුච්ඡිත්වා ඤස්සාමී’’ති චින්තෙසි. Lại nữa, để làm sáng tỏ ý nghĩa này, đây là câu chuyện: Tương truyền, vào thời vua Bhātiya, trong lễ cúng dường Đại Bảo Tháp, một vị tỳ khưu từ phương nam, vắt trên vai tấm y ca-sa màu vàng nhạt dài bảy hắc tay, đã đi vào sân bảo tháp; và ngay lúc ấy, đức vua cũng đã đến để đảnh lễ bảo tháp. Tại đó, khi việc dẹp đường đang diễn ra, đã có sự chen lấn đông đúc của quần chúng. Khi ấy, vị tỳ khưu ấy bị đám đông chen lấn, đã đi ra mà không nhìn thấy tấm y ca-sa bị rơi từ trên vai; và sau khi đi ra, không thấy tấm y ca-sa, vị ấy đã từ bỏ nỗ lực tìm kiếm rồi ra đi, nghĩ rằng: “Ai mà có thể tìm được tấm y ca-sa trong đám đông chen lấn như thế này, bây giờ nó không còn là của ta nữa.” Khi ấy, một vị tỳ khưu khác đi đến sau, thấy tấm y ca-sa ấy, đã lấy với tâm trộm cắp, rồi lại hối hận. Dù tâm niệm đã khởi lên rằng: “Bây giờ ta không còn là sa-môn nữa, ta sẽ hoàn tục,” vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ hỏi các bậc trì luật để biết rõ.” තෙන ච සමයෙන චූළසුමනත්ථෙරො නාම සබ්බපරියත්තිධරො විනයාචරියපාමොක්ඛො මහාවිහාරෙ පටිවසති. සො භික්ඛු ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි. ථෙරො තෙන භට්ඨෙ ජනකායෙ පච්ඡා ආගන්ත්වා ගහිතභාවං ඤත්වා ‘‘අත්ථි දානි එත්ථ ඔකාසො’’ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ කාසාවසාමිකං භික්ඛුං ආනෙය්‍යාසි, සක්කා භවෙය්‍ය තව පතිට්ඨා කාතු’’න්ති. ‘‘කථාහං, භන්තෙ, තං දක්ඛිස්සාමී’’ති? ‘‘තහිං තහිං ගන්ත්වා ඔලොකෙහී’’ති. සො පඤ්චපි මහාවිහාරෙ ඔලොකෙත්වා නෙව අද්දක්ඛි. තතො නං ථෙරො පුච්ඡි – ‘‘කතරාය දිසාය බහූ භික්ඛූ ආගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘දක්ඛිණදිසාය, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි කාසාවං දීඝතො ච තිරියඤ්ච මිනිත්වා ඨපෙහි. ඨපෙත්වා දක්ඛිණදිසාය විහාරපටිපාටියා විචිනිත්වා තං භික්ඛුං ආනෙහී’’ති. සො තථා කත්වා තං භික්ඛුං දිස්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ආනෙසි. ථෙරො පුච්ඡි – ‘‘තවෙදං කාසාව’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘කුහිං තෙ පාතිත’’න්ති? සො සබ්බං ආචික්ඛි. ථෙරො පන තෙන කතං ධුරනික්ඛෙපං සුත්වා ඉතරං පුච්ඡි – ‘‘තයා ඉදං කුහිං දිස්වා ගහිත’’න්ති? සොපි සබ්බං ආරොචෙසි. තතො නං ථෙරො ආහ – ‘‘සචෙ තෙ සුද්ධචිත්තෙන ගහිතං අභවිස්ස, අනාපත්තියෙව තෙ අස්ස. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං ආපන්නොසි. තං දෙසෙත්වා අනාපත්තිකො හොහි. ඉදඤ්ච කාසාවං අත්තනො [Pg.266] සන්තකං කත්වා එතස්සෙව භික්ඛුනො දෙහී’’ති. සො භික්ඛු අමතෙනෙව අභිසිත්තො පරමස්සාසප්පත්තො අහොසීති. එවං වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං. Và vào lúc ấy, một vị trưởng lão tên là Cūḷasumana, là bậc thông thuộc toàn bộ pháp học, là vị đứng đầu trong các vị thầy về luật, đang trú tại Đại Tự. Vị tỳ khưu ấy đã đến gần vị trưởng lão, đảnh lễ, xin phép rồi hỏi về sự hối hận của mình. Vị trưởng lão, biết được việc vị này đến sau và đã nhặt lấy (tấm y) khi nó bị rơi trong đám đông, đã suy nghĩ rằng: “Bây giờ ở đây vẫn còn cơ hội,” rồi nói: “Nếu ngươi có thể đưa vị tỳ khưu chủ nhân của tấm y ca-sa đến, thì có thể tạo ra nơi nương tựa cho ngươi được.” “Bạch ngài, làm sao con có thể gặp được vị ấy?” “Hãy đi đến các nơi và tìm xem.” Vị ấy đã tìm trong cả năm ngôi đại tự nhưng không thấy. Sau đó, vị trưởng lão hỏi vị ấy: “Các tỳ khưu đến từ phương nào là đông nhất?” “Bạch ngài, từ phương nam.” “Nếu vậy, hãy đo chiều dài và chiều rộng của tấm y ca-sa rồi để đó. Sau khi để đó, hãy đi tìm theo thứ tự các ngôi chùa ở phương nam và đưa vị tỳ khưu ấy đến đây.” Vị ấy đã làm như vậy, thấy vị tỳ khưu ấy, đã đưa đến chỗ vị trưởng lão. Vị trưởng lão hỏi: “Đây có phải là y ca-sa của ngươi không?” “Thưa vâng, bạch ngài.” “Ngươi đã làm rơi nó ở đâu?” Vị ấy đã kể lại toàn bộ sự việc. Vị trưởng lão lại, sau khi nghe về việc từ bỏ của vị kia, đã hỏi vị còn lại: “Ngươi đã thấy và nhặt cái này ở đâu?” Vị ấy cũng đã trình bày lại toàn bộ. Sau đó, vị trưởng lão nói với vị ấy: “Nếu ngươi đã nhặt với tâm trong sạch, thì ngươi đã không có tội. Nhưng vì đã nhặt với tâm trộm cắp, ngươi đã phạm tội đột-cát-la. Hãy sám hối tội ấy và trở thành người không có tội. Và hãy xem tấm y ca-sa này như là của mình rồi hãy cho lại chính vị tỳ khưu này.” Vị tỳ khưu ấy, như được rưới nước cam lồ, đã đạt được sự an ủi tột cùng. Nên xem xét vật sở hữu như vậy. කාලොති අවහාරකාලො. තදෙව හි භණ්ඩං කදාචි සමග්ඝං හොති, කදාචි මහග්ඝං. තස්මා තං භණ්ඩං යස්මිං කාලෙ අවහටං, තස්මිංයෙව කාලෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. එවං කාලො ඔලොකෙතබ්බො. Thời gian là thời điểm lấy trộm. Vì chính vật ấy có lúc giá rẻ, có lúc giá cao. Do đó, vật ấy được lấy trộm vào thời điểm nào, thì tội nên được xác định theo giá trị của nó chính vào thời điểm đó. Nên xem xét thời gian như vậy. දෙසොති අවහාරදෙසො. තඤ්හි භණ්ඩං යස්මිං දෙසෙ අවහටං, තස්මිංයෙව දෙසෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. භණ්ඩුට්ඨානදෙසෙ හි භණ්ඩං සමග්ඝං හොති, අඤ්ඤත්ථ මහග්ඝං. Nơi chốn là nơi lấy trộm. Vì vật ấy được lấy trộm ở nơi nào, thì tội nên được xác định theo giá trị của nó chính tại nơi đó. Vì tại nơi sản xuất ra vật, vật có giá rẻ, ở nơi khác thì giá cao. ඉමස්සාපි ච අත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – අන්තරසමුද්දෙ කිර එකො භික්ඛු සුසණ්ඨානං නාළිකෙරං ලභිත්වා භමං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛථාලකසදිසං මනොරමං පානීයථාලකං කත්වා තත්ථෙව ඨපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි. අථඤ්ඤො භික්ඛු අන්තරසමුද්දං ගන්ත්වා තස්මිං විහාරෙ පටිවසන්තො තං ථාලකං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා චෙතියගිරිමෙව ආගතො. තස්ස තත්ථ යාගුං පිවන්තස්ස තං ථාලකං දිස්වා ථාලකසාමිකො භික්ඛු ආහ – ‘‘කුතො තෙ ඉදං ලද්ධ’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දතො මෙ ආනීත’’න්ති. සො තං ‘‘නෙතං තව සන්තකං, ථෙය්‍යාය තෙ ගහිත’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං ආකඩ්ඪි. තත්ථ ච විනිච්ඡයං අලභිත්වා මහාවිහාරං අගමිංසු. තත්ථ භෙරිං පහරාපෙත්වා මහාචෙතියසමීපෙ සන්නිපාතං කත්වා විනිච්ඡයං ආරභිංසු. විනයධරත්ථෙරා අවහාරං සඤ්ඤාපෙසුං. Và để làm sáng tỏ ý nghĩa này, đây là câu chuyện: Tương truyền, tại Antarasamudda, một vị tỳ khưu nhận được một trái dừa có hình dáng đẹp, đặt lên bàn xoay, đã làm thành một cái bát uống nước đẹp đẽ giống như cái bát bằng vỏ ốc xà cừ, rồi để lại chính nơi đó và đã đi đến Cetiyagiri. Khi ấy, một vị tỳ khưu khác đi đến Antarasamudda, đang trú tại ngôi chùa ấy, thấy cái bát đó, đã lấy với tâm trộm cắp rồi đã đến chính Cetiyagiri. Khi vị ấy đang uống cháo ở đó, vị tỳ khưu chủ nhân của cái bát thấy cái bát đó đã nói: “Ngươi nhận được cái này từ đâu?” “Tôi đã mang nó từ Antarasamudda đến.” Vị kia nói với vị ấy: “Cái này không phải là của ngươi, ngươi đã lấy nó bằng cách trộm cắp,” rồi đã lôi đến giữa Tăng chúng. Và tại đó không nhận được sự phán quyết, họ đã đi đến Đại Tự. Tại đó, sau khi cho đánh trống, đã tụ họp gần Đại Bảo Tháp, họ đã bắt đầu việc phán quyết. Các vị trưởng lão trì luật đã làm cho biết rõ về việc lấy trộm. තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරො නාම විනයකුසලො හොති. සො එවමාහ – ‘‘ඉමිනා ඉදං ථාලකං කුහිං අවහට’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දෙ අවහට’’න්ති. ‘‘තත්‍රිදං කිං අග්ඝතී’’ති? ‘‘න කිඤ්චි අග්ඝති. තත්‍ර හි නාළිකෙරං භින්දිත්වා මිඤ්ජං ඛාදිත්වා කපාලං ඡඩ්ඩෙන්ති, දාරුඅත්ථං පන ඵරතී’’ති. ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො එත්ථ හත්ථකම්මං කිං අග්ඝතී’’ති? ‘‘මාසකං වා ඌනමාසකං වා’’ති. ‘‘අත්ථි පන කත්ථචි සම්මාසම්බුද්ධෙන මාසකෙන වා ඌනමාසකෙන වා පාරාජිකං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. එවං වුත්තෙ ‘‘සාධු! සාධු! සුකථිතං සුවිනිච්ඡිත’’න්ති එකසාධුකාරො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භාතියරාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං නගරතො නික්ඛමන්තො තං සද්දං සුත්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා සබ්බං පටිපාටියා සුත්වා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘මයි සන්තෙ භික්ඛූනම්පි භික්ඛූනීනම්පි [Pg.267] ගිහීනම්පි අධිකරණං ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරෙන විනිච්ඡිතං සුවිනිච්ඡිතං, තස්ස විනිච්ඡයෙ අතිට්ඨමානං රාජාණාය ඨපෙමී’’ති. එවං දෙසො ඔලොකෙතබ්බො. Và trong buổi hội chúng ấy, có vị trưởng lão tên là Ābhidhammika Godatta, là người thông thạo Luật. Vị ấy đã nói như vầy: “Cái bát này đã được (vị tỳ-khưu) này lấy trộm ở đâu?” – “Đã được lấy trộm ở giữa biển.” – “Ở đó, vật này đáng giá bao nhiêu?” – “Chẳng đáng giá gì cả. Vì ở đó, người ta đập trái dừa, ăn phần cơm dừa rồi vứt bỏ cái gáo, nhưng nó có thể dùng làm củi.” – “Công sức tay chân của vị tỳ-khưu này ở đây đáng giá bao nhiêu?” – “Một māsaka hoặc ít hơn một māsaka.” – “Vậy có nơi nào mà Đức Chánh Đẳng Giác đã chế định tội Pārājika với giá trị một māsaka hoặc ít hơn một māsaka không?” Khi được nói như vậy, một tiếng “Lành thay! Lành thay! Nói rất hay, xét xử rất khéo!” đã đồng thanh vang lên. Và vào lúc ấy, vua Bhātiya trong khi đi ra khỏi thành để đảnh lễ bảo tháp, nghe được âm thanh đó, đã hỏi: “Đây là gì vậy?” và sau khi nghe toàn bộ sự việc theo thứ tự, đã cho loan trống trong thành rằng: “Khi ta còn tại vị, vụ tranh tụng của các tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, hay của hàng tại gia đã được trưởng lão Ābhidhammika Godatta xét xử là đã được xét xử khéo léo. Kẻ nào không tuân theo sự xét xử của vị ấy, ta sẽ dùng vương lệnh để xử lý.” Nên xem xét về địa phương là như vậy. අග්ඝොති භණ්ඩග්ඝො. නවභණ්ඩස්ස හි යො අග්ඝො හොති, සො පච්ඡා පරිහායති; යථා නවධොතො පත්තො අට්ඨ වා දස වා අග්ඝති, සො පච්ඡා භින්නො වා ඡිද්දො වා ආණිගණ්ඨිකාහතො වා අප්පග්ඝො හොති තස්මා න සබ්බදා භණ්ඩං පකතිඅග්ඝෙනෙව කාතබ්බන්ති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො. (Yếu tố) giá trị (aggho) là giá trị của vật phẩm. Vì rằng giá trị mà một vật phẩm mới có được, sau đó sẽ bị sụt giảm; ví như cái bát mới được đánh bóng thì đáng giá tám hoặc mười (kahāpaṇa), sau đó nó bị nứt, hoặc bị thủng, hoặc được vá lại bằng chốt thì trở nên ít giá trị. Do đó, không phải lúc nào vật phẩm cũng nên được (định giá) theo đúng giá trị ban đầu. Nên xem xét về giá trị là như vậy. පරිභොගොති භණ්ඩපරිභොගො. පරිභොගෙනාපි හි වාසිආදිභණ්ඩස්ස අග්ඝො පරිහායති. තස්මා එවං උපපරික්ඛිතබ්බං, සචෙ කොචි කස්සචි පාදග්ඝනකං වාසිං හරති, තත්‍ර වාසිසාමිකො පුච්ඡිතබ්බො – ‘‘තයා අයං වාසි කිත්තකෙන කීතා’’ති? ‘‘පාදෙන, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන තෙ කිණිත්වාව ඨපිතා, උදාහු තං වළඤ්ජෙසී’’ති? සචෙ වදති ‘‘එකදිවසං මෙ දන්තකට්ඨං වා රජනඡල්ලිං වා පත්තපචනකදාරුං වා ඡින්නං, ඝංසිත්වා වා නිසිතා’’ති. අථස්සා පොරාණො අග්ඝො භට්ඨොති වෙදිතබ්බො. යථා ච වාසියා එවං අඤ්ජනියා වා අඤ්ජනිසලාකාය වා කුඤ්චිකාය වා පලාලෙන වා ථුසෙහි වා ඉට්ඨකචුණ්ණෙන වා එකවාරං ඝංසිත්වා ධොවනමත්තෙනාපි අග්ඝො භස්සති. තිපුමණ්ඩලස්ස මකරදන්තච්ඡෙදනෙනාපි පරිමජ්ජිතමත්තෙනාපි, උදකසාටිකාය සකිං නිවාසනපාරුපනෙනාපි පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා සීසෙ වා ඨපනමත්තෙනාපි, තණ්ඩුලාදීනං පප්ඵොටනෙනාපි තතො එකං වා ද්වෙ වා අපනයනෙනාපි, අන්තමසො එකං පාසාණසක්ඛරං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනාපි, සප්පිතෙලාදීනං භාජනන්තරපඅවත්තනෙනාපි, අන්තමසො තතො මක්ඛිකං වා කිපිල්ලිකං වා උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනාපි, ගුළපිණ්ඩකස්ස මධුරභාවජානනත්ථං නඛෙන විජ්ඣිත්වා අණුමත්තං ගහිතමත්තෙනාපි අග්ඝො භස්සති. තස්මා යංකිඤ්චි පාදග්ඝනකං වුත්තනයෙනෙව සාමිකෙහි පරිභොගෙන ඌනං කතං හොති, න තං අවහටො භික්ඛු පාරාජිකෙන කාතබ්බො. එවං පරිභොගො ඔලොකෙතබ්බො. එවං ඉමානි තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො, ආපත්තිං වා අනාපත්තිං වා ගරුකං වා ලහුකං වා ආපත්තිං යථාඨානෙ ඨපෙය්‍යාති. (Yếu tố) sử dụng (paribhogo) là sự sử dụng vật phẩm. Vì rằng do sự sử dụng mà giá trị của các vật phẩm như cái rìu v.v... cũng bị sụt giảm. Do đó, nên thẩm tra như vầy: nếu có người nào lấy trộm cái rìu trị giá một pāda của người khác, trong trường hợp ấy nên hỏi người chủ của cái rìu: “Cái rìu này đã được ông mua với giá bao nhiêu?” – “Thưa ngài, với giá một pāda.” – “Nhưng ông chỉ mua rồi cất giữ, hay ông có dùng đến nó?” Nếu người ấy nói: “Có một ngày tôi đã dùng để chặt cây tăm xỉa răng, hoặc vỏ cây để nhuộm, hoặc củi để nung bát, hoặc đã được mài cho bén bằng cách cọ xát.” Khi ấy, nên hiểu rằng giá trị ban đầu của nó đã bị sụt giảm. Và cũng như đối với cái rìu, tương tự như vậy, đối với lọ đựng thuốc mắt, hoặc que chấm thuốc mắt, hoặc chìa khóa, chỉ cần cọ xát và rửa một lần bằng rơm, hoặc trấu, hoặc bột gạch thì giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với cái kiềng bát bằng thiếc, chỉ cần cắt khía hình răng cá sấu hoặc chỉ cần lau chùi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với tấm vải tắm, chỉ cần mặc và choàng một lần, hoặc với ý định sử dụng mà chỉ cần đặt trên vai hay trên đầu, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với gạo v.v..., chỉ cần sàng sảy hoặc lấy đi một hay hai hạt, cho đến việc chỉ cần nhặt một viên đá, sỏi rồi vứt đi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với bơ lỏng, dầu v.v..., chỉ cần đổi sang một vật chứa khác, cho đến việc chỉ cần vớt một con ruồi hay con kiến ra rồi vứt đi, giá trị cũng bị sụt giảm. Đối với một tảng đường mật, để biết vị ngọt, chỉ cần dùng móng tay bấm vào và lấy đi một lượng nhỏ như hạt bụi, giá trị cũng bị sụt giảm. Do đó, bất cứ vật phẩm nào trị giá một pāda đã bị chủ nhân làm cho sụt giảm giá trị do việc sử dụng theo cách đã nói, vị tỳ-khưu lấy trộm vật ấy không nên bị xử phạm tội Pārājika. Nên xem xét về sự sử dụng là như vậy. Như vậy, người có trí tuệ sau khi cân nhắc năm yếu tố này, nên thấu hiểu ý nghĩa, và nên đặt định tội hoặc không có tội, tội nặng hoặc tội nhẹ, vào đúng vị trí của nó. නිට්ඨිතො ‘‘ආදියෙය්‍ය…පෙ… සඞ්කෙතං වීතිනාමෙය්‍යා’’ති. Đã kết thúc (phần giải thích) ‘ādiyeyya… cho đến… saṅketaṃ vītināmeyyā’. ඉමෙසං පදානං විනිච්ඡයො. Sự phân tích về các từ này. ඉදානි [Pg.268] යදිදං ‘‘යථාරූපෙ අදින්නාදානෙ’’තිආදීනි විභජන්තෙන ‘‘යථාරූපං නාමා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථාරූපන්ති යථාජාතිකං. තං පන යස්මා පාදතො පට්ඨාය හොති, තස්මා ‘‘පාදං වා පාදාරහං වා අතිරෙකපාදං වා’’ති ආහ. තත්ථ පාදෙන කහාපණස්ස චතුත්ථභාගං අකප්පියභණ්ඩමෙව දස්සෙති. පාදාරහෙන පාදග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩං. අතිරෙකපාදෙන උභයම්පි. එත්තාවතා සබ්බාකාරෙන දුතියපාරාජිකප්පහොනකවත්ථු දස්සිතං හොති. Bây giờ, điều này đã được nói ra bởi đấng phân tích (các từ) bắt đầu bằng “yathārūpe adinnādāne” (trong trường hợp lấy của không cho với vật như thế nào), (đó là đoạn) bắt đầu bằng “yathārūpaṃ nāma” (vật như thế nào, được gọi là...). Trong đó, “yathārūpaṃ” (vật như thế nào) có nghĩa là “vật có bản chất như thế nào”. Và vì rằng điều ấy được tính từ một pāda trở lên, do đó Ngài đã nói: “một pāda, hoặc đáng giá một pāda, hoặc hơn một pāda”. Trong đó, với từ “pāda”, Ngài chỉ cho thấy vật không hợp thức là một phần tư của một kahāpaṇa. Với từ “pādārahaṃ” (đáng giá một pāda), (Ngài chỉ) vật hợp thức trị giá một pāda. Với từ “atirekapādaṃ” (hơn một pāda), (Ngài chỉ) cả hai loại. Với chừng ấy, đối tượng đủ để phạm tội Pārājika thứ hai đã được trình bày một cách toàn diện. පථබ්‍යා රාජාති සකලපථවියා රාජා දීපචක්කවත්තී අසොකසදිසො, යො වා පනඤ්ඤොපි එකදීපෙ රාජා, සීහළරාජසදිසො. පදෙසරාජාති එකදීපස්ස පදෙසිස්සරො, බිම්බිසාර-පසෙනදි-ආදයො විය. මණ්ඩලිකා නාම යෙ දීපපදෙසෙපි එකමෙකං මණ්ඩලං භුඤ්ජන්ති. අන්තරභොගිකා නාම ද්වින්නං රාජූනං අන්තරා කතිපයගාමසාමිකා. අක්ඛදස්සාති ධම්මවිනිච්ඡනකා, තෙ ධම්මසභායං නිසීදිත්වා අපරාධානුරූපං චොරානං හත්ථපාදච්ඡෙජ්ජාදිං අනුසාසන්ති. යෙ පන ඨානන්තරප්පත්තා අමච්චා වා රාජකුමාරා වා කතාපරාධා හොන්ති, තෙ රඤ්ඤො ආරොචෙන්ති, ගරුකං ඨානං සයං න විනිච්ඡිනන්ති. මහාමත්තාති ඨානන්තරප්පත්තා මහාඅමච්චා; තෙපි තත්ථ තත්ථ ගාමෙ වා නිගමෙ වා නිසීදිත්වා රාජකිච්චං කරොන්ති. යෙ වා පනාති අඤ්ඤෙපි යෙ රාජකුලනිස්සිතා වා සකිස්සරියනිස්සිතා වා හුත්වා ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්ති, සබ්බෙපි තෙ ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘රාජානො’’ති දස්සෙති. “Vua của trái đất” (pathabyā rājā) là vị vua của toàn cõi đất, một vị chuyển luân vương của một châu lục, tương tự như vua Asoka; hoặc bất kỳ vị vua nào khác trong một hòn đảo, tương tự như vua của Sīhaḷa (Tích Lan). “Vua của một vùng” (padesarājā) là người cai trị một vùng của một hòn đảo, giống như vua Bimbisāra, Pasenadi, v.v... “Lãnh chúa” (maṇḍalikā) là những người cai quản từng khu vực ngay cả trong một vùng của một hòn đảo. “Người cai trị trung gian” (antarabhogikā) là những người làm chủ một vài ngôi làng ở giữa hai vị vua. “Quan tòa” (akkhadassā) là những người xét xử theo luật pháp; họ ngồi trong tòa án và ra lệnh trừng phạt tương ứng với tội trạng của kẻ trộm, như chặt tay chân, v.v... Còn những vị đại thần hay hoàng tử đã đạt được chức vị, khi phạm tội, họ sẽ tâu lên vua, chứ không tự mình xét xử những vụ việc nghiêm trọng. “Đại thần” (mahāmattā) là những vị đại thần đã đạt được chức vị; họ cũng ngồi (xét xử) ở các làng mạc hay thị trấn khác nhau và thực thi công vụ của nhà vua. Bằng cụm từ “hoặc bất kỳ ai khác” (ye vā pana), (Chú giải) chỉ ra rằng: bất kỳ ai khác, dù là người nương tựa vào hoàng tộc hay nương tựa vào quyền lực của chính mình mà ra lệnh trừng phạt bằng cách chặt, chém, tất cả những người ấy trong ý nghĩa này đều được xem là “những vị vua” (rājāno). හනෙය්‍යුන්ති පොථෙය්‍යුඤ්චෙව ඡින්දෙය්‍යුඤ්ච. පබ්බාජෙය්‍යුන්ති නීහරෙය්‍යුං. චොරොසීති එවමාදීනි ච වත්වා පරිභාසෙය්‍යුං; තෙනෙවාහ – ‘‘පරිභාසො එසො’’ති. පුරිමං උපාදායාති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නං පුග්ගලං උපාදාය. සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයත්තා උත්තානපදත්ථත්තා ච පාකටමෙවාති. Haneyyunti có nghĩa là họ nên đánh đập và họ nên cắt xén. Pabbājeyyunti có nghĩa là họ nên trục xuất. Và sau khi nói những lời như là: “Ngươi là kẻ trộm,” họ nên hăm dọa; do đó, ngài đã nói: “Đó là lời hăm dọa.” Purimaṃ upādāya có nghĩa là liên quan đến người đã phạm tội pārājika do thực hành pháp dâm. Phần còn lại thì đã rõ ràng do phương pháp đã được trình bày ở trước và do ý nghĩa của các từ ngữ là hiển nhiên. 93. එවං උද්දිට්ඨසික්ඛාපදං පදානුක්කමෙන විභජිත්වා ඉදානි යං තං ආදියෙය්‍යාතිආදීහි ඡහි පදෙහි සඞ්ඛෙපතො ආදානං දස්සෙත්වා සඞ්ඛෙපතොඑව ‘‘පාදං වා පාදාරහං වා අතිරෙකපාදං වා’’ති ආදාතබ්බභණ්ඩං දස්සිතං, තං යත්ථ යත්ථ ඨිතං, යථා යථා ආදානං ගච්ඡති, අනාගතෙ [Pg.269] පාපභික්ඛූනං ලෙසොකාසනිරුන්ධනත්ථං තථා තථා විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘භූමට්ඨං ථලට්ඨ’’න්තිආදිනා නයෙන මාතිකං ඨපෙත්වා ‘‘භූමට්ඨං නාම භණ්ඩං භූමියං නික්ඛිත්තං හොතී’’තිආදිනා නයෙන තස්ස විභඞ්ගං ආහ. 93. Sau khi đã phân tích học giới đã được nêu ra theo thứ tự từng từ như vậy, bây giờ, sau khi đã chỉ ra một cách tóm tắt về việc lấy trộm bằng sáu từ bắt đầu bằng ādiyeyya, và sau khi đã chỉ ra một cách tóm tắt về vật phẩm có thể bị lấy trộm là: “Một pāda, hoặc vật đáng giá một pāda, hoặc vật hơn một pāda,” để chỉ ra một cách chi tiết về nơi nào vật ấy được đặt, và bằng cách nào việc lấy trộm xảy ra, nhằm mục đích ngăn chặn cơ hội ngụy biện của các tỳ khưu xấu ác trong tương lai, ngài đã đặt ra đề mục theo phương pháp bắt đầu bằng: “Vật ở trong đất, vật ở trên đất,” rồi trình bày phần phân tích chi tiết của đề mục ấy theo phương pháp bắt đầu bằng: “Vật ở trong đất là vật được chôn giấu trong lòng đất…” පඤ්චවීසතිඅවහාරකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về hai mươi lăm cách trộm cắp đã hoàn tất. භූමට්ඨකථා Luận về vật ở trong đất 94. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනාය සද්ධිං විනිච්ඡයකථා. නිඛාතන්ති භූමියං ඛණිත්වා ඨපිතං. පටිච්ඡන්නන්ති පංසුඉට්ඨකාදීහි පටිච්ඡන්නං. භූමට්ඨං භණ්ඩං…පෙ… ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සාති තං එවං නිඛණිත්වා වා පටිච්ඡාදෙත්වා වා ඨපිතත්තා භූමියං ඨිතං භණ්ඩං යො භික්ඛු කෙනචිදෙව උපායෙන ඤත්වා ‘‘ආහරිස්සාමී’’ති ථෙය්‍යචිත්තො හුත්වා රත්තිභාගෙ උට්ඨාය ගච්ඡති, සො භණ්ඩට්ඨානං අප්පත්වාපි සබ්බකායවචීවිකාරෙසු දුක්කටං ආපජ්ජති. කථං? සො හි තස්ස ආහරණත්ථාය උට්ඨහන්තො යං යං අඞ්ගපච්චඞ්ගං ඵන්දාපෙති, සබ්බත්ථ දුක්කටමෙව. නිවාසනපාරුපනං සණ්ඨපෙති, හත්ථවාරෙ හත්ථවාරෙ දුක්කටං. ‘‘මහන්තං නිධානං න සක්කා එකෙන ආහරිතුං, දුතියං පරියෙසිස්සාමී’’ති කස්සචි සහායස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො ද්වාරං විවරති, පදවාරෙ ච හත්ථවාරෙ ච දුක්කටං. ද්වාරපිදහනෙ පන අඤ්ඤස්මිං වා ගමනස්ස අනුපකාරෙ අනාපත්ති. තස්ස නිපන්නොකාසං ගන්ත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමා’’ති පක්කොසති, තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘එහි ගච්ඡාමා’’ති වදති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සො තස්ස වචනෙන උට්ඨහති, තස්සාපි දුක්කටං. උට්ඨහිත්වා තස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො නිවාසනපාරුපනං සණ්ඨපෙති, ද්වාරං විවරිත්වා තස්ස සමීපං ගච්ඡති, හත්ථවාරපදවාරෙසු සබ්බත්ථ දුක්කටං. සො තං පුච්ඡති ‘‘අසුකො ච අසුකො ච කුහිං, අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච පක්කොසාහී’’ති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සබ්බෙ සමාගතෙ දිස්වා ‘‘මයා අසුකස්මිං නාම ඨානෙ එවරූපො නිධි උපලද්ධො, ගච්ඡාම තං ගහෙත්වා පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාම, සුඛඤ්ච ජීවිස්සාමා’’ති වදති, වාචාය වාචාය දුක්කටමෙව. 94. Ở đây, đây là lời quyết nghị cùng với sự giải thích các từ ngữ không rõ ràng. Nikhātaṃ có nghĩa là được đặt sau khi đã đào trong lòng đất. Paṭicchannaṃ có nghĩa là được che đậy bằng đất, gạch, v.v. Vật ở trong đất… cho đến… hoặc đi, phạm tội dukkaṭa có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào, sau khi biết được bằng một phương tiện nào đó về vật phẩm được đặt trong lòng đất do đã được chôn hoặc được che đậy như vậy, với tâm trộm cắp khởi lên vào ban đêm và đi với ý định: “Ta sẽ lấy nó,” vị ấy phạm tội dukkaṭa trong tất cả các hành vi của thân và lời nói, ngay cả khi chưa đến được nơi có vật phẩm. Như thế nào? Vị ấy, khi đứng dậy để lấy vật đó, làm rung động bất kỳ bộ phận lớn nhỏ nào của cơ thể, trong tất cả các trường hợp đều phạm tội dukkaṭa. Vị ấy sửa soạn y nội và y vai, mỗi cử động của tay đều phạm tội dukkaṭa. Với ý định đi đến gần một người bạn nào đó, nghĩ rằng: “Kho báu lớn, một mình không thể lấy được, ta sẽ tìm người thứ hai,” vị ấy mở cửa, mỗi bước chân và mỗi cử động của tay đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, không phạm tội khi đóng cửa lại hoặc trong một hành động khác không hỗ trợ cho việc đi. Vị ấy đi đến chỗ nằm của người bạn và gọi: “Này, vị có tên như vậy,” hoặc sau khi cho biết sự việc, nói rằng: “Hãy đến, chúng ta đi,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Người kia đứng dậy theo lời của vị ấy, người đó cũng phạm tội dukkaṭa. Sau khi đứng dậy, với ý định đi đến gần vị ấy, người kia sửa soạn y nội và y vai, mở cửa và đi đến gần vị ấy, trong tất cả các cử động của tay và chân đều phạm tội dukkaṭa. Vị ấy hỏi người kia: “Vị có tên như vậy và vị có tên như vậy ở đâu, hãy gọi vị có tên như vậy và vị có tên như vậy,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Sau khi thấy tất cả đã tập hợp, vị ấy nói: “Tôi đã tìm thấy một kho báu như thế này ở một nơi có tên như vậy, chúng ta hãy đi lấy nó, làm phước và sống hạnh phúc,” mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. එවං ලද්ධසහායො කුදාලං පරියෙසති. සචෙ පනස්ස අත්තනො කුදාලො අත්ථි, ‘‘තං ආහරිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තො ච ගණ්හන්තො ච ආහරන්තො ච සබ්බත්ථ හත්ථවාරපදවාරෙසු දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ නත්ථි, අඤ්ඤං [Pg.270] භික්ඛුං වා ගහට්ඨං වා ගන්ත්වා යාචති, යාචන්තො ච සචෙ ‘‘කුදාලං මෙ දෙහි, කුදාලෙන මෙ අත්ථො, කිඤ්චි කාතබ්බමත්ථි, තං කත්වා පච්චාහරිස්සාමී’’ති මුසා අභණන්තො යාචති, වාචාය වාචාය දුක්කටං. සචෙ ‘‘මාතිකා සොධෙතබ්බා අත්ථි, විහාරෙ භූමිකම්මං කාතබ්බං අත්ථී’’ති මුසාපි භණති, යං යං වචනං මුසා, තත්ථ තත්ථ පාචිත්තියං. මහාඅට්ඨකථායං පන සච්චෙපි අලිකෙපි දුක්කටමෙව වුත්තං, තං පමාදලිඛිතන්ති වෙදිතබ්බං. න හි අදින්නාදානස්ස පුබ්බපයොගෙ පාචිත්තියට්ඨානෙ දුක්කටං නාම අත්ථි. සචෙ පන කුදාලස්ස දණ්ඩො නත්ථි, ‘‘දණ්ඩං කරිස්සාමී’’ති වාසිං වා ඵරසුං වා නිසෙති, තදත්ථාය ගච්ඡති, ගන්ත්වා සුක්ඛකට්ඨං ඡින්දති තච්ඡති ආකොටෙති, සබ්බත්ථ හත්ථවාරපදවාරෙසු දුක්කටං. අල්ලරුක්ඛං ඡින්දති, පාචිත්තියං. තතො පරං සබ්බපයොගෙසු දුක්කටං. සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං පන මහාපච්චරියඤ්ච තත්ථ ජාතකකට්ඨලතාඡෙදනත්ථං වාසිඵරසුං පරියෙසන්තානම්පි දුක්කටං වුත්තං. සචෙ පන තෙසං එවං හොති ‘‘වාසිඵරසුකුදාලෙ යාචන්තා ආසඞ්කිතා භවිස්සාම, ලොහං සමුට්ඨාපෙත්වා කරොමා’’ති. තතො අරඤ්ඤං ගන්ත්වා ලොහබීජත්ථං පථවිං ඛණන්ති, අකප්පියපථවිං ඛණන්තානං දුක්කටෙහි සද්ධිං පාචිත්තියානීති මහාපච්චරියං වුත්තං. යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ පාචිත්තියට්ඨානෙ දුක්කටා න මුච්චති. කප්පියපථවිං ඛණන්තානං දුක්කටානියෙව. බීජං පන ගහෙත්වා තතො පරං සබ්බකිරියාසු පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. Sau khi đã có được bạn đồng hành như vậy, vị ấy tìm một cái cuốc. Nếu vị ấy có cuốc của riêng mình, khi đi, khi lấy, và khi mang nó đến với ý định: “Ta sẽ mang nó đến,” vị ấy phạm tội dukkaṭa trong tất cả các cử động của tay và chân. Nếu không có, vị ấy đi đến và xin một tỳ khưu khác hoặc một người tại gia, và nếu khi xin, vị ấy xin mà không nói dối rằng: “Hãy cho tôi cái cuốc, tôi cần cái cuốc, có việc cần làm, sau khi làm xong tôi sẽ mang trả lại,” thì mỗi lời nói đều phạm tội dukkaṭa. Nếu vị ấy nói dối rằng: “Có mương nước cần phải dọn dẹp, có công việc về đất đai cần làm trong tu viện,” thì mỗi lời nói dối đều phạm tội pācittiya. Tuy nhiên, trong Đại Chú Giải, có nói rằng dù nói thật hay nói dối đều phạm tội dukkaṭa, điều đó nên được hiểu là đã được viết do nhầm lẫn. Vì trong tiền phương tiện của việc trộm cắp, không có tội dukkaṭa ở nơi có tội pācittiya. Nếu cái cuốc không có cán, với ý định: “Ta sẽ làm một cái cán,” vị ấy mài một cái đục hoặc một cái rìu, đi vì mục đích đó, sau khi đi, chặt, đẽo, và đóng gỗ khô, trong tất cả các cử động của tay và chân đều phạm tội dukkaṭa. Nếu chặt cây tươi, phạm tội pācittiya. Sau đó, trong tất cả các phương tiện, đều phạm tội dukkaṭa. Tuy nhiên, trong Chú Giải Tóm Tắt và Mahāpaccarī, có nói rằng ngay cả việc tìm kiếm một cái đục hoặc một cái rìu để chặt cây gỗ hoặc dây leo mọc ở đó cũng phạm tội dukkaṭa. Nếu họ nghĩ rằng: “Khi xin đục, rìu, cuốc, chúng ta sẽ bị nghi ngờ, chúng ta hãy tự chế tạo bằng cách nấu chảy kim loại.” Sau đó, họ đi vào rừng và đào đất để lấy quặng sắt, khi đào đất không thích hợp, cùng với các tội dukkaṭa, có các tội pācittiya, như đã nói trong Mahāpaccarī. Và như ở đây, như vậy ở khắp mọi nơi, ở nơi có tội pācittiya, không thoát khỏi tội dukkaṭa. Khi đào đất thích hợp, chỉ có các tội dukkaṭa. Tuy nhiên, sau khi lấy quặng, sau đó, trong tất cả các hành động, mỗi phương tiện đều phạm tội dukkaṭa. පිටකපරියෙසනෙපි හත්ථවාරපදවාරෙසු වුත්තනයෙනෙව දුක්කටං. මුසාවාදෙ පාචිත්තියං. පිටකං කාතුකාමතාය වල්ලිච්ඡෙදනෙ පාචිත්තියන්ති සබ්බං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ගච්ඡති වා ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං පරියිට්ඨසහායකුදාලපිටකො නිධිට්ඨානං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. සචෙ පන ගච්ඡන්තො ‘‘ඉමං නිධිං ලද්ධා බුද්ධපූජං වා ධම්මපූජං වා සඞ්ඝභත්තං වා කරිස්සාමී’’ති කුසලං උප්පාදෙති, කුසලචිත්තෙන ගමනෙ අනාපත්ති. කස්මා? ‘‘ථෙය්‍යචිත්තො දුතියං වා…පෙ… ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ අථෙය්‍යචිත්තස්ස අනාපත්ති. මග්ගතො ඔක්කම්ම නිධානට්ඨානං ගමනත්ථාය මග්ගං කරොන්තො භූතගාමං ඡින්දති, පාචිත්තියං. සුක්ඛකට්ඨං ඡින්දති, දුක්කටං. Trong việc tìm kiếm cái giỏ cũng vậy, phạm tội dukkaṭa theo phương cách đã được nói trong các trường hợp ngăn cản bằng tay và ngăn cản bằng lời. Trong việc nói dối, phạm pācittiya. (Câu) ‘Do muốn làm cái giỏ, trong việc chặt dây leo, phạm pācittiya,’ tất cả nên được hiểu theo phương cách trước. (Theo câu) ‘Hoặc đi, phạm tội dukkaṭa,’ như vậy, người đã tìm kiếm xong bạn đồng hành, cuốc, và giỏ, đi đến nơi cất giấu kho báu, mỗi bước chân phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu trong khi đi, vị ấy làm phát sanh tâm thiện rằng: ‘Sau khi có được kho báu này, ta sẽ cúng dường Đức Phật, hoặc cúng dường Pháp, hoặc làm vật thực cho Tăng chúng,’ thì trong việc đi với tâm thiện, không phạm tội. Tại sao? Vì đã được nói rằng: ‘Với tâm trộm cắp, hoặc tìm người thứ hai ... hoặc đi, phạm tội dukkaṭa.’ Và như ở đây, cũng vậy ở tất cả mọi nơi, người không có tâm trộm cắp thì không phạm tội. Đi lệch ra khỏi con đường để đi đến nơi cất giấu kho báu, trong khi làm đường mà chặt phá thảo mộc, phạm pācittiya. Chặt củi khô, phạm dukkaṭa. තත්ථජාතකන්ති චිරනිහිතාය කුම්භියා උපරි ජාතකං. කට්ඨං වා ලතං වාති න කෙවලං කට්ඨලතමෙව, යංකිඤ්චි අල්ලං වා සුක්ඛං වා තිණරුක්ඛලතාදිං ඡින්දන්තස්ස සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව හොති. (Từ) ‘tatthajātakaṃ’ (có nghĩa là) mọc lên trên cái hũ đã được chôn cất từ lâu. (Câu) ‘Củi hoặc dây leo’ không chỉ đơn thuần là củi và dây leo, mà đối với người chặt bất cứ thứ gì như cỏ, cây, dây leo, v.v... dù tươi hay khô, do là hành động đồng thời (với việc trộm cắp) nên chỉ phạm tội dukkaṭa. අට්ඨවිධං [Pg.271] හෙතං දුක්කටං නාම ඉමස්මිං ඨානෙ සමොධානෙත්වා ථෙරෙහි දස්සිතං – පුබ්බපයොගදුක්කටං, සහපයොගදුක්කටං, අනාමාසදුක්කටං, දුරුපචිණ්ණදුක්කටං, විනයදුක්කටං, ඤාතදුක්කටං, ඤත්තිදුක්කටං, පටිස්සවදුක්කටන්ති. තත්ථ ‘‘ථෙය්‍යචිත්තො දුතියං වා කුදාලං වා පිටකං වා පරියෙසති ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඉදං පුබ්බපයොගදුක්කටං නාම. එත්ථ හි දුක්කටට්ඨානෙ දුක්කටං, පාචිත්තියට්ඨානෙ පාචිත්තියමෙව හොති. ‘‘තත්ථජාතකං කට්ඨං වා ලතං වා ඡින්දති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති ඉදං සහපයොගදුක්කටං නාම. එත්ථ පන පාචිත්තියවත්ථු ච දුක්කටවත්ථු ච දුක්කටට්ඨානෙයෙව තිට්ඨති. කස්මා? අවහාරස්ස සහපයොගත්තාති. යං පන දසවිධං රතනං, සත්තවිධං ධඤ්ඤං, සබ්බඤ්ච ආවුධභණ්ඩාදිං ආමසන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං අනාමාසදුක්කටං නාම. යං කදලිනාළිකෙරාදීනං තත්ථජාතකඵලානි ආමසන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං දුරුපචිණ්ණදුක්කටං නාම. යං පන පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පත්තෙ රජෙ පතිතෙ පත්තං අප්පටිග්ගහෙත්වා අධොවිත්වා වා තත්ථ භික්ඛං ගණ්හන්තස්ස දුක්කටං වුත්තං, ඉදං විනයදුක්කටං නාම. ‘‘සුත්වා න වදන්ති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 419) ඉදං ඤාතදුක්කටං නාම. යං එකාදසසු සමනුභාසනාසු ‘‘ඤත්තියා දුක්කට’’න්ති (පාරා. 414) වුත්තං, ඉදං ඤත්තිදුක්කටං නාම. ‘‘තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පුරිමිකා ච න පඤ්ඤායති, පටිස්සවෙ ච ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 207) ඉදං පටිස්සවදුක්කටං නාම. ඉදං පන සහපයොගදුක්කටං. තෙන වුත්තං – ‘‘යංකිඤ්චි අල්ලං වා සුක්ඛං වා තිණරුක්ඛලතාදිං ඡින්දන්තස්ස සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව හොතී’’ති. Tội dukkaṭa này có tám loại, đã được các vị Trưởng lão chỉ ra bằng cách tổng hợp lại ở nơi này – đó là: pubbapayogadukkaṭa (dukkaṭa do hành động chuẩn bị), sahapayogadukkaṭa (dukkaṭa do hành động đồng thời), anāmāsadukkaṭa (dukkaṭa do sờ chạm), durupaciṇṇadukkaṭa (dukkaṭa do thực hành sai), vinayadukkaṭa (dukkaṭa về luật), ñātadukkaṭa (dukkaṭa do biết), ñattidukkaṭa (dukkaṭa do tuyên ngôn), và paṭissavadukkaṭa (dukkaṭa do hứa hẹn). Trong số đó, (câu) ‘Với tâm trộm cắp, hoặc tìm người thứ hai, hoặc cuốc, hoặc giỏ, hoặc đi, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là pubbapayogadukkaṭa. Ở đây, trong trường hợp (phạm) dukkaṭa thì là dukkaṭa, trong trường hợp (phạm) pācittiya thì chính là pācittiya. (Câu) ‘Chặt củi hoặc dây leo mọc ở đó, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là sahapayogadukkaṭa. Nhưng ở đây, cả vật của tội pācittiya và vật của tội dukkaṭa đều nằm trong trường hợp của tội dukkaṭa. Tại sao? Vì là hành động đồng thời với việc lấy trộm. Còn tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người sờ chạm mười loại bảo vật, bảy loại ngũ cốc, và tất cả các loại vật dụng vũ khí, v.v..., tội này được gọi là anāmāsadukkaṭa. Tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người sờ chạm các quả mọc trên cây chuối, cây dừa, v.v..., tội này được gọi là durupaciṇṇadukkaṭa. Còn tội dukkaṭa đã được nói đến đối với người đang đi khất thực, khi bụi rơi vào bát, mà nhận đồ khất thực vào đó mà không nhận lại (sự dâng cúng) hoặc không rửa, tội này được gọi là vinayadukkaṭa. (Câu) ‘Nghe mà không nói, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là ñātadukkaṭa. Tội dukkaṭa đã được nói trong mười một trường hợp khiển trách rằng ‘phạm dukkaṭa do tuyên ngôn,’ đây được gọi là ñattidukkaṭa. (Câu) ‘Này các Tỳ-kheo, đối với vị Tỳ-kheo ấy, ... và trong lời hứa, phạm tội dukkaṭa,’ đây được gọi là paṭissavadukkaṭa. Còn đây là sahapayogadukkaṭa. Do đó đã được nói rằng: ‘Đối với người chặt bất cứ thứ gì như cỏ, cây, dây leo, v.v... dù tươi hay khô, do là hành động đồng thời nên chỉ phạm tội dukkaṭa.’ සචෙ පනස්ස තත්ථජාතකෙ තිණරුක්ඛලතාදිම්හි ඡින්නෙපි ලජ්ජිධම්මො ඔක්කමති, සංවරො උප්පජ්ජති, ඡෙදනපච්චයා දුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ ධුරනික්ඛෙපං අකත්වා සඋස්සාහොව පංසුං ඛණති, ඡෙදනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ඛණනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. අකප්පියපථවිං ඛණන්තොපි හි ඉධ සහපයොගත්තා දුක්කටමෙව ආපජ්ජති. සචෙ පනස්ස සබ්බදිසාසු ඛණිත්වා කුම්භිමූලං පත්තස්සාපි ලජ්ජිධම්මො ඔක්කමති, ඛණනපච්චයා දුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. Nhưng nếu đối với vị ấy, ngay cả khi đã chặt cỏ, cây, dây leo, v.v... mọc ở đó, mà tâm tàm quý khởi lên, sự thu thúc phát sanh, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do duyên chặt phá, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu không từ bỏ nỗ lực, vẫn còn hăng hái mà đào đất, thì tội dukkaṭa do chặt phá được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do đào. Vì ở đây, ngay cả khi đào đất không hợp lệ, do là hành động đồng thời (với việc trộm cắp) nên chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu đối với vị ấy, sau khi đã đào ở mọi hướng và ngay cả khi đã đến được đáy hũ, mà tâm tàm quý khởi lên, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do duyên đào, vị ấy được thoát khỏi. බ්‍යූහති වාති අථ පන සඋස්සාහොව පංසුං වියූහති, එකපස්සෙ රාසිං කරොති, ඛණනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, වියූහනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. තඤ්ච පංසුං තත්ථ තත්ථ පුඤ්ජං කරොන්තො පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ පන රාසිං කත්වාපි ධුරනික්ඛෙපං කරොති, ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජති[Pg.272], වියූහනදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. උද්ධරති වාති අථ පන සඋස්සාහොව පංසුං උද්ධරිත්වා බහි පාතෙති, වියූහනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, උද්ධරණදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. පංසුං පන කුදාලෙන වා හත්ථෙහි වා පච්ඡියා වා තහිං තහිං පාතෙන්තො පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං ආපජ්ජති. සචෙ පන සබ්බං පංසුං නීහරිත්වා කුම්භිං ථලට්ඨං කත්වාපි ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජති, උද්ධරණදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ පන සඋස්සාහොව කුම්භිං ආමසති, උද්ධරණදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ආමසනදුක්කටෙ පතිට්ඨාති. ආමසිත්වාපි ච ලජ්ජිධම්මං ආපජ්ජන්තො ආමසනදුක්කටං දෙසෙත්වා මුච්චති. අථ සඋස්සාහොව කුම්භිං ඵන්දාපෙති, ආමසනදුක්කටං පටිප්පස්සම්භති, ‘‘ඵන්දාපෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති වුත්තථුල්ලච්චයෙ පතිට්ඨාති. Hoặc (từ) ‘byūhati’ (dọn dẹp). Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà dọn đất, chất thành đống ở một bên, thì tội dukkaṭa do đào được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do dọn dẹp. Và trong khi chất đống đất đó ở chỗ này chỗ kia, mỗi một nỗ lực đều phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu ngay cả sau khi đã chất thành đống mà từ bỏ nỗ lực, khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do dọn dẹp, vị ấy được thoát khỏi. Hoặc (từ) ‘uddharati’ (mang đi). Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà mang đất đổ ra ngoài, thì tội dukkaṭa do dọn dẹp được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do mang đi. Còn trong khi đổ đất ở chỗ này chỗ kia bằng cuốc, hoặc bằng tay, hoặc bằng giỏ, mỗi một nỗ lực đều phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu ngay cả sau khi đã mang hết đất ra và làm cho cái hũ lộ ra trên mặt đất mà khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do mang đi, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà sờ vào cái hũ, thì tội dukkaṭa do mang đi được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội dukkaṭa do sờ chạm. Và ngay cả sau khi đã sờ chạm, nếu khởi lên tâm tàm quý, thì sau khi sám hối tội dukkaṭa do sờ chạm, vị ấy được thoát khỏi. Rồi nếu vẫn còn hăng hái mà làm rung động cái hũ, thì tội dukkaṭa do sờ chạm được lắng dịu, và vị ấy đứng vững trong tội thullaccaya đã được nói đến (trong câu): ‘làm rung động, phạm tội thullaccaya’. තත්‍රායං දුක්කටථුල්ලච්චයානං ද්වින්නම්පි වචනත්ථො – පඨමං තාවෙත්ථ දුට්ඨු කතං සත්ථාරා වුත්තකිච්චං විරාධෙත්වා කතන්ති දුක්කටං. අථ වා දුට්ඨං කතං, විරූපා සා කිරියා භික්ඛුකිරියානං මජ්ඣෙ න සොභතීති එවම්පි දුක්කටං. වුත්තඤ්චෙතං – Ở đây, đây là ý nghĩa của cả hai từ ngữ dukkaṭa (tác ác) và thullaccaya (trọng tội). Trước tiên, trong các từ này, (từ) dukkaṭa (có nghĩa là) việc làm xấu xa, là việc làm do sai phạm phận sự đã được đức Đạo Sư thuyết giảng, vì thế gọi là dukkaṭa. Hoặc là, việc làm xấu xa, hành vi ấy là sai trái, không được tốt đẹp ở giữa các hành vi của vị tỳ khưu, cũng vì thế nên gọi là dukkaṭa. Và điều này đã được nói đến: ‘‘දුක්කටං ඉති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං; අපරද්ධං විරද්ධඤ්ච, ඛලිතං යඤ්ච දුක්කටං. “Điều được gọi là ‘tác ác,’ hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật; việc sai trái, việc sai phạm, và việc vấp ngã nào là tác ác. ‘‘යං මනුස්සො කරෙ පාපං, ආවි වා යදි වා රහො; දුක්කටන්ති පවෙදෙන්ති, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති. (පරි. 339); “Việc ác nào mà con người làm, dù công khai hay lén lút; họ gọi đó là ‘tác ác,’ do đó nó được gọi như vậy.” (tạng Parivāra, 339); ඉතරං පන ථූලත්තා, අච්චයත්තා ච ථුල්ලච්චයං. ‘‘සම්පරායෙ ච දුග්ගති’’ (සං. නි. 1.49), ‘‘යං හොති කටුකප්ඵල’’න්තිආදීසු (ධ. ප. 66; නෙත්ති. 91) විය චෙත්ථ සංයොගභාවො වෙදිතබ්බො. එකස්ස සන්තිකෙ දෙසෙතබ්බෙසු හි අච්චයෙසු තෙන සමො ථූලො අච්චයො නත්ථි. තස්මා වුත්තං ‘‘ථූලත්තා අච්චයත්තා ච ථුල්ලච්චය’’න්ති. වුත්තඤ්චෙතං – Còn từ kia (thullaccaya) thì do tính chất thô trược và do tính chất là tội lỗi nên gọi là thullaccaya. Và ở đây, nên hiểu là có sự kết hợp (phụ âm) giống như trong các (câu) như: “Samparāye ca duggati” (và trong đời sau có ác thú) (tương ưng bộ I, 49), “yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ” (điều có quả đắng cay) (Pháp Cú 66; Netti. 91). Quả vậy, trong các tội lỗi cần phải sám hối với một vị (tỳ khưu), không có tội lỗi thô trược nào bằng tội ấy. Vì thế, đã được nói rằng: “Do tính chất thô trược và do tính chất là tội lỗi nên gọi là thullaccaya.” Và điều này đã được nói đến: ‘‘ථුල්ලච්චයන්ති යං වුත්තං, තං සුණොහි යථාතථං; එකස්ස මූලෙ යො දෙසෙති, යො ච තං පටිග්ගණ්හති; අච්චයො තෙන සමො නත්ථි, තෙනෙතං ඉති වුච්චතී’’ති. (පරි. 339); “Điều được gọi là ‘trọng tội,’ hãy lắng nghe điều ấy đúng như thật; vị nào sám hối nơi một vị, và vị nào thọ nhận sự sám hối ấy; không có tội lỗi nào bằng tội ấy, do đó nó được gọi như vậy.” (tạng Parivāra, 339); ඵන්දාපෙන්තස්ස [Pg.273] ච පයොගෙ පයොගෙ ථුල්ලච්චයං. ඵන්දාපෙත්වාපි ච ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො ථුල්ලච්චයං දෙසෙත්වා මුච්චති. සහපයොගතො පට්ඨායෙව චෙත්ථ පුරිමා පුරිමා ආපත්ති පටිප්පස්සම්භති. සහපයොගං පන අකත්වා ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තෙන යා පුබ්බපයොගෙ දුක්කටපාචිත්තියා ආපන්නා, සබ්බා තා දෙසෙතබ්බා. සහපයොගෙ ච තත්ථජාතකච්ඡෙදනෙ බහුකානිපි දුක්කටානි පංසුඛණනං පත්වා පටිප්පස්සම්භන්ති. එකං ඛණනදුක්කටමෙව හොති. ඛණනෙ බහුකානිපි වියූහනං, වියූහනෙ බහුකානිපි උද්ධරණං, උද්ධරණෙ බහුකානිපි ආමසනං, ආමසනෙ බහුකානිපි ඵන්දාපනං පත්වා පටිප්පස්සම්භන්ති. පංසුඛණනාදීසු ච ලජ්ජිධම්මෙ උප්පන්නෙ බහුකාපි ආපත්තියො හොන්තු, එකමෙව දෙසෙත්වා මුච්චතීති කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. පුරිමාපත්තිපටිප්පස්සද්ධි ච නාමෙසා ‘‘ඤත්තියා දුක්කටං, ද්වීහි කම්මවාචාහි ථුල්ලච්චයා පටිප්පස්සම්භන්තී’’ති (පාරා. 414) එවං අනුසාවනාසුත්තෙසුයෙව ආගතා. ඉධ පන දුතියපාරාජිකෙ අට්ඨකථාචරියප්පමාණෙන ගහෙතබ්බාති. Và đối với người làm rung động, trong mỗi nỗ lực là tội trọng (thullaccaya). Và sau khi đã làm rung động, người đi đến việc hổ thẹn (từ bỏ ý định) được thoát khỏi (tội) sau khi đã sám hối tội trọng. Và ở đây, chỉ kể từ nỗ lực đồng thời, các tội trước và trước nữa được lắng dịu. Tuy nhiên, đối với người đã đi đến việc hổ thẹn mà không thực hiện nỗ lực đồng thời, các tội tác ác và ưng đối trị nào đã phạm trong nỗ lực ban đầu, tất cả các tội ấy cần phải được sám hối. Và trong nỗ lực đồng thời, trong việc cắt (cỏ) mọc ở nơi ấy, dù có nhiều tội tác ác cũng được lắng dịu khi đi đến việc đào đất. Chỉ có một tội tác ác về việc đào. Trong việc đào, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc san đất; trong việc san đất, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc dời đi; trong việc dời đi, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc sờ mó; trong việc sờ mó, dù nhiều (tội) cũng lắng dịu khi đi đến việc làm rung động. Và trong các việc đào đất v.v..., khi việc hổ thẹn phát sanh, dù có nhiều tội đi nữa, được thoát khỏi do chỉ sám hối một tội, như vậy đã được nói trong Chú giải Kurundī. Và việc lắng dịu tội trước này chỉ được tìm thấy trong các kinh về tuyên ngôn (kammavācā) như là: “Tội tác ác (lắng dịu) do lời tác bạch, các tội trọng lắng dịu do hai lời yết ma” (Pārā. 414). Tuy nhiên, ở đây trong điều pārājika thứ hai này, nên được hiểu theo thẩm quyền của các vị Chú giải sư. ඨානා චාවෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්සාති යො පන ඵන්දාපෙත්වාපි ලජ්ජිධම්මං අනොක්කමිත්වාව තං කුම්භිං ඨානතො අන්තමසො කෙසග්ගමත්තම්පි චාවෙති, පාරාජිකමෙව ආපජ්ජතීති අත්ථො. ඨානා චාවනඤ්චෙත්ථ ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බං. කථං? කුම්භිං මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා අත්තනො අභිමුඛං ආකඩ්ඪන්තො ඉමිනා අන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි පාරිමන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථෙව ගහෙත්වා පරතො පෙල්ලෙන්තො පාරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි ඉමිනා අන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වාමතො වා දක්ඛිණතො වා අපනාමෙන්තො වාමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි දක්ඛිණන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. දක්ඛිණන්තෙන වා ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි වාමන්තෙන අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උද්ධං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තම්පි භූමිතො මොචෙති, පාරාජිකං. ඛණිත්වා හෙට්ඨතො ඔසීදෙන්තො බුන්දෙන ඵුට්ඨොකාසං කෙසග්ගමත්තම්පි මුඛවට්ටියා අතික්කාමෙති, පාරාජිකන්ති එවං එකට්ඨානෙ ඨිතාය කුම්භියා. යදි පන කුම්භිමුඛවට්ටියා පාසං කත්වා ලොහඛාණුං වා ඛදිරසාරාදිඛාණුං වා පථවියං ආකොටෙත්වා තත්ථ සඞ්ඛලිකාය බන්ධිත්වා ඨපෙන්ති, එකිස්සා දිසාය එකාය සඞ්ඛලිකාය බද්ධාය ද්වෙ ඨානානි ලබ්භන්ති, ද්වීසු තීසු චතූසු දිසාසු චතූහි සඞ්ඛලිකාහි බද්ධාය පඤ්ච ඨානානි ලබ්භන්ති. Câu “làm di chuyển khỏi vị trí, phạm tội pārājika” có nghĩa là: vị nào sau khi đã làm rung động mà không đi đến việc hổ thẹn, làm di chuyển cái bình ấy khỏi vị trí của nó, dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm chính tội pārājika. Và ở đây, việc làm di chuyển khỏi vị trí nên được hiểu theo sáu cách. Như thế nào? Nắm cái bình ở vành miệng, trong khi kéo về phía mình, làm cho đầu bên kia vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên này dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Nắm giữ như thế, trong khi đẩy về phía bên kia, làm cho đầu bên này vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên kia dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Trong khi dời sang bên trái hoặc bên phải, làm cho đầu bên phải vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên trái dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Hoặc làm cho đầu bên trái vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đầu bên phải dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Trong khi nhấc lên trên, làm cho nó rời khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Sau khi đào, trong khi làm cho nó chìm xuống dưới, làm cho vành miệng vượt qua vị trí đã tiếp xúc bởi đáy bình dù chỉ bằng một sợi tóc, là phạm tội pārājika. Như vậy, việc làm di chuyển khỏi vị trí của cái bình đang đứng ở một nơi nên được hiểu theo sáu cách. Tuy nhiên, nếu họ làm một cái vòng ở vành miệng bình, đóng một cái cọc sắt hoặc cọc bằng gỗ lõi cây keo v.v... xuống đất, rồi buộc vào đó bằng dây xích và đặt xuống, thì (đối với cái bình) được buộc bằng một dây xích ở một hướng, có được hai vị trí; (đối với cái bình) được buộc bằng bốn dây xích ở hai, ba, (hoặc) bốn hướng, có được năm vị trí. තත්ථ [Pg.274] එකඛාණුකෙ බද්ධකුම්භියා පඨමං ඛාණුකං වා උද්ධරති, සඞ්ඛලිකං වා ඡින්දති, ථුල්ලච්චයං. තතො කුම්භිං යථාවුත්තනයෙන කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. අථ පඨමං කුම්භිං උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. තතො ඛාණුකං කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, සඞ්ඛලිකං වා ඡින්දති, පාරාජිකං. එතෙන උපායෙන ද්වීසු තීසු චතූසු ඛාණුකෙසු බද්ධකුම්භියාපි පච්ඡිමෙ ඨානාචාවනෙ පාරාජිකං. සෙසෙසු ථුල්ලච්චයං වෙදිතබ්බං. Trong trường hợp đó, đối với cái bình được buộc vào một cái cọc, nếu trước tiên nhổ cái cọc hoặc cắt dây xích, là phạm tội trọng. Sau đó, nếu làm di chuyển cái bình khỏi vị trí của nó dù chỉ bằng một sợi tóc theo cách đã nói, là phạm tội pārājika. Hoặc nếu trước tiên nhấc cái bình lên, là phạm tội trọng. Sau đó, nếu làm di chuyển cái cọc khỏi vị trí của nó dù chỉ bằng một sợi tóc hoặc cắt dây xích, là phạm tội pārājika. Bằng phương pháp này, cũng đối với cái bình được buộc vào hai, ba, (hoặc) bốn cái cọc, khi làm di chuyển khỏi vị trí cuối cùng là phạm tội pārājika. Trong các trường hợp còn lại, nên hiểu là phạm tội trọng. සචෙ ඛාණු නත්ථි, සඞ්ඛලිකාය අග්ගෙ වලයං කත්වා තත්ථජාතකෙ මූලෙ පවෙසිතං හොති, පඨමං කුම්භිං උද්ධරිත්වා පච්ඡා මූලං ඡෙත්වා වලයං නීහරති, පාරාජිකං. අථ මූලං අච්ඡෙත්වා වලයං ඉතො චිතො ච සාරෙති, රක්ඛති. සචෙ පන මූලතො අනීහරිත්වාපි හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. අයමෙත්ථ විසෙසො. සෙසං වුත්තනයමෙව. Nếu không có cọc, (mà) một cái vòng được làm ở đầu dây xích rồi luồn vào rễ cây mọc ở nơi ấy, thì (nếu) trước tiên nhấc cái bình lên, sau đó cắt rễ cây rồi lấy cái vòng ra, là phạm tội pārājika. Hoặc nếu chưa cắt rễ cây mà di chuyển cái vòng qua lại, thì được bảo vệ (khỏi tội). Tuy nhiên, nếu dù chưa lấy ra khỏi rễ cây mà nắm bằng tay làm cho nó lơ lửng trong không trung, là phạm tội pārājika. Đây là điểm đặc biệt ở đây. Phần còn lại thì giống như cách đã nói. කෙචි පන නිමිත්තත්ථාය කුම්භිමත්ථකෙ නිග්‍රොධරුක්ඛාදීනි රොපෙන්ති, මූලානි කුම්භිං විනන්ධිත්වා ඨිතානි හොන්ති, ‘‘මූලානි ඡින්දිත්වා කුම්භිං ගහෙස්සාමී’’ති ඡින්දන්තස්ස පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. ඡින්දිත්වා ඔකාසං කත්වා කුම්භිං කෙසග්ගමත්තම්පි ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. මූලානි ඡින්දතොව ලුඨිත්වා කුම්භී නින්නට්ඨානං ගතා, රක්ඛති තාව. ගතට්ඨානතො උද්ධරති, පාරාජිකං. සචෙ ඡින්නෙසු මූලෙසු එකමූලමත්තෙන කුම්භී තිට්ඨති, සො ච තං ‘‘ඉමස්මිං මූලෙ ඡින්නෙ පතිස්සතී’’ති ඡින්දති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ පන එකමූලෙනෙව පාසෙ බද්ධසූකරො විය ඨිතා හොති, අඤ්ඤං කිඤ්චි ලග්ගනකං නත්ථි, තස්මිම්පි මූලෙ ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ කුම්භිමත්ථකෙ මහාපාසාණො ඨපිතො හොති, තං දණ්ඩෙන උක්ඛිපිත්වා අපනෙතුකාමො කුම්භිමත්ථකෙ ජාතරුක්ඛං ඡින්දති, දුක්කටං. තස්සා සමීපෙ ජාතකං ඡෙත්වා ආහරති, අතත්ථජාතකත්තා තං ඡින්දතො පාචිත්තියං. Lại nữa, một số người vì mục đích làm dấu nên trồng các loại cây như cây đa v.v... trên miệng hũ, các rễ cây bám chặt vào hũ. Vị tỳ khưu với ý nghĩ: “Ta sẽ chặt rễ để lấy hũ,” trong mỗi hành động chặt cây, phạm tội dukkaṭa. Sau khi chặt, tạo ra chỗ trống, làm cho cái hũ di chuyển khỏi vị trí dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika. Ngay khi đang chặt rễ, cái hũ lăn đến chỗ thấp, vị ấy vẫn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Nếu nhấc lên khỏi nơi nó đã đến, phạm tội pārājika. Nếu sau khi các rễ đã bị chặt, cái hũ đứng vững chỉ bằng một rễ cây, và vị ấy biết rằng: “Khi rễ này bị chặt, nó sẽ rơi,” rồi chặt nó, thì ngay khi vừa chặt xong, phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu nó đứng chỉ bằng một rễ cây như con heo bị mắc bẫy, không có vật gì khác níu giữ, thì khi rễ đó vừa bị chặt xong, phạm tội pārājika. Nếu một tảng đá lớn được đặt trên miệng hũ, vị ấy muốn dùng gậy nâng nó lên để dời đi mà chặt cây mọc trên miệng hũ, phạm tội dukkaṭa. Nếu chặt cây mọc gần đó rồi mang đến, vì không phải là cây mọc tại chỗ đó nên người chặt cây đó phạm tội pācittiya. අත්තනො භාජනන්ති සචෙ පන කුම්භිං උද්ධරිතුං අසක්කොන්තො කුම්භිගතභණ්ඩග්ගහණත්ථං අත්තනො භාජනං පවෙසෙත්වා අන්තොකුම්භියං පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පරිච්ඡෙදො චෙත්ථ පාරාජිකනියමනත්ථං වුත්තො. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ඌනපඤ්චමාසකම්පි ආමසන්තො දුක්කටං ආපජ්ජතියෙව. (Về câu) “vật chứa của mình,” lại nữa, nếu không thể nhấc cái hũ lên, vì mục đích lấy tài sản trong hũ, vị ấy đưa vật chứa của mình vào bên trong hũ, với tâm trộm cắp mà chạm đến tài sản trị giá năm māsaka hoặc hơn năm māsaka, phạm tội dukkaṭa. Ở đây, sự phân định (năm māsaka) được nói ra để xác định tội pārājika. Lại nữa, với tâm trộm cắp, dù chạm đến (tài sản) dưới năm māsaka, vị ấy vẫn phạm tội dukkaṭa. ඵන්දාපෙතීති [Pg.275] එත්ථ යාව එකාබද්ධං කත්වා අත්තනො භාජනං පවෙසෙති, තාව ඵන්දාපෙතීති වුච්චති. අපි ච ඉතො චිතො ච අපබ්‍යූහන්තොපි ඵන්දාපෙතියෙව, සො ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජති. යදා පන එකාබද්ධභාවො ඡින්නො, කුම්භිගතං කුම්භියමෙව, භාජනගතම්පි භාජනෙයෙව හොති, තදා අත්තනො භාජනගතං නාම හොති. එවං කත්වා කුම්භිතො අනීහතෙපි ච භාජනෙ පාරාජිකං ආපජ්ජති. Trong câu “làm rung động,” chừng nào còn làm cho (tài sản) dính liền thành một khối khi đưa vật chứa của mình vào, chừng đó được gọi là “làm rung động.” Hơn nữa, người đang gạt (tài sản) qua đây qua kia cũng chính là làm rung động, vị ấy phạm tội thullaccaya. Lại nữa, khi nào tình trạng dính liền thành một khối bị cắt đứt, (tài sản) trong hũ vẫn ở trong hũ, (tài sản) đã vào vật chứa cũng ở trong vật chứa, khi đó được gọi là “đã vào vật chứa của mình.” Làm như vậy, dù vật chứa chưa được mang ra khỏi hũ, vị ấy vẫn phạm tội pārājika. මුට්ඨිං වා ඡින්දතීති එත්ථ යථා අඞ්ගුලන්තරෙහි නික්ඛන්තකහාපණා කුම්භිගතෙ කහාපණෙ න සම්ඵුසන්ති, එවං මුට්ඨිං කරොන්තො මුට්ඨිං ඡින්දති නාම; සොපි පාරාජිකං ආපජ්ජති. Trong câu “hoặc cắt đứt một nắm tay,” người làm một nắm tay theo cách mà những đồng kahāpaṇa lọt ra qua kẽ ngón tay không chạm vào những đồng kahāpaṇa trong hũ, thì được gọi là “cắt đứt một nắm tay;” vị ấy cũng phạm tội pārājika. සුත්තාරූළ්හන්ති සුත්තෙ ආරූළ්හං; සුත්තෙන ආවුතස්සාපි සුත්තමයස්සාපි එතං අධිවචනං. පාමඞ්ගාදීනිහි සොවණ්ණමයානිපි හොන්ති රූපියමයානිපි සුත්තමයානිපි, මුත්තාවලිආදයොපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගතා. වෙඨනන්ති සීසවෙඨනපටො වුච්චති. එතෙසු යංකිඤ්චි ථෙය්‍යචිත්තො ආමසති, දුක්කටං. ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. පාමඞ්ගාදීනි කොටියං ගහෙත්වා ආකාසට්ඨං අකරොන්තො උච්චාරෙති, ථුල්ලච්චයං. (Về từ) “suttārūḷha,” (nghĩa là) được gắn trên sợi chỉ; đây là tên gọi cho (vàng, bạc) được xâu bằng chỉ hoặc cho (tài sản) làm bằng chỉ. Vì các loại trang sức như pāmaṅga v.v... cũng có loại làm bằng vàng, làm bằng bạc, và làm bằng chỉ; các chuỗi ngọc trai v.v... cũng được bao gồm ở đây. (Từ) “veṭhana” được gọi là tấm vải quấn đầu. Trong số này, nếu với tâm trộm cắp mà chạm đến bất cứ thứ gì, phạm tội dukkaṭa. Nếu làm rung động, phạm tội thullaccaya. Nếu cầm ở đầu mút các loại trang sức như pāmaṅga v.v... rồi nhấc lên mà không làm cho nó lơ lửng trên không, phạm tội thullaccaya. ඝංසන්තො නීහරතීති එත්ථ පන පරිපුණ්ණාය කුම්භියා උපරි සමතිත්තිකං කුම්භිං කත්වා ඨපිතං වා එකං කොටිං බුන්දෙ එකං කොටිං මුඛවට්ටියං කත්වා ඨපිතං වා ඝංසන්තස්ස නීහරතො ථුල්ලච්චයං. කුම්භිමුඛා මොචෙන්තස්ස පාරාජිකං. යං පන උපඩ්ඪකුම්භියං වා රිත්තකුම්භියං වා ඨපිතං, තස්ස අත්තනො ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, න සකලා කුම්භී, තස්මා තං ඝංසන්තස්සාපි නීහරතො පතිට්ඨිතොකාසතො කෙසග්ගමත්තෙ මුත්තෙ පාරාජිකමෙව. කුම්භියා පන පරිපුණ්ණාය වා ඌනාය වා උජුකමෙව උද්ධරන්තස්ස හෙට්ඨිමකොටියා පතිට්ඨිතොකාසා මුත්තමත්තෙව පාරාජිකං. අන්තොකුම්භියං ඨපිතං යංකිඤ්චි පාරාජිකප්පහොනකං භණ්ඩං සකලකුම්භියං චාරෙන්තස්ස, පාමඞ්ගාදිඤ්ච ඝංසිත්වා නීහරන්තස්ස යාව මුඛවට්ටිං නාතික්කමති, තාව ථුල්ලච්චයමෙව. තස්ස හි සබ්බාපි කුම්භී ඨානන්ති සඞ්ඛෙපමහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘ඨපිතට්ඨානමෙව ඨානං, න සකලා කුම්භී. තස්මා යථාඨිතට්ඨානතො කෙසග්ගමත්තම්පි මොචෙන්තස්ස පාරාජිකමෙවා’’ති වුත්තං, තං පමාණං. ඉතරං පන ආකාසගතං අකරොන්තස්ස චීවරවංසෙ ඨපිතචීවරවෙඨනකනයෙන වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං. විනයවිනිච්ඡයෙ හි ආගතෙ ගරුකෙ ඨාතබ්බං, එසා විනයධම්මතා. අපිච ‘‘අත්තනො භාජනගතං [Pg.276] වා කරොති, මුට්ඨිං වා ඡින්දතී’’ති වචනතො පෙතං වෙදිතබ්බං. යථා අන්තොකුම්භියං ඨිතස්ස න සබ්බා කුම්භී ඨානන්ති. Lại nữa, trong câu “vừa cọ xát vừa lấy ra,” đối với tài sản được đặt trên một cái hũ đã đầy, ngang bằng với miệng hũ, hoặc được đặt với một đầu ở đáy, một đầu ở vành miệng, người vừa cọ xát vừa lấy ra phạm tội thullaccaya. Người làm cho nó thoát khỏi miệng hũ phạm tội pārājika. Lại nữa, tài sản nào được đặt trong hũ vơi một nửa hoặc hũ rỗng, vị trí của nó chỉ là nơi nó tiếp xúc, không phải toàn bộ cái hũ; do đó, người vừa cọ xát vừa lấy nó ra, khi nó rời khỏi vị trí đã được đặt dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika. Lại nữa, đối với người lấy ra một cách thẳng thớm từ cái hũ đầy hoặc vơi, ngay khi đầu dưới rời khỏi vị trí đã được đặt, phạm tội pārājika. Bất kỳ tài sản nào đủ để phạm pārājika được đặt bên trong hũ, người di chuyển nó khắp trong hũ, và người vừa cọ xát vừa lấy ra trang sức như pāmaṅga v.v..., chừng nào chưa vượt qua vành miệng, chừng đó chỉ phạm tội thullaccaya. Vì đã được nói trong các sách như Saṅkhepamahāpaccarī v.v... rằng: “Đối với tài sản đó, toàn bộ cái hũ là vị trí của nó.” Lại nữa, trong Mahā-aṭṭhakathā đã nói rằng: “Chỉ nơi được đặt mới là vị trí, không phải toàn bộ cái hũ. Do đó, người làm cho nó di chuyển khỏi vị trí đã được đặt dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārājika,” điều đó là tiêu chuẩn. Lại nữa, quan điểm khác được nói theo phương pháp về cuộn y được đặt trên sào phơi y mà không làm cho nó lơ lửng trên không, điều đó không nên được chấp nhận. Vì khi có sự phân xử về Luật, nên đứng về phía quan điểm nặng hơn, đó là bản chất của Luật. Hơn nữa, điều này nên được hiểu theo lời dạy: “hoặc làm cho vào vật chứa của mình, hoặc cắt đứt một nắm tay,” rằng đối với vật ở trong hũ, không phải toàn bộ cái hũ là vị trí của nó. සප්පිආදීසු යංකිඤ්චි පිවතො එකපයොගෙන පීතමත්තෙ පාරාජිකන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියාදීසු පන අයං විභාගො දස්සිතො – ‘‘මුඛං අනපනෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්ස පිවතො සචෙ පරගලගතං පාදං න අග්ඝති, මුඛගතෙන සද්ධිං අග්ඝති, රක්ඛති තාව. කණ්ඨෙන පන පරිච්ඡින්නකාලෙයෙව පාරාජිකං හොති. සචෙපි ඔට්ඨෙහි පරිච්ඡින්දන්තො ඔට්ඨෙ පිදහති, පාරාජිකමෙව. උප්පලදණ්ඩවෙළුනාළිනළනාළිආදීහි පිවන්තස්සාපි සචෙ පරගලගතමෙව පාදං අග්ඝති, පාරාජිකං. සචෙ සහ මුඛගතෙන අග්ඝති, න තාව පාරාජිකං හොති. උප්පලදණ්ඩාදිගතෙන සද්ධිං එකාබද්ධභාවං කොපෙත්වා ඔට්ඨෙහි පරිච්ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ උප්පලදණ්ඩාදිගතෙන සද්ධිං අග්ඝති, උප්පලදණ්ඩාදීනං බුන්දෙ අඞ්ගුලියාපි පිහිතමත්තෙ පාරාජිකං. පාදග්ඝනකෙ පරගලං අප්පවිට්ඨෙ උප්පලදණ්ඩාදීසු ච මුඛෙ ච අතිරෙකපාදාරහම්පි එකාබද්ධං හුත්වා තිට්ඨති, රක්ඛතියෙවා’’ති. තං සබ්බම්පි යස්මා ‘‘අත්තනො භාජනගතං වා කරොති, මුට්ඨිං වා ඡින්දතී’’ති ඉමං නයං භජති, තස්මා සුදස්සිතමෙව. එස තාව එකාබද්ධෙ නයො. Trong Đại Chú giải có nói rằng: "Đối với các thứ như bơ sữa..., khi vị tỳ khưu uống bất cứ thứ gì, chỉ vừa khi uống xong bằng một lần cố gắng là phạm tội pārājika." Tuy nhiên, trong các sách như Mahāpaccarī, sự phân biệt này được chỉ ra: "Đối với người đang hút uống mà không dời miệng ra, nếu vật đã qua một bên cổ họng không trị giá một pāda, nhưng cùng với vật ở trong miệng thì trị giá (một pāda), thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm). Còn chỉ vào lúc được phân định bởi cổ họng thì mới phạm tội pārājika. Nếu dù phân định bằng môi và ngậm môi lại, thì chính là phạm pārājika. Đối với người uống bằng cọng sen, ống tre, ống sậy, ống lau..., nếu chỉ riêng vật đã qua một bên cổ họng trị giá một pāda, thì phạm pārājika. Nếu cùng với vật ở trong miệng mới trị giá, thì vẫn chưa phạm pārājika. Sau khi làm mất đi tính chất liền một khối với vật ở trong cọng sen..., chỉ vừa khi phân định bằng môi là phạm pārājika. Nếu (vật trong miệng) cùng với vật ở trong cọng sen... mới trị giá (một pāda), chỉ vừa khi dùng ngón tay bịt lại gốc của cọng sen... là phạm pārājika. Khi vật trị giá một pāda chưa đi vào một bên cổ họng, và dù vật có giá trị hơn một pāda ở trong cọng sen... và trong miệng vẫn còn ở trạng thái liền một khối, thì vẫn được bảo vệ." Tất cả điều đó, bởi vì đi theo phương pháp này: "làm cho vào vật chứa của mình hoặc cắt đứt nắm (tay)", do đó, đã được chỉ ra rõ ràng. Đây là phương pháp trong trường hợp vật liền một khối. සචෙ පන හත්ථෙන වා පත්තෙන වා ථාලකාදිනා වා කෙනචි භාජනෙන ගහෙත්වා පිවති, යම්හි පයොගෙ පාදග්ඝනකං පූරෙති, තම්හි ගතෙ පාරාජිකං. අථ මහග්ඝං හොති, සිප්පිකායපි එකපයොගෙනෙව පාදග්ඝනකං ගහෙතුං සක්කා හොති, එකුද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. භාජනං පන නිමුජ්ජාපෙත්වා ගණ්හන්තස්ස යාව එකාබද්ධං හොති, තාව රක්ඛති. මුඛවට්ටිපරිච්ඡෙදෙන වා උද්ධාරෙන වා පාරාජිකං. යදා පන සප්පිං වා තෙලං වා අච්ඡං තෙලසදිසමෙව මධුඵාණිතං වා කුම්භිං ආවිඤ්ඡෙත්වා අත්තනො භාජනෙ පවෙසෙති, තදා තෙසං අච්ඡතාය එකාබද්ධතා නත්ථීති පාදග්ඝනකෙ මුඛවට්ටිතො ගළිතමත්තෙ පාරාජිකං. Còn nếu lấy bằng tay, hoặc bằng bát, hoặc bằng đĩa..., bằng một vật chứa nào đó rồi uống, trong lần cố gắng nào làm đầy đủ vật trị giá một pāda, khi lần đó xảy ra thì phạm pārājika. Hoặc là, (vật) có giá trị lớn, dù bằng muỗng, chỉ bằng một lần cố gắng có thể lấy được vật trị giá một pāda, thì chỉ trong một lần múc lên là phạm pārājika. Còn đối với người nhận chìm vật chứa xuống để lấy, chừng nào (vật) còn là một khối liền, chừng đó còn được bảo vệ. Phạm pārājika hoặc bằng sự phân định bởi vành miệng (vật chứa) hoặc bằng việc nhấc lên. Còn khi nghiêng cái hũ để cho bơ sữa hoặc dầu, hoặc mật ong, đường phèn trong suốt giống như dầu vào vật chứa của mình, khi ấy do tính chất trong suốt của chúng, vì không có tính chất liền một khối, nên khi vật trị giá một pāda chỉ vừa khi chảy khỏi vành miệng (của hũ) là phạm pārājika. පචිත්වා ඨපිතං පන මධුඵාණිතං සිලෙසො විය චික්කනං ආකඩ්ඪනවිකඩ්ඪනයොග්ගං හොති, උප්පන්නෙ කුක්කුච්චෙ එකාබද්ධමෙව හුත්වා පටිනීහරිතුං සක්කොති, එතං මුඛවට්ටියා නික්ඛමිත්වා භාජනෙ පවිට්ඨම්පි බාහිරෙන සද්ධිං එකාබද්ධත්තා රක්ඛති, මුඛවට්ටිතො ඡින්නමත්තෙ පන පාරාජිකං. යොපි ථෙය්‍යචිත්තෙන [Pg.277] පරස්ස කුම්භියා පාදග්ඝනකං සප්පිං වා තෙලං වා අවස්සපිවනකං යංකිඤ්චි දුකූලසාටකං වා චම්මඛණ්ඩාදීනං වා අඤ්ඤතරං පක්ඛිපති, හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. Còn mật ong, đường phèn đã được nấu và để lại thì dẻo như nhựa cây, thích hợp cho việc kéo tới kéo lui; khi sự hối hận phát sinh, có thể đem trả lại vì vẫn là một khối liền. Thứ này, sau khi ra khỏi vành miệng (hũ) dù đã vào trong vật chứa (của mình), vẫn được bảo vệ do tính chất liền một khối với vật bên ngoài; nhưng chỉ vừa khi bị cắt đứt khỏi vành miệng (hũ) là phạm pārājika. Vị tỳ khưu nào với tâm trộm cắp bỏ vào trong hũ của người khác một tấm vải dukūla nào đó hoặc một trong những thứ như miếng da... để hút bơ sữa hoặc dầu trị giá một pāda một cách chắc chắn, thì chỉ vừa khi (vật đó) rời khỏi tay là phạm pārājika. රිත්තකුම්භියා ‘‘ඉදානි තෙලං ආකිරිස්සන්තී’’ති ඤත්වා යංකිඤ්චි භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො පක්ඛිපති, තං චෙ තත්ථ තෙලෙ ආකිණ්ණෙ පඤ්චමාසකඅග්ඝනකං පිවති, පීතමත්තෙ පාරාජිකන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. තං පන තත්ථෙව සුක්ඛතළාකෙ සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණවිනිච්ඡයෙන විරුජ්ඣති, අවහාරලක්ඛණඤ්චෙත්ථ න පඤ්ඤායති, තස්මා න ගහෙතබ්බං. මහාපච්චරියාදීසු පන තස්ස උද්ධාරෙ පාරාජිකං වුත්තං, තං යුත්තං. Trong Đại Chú giải có nói rằng: "Vị tỳ khưu biết rằng 'bây giờ họ sẽ đổ dầu vào' một cái hũ rỗng, với tâm trộm cắp bỏ một vật dụng nào đó vào, nếu vật đó, khi dầu được đổ vào, hút (dầu) trị giá năm māsaka, thì chỉ vừa khi hút xong là phạm pārājika." Nhưng điều đó, chính ở trong Đại Chú giải, lại mâu thuẫn với quyết định về việc làm thẳng con mương khô trong cái hồ khô, và đặc tính của sự trộm cắp không được thấy rõ ở đây; do đó, không nên chấp nhận (quan điểm đó). Còn trong các sách như Mahāpaccarī, tội pārājika được nói đến trong việc lấy vật đó ra, điều đó là hợp lý. පරස්ස රිත්තකුම්භියා සඞ්ගොපනත්ථාය භණ්ඩං ඨපෙත්වා තත්ථ තෙලෙ ආකිණ්ණෙ ‘‘සචෙ අයං ජානිස්සති, මං පලිබුජ්ඣිස්සතී’’ති භීතො පාදග්ඝනකං තෙලං පීතං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තෙන උද්ධරති, පාරාජිකං. සුද්ධචිත්තෙන උද්ධරති, පරෙ ආහරාපෙන්තෙ භණ්ඩදෙය්‍යං. භණ්ඩදෙය්‍යං නාම යං පරස්ස නට්ඨං, තස්ස මූලං වා තදෙව වා භණ්ඩං දාතබ්බන්ති අත්ථො. නො චෙ දෙති, සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. සචෙ පරස්ස කුම්භියා අඤ්ඤො සප්පිං වා තෙලං වා ආකිරති, තත්‍ර චායං ථෙය්‍යචිත්තෙන තෙලපිවනකං භණ්ඩං පක්ඛිපති, වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. අත්තනො රිත්තකුම්භියා පරස්ස සප්පිං වා තෙලං වා ආකිරණභාවං ඤත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන භණ්ඩං නික්ඛිපති, පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සුද්ධචිත්තො නික්ඛිපිත්වා පච්ඡා ථෙය්‍යචිත්තෙන උද්ධරති, පාරාජිකමෙව. සුද්ධචිත්තොව උද්ධරති, නෙව අවහාරො, න ගීවා; මහාපච්චරියං පන අනාපත්තිමත්තමෙව වුත්තං. ‘‘‘කිස්ස මම කුම්භියං තෙලං ආකිරසී’ති කුපිතො අත්තනො භණ්ඩං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩෙති, නො භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති කුරුන්දියං වුත්තං. ථෙය්‍යචිත්තෙන මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා කුම්භිං ආවිඤ්ඡති තෙලං ගළෙතුකාමො, පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. ථෙය්‍යචිත්තෙනෙව ජජ්ජරං කරොති ‘‘සවිත්වා ගමිස්සතී’’ති පාදග්ඝනකෙ සවිත්වා ගතෙ පාරාජිකං. ථෙය්‍යචිත්තෙනෙව ඡිද්දං කරොති ඔමට්ඨං වා උම්මට්ඨං වා වෙමට්ඨං වා, ඉදං පන සම්මොහට්ඨානං; තස්මා සුට්ඨු සල්ලෙක්ඛෙතබ්බං. අයඤ්හෙත්ථ විනිච්ඡයො – ඔමට්ඨං නාම අධොමුඛඡිද්දං; උම්මට්ඨං නාම උද්ධංමුඛඡිද්දං; වෙමට්ඨං නාම උළුඞ්කස්සෙව උජුගතඡිද්දං. තත්‍ර ඔමට්ඨස්ස බහි පට්ඨාය කතස්ස අබ්භන්තරන්තතො පාදග්ඝනකෙ තෙලෙ ගළිතෙ බහි අනික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. කස්මා? යස්මා තතො ගළිතමත්තමෙව බහිගතං නාම [Pg.278] හොති, න කුම්භිගතසඞ්ඛ්‍යං ලභති. අන්තො පට්ඨාය කතස්ස බාහිරන්තතො පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. උම්මට්ඨස්ස යථා තථා වා කතස්ස බාහිරන්තතො පාදග්ඝනකෙ ගළිතෙ පාරාජිකං. තඤ්හි යාව බාහිරන්තතො න ගළති, තාව කුම්භිගතමෙව හොති. ‘‘වෙමට්ඨස්ස ච කපාලමජ්ඣතො ගළිතවසෙන කාරෙතබ්බො’’ති අට්ඨකථාසු වුත්තං. තං පන අන්තො ච බහි ච පට්ඨාය මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා කතඡිද්දෙ තළාකස්ස ච මරියාදභෙදෙන සමෙති. අන්තො පට්ඨාය කතෙ පන බාහිරන්තෙන, බහි පට්ඨාය කතෙ අබ්භන්තරන්තෙන කාරෙතබ්බොති ඉදමෙත්ථ යුත්තං. යො පන ‘‘වට්ටිත්වා ගච්ඡිස්සතී’’ති ථෙය්‍යචිත්තෙන කුම්භියා ආධාරකං වා උපත්ථම්භනලෙඩ්ඩුකෙ වා අපනෙති, වට්ටිත්වා ගතාය පාරාජිකං. තෙලාකිරණභාවං පන ඤත්වා රිත්තකුම්භියා ජජ්ජරභාවෙ වා ඡිද්දෙසු වා කතෙසු පච්ඡා නික්ඛන්තතෙලප්පමාණෙන භණ්ඩදෙය්‍යං හොති. අට්ඨකථාසු පන කත්ථචි පාරාජිකන්තිපි ලිඛිතං, තං පමාදලිඛිතං. Đặt vật dụng vào trong lu rỗng của người khác để cất giữ, khi dầu được đổ đầy vào trong lu ấy, vị ấy sợ rằng: “Nếu người này biết được, y sẽ làm phiền ta,” rồi với tâm trộm cắp, lấy ra vật dụng đã hút dầu trị giá một pāda thì phạm tội pārājika. Nếu lấy ra với tâm trong sạch, khi những người khác đòi lại thì phải đền vật dụng. Việc đền vật dụng có nghĩa là vật dụng nào của người khác bị hư mất thì phải trả lại giá trị của vật dụng ấy hoặc chính vật dụng ấy. Nếu không trả, do sự từ bỏ trách nhiệm của người chủ, vị ấy phạm tội pārājika. Nếu người khác đổ bơ lỏng hoặc dầu vào trong lu của người khác, và vị này với tâm trộm cắp bỏ vào đó vật dụng có thể hút dầu thì phạm tội pārājika theo phương cách đã được nói đến. Biết được việc người khác sẽ đổ bơ lỏng hoặc dầu vào trong lu rỗng của mình, vị ấy với tâm trộm cắp đặt vật dụng vào, khi lấy ra thì phạm tội pārājika theo phương cách đã được nói đến ở trước. Đặt vào với tâm trong sạch rồi sau đó lấy ra với tâm trộm cắp thì cũng phạm tội pārājika. Nếu lấy ra với tâm trong sạch thì không phải là sự trộm cắp, cũng không phải là món nợ; tuy nhiên, trong sách Mahāpaccarī đã nói rằng chỉ là không phạm tội mà thôi. Trong sách Kurundī đã nói rằng: “‘Tại sao ngươi đổ dầu vào trong lu của ta?’ rồi nổi giận, lấy vật dụng của mình ra và vứt bỏ đi thì không phải đền vật dụng.” Với tâm trộm cắp, muốn làm cho dầu chảy ra, vị ấy nắm vành miệng lu rồi nghiêng đi, khi dầu trị giá một pāda chảy ra thì phạm tội pārājika. Với chính tâm trộm cắp, vị ấy làm cho (lu) bị mục nát với ý nghĩ: “Nó sẽ rỉ ra rồi chảy đi,” khi dầu trị giá một pāda đã rỉ ra và chảy đi thì phạm tội pārājika. Với chính tâm trộm cắp, vị ấy khoét một cái lỗ, hoặc là lỗ omaṭṭha, hoặc là lỗ ummaṭṭha, hoặc là lỗ vemaṭṭha; tuy nhiên, đây là chỗ dễ gây nhầm lẫn, vì thế cần phải được ghi nhận kỹ lưỡng. Và đây là sự phân xử ở trường hợp này: omaṭṭha là lỗ có miệng hướng xuống dưới; ummaṭṭha là lỗ có miệng hướng lên trên; vemaṭṭha là lỗ được làm thẳng giống như (lỗ) của ống sáo. Trong các trường hợp ấy, đối với lỗ omaṭṭha được khoét từ bên ngoài vào, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép trong, dù chưa chảy ra bên ngoài, vẫn phạm tội pārājika. Tại sao vậy? Bởi vì, dầu chỉ cần chảy qua khỏi chỗ ấy thì được gọi là đã đi ra ngoài, không còn được tính là ở trong lu nữa. Đối với lỗ được khoét từ bên trong ra, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép ngoài thì phạm tội pārājika. Đối với lỗ ummaṭṭha, dù được khoét theo cách nào đi nữa, khi dầu trị giá một pāda chảy qua mép ngoài thì phạm tội pārājika. Bởi vì, chừng nào dầu chưa chảy qua mép ngoài thì chừng đó vẫn còn được kể là ở trong lu. Trong các sách Chú Giải đã nói rằng: “Và đối với lỗ vemaṭṭha, tội được tính theo sự chảy ra từ giữa thành lu.” Tuy nhiên, điều ấy tương đồng với trường hợp khoét lỗ được bắt đầu từ cả bên trong lẫn bên ngoài rồi dừng lại ở giữa và với trường hợp phá vỡ bờ của hồ chứa nước. Tuy nhiên, đối với lỗ được khoét từ bên trong ra thì tội được tính theo mép ngoài, đối với lỗ được khoét từ bên ngoài vào thì tội được tính theo mép trong. Do đó, điều này là hợp lý ở trường hợp này. Còn vị nào với tâm trộm cắp nghĩ rằng: “Nó sẽ lăn đi,” rồi dời cái kiềng hoặc những viên sỏi chống đỡ cái lu, khi nó đã lăn đi thì phạm tội pārājika. Tuy nhiên, biết được việc dầu sẽ được đổ vào, rồi làm cho cái lu rỗng bị mục nát hoặc khoét những cái lỗ, sau đó phải đền bù theo lượng dầu đã chảy ra. Tuy nhiên, ở một vài sách Chú Giải cũng có ghi là tội pārājika, điều đó là do ghi nhầm. පරිපුණ්ණාය කුම්භියා උපරි කථලං වා පාසාණං වා ‘‘පතිත්වා භින්දිස්සති, තතො තෙලං පග්ඝරිස්සතී’’ති ථෙය්‍යචිත්තෙන දුබ්බන්ධං වා කරොති, දුට්ඨපිතං වා ඨපෙති, අවස්සපතනකං තථා කරොන්තස්ස කතමත්තෙ පාරාජිකං. රිත්තකුම්භියා උපරි කරොති, තං පච්ඡා පුණ්ණකාලෙ පතිත්වා භින්දති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ඊදිසෙසු හි ඨානෙසු භණ්ඩස්ස නත්ථිකාලෙ කතපයොගත්තා ආදිතොව පාරාජිකං න හොති. භණ්ඩවිනාසද්වාරස්ස පන කතත්තා භණ්ඩදෙය්‍යං හොති. ආහරාපෙන්තෙසු අදදතො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන පාරාජිකං. Với tâm trộm cắp, vị ấy buộc lỏng lẻo hoặc đặt để không chắc chắn một mảnh sành hoặc một tảng đá ở phía trên cái lu đã được đổ đầy với ý nghĩ: “Nó sẽ rơi xuống làm vỡ, rồi dầu sẽ chảy ra từ đó.” Đối với người làm như vậy với vật chắc chắn sẽ rơi, ngay khi làm xong thì phạm tội pārājika. Nếu vị ấy làm việc ấy ở phía trên cái lu rỗng, sau đó vào lúc lu được đổ đầy, vật ấy rơi xuống làm vỡ lu thì phải đền vật dụng. Bởi vì, trong những trường hợp như vậy, do hành động được thực hiện vào lúc không có vật dụng nên ngay từ đầu không phạm tội pārājika. Tuy nhiên, vì đã tạo ra nguyên nhân làm hư hại vật dụng nên phải đền vật dụng. Khi những người chủ đòi lại, nếu không đưa, do sự từ bỏ trách nhiệm của họ, vị ấy phạm tội pārājika. ථෙය්‍යචිත්තෙන මාතිකං උජුකං කරොති ‘‘වට්ටිත්වා වා ගමිස්සති, වෙලං වා උත්තරාපෙස්සතී’’ති; වට්ටිත්වා වා ගච්ඡතු, වෙලං වා උත්තරතු, උජුකරණකාලෙ පාරාජිකං. ඊදිසා හි පයොගා පුබ්බපයොගාවහාරෙ සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. සුක්ඛමාතිකාය උජුකතාය පච්ඡා උදකෙ ආගතෙ වට්ටිත්වා වා ගච්ඡතු, වෙලං වා උත්තරතු, භණ්ඩදෙය්‍යං. කස්මා? ඨානා චාවනපයොගස්ස අභාවා. තස්ස ලක්ඛණං නාවට්ඨෙ ආවි භවිස්සති. Với tâm trộm cắp, vị ấy làm thẳng con mương với ý nghĩ: “(Nước) sẽ chảy đi hoặc sẽ làm tràn bờ.” Dù nước có chảy đi hoặc có làm tràn bờ, vị ấy phạm tội pārājika vào lúc làm thẳng con mương. Bởi vì, những hành động như vậy được xếp vào loại trộm cắp bằng hành động chuẩn bị trước. Khi con mương khô được làm thẳng, sau đó khi nước đến, dù nước có chảy đi hoặc có làm tràn bờ thì phải đền vật dụng. Tại sao vậy? Vì không có hành động làm di chuyển khỏi vị trí. Đặc điểm của nó sẽ trở nên rõ ràng trong trường hợp vật không thể di chuyển. තත්ථෙව භින්දති වාතිආදීසු අට්ඨකථායං තාව වුත්තං – ‘‘භින්දති වාති මුග්ගරෙන පොථෙත්වා භින්දති. ඡඩ්ඩෙති වාති උදකං වා වාලිකං වා ආකිරිත්වා උත්තරාපෙති. ඣාපෙති වාති දාරූනි ආහරිත්වා ඣාපෙති. අපරිභොගං [Pg.279] වා කරොතීති අඛාදිතබ්බං වා අපාතබ්බං වා කරොති; උච්චාරං වා පස්සාවං වා විසං වා උච්ඡිට්ඨං වා කුණපං වා පාතෙසි, ආපත්ති දුක්කටස්සාති ඨානාචාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කටං, බුද්ධවිසයො නාමෙසො. කිඤ්චාපි දුක්කටං, ආහරාපෙන්තෙ පන භණ්ඩදෙය්‍ය’’න්ති. තත්ථ පුරිමද්වයං න සමෙති. තඤ්හි කුම්භිජජ්ජරකරණෙන ච මාතිකාඋජුකරණෙන ච සද්ධිං එකලක්ඛණං. පච්ඡිමං පන ද්වයං ඨානා අචාවෙන්තෙනාපි සක්කා කාතුං. තස්මා එත්ථ එවං විනිච්ඡයං වදන්ති – ‘‘අට්ඨකථායං කිර ‘ඨානා චාවනස්ස නත්ථිතාය දුක්කට’න්ති ඉදං පච්ඡිමද්වයං සන්ධාය වුත්තං. ඨානා චාවනං අකරොන්තොයෙව හි ථෙය්‍යචිත්තෙන වා විනාසෙතුකාමතාය වා ඣාපෙය්‍යපි, අපරිභොගම්පි කරෙය්‍ය. පුරිමද්වයෙ පන වුත්තනයෙන භින්දන්තස්ස වා ඡඩ්ඩෙන්තස්ස වා ඨානා චාවනං අත්ථි, තස්මා තථා කරොන්තස්ස විනාසෙතුකාමතාය භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජික’’න්ති. පාළියං ‘‘දුක්කට’’න්ති වුත්තත්තා අයුත්තන්ති චෙ? න; අඤ්ඤථා ගහෙතබ්බත්ථතො. පාළියඤ්හි ථෙය්‍යචිත්තපක්ඛෙ ‘‘භින්දති වාති උදකෙන සම්භින්දති, ඡඩ්ඩෙති වාති තත්ථ වමති වා පස්සාවං වා ඡඩ්ඩෙතී’’ති එවමෙකෙ වදන්ති. Ở đây, trong các câu bắt đầu bằng ‘bhindati vā’ (đập vỡ), trước hết trong Chú giải đã nói rằng: “‘Bhindati vā’ (đập vỡ) là dùng búa đập cho vỡ. ‘Chaḍḍeti vā’ (vứt bỏ) là đổ nước hoặc cát vào làm cho tràn ra. ‘Jhāpeti vā’ (đốt cháy) là mang củi đến đốt cháy. ‘Aparibhogaṃ vā karoti’ (làm cho không thể dùng được) là làm cho không thể ăn được hoặc không thể uống được; làm rơi phân, nước tiểu, thuốc độc, đồ ăn thừa, hoặc xác chết vào, phạm tội dukkaṭa. Do không có việc di chuyển khỏi chỗ nên là tội dukkaṭa, đây gọi là phạm vi của đức Phật. Mặc dù là tội dukkaṭa, nhưng khi (chủ sở hữu) yêu cầu mang lại thì phải đền vật phẩm.” Trong đó, hai trường hợp đầu không phù hợp. Vì chúng có cùng đặc tính với việc làm cho hũ mục nát và việc làm cho mương nước thẳng. Nhưng hai trường hợp sau có thể thực hiện được ngay cả khi không di chuyển khỏi chỗ. Do đó, ở đây các vị ấy nói lên sự quyết đoán như vầy: “Trong Chú giải, câu ‘do không có việc di chuyển khỏi chỗ nên là tội dukkaṭa’ này được nói liên quan đến hai trường hợp sau. Bởi vì, người không thực hiện việc di chuyển khỏi chỗ vẫn có thể đốt cháy hoặc làm cho không thể dùng được với tâm trộm cắp hoặc với ý muốn phá hoại. Nhưng trong hai trường hợp đầu, đối với người đập vỡ hoặc vứt bỏ theo cách đã nói thì có sự di chuyển khỏi chỗ, do đó, đối với người làm như vậy với ý muốn phá hoại thì phải đền vật phẩm, với tâm trộm cắp thì phạm pārājika.” Nếu nói rằng: “Điều này không hợp lý vì trong Pāḷi đã nói là ‘dukkaṭa’” thì sao? Không phải không hợp lý; vì ý nghĩa cần được hiểu theo cách khác. Bởi vì trong Pāḷi, về trường hợp có tâm trộm cắp, một số vị nói như vầy: “‘bhindati vā’ nghĩa là trộn lẫn với nước, ‘chaḍḍeti vā’ nghĩa là nôn mửa hoặc tiểu tiện vào trong đó.” අයං පනෙත්ථ සාරො – විනීතවත්ථුම්හි තිණජ්ඣාපකො විය ඨානා අචාවෙතුකාමොව කෙවලං භින්දති, භින්නත්තා පන තෙලාදීනි නික්ඛමන්ති, යං වා පනෙත්ථ පත්ථින්නං, තං එකාබද්ධමෙව තිට්ඨති. අඡඩ්ඩෙතුකාමොයෙව ච කෙවලං තත්ථ උදකවාලිකාදීනි ආකිරති, ආකිණ්ණත්තා පන තෙලං ඡඩ්ඩීයති. තස්මා වොහාරවසෙන ‘‘භින්දති වා ඡඩ්ඩෙති වා’’ති වුච්චතීති. එවමෙතෙසං පදානං අත්ථො ගහෙතබ්බො. නාසෙතුකාමතාපක්ඛෙ පන ඉතරථාපි යුජ්ජති. එවඤ්හි කථියමානෙ පාළි ච අට්ඨකථා ච පුබ්බාපරෙන සංසන්දිත්වා කථිතා හොන්ති. එත්තාවතාපි ච සන්තොසං අකත්වා ආචරියෙ පයිරුපාසිත්වා විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති. Đây là ý nghĩa cốt lõi ở đây: Giống như người đốt đống cỏ trong Vinītavatthu, vị ấy chỉ đập vỡ mà không có ý muốn di chuyển khỏi chỗ, nhưng do bị vỡ nên dầu v.v... chảy ra, hoặc vật gì đặc quánh ở trong đó thì nó vẫn dính liền một khối. Và vị ấy chỉ đổ nước, cát v.v... vào đó mà không có ý muốn vứt bỏ, nhưng do bị đổ vào nên dầu bị loại bỏ. Do đó, theo cách nói thông thường, được gọi là “đập vỡ hoặc vứt bỏ”. Ý nghĩa của những từ này nên được hiểu như vậy. Nhưng trong trường hợp có ý muốn phá hoại, ý nghĩa khác cũng phù hợp. Bởi vì khi được giải thích như vậy, cả Pāḷi và Chú giải được trình bày một cách tương ứng trước sau. Và dù vậy, không nên thỏa mãn với chừng ấy, mà nên thân cận các vị thầy để biết sự quyết đoán. භූමට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về vật trên mặt đất đã hoàn tất. ථලට්ඨකථා Chú giải về vật trên cạn 95. ථලට්ඨෙ ථලෙ නික්ඛිත්තන්ති භූමිතලෙ වා පාසාණතලපබ්බතතලාදීසු වා යත්ථ කත්ථචි පටිච්ඡන්නෙ වා අප්පටිච්ඡන්නෙ වා ඨපිතං ථලට්ඨන්ති [Pg.280] වෙදිතබ්බං. තං සචෙ රාසිකතං හොති, අන්තොකුම්භියං භාජනගතකරණමුට්ඨිච්ඡෙදනවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ එකාබද්ධං සිලෙසනිය්‍යාසාදි පක්කමධුඵාණිතවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ ගරුකං හොති භාරබද්ධං ලොහපිණ්ඩි-ගුළපිණ්ඩි-තෙලමධුඝටාදි වා, කුම්භියං ඨානාචාවනවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. සඞ්ඛලිකබද්ධස්ස ච ඨානභෙදො සල්ලක්ඛෙතබ්බො. පත්ථරිත්වා ඨපිතං පන පාවාරත්ථරණසාටකාදිං උජුකං ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, පාරිමන්තෙ ඔරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. එවං සබ්බදිසාසු සල්ලක්ඛෙතබ්බං. වෙඨෙත්වා උද්ධරති, කෙසග්ගමත්තං ආකාසගතං කරොන්තස්ස පාරාජිකං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. 95. Về vật trên cạn, nên biết rằng: “đặt trên cạn” nghĩa là vật được đặt trên mặt đất, hoặc trên mặt đá, mặt núi, v.v..., ở bất cứ nơi nào, dù được che giấu hay không được che giấu, thì được gọi là “vật trên cạn”. Nếu vật đó được chất thành đống, nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về việc làm cho vào vật chứa của mình và việc cắt đứt bằng nắm tay trong trường hợp vật trong hũ. Nếu là vật dính liền một khối như nhựa cây dính, nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về mật ong đã nấu và đường phèn. Nếu là vật nặng, được buộc thành gánh, hoặc khối sắt, khối đường phèn, hũ dầu, hũ mật ong, v.v..., nên được quyết đoán theo phương pháp quyết đoán về việc di chuyển khỏi chỗ trong trường hợp cái hũ. Và sự khác biệt về vị trí của vật được buộc bằng dây xích cũng cần được ghi nhận. Nhưng đối với vật được trải ra như áo choàng, tấm trải, y phục, v.v..., nếu cầm thẳng và kéo về phía mình, khi mép bên kia vượt qua nơi mà mép bên này đã chạm vào, thì phạm pārājika. Nên ghi nhận như vậy ở tất cả các hướng. Nếu cuộn lại và nhấc lên, khi làm cho nó lên không trung dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Phần còn lại thì theo cách đã nói. ථලට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về vật trên cạn đã hoàn tất. ආකාසට්ඨකථා Chú giải về vật trong không trung 96. ආකාසට්ඨෙ මොරස්ස ඡහි ආකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො – පුරතො මුඛතුණ්ඩකෙන, පච්ඡතො කලාපග්ගෙන, උභයපස්සෙසු පක්ඛපරියන්තෙහි, අධො පාදනඛසිඛාය, උද්ධං සිඛග්ගෙනාති. භික්ඛු ‘‘සස්සාමිකං ආකාසට්ඨං මොරං ගහෙස්සාමී’’ති පුරතො වා තිට්ඨති, හත්ථං වා පසාරෙති, මොරො ආකාසෙයෙව පක්ඛෙ චාරෙති, වාතං ගාහාපෙත්වා ගමනං උපච්ඡින්දිත්වා තිට්ඨති. තස්ස භික්ඛුනො දුක්කටං. තං අඵන්දෙන්තො හත්ථෙන ආමසති, දුක්කටමෙව. ඨානා අචාවෙන්තො ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා වා අග්ගහෙත්වා වා මුඛතුණ්ඩකෙන ඵුට්ඨොකාසං කලාපග්ගං, කලාපග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං මුඛතුණ්ඩකං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා වාමපක්ඛපරියන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තං, දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තෙන වා ඵුට්ඨොකාසං වාමපක්ඛපරියන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා පාදනඛසිඛාය ඵුට්ඨොකාසං සිඛග්ගං, සිඛග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං පාදනඛසිඛං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. 96. Về vật trong không trung, sự phân định vị trí của con công nên được biết theo sáu cách: phía trước là đầu mỏ, phía sau là chóp đuôi, hai bên là mép cánh, phía dưới là đầu móng chân, phía trên là chóp mào. Vị tỳ khưu nghĩ: “Ta sẽ bắt con công có chủ sở hữu ở trong không trung,” rồi đứng ở phía trước hoặc đưa tay ra, con công vỗ cánh ngay trong không trung, cản gió, ngừng di chuyển và đứng lại. Vị tỳ khưu ấy phạm tội dukkaṭa. Chạm vào nó bằng tay mà không làm nó động đậy, vẫn là tội dukkaṭa. Làm nó động đậy mà không di chuyển khỏi chỗ, phạm tội thullaccaya. Nhưng dù có cầm bằng tay hay không, nếu làm cho chóp đuôi vượt qua nơi đầu mỏ đã chạm, hoặc làm cho đầu mỏ vượt qua nơi chóp đuôi đã chạm, thì phạm pārājika. Tương tự, nếu làm cho mép cánh phải vượt qua nơi mép cánh trái đã chạm, hoặc làm cho mép cánh trái vượt qua nơi mép cánh phải đã chạm, thì phạm pārājika. Tương tự, nếu làm cho chóp mào vượt qua nơi đầu móng chân đã chạm, hoặc làm cho đầu móng chân vượt qua nơi chóp mào đã chạm, thì phạm pārājika. ආකාසෙන ගච්ඡන්තො මොරො සීසාදීසු යස්මිං අඞ්ගෙ නිලීයති, තං තස්ස ඨානං. තස්මා තං හත්ථෙ නිලීනං ඉතො චිතො ච කරොන්තොපි ඵන්දාපෙතියෙව, යදි පන ඉතරෙන හත්ථෙන ගහෙත්වා ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං[Pg.281]. ඉතරං හත්ථං උපනෙති, මොරො සයමෙව උඩ්ඩෙත්වා තත්ථ නිලීයති, අනාපත්ති. අඞ්ගෙ නිලීනභාවං ඤත්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන එකං පදවාරං ගච්ඡති, ථුල්ලච්චයං. දුතියෙ පාරාජිකං. Con công đang bay trong không trung, nếu đậu trên bộ phận nào của cơ thể, như đầu v.v..., thì đó là vị trí của nó. Do đó, khi nó đậu trên tay, dù làm cho nó qua lại bên này bên kia cũng chỉ là làm cho nó động đậy. Nhưng nếu dùng tay kia bắt và di chuyển nó khỏi chỗ, thì phạm pārājika. Nếu đưa tay kia lại gần, con công tự mình bay lên và đậu ở đó, thì không phạm tội. Khi biết nó đang đậu trên một bộ phận cơ thể, nếu với tâm trộm cắp đi một bước, thì phạm tội thullaccaya. Ở bước thứ hai, phạm pārājika. භූමියං ඨිතමොරො ද්වින්නං වා පාදානං කලාපස්ස ච වසෙන තීණි ඨානානි ලභති. තං උක්ඛිපන්තස්ස යාව එකම්පි ඨානං පථවිං ඵුසති, තාව ථුල්ලච්චයං. කෙසග්ගමත්තම්පි පථවියා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. පඤ්ජරෙ ඨිතං සහ පඤ්ජරෙන උද්ධරති, පාරාජිකං. යදි පන පාදං න අග්ඝති, සබ්බත්ථ අග්ඝවසෙන කාතබ්බං. අන්තොවත්ථුම්හි චරන්තං මොරං ථෙය්‍යචිත්තෙන පදසා බහිවත්ථුං නීහරන්තො ද්වාරපරිච්ඡෙදං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වජෙ ඨිතබලීබද්දස්ස හි වජො විය අන්තොවත්ථු තස්ස ඨානං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා අන්තොවත්ථුස්මිම්පි ආකාසගතං කරොන්තස්ස පාරාජිකමෙව. අන්තොගාමෙ චරන්තම්පි ගාමපරික්ඛෙපං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං. සයමෙව නික්ඛමිත්වා ගාමූපචාරෙ වා වත්ථූපචාරෙ වා චරන්තං පන ථෙය්‍යචිත්තො කට්ඨෙන වා කථලාය වා උත්‍රාසෙත්වා අටවිමුඛං කරොති, මොරො උඩ්ඩෙත්වා අන්තොගාමෙ වා අන්තොවත්ථුම්හි වා ඡදනපිට්ඨෙ වා නිලීයති, රක්ඛති. සචෙ පන අටවිමුඛෙ උඩ්ඩෙති වා ගච්ඡති වා ‘‘අටවිං පවෙසෙත්වා ගහෙස්සාමී’’ති පරිකප්පෙ අසති පථවිතො කෙසග්ගමත්තම්පි උඩ්ඩිතමත්තෙ වා දුතියපදවාරෙ වා පාරාජිකං. කස්මා? යස්මා ගාමතො නික්ඛන්තස්ස ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං හොති. කපිඤ්ජරාදීසුපි අයමෙව විනිච්ඡයො. Con công đứng trên đất có được ba vị trí do hai chân và cái đuôi. Đối với người nhấc nó lên, chừng nào dù chỉ một vị trí còn chạm đất, chừng đó phạm tội thullaccaya (trọng tội). Ngay khi nhấc nó lên khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc thì phạm tội pārājika (bất cộng trụ). Nhấc con công đang ở trong lồng lên cùng với cái lồng, phạm tội pārājika. Còn nếu (con công) không đáng giá một pāda, ở mọi trường hợp, nên (xử) theo trị giá. Người có tâm trộm cắp dùng chân dẫn con công đang đi lại bên trong khu đất nhà ra bên ngoài khu đất nhà, khi nó đi qua ranh giới cửa thì phạm tội pārājika. Ví như cái chuồng là vị trí của con bò đực ở trong chuồng, khu đất nhà là vị trí của con công ấy. Còn người dùng tay bắt lấy rồi làm cho nó bay lên không trung ngay cả bên trong khu đất nhà cũng phạm tội pārājika. Người làm cho con công đang đi lại bên trong làng đi qua ranh giới làng thì phạm tội pārājika. Còn đối với con công đã tự mình đi ra và đang đi lại ở vùng phụ cận làng hoặc vùng phụ cận khu đất nhà, người có tâm trộm cắp dùng cây gỗ hoặc mảnh sành làm cho nó hoảng sợ, hướng về phía rừng, (nhưng) con công bay lên rồi ẩn nấp bên trong làng, hoặc bên trong khu đất nhà, hoặc trên mái nhà, thì (vị ấy) được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Còn nếu nó bay hoặc đi về hướng rừng, khi không có ý định rằng "ta sẽ bắt nó sau khi nó vào rừng", thì ngay khi nó bay lên khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, hoặc ở bước chân thứ hai, vị ấy phạm tội pārājika. Tại sao? Bởi vì đối với con công đã ra khỏi làng, chính nơi nó đang đứng là vị trí của nó. Đối với các loài chim như chim đa đa v.v... cũng có cùng cách phán quyết này. සාටකං වාති වාතවෙගුක්ඛිත්තං පථවිතලෙ පත්ථරිත්වා ඨපිතමිව ආකාසෙන ගච්ඡන්තං ඛලිබද්ධං සාටකං අභිමුඛාගතං හත්ථෙන එකස්මිං අන්තෙ ගණ්හාති, ඉතො චිතො ච ඨානං අවිකොපෙන්තොයෙව ගමනුපච්ඡෙදෙ දුක්කටං. ඨානාචාවනං අකරොන්තො චාලෙති, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. ඨානපරිච්ඡෙදො චස්ස මොරස්සෙව ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බො. Về tấm y. Tấm y được hồ cứng, bị sức gió thổi bay lên trong không trung giống như được trải ra trên mặt đất, đang bay về phía mình, (vị tỳ khưu) dùng tay nắm lấy một đầu, trong khi không làm xê dịch vị trí đây đó, do làm gián đoạn sự di chuyển, phạm tội dukkaṭa (tác ác). Làm cho nó lay động mà không làm rời khỏi vị trí, do làm rung động, phạm tội thullaccaya. Làm rời khỏi vị trí, phạm tội pārājika. Và sự xác định vị trí của nó nên được hiểu theo sáu cách như trường hợp con công. අබද්ධසාටකො පන එකස්මිං අන්තෙ ගහිතමත්තෙව දුතියෙනන්තෙන පතිත්වා භූමියං පතිට්ඨාති, තස්ස ද්වෙ ඨානානි හොන්ති – හත්ථො චෙව භූමි ච. තං යථාගහිතමෙව පඨමං ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාලෙති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භූමිතො දුතියහත්ථෙන වා පාදෙන වා උක්ඛිපති, පාරාජිකං. පඨමං [Pg.282] වා භූමිතො උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාවෙති, පාරාජිකං. ගහණං වා අමුඤ්චන්තො උජුකමෙව හත්ථං ඔනාමෙත්වා භූමිගතං කත්වා තෙනෙව හත්ථෙන උක්ඛිපති, පාරාජිකං. වෙඨනෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො. Còn tấm y không được hồ cứng, ngay khi vừa nắm lấy một đầu, đầu kia rơi xuống và nằm trên đất, nó có hai vị trí: là tay và đất. Tấm y đó, như cách đã nắm, trước tiên làm lay động khỏi vị trí trên không đã nắm, phạm tội thullaccaya. Sau đó dùng tay kia hoặc chân nhấc (phần trên đất) lên khỏi mặt đất, phạm tội pārājika. Hoặc trước tiên nhấc lên khỏi mặt đất, phạm tội thullaccaya. Sau đó làm rời khỏi vị trí trên không đã nắm, phạm tội pārājika. Hoặc không buông tay đang nắm, duỗi thẳng tay xuống, làm cho (phần đang nắm) chạm đất, rồi dùng chính tay đó nhấc lên, phạm tội pārājika. Đối với khăn đội đầu cũng có cùng cách phán quyết này. හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා ඡිජ්ජමානන්ති මනුස්සානං අලඞ්කරොන්තානං ගීවෙය්‍යකාදිපිළන්ධනං වා සුවණ්ණසලාකං ඡින්දන්තානං සුවණ්ණකාරානං සුවණ්ණඛණ්ඩං වා ඡිජ්ජමානං පතති, තඤ්චෙ භික්ඛු ආකාසෙන ආගච්ඡන්තං ථෙය්‍යචිත්තො හත්ථෙන ගණ්හාති, ගහණමෙව ඨානං. ගහිතප්පදෙසතො හත්ථං අපනෙති, පාරාජිකං. චීවරෙ පතිතං හත්ථෙන උක්ඛිපති, පාරාජිකං. අනුද්ධරිත්වාව යාති, දුතියෙ පදවාරෙ පාරාජිකං. පත්තෙ පතිතෙපි එසෙව නයො. සීසෙ වා මුඛෙ වා පාදෙ වා පතිට්ඨිතං හත්ථෙන ගණ්හාති, පාරාජිකං. අග්ගහෙත්වාව යාති, දුතියෙ පදවාරෙ පාරාජිකං. යත්ථ කත්ථචි පතති, තස්ස පතිතොකාසොව ඨානං, න සබ්බං අඞ්ගපච්චඞ්ගං පත්තචීවරං වාති. Về bạc hoặc vàng đang rơi: đồ trang sức như vòng cổ v.v... của những người đang trang điểm, hoặc một miếng vàng của những người thợ vàng đang cắt thỏi vàng, bị đứt/cắt và rơi xuống, nếu vị tỳ khưu thấy nó đang rơi trong không trung, có tâm trộm cắp, dùng tay bắt lấy, thì chính nơi bắt lấy là vị trí. Dời tay khỏi nơi đã bắt, phạm tội pārājika. (Vàng bạc) rơi trên y, dùng tay nhấc lên, phạm tội pārājika. Đi mà không nhấc lên, phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Khi rơi vào bát cũng theo cách này. (Vàng bạc) nằm trên đầu, hoặc trên mặt, hoặc trên chân, dùng tay lấy, phạm tội pārājika. Đi mà không lấy, phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Nó rơi ở bất cứ đâu, chính nơi nó rơi là vị trí của nó, không phải toàn bộ các bộ phận lớn nhỏ của cơ thể, bát hay y (là vị trí). ආකාසට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Chú giải về (vật ở) không trung đã kết thúc. වෙහාසට්ඨකථා Chú giải về (vật ở) trên cao 97. වෙහාසට්ඨෙ මඤ්චපීඨාදීසු ඨපිතං භණ්ඩං ආමාසං වා හොතු අනාමාසං වා, ථෙය්‍යචිත්තෙන ආමසන්තස්ස දුක්කටං. මඤ්චපීඨෙසු ඨපිතභණ්ඩෙසු පනෙත්ථ ථලට්ඨෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙ ඛලියා බද්ධසාටකො මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා පත්ථටො මජ්ඣෙන මඤ්චතලං න ඵුසති, මඤ්චපාදෙව ඵුසති, තෙසං වසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං. පාදානං උපරි ඵුට්ඨොකාසමෙව හි අතික්කමිතමත්තෙන තත්ථ පාරාජිකං හොති. සහ මඤ්චපීඨෙහි හරන්තස්ස පන මඤ්චපීඨපාදානං පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං. 97. Về vật ở nơi cao: vật được đặt trên giường, ghế v.v..., dù là vật có thể sờ mó hay không thể sờ mó, đối với người sờ mó với tâm trộm cắp, phạm tội dukkaṭa. Ở đây, đối với vật được đặt trên giường, ghế, nên hiểu cách phán quyết theo phương pháp đã nói về vật ở trên cạn. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: nếu tấm y được hồ cứng được trải trên giường hoặc ghế, phần giữa không chạm vào mặt giường, chỉ chạm vào các chân giường, thì nên biết vị trí dựa vào chúng (các chân giường). Vì ngay khi làm vượt qua chính nơi tiếp xúc phía trên các chân thì phạm tội pārājika. Còn đối với người mang đi cùng với giường, ghế, nên biết vị trí dựa vào nơi các chân giường, ghế được đặt. චීවරවංසෙ වාති චීවරඨපනත්ථාය බන්ධිත්වා ඨපිතෙ වංසෙ වා කට්ඨදණ්ඩකෙ වා. තත්ථ සංහරිත්වා පාරතො අන්තං ඔරතො භොගං කත්වා ඨපිතචීවරස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, න සබ්බො චීවරවංසො. තස්මා ථෙය්‍යචිත්තෙන තං භොගෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්ස පාරතො වංසෙ පතිට්ඨිතොකාසං ඔරතො චීවරෙන වංසස්ස ඵුට්ඨප්පදෙසං අතික්කාමෙන්තස්ස [Pg.283] එකද්වඞ්ගුලමත්තාකඩ්ඪනෙනෙව පාරාජිකං. අන්තෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්සාපි එසෙව නයො. තත්ථෙව පන චීවරවංසෙ වාමතො වා දක්ඛිණතො වා සාරෙන්තස්ස වාමන්තෙන දක්ඛිණන්තට්ඨානං දක්ඛිණන්තෙන වා වාමන්තට්ඨානං අතික්කන්තමත්තෙ දසද්වාදසඞ්ගුලමත්තසාරණෙනෙව පාරාජිකං. උද්ධං උක්ඛිපන්තස්ස කෙසග්ගමත්තුක්ඛිපනෙන පාරාජිකං. චීවරවංසං ඵුසන්තං වා අඵුසන්තං වා රජ්ජුකෙන බන්ධිත්වා ඨපිතචීවරං මොචෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, මුත්තෙ පාරාජිකං. මුත්තමත්තමෙව හි තං ‘‘ඨානා චුත’’න්ති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. වංසෙ වෙඨෙත්වා ඨපිතං නිබ්බෙඨෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, නිබ්බෙඨිතමත්තෙ පාරාජිකං. වලයං කත්වා ඨපිතෙ වලයං ඡින්දති වා මොචෙති වා එකං වා වංසකොටිං මොචෙත්වා නීහරති, ථුල්ලච්චයං. ඡින්නමත්තෙ මුත්තමත්තෙ නීහටමත්තෙ ච පාරාජිකං. තථා අකත්වාව චීවරවංසෙ ඉතො චිතො ච සාරෙති, රක්ඛති තාව. වලයස්ස හි සබ්බොපි චීවරවංසො ඨානං. කස්මා? තත්ථ සංසරණධම්මතාය. යදා පන නං හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. පසාරෙත්වා ඨපිතස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං. තත්ථ සංහරිත්වා ඨපිතෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යං පන එකෙනන්තෙන භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතං හොති, තස්ස චීවරවංසෙ ච භූමියඤ්ච පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ද්වෙ ඨානානි. තත්ථ භූමියං එකෙනන්තෙන පතිට්ඨිතෙ අබද්ධසාටකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. චීවරරජ්ජුයාපි අයමෙව විනිච්ඡයො. Trên sào phơi y, nghĩa là trên cây tre hoặc trên cây gậy gỗ được cột lại để đặt y. Ở đó, đối với y được đặt sau khi đã xếp lại, để một đầu ở phía bên kia, cuộn lại ở phía bên này, thì chỗ đã tiếp xúc do phần đã được đặt lên là vị trí (của y), chứ không phải toàn bộ sào phơi y. Do đó, đối với người có tâm trộm cắp, cầm y ở phần cuộn lại rồi kéo, khi làm cho phần y ở bên này vượt qua chỗ đã tiếp xúc của sào phơi y, tức là chỗ đã được đặt lên trên sào ở phía bên kia, thì chỉ cần kéo chừng một hai lóng tay là phạm pārājika. Đối với người cầm ở đầu (bên kia) rồi kéo cũng theo phương cách này. Lại nữa, đối với người di chuyển y trên chính sào phơi y ấy từ bên trái hoặc từ bên phải, vừa khi đầu bên trái vượt qua vị trí của đầu bên phải, hoặc đầu bên phải (vượt qua) vị trí của đầu bên trái, thì chỉ cần di chuyển chừng mười hoặc mười hai lóng tay là phạm pārājika. Đối với người nhấc lên trên, chỉ cần nhấc lên bằng một sợi tóc là phạm pārājika. Đối với người tháo y được đặt (trên sào) sau khi đã cột bằng dây nhỏ, dù (y) có chạm hay không chạm sào phơi y, thì phạm thullaccaya, khi đã tháo xong thì phạm pārājika. Vì rằng, vật ấy vừa khi được tháo ra thì được kể là “đã rời khỏi vị trí”. Đối với người tháo (y) được đặt (trên sào) sau khi đã quấn quanh, thì phạm thullaccaya, vừa khi tháo xong thì phạm pārājika. Đối với (y) được đặt sau khi đã làm thành vòng, nếu cắt vòng, hoặc tháo vòng, hoặc tháo một đầu sào rồi lấy ra, thì phạm thullaccaya. Vừa khi cắt xong, vừa khi tháo xong, và vừa khi lấy ra xong thì phạm pārājika. Nếu không làm như vậy mà chỉ di chuyển qua lại trên sào phơi y, thì vẫn còn giữ được (giới). Vì rằng, đối với (y) có vòng, toàn bộ sào phơi y là vị trí (của nó). Tại sao? Vì nó có tính chất di chuyển qua lại ở đó. Lại nữa, khi vị ấy cầm nó bằng tay và làm cho nó lơ lửng trên không, thì phạm pārājika. Đối với (y) được đặt sau khi đã trải ra, chỗ đã tiếp xúc do phần đã được đặt lên là vị trí (của nó). Ở đó, đối với (y) được đặt sau khi đã xếp lại, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã nói. Lại nữa, y nào được đặt mà một đầu chạm đất, y ấy có hai vị trí tùy theo phần đã được đặt trên sào phơi y và trên mặt đất. Ở đó, đối với tấm vải chưa hồ cứng được đặt một đầu trên mặt đất, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã nói. Đối với dây phơi y cũng có sự phân xử này. අඞ්කුසකෙ ලග්ගෙත්වා ඨපිතභණ්ඩං පන භෙසජ්ජඝටො වා භෙසජ්ජත්ථවිකා වා සචෙ භිත්තිං වා භූමිං වා අඵුසිත්වා ඨපිතං ලග්ගනකං ඝංසන්තස්ස නීහරතො අඞ්කුසකොටිතො නික්ඛන්තමත්තෙ පාරාජිකං. ලග්ගනකං බද්ධං හොති, බුන්දෙන උක්ඛිපිත්වා ආකාසගතං කරොන්තස්ස අඞ්කුසකොටිතො අනික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. භිත්තිනිස්සිතං හොති, පඨමං අඞ්කුසකොටිතො නීහරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භිත්තිං මොචෙති, පාරාජිකං. පඨමං භිත්තිං මොචෙත්වා පච්ඡා අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන භාරියං භණ්ඩං නීහරිතුං අසක්කොන්තො සයං භිත්තිනිස්සිතං කත්වා අඞ්කුසතො නීහරති, පුන භිත්තිං අමොචෙත්වාපි අඞ්කුසතො නීහටමත්තෙයෙව පාරාජිකං. අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතස්ස පන ද්වෙ එව ඨානානි. තත්ථ වුත්තොයෙව විනිච්ඡයො. යං [Pg.284] පන සික්කාය පක්ඛිපිත්වා ලග්ගිතං හොති, තං සික්කාතො නීහරන්තස්සාපි සහ සික්කාය අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි පාරාජිකං. භිත්තිභූමිසන්නිස්සිතවසෙන චෙත්ථ ඨානභෙදොපි වෙදිතබ්බො. Lại nữa, đối với vật dụng được đặt sau khi đã móc vào cái móc, hoặc là bình thuốc, hoặc là túi thuốc, nếu được đặt mà không chạm vào tường hoặc mặt đất, thì đối với người lấy ra trong khi cọ xát vào dây treo, vừa khi (vật) ra khỏi đầu móc thì phạm pārājika. (Nếu) dây treo bị căng cứng, đối với người nhấc đáy (bình) lên làm cho nó lơ lửng trên không, dù chưa ra khỏi đầu móc cũng phạm pārājika. (Nếu vật) tựa vào tường, trước tiên lấy ra khỏi đầu móc, thì phạm thullaccaya. Sau đó làm cho rời khỏi tường, thì phạm pārājika. Đối với người trước tiên làm cho rời khỏi tường rồi sau đó lấy ra khỏi móc cũng theo phương cách này. Lại nữa, nếu không thể lấy vật nặng ra do nó nặng, tự mình làm cho nó tựa vào tường rồi lấy ra khỏi móc, thì dù không làm cho rời khỏi tường nữa, chỉ cần vừa lấy ra khỏi móc là phạm pārājika. Vì rằng, vị trí do chính mình tạo ra không phải là vị trí (thật sự). Lại nữa, đối với vật được đặt chạm đất thì có hai vị trí. Ở đó, sự phân xử đã được nói đến. Lại nữa, vật nào được đặt vào trong túi lưới rồi móc lên, thì đối với người lấy vật ấy ra khỏi túi lưới, cũng như đối với người lấy ra khỏi móc cùng với túi lưới, đều phạm pārājika. Và ở đây, sự khác biệt về vị trí cũng nên được hiểu tùy theo trường hợp tựa vào tường và tựa vào đất. භිත්තිඛීලොති උජුකං කත්වා භිත්තියං ආකොටිතො වා තත්ථජාතකො එව වා; නාගදන්තො පන වඞ්කො ආකොටිතො එව. තෙසු ලග්ගෙත්වා ඨපිතං අඞ්කුසකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡිනිතබ්බං. ද්වීසු තීසු පන පටිපාටියා ඨිතෙසු ආරොපෙත්වා ඨපිතං කුන්තං වා භින්දිවාලං වා අග්ගෙ වා බුන්දෙ වා ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, එකමෙකස්ස ඵුට්ඨොකාසමත්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. ඵුට්ඨොකාසමත්තමෙව හි තෙසං ඨානං හොති, න සබ්බෙ ඛීලා වා නාගදන්තා වා. භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා මජ්ඣෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, ඔරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං පාරිමන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. පරතො පෙල්ලෙන්තස්සාපි එසෙව නයො. හත්ථෙන ගහෙත්වා උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තම්පි ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. භිත්තිං නිස්සාය ඨපිතං භිත්තිං ඝංසන්තො ආකඩ්ඪති, අග්ගෙන ඵුට්ඨොකාසං බුන්දං, බුන්දෙන වා ඵුට්ඨොකාසං අග්ගං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං. භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා ආකඩ්ඪන්තො එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තං ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. Cái cọc tường là cái cọc được đóng thẳng vào tường, hoặc là cái cọc mọc ra từ chính bức tường ấy; lại nữa, cái móc răng voi (nāgadanta) là cái cọc cong được đóng vào. Vật được đặt sau khi đã móc vào những thứ ấy nên được phân xử theo phương cách đã nói về cái móc. Lại nữa, đối với cây lao hoặc cây đinh ba được đặt lên trên hai hoặc ba (cái cọc) được xếp theo thứ tự, nếu cầm ở đầu ngọn hoặc ở đầu gốc rồi kéo, thì khi (vật) vượt qua khỏi chỗ tiếp xúc của từng cái cọc một, thì phạm pārājika. Vì rằng, chỉ có chỗ tiếp xúc mới là vị trí của chúng, chứ không phải toàn bộ các cọc hay các móc răng voi. (Nếu) đứng đối diện với tường, cầm ở giữa rồi kéo, thì vừa khi đầu bên này vượt qua chỗ tiếp xúc của đầu bên kia, thì phạm pārājika. Đối với người đẩy về phía bên kia cũng theo phương cách này. Cầm bằng tay, nhấc thẳng lên, làm cho lơ lửng trên không dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. (Nếu) kéo vật được đặt tựa vào tường trong khi cọ xát vào tường, thì đối với người làm cho đầu gốc vượt qua chỗ tiếp xúc của đầu ngọn, hoặc làm cho đầu ngọn (vượt qua) chỗ tiếp xúc của đầu gốc, thì phạm pārājika. Đứng đối diện với tường mà kéo, làm cho đầu bên kia vượt qua chỗ tiếp xúc của một đầu, thì phạm pārājika. Nhấc thẳng lên, làm cho lơ lửng trên không bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. රුක්ඛෙ වා ලග්ගිතන්ති තාලරුක්ඛාදීසු ආරොපෙත්වා ලග්ගිතෙ අඞ්කුසකාදීසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. තත්ථජාතකං පන තාලපිණ්ඩිං චාලෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යස්මිං ඵලෙ පාරාජිකවත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පිණ්ඩිං ඡින්දති, පාරාජිකං. අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඨපිතා ද්වෙ ඨානානි ලභති – ඨපිතට්ඨානඤ්ච වණ්ටට්ඨානඤ්ච; තත්ථ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යො පන ‘‘ඡින්නමත්තා පතමානා සද්දං කරෙය්‍යා’’ති භයෙන සයං අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඡින්දති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. එතෙන උපායෙන සබ්බරුක්ඛානං පුප්ඵඵලෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. “Hoặc được treo trên cây” có nghĩa là (tài vật) được đưa lên và treo trên các cây như cây thốt nốt, trên các móc câu, v.v... sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói. Tuy nhiên, đối với vị tỳ khưu làm rung lắc buồng thốt nốt mọc ở trên cây ấy thì phạm tội thullaccaya. Khi trái cây nào đủ vật pārajika, ngay khi trái ấy vừa rời khỏi cuống thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) cắt buồng trái, phạm tội pārajika. (Buồng trái) được đặt lên bằng cách đưa phần ngọn vào giữa các tàu lá thì có được hai vị trí: vị trí đã được đặt và vị trí của cuống; ở trường hợp ấy, sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói. Còn vị nào do sợ rằng: “Vừa mới cắt xong, khi đang rơi xuống, nó sẽ gây ra tiếng động” nên tự mình dùng phần ngọn đưa vào giữa các tàu lá rồi cắt, thì ngay khi vừa cắt xong liền phạm tội pārajika. Bởi vì vị trí do chính mình tạo ra không phải là vị trí (cố định). Bằng phương pháp này, sự phân xử về hoa và quả của tất cả các loại cây nên được hiểu. පත්තාධාරකෙපීති එත්ථ රුක්ඛාධාරකො වා හොතු වලයාධාරකො වා දණ්ඩාධාරකො වා යංකිඤ්චි පත්තට්ඨපනකං පච්ඡිකාපි හොතු පත්තාධාරකො ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තත්ථ ඨපිතපත්තස්ස පත්තෙන ඵුට්ඨොකාසො එව [Pg.285] ඨානං. තත්ථ රුක්ඛාධාරකෙ පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො හොති. තත්ථ ඨිතං පත්තං මුඛවට්ටියං ගහෙත්වා චතූසු දිසාසු යතො කුතොචි කඩ්ඪන්තො එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උද්ධං කෙසග්ගමත්තං උක්ඛිපතො පාරාජිකං. සහාධාරකෙන හරන්තස්සාපි එසෙව නයොති. Ở đây, trong trường hợp cái giá đỡ bát: dù là giá đỡ bằng gỗ, hay giá đỡ hình vòng, hay giá đỡ hình gậy, hay bất cứ vật gì dùng để đặt bát, dù là cái giỏ, đều được kể là giá đỡ bát. Trong trường hợp ấy, nơi chốn được chạm đến bởi cái bát đã được đặt chính là vị trí (cố định). Trong trường hợp ấy, đối với giá đỡ bằng gỗ, sự xác định vị trí có năm cách. Vị tỳ khưu cầm miệng bát đang được đặt ở đó rồi kéo từ bất cứ hướng nào trong bốn hướng, khi làm cho một đầu vượt qua nơi chốn đã được chạm đến bởi đầu kia, thì phạm tội pārajika. Khi nhấc lên trên dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm tội pārajika. Đối với vị tỳ khưu mang đi cùng với giá đỡ cũng theo phương cách này. වෙහාසට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Chú giải về (tài vật) ở trên không đã kết thúc. උදකට්ඨකථා Chú giải về (tài vật) ở trong nước. 98. උදකට්ඨෙ – උදකෙ නික්ඛිත්තං හොතීති රාජභයාදිභීතෙහි උදකෙන අවිනස්සනධම්මෙසු තම්බලොහභාජනාදීසු සුප්පටිච්ඡන්නං කත්වා පොක්ඛරණීආදීසු අසන්දනකෙ උදකෙ නික්ඛිත්තං. තස්ස පතිට්ඨිතොකාසොයෙව ඨානං, න සබ්බං උදකං. ගච්ඡති වා ආපත්ති දුක්කටස්සාති අගම්භීරෙ උදකෙ පදසා ගච්ඡන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. ගම්භීරෙ හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා පයොගං කරොන්තස්ස හත්ථවාරෙහි වා පදවාරෙහි වා පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එසෙව නයො කුම්භිගහණත්ථං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනෙසු. සචෙ පන අන්තරා කිඤ්චි උදකසප්පං වා වාළමච්ඡං වා දිස්වා භීතො පලායති, අනාපත්ති. ආමසනාදීසු භූමිගතාය කුම්භියා වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – තත්ථ භූමිං ඛණිත්වා කඩ්ඪති, ඉධ කද්දමෙ ඔසාරෙති. එවං ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො හොති. 98. Về (tài vật) ở trong nước: “Được đặt trong nước” có nghĩa là (tài vật) được những người sợ hãi vua chúa, v.v... đặt trong nước không chảy như ao hồ, v.v... sau khi đã làm cho được che đậy kỹ lưỡng trong các vật không bị hư hoại bởi nước như các đồ dùng bằng đồng, bằng sắt, v.v... Nơi chốn mà vật ấy được an vị chính là vị trí (cố định), chứ không phải toàn bộ nước. “Hoặc đi đến thì phạm tội dukkaṭa” có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu đi bộ trong vùng nước không sâu, mỗi một bước chân là phạm tội dukkaṭa. Trong vùng nước sâu, đối với vị tỳ khưu đang nỗ lực (bơi) bằng tay hoặc bằng chân, mỗi một lần quạt tay hoặc mỗi một lần đạp chân, mỗi một sự cố gắng là phạm tội dukkaṭa. Phương cách này cũng tương tự trong các trường hợp lặn xuống và trồi lên để lấy cái hũ. Tuy nhiên, nếu ở khoảng giữa, do trông thấy con rắn nước nào đó hoặc con cá dữ nào đó nên sợ hãi bỏ chạy thì vô tội. Trong các trường hợp sờ chạm, v.v..., sự phân xử nên được hiểu theo phương cách đã được nói đối với cái hũ được đặt trên mặt đất. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: ở trường hợp đó, (vị ấy) đào đất rồi kéo đi; ở trường hợp này, (vị ấy) làm cho (cái hũ) lún xuống bùn. Như vậy, sự xác định vị trí có sáu cách. උප්පලාදීසු යස්මිං පුප්ඵෙ වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. උප්පලජාතිකානඤ්චෙත්ථ යාව එකස්මිම්පි පස්සෙ වාකො න ඡිජ්ජති, තාව රක්ඛති. පදුමජාතිකානං පන දණ්ඩෙ ඡින්නෙ අබ්භන්තරෙ සුත්තං අච්ඡින්නම්පි න රක්ඛති. සාමිකෙහි ඡින්දිත්වා ඨපිතානි උප්පලාදීනි හොන්ති, යං වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. හත්ථකබද්ධානි හොන්ති, යස්මිං හත්ථකෙ වත්ථු පූරති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. භාරබද්ධානි හොන්ති, තං භාරං ඡන්නං ආකාරානං යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඨානා චාවෙන්තස්ස භූමට්ඨකුම්භියං වුත්තනයෙන පාරාජිකං. දීඝනාළානි උප්පලාදීනි හොන්ති, පුප්ඵෙසු වා නාළෙසු වා [Pg.286] වෙණිං කත්වා උදකපිට්ඨෙ රජ්ජුකෙසු තිණානි සන්ථරිත්වා ඨපෙන්ති වා බන්ධන්ති වා, තෙසං දීඝතො පුප්ඵග්ගෙන ච නාළන්තෙන ච තිරියං පරියන්තෙහි හෙට්ඨා පතිට්ඨිතොකාසෙන උද්ධං උපරි ඨිතස්ස පිට්ඨියාති ඡහාකාරෙහි ඨානා චාවනපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. Trong các loại hoa như hoa súng xanh, v.v..., khi bông hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bông hoa ấy vừa được cắt xong thì phạm tội pārajika. Và ở đây, đối với các loại hoa súng, chừng nào lớp vỏ xơ ở một bên vẫn chưa bị đứt thì chừng đó (tội pārajika) được ngăn ngừa. Tuy nhiên, đối với các loại hoa sen, khi cọng đã bị cắt, sợi tơ bên trong dù chưa bị đứt cũng không ngăn ngừa được (tội pārajika). Có những loại hoa như hoa súng xanh, v.v... đã được các người chủ cắt và để đó; khi bông hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bông hoa ấy được lấy lên khỏi nước thì phạm tội pārajika. Có những (bó hoa) được buộc thành bó; khi bó hoa nào đủ vật pārajika, ngay khi bó hoa ấy được lấy lên khỏi nước thì phạm tội pārajika. Có những (bó hoa) được buộc thành gánh; đối với vị tỳ khưu làm di chuyển gánh ấy ra khỏi vị trí bằng bất cứ cách nào trong sáu cách, thì phạm tội pārajika theo phương cách đã được nói trong trường hợp cái hũ đặt trên mặt đất. Có những loại hoa như hoa súng xanh, v.v... có cọng dài; (người ta) tết hoa hoặc cọng lại thành bím rồi đặt hoặc buộc trên mặt nước bằng cách trải cỏ trên những sợi dây nhỏ. Đối với những hoa ấy, sự xác định việc làm di chuyển khỏi vị trí nên được hiểu theo sáu cách: theo chiều dài là đầu hoa và cuối cọng, theo chiều ngang là các mép, bên dưới là nơi chốn đã được an vị, bên trên là mặt nước của vật đang ở phía trên. යොපි උදකපිට්ඨියං ඨපිතපුප්ඵකලාපං උදකං චාලෙත්වා වීචිං උට්ඨාපෙත්වා කෙසග්ගමත්තම්පි යථාඨිතට්ඨානතො චාවෙති, පාරාජිකං. අථ පන පරිකප්පෙති ‘‘එත්ථ ගතං ගහෙස්සාමී’’ති, රක්ඛති තාව; ගතට්ඨානෙ පන උද්ධරතො පාරාජිකං. උදකතො අච්චුග්ගතස්ස පුප්ඵස්ස සකලමුදකං ඨානං, තං උප්පාටෙත්වා උජුකං උද්ධරන්තස්ස නාළන්තෙ කෙසග්ගමත්තං උදකතො අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. පුප්ඵෙ ගහෙත්වා අපනාමෙත්වා ආකඩ්ඪන්තො උප්පාටෙති, න උදකං ඨානං, උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං. කලාපබද්ධානි පුප්ඵානි උදකට්ඨානෙ වා රුක්ඛෙ වා ගච්ඡෙ වා බන්ධිත්වා ඨපෙන්ති, බන්ධනං අමොචෙත්වා ඉතො චිතො ච කරොන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, බන්ධනෙ මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පඨමං බන්ධනං මොචෙත්වා පච්ඡා හරති, එත්ථ ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදොති ඉදං උභයං මහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. පදුමිනියං පුප්ඵානි සහ පදුමිනිංයා ගණ්හිතුකාමස්ස පුප්ඵනාළෙහි ච පත්තනාළෙහි ච ඵුට්ඨඋදකවසෙන උද්ධඤ්චෙව තිරියඤ්ච ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. තං පනස්ස පදුමිනිං අනුප්පාටෙත්වා පුප්ඵානි වා පත්තානි වා අත්තනො අභිමුඛං ආකඩ්ඪන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං. Vị tỳ khưu nào làm lay động nước, làm dấy lên sóng, rồi làm di chuyển bó hoa nhỏ được đặt trên mặt nước ra khỏi vị trí vốn có dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārajika. Nhưng nếu vị ấy suy tính rằng: “Ta sẽ lấy (bó hoa) đã đi đến chỗ này,” thì (tội pārajika) được ngăn ngừa trong chừng mực đó; tuy nhiên, đối với vị ấy khi lấy lên ở nơi đã đến thì phạm tội pārajika. Đối với bông hoa mọc vươn lên khỏi mặt nước, toàn bộ nước là vị trí (cố định); đối với vị tỳ khưu nhổ bông hoa ấy lên rồi kéo thẳng lên, khi phần cuối cọng vượt khỏi mặt nước dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) cầm bông hoa, uốn nó sang một bên, vừa kéo vừa nhổ lên, thì nước không phải là vị trí (cố định); ngay khi vừa nhổ lên xong thì phạm tội pārajika. (Người ta) buộc những bông hoa đã được bó lại rồi đặt ở nơi có nước, hoặc trên cây, hoặc trong bụi rậm; đối với vị tỳ khưu chưa tháo dây buộc mà làm (bó hoa) di chuyển qua lại, thì phạm tội thullaccaya; ngay khi dây buộc vừa được tháo ra thì phạm tội pārajika. (Vị ấy) trước tiên tháo dây buộc, sau đó mang đi; ở đây, sự xác định vị trí có sáu cách. Cả hai điều này đã được nói trong Mahāpaccarī, v.v... Đối với vị tỳ khưu muốn lấy những bông hoa trong bụi sen cùng với bụi sen, sự xác định vị trí theo chiều dọc và chiều ngang nên được hiểu dựa vào phần nước được chạm đến bởi các cọng hoa và cọng lá. Tuy nhiên, đối với vị ấy, khi chưa nhổ bụi sen đó lên mà kéo hoa hoặc lá về phía mình, thì phạm tội thullaccaya. Ngay khi vừa nhổ lên xong thì phạm tội pārajika. පුප්ඵපත්තනාළෙ ඨානතො අචාවෙත්වාපි පඨමං පදුමිනිං උප්පාටෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා පුප්ඵපත්තනාළෙසු ඨානා චාවිතෙසු පාරාජිකං. උප්පාටිතාය පදුමිනියා පුප්ඵං ගණ්හන්තො පන භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. බහි ඨපිතෙ රාසිකතකලාපබද්ධභාරබද්ධපුප්ඵෙපි එසෙව නයො. භිසං වා මුළාලං වා යෙන වත්ථු පූරති, තං උප්පාටෙන්තස්ස පාරාජිකං. කද්දමෙ ඵුට්ඨොකාසවසෙන චෙත්ථ ඨානං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. තානි උප්පාටෙන්තස්ස සුඛුමම්පි මූලං අච්ඡින්නං හොති, රක්ඛති තාව. භිසපබ්බෙ ජාතං පත්තං වා පුප්ඵං වා හොති, තම්පි රක්ඛතීති මහාඅට්ඨකථායමෙව වුත්තං. භිසගණ්ඨිම්හි පන කණ්ටකො හොති යොබ්බනප්පත්තානං මුඛපිළකා විය, අයං අදීඝත්තා න රක්ඛති. සෙසං උප්පලාදීසු වුත්තනයමෙව. Vị tỳ khưu trước tiên nhổ cây sen, dù chưa làm cho cuống hoa và cuống lá di chuyển khỏi vị trí, phạm tội thullaccaya (thâu lan giá). Sau đó, khi các cuống hoa và cuống lá đã bị di chuyển khỏi vị trí thì phạm tội pārājika (ba la di). Còn vị tỳ khưu hái hoa từ cây sen đã được nhổ lên thì phải bị xử trị sau khi đã định giá vật phẩm. Đối với các loại hoa được đặt ở bên ngoài, được chất thành đống, được bó thành bó, được bó thành gánh thì phương pháp này cũng y như vậy. Đối với ngó sen hay củ sen, nếu vật ấy đủ để cấu thành vật (phạm tội pārājika), vị tỳ khưu nhổ vật ấy lên thì phạm tội pārājika. Và ở đây, vị trí cần được xác định bằng phạm vi tiếp xúc trong bùn. Trong khi nhổ các thứ ấy, nếu dù chỉ một cái rễ nhỏ chưa bị đứt thì chừng đó vẫn còn che chở (khỏi phạm tội). Có lá hoặc hoa mọc ở đốt của ngó sen, điều ấy cũng che chở (khỏi phạm tội), đây là điều đã được nói đến trong Đại Chú Giải. Còn ở củ sen có cái gai giống như mụn nhọt trên mặt của thanh niên đến tuổi dậy thì, cái gai này do không dài nên không che chở (khỏi phạm tội). Phần còn lại thì y theo phương pháp đã được trình bày ở các trường hợp hoa súng v.v... මච්ඡකච්ඡපානං [Pg.287] සස්සාමිකානං වාපිආදීසු සකලමුදකං ඨානං. තස්මා යො පටිජග්ගනට්ඨානෙ සස්සාමිකං මච්ඡං බළිසෙන වා ජාලෙන වා කුමනෙන වා හත්ථෙන වා ගණ්හාති, තස්ස යෙන මච්ඡෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං කෙසග්ගමත්තම්පි උදකතො උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකං. කොචි මච්ඡො ගය්හමානො ඉතො චිතො ච ධාවති, ආකාසං වා උප්පතති, තීරෙ වා පතති, ආකාසෙ වා ඨිතං තීරෙ වා පතිතං ගණ්හතොපි පාරාජිකමෙව. කච්ඡපම්පි බහි ගොචරත්ථං ගතං ගණ්හතො එසෙව නයො. උදකට්ඨං පන උදකා මොචයතො පාරාජිකං. Đối với cá và rùa có chủ ở trong các hồ chứa nước v.v..., toàn bộ nước là vị trí (phạm tội). Do đó, vị tỳ khưu nào ở nơi được canh giữ mà bắt con cá có chủ bằng lưỡi câu, hoặc bằng lưới, hoặc bằng đó, hoặc bằng tay, đối với vị ấy, nếu con cá đó đủ để cấu thành vật (phạm tội pārājika), thì ngay khi nó được nhấc lên khỏi mặt nước dù chỉ bằng một sợi tóc, vị ấy phạm tội pārājika. Có con cá nào trong khi bị bắt, nó chạy ngược chạy xuôi, hoặc nhảy lên không, hoặc rơi trên bờ, việc bắt nó khi đang ở trên không hoặc đã rơi trên bờ cũng phạm tội pārājika. Đối với con rùa đã đi ra ngoài để kiếm ăn, việc bắt nó cũng theo phương pháp y như vậy. Còn đối với con (rùa) đang ở trong nước, việc làm cho nó rời khỏi nước thì phạm tội pārājika. තෙසු තෙසු පන ජනපදෙසු සබ්බසාධාරණස්ස මහාතළාකස්ස නිද්ධමනතුම්බං නිස්සාය සබ්බසාධාරණමෙව කුන්නදීසදිසං උදකවාහකං ඛණන්ති. තතො ඛුද්දකමාතිකායො නීහරිත්වා මාතිකාකොටියං අත්තනො අත්තනො වළඤ්ජනත්ථාය ආවාටෙ ඛණන්ති. තෙසං පන යදා උදකෙන අත්ථො හොති, තදා ආවාටෙ ඛුද්දකමාතිකායො උදකවාහකඤ්ච සොධෙත්වා නිද්ධමනතුම්බං උග්ඝාටෙන්ති. තතො උදකෙන සද්ධිං මච්ඡා නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන ආවාටෙ පත්වා වසන්ති. තත්ථ තළාකෙ ච උදකවාහකෙසු ච මච්ඡෙ ගණ්හන්තෙ න වාරෙන්ති. ඛුද්දකාසු පන අත්තනො අත්තනො මාතිකාසු උදකආවාටෙසු ච පවිට්ඨමච්ඡෙ ගණ්හිතුං න දෙන්ති, වාරෙන්ති; තත්ථ යො තළාකෙ වා නිද්ධමනතුම්බෙ වා උදකවාහකෙ වා මච්ඡෙ ගණ්හාති, අවහාරෙන සො න කාරෙතබ්බො. ඛුද්දකමාතිකාසු පන ආවාටෙසු වා පවිට්ඨං ගණ්හන්තො ගහිතස්ස අග්ඝවසෙන කාරෙතබ්බො. සචෙ තතො ගය්හමානො මච්ඡො ආකාසෙ වා උප්පතති, තීරෙ වා පතති, තං ආකාසට්ඨං වා තීරට්ඨං වා උදකවිනිමුත්තං ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි. කස්මා? යස්මා අත්තනො පරිග්ගහට්ඨානෙ ඨිතස්සෙව තෙ සාමිකා. එවරූපා හි තත්ථ කතිකා. කච්ඡපෙපි එසෙව නයො. Lại nữa, ở các xứ nọ xứ kia, người ta nương theo ống cống thoát nước của một hồ lớn công cộng để đào một con kênh dẫn nước cũng thuộc sở hữu công cộng, giống như một con sông nhỏ. Từ đó, họ dẫn ra các mương nhỏ rồi ở cuối mương, họ đào các hố để sử dụng cho riêng mình. Khi họ có nhu cầu dùng nước, họ dọn dẹp các hố, các mương nhỏ, và con kênh dẫn nước, rồi mở ống cống thoát nước. Từ đó, cá theo dòng nước đi ra, lần lượt đến các hố và sống ở đó. Ở đó, họ không ngăn cản những người bắt cá trong hồ và trong các kênh dẫn nước. Nhưng họ không cho phép, họ ngăn cản việc bắt những con cá đã vào trong các mương nhỏ và các hố nước của riêng họ. Ở đó, vị tỳ khưu nào bắt cá trong hồ, hoặc trong ống cống thoát nước, hoặc trong kênh dẫn nước, vị ấy không bị xử trị về tội trộm cắp. Nhưng vị tỳ khưu bắt con cá đã vào trong các mương nhỏ hoặc các hố thì phải bị xử trị theo giá trị của con cá đã bắt. Nếu con cá đang bị bắt từ đó nhảy lên không hoặc rơi trên bờ, việc bắt nó khi đang ở trên không hoặc trên bờ, đã thoát khỏi nước, thì không phải là trộm cắp. Tại sao? Bởi vì họ chỉ là chủ sở hữu của con vật khi nó còn ở trong khu vực sở hữu của họ. Thật vậy, quy ước ở đó là như vậy. Đối với rùa cũng theo phương pháp y như vậy. සචෙ පන මච්ඡො ගය්හමානො ආවාටතො ඛුද්දකමාතිකං ආරුහති, තත්ථ නං ගණ්හතොපි අවහාරොයෙව. ඛුද්දකමාතිකාතො පන උදකවාහකං, තතො ච තළාකං ආරූළ්හං ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි. යො ආවාටතො භත්තසිත්ථෙහි පලොභෙත්වා මාතිකං ආරොපෙත්වා ගණ්හාති, අවහාරොව. තතො පන පලොභෙත්වා උදකවාහකං ආරොපෙත්වා ගණ්හන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කෙචි පන කුතොචිදෙව සබ්බසාධාරණට්ඨානතො [Pg.288] මච්ඡෙ ආනෙත්වා පච්ඡිමවත්ථුභාගෙ උදකාවාටෙ ඛිපිත්වා පොසෙත්වා දිවසෙ දිවසෙ ද්වෙ තීණි උත්තරිභඞ්ගත්ථාය මාරෙන්ති. එවරූපං මච්ඡං උදකෙ වා ආකාසෙ වා තීරෙ වා යත්ථ කත්ථචි ඨිතං ගණ්හතො අවහාරො එව. කච්ඡපෙපි එසෙව නයො. Lại nữa, nếu con cá đang bị bắt mà đi ngược từ hố lên mương nhỏ, việc bắt nó ở đó cũng chính là trộm cắp. Nhưng việc bắt con cá đã đi ngược từ mương nhỏ lên kênh dẫn nước, và từ đó lên hồ, thì không phải là trộm cắp. Vị tỳ khưu nào dùng cơm nắm dụ dỗ cá từ hố lên mương rồi bắt lấy, đó là trộm cắp. Nhưng việc dụ dỗ cá từ đó (mương nhỏ) lên kênh dẫn nước rồi bắt lấy thì không phải là trộm cắp. Lại nữa, có những người mang cá từ một nơi công cộng nào đó về, thả vào hố nước ở khu vực cuối cùng để nuôi, và mỗi ngày họ giết hai ba con để làm thức ăn thêm. Việc bắt một con cá như vậy, dù nó đang ở trong nước, trên không, trên bờ, hay ở bất cứ đâu, cũng chính là trộm cắp. Đối với rùa cũng theo phương pháp y như vậy. නිදාඝකාලෙ පන නදියා සොතෙ පච්ඡින්නෙ කත්ථචි නින්නට්ඨානෙ උදකං තිට්ඨති, තත්ථ මනුස්සා මච්ඡානං විනාසාය මදනඵලවසාදීනි පක්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්ති, මච්ඡා තානි ඛාදන්තා මරිත්වා උත්තානා උදකෙ ප්ලවන්තා තිට්ඨන්ති. යො තත්ථ ගන්ත්වා ‘‘යාව සාමිකා නාගච්ඡන්ති, තාවිමෙ මච්ඡෙ ගණ්හිස්සාමී’’ති ගණ්හාති, අග්ඝවසෙන කාරෙතබ්බො. පංසුකූලසඤ්ඤාය ගණ්හතො අවහාරො නත්ථි, ආහරාපෙන්තෙ පන භණ්ඩදෙය්‍යං. මච්ඡවිසං පක්ඛිපිත්වා ගතමනුස්සා භාජනානි ආහරිත්වා පූරෙත්වා ගච්ඡන්ති, යාව ‘‘පුනපි ආගච්ඡිස්සාමා’’ති සාලයා හොන්ති, තාව තෙ සස්සාමිකමච්ඡාව. යදා පන තෙ ‘‘අලං අම්හාක’’න්ති නිරාලයා පක්කමන්ති, තතො පට්ඨාය ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තස්ස දුක්කටං. පංසුකූලසඤ්ඤිස්ස අනාපත්ති. යථා ච මච්ඡකච්ඡපෙසු, එවං සබ්බායපි ඔදකජාතියා විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති. Lại nữa, vào mùa nóng, khi dòng chảy của sông bị ngưng lại, nước đọng ở một nơi trũng nào đó. Ở đó, người ta bỏ các thứ như quả gây say, thuốc độc v.v... để tiêu diệt cá rồi bỏ đi. Cá ăn phải những thứ đó, chết đi, ngửa bụng nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Vị tỳ khưu nào đến đó và lấy cá với ý nghĩ: "Trong khi những người chủ chưa đến, ta sẽ lấy những con cá này," thì phải bị xử trị theo giá trị (của cá). Vị tỳ khưu lấy với tưởng là vật vô chủ (paṃsukūla) thì không phải là trộm cắp, nhưng nếu bị đòi lại thì phải trả lại vật phẩm. Những người đã bỏ thuốc độc cá và rời đi, họ mang đồ đựng đến, múc đầy rồi đi, chừng nào họ còn luyến tiếc với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ còn quay lại," thì chừng đó những con cá ấy vẫn là cá có chủ. Nhưng khi họ nghĩ: "Đối với chúng ta, thế là đủ rồi," và ra đi không còn luyến tiếc, kể từ đó trở đi, vị tỳ khưu lấy với tâm trộm cắp thì phạm tội dukkaṭa (tác ác). Vị có tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội. Và cũng như trường hợp của cá và rùa, phán quyết đối với tất cả các loài thủy tộc cũng cần được hiểu như vậy. උදකට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về nước đã kết thúc. නාවට්ඨකථා Chú giải về thuyền 99. නාවට්ඨෙ – පඨමං තාව නාවං දස්සෙන්තො ‘‘නාවා නාම යාය තරතී’’ති ආහ. තස්මා ඉධ අන්තමසො රජනදොණිකාපි වෙණුකලාපකොපි ‘‘නාවා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බො. සීමාසම්මන්නනෙ පන ධුවනාවා අන්තො ඛණිත්වා වා ඵලකෙහි බන්ධිත්වා වා කතා සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන තිණ්ණං වාහනිකා එව වට්ටති. ඉධ පන එකස්සපි වාහනිකා ‘‘නාවා’’ ත්වෙව වුච්චති. නාවාය නික්ඛිත්තන්ති යංකිඤ්චි ඉන්ද්‍රියබද්ධං වා අනින්ද්‍රියබද්ධං වා; තස්ස අවහාරලක්ඛණං ථලට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. නාවං අවහරිස්සාමීතිආදිම්හි ච දුතියපරියෙසනගමනආමසනඵන්දාපනානි වුත්තනයානෙව. බන්ධනං මොචෙතීති එත්ථ පන යා බන්ධනෙ මුත්තමත්තෙ ඨානා න චවති, තස්සා බන්ධනං යාව [Pg.289] න මුත්තං හොති, තාව දුක්කටං. මුත්තෙ පන ථුල්ලච්චයම්පි පාරාජිකම්පි හොති, තං පරතො ආවි භවිස්සති. සෙසං වුත්තනයමෙව. අයං තාව පාළිවණ්ණනා. 99. Về vật được đặt trên thuyền – Trước hết, khi chỉ ra (ý nghĩa của) thuyền, Ngài đã nói: “Thuyền, gọi là cái mà người ta dùng để vượt qua”. Do đó, ở đây, nên hiểu rằng cho đến cả cái máng đựng thuốc nhuộm, cả cái bè tre cũng chính là “thuyền”. Tuy nhiên, trong việc kiết giới, thuyền cố định là thuyền hoặc được đục khoét bên trong hoặc được làm bằng cách ghép các tấm ván lại, với giới hạn cuối cùng là chỉ có thể chở được ba người mới thích hợp. Nhưng ở đây, thuyền có thể chở được dù chỉ một người cũng được gọi là “thuyền”. (Vật) được đặt trên thuyền là bất cứ vật gì thuộc chúng sanh hữu tình hoặc thuộc chúng sanh vô tình; đặc điểm trộm cắp vật ấy nên được hiểu theo phương pháp đã nói trong phần vật trên cạn. Và trong (trường hợp) bắt đầu bằng câu “Ta sẽ lấy trộm thuyền”, việc tìm người đồng lõa, đi, sờ mó, làm rung động cũng theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, ở đây, trong câu “tháo dây buộc”, đối với chiếc thuyền nào mà ngay khi dây buộc được tháo ra, nó không di chuyển khỏi vị trí, thì chừng nào dây buộc của nó chưa được tháo ra, chừng đó phạm tội dukkaṭa. Nhưng khi đã tháo ra, có thể phạm tội thullaccaya hoặc pārājika, điều đó sẽ được làm rõ ở phần sau. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. Đây là phần giải thích Pāḷi. අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො – චණ්ඩසොතෙ බන්ධිත්වා ඨපිතනාවාය එකං ඨානං බන්ධනමෙව, තස්මිං මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. තත්ථ යුත්ති පුබ්බෙ වුත්තා එව. විප්පනට්ඨා නාවා පන යං යං උදකප්පදෙසං ඵරිත්වා ඨිතා හොති, ස්වාස්සා ඨානං. තස්මා තං උද්ධං වා උච්චාරෙන්තස්ස, අධො වා ඔපිලාපෙන්තස්ස, චතූසු වා දිසාසු ඵුට්ඨොකාසං අතික්කාමෙන්තස්ස අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. නිච්චලෙ උදකෙ අබන්ධනං අත්තනො ධම්මතාය ඨිතනාවං පුරතො වා පච්ඡතො වා වාමදක්ඛිණපස්සතො වා කඩ්ඪන්තස්ස එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරෙන උදකෙ පතිට්ඨිතන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. උද්ධං කෙසග්ගමත්තං උදකතො මොචිතෙ අධො නාවාතලෙන ඵුට්ඨොකාසං මුඛවට්ටිං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. තීරෙ බන්ධිත්වා නිච්චලෙ උදකෙ ඨපිතනාවාය බන්ධනඤ්ච ඨිතොකාසො චාති ද්වෙ ඨානානි. තං පඨමං බන්ධනා මොචෙති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා ඡන්නං ආකාරානං අඤ්ඤතරෙන ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. පඨමං ඨානා චාවෙත්වා පච්ඡා බන්ධනමොචනෙපි එසෙව නයො. ථලෙ උස්සාදෙත්වා උක්කුජ්ජිත්වා ඨපිතනාවාය ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං. තස්සා පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. Đây là phần quyết nghị ngoài Pāḷi ở đây: Đối với chiếc thuyền được buộc và để trong dòng nước xiết, vị trí duy nhất chính là dây buộc; ngay khi dây đó được tháo ra, phạm pārājika. Lý lẽ về điều đó đã được nói ở trước. Còn đối với chiếc thuyền bị hư hỏng, nó nằm chiếm giữ vùng nước nào, đó là vị trí của nó. Do đó, đối với người nâng nó lên trên, hoặc nhấn chìm nó xuống dưới, hoặc làm cho nó vượt qua khỏi vùng (nước) đã chiếm giữ ở bốn hướng, ngay khi vượt qua, phạm pārājika. Đối với chiếc thuyền không buộc, đứng yên theo tự tính của nó trong vùng nước tĩnh, khi một người kéo nó về phía trước, hoặc phía sau, hoặc bên trái, hoặc bên phải, ngay khi một đầu (của thuyền) vượt qua khỏi vùng (nước) đã chiếm giữ bởi đầu kia còn lại đang nằm trong nước, thì phạm pārājika. Khi được nhấc lên khỏi mặt nước chỉ bằng một sợi tóc, (hoặc) khi nhấn chìm xuống, ngay khi vành thuyền vượt qua vùng (nước) mà đáy thuyền đã chiếm giữ, thì phạm pārājika. Đối với chiếc thuyền được buộc vào bờ và để trong vùng nước tĩnh, có hai vị trí: dây buộc và vùng (nước) nó đang chiếm giữ. Nếu trước tiên tháo dây buộc, phạm thullaccaya. Sau đó, bằng một trong sáu cách, làm nó di chuyển khỏi vị trí, phạm pārājika. Nếu trước tiên làm nó di chuyển khỏi vị trí rồi sau đó tháo dây buộc, cũng theo phương pháp này. Đối với chiếc thuyền được đưa lên cạn và để ngửa, vị trí chính là vùng (đất) mà nó tiếp xúc. Sự phân định vị trí của nó nên được hiểu theo năm cách. නික්කුජ්ජිත්වා ඨපිතනාවාය පන මුඛවට්ටියා ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, තස්සාපි පඤ්චහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදං ඤත්වා යතො කුතොචි ඵුට්ඨොකාසං උද්ධඤ්ච කෙසග්ගමත්තං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. ථලෙ පන උස්සාදෙත්වා ද්වින්නං දාරුඝටිකානං උපරි ඨපිතනාවාය දාරුඝටිකානං ඵුට්ඨොකාසොයෙව ඨානං, තස්මා තත්ථ මඤ්චපාදමත්ථකෙසුයෙව පත්ථටබද්ධසාටකෙ නාගදන්තෙසු ඨපිතභින්දිවාලෙ ච වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. Còn đối với chiếc thuyền được để úp, vị trí chính là vùng (đất) mà vành thuyền tiếp xúc; sau khi biết sự phân định vị trí của nó theo năm cách, nên biết rằng ngay khi (nó) vượt qua vùng tiếp xúc từ bất cứ nơi nào và vượt lên trên chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Còn khi đưa lên cạn, đối với chiếc thuyền được đặt trên hai khúc gỗ nhỏ, vị trí chính là vùng (đất) mà các khúc gỗ nhỏ tiếp xúc; do đó, ở đó, sự quyết nghị nên được hiểu theo phương pháp đã nói trong trường hợp tấm vải được căng và buộc chỉ trên đầu các chân giường và trong trường hợp cây đinh ba được đặt trên các ngà voi (cọc). යොත්තබද්ධාය පන නාවාය සට්ඨිසත්තතිබ්‍යාමප්පමාණං යොත්තං අමොචෙත්වාව ආකඩ්ඪිත්වා Còn đối với chiếc thuyền được buộc bằng dây thừng, không tháo sợi dây thừng dài khoảng sáu mươi, bảy mươi sải tay ra mà kéo đi, පථවිලග්ගං කත්වා සහ යොත්තෙන ථලෙ ඨපිතාය නාවාය [Pg.290] න ඵුට්ඨොකාසමත්තමෙව ඨානං. අථ ඛො යොත්තකොටිතො පට්ඨාය යාව නාවාය පථවියං පතිට්ඨිතොකාසස්ස පච්ඡිමන්තො තාව දීඝතො, තිරියං පන නාවාය ච යොත්තස්ස ච පථවියං පතිට්ඨිතපරියන්තප්පමාණං ඨානන්ති වෙදිතබ්බං. තං දීඝතො වා තිරියතො වා කඩ්ඪන්තස්ස එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරෙන පථවියං පතිට්ඨිතන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ, උද්ධං කෙසග්ගමත්තං සහ යොත්තෙන පථවිතො මොචිතෙ පාරාජිකං. යො පන තිත්ථෙ ඨිතනාවං ආරුහිත්වා ථෙය්‍යචිත්තො අරිත්තෙන වා ඵියෙන වා පාජෙති, පාරාජිකං. සචෙ පන ඡත්තං වා පණාමෙත්වා චීවරං වා පාදෙහි අක්කමිත්වා හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා ලඞ්කාරසදිසං කත්වා වාතං ගණ්හාපෙති, බලවා ච වාතො ආගම්ම නාවං හරති, වාතෙනෙව සා හටා හොති; පුග්ගලස්ස නත්ථි අවහාරො. පයොගො අත්ථි, සො පන ඨානා චාවනපයොගො න හොති. යදි පන තං නාවං එවං ගච්ඡන්තිං පකතිගමනං උපච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤං දිසාභාගං නෙති, පාරාජිකං. සයමෙව යංකිඤ්චි ගාමතිත්ථං සම්පත්තං ඨානා අචාවෙන්තොව වික්කිණිත්වා ගච්ඡති, නෙව අත්ථි අවහාරො. භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොතීති. làm cho chạm đất, đối với chiếc thuyền được đặt trên cạn cùng với dây thừng, vị trí không chỉ là vùng tiếp xúc. Mà đúng hơn là, nên hiểu rằng: theo chiều dài, (vị trí) là từ đầu dây thừng cho đến điểm cuối cùng của vùng mà chiếc thuyền nằm trên mặt đất; còn theo chiều ngang, vị trí là phạm vi giới hạn mà thuyền và dây thừng nằm trên mặt đất. Đối với người kéo nó theo chiều dài hoặc chiều ngang, ngay khi một đầu vượt qua vùng tiếp xúc bởi đầu kia còn lại đang nằm trên mặt đất, hoặc khi được nhấc lên khỏi mặt đất cùng với dây thừng chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Còn vị nào lên chiếc thuyền đang đậu ở bến, với tâm trộm cắp, chèo đi bằng sào hoặc bằng mái chèo, thì phạm pārājika. Nhưng nếu vị ấy hạ dù xuống, hoặc dùng chân giữ y, dùng tay nâng lên làm giống như cánh buồm để đón gió, và một cơn gió mạnh đến cuốn thuyền đi, thì chiếc thuyền đó được xem là do gió cuốn đi; người đó không phạm tội trộm cắp. Có sự cố gắng, nhưng sự cố gắng đó không phải là sự cố gắng làm di chuyển khỏi vị trí. Nhưng nếu vị ấy cắt ngang sự di chuyển tự nhiên của chiếc thuyền đang đi như vậy và lái nó theo một hướng khác, thì phạm pārājika. (Đối với chiếc thuyền) tự nó đến một bến làng nào đó, nếu vị ấy không làm nó di chuyển khỏi vị trí mà bán đi rồi bỏ đi, thì không phạm tội trộm cắp. Nhưng phải đền bù vật đó. නාවට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Chú giải về vật trên thuyền đã kết thúc. යානට්ඨකථා Chú giải về vật trên xe 100. යානට්ඨෙ – යානං තාව දස්සෙන්තො ‘‘යානං නාම වය්හ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ උපරි මණ්ඩපසදිසං පදරච්ඡන්නං සබ්බපලිගුණ්ඨිමං වා ඡාදෙත්වා කතං වය්හං. උභොසු පස්සෙසු සුවණ්ණරජතාදිමයා ගොපානසියො දත්වා ගරුළපක්ඛකනයෙන කතා සන්දමානිකා. රථො ච සකටඤ්ච පාකටමෙව. තෙසු යත්ථ කත්ථචි සවිඤ්ඤාණකං වා අවිඤ්ඤාණකං වා රාසිආදිවසෙන ඨපිතං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තෙන ඨානා චාවෙන්තස්ස නාවට්ඨෙ ච ථලට්ඨෙ ච වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. 100. Về vật trên xe – Trước hết, khi chỉ ra (ý nghĩa của) xe, Ngài đã nói bắt đầu bằng “xe, gọi là vayha”. Trong đó, xe có mái che bằng ván giống như một cái rạp ở trên, hoặc được làm có mái che bao phủ hoàn toàn, được gọi là vayha (kiệu có mái che). Xe có các thanh xà ngang làm bằng vàng, bạc, v.v., ở cả hai bên, được làm theo kiểu cánh chim garuḷa, được gọi là sandamānikā (kiệu). Ratha (xe ngựa) và sakaṭa (xe bò) thì đã rõ ràng. Đối với người có tâm trộm cắp làm di chuyển khỏi vị trí vật có sinh mạng hoặc không có sinh mạng được đặt thành đống, v.v., trên bất kỳ loại xe nào trong số đó, nên biết là phạm pārājika theo phương pháp đã nói trong phần vật trên thuyền và vật trên cạn. අයං පන විසෙසො – යානට්ඨං තණ්ඩුලාදිභණ්ඩං පිටකෙන ගණ්හතො පිටකෙ අනුක්ඛිත්තෙපි පිටකං අපහරිත්වා තණ්ඩුලාදීනං එකාබද්ධභාවෙ විකොපිතෙ පාරාජිකං. ථලට්ඨාදීසුපි අයං නයො ලබ්භති. යානං [Pg.291] අවහරිස්සාමීතිආදිම්හි දුතියපරියෙසනාදීනි වුත්තනයානෙව. ඨානා චාවෙතීති එත්ථ පන දුකයුත්තස්ස යානස්ස ද්වින්නං ගොණානං අට්ඨ පාදා, ද්වෙ ච චක්කානීති දස ඨානානි. තං ථෙය්‍යචිත්තස්ස ධුරෙ නිසීදිත්වා පාජයතො ගොණානං පාදුද්ධාරෙ ථුල්ලච්චයං. චක්කානං පන පථවියං පතිට්ඨිතප්පදෙසතො කෙසග්ගමත්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. සචෙ පන ගොණා ‘‘නායං අම්හාකං සාමිකො’’ති ඤත්වා ධුරං ඡඩ්ඩෙත්වා ආකඩ්ඪන්තා තිට්ඨන්ති වා ඵන්දන්ති වා, රක්ඛති තාව. ගොණෙ පුන උජුකං පටිපාදෙත්වා ධුරං ආරොපෙත්වා දළ්හං යොජෙත්වා පාචනෙන විජ්ඣිත්වා පාජෙන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව තෙසං පාදුද්ධාරෙ ථුල්ලච්චයං. චක්කාතික්කමෙ පාරාජිකං. Hơn nữa, đây là điểm đặc biệt: Đối với vị tỳ khưu lấy vật dụng như gạo v.v... dành cho cỗ xe bằng cái giỏ, dầu cho cái giỏ chưa được nhấc lên, sau khi đập cái giỏ làm phá vỡ tình trạng kết hợp thành một khối của gạo v.v... thì phạm pārājika. Phương pháp này cũng được áp dụng trong các trường hợp vật ở trên cạn v.v... Trong trường hợp khởi đầu là “Ta sẽ lấy trộm cỗ xe,” việc tìm kiếm lần thứ hai v.v... cũng giống như phương pháp đã được nói. Còn trong trường hợp “làm di chuyển khỏi vị trí,” đối với cỗ xe được thắng hai con bò thì có tám chân của hai con bò và hai bánh xe, như vậy là có mười vị trí. Đối với vị tỳ khưu có tâm trộm cắp, ngồi trên càng xe rồi điều khiển, khi các con bò nhấc chân lên thì phạm thullaccaya. Nhưng khi các bánh xe vượt qua khỏi nơi đã đứng trên mặt đất chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Nhưng nếu các con bò biết rằng “người này không phải là chủ của chúng ta” rồi bỏ ách ra, đứng lại kéo lại hoặc giãy giụa, thì (hành vi ấy) vẫn còn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Sau khi điều chỉnh lại các con bò cho ngay thẳng, đặt ách lên, thắng lại cho chắc chắn, rồi dùng roi thúc mà điều khiển, thì vị ấy phạm thullaccaya khi chúng nhấc chân lên, theo đúng phương pháp đã nói. Phạm pārājika khi bánh xe vượt qua (vị trí cũ). සචෙපි සකද්දමෙ මග්ගෙ එකං චක්කං කද්දමෙ ලග්ගං හොති, දුතියං චක්කං ගොණා පරිවත්තෙන්තා පවත්තෙන්ති, එකස්ස ඨිතත්තා න තාව අවහාරො හොති. ගොණෙ පන පුන උජුකං පටිපාදෙත්වා පාජෙන්තස්ස ඨිතචක්කෙ කෙසග්ගමත්තං ඵුට්ඨොකාසං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. චතුයුත්තකස්ස පන අට්ඨාරස ඨානානි, අට්ඨයුත්තකස්ස චතුත්තිංසාති – එතෙනුපායෙන යුත්තයානස්ස ඨානභෙදො වෙදිතබ්බො. Nếu trên con đường có bùn lầy, một bánh xe bị kẹt trong bùn, các con bò làm cho bánh xe thứ hai lăn tròn và di chuyển, thì do một bánh xe vẫn đứng yên nên việc lấy trộm vẫn chưa thành. Nhưng đối với người điều chỉnh lại các con bò cho ngay thẳng rồi điều khiển, khi bánh xe đang đứng yên vượt qua nơi đã tiếp xúc chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Còn đối với cỗ xe thắng bốn con bò thì có mười tám vị trí, đối với cỗ xe thắng tám con bò thì có ba mươi bốn vị trí. Bằng phương pháp này, nên hiểu sự phân biệt về vị trí của cỗ xe đã được thắng (bò). යං පන අයුත්තකං ධුරෙ එකාය පච්ඡතො ච ද්වීහි උපත්ථම්භිනීහි උපත්ථම්භෙත්වා ඨපිතං, තස්ස තිණ්ණං උපත්ථම්භිනීනං චක්කානඤ්ච වසෙන පඤ්ච ඨානානි. සචෙ ධුරෙ උපත්ථම්භිනී හෙට්ඨාභාගෙ කප්පකතා හොති, ඡ ඨානානි. පච්ඡතො පන අනුපත්ථම්භෙත්වා ධුරෙ උපත්ථම්භිතස්සෙව උපත්ථම්භිනීවසෙන තීණි වා චත්තාරි වා ඨානානි. ධුරෙන ඵලකස්ස වා දාරුකස්ස වා උපරි ඨපිතස්ස තීණි ඨානානි. තථා පථවියං ඨපිතස්ස. තං ධුරංකඩ්ඪිත්වා වා උක්ඛිපිත්වා වා පුරතො ච පච්ඡතො ච ඨානා චාවෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. චක්කානං පතිට්ඨිතට්ඨානෙ කෙසග්ගමත්තං අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. චක්කානි අපනෙත්වා ද්වීහි අක්ඛසීසෙහි දාරූනං උපරි ඨපිතස්ස ද්වෙ ඨානානි. තං කඩ්ඪන්තො වා උක්ඛිපන්තො වා ඵුට්ඨොකාසං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. භූමියං ඨපිතස්ස ධුරෙන ච චතූහි ච අක්ඛුද්ධීහි පතිට්ඨිතවසෙන පඤ්ච ඨානානි. තං ධුරෙ ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනං පච්ඡිමන්තෙහි පුරිමන්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. උද්ධීසු ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනං පුරිමන්තෙහි පච්ඡිමන්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. පස්සෙ ගහෙත්වා කඩ්ඪතො උද්ධීනංයෙව තිරියං පතිට්ඨිතට්ඨානස්ස අතික්කමෙන පාරාජිකං. මජ්ඣෙ ගහෙත්වා උක්ඛිපතො කෙසග්ගමත්තං පථවිතො [Pg.292] මුත්තෙ පාරාජිකං. අථ උද්ධිඛාණුකා න හොන්ති, සමමෙව බාහං කත්වා මජ්ඣෙ විජ්ඣිත්වා අක්ඛසීසානි පවෙසිතානි හොන්ති, තං හෙට්ඨිමතලස්ස සමන්තා සබ්බං පථවිං ඵුසිත්වා තිට්ඨති. තත්ථ චතූසු දිසාසු උද්ධඤ්ච ඵුට්ඨට්ඨානාතික්කමවසෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. භූමියං නාභියා ඨපිතචක්කස්ස එකමෙව ඨානං, තස්ස පඤ්චහාකාරෙහි පරිච්ඡෙදො. නෙමිපස්සෙන ච නාභියා ච ඵුසිත්වා ඨිතස්ස ද්වෙ ඨානානි. නෙමියා උට්ඨිතභාගං පාදෙන අක්කමිත්වා භූමියං ඵුසාපෙත්වා අරෙසු වා නෙමියා වා ගහෙත්වා උක්ඛිපන්තස්ස අත්තනා කතට්ඨානං ඨානං න හොති, තස්මා තස්මිං ඨිතෙපි අවසෙසට්ඨානෙ අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. Còn cỗ xe nào chưa thắng (bò), được đặt và chống đỡ bằng một cây chống ở càng xe và hai cây chống ở phía sau, thì cỗ xe ấy có năm vị trí, tùy thuộc vào ba cây chống và các bánh xe. Nếu cây chống ở càng xe được làm thành hai nhánh ở phần dưới, thì có sáu vị trí. Còn đối với cỗ xe chỉ được chống ở càng xe mà không chống ở phía sau, thì có ba hoặc bốn vị trí, tùy thuộc vào cây chống. Đối với cỗ xe được đặt trên một tấm ván hoặc một khúc gỗ nhỏ bằng càng xe, có ba vị trí. Tương tự đối với cỗ xe được đặt trên mặt đất. Khi kéo hoặc nhấc càng xe đó lên, làm di chuyển các vị trí ở phía trước và phía sau, thì phạm thullaccaya. Khi vị trí đứng của các bánh xe vượt qua chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm pārājika. Đối với cỗ xe đã tháo bánh xe ra, được đặt trên các khúc gỗ bằng hai đầu trục, thì có hai vị trí. Khi kéo hoặc nhấc cỗ xe đó lên làm nó vượt qua nơi tiếp xúc, thì phạm pārājika. Đối với cỗ xe được đặt trên mặt đất, có năm vị trí, tùy thuộc vào sự đứng vững bằng càng xe và bốn cái chốt hãm. Khi nắm càng xe đó kéo đi, nếu các đầu sau của các chốt hãm vượt qua (vị trí của) các đầu trước, thì phạm pārājika. Khi nắm các chốt hãm kéo đi, nếu các đầu trước của các chốt hãm vượt qua (vị trí của) các đầu sau, thì phạm pārājika. Khi nắm ở bên hông kéo đi, phạm pārājika do sự vượt qua vị trí đứng ngang của chính các chốt hãm. Khi nắm ở giữa nhấc lên, phạm pārājika khi cỗ xe rời khỏi mặt đất chỉ bằng một sợi tóc. Hoặc nếu không có các cọc chốt hãm, mà người ta làm thành một cái khung bằng phẳng, khoét ở giữa rồi cho các đầu trục vào, thì cỗ xe đó đứng tiếp xúc với toàn bộ mặt đất xung quanh mặt dưới của nó. Trong trường hợp đó, nên hiểu là phạm pārājika tùy thuộc vào sự vượt qua nơi tiếp xúc ở bốn hướng và ở trên. Đối với bánh xe được đặt trên mặt đất bằng cái moay-ơ, chỉ có một vị trí; sự phân định của nó có năm cách. Đối với bánh xe đứng tiếp xúc (đất) bằng cả cạnh vành và moay-ơ, có hai vị trí. Đối với người dùng chân đạp lên phần dựng đứng của vành xe làm cho nó tiếp xúc với mặt đất, rồi nắm vào các nan hoa hoặc vành xe nhấc lên, thì vị trí do chính mình tạo ra không được tính là một vị trí; do đó, dầu cho nó vẫn đứng ở vị trí đó, chỉ cần vị trí còn lại bị vượt qua là phạm pārājika. භිත්තිං නිස්සාය ඨපිතචක්කස්සාපි ද්වෙ ඨානානි. තත්ථ පඨමං භිත්තිතො මොචෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා පථවිතො කෙසග්ගමත්තුද්ධාරෙ පාරාජිකං. පඨමං භූමිතො මොචෙන්තස්ස පන සචෙ භිත්තියං පතිට්ඨිතට්ඨානං න කුප්පති, එසෙව නයො. අථ අරෙසු ගහෙත්වා හෙට්ඨා කඩ්ඪන්තස්ස භිත්තිං ඵුසිත්වා ඨිතොකාසස්ස උපරිමො අන්තො හෙට්ඨිමං අතික්කමති, පාරාජිකං. මග්ගප්පටිපන්නෙ යානෙ යානසාමිකො කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඔරොහිත්වා මග්ගා ඔක්කන්තො හොති, අථඤ්ඤො භික්ඛු පටිපථං ආගච්ඡන්තො ආරක්ඛසුඤ්ඤං පස්සිත්වා, ‘‘යානං අවහරිස්සාමී’’ති ආරොහති, තස්ස පයොගං විනායෙව ගොණා ගහෙත්වා පක්කන්තා, අවහාරො නත්ථි. සෙසං නාවායං වුත්තසදිසන්ති. Đối với bánh xe được đặt dựa vào tường cũng có hai vị trí. Trong trường hợp đó, đối với người trước tiên làm cho nó rời khỏi tường thì phạm thullaccaya. Sau đó, khi nhấc lên khỏi mặt đất chỉ bằng một sợi tóc thì phạm pārājika. Còn đối với người trước tiên làm cho nó rời khỏi mặt đất, nếu vị trí đứng ở tường không bị xê dịch, thì cũng theo phương pháp này. Hoặc đối với người nắm vào các nan hoa kéo xuống dưới, nếu đầu trên của nơi tiếp xúc với tường vượt qua đầu dưới, thì phạm pārājika. Trên cỗ xe đang đi trên đường, người chủ xe vì một công việc nào đó đã xuống xe và đi khỏi đường; khi ấy một vị tỳ khưu khác đi ngược chiều, thấy cỗ xe không có người trông coi, rồi leo lên với ý nghĩ “Ta sẽ lấy trộm cỗ xe,” nếu không cần đến sự cố gắng của vị ấy mà các con bò tự kéo đi, thì không có việc lấy trộm. Phần còn lại tương tự như đã được nói trong trường hợp chiếc thuyền. යානට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Chú giải về cỗ xe đã kết thúc. භාරට්ඨකථා Chú giải về Gánh nặng 101. ඉතො පරං භාරොයෙව භාරට්ඨං. සො සීසභාරාදිවසෙන චතුධා දස්සිතො. තත්ථ සීසභාරාදීසු අසම්මොහත්ථං සීසාදීනං පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. තත්ථ සීසස්ස තාව පුරිමගලෙ ගලවාටකො, පිට්ඨිගලෙ කෙසඤ්චි කෙසන්තෙ ආවට්ටො හොති, ගලස්සෙව උභොසු පස්සෙසු කෙසඤ්චි කෙසා ඔරුය්හ ජායන්ති, යෙ කණ්ණචූළිකාති වුච්චන්ති, තෙසං අධොභාගො චාති අයං හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදො, තතො උපරි සීසං. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො සීසභාරො නාම. 101. Sau đây, chính gánh nặng được gọi là bhāraṭṭha. Gánh nặng ấy được trình bày theo bốn cách, như là gánh nặng trên đầu v.v... Trong các trường hợp gánh nặng trên đầu v.v..., để không bị nhầm lẫn, nên hiểu sự phân định của đầu v.v... Trong đó, trước hết đối với cái đầu: ở phía trước cổ là chỗ lõm ở cổ; ở phía sau cổ, một số người có xoáy tóc ở chân tóc; ở hai bên cổ, một số người có tóc mọc xuống, chúng được gọi là tóc mai; và phần dưới của chúng – đây là giới hạn dưới. Phần trên đó là đầu. Gánh nặng nằm trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên đầu. උභොසු [Pg.293] පස්සෙසු කණ්ණචූළිකාහි පට්ඨාය හෙට්ඨා, කප්පරෙහි පට්ඨාය උපරි, පිට්ඨිගලාවත්තතො ච ගලවාටකතො ච පට්ඨාය හෙට්ඨා, පිට්ඨිවෙමජ්ඣාවත්තතො ච උරපරිච්ඡෙදමජ්ඣෙ හදයආවාටතො ච පට්ඨාය උපරි ඛන්ධො. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො ඛන්ධභාරො නාම. Ở cả hai bên, phần bên dưới kể từ đỉnh tai, phần bên trên kể từ cùi chỏ, phần bên dưới kể từ xoáy sau gáy và từ chỗ lõm ở cổ, phần bên trên kể từ xoáy giữa lưng và từ chỗ lõm của tim ở giữa giới hạn của ngực được gọi là vai. Gánh nặng được đặt trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên vai. පිට්ඨිවෙමජ්ඣාවත්තතො පන හදයආවාටතො ච පට්ඨාය හෙට්ඨා යාව පාදනඛසිඛා, අයං කටිපරිච්ඡෙදො. එත්ථන්තරෙ සමන්තතො සරීරෙ ඨිතභාරො කටිභාරො නාම. Vả lại, phần bên dưới kể từ xoáy giữa lưng và từ chỗ lõm của tim cho đến đầu móng chân, đây là giới hạn của hông. Gánh nặng được đặt trên thân thể khắp xung quanh trong khoảng này được gọi là gánh nặng trên hông. කප්පරතො පට්ඨාය පන හෙට්ඨා යාව හත්ථනඛසිඛා, අයං ඔලම්බකපරිච්ඡෙදො. එත්ථන්තරෙ ඨිතභාරො ඔලම්බකො නාම. Vả lại, phần bên dưới kể từ cùi chỏ cho đến đầu móng tay, đây là giới hạn của phần treo lơ lửng. Gánh nặng được đặt trong khoảng này được gọi là vật nặng treo. ඉදානි සීසෙ භාරන්තිආදීසු අයං අපුබ්බවිනිච්ඡයො – යො භික්ඛු ‘‘ඉදං ගහෙත්වා එත්ථ යාහී’’ති සාමිකෙහි අනාණත්තො සයමෙව ‘‘මය්හං ඉදං නාම දෙථ, අහං වො භණ්ඩං වහාමී’’ති තෙසං භණ්ඩං සීසෙන ආදාය ගච්ඡන්තො ථෙය්‍යචිත්තෙන තං භණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. යථාවුත්තසීසපරිච්ඡෙදං අනතික්කාමෙන්තොව ඉතො චිතො ච ඝංසන්තො සාරෙතිපි පච්චාසාරෙතිපි, ථුල්ලච්චයං. ඛන්ධං ඔරොපිතමත්තෙ කිඤ්චාපි සාමිකානං ‘‘වහතූ’’ති චිත්තං අත්ථි, තෙහි පන අනාණත්තත්තා පාරාජිකං. ඛන්ධං පන අනොරොපෙත්වාපි සීසතො කෙසග්ගමත්තං මොචෙන්තස්ස පාරාජිකං. යමකභාරස්ස පන එකො භාරො සීසෙ පතිට්ඨාති, එකො පිට්ඨියං, තත්ථ ද්වින්නං ඨානානං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන සුද්ධසීසභාරාදීනංයෙව වසෙන දෙසනා ආරද්ධා. යො චායං සීසභාරෙ වුත්තො, ඛන්ධභාරාදීසුපි අයමෙව විනිච්ඡයො. Bây giờ, trong các trường hợp như "gánh nặng trên đầu," đây là sự quyết đoán theo thứ tự – vị tỳ khưu nào không được các chủ sở hữu ra lệnh rằng: "Hãy lấy cái này và đi đến nơi kia," mà tự mình nói rằng: "Hãy đưa cho tôi vật này, tôi sẽ mang hàng hóa của quý vị," rồi đội hàng hóa của họ trên đầu mà đi, nếu sờ mó vật ấy với tâm trộm cắp thì phạm tội dukkaṭa. Trong khi không vượt qua giới hạn của đầu đã được nói đến, nếu chà xát đó đây, di chuyển tới hoặc di chuyển lui, thì phạm tội thullaccaya. Ngay khi hạ xuống vai, dù cho các chủ sở hữu có tâm nghĩ rằng: "Hãy để y mang đi," nhưng vì không được họ ra lệnh nên phạm tội pārājika. Vả lại, dù không hạ xuống vai, người nào làm cho nó rời khỏi đầu dù chỉ bằng một sợi tóc cũng phạm tội pārājika. Vả lại, đối với gánh nặng kép, một gánh đặt trên đầu, một gánh đặt trên lưng, ở đó sự quyết đoán nên được hiểu theo hai vị trí. Nhưng lời dạy này được bắt đầu chỉ liên quan đến gánh nặng đơn thuần trên đầu v.v... Và điều này đã được nói về gánh nặng trên đầu, sự quyết đoán này cũng áp dụng cho gánh nặng trên vai v.v... හත්ථෙ භාරන්ති එත්ථ පන හත්ථෙන ගහිතත්තා ඔලම්බකො ‘‘හත්ථෙ භාරො’’ති වුත්තො. Vả lại, trong trường hợp "gánh nặng trong tay," do được cầm bằng tay nên vật nặng treo được gọi là "gánh nặng trong tay." සො පඨමංයෙව භූමිතො වා ගහිතො හොතු, සුද්ධචිත්තෙන සීසාදීහි වා, ‘‘හත්ථෙ භාරො’’ ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තං ථෙය්‍යචිත්තෙන තාදිසං ගහනට්ඨානං දිස්වා භූමියං වා ගච්ඡාදීසු වා නික්ඛිපන්තස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. භූමිතො ගණ්හාතීති එත්ථ පන තෙසං භාරානං යංකිඤ්චි පාතරාසාදිකාරණා සුද්ධචිත්තෙන භූමියං නික්ඛිපිත්වා පුන ථෙය්‍යචිත්තෙන කෙසග්ගමත්තං උද්ධරන්තස්ස පාරාජිකන්ති. Vật nặng treo ấy, dù ngay từ đầu được lấy từ mặt đất, hay được lấy từ đầu v.v... với tâm trong sạch, cũng chỉ được kể là "gánh nặng trong tay." Người nào thấy nơi rậm rạp như vậy, rồi với tâm trộm cắp đặt vật ấy xuống đất hoặc trong bụi rậm v.v..., ngay khi vật ấy rời khỏi tay thì phạm tội pārājika. Vả lại, trong trường hợp "lấy từ mặt đất," đối với bất kỳ gánh nặng nào trong số ấy, sau khi đã đặt xuống đất với tâm trong sạch vì lý do ăn sáng v.v..., người nào rồi lại với tâm trộm cắp nhấc lên dù chỉ bằng một sợi tóc thì phạm tội pārājika. භාරට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần giải về gánh nặng đã kết thúc. ආරාමට්ඨකථා Phần giải về vật trong khuôn viên. 102. ආරාමට්ඨෙපි [Pg.294] – ආරාමං තාව දස්සෙන්තො ‘‘ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො ඵලාරාමො’’ති ආහ. තෙසු වස්සිකාදීනං පුප්ඵනකො පුප්ඵාරාමො. අම්බඵලාදීනං ඵලනකො ඵලාරාමො. ආරාමෙ චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තස්ස විනිච්ඡයො භූමට්ඨාදීසු වුත්තනයො එව. 102. Cũng trong trường hợp vật trong khuôn viên – trước hết, để chỉ ra khuôn viên là gì, Ngài đã nói: "Khuôn viên, gọi là vườn hoa, vườn cây ăn trái." Trong số ấy, nơi hoa lài v.v... nở là vườn hoa. Nơi xoài v.v... ra trái là vườn cây ăn trái. Sự quyết đoán đối với vật được đặt ở bốn nơi trong khuôn viên chính là phương cách đã được nói trong trường hợp vật trên mặt đất v.v... තත්ථජාතකෙ පන මූලන්ති උසීරහිරිවෙරාදිකං යංකිඤ්චි මූලං, තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස යෙන මූලෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. කන්දොපි මූලෙනෙව සඞ්ගහිතො. උප්පාටෙන්තස්ස චෙත්ථ අප්පමත්තකෙපි අච්ඡින්නෙ ථුල්ලච්චයමෙව. තත්ථ විනිච්ඡයො භිසෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තචන්ති භෙසජ්ජත්ථාය වා රජනත්ථාය වා උපයොගගමනූපගං යංකිඤ්චි රුක්ඛත්තචං; තං උප්පාටෙත්වා වා උප්පාටිතං වා ගණ්හන්තස්ස මූලෙ වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵන්ති වස්සිකමල්ලිකාදිකං යංකිඤ්චි පුප්ඵං, තං ඔචිනිත්වා වා ඔචිනිතං වා ගණ්හන්තස්ස උප්පලපදුමෙසු වුත්තනයෙන පාරාජිකං. පුප්ඵානම්පි හි වණ්ටං වා බන්ධනං වා අච්ඡින්නං රක්ඛති. වණ්ටබ්භන්තරෙ පන කෙසඤ්චි සූචිකා හොති, සා න රක්ඛති. ඵලන්ති අම්බඵලතාලඵලාදිකං යංකිඤ්චි, තං රුක්ඛතො ගණ්හන්තස්ස විනිච්ඡයො රුක්ඛෙ ලග්ගිතකථායං වුත්තො. අපනෙත්වා ඨපිතං භූමට්ඨාදිසඞ්ගහිතමෙව. Vả lại, đối với vật mọc ở đó, chữ "rễ" có nghĩa là bất kỳ rễ nào như rễ hương bài, rễ cỏ gừng v.v... Người nào lấy sau khi nhổ lên hoặc lấy vật đã được nhổ lên, khi lấy rễ ấy mà giá trị được đủ thì phạm tội pārājika. Củ cũng được bao gồm trong "rễ." Và ở đây, người đang nhổ lên, khi dù chỉ một phần nhỏ chưa bị đứt thì chỉ phạm tội thullaccaya. Ở đó, sự quyết đoán nên được hiểu theo phương cách đã nói về ngó sen. Chữ "vỏ cây" có nghĩa là bất kỳ vỏ cây nào đã trở nên thích hợp để sử dụng vì mục đích làm thuốc hoặc vì mục đích nhuộm; người nào lấy sau khi bóc ra hoặc lấy vật đã được bóc ra thì phạm tội pārājika theo phương cách đã nói về rễ. Chữ "hoa" có nghĩa là bất kỳ hoa nào như hoa lài, hoa nhài v.v...; người nào lấy sau khi hái hoặc lấy vật đã được hái thì phạm tội pārājika theo phương cách đã nói về hoa súng và hoa sen. Vì quả thật, đối với hoa cũng vậy, cuống hoặc chỗ nối chưa bị đứt thì bảo vệ nó. Nhưng bên trong cuống của một số loài có một sợi tơ, sợi tơ ấy không bảo vệ. Chữ "trái" có nghĩa là bất kỳ trái nào như trái xoài, trái thốt nốt v.v...; sự quyết đoán đối với người lấy nó từ trên cây đã được nói trong phần về vật treo trên cây. Vật đã được lấy ra và đặt xuống được bao gồm trong trường hợp vật trên mặt đất v.v... ආරාමං අභියුඤ්ජතීති පරසන්තකං ‘‘මම සන්තකො අය’’න්ති මුසා භණිත්වා අභියුඤ්ජති, අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. සාමිකස්ස විමතිං උප්පාදෙතීති විනිච්ඡයකුසලතාය බලවනිස්සිතාදිභාවෙන වා ආරාමසාමිකස්ස සංසයං ජනෙති. කථං? තඤ්හි තථා විනිච්ඡයප්පසුතං දිස්වා සාමිකො චින්තෙති – ‘‘සක්ඛිස්සාමි නු ඛො අහං ඉමං ආරාමං අත්තනො කාතුං, න සක්ඛිස්සාමි නු ඛො’’ති. එවං තස්ස විමති උප්පජ්ජමානා තෙන උප්පාදිතා හොති, තස්මා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජති. Chữ "kiện tụng về khuôn viên" có nghĩa là sau khi nói dối về vật sở hữu của người khác rằng: "Đây là tài sản của tôi," rồi y kiện tụng; vì là một phương tiện của việc trộm cắp nên phạm tội dukkaṭa. Chữ "làm cho chủ sở hữu hoài nghi" có nghĩa là do sự khéo léo trong việc phán quyết hoặc do nương tựa vào người có quyền thế v.v..., y làm phát sinh sự nghi ngờ cho chủ khuôn viên. Như thế nào? Vì, sau khi thấy y chuyên tâm vào việc phán quyết như vậy, chủ sở hữu suy nghĩ: "Ta có thể làm cho khuôn viên này thành của mình được không, hay là không thể?" Như vậy, sự hoài nghi của người ấy đang phát sinh là do y làm cho phát sinh, do đó, y phạm tội thullaccaya. ධුරං නික්ඛිපතීති යදා පන සාමිකො ‘‘අයං ථද්ධො කක්ඛළො ජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායම්පි මෙ කරෙය්‍ය, අලං දානි මය්හං ඉමිනා ආරාමෙනා’’ති ධුරං නික්ඛිපති, අභියුඤ්ජකො පාරාජිකං ආපජ්ජති. සචෙ සයම්පි කතධුරනික්ඛෙපො හොති, අථ ච පන සාමිකෙන ධුරෙ නික්ඛිත්තෙපි අභියුඤ්ජකො ධුරං අනික්ඛිපිත්වාව ‘‘ඉමං සුට්ඨු පීළෙත්වා මම ආණාපවත්තිං දස්සෙත්වා කිඞ්කාරප්පටිස්සාවිභාවෙ [Pg.295] නං ඨපෙත්වා දස්සාමී’’ති දාතබ්බභාවෙ සඋස්සාහො හොති, රක්ඛති තාව. අථාපි අභියුඤ්ජකො ‘‘අච්ඡින්දිත්වා න දානි නං ඉමස්ස දස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, සාමිකො පන න ධුරං නික්ඛිපති, පක්ඛං පරියෙසති, කාලං ආගමෙති, ‘‘ලජ්ජිපරිසං තාව ලභාමි, පච්ඡා ජානිස්සාමී’’ති පුන ගහණෙයෙව සඋස්සාහො හොති, රක්ඛතියෙව. යදා පන සොපි ‘‘න දස්සාමී’’ති, සාමිකොපි ‘‘න ලච්ඡාමී’’ති – එවං උභොපි ධුරං නික්ඛිපන්ති, තදා අභියුඤ්ජකස්ස පාරාජිකං. අථ පන අභියුඤ්ජිත්වා විනිච්ඡයං කුරුමානො අනිට්ඨිතෙ විනිච්ඡයෙ සාමිකෙනපි ධුරනික්ඛෙපෙ අකතෙ අත්තනො අස්සාමිකභාවං ජානන්තොයෙව තතො කිඤ්චි පුප්ඵං වා ඵලං වා ගණ්හාති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. Về câu ‘từ bỏ gánh nặng’: Lại nữa, khi người chủ từ bỏ gánh nặng (sự cố gắng) với suy nghĩ rằng: ‘Vị này cứng rắn, thô lỗ, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và phạm hạnh của ta; thôi đủ rồi, ta không cần ngôi tự viện này nữa,’ thì người khởi tố phạm tội pārājika. Nếu chính người ấy cũng đã từ bỏ gánh nặng, thì khi ấy... Lại nữa, dù người chủ đã từ bỏ gánh nặng, nhưng nếu người khởi tố vẫn chưa từ bỏ gánh nặng và vẫn còn nỗ lực trong việc phải trả lại với suy nghĩ rằng: ‘Sau khi gây áp lực cho vị này một cách thích đáng, phô trương quyền uy của ta, đặt vị ấy vào tình trạng phải vâng lời, rồi ta sẽ trả lại,’ thì khi ấy vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội). Hơn nữa, nếu người khởi tố từ bỏ gánh nặng với suy nghĩ rằng: ‘Sau khi đã chiếm đoạt, bây giờ ta sẽ không trả lại cho vị này nữa,’ nhưng người chủ lại không từ bỏ gánh nặng, vẫn tìm kiếm phe phái, chờ đợi thời cơ, và vẫn còn nỗ lực trong việc lấy lại với suy nghĩ rằng: ‘Trước tiên, ta phải tìm được một hội chúng liêm chính, sau đó ta sẽ tính,’ thì vẫn còn được bảo vệ. Lại nữa, khi người ấy (người khởi tố) nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không trả lại,’ và người chủ cũng nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không nhận lại được nữa,’ – như vậy, khi cả hai đều từ bỏ gánh nặng, lúc ấy người khởi tố phạm tội pārājika. Lại nữa, trong khi khởi tố và đang tiến hành phân xử, khi việc phân xử chưa kết thúc và người chủ cũng chưa từ bỏ gánh nặng, nếu người khởi tố, trong khi biết rõ mình không phải là chủ sở hữu, vẫn lấy bất cứ vật gì như bông hoa hay trái cây từ nơi ấy, thì vị ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật đã lấy. ධම්මං චරන්තොති භික්ඛුසඞ්ඝෙ වා රාජකුලෙ වා විනිච්ඡයං කරොන්තො. සාමිකං පරාජෙතීති විනිච්ඡයිකානං උක්කොචං දත්වා කූටසක්ඛිං ඔතාරෙත්වා ආරාමසාමිකං ජිනාතීති අත්ථො. ආපත්ති පාරාජිකස්සාති න කෙවලං තස්සෙව, සඤ්චිච්ච තස්ස අත්ථසාධනෙ පවත්තානං කූටවිනිච්ඡයිකානම්පි කූටසක්ඛීනම්පි සබ්බෙසං පාරාජිකං. එත්ථ ච සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපවසෙනෙව පරාජයො වෙදිතබ්බො. අනික්ඛිත්තධුරො හි අපරාජිතොව හොති. ධම්මං චරන්තො පරජ්ජතීති සචෙපි ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන විනිච්ඡයස්ස පවත්තත්තා සයං පරාජයං පාපුණාති; එවම්පි මුසාවාදෙන සාමිකානං පීළාකරණපච්චයා ථුල්ලච්චයං ආපජ්ජතීති. Về câu ‘hành xử đúng pháp’: (Nghĩa là) trong khi tiến hành phân xử ở giữa tăng chúng hoặc ở hoàng gia. Về câu ‘làm cho người chủ bị thua kiện’: Có nghĩa là, sau khi đút lót cho các vị thẩm phán, đưa ra nhân chứng gian dối, rồi thắng kiện người chủ của ngôi tự viện. Về câu ‘phạm tội pārājika’: Không chỉ riêng vị ấy (người khởi tố) phạm tội, mà tất cả những người cố ý tham gia vào việc thành tựu mục đích cho vị ấy, cả các vị thẩm phán gian dối và các nhân chứng gian dối, đều phạm tội pārājika. Và ở đây, sự thua kiện cần được hiểu là do người chủ đã từ bỏ gánh nặng (sự cố gắng). Vì rằng người chưa từ bỏ gánh nặng thì vẫn chưa bị xem là thua kiện. Về câu ‘hành xử đúng pháp mà bị thua kiện’: Nếu do việc phân xử được tiến hành theo đúng pháp, đúng luật, đúng lời dạy của Bậc Đạo Sư, mà chính mình phải chịu thua kiện; dù vậy, do nguyên nhân đã dùng lời nói dối để gây phiền nhiễu cho các người chủ, vị ấy vẫn phạm tội thullaccaya. ආරාමට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về vật dụng thuộc về tự viện đến đây là kết thúc. විහාරට්ඨකථා Chú giải về vật dụng thuộc về trú xứ 103. විහාරට්ඨෙපි – චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. අභියොගෙපි චෙත්ථ චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස භික්ඛූනං දින්නං විහාරං වා පරිවෙණං වා ආවාසං වා මහන්තම්පි ඛුද්දකම්පි අභියුඤ්ජතො අභියොගො න රුහති. අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හිතුම්පි න සක්කොති. කස්මා? සබ්බෙසං ධුරනික්ඛෙපාභාවතො. න හෙත්ථ සබ්බෙ චාතුද්දිසා භික්ඛූ ධුරනික්ඛෙපං කරොන්තීති. දීඝභාණකාදිභෙදස්ස පන ගණස්ස එකපුග්ගලස්ස වා සන්තකං අභියුඤ්ජිත්වා ගණ්හන්තො සක්කොති [Pg.296] තෙ ධුරං නික්ඛිපාපෙතුං. තස්මා තත්ථ ආරාමෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති. 103. Ngay cả trong trường hợp vật dụng thuộc về trú xứ, việc đặt để ở bốn nơi cũng theo phương pháp đã được nói. Và ngay cả trong việc khởi tố ở đây, việc khởi tố của người kiện cáo về một trú xứ (vihāra), một khuôn viên (pariveṇa), hay một nơi ở (āvāsa), dù lớn hay nhỏ, đã được dâng cúng cho các tỳ khưu hướng đến Tăng chúng bốn phương, là không thành tựu. Vị ấy cũng không thể chiếm đoạt mà lấy đi được. Tại sao? Vì không có sự từ bỏ gánh nặng từ tất cả mọi người. Vì rằng ở đây, không phải tất cả các tỳ khưu bốn phương đều từ bỏ gánh nặng. Tuy nhiên, người khởi tố và chiếm hữu tài sản thuộc về một nhóm có sự phân biệt như các vị Trùng tụng sư Trường bộ, v.v... hoặc của một cá nhân, thì có thể làm cho họ từ bỏ gánh nặng. Do đó, ở đó, sự phân xử cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong trường hợp tự viện. විහාරට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về vật dụng thuộc về trú xứ đến đây là kết thúc. ඛෙත්තට්ඨකථා Chú giải về vật dụng thuộc về ruộng đất 104. ඛෙත්තට්ඨෙපි – ඛෙත්තං තාව දස්සෙන්තො ‘‘ඛෙත්තං නාම යත්ථ පුබ්බණ්ණං වා අපරණ්ණං වා ජායතී’’ති ආහ. තත්ථ පුබ්බණ්ණන්ති සාලිආදීනි සත්ත ධඤ්ඤානි; අපරණ්ණන්ති මුග්ගමාසාදීනි; උච්ඡුඛෙත්තාදිකම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහිතං. ඉධාපි චතූහි ඨානෙහි නික්ඛිත්තං වුත්තනයමෙව. තත්ථජාතකෙ පන සාලිසීසාදීනි නිරුම්භිත්වා වා එකමෙකං හත්ථෙනෙව ඡින්දිත්වා වා අසිතෙන ලායිත්වා වා බහූනි එකතො උප්පාටෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස යස්මිං බීජෙ වා සීසෙ වා මුට්ඨියං වා මුග්ගමාසාදිඵලෙ වා වත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. අච්ඡිජ්ජමානො පන දණ්ඩකො වා වාකො වා තචො වා අප්පමත්තකොපි රක්ඛති. 104. Ngay cả trong trường hợp vật dụng thuộc về ruộng đất, trước hết, để chỉ rõ về ruộng đất, ngài đã nói: ‘Ruộng đất là nơi mà các loại ngũ cốc chín trước hoặc các loại ngũ cốc chín sau mọc lên.’ Ở đây, ‘ngũ cốc chín trước’ là bảy loại lúa, bắt đầu bằng lúa sāli; ‘ngũ cốc chín sau’ là các loại đậu, bắt đầu bằng đậu xanh, đậu đen; ruộng mía, v.v... cũng được bao gồm ở đây. Ở đây cũng vậy, việc đặt để ở bốn nơi cũng theo phương pháp đã được nói. Lại nữa, đối với các sản vật mọc ở đó, khi một người lấy các thứ như bông lúa sāli, v.v... bằng cách không cắt mà (bẻ), hoặc ngắt từng bông một chỉ bằng tay, hoặc cắt bằng liềm, hoặc nhổ nhiều cây cùng một lúc, khi vật (trị giá) đủ mức (phạm tội) ở hạt nào, bông nào, nắm nào, hoặc quả đậu xanh, đậu đen nào, thì ngay khi vật ấy được giải thoát khỏi sự ràng buộc (cuống), vị ấy phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu thân cây, sợi vỏ, hoặc lớp vỏ, dù chỉ một chút, chưa bị đứt, thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội). වීහිනාළං දීඝම්පි හොති, යාව අන්තොනාළතො වීහිසීසදණ්ඩකො න නික්ඛමති, තාව රක්ඛති. කෙසග්ගමත්තම්පි නාළතො දණ්ඩකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ නික්ඛන්තෙ භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසිතෙන ලායිත්වා ගණ්හතො පන මුට්ඨිගතෙසු හෙට්ඨා ඡින්නෙසුපි සචෙ සීසානි ජටිතානි, රක්ඛන්ති තාව. විජටෙත්වා පන කෙසග්ගමත්තම්පි උක්ඛිපතො සචෙ වත්ථු පූරති, පාරාජිකං. සාමිකෙහි පන ලායිත්වා ඨපිතං සභුසං වා අභුසං වා කත්වා ගණ්හතො යෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං ගහිතෙ පාරාජිකං. සචෙ පරිකප්පෙති ‘‘ඉදං මද්දිත්වා පප්ඵොටෙත්වා සාරමෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති රක්ඛති තාව. මද්දනපප්ඵොටනෙසු ඨානා චාවෙන්තස්සාපි පාරාජිකං නත්ථි, පච්ඡා භාජනගතෙ කතමත්තෙ පාරාජිකං. අභියොගො පනෙත්ථ වුත්තනයො එව. Cọng rạ cũng có khi dài; chừng nào cuống bông lúa chưa ra khỏi bên trong cọng rạ, chừng đó vẫn được bảo vệ. Khi phần dưới của cuống lúa ra khỏi cọng rạ dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phải bị xử trị theo giá trị của vật đã lấy. Lại nữa, đối với người cắt bằng liềm và lấy, trong số những cây lúa nằm trong nắm tay, dù phần dưới đã bị cắt đứt, nhưng nếu các bông lúa bị vướng vào nhau, thì khi ấy vẫn được bảo vệ. Lại nữa, sau khi gỡ rối, nếu người ấy nhấc lên dù chỉ bằng một sợi tóc, và nếu vật (trị giá) đủ mức, thì phạm tội pārājika. Lại nữa, đối với người lấy lúa đã được các người chủ cắt và để đó, dù lấy cả trấu hay không có trấu, khi lấy số lúa đủ mức (phạm tội), thì phạm tội pārājika. Nếu người ấy có ý định: ‘Ta sẽ chà, đập, sàng sảy cái này và chỉ lấy phần lõi,’ thì khi ấy vẫn được bảo vệ. Ngay cả khi di chuyển khỏi nơi chà, đập, cũng không phạm tội pārājika; sau đó, ngay khi làm cho nó vào trong đồ chứa, thì phạm tội pārājika. Việc khởi tố ở đây cũng theo phương pháp đã được nói. ඛීලසඞ්කමනාදීසු පථවී නාම අනග්ඝා. තස්මා සචෙ එකෙනෙව ඛීලෙන ඉතො කෙසග්ගමත්තම්පි පථවිප්පදෙසං සාමිකානං පස්සන්තානං වා අපස්සන්තානං වා අත්තනො සන්තකං කරොති, තස්මිං ඛීලෙ නාමං ඡින්දිත්වා වා අච්ඡින්දිත්වා වා සඞ්කාමිතමත්තෙ තස්ස ච, යෙ චස්ස එකච්ඡන්දා, සබ්බෙසං පාරාජිකං. සචෙ පන [Pg.297] ද්වීහි ඛීලෙහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ ඛීලෙ ථුල්ලච්චයං; දුතියෙ පාරාජිකං. සචෙ තීහි ගහෙතබ්බං හොති, පඨමෙ දුක්කටං, දුතියෙ ථුල්ලච්චයං, තතියෙ පාරාජිකං. එවං බහුකෙසුපි අවසානෙ ද්වෙ ඨපෙත්වා පුරිමෙහි දුක්කටං, අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. තඤ්ච ඛො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන. එවං සබ්බත්ථ. Về việc di dời cọc mốc và các trường hợp tương tự, đất đai được gọi là vô giá. Do đó, nếu vị ấy chỉ dùng một cọc mốc để biến một vùng đất dù chỉ bằng đầu sợi tóc từ nơi này thành sở hữu của mình, dù các chủ sở hữu có nhìn thấy hay không nhìn thấy, thì ngay khi cọc mốc ấy được di dời, dù có khắc tên hay không khắc tên, vị ấy và những người đồng tình với vị ấy, tất cả đều phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu việc chiếm hữu cần đến hai cọc mốc, thì (khi di dời) cọc mốc thứ nhất, phạm tội thullaccaya; (khi di dời) cọc mốc thứ hai, phạm tội pārājika. Nếu việc chiếm hữu cần đến ba cọc mốc, thì (khi di dời) cọc mốc thứ nhất, phạm tội dukkaṭa; (khi di dời) cọc mốc thứ hai, phạm tội thullaccaya; (khi di dời) cọc mốc thứ ba, phạm tội pārājika. Tương tự, trong trường hợp có nhiều cọc mốc, nên hiểu rằng trừ lại hai cọc mốc cuối cùng, (khi di dời) các cọc mốc trước đó thì phạm tội dukkaṭa; trong hai cọc mốc cuối cùng, (khi di dời) một cọc mốc thì phạm tội thullaccaya, (khi di dời) cọc mốc còn lại thì phạm tội pārājika. Và điều này nên được hiểu là (phạm tội pārājika) khi các chủ sở hữu từ bỏ trách nhiệm. Tương tự trong tất cả các trường hợp. රජ්ජුං වාති ‘‘මම සන්තකං ඉද’’න්ති ඤාපෙතුකාමො රජ්ජුං වා පසාරෙති, යට්ඨිං වා පාතෙති, දුක්කටං. ‘‘ඉදානි ද්වීහි පයොගෙහි අත්තනො සන්තකං කරිස්සාමී’’ති තෙසං පඨමෙ ථුල්ලච්චයං, දුතියෙ පාරාජිකං. Về trường hợp dùng dây, với ý muốn cho biết rằng: "Đây là sở hữu của ta", vị ấy căng dây hoặc đặt cây gậy xuống, phạm tội dukkaṭa. Khi có ý định: "Bây giờ ta sẽ biến nó thành sở hữu của mình bằng hai hành động", thì hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động thứ hai phạm tội pārājika. වතිං වාති පරස්ස ඛෙත්තං පරික්ඛෙපවසෙන අත්තනො කාතුකාමො දාරූනි නිඛණති, පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එකස්මිං අනාගතෙ ථුල්ලච්චයං, තස්මිං ආගතෙ පාරාජිකං. සචෙ තත්තකෙන අසක්කොන්තො සාඛාපරිවාරෙනෙව අත්තනො කාතුං සක්කොති, සාඛාපාතනෙපි එසෙව නයො. එවං යෙන යෙන පරික්ඛිපිත්වා අත්තනො කාතුං සක්කොති, තත්ථ තත්ථ පඨමපයොගෙහි දුක්කටං. අවසානෙ ද්වින්නං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකං වෙදිතබ්බං. Về trường hợp làm hàng rào, với ý muốn biến ruộng của người khác thành của mình bằng cách rào lại, vị ấy chôn các thanh gỗ xuống, mỗi hành động chôn xuống đều phạm tội dukkaṭa. Khi còn một hành động cuối cùng chưa thực hiện, phạm tội thullaccaya; khi hành động đó được thực hiện, phạm tội pārājika. Nếu không thể làm thành sở hữu của mình chỉ bằng cách đó mà có thể làm được bằng cách rào bằng cành cây, thì quy tắc tương tự cũng áp dụng cho việc làm rơi cành cây. Tương tự, bất cứ vật gì có thể dùng để rào lại và biến thành sở hữu của mình, thì đối với những hành động đầu tiên, phạm tội dukkaṭa. Trong hai hành động cuối cùng, hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động còn lại phạm tội pārājika, nên hiểu như vậy. මරියාදං වාති පරස්ස ඛෙත්තං ‘‘මම ඉද’’න්ති ඤාපෙතුකාමො අත්තනො ඛෙත්තමරියාදං Về trường hợp làm ranh giới, với ý muốn cho biết rằng: "Đây là của ta" đối với ruộng của người khác, vị ấy (di dời) ranh giới ruộng của mình... කෙදාරපාළිං යථා පරස්ස ඛෙත්තං අතික්කමති, එවං සඞ්කාමෙති, පංසුමත්තිකාදීහි වා වඩ්ඪෙත්වා විත්ථතං කරොති, අකතං වා පන පතිට්ඨාපෙති, පුරිමපයොගෙහි දුක්කටං. ද්වින්නං පච්ඡිමානං එකෙන ථුල්ලච්චයං, ඉතරෙන පාරාජිකන්ති. ...hoặc bờ ruộng, di dời nó theo cách lấn sang ruộng của người khác, hoặc dùng đất, bụi v.v. để đắp cho rộng ra, hoặc thiết lập một bờ ruộng chưa có, thì những hành động ban đầu phạm tội dukkaṭa. Trong hai hành động cuối cùng, hành động thứ nhất phạm tội thullaccaya, hành động còn lại phạm tội pārājika. ඛෙත්තට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về ruộng đất đã kết thúc. වත්ථුට්ඨකථා Phần chú giải về đất nền 105. වත්ථුට්ඨෙපි – වත්ථුං තාව දස්සෙන්තො වත්ථු නාම ‘‘ආරාමවත්ථු විහාරවත්ථූ’’ති ආහ. තත්ථ බීජං වා උපරොපකෙ වා අරොපෙත්වාව කෙවලං භූමිං සොධෙත්වා තිණ්ණං පාකාරානං යෙන කෙනචි පරික්ඛිපිත්වා වා අපරික්ඛිපිත්වා වා පුප්ඵාරාමාදීනං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො ආරාමවත්ථු නාම. එතෙනෙව නයෙන එකවිහාරපරිවෙණආවාසානං අත්ථාය ඨපිතො භූමිභාගො විහාරවත්ථු නාම. යොපි පුබ්බෙ ආරාමො [Pg.298] ච විහාරො ච හුත්වා පච්ඡා විනස්සිත්වා භූමිමත්තො ඨිතො, ආරාමවිහාරකිච්චං න කරොති, සොපි ආරාමවිහාරවත්ථුසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතො. විනිච්ඡයො පනෙත්ථ ඛෙත්තට්ඨෙ වුත්තසදිසොයෙවාති. 105. Về đất nền, trước hết, để chỉ rõ về đất nền, ngài nói: "Đất nền được gọi là đất nền của khu vườn (ārāmavatthu) và đất nền của tịnh xá (vihāravatthu)". Trong đó, một khu đất được dọn dẹp sạch sẽ, chưa trồng hạt giống hay cây non, được rào lại hoặc không được rào lại bằng bất kỳ loại nào trong ba loại tường rào, và được dành cho mục đích làm vườn hoa v.v., được gọi là đất nền của khu vườn. Theo cách tương tự, một khu đất được dành cho mục đích của một tịnh xá, một khuôn viên, hoặc một nơi ở, được gọi là đất nền của tịnh xá. Ngay cả một nơi trước đây là khu vườn và tịnh xá, nhưng sau đó bị hủy hoại và chỉ còn lại đất trống, không còn thực hiện chức năng của khu vườn và tịnh xá, nơi đó cũng được bao gồm trong khái niệm đất nền của khu vườn và đất nền của tịnh xá. Sự phân xử ở đây cũng tương tự như đã được nói trong phần chú giải về ruộng đất. වත්ථුට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về đất nền đã kết thúc. 106. ගාමට්ඨෙ යං වත්තබ්බං තං වුත්තමෙව. 106. Về tài sản trong làng, những gì cần nói đã được nói rồi. අරඤ්ඤට්ඨකථා Phần chú giải về tài sản trong rừng 107. අරඤ්ඤට්ඨෙ – අරඤ්ඤං තාව දස්සෙන්තො ‘‘අරඤ්ඤං නාම යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොති, තං අරඤ්ඤ’’න්ති ආහ. තත්ථ යස්මා අරඤ්ඤං නාම මනුස්සානං පරිග්ගහිතම්පි අත්ථි, අපරිග්ගහිතම්පි; ඉධ පන යං පරිග්ගහිතං සාරක්ඛං, යතො න විනා මූලෙන කට්ඨලතාදීනි ගහෙතුං ලබ්භන්ති, තං අධිප්පෙතං. තස්මා ‘‘යං මනුස්සානං පරිග්ගහිතං හොතී’’ති වත්වා පුන ‘‘අරඤ්ඤ’’න්ති වුත්තං. තෙන ඉමමත්ථං දස්සෙති – ‘‘න පරිග්ගහිතභාවො අරඤ්ඤස්ස ලක්ඛණං. යං පන අත්තනො අරඤ්ඤලක්ඛණෙන අරඤ්ඤං මනුස්සානඤ්ච පරිග්ගහිතං, තං ඉමස්මිං අත්ථෙ අරඤ්ඤ’’න්ති. තත්ථ විනිච්ඡයො ආරාමට්ඨාදීසු වුත්තසදිසො. 107. Về tài sản trong rừng, trước hết, để chỉ rõ về rừng, ngài nói: "Rừng được gọi là nơi thuộc sở hữu của con người, đó là rừng". Trong đó, vì rừng có loại thuộc sở hữu của con người và có loại không thuộc sở hữu; nhưng ở đây, ý muốn nói đến loại rừng thuộc sở hữu, có người canh giữ, nơi mà không thể lấy củi, dây leo v.v. mà không trả tiền. Do đó, sau khi nói: "nơi thuộc sở hữu của con người", lại nói thêm: "rừng". Qua đó, ngài chỉ ra ý nghĩa này: "Việc thuộc sở hữu không phải là đặc tính của rừng. Mà nơi nào là rừng theo đặc tính của rừng và cũng thuộc sở hữu của con người, nơi đó trong ý nghĩa này được gọi là rừng". Sự phân xử ở đây tương tự như đã được nói trong các phần chú giải về đất vườn v.v. තත්ථජාතකෙසු පනෙත්ථ එකස්මිම්පි මහග්ඝරුක්ඛෙ ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. ලතං වාති එත්ථ ච වෙත්තොපි ලතාපි ලතා එව; තත්ථ යො වෙත්තො වා ලතා වා දීඝා හොති, මහාරුක්ඛෙ ච ගච්ඡෙ ච විනිවිජ්ඣිත්වා වා වෙඨෙත්වා වා ගතා, සා මූලෙ ඡින්නාපි අවහාරං න ජනෙති අග්ගෙ ඡින්නාපි, යදා පන අග්ගෙපි මූලෙපි ඡින්නා හොති, තදා අවහාරං ජනෙති. සචෙ පන වෙඨෙත්වා ඨිතා හොති, වෙඨෙත්වා ඨිතා පන රුක්ඛතො මොචිතමත්තා අවහාරං ජනෙති. Ở đây, đối với những cây mọc trong rừng đó, chỉ cần chặt một cây có giá trị lớn là phạm tội pārājika. Về trường hợp dây leo, cả cây mây và dây leo đều được gọi là dây leo. Trong đó, cây mây hay dây leo nào dài, mọc xuyên qua hoặc quấn quanh cây lớn và bụi rậm, thì dù bị chặt ở gốc cũng không cấu thành hành vi trộm cắp, chặt ở ngọn cũng không. Nhưng khi nó bị chặt cả ở ngọn và ở gốc, lúc đó mới cấu thành hành vi trộm cắp. Tuy nhiên, nếu nó đang quấn quanh, thì chỉ cần gỡ nó ra khỏi cây là cấu thành hành vi trộm cắp. තිණං වාති එත්ථ තිණං වා හොතු පණ්ණං වා, සබ්බං තිණග්ගහණෙනෙව ගහිතං; තං ගෙහච්ඡදනාදීනමත්ථාය පරෙහි ඡින්නං වා අත්තනා ඡින්දිත්වා වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. න කෙවලඤ්ච තිණපණ්ණමෙව, අඤ්ඤම්පි යංකිඤ්චි වාකඡල්ලි ආදි, යත්ථ සාමිකා සාලයා, තං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. තච්ඡෙත්වා ඨපිතො අද්ධගතොපි රුක්ඛො න ගහෙතබ්බො. යො පන අග්ගෙ ච මූලෙ ච ඡින්නො හොති, සාඛාපිස්ස පූතිකා [Pg.299] ජාතා, ඡල්ලියොපි ගළිතා, ‘‘අයං සාමිකෙහි ඡඩ්ඩිතො’’ති ගහෙතුං වට්ටති. ලක්ඛණච්ඡින්නස්සාපි යදා ලක්ඛණං ඡල්ලියා පරියොනද්ධං හොති, තදා ගහෙතුං වට්ටති. ගෙහාදීනං අත්ථාය රුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා යදා තානි කතානි අජ්ඣාවුත්ථානි ච හොන්ති, දාරූනිපි අරඤ්ඤෙ වස්සෙන ච ආතපෙන ච විනස්සන්ති, ඊදිසානිපි දිස්වා ‘‘ඡඩ්ඩිතානී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. කස්මා? යස්මා අරඤ්ඤසාමිකා එතෙසං අනිස්සරා. යෙහි අරඤ්ඤසාමිකානං දෙය්‍යධම්මං දත්වා ඡින්නානි, තෙ එව ඉස්සරා, තෙහි ච තානි ඡඩ්ඩිතානි, නිරාලයා තත්ථ ජාතාති. Ở đây, trong câu ‘Tiṇaṃ vā’ (hoặc cỏ), dù là cỏ hay là lá, tất cả đều được bao gồm bởi từ ‘cỏ’. Vị tỳ khưu lấy vật ấy vì mục đích lợp nhà v.v..., dù là vật đã được người khác cắt hay tự mình cắt rồi lấy, vị ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật. Và không chỉ cỏ và lá, mà cả những thứ khác như vỏ cây, xơ cây v.v... mà chủ nhân còn luyến tiếc, vị tỳ khưu lấy vật ấy phải bị xử trị theo giá trị của vật. Cây đã được đẽo gọt và để đó, dù đã trải qua thời gian dài, cũng không được lấy. Còn cây nào đã bị chặt ở ngọn và ở gốc, cành nhánh đã mục nát, vỏ cây cũng đã bong tróc, thì được phép lấy với suy nghĩ rằng: ‘Cây này đã bị chủ nhân vứt bỏ’. Ngay cả đối với cây đã được đánh dấu, khi dấu hiệu đã bị vỏ cây bao phủ, thì được phép lấy. Khi người ta đã chặt cây vì mục đích làm nhà v.v... và những ngôi nhà ấy đã được xây cất và đã có người ở, còn những khúc gỗ ở trong rừng bị hư hoại bởi mưa nắng, thấy những vật như vậy, được phép lấy với suy nghĩ rằng: ‘Chúng đã bị vứt bỏ’. Tại sao? Bởi vì những người chủ của khu rừng không phải là chủ của những vật ấy. Những người đã trả phí cho chủ rừng rồi chặt cây, chính họ mới là chủ nhân. Và những vật ấy đã bị họ vứt bỏ, họ đã không còn luyến tiếc đối với chúng. යොපි භික්ඛු පඨමංයෙව අරඤ්ඤපාලානං දෙය්‍යධම්මං දත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා යථාරුචිතෙ රුක්ඛෙ ගාහාපෙති, තස්ස තෙසං ආරක්ඛට්ඨානං අගන්ත්වාපි යථාරුචිතෙන මග්ගෙන ගන්තුං වට්ටති. අථාපි පවිසන්තො අදත්වා ‘‘නික්ඛමන්තො දස්සාමී’’ති රුක්ඛෙ ගාහාපෙත්වා නික්ඛමන්තො තෙසං දාතබ්බං දත්වා ගච්ඡති, වට්ටති එව. අථාපි ආභොගං කත්වා ගච්ඡති ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘දස්සාමී’’ති, ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ දාතබ්බමෙව. සචෙ කොචි අත්තනො ධනං දත්වා ‘‘භික්ඛුස්ස ගන්තුං දෙථා’’ති වදති, ලද්ධකප්පමෙව, ගන්තුං වට්ටති. සචෙ පන කොචි ඉස්සරජාතිකො ධනං අදත්වාව ‘‘භික්ඛූනං භාගං මා ගණ්හථා’’ති වාරෙති, අරඤ්ඤපාලා ච ‘‘මයං භික්ඛූනං තාපසානඤ්ච භාගං අගණ්හන්තා කුතො ලච්ඡාම, දෙථ, භන්තෙ’’ති වදන්ති, දාතබ්බමෙව. Vị tỳ khưu nào ngay từ đầu đã trả phí cho những người giữ rừng, rồi vào rừng và cho người lấy những cây theo ý thích, vị ấy được phép đi ra bằng con đường tùy thích mà không cần đến trạm gác của họ. Hoặc, khi vào không trả phí với ý nghĩ rằng: ‘Khi ra tôi sẽ trả’, rồi cho người lấy cây, lúc đi ra trả cho họ phần phải trả rồi đi, thì cũng được phép. Hoặc, vị ấy đi với tác ý rằng: ‘Khi được yêu cầu ‘Hãy trả’, tôi sẽ trả’; khi được yêu cầu ‘Hãy trả’, thì phải trả. Nếu có người nào đó dùng tiền của mình trả và nói rằng: ‘Hãy để cho vị tỳ khưu đi’, thì xem như đã được phép, được phép đi. Nhưng nếu có người có quyền thế nào đó không trả tiền mà ngăn cản rằng: ‘Đừng lấy phần của các tỳ khưu’, và những người giữ rừng nói rằng: ‘Nếu chúng tôi không lấy phần của các tỳ khưu và các ẩn sĩ thì chúng tôi sẽ lấy từ đâu? Bạch ngài, xin hãy trả’, thì phải trả. යො පන අරඤ්ඤපාලෙසු නිද්දායන්තෙසු වා කීළාපසුතෙසු වා කත්ථචි පක්කන්තෙසු වා ආගන්ත්වා ‘‘කුහිං අරඤ්ඤපාලා’’ති පක්කොසිත්වාපි අදිස්වා ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. යොපි ආරක්ඛට්ඨානං පත්වා කම්මට්ඨානාදීනි මනසිකරොන්තො වා අඤ්ඤවිහිතො වා අස්සතියා අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. යස්සාපි තං ඨානං පත්තස්ස චොරො වා හත්ථී වා වාළමිගො වා මහාමෙඝො වා වුට්ඨහති, සො ච තම්හා උපද්දවා මුච්චිතුකම්‍යතාය සහසා තං ඨානං අතික්කමති, රක්ඛති තාව, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ඉදං පන අරඤ්ඤෙ ආරක්ඛට්ඨානං නාම සුඞ්කඝාතතොපි ගරුකතරං. සුඞ්කඝාතස්ස හි පරිච්ඡෙදං අනොක්කමිත්වා දූරතොව පරිහරන්තො දුක්කටමෙව ආපජ්ජති. ඉදං පන ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිහරන්තස්ස ආකාසෙන ගච්ඡතොපි පාරාජිකමෙව. තස්මා එත්ථ අප්පමත්තෙන භවිතබ්බන්ති. Còn vị nào đến trong khi những người giữ rừng đang ngủ, hoặc đang mải mê vui chơi, hoặc đã đi đâu đó, dù đã cất tiếng gọi: ‘Những người giữ rừng ở đâu?’ mà không thấy rồi đi, thì phải trả tiền hàng. Vị nào đến trạm gác, nhưng do đang tác ý đến đề mục thiền định v.v..., hoặc tâm bị phân tán, hoặc do thất niệm mà đi qua, cũng phải trả tiền hàng. Cũng vậy, vị nào khi đến nơi ấy thì có trộm cướp, hoặc voi, hoặc thú dữ, hoặc cơn mưa lớn nổi lên, và vị ấy vì muốn thoát khỏi hiểm nạn đó mà vội vã đi qua nơi ấy, thì tạm thời được bảo vệ, nhưng vẫn phải trả tiền hàng. Và trạm gác trong rừng này còn nghiêm trọng hơn cả trạm thuế quan. Bởi vì, người nào không đi vào phạm vi của trạm thuế quan mà tránh đi từ xa, chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng đối với trạm gác này, người nào tránh né với tâm trộm cắp, dù đi bằng đường không, cũng phạm tội pārājika. Vì vậy, ở đây cần phải không dể duôi. අරඤ්ඤට්ඨකථා නිට්ඨිතා. Chú giải về rừng đã kết thúc. උදකකථා Bàn về nước 108. උදකෙ [Pg.300] පන – භාජනගතන්ති උදකදුල්ලභකාලෙ උදකමණිකාදීසු භාජනෙසු සඞ්ගොපෙත්වා ඨපිතං; තං යස්මිං භාජනෙ ඨපිතං හොති, තං භාජනං ආවිඤ්ඡිත්වා වා ඡිද්දං කත්වා වා තත්ථ පොක්ඛරණීතළාකෙසු ච අත්තනො භාජනං පවෙසෙත්වා ගණ්හන්තස්ස සප්පිතෙලෙසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. 108. Còn về nước – ‘nước trong vật chứa’ có nghĩa là nước được cất giữ cẩn thận trong các vật chứa như lu, vại v.v... vào thời kỳ khan hiếm nước; đối với vị tỳ khưu lấy nước ấy, hoặc lấy nước trong các ao hồ ở nơi đó, bằng cách nghiêng vật chứa đựng nó, hoặc đục một lỗ, hoặc nhúng vật chứa của mình vào, thì sự phán quyết nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến trong trường hợp bơ lỏng và dầu. මරියාදච්ඡෙදනෙ පන තත්ථ ජාතකභූතගාමෙන සද්ධිම්පි මරියාදං ඡින්දන්තස්ස අදින්නාදානපයොගත්තා දුක්කටං. තඤ්ච පන පහාරෙ පහාරෙ හොති. අන්තොඨත්වා බහිමුඛො ඡින්දන්තො බහි අන්තෙන කාරෙතබ්බො. බහි ඨත්වා අන්තොමුඛො ඡින්දන්තො අන්තොඅන්තෙන කාරෙතබ්බො. අන්තො ච බහි ච ඡින්දිත්වා මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා තං ඡින්දන්තො මජ්ඣෙන කාරෙතබ්බො. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො පක්කොසති, ගාමදාරකෙහි වා පක්කොසාපෙති, තා ආගන්ත්වා ඛුරෙහි මරියාදං ඡින්දන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො උදකෙ පවෙසෙති, ගාමදාරකෙහි වා පවෙසාපෙති, තාහි උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං භින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. ගාමදාරකෙ වා ‘‘උදකෙ කීළථා’’ති වදති, කීළන්තෙ වා උත්‍රාසෙති, තෙහි උට්ඨාපිතවීචියොපි මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. අන්තොඋදකෙ ජාතරුක්ඛං ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡින්දාපෙති, තෙනපි පතන්තෙන උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා තළාකරක්ඛණත්ථාය තළාකතො නිබ්බහනඋදකං වා නිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගච්ඡන්තං වා උදකං යථා එත්ථ පවිසති, එවං පාළිං වා බන්ධති, මාතිකං වා උජුකං කරොති, තස්ස උපරිභාගෙ ඨිතං අත්තනො තළාකං වා භින්දති, උස්සන්නං උදකං මරියාදං ගහෙත්වා ගච්ඡති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. සබ්බත්ථ නික්ඛන්තඋදකග්ඝානුරූපෙන අවහාරෙන කාරෙතබ්බො. Còn về việc phá vỡ bờ đê, vị tỳ khưu phá vỡ bờ đê, dù là cùng với cây cối mọc ở đó, phạm tội dukkaṭa vì đó là phương tiện của việc trộm cắp. Và tội ấy phát sinh theo mỗi nhát. Người đứng bên trong hướng ra ngoài mà phá thì bị xử trị theo phần cuối ở bên ngoài. Người đứng bên ngoài hướng vào trong mà phá thì bị xử trị theo phần cuối ở bên trong. Người phá ở bên trong và bên ngoài, chừa lại phần giữa, rồi phá phần đó thì bị xử trị theo phần giữa. Làm cho bờ đê yếu đi rồi gọi bò đến, hoặc nhờ trẻ làng gọi, chúng đến dùng móng phá vỡ bờ đê, thì được xem là do chính vị ấy phá. Làm cho bờ đê yếu đi rồi lùa bò xuống nước, hoặc nhờ trẻ làng lùa, những ngọn sóng do chúng tạo ra phá vỡ bờ đê mà chảy đi. Hoặc nói với trẻ làng: ‘Hãy chơi đùa dưới nước’, hoặc làm cho những đứa trẻ đang chơi sợ hãi, những ngọn sóng do chúng tạo ra cũng phá vỡ bờ đê mà chảy đi. Đốn một cây mọc trong nước, hoặc nhờ người khác đốn, những ngọn sóng do cây ấy ngã xuống tạo ra cũng phá vỡ bờ đê mà chảy đi, thì được xem là do chính vị ấy phá. Làm cho bờ đê yếu đi; hoặc vì mục đích bảo vệ hồ chứa mà bịt ống dẫn nước ra hoặc ống thoát nước từ hồ; hoặc xây bờ ngăn hay nắn thẳng mương dẫn để nước đang chảy đi nơi khác sẽ chảy vào đây; hoặc phá vỡ hồ chứa của mình ở phía trên hồ của người khác, nước dâng lên cuốn trôi bờ đê, thì được xem là do chính vị ấy phá. Trong tất cả các trường hợp, vị ấy phải bị xử trị bằng hành vi trộm cắp tương ứng với giá trị của lượng nước đã chảy đi. නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන තෙන මරියාදාය දුබ්බලාය කතාය අත්තනො ධම්මතාය ආගන්ත්වා වා අනාණත්තෙහි ගාමදාරකෙහි ආරොපිතා වා ගාවියො ඛුරෙහි මරියාදං භින්දන්ති, අත්තනොයෙව ධම්මතාය අනාණත්තෙහි වා ගාමදාරකෙහි උදකෙ පවෙසිතා වීචියො උට්ඨාපෙන්ති, ගාමදාරකා වා සයමෙව පවිසිත්වා කීළන්තා උට්ඨාපෙන්ති අන්තොඋදකෙ වා රුක්ඛො අඤ්ඤෙන ඡිජ්ජමානො [Pg.301] පතිත්වා උට්ඨාපෙති, උට්ඨාපිතා වීචියො මරියාදං ඡින්දන්ති, සචෙපි මරියාදං දුබ්බලං කත්වා සුක්ඛතළාකස්ස උදකනිබ්බහනට්ඨානං වා උදකනිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගමනමග්ගෙ වා පාළිං බන්ධති, සුක්ඛමාතිකං වා උජුකං කරොති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං ආගන්ත්වා මරියාදං භින්දති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යං. Đối với trường hợp mở ống cống tháo nước ra cũng có phương thức tương tự. Lại nữa, nếu do vị ấy làm cho bờ đê bị yếu, rồi do tự nhiên của nó hoặc do những con bò được những đứa trẻ trong làng không được ra lệnh dắt lên bờ, dùng móng phá vỡ bờ đê; hoặc do tự nhiên của chính nó hoặc do những con bò được những đứa trẻ trong làng không được ra lệnh lùa xuống nước làm nổi sóng; hoặc do những đứa trẻ trong làng tự mình xuống đùa giỡn làm nổi sóng; hoặc ở trong nước có cây cối bị người khác đốn ngã xuống làm nổi sóng; rồi những con sóng được tạo ra ấy phá vỡ bờ đê; hoặc nếu vị ấy làm cho bờ đê bị yếu rồi bít lại chỗ tháo nước hoặc ống cống tháo nước của hồ đã cạn; hoặc đắp bờ ở con đường đi nơi khác; hoặc làm thẳng con mương đã cạn; sau đó, khi trời mưa, nước chảy đến phá vỡ bờ đê; trong tất cả các trường hợp, phải bồi thường vật đã lấy. යො පන නිදාඝෙ සුක්ඛවාපියා මරියාදං යාව තලං පාපෙත්වා ඡින්දති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ ආගතාගතං උදකං පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. යත්තකං තප්පච්චයා සස්සං උප්පජ්ජති, තතො පාදමත්තග්ඝනකම්පි අදෙන්තො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන අස්සමණො හොති. Lại nữa, vị nào vào mùa khô, phá bờ đê của hồ đã cạn cho đến tận đáy, sau đó khi trời mưa, nước cứ chảy đến rồi chảy đi mất, phải bồi thường vật đã lấy. Do duyên ấy, hoa màu có thể sanh khởi được bao nhiêu, nếu không đền bù cho các người chủ vật có giá trị dù chỉ bằng một pāda, vị ấy trở thành người không phải sa-môn do sự từ bỏ trách nhiệm. යං පන සබ්බසාධාරණං තළාකං හොති; තළාකෙ උදකස්ස සබ්බෙපි මනුස්සා ඉස්සරා. හෙට්ඨතො පනස්ස සස්සානි කරොන්ති, සස්සපාලනත්ථං තළාකතො මහාමාතිකා නික්ඛමිත්වා ඛෙත්තමජ්ඣෙන යාති, සාපි සදා සන්දනකාලෙ සබ්බසාධාරණා. තතො පන ඛුද්දකමාතිකා නීහරිත්වා අත්තනො අත්තනො කෙදාරෙසු උදකං පවෙසෙන්ති. තං අඤ්ඤෙසං ගහෙතුං න දෙන්ති. නිදාඝසමයෙව උදකෙ මන්දීභූතෙ වාරෙන උදකං දෙන්ති, යො උදකවාරෙ සම්පත්තෙ න ලභති, තස්ස සස්සානි මිලායන්ති; තස්මා අඤ්ඤෙසං වාරෙ අඤ්ඤො ගහෙතුං න ලභති. තත්ථ යො භික්ඛු පරෙසං ඛුද්දකමාතිකාතො වා කෙදාරතො වා උදකං ථෙය්‍යචිත්තෙන අත්තනො වා පරස්ස වා මාතිකං වා කෙදාරං වා පවෙසෙති, අටවිමුඛං වා වාහෙති, අවහාරො වස්ස හොති. Lại nữa, có hồ nước là của chung cho tất cả; tất cả mọi người đều là chủ của nước trong hồ. Ở phía dưới hồ ấy, họ trồng trọt hoa màu. Để tưới tiêu hoa màu, một con mương lớn chảy ra từ hồ đi qua giữa các thửa ruộng, con mương ấy cũng là của chung vào lúc nước chảy. Từ đó, họ dẫn các con mương nhỏ vào ruộng của mình. Họ không cho người khác lấy nước ấy. Vào mùa khô, khi nước cạn, họ chia nước theo phiên. Người nào đến phiên lấy nước mà không được, hoa màu của người ấy bị héo úa; do đó, người khác không được lấy nước trong phiên của người khác. Trong trường hợp đó, vị tỳ khưu nào với tâm trộm cắp lấy nước từ mương nhỏ hoặc từ ruộng của người khác dẫn vào mương hoặc ruộng của mình hay của người khác, hoặc cho chảy vào hướng rừng rậm, vị ấy phạm tội lấy của không cho. යොපි ‘‘චිරෙන මෙ උදකවාරො භවිස්සති, ඉදඤ්ච සස්සං මිලායතී’’ති පරෙසං කෙදාරෙ Vị nào nghĩ rằng: “Còn lâu mới đến phiên lấy nước của ta, mà hoa màu này đang héo úa,” rồi (lấy nước) trong ruộng của người khác... පවිසන්තස්ස උදකස්ස පවිසනමග්ගං පිදහිත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙති, අවහාරො එව. සචෙ පන තළාකතො අනිග්ගතෙ පරෙසං මාතිකාමුඛං අසම්පත්තෙව උදකෙ සුක්ඛමාතිකංයෙව යථා ආගච්ඡන්තං උදකං අඤ්ඤෙසං කෙදාරෙ අප්පවිසිත්වා අත්තනොයෙව කෙදාරං පවිසති, එවං තත්ථ තත්ථ බන්ධති. අනික්ඛන්තෙ බද්ධා සුබද්ධා, නික්ඛන්තෙ බද්ධා, භණ්ඩදෙය්‍යං. තළාකං ගන්ත්වා සයමෙව නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙන්තස්සාපි නත්ථි අවහාරො. කස්මා? තළාකං නිස්සාය ඛෙත්තස්ස කතත්තා. කුරුන්දියාදීසු පන ‘‘අවහාරො’’ති වුත්තං. තං [Pg.302] ‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්චා’’ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන න සමෙති. තස්මා මහාඅට්ඨකථායං වුත්තමෙව යුත්තන්ති. ...bít đường vào của dòng nước đang chảy vào (ruộng ấy) rồi dẫn vào ruộng của mình, đó chính là tội lấy của không cho. Lại nữa, nếu khi nước chưa chảy ra khỏi hồ, chưa đến miệng mương của người khác, vị ấy đắp bờ ở con mương cạn sao cho dòng nước đang chảy đến không vào ruộng của người khác mà vào ruộng của chính mình, vị ấy đắp bờ ở chỗ này chỗ kia như vậy. Được đắp khi nước chưa chảy ra là đắp kỹ; được đắp khi nước đã chảy ra, phải bồi thường vật đã lấy. Trường hợp đi đến hồ, tự mình mở ống cống tháo nước rồi dẫn vào ruộng của mình thì không phạm tội lấy của không cho. Tại sao? Vì thửa ruộng được làm ra là nhờ vào hồ nước. Tuy nhiên, trong các bộ như Kurundī, có nói rằng: “Phạm tội lấy của không cho.” Điều đó không phù hợp với đặc điểm này: “vật, thời gian, và địa điểm.” Do đó, điều được nói trong Mahā-aṭṭhakathā là hợp lý. උදකකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về nước đã kết thúc. දන්තපොනකථා Phần luận về tăm xỉa răng 109. දන්තපොණං ආරාමට්ඨකවිනිච්ඡයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – යො සඞ්ඝස්ස වෙතනභතො හුත්වා දෙවසිකං වා පක්ඛමාසවාරෙන වා දන්තකට්ඨං ආහරති, සො තං ආහරිත්වා ඡින්දිත්වාපි යාව භික්ඛුසඞ්ඝං න සම්පටිච්ඡාපෙති, තාව තස්සෙව හොති. තස්මා තං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. තත්ථජාතකං පන ගරුභණ්ඩං, තම්පි භික්ඛුසඞ්ඝෙන රක්ඛිතගොපිතං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. එසෙව නයො ගණපුග්ගලගිහිමනුස්සසන්තකෙපි ඡින්නකෙ අච්ඡින්නකෙ ච. තෙසං ආරාමුය්‍යානභූමීසු ජාතං සාමණෙරා වාරෙන භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දන්තකට්ඨං ආහරන්තා ආචරියුපජ්ඣායානම්පි ආහරන්ති, තං යාව ඡින්දිත්වා සඞ්ඝං න පටිච්ඡාපෙන්ති, තාව සබ්බං තෙසංයෙව හොති. තස්මා තම්පි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. යදා පන තෙ ඡින්දිත්වා සඞ්ඝස්ස පටිච්ඡාපෙත්වා දන්තකට්ඨමාළකෙ නික්ඛිපන්ති, ‘‘යථාසුඛං භික්ඛුසඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූ’’ති; තතො පට්ඨාය අවහාරො නත්ථි, වත්තං පන ජානිතබ්බං. යො හි දෙවසිකං සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔසරති, තෙන දිවසෙ දිවසෙ එකමෙව දන්තකට්ඨං ගහෙතබ්බං. යො පන දෙවසිකං න ඔසරති, පධානඝරෙ වසිත්වා ධම්මසවනෙ වා උපොසථග්ගෙ වා දිස්සති, තෙන පමාණං සල්ලක්ඛෙත්වා චත්තාරි පඤ්චදන්තකට්ඨානි අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ඛාදිතබ්බානි. තෙසු ඛීණෙසු සචෙ පුනපි දන්තකට්ඨමාළකෙ බහූනි හොන්තියෙව, පුනපි ආහරිත්වා ඛාදිතබ්බානි. යදි පන පමාණං අසල්ලක්ඛෙත්වා ආහරති, තෙසු අක්ඛීණෙසුයෙව මාළකෙ ඛීයන්ති, තතො කෙචි ථෙරා ‘‘යෙහි ගහිතානි, තෙ පටිආහරන්තූ’’ති වදෙය්‍යුං, කෙචි ‘‘ඛාදන්තු, පුන සාමණෙරා ආහරිස්සන්තී’’ති, තස්මා විවාදපරිහරණත්ථං පමාණං සල්ලක්ඛෙතබ්බං. ගහණෙ පන දොසො නත්ථි. මග්ගං ගච්ඡන්තෙනාපි එකං වා ද්වෙ වා ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බන්ති. 109. Vấn đề tăm xỉa răng nên được phân xử theo cách phân xử về vật dụng trong tu viện. Tuy nhiên, có điểm đặc biệt này: người được Tăng đoàn thuê, hằng ngày hoặc theo phiên nửa tháng hay một tháng, mang tăm xỉa răng đến, sau khi mang đến và dù đã chặt ra, chừng nào chưa giao cho Tăng chúng, chừng đó nó vẫn là của người ấy. Do đó, người lấy vật ấy với tâm trộm cắp phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Lại nữa, vật mọc ở đó là vật nặng, nếu lấy vật ấy đã được Tăng chúng giữ gìn bảo vệ, cũng phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Phương thức tương tự cũng áp dụng cho vật đã chặt và chưa chặt thuộc sở hữu của giáo đoàn, của cá nhân, của người tại gia. Vật mọc trên đất tu viện hay vườn tược của họ. Các vị sa-di theo phiên mang tăm xỉa răng đến cho Tăng chúng, cũng mang đến cho thầy tế độ và thầy giáo thọ của mình; chừng nào họ chưa chặt ra và giao cho Tăng đoàn, chừng đó tất cả đều là của họ. Do đó, người lấy vật ấy với tâm trộm cắp cũng phải bị bắt đền theo giá trị của vật. Lại nữa, khi họ đã chặt ra, giao cho Tăng đoàn và đặt lên giàn tăm xỉa răng với ý nghĩ: “Mong Tăng chúng tùy nghi sử dụng;” kể từ đó, không có tội lấy của không cho. Tuy nhiên, phận sự nên được biết. Vị nào hằng ngày sinh hoạt giữa Tăng chúng, vị ấy mỗi ngày chỉ nên lấy một cây tăm xỉa răng. Vị nào không sinh hoạt hằng ngày giữa Tăng chúng, sống trong nhà thiền, chỉ thấy mặt vào lúc nghe pháp hoặc ở nhà bố-tát, vị ấy nên ước lượng chừng mực, lấy bốn năm cây tăm xỉa răng để ở nơi ở của mình rồi dùng. Khi chúng đã hết, nếu trên giàn tăm xỉa răng vẫn còn nhiều, có thể lấy thêm về dùng. Lại nữa, nếu lấy mà không ước lượng chừng mực, khi tăm của vị ấy chưa hết mà trên giàn đã hết, do đó một số trưởng lão có thể nói: “Những ai đã lấy, hãy mang trả lại,” một số khác lại nói: “Cứ dùng đi, các sa-di sẽ mang đến nữa.” Do đó, để tránh tranh cãi, nên ước lượng chừng mực. Tuy nhiên, không có lỗi trong việc lấy. Ngay cả người đi đường cũng có thể bỏ một hoặc hai cây vào túi đãy rồi đi. දන්තපොනකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về tăm xỉa răng đã kết thúc. වනප්පතිකථා Phần luận về cây lớn 110. වනස්ස [Pg.303] පතීති වනප්පති; වනජෙට්ඨකරුක්ඛස්සෙතං අධිවචනං. ඉධ පන සබ්බොපි මනුස්සෙහි පරිග්ගහිතරුක්ඛො අධිප්පෙතො අම්බලබුජපනසාදිකො. යත්ථ වා පන මරිචවල්ලිආදීනි ආරොපෙන්ති, සො ඡිජ්ජමානො සචෙ එකායපි ඡල්ලියා වා වාකෙන වා සකලිකාය වා ඵෙග්ගුනා වා සම්බද්ධොව හුත්වා භූමියං පතති, රක්ඛති තාව. 110. "Vanappati" có nghĩa là chủ của rừng (vanassa pati); đây là danh từ chỉ cho loại cây lớn nhất trong rừng. Tuy nhiên, ở đây (trong điều học này), bất cứ loại cây nào được con người sở hữu, như là cây xoài, cây mít rừng, cây mít nhà, v.v... đều được kể đến. Hoặc lại nữa, cây nào mà người ta trồng các loại dây leo như dây tiêu, v.v... (cũng được kể đến). Nếu cây ấy đang khi bị đốn mà vẫn còn dính liền bởi một lớp vỏ cây, hoặc vỏ xơ, hoặc vỏ dăm, hoặc lõi cây, rồi ngã xuống đất thì vẫn còn được bảo vệ (chưa phạm tội). යො පන ඡින්නොපි වල්ලීහි වා සාමන්තරුක්ඛසාඛාහි වා සම්බද්ධො සන්ධාරිතත්තා උජුකමෙව තිට්ඨති, පතන්තො වා භූමිං න පාපුණාති, නත්ථි තත්ථ පරිහාරො, අවහාරො එව හොති. යොපි කකචෙන ඡින්නො අච්ඡින්නො විය හුත්වා තථෙව තිට්ඨති, තස්මිම්පි එසෙව නයො. Lại nữa, cây nào dù đã bị đốn đứt nhưng vẫn còn dính liền bởi các dây leo hoặc bởi các cành cây gần đó, do được giữ lại nên vẫn đứng thẳng, hoặc khi ngã xuống mà không chạm đất, trường hợp ấy không có sự miễn trừ, chính là sự lấy trộm. Cây nào bị cưa đứt mà vẫn đứng yên như chưa bị đứt, trường hợp ấy cũng tương tự. යො පන රුක්ඛං දුබ්බලං කත්වා පච්ඡා චාලෙත්වා පාතෙති, අඤ්ඤෙන වා චාලාපෙති; අඤ්ඤං වාස්ස සන්තිකෙ රුක්ඛං ඡින්දිත්වා අජ්ඣොත්ථරති, පරෙන වා අජ්ඣොත්ථරාපෙති; මක්කටෙ වා පරිපාතෙත්වා තත්ථ ආරොපෙති, අඤ්ඤෙන වා ආරොපාපෙති; වග්ගුලියො වා තත්ථ ආරොපෙති, පරෙන වා ආරොපාපෙති; තා තං රුක්ඛං පාතෙන්ති, තස්සෙව අවහාරො. Lại nữa, vị nào sau khi làm cho cây yếu đi rồi tự mình rung cho nó ngã, hoặc bảo người khác rung; hoặc đốn một cây khác ở gần đó làm cho nó đè lên, hoặc bảo người khác làm cho nó đè lên; hoặc xua đuổi bầy khỉ rồi cho chúng leo lên cây ấy, hoặc bảo người khác cho chúng leo lên; hoặc cho bầy dơi lên cây ấy, hoặc bảo người khác cho chúng lên; (nếu) chúng làm cho cây ấy ngã xuống, thì chính vị ấy phạm tội lấy trộm. සචෙ පන තෙන රුක්ඛෙ දුබ්බලෙ කතෙ අඤ්ඤො අනාණත්තො එව තං චාලෙත්වා පාතෙති, Nhưng nếu sau khi vị ấy đã làm cho cây yếu đi, một người khác không được ra lệnh đã tự mình rung cho nó ngã, රුක්ඛෙන වා අජ්ඣොත්ථරති, අත්තනො ධම්මතාය මක්කටා වා වග්ගුලියො වා ආරොහන්ති, පරො වා අනාණත්තො ආරොපෙති, සයං වා එස වාතමුඛං සොධෙති, බලවවාතො ආගන්ත්වා රුක්ඛං පාතෙති; සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යං. වාතමුඛසොධනං පනෙත්ථ අසම්පත්තෙ වාතෙ සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණාදීහි සමෙති, නො අඤ්ඤථා. රුක්ඛං ආවිජ්ඣිත්වා සත්ථෙන වා ආකොටෙති, අග්ගිං වා දෙති, මණ්ඩුකකණ්ටකං වා විසං වා ආකොටෙති, යෙන සො මරති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්‍යමෙවාති. hoặc làm cho cây khác đè lên, hoặc bầy khỉ hay bầy dơi tự nhiên leo lên, hoặc người khác không được ra lệnh đã cho chúng leo lên, hoặc chính vị ấy dọn quang hướng gió, rồi một cơn gió mạnh đến làm cây ngã; trong tất cả các trường hợp, phải bồi thường vật ấy. Ở đây, việc dọn quang hướng gió, khi gió chưa đến, thì tương đương với việc làm thẳng con mương khô, v.v..., chứ không phải khác. (Vị ấy) đi vòng quanh cây rồi dùng dao chặt, hoặc đốt lửa, hoặc dùng gai cá đuối hay chất độc mà đâm vào, do đó cây ấy chết, trong tất cả các trường hợp, đều phải bồi thường vật ấy. වනප්පතිකථා නිට්ඨිතා. Dứt lời về cây cối. හරණකකථා Lời về vật mang đi 111. හරණකෙ [Pg.304] – අඤ්ඤස්ස හරණකං භණ්ඩං ථෙය්‍යචිත්තො ආමසතීති පරං සීසභාරාදීහි භණ්ඩං ආදාය ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘එතං හරිස්සාමී’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා ආමසති, එත්තාවතා අස්ස දුක්කටං. ඵන්දාපෙතීති ආකඩ්ඪනවිකඩ්ඪනං කරොති, සාමිකො න මුඤ්චති, තෙනස්ස ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙතීති ආකඩ්ඪිත්වා සාමිකස්ස හත්ථතො මොචෙති, තෙනස්ස පාරාජිකං. සචෙ පන තං භණ්ඩසාමිකො උට්ඨහිත්වා පොථෙත්වා පුන තං භණ්ඩං මොචාපෙත්වා ගණ්හෙය්‍ය, භික්ඛු පඨමග්ගහණෙනෙව පාරාජිකො. සීසතො වා කණ්ණතො වා ගීවතො වා හත්ථතො වා අලඞ්කාරං ඡින්දිත්වා වා මොචෙත්වා වා ගණ්හන්තස්ස සීසාදීහි මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. හත්ථෙ පන වලයං වා කටකං වා අනීහරිත්වා අග්ගබාහං ඝංසන්තොව අපරාපරං වා සාරෙති, ආකාසගතං වා කරොති, රක්ඛති තාව. රුක්ඛමූලචීවරවංසෙසු වලයමිව න පාරාජිකං ජනෙති. කස්මා? සවිඤ්ඤාණකත්තා. සවිඤ්ඤාණකකොට්ඨාසගතඤ්හි යාව තතො න නීහටං, තාව තත්ථෙව හොති. එසෙව නයො අඞ්ගුලිමුද්දිකපාදකටකකටූපගපිළන්ධනෙසු. 111. Về vật mang đi – (câu) "với tâm trộm cắp, sờ vào vật mang đi của người khác" có nghĩa là: thấy người khác đang mang vật đi bằng cách đội trên đầu, v.v..., (vị ấy) đi nhanh đến sờ vào với ý nghĩ "ta sẽ lấy vật này", chỉ với chừng ấy, vị ấy phạm tội dukkaṭa. (Câu) "làm cho nó rung động" có nghĩa là: làm hành động kéo tới kéo lui, người chủ không buông ra, do đó vị ấy phạm tội thullaccaya. (Câu) "làm cho nó rời khỏi chỗ" có nghĩa là: kéo và làm cho nó tuột khỏi tay người chủ, do đó vị ấy phạm tội pārājika. Nhưng nếu người chủ của vật ấy đứng dậy, đánh đập (vị tỳ khưu) rồi làm cho vật ấy tuột ra và lấy lại, vị tỳ khưu vẫn phạm pārājika ngay từ lần lấy đầu tiên. Đối với người cắt hoặc tháo đồ trang sức từ đầu, hoặc tai, hoặc cổ, hoặc tay rồi lấy đi, ngay khi làm cho nó rời khỏi đầu, v.v..., là phạm pārājika. Nhưng đối với vòng tay hoặc vòng xuyến ở trên tay, nếu không lấy ra mà chỉ chà xát vào cánh tay trên hoặc di chuyển tới lui, hoặc làm cho nó lơ lửng trong không trung, thì vẫn còn được bảo vệ. Giống như chiếc vòng ở gốc cây hay sào phơi y, nó không phát sinh tội pārājika. Tại sao? Vì (nó vẫn còn ở trên) vật có thức tánh. Bởi vì vật trang sức ở trên một bộ phận có thức tánh, chừng nào chưa được lấy ra khỏi đó, thì chừng đó nó vẫn còn ở tại đó. Cách thức này cũng áp dụng cho nhẫn, vòng chân, và đồ trang sức ở hông. යො පන පරස්ස නිවත්ථසාටකං අච්ඡින්දති, පරො ච සලජ්ජිතාය සහසා න මුඤ්චති, එකෙනන්තෙන චොරො කඩ්ඪති, එකෙනන්තෙන පරො, රක්ඛති තාව. පරස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. අථාපි තං කඩ්ඪන්තස්ස ඡිජ්ජිත්වා එකදෙසො හත්ථගතො හොති, සො ච පාදං අග්ඝති පාරාජිකමෙව. සහභණ්ඩහාරකන්ති ‘‘සභණ්ඩහාරකං භණ්ඩං නෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉතො යාහී’’ති භණ්ඩහාරකං තජ්ජෙති, සො භීතො චොරෙන අධිප්පෙතදිසාභිමුඛො හුත්වා එකං පාදං සඞ්කාමෙති, චොරස්ස ථුල්ලච්චයං; දුතියෙ පාරාජිකං. පාතාපෙතීති අථාපි චොරො භණ්ඩහාරකස්ස හත්ථෙ ආවුධං දිස්වා සාසඞ්කො හුත්වා පාතාපෙත්වා ගහෙතුකාමො එකමන්තං පටික්කම්ම සන්තජ්ජෙත්වා පාතාපෙති, පරස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. Lại nữa, vị nào giật tấm vải đang mặc của người khác, và người kia vì xấu hổ nên không buông ra ngay, kẻ trộm kéo một đầu, người kia (kéo) một đầu, thì vẫn còn được bảo vệ. Ngay khi tuột khỏi tay người kia, là phạm pārājika. Hoặc giả, trong khi kéo, nó bị rách và một mảnh lọt vào tay (kẻ trộm), và mảnh đó trị giá một pāda, thì cũng là pārājika. (Câu) "cùng với người mang vật" có nghĩa là: suy nghĩ "ta sẽ lấy vật cùng với người mang nó", rồi hăm dọa người mang vật rằng "hãy đi đến đây", người kia sợ hãi, quay mặt về hướng mà kẻ trộm muốn rồi di chuyển một bước chân, kẻ trộm phạm tội thullaccaya; ở bước thứ hai, phạm pārājika. (Câu) "làm cho nó rơi xuống" có nghĩa là: hoặc giả kẻ trộm thấy vũ khí trong tay người mang vật, do có sự e ngại nên muốn làm cho vật rơi xuống rồi mới lấy, (kẻ trộm) lui về một bên, hăm dọa rồi làm cho vật rơi xuống, ngay khi vật tuột khỏi tay người kia, là phạm pārājika. පාතාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්සාතිආදි පන පරිකප්පවසෙන වුත්තං. යො හි භණ්ඩං පාතාපෙත්වා ‘‘යං මම රුච්චති, තං ගහෙස්සාමී’’ති පරිකප්පෙත්වා පාතාපෙති, තස්ස පාතාපනෙ ච ආමසනෙ ච දුක්කටං, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයං. පාදග්ඝනකස්ස ඨානා චාවනෙ පාරාජිකං. තං පච්ඡා පටිපාතියමානස්ස මුඤ්චතොපි නත්ථියෙව සමණභාවො. යොපි භණ්ඩහාරකං [Pg.305] අතික්කමන්තං දිස්වා අනුබන්ධන්තො ‘‘තිට්ඨ, තිට්ඨ, භණ්ඩං පාතෙහී’’ති වත්වා පාතාපෙති, තස්සාපි තෙන හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. Lại nữa, (câu) "làm cho nó rơi xuống, phạm tội dukkaṭa", v.v... được nói là do năng lực của sự dự định. Thật vậy, vị nào làm cho vật rơi xuống với sự dự định rằng "sau khi làm cho vật rơi xuống, vật nào ta thích, ta sẽ lấy vật đó", vị ấy khi làm cho vật rơi xuống và khi sờ vào, phạm tội dukkaṭa; khi làm cho nó rung động, phạm tội thullaccaya. Khi làm cho vật trị giá một pāda rời khỏi chỗ, phạm tội pārājika. Sau đó, ngay cả khi vị ấy buông vật đang bị người mang vật làm cho rơi lại, thì cũng không còn tư cách sa-môn nữa. Vị nào thấy người mang vật đi qua, bèn đuổi theo và nói "đứng lại, đứng lại, hãy làm cho vật rơi xuống" rồi làm cho vật rơi xuống, vị ấy cũng phạm pārājika ngay khi vật tuột khỏi tay người kia. යො පන ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨා’’ති වදති, ‘‘පාතෙහී’’ති න වදති; ඉතරො ච තං ඔලොකෙත්වා ‘‘සචෙ එස මං පාපුණෙය්‍ය, ඝාතෙය්‍යාපි ම’’ න්ති සාලයොව හුත්වා තං භණ්ඩං ගහනට්ඨානෙ පක්ඛිපිත්වා ‘‘පුන නිවත්තිත්වා ගහෙස්සාමී’’ති පක්කමති, පාතනපච්චයා පාරාජිකං නත්ථි. ආගන්ත්වා පන ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. අථ පනස්ස එවං හොති – ‘‘මයා පාතාපෙන්තෙනෙව ඉදං මම සන්තකං කත’’න්ති තතො නං සකසඤ්ඤාය ගණ්හාති; ගහණෙ රක්ඛති, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ අදෙන්තස්ස සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. ‘‘සො ඉමං ඡඩ්ඩෙත්වා ගතො, අනජ්ඣාවුත්ථකං දානි ඉද’’න්ති පංසුකූලසඤ්ඤාය ගණ්හතොපි එසෙව නයො. අථ පන සාමිකො ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨා’’ති වුත්තමත්තෙනෙව ඔලොකෙන්තො තං දිස්වා ‘‘න දානි ඉදං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා නිරාලයො ඡඩ්ඩෙත්වා පලායති, තං ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙ දුක්කටං. ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං, අදෙන්තස්ස පාරාජිකං. කස්මා? තස්ස පයොගෙන ඡඩ්ඩිතත්තාති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. අඤ්ඤෙසු පන විචාරණා එව නත්ථි. පුරිමනයෙනෙව සකසඤ්ඤාය වා පංසුකූලසඤ්ඤාය වා ගණ්හන්තෙපි අයමෙව විනිච්ඡයොති. Lại nữa, vị tỳ khưu nào nói: “Hãy đứng lại, hãy đứng lại” nhưng không nói: “Hãy làm rơi xuống;” và người kia nhìn thấy vị ấy rồi suy nghĩ: “Nếu người này đuổi kịp ta, có thể sẽ giết ta,” nên vẫn còn luyến tiếc tài vật ấy, đặt tài vật ấy vào nơi bụi rậm rồi bỏ đi với ý nghĩ: “Ta sẽ quay lại lấy sau,” thì không phạm pārājika do duyên làm rơi. Tuy nhiên, khi vị ấy quay lại lấy với tâm trộm cắp, thì phạm pārājika lúc nhấc lên. Hoặc nếu vị ấy có ý nghĩ rằng: “Ngay khi ta làm cho nó rơi xuống, vật này đã trở thành của ta,” rồi sau đó lấy nó với tưởng là của mình; lúc lấy thì được bảo vệ (khỏi tội pārājika), nhưng phải trả lại tài vật. Khi bị nói: “Hãy trả lại,” nếu không trả, thì phạm pārājika lúc người chủ từ bỏ (quyền sở hữu). Trường hợp vị ấy lấy với tưởng là vật vô chủ rằng: “Người kia đã vứt bỏ vật này mà đi, bây giờ vật này không có người chiếm hữu,” thì cũng theo cách thức ấy. Lại nữa, nếu người chủ chỉ vì nghe nói: “Hãy đứng lại, hãy đứng lại,” trong khi nhìn quanh thấy vị ấy liền từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Bây giờ vật này không phải của ta,” rồi không còn luyến tiếc, vứt bỏ mà chạy đi, thì vị tỳ khưu lấy vật ấy với tâm trộm cắp phạm dukkaṭa lúc nhấc lên. Khi bị đòi lại thì phải trả, nếu không trả thì phạm pārājika. Tại sao? Vì vật ấy bị vứt bỏ do sự tác động của vị ấy. Điều này được nói trong Mahāaṭṭhakathā. Còn trong các Chú giải khác thì không có sự xem xét nào cả. Ngay cả khi lấy với tưởng là của mình hoặc với tưởng là vật vô chủ, thì sự quyết định cũng chính là theo cách thức đã nêu trước. හරණකකථා නිට්ඨිතා. Dứt điểm về sự mang đi. උපනිධිකථා Luận về vật ký gửi 112. උපනිධිම්හි – නාහං ගණ්හාමීති සම්පජානමුසාවාදෙපි අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. ‘‘කිං තුම්හෙ භණථ? නෙවිදං මය්හං අනුරූපං, න තුම්හාක’’න්තිආදීනි වදන්තස්සාපි දුක්කටමෙව. ‘‘රහො මයා එතස්ස හත්ථෙ ඨපිතං, න අඤ්ඤො කොචි ජානාති, ‘දස්සති නු ඛො මෙ නො’’’ති සාමිකො විමතිං උප්පාදෙති, භික්ඛුස්ස ථුල්ලච්චයං. තස්ස ඵරුසාදිභාවං දිස්වා සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, තත්‍ර සචායං භික්ඛු ‘‘කිලමෙත්වා නං දස්සාමී’’ති දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාව. සචෙපි සො දානෙ නිරුස්සාහො, භණ්ඩස්සාමිකො පන ගහණෙ සඋස්සාහො[Pg.306], රක්ඛතෙව. යදි පන සො දානෙ නිරුස්සාහො භණ්ඩසාමිකොපි ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජිකං. යදිපි මුඛෙන ‘‘දස්සාමී’’ති වදති, චිත්තෙන පන අදාතුකාමො, එවම්පි සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. තං පන උපනිධි නාම සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ පරෙහි ඨපිතභණ්ඩං, අගුත්තදෙසතො ඨානා චාවෙත්වා ගුත්තට්ඨානෙ ඨපනත්ථාය හරතො අනාපත්ති. ථෙය්‍යචිත්තෙනපි ඨානා චාවෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කස්මා? අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තා, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතොපි එසෙව නයො. තාවකාලිකග්ගහණෙපි තථෙව. ධම්මං චරන්තොතිආදි වුත්තනයමෙව. අයං තාව පාළිවණ්ණනා. 112. Về vật ký gửi – ngay cả khi nói dối có chủ ý rằng: “Tôi không nhận,” cũng phạm dukkaṭa vì là phương tiện của việc lấy của không cho. Ngay cả khi nói những lời như: “Quý vị nói gì vậy? Điều này không thích hợp với tôi, cũng không thích hợp với quý vị,” cũng chỉ phạm dukkaṭa. Khi người chủ khởi lên sự nghi ngờ rằng: “Ta đã đặt vào tay vị này ở nơi kín đáo, không ai khác biết, liệu vị ấy có trả lại cho ta hay không?” thì vị tỳ khưu phạm thullaccaya. Khi người chủ thấy thái độ thô lỗ của vị ấy, liền từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Vị ấy sẽ không trả lại cho ta,” trong trường hợp đó, nếu vị tỳ khưu này có nỗ lực trong việc trả lại với ý nghĩ: “Ta sẽ làm cho ông ta mệt mỏi rồi mới trả,” thì vẫn được bảo vệ (khỏi tội pārājika). Nếu vị ấy không có nỗ lực trong việc trả lại, nhưng người chủ tài vật lại có nỗ lực trong việc lấy lại, thì vẫn được bảo vệ. Nhưng nếu vị ấy không có nỗ lực trong việc trả lại và người chủ tài vật cũng từ bỏ (quyền sở hữu) với ý nghĩ: “Vị ấy sẽ không trả lại cho ta,” như vậy, do sự từ bỏ của cả hai bên, vị tỳ khưu phạm pārājika. Dù miệng nói: “Tôi sẽ trả,” nhưng trong tâm lại không muốn trả, trong trường hợp này cũng phạm pārājika lúc người chủ từ bỏ (quyền sở hữu). Lại nữa, vật gọi là ký gửi là tài vật được người khác đặt vào tay mình để được trông coi cẩn thận. Do đó, không phạm tội khi mang đi để đặt ở nơi an toàn sau khi đã dời nó khỏi nơi không an toàn. Ngay cả khi dời khỏi chỗ với tâm trộm cắp cũng không phải là hành vi chiếm đoạt. Tại sao? Vì nó đã được đặt vào tay mình. Tuy nhiên, phải trả lại tài vật. Trường hợp sử dụng với tâm trộm cắp cũng theo cách thức ấy. Trường hợp lấy dùng tạm thời cũng như vậy. Đoạn “Dhammaṃ caranto” v.v… cũng theo cách thức đã nói. Đây là phần giải thích Pāli. පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො පනෙත්ථ පත්තචතුක්කාදිවසෙන එවං වුත්තො – එකො කිර භික්ඛු පරස්ස මහග්ඝෙ පත්තෙ ලොභං උප්පාදෙත්වා තං හරිතුකාමො ඨපිතට්ඨානමස්ස සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනොපි පත්තං තස්සෙව සන්තිකෙ ඨපෙසි. සො පච්චූසසමයෙ ආගන්ත්වා ධම්මං වාචාපෙත්වා නිද්දායමානං මහාථෙරමාහ – ‘‘වන්දාමි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කො එසො’’ති? ‘‘අහං, භන්තෙ, ආගන්තුකභික්ඛු, කාලස්සෙවම්හි ගන්තුකාමො, අසුකස්මිඤ්ච මෙ ඨානෙ ඊදිසෙන නාම අංසබද්ධකෙන ඊදිසාය පත්තත්ථවිකාය පත්තො ඨපිතො. සාධාහං, භන්තෙ, තං ලභෙය්‍ය’’න්ති ථෙරො පවිසිත්වා තං ගණ්හි. උද්ධාරෙයෙව චොරස්ස පාරාජිකං. සචෙ ආගන්ත්වා ‘‘කොසි ත්වං අවෙලාය ආගතො’’ති වුත්තො භීතො පලායති, පාරාජිකං පත්වාව පලායති. ථෙරස්ස පන සුද්ධචිත්තත්තා අනාපත්ති. ථෙරො ‘‘තං ගණ්හිස්සාමී’’ති අඤ්ඤං ගණ්හි, එසෙව නයො. අයං පන අඤ්ඤං තාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති, මනුස්සවිග්ගහෙ ආණත්තසදිසවත්ථුස්මිං විය. කුරුන්දියං පන ‘‘පදවාරෙන කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තං, තං අතාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති. Ở đây, sự quyết định ngoài Pāli được nói đến như sau, dựa trên bốn trường hợp về bình bát v.v… – Tương truyền, một vị tỳ khưu khởi lòng tham đối với bình bát quý giá của người khác, muốn lấy trộm nó, nên đã quan sát kỹ nơi đặt bình bát ấy rồi cũng đặt bình bát của mình ở gần đó. Vị ấy vào lúc rạng đông đến, sau khi yêu cầu tụng đọc Pháp, liền nói với vị Đại Trưởng lão đang ngủ gật: “Con xin đảnh lễ, thưa ngài.” (Vị Trưởng lão hỏi:) “Ai đó?” (Vị tỳ khưu đáp:) “Thưa ngài, con là tỳ khưu khách, con muốn đi từ sáng sớm. Bình bát của con được đặt ở chỗ kia, với dây đeo vai như thế này và túi đựng bát như thế kia. Thưa ngài, mong rằng con có thể nhận được nó.” Vị Trưởng lão đi vào và lấy bình bát ấy. Ngay khi nhấc lên, vị tỳ khưu trộm cắp phạm pārājika. Nếu sau khi đến, bị nói: “Ngươi là ai mà đến vào giờ không thích hợp?” rồi sợ hãi bỏ chạy, thì vị ấy bỏ chạy sau khi đã phạm pārājika. Còn vị Trưởng lão thì không phạm tội vì có tâm trong sạch. Nếu vị Trưởng lão nghĩ: “Ta sẽ lấy cái đó” nhưng lại lấy một cái khác, thì cũng theo cách thức ấy. Tuy nhiên, cách thức này chỉ áp dụng khi lấy một vật khác tương tự, giống như trong trường hợp vật tương tự với người được ra lệnh trong học giới về hình người. Còn trong Chú giải Kurundī có nói: “Nên được thực hiện theo từng bước chân,” điều này áp dụng khi lấy một vật không tương tự. තං මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, චොරස්ස සාමිකෙන දින්නත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං. තං මඤ්ඤමානො චොරස්සෙව පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, ඉධාපි චොරස්ස අත්තනො සන්තකත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටමෙව. සබ්බත්ථ ථෙරස්ස අනාපත්ති. (Vị Trưởng lão) tưởng là bình bát đó, nhưng lại lấy bình bát của mình mà đưa, vị tỳ khưu trộm cắp không phạm pārājika vì được chủ nhân trao cho, nhưng phạm dukkaṭa vì đã nhận với tâm không trong sạch. (Vị Trưởng lão) tưởng là bình bát đó, nhưng lại lấy chính bình bát của vị tỳ khưu trộm cắp mà đưa, ở đây vị tỳ khưu trộm cắp cũng không phạm pārājika vì đó là của mình, nhưng vẫn phạm dukkaṭa vì đã nhận với tâm không trong sạch. Trong mọi trường hợp, vị Trưởng lão đều không phạm tội. අපරො [Pg.307] ‘‘පත්තං චොරෙස්සාමී’’ති තථෙව නිද්දායමානං ථෙරං වන්දි. ‘‘කො අය’’න්ති ච වුත්තෙ ‘අහං, භන්තෙ, ගිලානභික්ඛු, එකං තාව මෙ පත්තං දෙථ, ගාමද්වාරං ගන්ත්වා භෙසජ්ජං ආහරිස්සාමී’’ති. ථෙරො ‘‘ඉධ ගිලානො නත්ථි, චොරො අයං භවිස්සතී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ඉමං හරතූ’’ති අත්තනො වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තං නීහරිත්වා අදාසි, ද්වින්නම්පි උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. ‘‘වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තො’’ති සඤ්ඤාය අඤ්ඤස්ස පත්තං උද්ධරන්තෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන ‘‘වෙරිස්සාය’’න්ති සඤ්ඤාය චොරස්සෙව පත්තං උද්ධරිත්වා දෙති, වුත්තනයෙනෙව ථෙරස්ස පාරාජිකං, චොරස්ස දුක්කටං. අථ ‘‘වෙරිස්සාය’’න්ති මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං දෙති, වුත්තනයෙනෙව උභින්නම්පි දුක්කටං. Một vị khác với ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm cái bát,” đã đảnh lễ vị trưởng lão đang ngủ y như vậy. Và khi được hỏi: “Vị này là ai?” (vị ấy đáp): “Bạch ngài, con là tỳ khưu bệnh, xin ngài hãy cho con một cái bát, con sẽ đi đến cổng làng để mang thuốc về.” Vị trưởng lão, sau khi nhận thấy rằng: “Ở đây không có tỳ khưu bệnh, vị này chắc là kẻ trộm,” với ý nghĩ: “Hãy để nó lấy cái này,” đã lấy bát của vị tỳ khưu oan gia của mình ra và đưa cho. Cả hai đều phạm pārājika ngay khi (vật) được nhấc lên. Với tưởng rằng: “Đây là bát của tỳ khưu oan gia,” ngay cả khi nhấc bát của người khác lên, cũng tương tự như vậy. Còn nếu, với tưởng rằng: “Đây là của oan gia,” lại lấy bát của chính kẻ trộm ra đưa cho, thì vị trưởng lão phạm pārājika theo cách đã nói, kẻ trộm phạm dukkaṭa. Còn, trong khi nghĩ rằng: “Đây là của oan gia,” lại đưa bát của chính mình, thì cả hai đều phạm dukkaṭa theo cách đã nói. එකො මහාථෙරො උපට්ඨාකං දහරභික්ඛුං ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හ, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ආහ. දහරො ගහෙත්වා ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො ගච්ඡන්තො ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සචෙ සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, පාරාජිකං නත්ථි. කස්මා? ආණත්තියා ගහිතත්තා. සචෙ පන මග්ගතො ඔක්කම්ම අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. අථ නිවත්තිත්වා විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. අථාපි මහාථෙරස්ස නිවාසනපරිවත්තනට්ඨානතො ගාමාභිමුඛො පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යදි පන උභොපි පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිත්වා වා ගහෙත්වා වා නික්ඛමන්ති, ථෙරො ච පුනපි තං වදති – ‘‘පත්තචීවරං ගණ්හ, විහාරං ගමිස්සාමා’’ති. තත්‍ර චෙ සො පුරිමනයෙනෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, රක්ඛති තාව. අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. නිවත්තිත්වා ගාමාභිමුඛො එව පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. පුරතො විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරෙ අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වා අවූපසන්තෙනෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යො පන අනාණත්තො ගණ්හාති, තස්ස සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසුපි පාරාජිකං. සෙසං පුරිමසදිසමෙව. Một vị đại trưởng lão đã nói với vị tỳ khưu trẻ là thị giả rằng: “Hãy lấy y bát, chúng ta sẽ đi đến ngôi làng tên là... để khất thực.” Vị trẻ tuổi sau khi lấy (y bát), trong khi đi theo sau vị trưởng lão, nếu khởi lên tâm trộm cắp rồi chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai, thì không phạm pārājika. Tại sao? Vì đã lấy do được sai bảo. Còn nếu đi lệch khỏi đường và đi vào rừng, thì nên bị xử phạt theo từng bước chân. Hoặc quay lại, hướng về tu viện, chạy trốn, vào tu viện rồi đi (tiếp), thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận (upacāra). Hoặc chạy trốn hướng về làng từ nơi vị đại trưởng lão thay y nội, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận của làng. Còn nếu cả hai sau khi đi khất thực, đã ăn hoặc đã lấy (vật thực) rồi đi ra, và vị trưởng lão lại nói với vị ấy: “Hãy lấy y bát, chúng ta sẽ về tu viện.” Ở đó, nếu vị ấy với tâm trộm cắp như cách trước chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai, thì (vật) vẫn được giữ gìn. (Nếu) đi vào rừng, thì nên bị xử phạt theo từng bước chân. (Nếu) quay lại, chạy trốn hướng về làng, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận của làng. (Nếu) chạy trốn về phía trước hướng về tu viện, sau khi đã đứng, đã ngồi trong tu viện, rồi đi với tâm trộm cắp chưa lắng dịu, thì phạm pārājika khi vượt qua khu vực phụ cận. Còn vị nào lấy mà không được sai bảo, vị ấy phạm pārājika ngay cả trong các hành vi như chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai. Phần còn lại tương tự như trường hợp trước. යො පන ‘‘අසුකං නාම විහාරං ගන්ත්වා චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා වා එහී’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්සපි අන්තරාමග්ගෙ ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසු පාරාජිකං නත්ථි. මග්ගා ඔක්කමනෙ පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. තං විහාරං ගන්ත්වා තත්ථෙව වසන්තො [Pg.308] ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙති, චොරා වා තස්ස තං හරන්ති, අවහාරො නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. තතො නික්ඛමිත්වා ආගච්ඡතොපි එසෙව නයො. Còn vị nào, khi được bảo rằng: “Hãy đi đến tu viện tên là..., giặt hoặc nhuộm y rồi trở về,” đã đáp: “Lành thay,” rồi lấy và đi, vị ấy cũng vậy, (nếu) khởi tâm trộm cắp ở giữa đường... (như trên)... Khi đi lệch khỏi đường, nên bị xử phạt theo từng bước chân. Sau khi đến tu viện ấy, trong khi sống ngay tại đó, với tâm trộm cắp, sử dụng làm cho nó cũ rách, hoặc kẻ trộm lấy vật ấy của vị ấy, thì không có sự chiếm đoạt (avahāra), nhưng phải đền bù vật phẩm. Đối với vị đi ra từ đó và trở về, cũng tương tự như vậy. යො පන අනාණත්තො ථෙරෙන නිමිත්තෙ වා කතෙ සයමෙව වා කිලිට්ඨං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘දෙථ, භන්තෙ, චීවරං; අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති; තස්ස අන්තරාමග්ගෙ ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසු පාරාජිකං. කස්මා? අනාණත්තියා ගහිතත්තා. මග්ගා ඔක්කමතොපි පටිනිවත්තිත්වා තමෙව විහාරං ආගන්ත්වා විහාරසීමං අතික්කමතොපි වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. තත්ථ ගන්ත්වා රජිත්වා පච්චාගච්ඡතොපි ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ එසෙව නයො. සචෙ පන යත්ථ ගතො, තත්ථ වා අන්තරාමග්ගෙ විහාරෙ වා තමෙව විහාරං පච්චාගන්ත්වා තස්ස එකපස්සෙ වා උපචාරසීමං අනතික්කමිත්වා වසන්තො ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො ජීරාපෙති, චොරා වා තස්ස තං හරන්ති, යථා වා තථා වා නස්සති, භණ්ඩදෙය්‍යං. උපචාරසීමං අතික්කමතො පන පාරාජිකං. Còn vị nào không được sai bảo, khi vị trưởng lão làm dấu hiệu hoặc tự mình nhận thấy (y) bị dơ, đã nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy đưa y; con sẽ đi đến làng tên là... nhuộm rồi mang về,” rồi lấy và đi; vị ấy phạm pārājika trong các hành vi như chuyển gánh nặng trên đầu xuống vai sau khi khởi tâm trộm cắp ở giữa đường. Tại sao? Vì đã lấy mà không được sai bảo. Cả khi đi lệch khỏi đường, cả khi quay lại, trở về chính tu viện ấy và vượt qua ranh giới tu viện, cũng phạm pārājika theo cách đã nói. Đối với vị đi đến đó, nhuộm rồi trở về, khi tâm trộm cắp khởi lên, cũng tương tự như vậy. Còn nếu, ở nơi đã đến, hoặc ở một tu viện giữa đường, hoặc trở về chính tu viện ấy, ở một bên của nó, trong khi sống mà không vượt qua ranh giới phụ cận (upacārasīmā), với tâm trộm cắp, sử dụng làm cho nó cũ rách, hoặc kẻ trộm lấy vật ấy của vị ấy, hoặc nó bị hư hoại bằng cách này hay cách khác, thì phải đền bù vật phẩm. Nhưng khi vượt qua ranh giới phụ cận thì phạm pārājika. යො පන ථෙරෙන නිමිත්තෙ කයිරමානෙ ‘‘දෙථ, භන්තෙ, අහං රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කත්ථ ගන්ත්වා, භන්තෙ, රජාමී’’ති පුච්ඡති. ථෙරො ච නං ‘‘යත්ථ ඉච්ඡසි, තත්ථ ගන්ත්වා රජාහී’’ති වදති, අයං ‘‘විස්සට්ඨදූතො’’ නාම. ථෙය්‍යචිත්තෙන පලායන්තොපි න අවහාරෙන කාරෙතබ්බො. ථෙය්‍යචිත්තෙන පන පලායතොපි පරිභොගෙන වා අඤ්ඤථා වා නාසයතොපි භණ්ඩදෙය්‍යමෙව හොති. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ කිඤ්චි පරික්ඛාරං පහිණති – ‘‘අසුකවිහාරෙ අසුකභික්ඛුස්ස දෙහී’’ති, තස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බට්ඨානෙසු ‘‘අසුකං නාම විහාරං ගන්ත්වා චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා වා එහී’’ති එත්ථ වුත්තසදිසො විනිච්ඡයො. Còn vị nào, khi vị trưởng lão đang làm dấu hiệu, sau khi nói: “Bạch ngài, xin hãy đưa, con sẽ nhuộm rồi mang về,” lại hỏi rằng: “Bạch ngài, con nên đi đâu để nhuộm?” Và vị trưởng lão nói với vị ấy rằng: “Con muốn đi đâu thì hãy đến đó mà nhuộm,” vị này được gọi là “sứ giả được ủy thác” (vissaṭṭhadūta). Ngay cả khi chạy trốn với tâm trộm cắp, cũng không nên bị xử phạt về tội chiếm đoạt (avahāra). Nhưng đối với vị chạy trốn với tâm trộm cắp, hoặc làm hư hoại bằng cách sử dụng hoặc bằng cách khác, thì chỉ phải đền bù vật phẩm. Một tỳ khưu gửi một vật dụng nào đó qua tay một tỳ khưu khác (với lời dặn): “Hãy đưa cho tỳ khưu tên là... ở tu viện tên là...,” khi tâm trộm cắp của vị (sứ giả) ấy khởi lên, ở tất cả mọi nơi, sự phán quyết tương tự như đã được nói ở trường hợp: “Hãy đi đến tu viện tên là..., giặt hoặc nhuộm y rồi trở về.” අපරො භික්ඛුං පහිණිතුකාමො නිමිත්තං කරොති – ‘‘කො නු ඛො ගහෙත්වා ගමිස්සතී’’ති, තත්‍ර චෙ එකො – ‘‘දෙථ, භන්තෙ, අහං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බට්ඨානෙසු ‘‘දෙථ, භන්තෙ, චීවරං, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා රජිත්වා ආහරිස්සාමී’’ති එත්ථ වුත්තසදිසො විනිච්ඡයො. ථෙරෙන චීවරත්ථාය වත්ථං ලභිත්වා උපට්ඨාකකුලෙ ඨපිතං හොති. අථස්ස අන්තෙවාසිකො වත්ථං හරිතුකාමො තත්‍ර ගන්ත්වා ‘‘තං කිර වත්ථං දෙථා’’ති ථෙරෙන පෙසිතො විය වදති; තස්ස වචනං සද්දහිත්වා උපාසකෙන ඨපිතං උපාසිකා වා, උපාසිකාය ඨපිතං [Pg.309] උපාසකො වා අඤ්ඤො වා, කොචි නීහරිත්වා දෙති, උද්ධාරෙයෙවස්ස පාරාජිකං. සචෙ පන ථෙරස්ස උපට්ඨාකෙහි ‘‘ඉමං ථෙරස්ස දස්සාමා’’ති අත්තනො වත්ථං ඨපිතං හොති. අථස්ස අන්තෙවාසිකො තං හරිතුකාමො තත්ථ ගන්ත්වා ‘‘ථෙරස්ස කිර වත්ථං දාතුකාමත්ථ, තං දෙථා’’ති වදති. තෙ චස්ස සද්දහිත්වා ‘‘මයං, භන්තෙ, භොජෙත්වා දස්සාමාති ඨපයිම්හ, හන්ද ගණ්හාහී’’ති දෙන්ති. සාමිකෙහි දින්නත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං, භණ්ඩදෙය්‍යඤ්ච හොති. Một vị tỳ khưu khác muốn sai một vị tỳ khưu (đi làm việc) nên ra dấu hiệu: “Ai sẽ cầm lấy (vật này) và đi đây?” Nếu ở đó có một vị nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy đưa đây, con sẽ cầm lấy và đi,” rồi cầm lấy và đi, khi tâm trộm cắp sanh khởi nơi vị ấy thì sự quyết định tương tự như đã được nói ở trường hợp “Bạch ngài, xin hãy đưa y, con sẽ đi đến ngôi làng tên là... để nhuộm rồi sẽ mang về” trong tất cả các nơi. Một vị trưởng lão sau khi nhận được vải vì mục đích may y đã gởi nó tại nhà của một người hộ độ. Khi ấy, vị đệ tử sống chung muốn lấy trộm tấm vải, đi đến đó và nói giống như là người được vị trưởng lão phái đến: “Nghe nói ngài hãy đưa tấm vải ấy.” Do tin lời của vị ấy, người nữ cận sự đưa vật đã được người nam cận sự gởi, hoặc người nam cận sự đưa vật đã được người nữ cận sự gởi, hoặc một người nào khác lấy ra và đưa cho, vị ấy phạm tội pārājika ngay khi (vật) được dời đi. Còn nếu những người hộ độ của vị trưởng lão đã để tấm vải của mình với ý nghĩ rằng: “Chúng tôi sẽ dâng vật này đến vị trưởng lão.” Khi ấy, vị đệ tử sống chung muốn lấy trộm vật ấy, đi đến đó và nói rằng: “Nghe nói quý vị có ý muốn dâng vải đến vị trưởng lão, xin hãy đưa vật ấy.” Và những người kia do tin lời vị ấy nên đã đưa và nói rằng: “Bạch ngài, chúng tôi đã để đó với ý nghĩ rằng: ‘Chúng tôi sẽ dâng sau khi cúng dường vật thực,’ thôi thì ngài hãy cầm lấy đi.” Do đã được các người chủ trao cho nên không có tội pārājika, nhưng do đã nhận lấy với tâm không trong sạch nên có tội dukkaṭa và phải bồi thường vật ấy. භික්ඛු භික්ඛුස්ස වත්වා ගාමං ගච්ඡති, ‘‘ඉත්ථන්නාමො මම වස්සාවාසිකං දස්සති, තං ගහෙත්වා ඨපෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘සාධූ’’ති සො භික්ඛු තෙන දින්නං මහග්ඝසාටකං අත්තනා ලද්ධෙන අප්පග්ඝසාටකෙන සද්ධිං ඨපෙත්වා තෙන ආගතෙන අත්තනො මහග්ඝසාටකස්ස ලද්ධභාවං ඤත්වා වා අඤත්වා වා ‘‘දෙහි මෙ වස්සාවාසික’’න්ති වුත්තො ‘‘තව ථූලසාටකො ලද්ධො, මය්හං පන සාටකො මහග්ඝො, ද්වෙපි අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ ඨපිතා, පවිසිත්වා ගණ්හාහී’’ති වදති. තෙන පවිසිත්වා ථූලසාටකෙ ගහිතෙ ඉතරස්ස ඉතරං ගණ්හතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. අථාපි තස්ස සාටකෙ අත්තනො නාමං අත්තනො ච සාටකෙ තස්ස නාමං ලිඛිත්වා ‘‘ගච්ඡ නාමං වාචෙත්වා ගණ්හාහී’’ති වදති, තත්‍රාපි එසෙව නයො. යො පන අත්තනා ච තෙන ච ලද්ධසාටකෙ එකතො ඨපෙත්වා තං එවං වදති – ‘‘තයා ච මයා ච ලද්ධසාටකා ද්වෙපි අන්තොගබ්භෙ ඨපිතා, ගච්ඡ යං ඉච්ඡසි, තං විචිනිත්වා ගණ්හාහී’’ති. සො ච ලජ්ජාය ආවාසිකෙන ලද්ධං ථූලසාටකමෙව ගණ්හෙය්‍ය, තත්‍රාවාසිකස්ස විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසං ඉතරං ගණ්හතො අනාපත්ති. ආගන්තුකො භික්ඛු ආවාසිකානං චීවරකම්මං කරොන්තානං සමීපෙ පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ‘‘එතෙ සඞ්ගොපෙස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො න්හායිතුං වා අඤ්ඤත්‍ර වා ගච්ඡති. සචෙ නං ආවාසිකා සඞ්ගොපෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, නට්ඨෙ ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, ඉතරෙ ච සකිච්චප්පසුතත්තා න ජානන්ති, එසෙව නයො. අථාපි තෙ ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වුත්තා ‘‘මයං බ්‍යාවටා’’ති පටික්ඛිපන්ති, ඉතරො ච ‘‘අවස්සං ඨපෙස්සන්තී’’ති අනාදියිත්වා ගච්ඡති, එසෙව නයො. සචෙ පන තෙන යාචිතා වා අයාචිතා වා ‘‘මයං ඨපෙස්සාම, ත්වං ගච්ඡා’’ති වදන්ති; තං සඞ්ගොපිතබ්බං. නො චෙ සඞ්ගොපෙන්ති, නට්ඨෙ ගීවා. කස්මා? සම්පටිච්ඡිතත්තා. Một vị tỳ khưu sau khi dặn dò một vị tỳ khưu (khác) rồi đi đến một ngôi làng: “Người tên là... sẽ dâng y an cư mùa mưa đến tôi, bạn hãy nhận lấy rồi cất giữ.” Vị tỳ khưu kia nói: “Xin vâng,” rồi để tấm vải quý giá đã được người kia dâng chung với tấm vải ít giá trị mà mình đã nhận được. Khi vị kia đã trở về, dù biết hay không biết về việc đã nhận được tấm vải quý giá cho mình, lúc được nói rằng: “Hãy đưa y an cư mùa mưa cho tôi,” vị này nói rằng: “Tấm vải thô đã được nhận cho ngài, còn tấm vải của tôi thì quý giá, cả hai đều được để ở nơi tên là..., ngài hãy đi vào và nhận lấy.” Khi vị kia đã đi vào và tấm vải thô đã được lấy, vị tỳ khưu còn lại trong lúc lấy tấm vải kia (tấm vải quý giá) thì phạm tội pārājika ngay khi dời đi. Hoặc vị này sau khi đã viết tên của mình lên tấm vải của vị kia và tên của vị kia lên tấm vải của mình rồi nói rằng: “Hãy đi, đọc tên rồi nhận lấy,” trong trường hợp này cũng có cùng phương cách. Còn vị tỳ khưu nào sau khi đã để chung các tấm vải mà mình và vị kia đã nhận được rồi nói với vị ấy như vầy: “Cả hai tấm vải mà ngài và tôi đã nhận được đều được để ở phòng trong, hãy đi, ngài muốn tấm nào thì hãy lựa chọn rồi nhận lấy.” Và nếu vị kia do xấu hổ nên đã chỉ nhận lấy tấm vải thô mà vị tỳ khưu trú ngụ đã nhận được, trong trường hợp ấy vị tỳ khưu trú ngụ trong lúc nhận lấy tấm vải còn lại, là vật còn sót lại sau khi (vị kia) đã lựa chọn và nhận lấy, thì không phạm tội. Vị tỳ khưu khách trong lúc các vị tỳ khưu trú ngụ đang làm công việc về y, sau khi để y bát ở gần bên và nghĩ rằng: “Các vị này sẽ trông coi,” rồi đi tắm hoặc đi nơi khác. Nếu các vị tỳ khưu trú ngụ trông coi vật ấy, việc này là tốt. Nếu không, khi bị mất thì không phải bồi thường. Ngay cả nếu vị ấy sau khi nói: “Bạch các ngài, xin hãy cất giữ vật này,” rồi ra đi, và các vị kia do đang bận rộn với công việc của mình nên không hay biết, cũng có cùng phương cách. Hoặc các vị ấy sau khi được nói: “Bạch các ngài, xin hãy cất giữ vật này,” đã từ chối rằng: “Chúng tôi đang bận,” và vị kia do không chấp nhận (lời từ chối) và nghĩ rằng: “Chắc chắn các vị ấy sẽ cất giữ,” rồi ra đi, cũng có cùng phương cách. Còn nếu, dù được vị kia yêu cầu hay không được yêu cầu, các vị ấy nói rằng: “Chúng tôi sẽ cất giữ, ngài cứ đi đi,” vật ấy cần phải được trông coi. Nếu các vị ấy không trông coi, khi bị mất thì phải bồi thường. Tại sao? Do đã chấp nhận. යො [Pg.310] භික්ඛු භණ්ඩාගාරිකො හුත්වා පච්චූසසමයෙ එව භික්ඛූනං පත්තචීවරානි හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොපෙත්වා ද්වාරං අපිදහිත්වා තෙසම්පි අනාරොචෙත්වාව දූරෙ භික්ඛාචාරං ගච්ඡති; තානි චෙ චොරා හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. යො පන භික්ඛූහි ‘‘ඔරොපෙථ, භන්තෙ, පත්තචීවරානි; කාලො සලාකග්ගහණස්සා’’ති වුත්තො ‘‘සමාගතත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, සමාගතම්හා’’ති වුත්තෙ පත්තචීවරානි නීහරිත්වා නික්ඛිපිත්වා භණ්ඩාගාරද්වාරං බන්ධිත්වා ‘‘තුම්හෙ පත්තචීවරානි ගහෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදද්වාරං පටිජග්ගිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති. තත්‍ර චෙකො අලසජාතිකො භික්ඛු භික්ඛූසු ගතෙසු පච්ඡා අක්ඛීනි පුඤ්ඡන්තො උට්ඨහිත්වා උදකට්ඨානං මුඛධොවනත්ථං ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා චොරා තස්ස පත්තචීවරං හරන්ති, සුහටං. භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. Vị tỳ khưu nào là người giữ kho, vào lúc rạng đông, sau khi đã mang y bát của các vị tỳ khưu xuống tầng dưới của tòa nhà, đã không đóng cửa lại và cũng không thông báo cho các vị ấy biết rồi đi khất thực ở nơi xa; nếu các vật ấy bị kẻ trộm lấy đi thì chính vị ấy phải bồi thường. Còn vị nào sau khi được các vị tỳ khưu nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy mang y bát xuống, đã đến giờ nhận thẻ,” đã hỏi rằng: “Các vị đã tập hợp đông đủ chưa?” và khi được trả lời: “Vâng, chúng tôi đã tập hợp đông đủ,” đã mang y bát ra, để xuống, đóng cửa nhà kho lại rồi ra đi sau khi nói rằng: “Các ngài hãy nhận lấy y bát, trông coi cửa của tầng dưới rồi hãy đi.” Và ở đó, có một vị tỳ khưu biếng nhác, sau khi các vị tỳ khưu đã đi, vị này dụi mắt thức dậy sau rồi đi đến chỗ có nước để rửa mặt, các kẻ trộm thấy được khoảnh khắc ấy đã lấy đi y bát của vị này, (vật ấy) đã bị lấy mất một cách tốt đẹp. Người giữ kho không phải bồi thường. සචෙපි කොචි භණ්ඩාගාරිකස්ස අනාරොචෙත්වාව භණ්ඩාගාරෙ අත්තනො පරික්ඛාරං ඨපෙති, තස්මිම්පි නට්ඨෙ භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. සචෙ පන භණ්ඩාගාරිකො තං දිස්වා ‘‘අට්ඨානෙ ඨපිත’’න්ති ගහෙත්වා ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්ස ගීවා. සචෙපි ඨපිතභික්ඛුනා ‘‘මයා, භන්තෙ, ඊදිසො නාම පරික්ඛාරො ඨපිතො, උපධාරෙය්‍යාථා’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, දුන්නික්ඛිත්තං වා මඤ්ඤමානො අඤ්ඤස්මිං ඨානෙ ඨපෙති, තස්සෙව ගීවා. ‘‘නාහං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපන්තස්ස පන නත්ථි ගීවා. යොපි තස්ස පස්සන්තස්සෙව ඨපෙති, භණ්ඩාගාරිකඤ්ච න සම්පටිච්ඡාපෙති, නට්ඨං සුනට්ඨමෙව. සචෙ තං භණ්ඩාගාරිකො අඤ්ඤත්‍ර ඨපෙති, නට්ඨෙ ගීවා. සචෙ භණ්ඩාගාරං සුගුත්තං, සබ්බො සඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච පරික්ඛාරො තත්ථෙව ඨපීයති, භණ්ඩාගාරිකො ච බාලො අබ්‍යත්තො ද්වාරං විවරිත්වා ධම්මකථං වා සොතුං, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කාතුං කත්ථචි ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරතො නික්ඛමිත්වා බහි චඞ්කමන්තස්ස වා ද්වාරං විවරිත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙන්තස්ස වා තත්ථෙව සමණධම්මානුයොගෙන නිසින්නස්ස වා තත්ථෙව නිසීදිත්වා කෙනචි කම්මෙන බ්‍යාවටස්ස වා උච්චාරපස්සාවපීළිතස්සාපි තතො තත්ථෙව උපචාරෙ විජ්ජමානෙ බහි ගච්ඡතො වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි ආකාරෙන පමත්තස්ස සතො ද්වාරං විවරිත්වා වා විවටමෙව පවිසිත්වා වා සන්ධිං ඡින්දිත්වා වා යත්තකං තස්ස පමාදපච්චයා චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. උණ්හසමයෙ පන වාතපානං විවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතීති වදන්ති. උච්චාරපීළිතස්ස පන [Pg.311] තස්මිං උපචාරෙ අසති අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තස්ස ගිලානපක්ඛෙ ඨිතත්තා අවිසයො; තස්මා ගීවා න හොති. Nếu có vị tỳ khưu nào không báo cho vị giữ kho mà tự đặt vật dụng của mình trong kho, khi vật dụng ấy bị mất thì vị giữ kho không phải chịu trách nhiệm. Nhưng nếu vị giữ kho thấy vật dụng ấy, nghĩ rằng: ‘Để không đúng chỗ’ rồi lấy đi cất chỗ khác, khi bị mất thì vị ấy phải chịu trách nhiệm. Nếu vị tỳ khưu đã đặt vật dụng nói rằng: ‘Bạch Đại đức, tôi có đặt vật dụng tên là như vậy, xin ngài để ý đến,’ và vị giữ kho nhận lời: ‘Lành thay,’ hoặc cho rằng vật dụng được đặt không cẩn thận rồi dời đến chỗ khác, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Còn vị nào từ chối rằng: ‘Tôi không biết,’ thì không phải chịu trách nhiệm. Vị nào đặt vật dụng ngay khi vị giữ kho đang nhìn thấy mà không giao phó cho vị giữ kho, nếu bị mất thì xem như mất hẳn. Nếu vị giữ kho dời vật dụng ấy đi nơi khác, khi bị mất thì phải chịu trách nhiệm. Nếu nhà kho được canh giữ cẩn mật, tất cả vật dụng của Tăng và của tháp đều được cất giữ ngay tại đó, nhưng vị giữ kho là người ngu dốt, không khéo léo, mở cửa đi đâu đó để nghe pháp thoại hoặc làm việc gì khác, kẻ trộm thấy được cơ hội ấy lấy đi bao nhiêu vật dụng thì vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Vị giữ kho đi ra khỏi kho và đi kinh hành ở bên ngoài, hoặc mở cửa để cho thân được mát mẻ, hoặc ngồi ngay tại đó để thực hành phận sự Sa-môn, hoặc ngồi ngay tại đó bận rộn với công việc nào đó, hoặc bị thôi thúc bởi việc đại tiểu tiện mà đi ra ngoài trong khi có chỗ giải quyết ở ngay trong khu vực phụ cận, hoặc do lơ là bất cẩn vì một lý do nào khác, kẻ trộm mở cửa hoặc đi vào cửa đã mở sẵn hoặc phá vách mà lấy đi bao nhiêu vật dụng do sự lơ là của vị ấy, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Tuy nhiên, vào mùa nóng, có lời dạy rằng được phép mở cửa sổ để nằm nghỉ. Còn trường hợp bị thôi thúc bởi việc đại tiện, nếu không có chỗ giải quyết ở trong khu vực phụ cận, việc đi nơi khác được xếp vào trường hợp người bệnh nên không phải là phạm vi (trách nhiệm); do đó, không phải chịu trách nhiệm. යො පන අන්තො උණ්හපීළිතො ද්වාරං සුගුත්තං කත්වා බහි නික්ඛමති, චොරා ච නං ගහෙත්වා ‘‘ද්වාරං විවරා’’ති වදන්ති, යාව තතියං න විවරිතබ්බං. යදි පන තෙ චොරා ‘‘සචෙ න විවරසි, තඤ්ච මාරෙස්සාම, ද්වාරඤ්ච භින්දිත්වා පරික්ඛාරං හරිස්සාමා’’ති ඵරසුආදීනි උක්ඛිපන්ති. ‘‘මයි ච මතෙ සඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනෙ විනට්ඨෙ ගුණො නත්ථී’’ති විවරිතුං වට්ටති. ඉධාපි අවිසයත්තා ගීවා නත්ථීති වදන්ති. සචෙ කොචි ආගන්තුකො කුඤ්චිකං වා දෙති, ද්වාරං වා විවරති, යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. සඞ්ඝෙන භණ්ඩාගාරගුත්තත්ථාය සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකා ච යොජෙත්වා දින්නා හොති, භණ්ඩාගාරිකො ඝටිකමත්තං දත්වා නිපජ්ජති, චොරා විවරිත්වා පරික්ඛාරං හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකඤ්ච යොජෙත්වා නිපන්නං පනෙතං සචෙ චොරා ආගන්ත්වා ‘‘විවරා’’ති වදන්ති, තත්ථ පුරිමනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං ගුත්තං කත්වා නිපන්නෙ පන සචෙ භිත්තිං වා ඡදනං වා භින්දිත්වා උමඞ්ගෙන වා පවිසිත්වා හරන්ති, න තස්ස ගීවා. සචෙ භණ්ඩාගාරෙ අඤ්ඤෙපි ථෙරා වසන්ති, විවටෙ ද්වාරෙ අත්තනො අත්තනො පරික්ඛාරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, භණ්ඩාගාරිකො තෙසු ගතෙසු ද්වාරං න ජග්ගති, සචෙ තත්ථ කිඤ්චි අවහරීයති, භණ්ඩාගාරිකස්ස ඉස්සරතාය භණ්ඩාගාරිකස්සෙව ගීවා. ථෙරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. අයං තත්ථ සාමීචි. Vị nào cảm thấy nóng bức ở bên trong, đã khóa cửa cẩn thận rồi đi ra ngoài, và bị kẻ trộm bắt giữ nói rằng: ‘Hãy mở cửa,’ thì không nên mở cho đến lần thứ ba. Nhưng nếu những kẻ trộm ấy giơ búa rìu lên và nói rằng: ‘Nếu ngươi không mở, chúng ta sẽ giết ngươi, phá cửa và lấy đi vật dụng,’ thì nên mở cửa với suy nghĩ rằng: ‘Nếu ta chết và trú xứ của Tăng bị hư hại thì cũng chẳng có lợi ích gì.’ Ở đây, cũng có lời dạy rằng không phải chịu trách nhiệm vì không thuộc phạm vi (lỗi). Nếu có vị khách tăng nào đưa chìa khóa hoặc mở cửa, kẻ trộm lấy đi bao nhiêu thì vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Nếu Tăng chúng vì mục đích bảo vệ kho tàng đã cấp cho cả khóa chốt và khóa chìa, nhưng vị giữ kho chỉ gài chốt rồi đi nằm, kẻ trộm mở cửa và lấy đi vật dụng, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Nếu vị ấy đã gài cả khóa chốt và khóa chìa rồi đi nằm, mà bị kẻ trộm đến nói rằng: ‘Hãy mở cửa,’ thì trong trường hợp đó nên thực hành theo phương cách đã nêu trước. Nhưng nếu vị ấy đã canh giữ cẩn mật như vậy rồi đi nằm, mà kẻ trộm phá tường, phá mái nhà, hoặc đào đường hầm vào lấy đồ, thì vị ấy không phải chịu trách nhiệm. Nếu trong kho cũng có các vị trưởng lão khác ở, khi cửa mở, họ lấy vật dụng của mình rồi đi ra, sau khi họ đi, vị giữ kho không trông coi cửa, nếu có vật gì bị lấy trộm ở đó, do quyền hạn của vị giữ kho nên chính vị giữ kho phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, các vị trưởng lão nên là những người trợ giúp. Đây là cách hành xử đúng đắn trong trường hợp đó. යදි භණ්ඩාගාරිකො ‘‘තුම්හෙ බහි ඨත්වාව තුම්හාකං පරික්ඛාරං ගණ්හථ, මා පවිසිත්ථා’’ති වදති, තෙසඤ්ච එකො ලොලමහාථෙරො සාමණෙරෙහි චෙව උපට්ඨාකෙහි ච සද්ධිං භණ්ඩාගාරං පවිසිත්වා නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං භණ්ඩං නස්සති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරිකෙන පන අවසෙසත්ථෙරෙහි ච සහායෙහි භවිතබ්බං. අථ භණ්ඩාගාරිකොව ලොලසාමණෙරෙ ච උපට්ඨාකෙ ච ගහෙත්වා භණ්ඩාගාරෙ නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. තස්මා භණ්ඩාගාරිකෙනෙව තත්ථ වසිතබ්බං. අවසෙසෙහි අප්පෙව රුක්ඛමූලෙ වසිතබ්බං, න ච භණ්ඩාගාරෙති. Nếu vị giữ kho nói rằng: ‘Quý vị hãy đứng ở bên ngoài mà lấy vật dụng của mình, đừng đi vào,’ nhưng trong số họ có một vị đại trưởng lão hay lân la, cùng với các vị sa-di và những người phục vụ đi vào kho, ngồi và nằm xuống, thì bao nhiêu đồ đạc bị mất, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Tuy nhiên, vị giữ kho và các vị trưởng lão còn lại nên là những người trợ giúp. Hoặc nếu chính vị giữ kho dẫn các vị sa-di và những người phục vụ hay lân la vào kho ngồi và nằm xuống, vật gì bị mất ở đó, thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Do đó, chỉ có vị giữ kho mới nên ở tại đó. Các vị còn lại có thể ở dưới gốc cây, chứ không nên ở trong kho. යෙ [Pg.312] පන අත්තනො අත්තනො සභාගභික්ඛූනං වසනගබ්භෙසු පරික්ඛාරං ඨපෙන්ති, පරික්ඛාරෙ නට්ඨෙ යෙහි ඨපිතො, තෙසංයෙව ගීවා. ඉතරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. යදි පන සඞ්ඝො භණ්ඩාගාරිකස්ස විහාරෙයෙව යාගුභත්තං දාපෙති, සො ච භික්ඛාචාරත්ථාය ගාමං ගච්ඡති, නට්ඨං තස්සෙව ගීවා. භික්ඛාචාරං පවිසන්තෙහි අතිරෙකචීවරරක්ඛණත්ථාය ඨපිතවිහාරවාරිකස්සාපි යාගුභත්තං වා නිවාපං වා ලභමානස්සෙව භික්ඛාචාරං ගච්ඡතො යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං ගීවා. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය යං තස්ස පමාදප්පච්චයා නස්සති, සබ්බං ගීවා. Những vị nào cất giữ vật dụng của các vị tỳ khưu đồng sự trong phòng ở của mình, khi vật dụng bị mất, những vị đã cất giữ phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, các vị khác nên là những người trợ giúp. Nhưng nếu Tăng chúng chỉ cấp cháo và cơm cho vị giữ kho tại trú xứ, mà vị ấy lại đi vào làng để khất thực, nếu có mất mát thì chính vị ấy phải chịu trách nhiệm. Đối với vị tỳ khưu được các vị đi khất thực chỉ định ở lại để trông coi y dư, nếu vị ấy đã nhận được cháo, cơm hoặc vật thực mà vẫn đi khất thực, thì bất cứ thứ gì bị mất ở đó, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. Và không chỉ có bấy nhiêu, giống như vị giữ kho, bất cứ thứ gì bị mất do sự lơ là của vị ấy, vị ấy phải chịu trách nhiệm tất cả. සචෙ විහාරො මහා හොති, අඤ්ඤං පදෙසං රක්ඛිතුං ගච්ඡන්තස්ස අඤ්ඤස්මිං පදෙසෙ නික්ඛිත්තං හරන්ති, අවිසයත්තා ගීවා න හොති. ඊදිසෙ පන විහාරෙ වෙමජ්ඣෙ සබ්බෙසං ඔසරණට්ඨානෙ පරික්ඛාරෙ ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. විහාරවාරිකා වා ද්වෙ තයො ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං අප්පමත්තානං ඉතො චිතො ච රක්ඛතංයෙව කිඤ්චි නස්සති, ගීවා න හොති. විහාරවාරිකෙ බන්ධිත්වා හරිතභණ්ඩම්පි චොරානං පටිපථං ගතෙසු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන හරිතභණ්ඩම්පි න තෙසං ගීවා. සචෙ විහාරවාරිකානං විහාරෙ දාතබ්බං යාගුභත්තං වා නිවාපො වා න හොති, තෙහි පත්තබ්බලාභතො අතිරෙකා ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා, තෙසං පහොනකභත්තසලාකා ච ඨපෙතුං වට්ටති. නිබද්ධං කත්වා පන න ඨපෙතබ්බා, මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති, ‘‘විහාරවාරිකායෙව අම්හාකං භත්තං භුඤ්ජන්තී’’ති. තස්මා පරිවත්තෙත්වා ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං සභාගා සලාකභත්තානි ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ දෙන්ති, වාරං ගාහාපෙත්වා නීහරාපෙතබ්බානි. සචෙ විහාරවාරිකො ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා, චත්තාරි පඤ්ච සලාකභත්තානි ච ලභමානොව භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය සබ්බං නට්ඨං ගීවා හොති. සචෙ සඞ්ඝස්ස විහාරපාලානං දාතබ්බං භත්තං වා නිවාපො වා නත්ථි, භික්ඛූ විහාරවාරං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො නිස්සිතකෙ ජග්ගෙන්ති, සම්පත්තවාරං අග්ගහෙතුං න ලභන්ති, යථා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ කරොන්ති, තථෙව කාතබ්බං. භික්ඛූහි පන අසහායකස්ස වා අත්තදුතියස්ස වා යස්ස සභාගො භික්ඛු භත්තං ආනෙත්වා දාතා නත්ථි, එවරූපස්ස වාරො න පාපෙතබ්බො. Nếu ngôi tự viện rộng lớn, trong khi (vị tỳ khưu) đi đến nơi khác để canh giữ, (kẻ trộm) lấy vật dụng được cất giữ ở nơi khác thì do ngoài tầm kiểm soát nên không bị bắt đền. Tuy nhiên, trong ngôi tự viện như vậy, nên đặt các vật dụng ở giữa, tại nơi tụ họp của tất cả mọi người, rồi ngồi (canh giữ). Hoặc nên chỉ định hai hoặc ba vị tỳ khưu coi chùa theo phiên. Nếu trong khi các vị ấy đang không dể duôi canh giữ chỗ này chỗ kia mà có vật gì bị mất thì không bị bắt đền. Vật dụng bị lấy đi sau khi (kẻ trộm) đã trói vị tỳ khưu coi chùa, hoặc vật dụng bị lấy đi bằng con đường khác trong khi các vị ấy đi đón đường bọn trộm thì các vị ấy không bị bắt đền. Nếu trong tự viện không có cháo, cơm, hoặc vật thực cấp cho các vị tỳ khưu coi chùa thì được phép dành cho các vị ấy thêm hai hoặc ba phiếu cháo ngoài phần lợi lộc đáng được nhận, và các phiếu cơm đủ dùng. Tuy nhiên, không nên quy định thường xuyên, vì người đời sẽ không hài lòng (nghĩ rằng): “Chỉ có các vị tỳ khưu coi chùa mới dùng vật thực của chúng tôi.” Do đó, nên thay đổi luân phiên mà quy định. Nếu các vị tỳ khưu đồng bạn của các vị ấy mang phiếu cơm đến cho thì điều này là tốt; nếu họ không cho thì nên để các vị ấy nhận phiên của mình rồi cho người mang ra. Nếu vị tỳ khưu coi chùa, trong khi đang nhận được hai hoặc ba phiếu cháo và bốn hoặc năm phiếu cơm mà vẫn đi khất thực, thì vị ấy phải chịu trách nhiệm đền bù tất cả những gì bị mất, giống như trường hợp của người giữ kho. Nếu Tăng chúng không có cơm hoặc vật thực để cấp cho các vị coi chùa, và các vị tỳ khưu sau khi nhận phiên coi chùa lại để cho đệ tử của mình canh giữ, thì các vị ấy không được phép không nhận phiên đã đến lượt mình; phải thực hiện giống như các vị tỳ khưu khác làm. Tuy nhiên, các vị tỳ khưu không nên giao phiên cho vị nào không có bạn đồng hành, hoặc chỉ có một mình làm bạn, hoặc không có vị tỳ khưu đồng bạn nào mang cơm đến cho. යම්පි [Pg.313] පාකවත්තත්ථාය විහාරෙ ඨපෙන්ති, තං ගහෙත්වා උපජීවන්තෙන ඨාතබ්බං. යො තං න උපජීවති, සො වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ඵලාඵලත්ථායපි විහාරෙ භික්ඛුං ඨපෙන්ති, ජග්ගිත්වා ගොපෙත්වා ඵලවාරෙන භාජෙත්වා ඛාදන්ති. යො තානි ඛාදති, තෙන ඨාතබ්බං. අනුපජීවන්තො න ගාහාපෙතබ්බො. සෙනාසනමඤ්චපීඨපච්චත්ථරණරක්ඛණත්ථායපි ඨපෙන්ති, ආවාසෙ වසන්තෙන ඨාතබ්බං. අබ්භොකාසිකො පන රුක්ඛමූලිකො වා න ගාහාපෙතබ්බො. Vật dụng nào được đặt trong tự viện cho mục đích nấu nướng, vị nào sống nhờ vào việc nhận vật dụng ấy thì phải (nhận phiên) canh giữ. Vị nào không sống nhờ vào vật dụng ấy thì không nên bị buộc nhận phiên. Người ta cũng chỉ định một vị tỳ khưu trong tự viện vì mục đích (canh giữ) các loại trái cây; sau khi trông nom và bảo vệ, họ chia nhau ăn theo phiên trái cây. Vị nào ăn các loại trái cây ấy thì vị ấy phải (nhận phiên) canh giữ. Vị nào không dùng thì không nên bị buộc nhận phiên. Người ta cũng chỉ định (một vị) vì mục đích bảo vệ sàng tọa, giường, ghế, và vật trải. Vị nào sống trong trú xứ thì phải (nhận phiên) canh giữ. Tuy nhiên, vị tỳ khưu sống ngoài trời hoặc dưới gốc cây thì không nên bị buộc nhận phiên. එකො නවකො හොති, බහුස්සුතො පන බහූනං ධම්මං වාචෙති, පරිපුච්ඡං දෙති, පාළිං වණ්ණෙති, ධම්මකථං කථෙති, සඞ්ඝස්ස භාරං නිත්ථරති, අයං ලාභං පරිභුඤ්ජන්තොපි ආවාසෙ වසන්තොපි වාරං න ගාහෙතබ්බො. ‘‘පුරිසවිසෙසො නාම ඤාතබ්බො’’ති වදන්ති. Có một vị tỳ khưu hạ lạp thấp, nhưng vị ấy là bậc đa văn, dạy Pháp cho nhiều người, trả lời các câu hỏi, giải thích Pāli, thuyết Pháp, và gánh vác công việc của Tăng chúng. Vị này, dù có hưởng lợi lộc và sống trong trú xứ, cũng không nên bị buộc nhận phiên. Các vị (Cổ Sư) nói rằng: “Nên biết đến bậc phi thường.” උපොසථාගාරපටිමාඝරජග්ගකස්ස පන දිගුණං යාගුභත්තං දෙවසිකං තණ්ඩුලනාළි සංවච්ඡරෙ තිචීවරං, දසවීසග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩඤ්ච දාතබ්බං. සචෙ පන තස්ස තං ලභමානස්සෙව පමාදෙන තත්ථ කිඤ්චි නස්සති, සබ්බං ගීවා. බන්ධිත්වා බලක්කාරෙන අච්ඡින්නං පන න ගීවා. තත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා සන්තකෙන චෙතියස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං වට්ටති. චෙතියස්ස සන්තකෙන සඞ්ඝස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං න වට්ටති. යං පන චෙතියස්ස සන්තකෙන සද්ධිං සඞ්ඝස්ස සන්තකං ඨපිතං හොති, තං චෙතියසන්තකෙ රක්ඛාපිතෙ රක්ඛිතමෙව හොතීති එවං වට්ටති. පක්ඛවාරෙන උපොසථාගාරාදීනි රක්ඛතොපි පමාදවසෙන නට්ඨං ගීවායෙවාති. Hơn nữa, đối với vị tỳ khưu trông coi nhà Bố-tát và nhà thờ tượng, nên cúng dường phần cháo và cơm gấp đôi, mỗi ngày một nāḷi gạo, mỗi năm ba y, và vật dụng thích hợp trị giá mười hoặc hai mươi (kahāpaṇa). Tuy nhiên, nếu trong khi vị ấy đang nhận những thứ đó mà có vật gì bị mất ở đó do sự dể duôi của vị ấy, thì vị ấy phải chịu trách nhiệm đền bù tất cả. Nhưng vật bị cướp đoạt bằng vũ lực sau khi (vị ấy) bị trói lại thì không bị bắt đền. Trong trường hợp đó, được phép dùng tài sản của bảo tháp hoặc của Tăng chúng để trả công cho việc bảo vệ tài sản của bảo tháp. Không được phép dùng tài sản của bảo tháp để trả công cho việc bảo vệ tài sản của Tăng chúng. Tuy nhiên, tài sản nào của Tăng chúng được đặt chung với tài sản của bảo tháp, khi tài sản của bảo tháp được bảo vệ thì tài sản kia cũng được xem như đã được bảo vệ, vì vậy điều này được phép. Ngay cả đối với vị canh giữ nhà Bố-tát v.v... theo phiên nửa tháng, vật bị mất do sự dể duôi thì vẫn phải chịu trách nhiệm đền bù. උපනිධිකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về vật ký gửi đã kết thúc. සුඞ්කඝාතකථා Phần luận về trạm thuế quan 113. සුඞ්කං තතො හනන්තීති සුඞ්කඝාතං; සුඞ්කට්ඨානස්සෙතං අධිවචනං. තඤ්හි යස්මා තතො සුඞ්කාරහං භණ්ඩං සුඞ්කං අදත්වා නීහරන්තා රඤ්ඤො සුඞ්කං හනන්ති විනාසෙන්ති, තස්මා සුඞ්කඝාතන්ති වුත්තං. තත්‍ර පවිසිත්වාති තත්‍ර පබ්බතඛණ්ඩාදීසු රඤ්ඤා පරිච්ඡෙදං කත්වා ඨපිතෙ සුඞ්කට්ඨානෙ පවිසිත්වා. රාජග්ගං භණ්ඩන්ති රාජාරහං භණ්ඩං; යතො රඤ්ඤො පඤ්චමාසකං [Pg.314] වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං සුඞ්කං දාතබ්බං හොති, තං භණ්ඩන්ති අත්ථො. රාජකන්තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. ථෙය්‍යචිත්තොති ‘‘ඉතො රඤ්ඤො සුඞ්කං න දස්සාමී’’ති ථෙය්‍යචිත්තං උප්පාදෙත්වා තං භණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. ඨපිතට්ඨානතො ගහෙත්වා ථවිකාය වා පක්ඛිපති, පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ වා ඌරුනා සද්ධිං බන්ධති, ථුල්ලච්චයං. සුඞ්කට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නත්තා ඨානාචාවනං න හොති. සුඞ්කට්ඨානපරිච්ඡෙදං දුතියං පාදං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. 113. (Nơi mà) từ đó người ta trốn thuế, nên gọi là suṅkaghāta (trạm thuế); đây là một tên gọi khác của trạm thu thuế (suṅkaṭṭhāna). Thật vậy, vì từ nơi đó, những người mang hàng hóa phải chịu thuế ra ngoài mà không nộp thuế đã làm thất thoát, hủy hoại tiền thuế của nhà vua, do đó nó được gọi là suṅkaghāta. Cụm từ “sau khi đi vào nơi ấy” có nghĩa là: sau khi đi vào trạm thu thuế được nhà vua thiết lập bằng cách quy định ranh giới tại những nơi như đèo núi v.v... Cụm từ “hàng hóa thuộc phần của vua” có nghĩa là hàng hóa xứng đáng với nhà vua; nghĩa là, hàng hóa mà từ đó phải nộp cho vua một khoản thuế trị giá năm māsaka hoặc hơn năm māsaka. Cũng có dị đọc là rājakanti, nghĩa cũng như vậy. Cụm từ “với tâm trộm cắp” có nghĩa là: sau khi khởi lên tâm trộm cắp rằng “từ (món hàng) này, ta sẽ không nộp thuế cho vua,” rồi sờ vào món hàng đó, thì phạm tội dukkaṭa. Lấy nó từ nơi đã đặt, rồi bỏ vào túi, hoặc ở nơi kín đáo, hoặc buộc vào đùi, thì phạm tội thullaccaya. Do (hành vi) được xác định bởi trạm thu thuế nên không có (tội) di chuyển khỏi nơi chốn. Khi vị ấy bước chân thứ hai qua khỏi ranh giới của trạm thu thuế, thì phạm tội pārājika. බහිසුඞ්කඝාතං පාතෙතීති රාජපුරිසානං අඤ්ඤවිහිතභාවං පස්සිත්වා අන්තො ඨිතොව බහි පතනත්ථාය ඛිපති. තඤ්චෙ අවස්සං පතනකං, හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. තඤ්චෙ රුක්ඛෙ වා ඛාණුම්හි වා පටිහතං බලවවාතවෙගුක්ඛිත්තං වා හුත්වා පුන අන්තොයෙව පතති, රක්ඛති. පුන ගණ්හිත්වා ඛිපති, පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. භූමියං පතිත්වා වට්ටන්තං පුන අන්තො පවිසති, පාරාජිකමෙව. කුරුන්දීසඞ්ඛෙපට්ඨකථාසු පන ‘‘සචෙ බහි පතිතං ඨත්වා වට්ටන්තං පවිසති, පාරාජිකං. සචෙ අතිට්ඨමානංයෙව වට්ටිත්වා පවිසති රක්ඛතී’’ති වුත්තං. Cụm từ “làm cho rơi ra ngoài trạm thuế” có nghĩa là: thấy các quan lại của vua đang lơ là, trong khi đang đứng bên trong, vị ấy ném (món hàng) ra ngoài với mục đích để nó rơi ra bên ngoài. Nếu nó chắc chắn sẽ rơi, thì ngay khi vừa rời khỏi tay, vị ấy phạm tội pārājika. Nếu nó va vào cây hoặc cọc, hoặc bị một cơn gió mạnh thổi bạt lên, rồi lại rơi vào bên trong, thì vị ấy được an toàn (khỏi phạm tội). Vị ấy lại nhặt lên và ném đi, thì phạm tội pārājika theo cách đã nói ở trước. (Món hàng) sau khi rơi xuống đất và lăn, lại đi vào bên trong, thì vẫn phạm tội pārājika. Tuy nhiên, trong các Chú giải Kurundī và Saṅkhepa có nói rằng: “Nếu (món hàng) rơi ra ngoài, dừng lại, rồi lăn vào trong, thì phạm tội pārājika. Nếu nó lăn vào trong mà không dừng lại, thì được an toàn.” අන්තො ඨත්වා හත්ථෙන වා පාදෙන වා යට්ඨියා වා වට්ටෙති, අඤ්ඤෙන වා වට්ටාපෙති, සචෙ අට්ඨත්වා වට්ටමානං ගතං, පාරාජිකං. අන්තො ඨත්වා බහි ගච්ඡන්තං රක්ඛති, ‘‘වට්ටිත්වා ගමිස්සතී’’ති වා ‘‘අඤ්ඤො නං වට්ටෙස්සතී’’ති වා අන්තො ඨපිතං පච්ඡා සයං වා වට්ටමානං අඤ්ඤෙන වා වට්ටිතං බහි ගච්ඡති, රක්ඛතියෙව. සුද්ධචිත්තෙන ඨපිතෙ පන තථා ගච්ඡන්තෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ද්වෙ පුටකෙ එකාබද්ධෙ කත්වා සුඞ්කට්ඨානසීමන්තරෙ ඨපෙති, කිඤ්චාපි බහිපුටකෙ සුඞ්කං පාදං අග්ඝති, තෙන සද්ධිං එකාබද්ධතාය පන අන්තො පුටකො රක්ඛති. සචෙ පන පරිවත්තෙත්වා අබ්භන්තරිමං බහි ඨපෙති, පාරාජිකං. කාජෙපි එකබද්ධං කත්වා ඨපිතෙ එසෙව නයො. සචෙ පන අබන්ධිත්වා කාජකොටියං ඨපිතමත්තමෙව හොති, පාරාජිකං. Đứng bên trong rồi dùng tay, hoặc dùng chân, hoặc dùng gậy mà lăn đi, hoặc nhờ người khác lăn đi; nếu vật ấy lăn đi mà không dừng lại, phạm tội pārājika. Đứng bên trong canh giữ vật đang đi ra ngoài, hoặc (nghĩ rằng) "nó sẽ tự lăn đi," hoặc "người khác sẽ lăn nó đi," vật được đặt bên trong, sau đó tự nó lăn đi hoặc được người khác lăn đi ra ngoài, (vị ấy) vẫn là canh giữ. Nhưng khi vật được đặt với tâm trong sạch mà đi như vậy thì không có gì để nói. Cột chung hai gói đồ lại rồi đặt ở ranh giới trạm thuế, dầu cho gói đồ bên ngoài chỉ đáng giá một pāda tiền thuế, nhưng do được cột chung với gói đồ ấy, gói đồ bên trong được canh giữ. Nhưng nếu đổi lại, đặt gói đồ bên trong ra ngoài, phạm tội pārājika. Trường hợp cái đòn gánh cũng vậy, khi cột chung lại rồi đặt xuống, phương pháp này cũng tương tự. Nhưng nếu không cột lại mà chỉ đặt ở đầu đòn gánh, phạm tội pārājika. ගච්ඡන්තෙ යානෙ වා අස්සපිට්ඨිආදීසු වා ඨපෙති ‘‘බහි නීහරිස්සතී’’ති නීහටෙපි අවහාරො නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යම්පි න හොති. කස්මා? ‘‘අත්‍ර පවිට්ඨස්ස සුඞ්කං ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තත්තා ඉදඤ්ච සුඞ්කට්ඨානස්ස බහි ඨිතං, න ච තෙන නීතං, තස්මා නෙව භණ්ඩදෙය්‍යං න පාරාජිකං. Đặt (vật) lên cỗ xe đang đi, hoặc lên lưng ngựa v.v... đang đi, với ý nghĩ "nó sẽ mang ra ngoài," dù vật đã được mang ra ngoài, vẫn không phải là sự lấy trộm, cũng không phải trả tiền phạt. Tại sao? Vì có lời quy định rằng: "Hãy thu thuế của người đi vào nơi này," và vật này thì ở bên ngoài trạm thuế, và cũng không phải do vị ấy mang đi. Do đó, không phải trả tiền phạt, cũng không phạm tội pārājika. ඨිතයානාදීසු ඨපිතෙ විනා තස්ස පයොගං ගතෙසු ථෙය්‍යචිත්තෙපි සති නෙවත්ථි අවහාරො. යදි පන ඨපෙත්වා යානාදීනි පාජෙන්තො අතික්කාමෙති[Pg.315], හත්ථිසුත්තාදීසු වා කතපරිචයත්තා පුරතො ඨත්වා ‘‘එහි, රෙ’’ති පක්කොසති, සීමාතික්කමෙ පාරාජිකං. එළකලොමසික්ඛාපදෙ ඉමස්මිං ඨානෙ අඤ්ඤං හරාපෙති, අනාපත්ති, ඉධ පාරාජිකං. තත්‍ර අඤ්ඤස්ස යානෙ වා භණ්ඩෙ වා අජානන්තස්ස පක්ඛිපිත්වා තියොජනං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියානි හොන්තීති පාචිත්තියං. ඉධ අනාපත්ති. Khi đặt (vật) lên cỗ xe v.v... đang đứng yên, nếu chúng đi mà không có sự cố gắng của vị ấy, dù có tâm trộm cắp, vẫn không phải là sự lấy trộm. Nhưng nếu sau khi đặt lên, vị ấy lùa cỗ xe v.v... đi qua, hoặc do có kinh nghiệm về thuật điều khiển voi v.v..., đứng phía trước gọi "Này, lại đây!", khi vượt qua ranh giới, phạm tội pārājika. Trong học giới Eḷakalomā (lông cừu), ở trường hợp này, nhờ người khác mang đi thì vô tội; ở đây (học giới này) thì phạm pārājika. Ở đó (học giới Eḷakalomā), đặt (lông cừu) vào cỗ xe hoặc đồ vật của người khác khi họ không biết rồi đi qua ba do-tuần, (lông cừu) trở thành vật phải xả bỏ, nên phạm pācittiya. Ở đây (học giới này) thì vô tội. සුඞ්කට්ඨානෙ සුඞ්කං දත්වාව ගන්තුං වට්ටති. එකො ආභොගං කත්වා ගච්ඡති ‘‘සචෙ ‘සුඞ්කං දෙහී’ති වක්ඛන්ති, දස්සාමි; නො චෙ වක්ඛන්ති, ගමිස්සාමී’’ති. තං දිස්වා එකො සුඞ්කිකො ‘‘එසො භික්ඛු ගච්ඡති, ගණ්හථ නං සුඞ්ක’’න්ති වදති, අපරො ‘‘කුතො පබ්බජිතස්ස සුඞ්කං, ගච්ඡතූ’’ති වදති, ලද්ධකප්පං හොති, ගන්තබ්බං. ‘‘භික්ඛූනං සුඞ්කං අදත්වා ගන්තුං න වට්ටති, ගණ්හ උපාසකා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘භික්ඛුස්ස සුඞ්කං ගණ්හන්තෙහි පත්තචීවරං ගහෙතබ්බං භවිස්සති, කිං තෙන, ගච්ඡතූ’’ති වුත්තෙපි ලද්ධකප්පමෙව. සචෙපි සුඞ්කිකා නිද්දායන්ති වා, ජූතං වා කීළන්ති, යත්ථ කත්ථචි වා ගතා, අයඤ්ච ‘‘කුහිං සුඞ්කිකා’’ති පක්කොසිත්වාපි න පස්සති, ලද්ධකප්පමෙව. සචෙපි සුඞ්කට්ඨානං පත්වා අඤ්ඤවිහිතො, කිඤ්චි චින්තෙන්තො වා සජ්ඣායන්තො වා මනසිකාරං අනුයුඤ්ජන්තො වා චොරහත්ථිසීහබ්‍යග්ඝාදීහි සහසා වුට්ඨාය සමනුබද්ධො වා, මහාමෙඝං උට්ඨිතං දිස්වා පුරතො සාලං පවිසිතුකාමො වා හුත්වා තං ඨානං අතික්කමති, ලද්ධකප්පමෙව. Tại trạm thuế, phải trả thuế rồi mới được đi. Một vị tỳ khưu đi qua với sự suy xét rằng: "Nếu họ nói 'Hãy trả thuế,' ta sẽ trả; nếu họ không nói, ta sẽ đi." Thấy vị ấy, một nhân viên thu thuế nói: "Vị tỳ khưu kia đang đi, hãy thu thuế của ông ta." Một người khác nói: "Tu sĩ làm gì có thuế, hãy để ngài đi." (Vị ấy) được phép, nên đi. Nhưng khi có người nói: "Tỳ khưu không trả thuế thì không được đi, này các cận sự nam, hãy thu thuế," (người khác lại nói): "Những người thu thuế của tỳ khưu sẽ phải lấy y bát, được lợi ích gì từ việc đó, hãy để ngài đi." Dù được nói như vậy, (vị ấy) vẫn được phép. Nếu các nhân viên thu thuế đang ngủ, hoặc đang chơi cờ bạc, hoặc đã đi đâu đó, và vị này dù đã gọi "Nhân viên thu thuế ở đâu?" mà không thấy ai, (vị ấy) vẫn được phép. Nếu khi đến trạm thuế, vị ấy bị phân tâm, hoặc đang suy nghĩ điều gì đó, hoặc đang tụng đọc, hoặc đang thực hành tác ý, hoặc bị trộm, voi, sư tử, cọp v.v... bất ngờ nổi lên rượt đuổi, hoặc thấy đám mây lớn kéo đến và muốn vào một ngôi nhà có mái che ở phía trước, rồi đi qua nơi đó, (vị ấy) vẫn được phép. සුඞ්කං පරිහරතීති එත්ථ උපචාරං ඔක්කමිත්වා කිඤ්චාපි පරිහරති, අවහාරොයෙවාති Về câu "trốn thuế," dầu cho đi vào vùng phụ cận rồi trốn tránh, vẫn chính là sự lấy trộm. කුරුන්දට්ඨකථායං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායංපන ‘‘‘පරිහරන්තං රාජපුරිසා විහෙඨෙන්තී’ති කෙවලං ආදීනවං දස්සෙත්වා උපචාරං ඔක්කමිත්වා පරිහරතො දුක්කටං, අනොක්කමිත්වා පරිහරතො අනාපත්තී’’ති වුත්තං. ඉදං පාළියා සමෙති. එත්ථ ද්වීහි ලෙඩ්ඩුපාතෙහි උපචාරො පරිච්ඡින්දිතබ්බොති. Điều này được nói trong Chú giải Kurunda. Nhưng trong Đại Chú giải có nói: "Chỉ ra sự nguy hiểm đơn thuần rằng 'quan quân sẽ làm hại người trốn tránh,' người đi vào vùng phụ cận rồi trốn tránh thì phạm dukkaṭa, người trốn tránh mà không đi vào vùng phụ cận thì vô tội." Điều này phù hợp với Pāli. Ở đây, vùng phụ cận nên được xác định bằng hai tầm ném đất. සුඞ්කඝාතකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về trốn thuế đã kết thúc. පාණකථා Câu chuyện về sinh vật. 114. ඉතො පරස්මිං එකංසෙන අවහාරප්පහොනකපාණං දස්සෙන්තො ‘‘මනුස්සපාණො’’ති ආහ. තම්පි භුජිස්සං හරන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. යොපි [Pg.316] භුජිස්සො මාතරා වා පිතරා වා ආඨපිතො හොති, අත්තනා වා අත්තනො උපරි කත්වා පඤ්ඤාසං වා සට්ඨිං වා අග්ගහෙසි, තම්පි හරන්තස්ස අවහාරො නත්ථි; ධනං පන ගතට්ඨානෙ වඩ්ඪති. අන්තොජාතක-ධනක්කීත-කරමරානීතප්පභෙදං පන දාසංයෙව හරන්තස්ස අවහාරො හොති. තමෙව හි සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘පාණො නාම මනුස්සපාණො වුච්චතී’’ති. එත්ථ ච ගෙහදාසියා කුච්ඡිම්හි දාසස්ස ජාතො අන්තොජාතකො, ධනෙන කීතො ධනක්කීතො, පරදෙසතො පහරිත්වා ආනෙත්වා දාසබ්‍යං උපගමිතො කරමරානීතොති වෙදිතබ්බො. එවරූපං පාණං ‘‘හරිස්සාමී’’ති ආමසති, දුක්කටං. හත්ථෙ වා පාදෙ වා ගහෙත්වා උක්ඛිපන්තො ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. උක්ඛිපිත්වා පලායිතුකාමො කෙසග්ගමත්තම්පි ඨිතට්ඨානතො අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. කෙසෙසු වා හත්ථෙසු වා ගහෙත්වා කඩ්ඪති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. 114. Tiếp theo đây, để chỉ rõ sinh vật chắc chắn có thể bị lấy trộm, ngài nói "sinh vật là con người." Ngay cả việc bắt một người tự do đi cũng không phải là sự lấy trộm. Người tự do nào được cha hoặc mẹ giao phó, hoặc tự mình nhận năm mươi hay sáu mươi (kahāpaṇa) để gán nợ cho bản thân, việc bắt người đó đi cũng không phải là sự lấy trộm; nhưng món nợ sẽ tăng lên ở nơi người đó đến. Nhưng việc bắt một người nô lệ thuộc các loại: sinh ra trong nhà, mua bằng tiền, hoặc bị bắt làm tù binh, mới là sự lấy trộm. Thật vậy, chính vì nhắm đến hạng người đó mà câu này được nói: "Sinh vật được gọi là sinh vật người." Ở đây, người sinh ra trong bụng của nữ tỳ trong nhà do một nam nô lệ là antojātaka (nô lệ sinh trong nhà); người được mua bằng tiền là dhanakkīta (nô lệ mua bằng tiền); người bị bắt từ xứ khác mang về và bị buộc làm nô lệ nên được hiểu là karamarānīta (nô lệ tù binh). Sờ vào một sinh vật như vậy với ý nghĩ "ta sẽ bắt đi," phạm dukkaṭa. Nắm tay hoặc chân nhấc lên làm cho giãy giụa, phạm thullaccaya. Nhấc lên với ý định bỏ chạy, làm di chuyển khỏi vị trí đứng dù chỉ bằng một sợi tóc, phạm pārājika. Nắm tóc hoặc tay mà kéo đi, (tội) được tính theo từng bước chân. පදසා නෙස්සාමීති තජ්ජෙන්තො වා පහරන්තො වා ‘‘ඉතො ගච්ඡාහී’’ති වදති, තෙන වුත්තදිසාභාගං ගච්ඡන්තස්ස දුතියපදවාරෙන පාරාජිකං. යෙපි තෙන සද්ධිං එකච්ඡන්දා හොන්ති, සබ්බෙසං එකක්ඛණෙ පාරාජිකං. භික්ඛු දාසං දිස්වා සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිත්වා වා අපුච්ඡිත්වා වා ‘‘ගච්ඡ, පලායිත්වා සුඛං ජීවා’’ති වදති, සො චෙ පලායති, දුතියපදවාරෙ පාරාජිකං. තං අත්තනො සමීපං ආගතං අඤ්ඤො ‘‘පලායා’’ති වදති, සචෙ භික්ඛුසතං පටිපාටියා අත්තනො සමීපමාගතං වදති, සබ්බෙසං පාරාජිකං. යො පන වෙගසා පලායන්තංයෙව ‘‘පලාය, යාව තං සාමිකා න ගණ්හන්තී’’ති භණති, අනාපත්ති පාරාජිකස්ස. සචෙ පන සණිකං ගච්ඡන්තං භණති, සො ච තස්ස වචනෙන සීඝං ගච්ඡති, පාරාජිකං. පලායිත්වා අඤ්ඤං ගාමං වා දෙසං වා ගතං දිස්වා තතොපි පලාපෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව. (Vị tỳ khưu) nói rằng: ‘Tôi sẽ dẫn đi bằng bước chân,’ rồi hăm dọa hoặc đánh đập và bảo rằng: ‘Hãy đi khỏi đây,’ đối với người nô lệ đi về hướng đã được vị ấy bảo, (vị tỳ khưu) phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Cả những vị nào có cùng ý muốn với vị ấy, tất cả đều phạm tội pārājika trong cùng một khoảnh khắc. Vị tỳ khưu thấy người nô lệ, dù có hỏi hay không hỏi về sự vui khổ, rồi nói rằng: ‘Hãy đi đi, hãy trốn đi mà sống cho an vui,’ nếu người ấy trốn đi, (vị tỳ khưu) phạm tội pārājika ở bước chân thứ hai. Người nô lệ ấy đến gần mình, một vị khác lại bảo: ‘Hãy trốn đi.’ Nếu một trăm vị tỳ khưu lần lượt bảo người nô lệ đã đến gần mình (như thế), tất cả đều phạm tội pārājika. Lại nữa, vị nào nói với người đang trốn chạy với tốc độ nhanh rằng: ‘Hãy trốn đi, cho đến khi các người chủ không bắt được ngươi,’ thì không phạm tội pārājika. Nhưng nếu nói với người đang đi chậm, và người ấy do lời nói của vị tỳ khưu mà đi nhanh, thì phạm tội pārājika. Thấy người (nô lệ) đã trốn đi đến một ngôi làng khác hoặc một xứ khác, vị nào khiến người ấy trốn đi khỏi nơi đó nữa thì cũng phạm tội pārājika. අදින්නාදානං නාම පරියායෙන මුච්චති. යො හි එවං වදති – ‘‘ත්වං ඉධ කිං කරොසි, Tội trộm cắp được gọi là thoát khỏi (tội) bằng cách nói bóng gió. Thật vậy, vị nào nói như vầy: ‘Ngươi đang làm gì ở đây, කිං තෙ පලායිතුං න වට්ටතීති වා, කිං කත්ථචි ගන්ත්වා සුඛං ජීවිතුං න වට්ටතීති වා, දාසදාසියො පලායිත්වා අමුකං නාම පදෙසං ගන්ත්වා සුඛං ජීවන්තී’’ති වා, සො ච තස්ස වචනං සුත්වා පලායති, අවහාරො නත්ථි. යොපි ‘‘මයං අමුකං නාම පදෙසං ගච්ඡාම, තත්‍රාගතා සුඛං ජීවන්ති, අම්හෙහි ච සද්ධිං ගච්ඡන්තානං අන්තරාමග්ගෙපි පාථෙය්‍යාදීහි කිලමථො නත්ථී’’ති වත්වා සුඛං අත්තනා සද්ධිං ආගච්ඡන්තං ගහෙත්වා ගච්ඡති [Pg.317] මග්ගගමනවසෙන, න ථෙය්‍යචිත්තෙන; නෙවත්ථි අවහාරො. අන්තරාමග්ගෙ ච චොරෙසු උට්ඨිතෙසු ‘‘අරෙ! චොරා උට්ඨිතා, වෙගෙන පලාය, එහි යාහී’’ති වදන්තස්සාපි චොරන්තරාය මොචනත්ථාය වුත්තත්තා අවහාරං න වදන්තීති. hay là ‘Chẳng lẽ ngươi không nên trốn đi sao?’ hay là ‘Chẳng lẽ không nên đi đến một nơi nào đó để sống an vui sao?’ hay là ‘Các nam nữ nô lệ đã trốn đi, đến một nơi tên là như vầy như vầy rồi sống an vui.’ Và nếu người ấy nghe lời nói của vị tỳ khưu rồi trốn đi, thì không có sự chiếm đoạt. Cả vị nào nói rằng: ‘Chúng tôi đi đến một nơi tên là như vầy như vầy, những người đến đó sống an vui, và những người đi cùng chúng tôi cũng không có sự mệt nhọc vì lương thực dọc đường v.v... trên đường đi,’ rồi dẫn người đang vui vẻ đi cùng với mình đi theo cách đi đường, không phải với tâm trộm cắp; thì không có sự chiếm đoạt. Và trên đường đi, khi có trộm cướp nổi lên, ngay cả khi vị ấy nói: ‘Này! Trộm cướp đã nổi lên, hãy mau trốn đi, hãy đến, hãy đi!’ thì vì lời nói đó là nhằm mục đích giải thoát khỏi nguy hiểm từ trộm cướp, nên các ngài không gọi đó là sự chiếm đoạt. පාණකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về chúng sanh hữu tình đã kết thúc. අපදකථා Phần luận về loài không chân අපදෙසු අහි නාම සස්සාමිකො අහිතුණ්ඩිකාදීහි ගහිතසප්පො; යං කීළාපෙන්තා Trong các loài không chân, con rắn có chủ là con rắn đã bị những người bắt rắn v.v... bắt giữ; khi họ cho nó biểu diễn, අඩ්ඪම්පි පාදම්පි කහාපණම්පි ලභන්ති, මුඤ්චන්තාපි හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා ගහෙත්වාව මුඤ්චන්ති. තෙ කස්සචි භික්ඛුනො නිසින්නොකාසං ගන්ත්වා සප්පකරණ්ඩං ඨපෙත්වා නිද්දායන්ති වා, කත්ථචි වා ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ සො භික්ඛු ථෙය්‍යචිත්තෙන තං කරණ්ඩං ආමසති, දුක්කටං. ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. සචෙ පන කරණ්ඩකං උග්ඝාටෙත්වා සප්පං ගීවාය ගණ්හාති, දුක්කටං. උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. උජුකං කත්වා උද්ධරන්තස්ස කරණ්ඩතලතො සප්පස්ස නඞ්ගුට්ඨෙ කෙසග්ගමත්තෙ මුත්තෙ පාරාජිකං. ඝංසිත්වා කඩ්ඪන්තස්ස නඞ්ගුට්ඨෙ මුඛවට්ටිතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. කරණ්ඩමුඛං ඊසකං විවරිත්වා පහාරං වා දත්වා ‘‘එහි, රෙ’’ති නාමෙන පක්කොසිත්වා නික්ඛාමෙති, පාරාජිකං. තථෙව විවරිත්වා මණ්ඩූකසද්දං වා මූසිකසද්දං වා ලාජාවිකිරණං වා කත්වා නාමෙන පක්කොසති, අච්ඡරං වා පහරති, එවං නික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. මුඛං අවිවරිත්වාපි එවං කතෙ ඡාතො සප්පො සීසෙන කරණ්ඩපුටං ආහච්ච ඔකාසං කත්වා පලායති, පාරාජිකමෙව. සචෙ පන මුඛෙ විවරිතෙ සයමෙව සප්පො නික්ඛමිත්වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථාපි මුඛං විවරිත්වා වා අවිවරිත්වා වා කෙවලං මණ්ඩූකමූසිකසද්දං ලාජාවිකිරණමෙව ච කරොති, න නාමං ගහෙත්වා පක්කොසති, න අච්ඡරං වා පහරති, සප්පො ච ඡාතත්තා ‘‘මණ්ඩූකාදීනි ඛාදිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. මච්ඡො කෙවලං ඉධ අපදග්ගහණෙන ආගතො. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං උදකට්ඨෙ වුත්තමෙවාති. họ nhận được nửa kahāpaṇa, một phần tư kahāpaṇa, hoặc một kahāpaṇa, và khi thả ra, họ cũng chỉ thả sau khi đã nhận được bạc hoặc vàng. Những người ấy đi đến chỗ ngồi của một vị tỳ khưu nào đó, đặt giỏ rắn xuống rồi ngủ, hoặc đi đến một nơi nào đó, nếu khi ấy vị tỳ khưu đó với tâm trộm cắp mà sờ vào cái giỏ ấy, thì phạm tội dukkaṭa. Làm cho nó rung động, phạm tội thullaccaya. Làm cho nó di chuyển khỏi chỗ, phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu mở giỏ ra và nắm con rắn ở cổ, thì phạm tội dukkaṭa. Nhấc nó lên, phạm tội thullaccaya. Đối với người duỗi thẳng con rắn ra và nhấc lên, khi đuôi của con rắn vừa thoát khỏi đáy giỏ chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārājika. Đối với người kéo ra bằng cách cọ xát, ngay khi đuôi vừa thoát khỏi vành miệng giỏ, thì phạm tội pārājika. Mở hé miệng giỏ, rồi gõ hoặc gọi tên nó: ‘Này, hãy ra đây,’ để làm nó ra khỏi, thì phạm tội pārājika. Tương tự như vậy, mở hé ra rồi làm tiếng ếch, tiếng chuột, hoặc rải cốm rang và gọi tên nó, hoặc búng tay, khi nó ra khỏi bằng cách như vậy cũng phạm tội pārājika. Ngay cả khi không mở miệng giỏ mà làm như vậy, con rắn đang đói dùng đầu húc vào nắp giỏ, tạo ra một lối thoát rồi trốn đi, thì cũng phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu khi miệng giỏ đã được mở, con rắn tự mình bò ra rồi trốn đi, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Hoặc là, dù mở hay không mở miệng giỏ, chỉ làm tiếng ếch, tiếng chuột và rải cốm rang, mà không gọi tên, cũng không búng tay, và con rắn vì đói nên nghĩ rằng: ‘Ta sẽ ăn ếch v.v...’ rồi bò ra và trốn đi, thì cũng phạm tội bhaṇḍadeyya. Con cá chỉ được kể đến ở đây bằng cách dùng từ ‘loài không chân.’ Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói trong phần về vật ở dưới nước. අපදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về loài không chân đã kết thúc. ද්විපදකථා Phần luận về loài hai chân 115. ද්විපදෙසු [Pg.318] – යෙ අවහරිතුං සක්කා, තෙ දස්සෙන්තො ‘‘මනුස්සා පක්ඛජාතා’’ති ආහ. දෙවතා පන අවහරිතුං න සක්කා. පක්ඛා ජාතා එතෙසන්ති පක්ඛජාතා. තෙ ලොමපක්ඛා චම්මපක්ඛා අට්ඨිපක්ඛාති තිවිධා. තත්ථ මොරකුක්කුටාදයො ලොමපක්ඛා, වග්ගුලිආදයො චම්මපක්ඛා, භමරාදයො අට්ඨිපක්ඛාති වෙදිතබ්බා. තෙ සබ්බෙපි මනුස්සා ච පක්ඛජාතා ච කෙවලං ඉධ ද්විපදග්ගහණෙන ආගතා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං ආකාසට්ඨෙ ච පාණෙ ච වුත්තනයමෙවාති. 115. Trong các loài hai chân – để chỉ những loài có thể bị chiếm đoạt, ngài đã nói: ‘loài người và loài có cánh.’ Còn chư thiên thì không thể bị chiếm đoạt. ‘Chúng có cánh đã sanh ra’ nên gọi là loài có cánh (pakkhajātā). Chúng có ba loại: loài cánh lông, loài cánh da, và loài cánh xương. Trong đó, công, gà, v.v... là loài cánh lông; dơi, v.v... là loài cánh da; ong, v.v... là loài cánh xương, nên biết như vậy. Tất cả chúng, cả loài người và loài có cánh, chỉ được kể đến ở đây bằng cách dùng từ ‘loài hai chân.’ Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói theo phương pháp trong phần về vật ở trên không và phần về chúng sanh hữu tình. ද්විපදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về loài hai chân đã kết thúc. චතුප්පදකථා Phần luận về loài bốn chân 116. චතුප්පදෙසු – පසුකාති පාළියං ආගතාවසෙසා සබ්බා චතුප්පදජාතීති වෙදිතබ්බා. හත්ථිආදයො පාකටායෙව. තත්ථ ථෙය්‍යචිත්තෙන හත්ථිං ආමසන්තස්ස දුක්කටං, ඵන්දාපෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යො පන මහාබලො බලමදෙන තරුණං භිඞ්කච්ඡාපං නාභිමූලෙ සීසෙන උච්චාරෙත්වා ගණ්හන්තො චත්තාරො පාදෙ, සොණ්ඩං ච භූමිතො කෙසග්ගමත්තම්පි මොචෙති, පාරාජිකං. හත්ථී පන කොචි හත්ථිසාලායං බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති, කොචි අන්තොවත්ථුම්හි තිට්ඨති, කොචි රාජඞ්ගණෙ තිට්ඨති, තත්ථ හත්ථිසාලායං ගීවාය බන්ධිත්වා ඨපිතස්ස ගීවාබන්ධනඤ්ච චත්තාරො ච පාදාති පඤ්ච ඨානානි හොන්ති. ගීවාය ච එකස්මිඤ්ච පාදෙ අයසඞ්ඛලිකාය බද්ධස්ස ඡ ඨානානි. ගීවාය ච ද්වීසු ච පාදෙසු බද්ධස්ස සත්ත ඨානානි. තෙසං වසෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි. අබද්ධස්ස සකලා හත්ථිසාලා ඨානං. තතො අතික්කමනෙ, පාරාජිකං. අන්තොවත්ථුම්හි ඨිතස්ස සකලං අන්තොවත්ථුමෙව ඨානං. තස්ස වත්ථුද්වාරාතික්කමනෙ පාරාජිකං. රාජඞ්ගණෙ ඨිතස්ස සකලනගරං ඨානං. තස්ස නගරද්වාරාතික්කමනෙ පාරාජිකං. බහිනගරෙ ඨිතස්ස ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං. තං හරන්තො පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. නිපන්නස්ස එකමෙව ඨානං. තං ථෙය්‍යචිත්තෙන උට්ඨාපෙන්තස්ස උට්ඨිතමත්තෙ පාරාජිකං. අස්සෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො. සචෙ පන සො චතූසු පාදෙසු බද්ධො හොති, අට්ඨ ඨානානි වෙදිතබ්බානි. එස නයො ඔට්ඨෙපි. 116. Trong các loài bốn chân – về từ ‘gia súc,’ nên được hiểu là tất cả các loài bốn chân còn lại ngoài những loài đã được đề cập trong Pāli. Voi v.v... thì đã rõ ràng. Trong trường hợp ấy, vị tỳ khưu có tâm trộm cắp sờ vào con voi thì phạm tội dukkaṭa, làm nó rung động thì phạm tội thullaccaya. Lại nữa, vị tỳ khưu nào có sức mạnh, do cậy sức, dùng đầu nâng một con voi con còn non ở gốc rốn lên, trong khi bắt lấy mà làm cho bốn chân và cái vòi nhấc khỏi mặt đất dù chỉ bằng một sợi tóc, thì phạm tội pārājika. Lại nữa, có con voi bị cột lại và giữ trong chuồng voi, có con đứng mà không bị cột, có con đứng trong khu đất nhà, có con đứng ở sân vua. Trong các trường hợp ấy, đối với con voi bị cột ở cổ và giữ trong chuồng voi, thì có năm vị trí: dây cột cổ và bốn chân. Đối với con voi bị cột bằng dây xích sắt ở cổ và ở một chân, có sáu vị trí. Đối với con voi bị cột ở cổ và ở hai chân, có bảy vị trí. Nên hiểu việc làm rung động và việc dời khỏi vị trí tùy theo các vị trí ấy. Đối với con voi không bị cột, toàn bộ chuồng voi là vị trí. Khi đi qua khỏi đó, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng trong khu đất nhà, toàn bộ khu đất nhà chính là vị trí. Khi nó đi qua khỏi cổng của khu đất, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng ở sân vua, toàn bộ thành phố là vị trí. Khi nó đi qua khỏi cổng thành, phạm tội pārājika. Đối với con voi đứng ở ngoài thành, chính nơi nó đứng là vị trí. Vị tỳ khưu dắt nó đi nên bị xử tội theo từng bước chân. Đối với con voi đang nằm, chỉ có một vị trí. Vị tỳ khưu có tâm trộm cắp làm cho nó đứng dậy, ngay khi nó vừa đứng dậy thì phạm tội pārājika. Đối với ngựa cũng có cùng sự quyết đoán này. Tuy nhiên, nếu nó bị cột ở bốn chân, nên hiểu là có tám vị trí. Phương pháp này cũng áp dụng cho lạc đà. ගොණොපි [Pg.319] කොචි ගෙහෙ බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති. කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති, කොචි පන වජෙ බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, කොචි අබද්ධොව තිට්ඨති. තත්ථ ගෙහෙ බන්ධිත්වා ඨපිතස්ස චත්තාරො පාදා, බන්ධනඤ්චාති පඤ්ච ඨානානි; අබද්ධස්ස සකලං ගෙහං. වජෙපි බද්ධස්ස පඤ්ච ඨානානි. අබද්ධස්ස සකලො වජො. තං වජද්වාරං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වජං භින්දිත්වා හරන්තො ඛණ්ඩද්වාරං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. ද්වාරං වා විවරිත්වා වජං වා භින්දිත්වා බහි ඨිතො නාමෙන පක්කොසිත්වා නික්ඛාමෙති, පාරාජිකං. සාඛාභඞ්ගං දස්සෙත්වා පක්කොසන්තස්සාපි එසෙව නයො. ද්වාරං අවිවරිත්වා වජං අභින්දිත්වා සාඛාභඞ්ගං චාලෙත්වා පක්කොසති, ගොණො ඡාතතාය වජං ලඞ්ඝෙත්වා නික්ඛමති, පාරාජිකමෙව. සචෙ පන ද්වාරෙ විවරිතෙ වජෙ වා භින්නෙ සයමෙව නික්ඛමති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ද්වාරං විවරිත්වා වා අවිවරිත්වා වා වජම්පි භින්දිත්වා වා අභින්දිත්වා වා කෙවලං සාඛාභඞ්ගං චාලෙති, න පක්කොසති, ගොණො ඡාතතාය පදසා වා ලඞ්ඝෙත්වා වා නික්ඛමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. එකො මජ්ඣෙ ගාමෙ බද්ධො ඨිතො, එකො නිපන්නො. ඨිතගොණස්ස පඤ්ච ඨානානි හොන්ති, නිපන්නස්ස ද්වෙ ඨානානි; තෙසං වසෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි. Cũng có con bò bị cột và giữ trong nhà. Có con đứng mà không bị cột, lại nữa, có con bị cột và giữ trong chuồng, có con đứng mà không bị cột. Trong trường hợp ấy, đối với con bò bị cột và giữ trong nhà, có năm vị trí: bốn chân và dây cột; đối với con không bị cột, toàn bộ ngôi nhà là vị trí. Trong chuồng cũng vậy, đối với con bị cột có năm vị trí. Đối với con không bị cột, toàn bộ chuồng là vị trí. Làm cho nó đi qua khỏi cổng chuồng, phạm tội pārājika. Phá chuồng và dắt đi, làm cho nó đi qua khỏi chỗ đã phá, phạm tội pārājika. Hoặc mở cổng hoặc phá chuồng, đứng bên ngoài gọi tên và làm cho nó đi ra, phạm tội pārājika. Đối với người đưa cành cây ra và gọi, cũng có cùng phương pháp này. Không mở cổng, không phá chuồng, chỉ rung cành cây và gọi, con bò vì đói mà nhảy qua chuồng đi ra, vẫn phạm tội pārājika. Tuy nhiên, nếu khi cổng đã được mở hoặc chuồng đã bị phá, nó tự mình đi ra, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Hoặc mở cổng hoặc không mở, hoặc phá chuồng hoặc không phá, chỉ rung cành cây mà không gọi, con bò vì đói mà tự đi ra hoặc nhảy ra, vẫn phạm tội bhaṇḍadeyya. Một con bị cột đứng giữa làng, một con đang nằm. Đối với con bò đứng, có năm vị trí, đối với con đang nằm, có hai vị trí; nên hiểu việc làm rung động và việc dời khỏi vị trí tùy theo các vị trí ấy. යො පන නිපන්නං අනුට්ඨාපෙත්වා තත්ථෙව ඝාතෙති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සුපරික්ඛිත්තෙ පන ද්වාරයුත්තෙ ගාමෙ ඨිතගොණස්ස සකලගාමො ඨානං. අපරික්ඛිත්තෙ ඨිතස්ස වා චරන්තස්ස වා පාදෙහි අක්කන්තට්ඨානමෙව ඨානං ගද්‍රභපසුකාසුපි අයමෙව විනිච්ඡයොති. Lại nữa, vị tỳ khưu nào không làm cho con vật đang nằm đứng dậy mà giết nó ngay tại chỗ, thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Lại nữa, đối với con bò đứng trong một ngôi làng được rào kỹ và có cổng, toàn bộ ngôi làng là vị trí. Đối với con bò đứng hoặc đi lại trong một ngôi làng không được rào, chính nơi mà các chân nó dẫm lên là vị trí. Đối với lừa và các loài gia súc khác cũng có cùng sự quyết đoán này. චතුප්පදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về loài bốn chân đã kết thúc. බහුප්පදකථා Phần luận về loài nhiều chân 117. බහුප්පදෙසු – සචෙ එකාය සතපදියා වත්ථු පූරති, තං පදසා නෙන්තස්ස නවනවුති ථුල්ලච්චයානි, එකං පාරාජිකං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. 117. Trong các loài nhiều chân – nếu vật của tội được đủ với một con rết, đối với vị tỳ khưu dắt nó đi theo từng bước chân, có chín mươi chín tội thullaccaya và một tội pārājika. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. බහුප්පදකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về loài nhiều chân đã kết thúc. ඔචරකකථා Phần luận về người do thám 118. ඔචරතීති [Pg.320] ඔචරකො, තත්ථ තත්ථ අන්තො අනුපවිසතීති වුත්තං හොති. ඔචරිත්වාති සල්ලක්ඛෙත්වා, උපධාරෙත්වාති අත්ථො. ආචික්ඛතීති පරකුලෙසු වා විහාරාදීසු වා දුට්ඨපිතං අසංවිහිතාරක්ඛං භණ්ඩං අඤ්ඤස්ස චොරකම්මං කාතුං පටිබලස්ස ආරොචෙති. ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්සාති අවස්සං හාරියෙ භණ්ඩෙ ඔචරකස්ස ආණත්තික්ඛණෙ ඉතරස්ස ඨානාචාවනෙති එවං ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස. යො පන ‘‘පුරිසො ගෙහෙ නත්ථි, භණ්ඩං අසුකස්මිං නාම පදෙසෙ ඨපිතං අසංවිහිතාරක්ඛං, ද්වාරං අසංවුතං, ගතමත්තෙනෙව සක්කා හරිතුං, නත්ථි නාම කොචි පුරිසකාරූපජීවී, යො තං ගන්ත්වා හරෙය්‍යා’’තිආදිනා නයෙන පරියායකථං කරොති, තඤ්ච සුත්වා අඤ්ඤො ‘‘අහං දානි හරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා හරති, තස්ස ඨානාචාවනෙ පාරාජිකං, ඉතරස්ස පන අනාපත්ති. පරියායෙන හි අදින්නාදානතො මුච්චතීති. 118. Người đi do thám được gọi là ocaraka; được nói là người đi vào bên trong ở nơi này nơi kia. 'Ocaritvā' (sau khi do thám) có nghĩa là sau khi ghi nhận, sau khi xem xét. 'Ācikkhati' (chỉ bảo) là chỉ cho một người khác có khả năng thực hiện hành vi trộm cắp về tài vật được cất giữ tồi tệ, không có người canh gác, ở trong nhà của người khác hoặc trong tu viện v.v... 'Cả hai đều phạm tội pārājika' có nghĩa là: đối với tài vật chắc chắn sẽ bị lấy đi, người do thám phạm tội vào khoảnh khắc ra lệnh, người kia phạm tội khi dời vật khỏi vị trí; như vậy cả hai đều phạm tội pārājika. Lại nữa, vị tỳ khưu nào nói lời bóng gió theo cách như: "Không có người đàn ông nào trong nhà, tài vật được cất ở nơi kia, không có người canh gác, cửa không đóng, chỉ cần đến là có thể lấy đi được. Chẳng lẽ không có người nào sống bằng sự nỗ lực của đàn ông mà có thể đến đó lấy vật ấy đi sao?", và một người khác nghe vậy, nghĩ rằng "Bây giờ ta sẽ đi lấy," rồi đến và lấy đi, người đó phạm tội pārājika khi dời vật khỏi vị trí, còn người kia thì vô tội. Bởi vì, bằng cách nói bóng gió, người ấy thoát khỏi tội trộm cắp. ඔචරකකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về người do thám đã kết thúc. ඔණිරක්ඛකථා Phần luận về người giữ vật đã được mang đến ඔණිං රක්ඛතීති ඔණිරක්ඛො. යො පරෙන අත්තනො වසනට්ඨානෙ ආභතං භණ්ඩං ‘‘ඉදං Người giữ vật đã được mang đến được gọi là oṇirakkho. Vị tỳ khưu nào, đối với tài vật đã được người khác mang đến nơi ở của mình, (nói rằng) "Cái này..." තාව, භන්තෙ, මුහුත්තං ඔලොකෙථ, යාව අහං ඉදං නාම කිච්චං කත්වා ආගච්ඡාමී’’ති වුත්තො රක්ඛති, තස්සෙතං අධිවචනං. තෙනෙවාහ – ‘‘ඔණිරක්ඛො නාම ආහටං භණ්ඩං ගොපෙන්තො’’ති. තත්ථ ඔණිරක්ඛො යෙභුය්‍යෙන බන්ධිත්වා ලග්ගෙත්වා ඨපිතභණ්ඩං අමොචෙත්වාව හෙට්ඨා පසිබ්බකං වා පුටකං වා ඡින්දිත්වා කිඤ්චිමත්තං ගහෙත්වා සිබ්බනාදිං පුන පාකතිකං කරොති, ‘‘එවං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආමසනාදීනි කරොන්තස්ස අනුරුපා ආපත්තියො වෙදිතබ්බාති. Vị tỳ khưu được nói rằng: "Bạch ngài, trong khi con đi làm công việc này rồi trở lại, xin ngài trông chừng (tài vật này) một chốc lát," rồi giữ gìn, đây là tên gọi của vị ấy. Do đó, ngài đã nói: "Oṇirakkho (người giữ hộ) là người canh giữ tài vật được giao." Trong trường hợp ấy, người giữ hộ phần lớn không mở tài vật đã được cột lại và niêm phong mà chỉ rạch túi hoặc gói ở phía dưới, lấy đi một ít, rồi may vá lại như cũ. Nên biết rằng vị tỳ khưu thực hiện các hành vi như sờ mó... với ý định "Ta sẽ lấy như thế này" thì phạm các tội tương ứng (với giá trị). ඔණිරක්ඛකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về người giữ hộ đã kết thúc. සංවිදාවහාරකථා Câu chuyện về việc trộm cắp có đồng mưu. සංවිධාය [Pg.321] අවහාරො සංවිදාවහාරො; අඤ්ඤමඤ්ඤසඤ්ඤත්තියා කතාවහාරොති වුත්තං හොති. සංවිදහිත්වාති එකච්ඡන්දතාය එකජ්ඣාසයතාය සම්මන්තයිත්වාති අත්ථො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සම්බහුලා භික්ඛූ ‘‘අසුකං නාම ගෙහං ගන්ත්වා, ඡදනං වා භින්දිත්වා, සන්ධිං වා ඡින්දිත්වා භණ්ඩං හරිස්සාමා’’ති සංවිදහිත්වා ගච්ඡන්ති. තෙසු එකො භණ්ඩං අවහරති. තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. පරිවාරෙපි චෙතං වුත්තං – Trộm cắp có đồng mưu được gọi là saṃvidāvahāra; điều này có nghĩa là việc trộm cắp được thực hiện bằng sự thông báo cho nhau. "Saṃvidahitvā" có nghĩa là bàn bạc với nhau, có cùng ý muốn, cùng chí hướng. Đây là sự phân xử trong trường hợp đó: Nhiều vị tỳ khưu sau khi đồng mưu với nhau rằng: "Chúng ta sẽ đến ngôi nhà kia, phá mái nhà hoặc khoét vách để lấy tài vật," rồi cùng đi. Trong số họ, một người lấy trộm tài vật. Khi người đó nhấc tài vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. Điều này cũng đã được nói trong tạng Parivāra: ‘‘චතුරො ජනා සංවිධාය, ගරුභණ්ඩං අවාහරුං; තයො පාරාජිකා, එකො න පාරාජිකො; පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 479); "Bốn người đồng mưu, lấy trộm vật nặng; Ba người phạm pārājika, một người không phạm pārājika; Vấn đề này đã được các bậc thiện xảo suy xét." තස්සායං අත්ථො – චත්තාරො ජනා ආචරියන්තෙවාසිකා ඡමාසකං ගරුභණ්ඩං ආහරිතුකාමා ජාතා. තත්ථ ආචරියො ‘‘ත්වං එකං මාසකං හර, ත්වං එකං, ත්වං එකං, අහං තයො හරිස්සාමී’’ති ආහ. අන්තෙවාසිකෙසු පන පඨමො ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, තයො හරථ, ත්වං එකං හර, ත්වං එකං, අහං එකං හරිස්සාමී’’ති ආහ. ඉතරෙපි ද්වෙ එවමෙව ආහංසු. තත්ථ අන්තෙවාසිකෙසු එකමෙකස්ස එකෙකො මාසකො සාහත්ථිකො හොති, තෙන නෙසං දුක්කටාපත්තියො; පඤ්ච ආණත්තිකා, තෙහි තිණ්ණම්පි පාරාජිකං. ආචරියස්ස පන තයො සාහත්ථිකා, තෙහිස්ස ථුල්ලච්චයං. තයො ආණත්තිකා, තෙහිපි ථුල්ලච්චයමෙව. ඉමස්මිඤ්හි අදින්නාදානසික්ඛාපදෙ සාහත්ථිකං වා ආණත්තිකස්ස, ආණත්තිකං වා සාහත්ථිකස්ස අඞ්ගං න හොති. සාහත්ථිකං පන සාහත්ථිකෙනෙව කාරෙතබ්බං, ආණත්තිකං ආණත්තිකෙනෙව. තෙන වුත්තං – ‘‘චතුරො ජනා සංවිධාය…පෙ… පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. Đây là ý nghĩa của câu kệ đó: Bốn người, là thầy và trò, có ý muốn lấy trộm một vật nặng trị giá sáu māsaka. Trong đó, vị thầy nói: "Con lấy một māsaka, con lấy một, con lấy một, ta sẽ lấy ba." Nhưng trong số các đệ tử, người thứ nhất nói: "Bạch ngài, ngài hãy lấy ba, anh lấy một, anh lấy một, con sẽ lấy một." Hai người còn lại cũng nói như vậy. Trong trường hợp này, đối với mỗi người đệ tử, một māsaka là do tự tay lấy (sāhatthika), do đó họ phạm tội dukkaṭa; năm māsaka còn lại là do sai bảo (āṇattika), do đó cả ba đều phạm tội pārājika. Còn đối với vị thầy, ba māsaka là do tự tay lấy, do đó vị ấy phạm tội thullaccaya. Ba māsaka còn lại là do sai bảo, do đó cũng chỉ phạm tội thullaccaya. Bởi vì trong học giới về trộm cắp này, việc tự tay lấy không phải là thành phần của việc sai bảo, và việc sai bảo cũng không phải là thành phần của việc tự tay lấy. Việc tự tay lấy phải được tính với việc tự tay lấy, việc sai bảo phải được tính với việc sai bảo. Do đó, đã được nói rằng: "Bốn người đồng mưu... vấn đề này đã được các bậc thiện xảo suy xét." අපිච සංවිදාවහාරෙ අසම්මොහත්ථං ‘‘එකභණ්ඩං එකට්ඨානං, එකභණ්ඩං නානාඨානං; නානාභණ්ඩං එකට්ඨානං, නානාභණ්ඩං නානාඨාන’’න්ති ඉදම්පි චතුක්කං අත්ථතො සල්ලක්ඛෙතබ්බං. තත්ථ එකභණ්ඩං එකට්ඨානන්ති එකකුලස්ස ආපණඵලකෙ පඤ්චමාසකං භණ්ඩං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා භික්ඛූ එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතං ආහරා’’ති, තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. එකභණ්ඩං [Pg.322] නානාඨානන්ති එකකුලස්ස පඤ්චසු ආපණඵලකෙසු එකෙකමාසකං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතෙ ආහරා’’ති, පඤ්චමස්ස මාසකස්ස උද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. නානාභණ්ඩං එකට්ඨානන්ති බහූනං සන්තකං පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං භණ්ඩං එකස්මිං ඨානෙ දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතං ආහරා’’ති, තස්සුද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකං. නානාභණ්ඩං නානාඨානන්ති පඤ්චන්නං කුලානං පඤ්චසු ආපණඵලකෙසු එකෙකමාසකං දුට්ඨපිතං දිස්වා සම්බහුලා එකං ආණාපෙන්ති ‘‘ගච්ඡෙතෙ ආහරා’’ති, පඤ්චමස්ස මාසකස්ස උද්ධාරෙ සබ්බෙසං පාරාජිකන්ති. Hơn nữa, trong việc trộm cắp có đồng mưu, để tránh nhầm lẫn, cần phải ghi nhận về mặt ý nghĩa bốn trường hợp này: "một tài vật, một nơi; một tài vật, nhiều nơi; nhiều tài vật, một nơi; nhiều tài vật, nhiều nơi." Trong đó, "một tài vật, một nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy một tài vật trị giá năm māsaka của một gia đình bị đặt hớ hênh trên một quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy vật đó," khi người đó nhấc vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Một tài vật, nhiều nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật của một gia đình, mỗi món trị giá một māsaka, bị đặt hớ hênh trên năm quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy những vật đó," khi nhấc món thứ năm lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Nhiều tài vật, một nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật thuộc sở hữu của nhiều người, trị giá năm māsaka hoặc hơn, bị đặt hớ hênh ở một nơi, họ sai một người: "Hãy đi lấy vật đó," khi người đó nhấc vật lên, tất cả đều phạm tội pārājika. "Nhiều tài vật, nhiều nơi" là trường hợp nhiều vị tỳ khưu thấy tài vật của năm gia đình, mỗi món trị giá một māsaka, bị đặt hớ hênh trên năm quầy hàng, họ sai một người: "Hãy đi lấy những vật đó," khi nhấc món thứ năm lên, tất cả đều phạm tội pārājika. සංවිදාවහාරකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về việc trộm cắp có đồng mưu đã kết thúc. සඞ්කෙතකම්මකථා Câu chuyện về hành động theo ám hiệu. 119. සඞ්කෙතකම්මන්ති සඤ්ජානනකම්මං; කාලපරිච්ඡෙදවසෙන සඤ්ඤාණකරණන්ති අත්ථො. එත්ථ ච ‘‘පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ අජ්ජ වා පුරෙභත්තං අවහරතු, ස්වෙ වා, අනාගතෙ වා සංවච්ඡරෙ, නත්ථි විසඞ්කෙතො; උභින්නම්පි ඔචරකෙ වුත්තනයෙනෙව පාරාජිකං. සචෙ පන ‘‘අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරති, ‘‘අජ්ජා’’ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අතික්කම්ම පච්ඡා අවහටං හොති. සචෙ ‘‘ස්වෙ පුරෙභත්තං අවහරා’’ති වුත්තෙ අජ්ජ පුරෙභත්තං අවහරති, ‘‘ස්වෙ’’ති නියාමිතං තං සඞ්කෙතං අප්පත්වා පුරෙ අවහටං හොති; එවං අවහරන්තස්ස අවහාරකස්සෙව පාරාජිකං, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. ‘‘ස්වෙ පුරෙභත්ත’’න්ති වුත්තෙ තදහෙව වා ස්වෙ පච්ඡාභත්තං වා හරන්තොපි තං සඞ්කෙතං පුරෙ ච පච්ඡා ච හරතීති වෙදිතබ්බො. එස නයො පච්ඡාභත්තරත්තින්දිවෙසුපි. පුරිමයාම-මජ්ඣිමයාම-පච්ඡිමයාම-කාළජුණ්හ-මාස-උතු-සංවච්ඡරාදිවසෙනාපි චෙත්ථ සඞ්කෙතවිසඞ්කෙතතා වෙදිතබ්බා. ‘‘පුරෙභත්තං හරා’’ති වුත්තෙ ‘‘පුරෙභත්තමෙව හරිස්සාමී’’ති වායමන්තස්ස පච්ඡාභත්තං හොති; එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – ‘‘පුරෙභත්තපයොගොව එසො, තස්මා මූලට්ඨො න මුච්චතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘කාලපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තත්තා විසඞ්කෙතං, තස්මා මූලට්ඨො මුච්චතී’’ති. 119. "Hành động theo ám hiệu" (saṅketakamma) là hành động nhận biết; có nghĩa là việc ra dấu hiệu bằng cách giới hạn thời gian. Ở đây, khi được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn," dù người đó lấy trộm trước bữa ăn vào hôm nay, hay ngày mai, hay vào năm sau, thì cũng không phải là sai ám hiệu (visaṅketa); cả hai đều phạm tội pārājika theo cách đã nói trong câu chuyện về người do thám (ocaraka). Nhưng nếu được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn hôm nay," mà người đó lại lấy trộm trước bữa ăn vào ngày mai, thì việc lấy trộm đã được thực hiện sau khi vượt qua ám hiệu đã quy định là "hôm nay." Nếu được bảo: "Hãy lấy trộm trước bữa ăn ngày mai," mà người đó lại lấy trộm trước bữa ăn vào hôm nay, thì việc lấy trộm đã được thực hiện trước khi đến ám hiệu đã quy định là "ngày mai;" khi lấy trộm như vậy, chỉ người lấy trộm phạm tội pārājika, người chủ mưu không phạm tội. Khi được bảo: "Trước bữa ăn ngày mai," người lấy trộm vào chính ngày đó hoặc sau bữa ăn vào ngày mai cũng được hiểu là lấy trộm trước và sau ám hiệu đó. Quy tắc này cũng áp dụng cho các trường hợp sau bữa ăn, ban đêm và ban ngày. Ở đây, cũng nên biết về việc đúng ám hiệu và sai ám hiệu dựa trên các canh đầu, canh giữa, canh cuối, bạch nguyệt, hắc nguyệt, tháng, mùa, năm, v.v. Khi được bảo: "Hãy lấy trước bữa ăn," trong khi người đó đang cố gắng với ý định "Ta sẽ lấy trước bữa ăn," thì thời gian trở thành sau bữa ăn; ở đây thì thế nào? Trước hết, trưởng lão Mahāsumatthera nói: "Đây chính là nỗ lực của thời điểm trước bữa ăn, do đó người chủ mưu không được thoát tội." Nhưng trưởng lão Mahāpadumatthera nói: "Vì đã vượt qua giới hạn thời gian nên là sai ám hiệu, do đó người chủ mưu được thoát tội." සඞ්කෙතකම්මකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về hành động theo ám hiệu đã kết thúc. නිමිත්තකම්මකථා Câu chuyện về hành động theo dấu hiệu. 120. නිමිත්තකම්මන්ති [Pg.323] සඤ්ඤුප්පාදනත්ථං කස්සචි නිමිත්තස්ස කරණං, තං ‘‘අක්ඛිං වා නිඛණිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන තිධා වුත්තං. අඤ්ඤම්පි පනෙත්ථ හත්ථලඞ්ඝන-පාණිප්පහාරඅඞ්ගුලිඵොටන-ගීවුන්නාමන-උක්කාසනාදිඅනෙකප්පකාරං සඞ්ගහෙතබ්බං. සෙසමෙත්ථ සඞ්කෙතකම්මෙ වුත්තනයමෙවාති. 120. Nimittakamma (hành động bằng dấu hiệu) là việc làm ra dấu hiệu nào đó nhằm mục đích làm phát sanh sự ghi nhận. Việc ấy đã được nói đến theo ba cách bằng phương pháp bắt đầu là: ‘Tôi sẽ nháy mắt.’ Ở đây, cũng nên bao gồm nhiều loại khác nữa như là đưa tay lên, vỗ tay, búng ngón tay, ngẩng cổ, hắng giọng, v.v... Phần còn lại ở đây thì giống như phương pháp đã được nói trong saṅketakamma (hành động bằng ám hiệu). නිමිත්තකම්මකථා නිට්ඨිතා. Phần luận về hành động bằng dấu hiệu đã kết thúc. ආණත්තිකථා Phần Luận Về Sự Sai Khiến 121. ඉදානි එතෙස්වෙව සඞ්කෙතකම්මනිමිත්තකම්මෙසු අසම්මොහත්ථං ‘‘භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සො තං මඤ්ඤමානො තන්ති සො අවහාරකො යං ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නං පාරාජිකං. සො තං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති යං අවහරාති වුත්තං, තං එතන්ති මඤ්ඤමානො අඤ්ඤං තස්මිංයෙව ඨානෙ ඨපිතං අවහරති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තන්ති ආණාපකෙන නිමිත්තසඤ්ඤං කත්වා වුත්තභණ්ඩං අප්පග්ඝං, ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති එවං අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තමෙව අවහරති, උභින්නම්පි පාරාජිකං. අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤන්ති පුරිමනයෙනෙව ඉදං අඤ්ඤං තස්සෙව සමීපෙ ඨපිතං සාරභණ්ඩන්ති මඤ්ඤති, තඤ්චෙ අඤ්ඤමෙව හොති, තස්සෙව පාරාජිකං. 121. Bây giờ, nhằm mục đích không bị mê mờ trong chính các hành động bằng ám hiệu và hành động bằng dấu hiệu này, ngài đã nói đoạn bắt đầu là: ‘Vị tỳ khưu sai khiến vị tỳ khưu.’ Trong đó, (trường hợp) ‘vị ấy tưởng là vật đó, (lấy) vật đó’ là: Vị tỳ khưu trộm cắp đó, sau khi người sai khiến đã làm dấu hiệu và nói đến vật nào, vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật đó’ rồi lấy trộm chính vật ấy thì cả hai đều phạm pārājika. (Trường hợp) ‘vị ấy tưởng là vật đó, (lấy) vật khác’ là: Vật nào đã được bảo ‘hãy lấy,’ vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật đó’ rồi lấy trộm vật khác được đặt ở chính nơi đó thì người gốc (người sai khiến) không phạm tội. (Trường hợp) ‘tưởng là vật khác, (lấy) vật đó’ là: Vật được nói đến sau khi người sai khiến làm dấu hiệu thì ít giá trị, (vị kia) tưởng rằng ‘đây là vật có giá trị khác được đặt gần vật ấy,’ tưởng là vật khác như vậy rồi lấy trộm chính vật ấy (vật được bảo lấy) thì cả hai cũng đều phạm pārājika. (Trường hợp) ‘tưởng là vật khác, (lấy) vật khác’ là: Giống như phương pháp trước, vị ấy tưởng rằng ‘đây là vật có giá trị khác được đặt gần vật ấy,’ và nếu đó thực sự là một vật khác thì chỉ vị ấy (người lấy) phạm pārājika. ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාතිආදීසු එකො ආචරියො තයො බුද්ධරක්ඛිත-ධම්මරක්ඛිත-සඞ්ඝරක්ඛිතනාමකා අන්තෙවාසිකා දට්ඨබ්බා. තත්ථ භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙතීති ආචරියො කිඤ්චි භණ්ඩං කත්ථචි සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස හරණත්ථාය බුද්ධරක්ඛිතං ආණාපෙති. ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදාති ගච්ඡ ත්වං, බුද්ධරක්ඛිත, එතමත්ථං ධම්මරක්ඛිතස්ස පාවද. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදතූති ධම්මරක්ඛිතොපි සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස පාවදතු. ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතූති එවං තයා ආණත්තෙන ධම්මරක්ඛිතෙන ආණත්තො සඞ්ඝරක්ඛිතො ඉත්ථන්නාමං භණ්ඩං අවහරතු, සො හි අම්හෙසු වීරජාතිකො පටිබලො ඉමස්මිං කම්මෙති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං ආණාපෙන්තස්ස ආචරියස්ස තාව දුක්කටං. සචෙ පන සා ආණත්ති යථාධිප්පායං [Pg.324] ගච්ඡති, යං පරතො ථුල්ලච්චයං වුත්තං, ආණත්තික්ඛණෙ තදෙව හොති. අථ තං භණ්ඩං අවස්සං හාරියං හොති, යං පරතො ‘‘සබ්බෙසං ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති වුත්තං, තතො ඉමස්ස තඞ්ඛණෙයෙව පාරාජිකං හොතීති අයං යුත්ති සබ්බත්ථ වෙදිතබ්බා. Trong các đoạn bắt đầu là ‘Hãy nói cho người tên là...,’ nên được hiểu là có một vị thầy và ba vị đệ tử tên là Buddharakkhita, Dhammarakkhita, và Saṅgharakkhita. Trong đó, ‘vị tỳ khưu sai khiến vị tỳ khưu’ là: Vị thầy sau khi ghi nhận vật gì đó ở nơi nào đó, đã sai khiến Buddharakkhita với mục đích lấy vật đó. ‘Hãy nói cho người tên là...’ là: ‘Này Buddharakkhita, ngươi hãy đi, hãy nói việc này cho Dhammarakkhita.’ ‘Người tên là... hãy nói cho người tên là...’ là: ‘Dhammarakkhita cũng hãy nói lại cho Saṅgharakkhita.’ ‘Người tên là... hãy lấy vật tên là...’ là: ‘Saṅgharakkhita, người được Dhammarakkhita sai khiến, người (Dhammarakkhita) lại được ngươi (Buddharakkhita) sai khiến như vậy, hãy lấy vật tên là...; vì trong chúng ta, vị ấy là người dũng cảm, có khả năng trong việc này.’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Trước hết, vị thầy sai khiến như vậy phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu sự sai khiến đó đi đúng theo ý định, thì tội thullaccaya đã được nói ở sau liền có ngay trong khoảnh khắc sai khiến. Hoặc nếu vật đó chắc chắn sẽ bị lấy, thì do tội pārājika đã được nói ở sau là ‘tất cả đều phạm pārājika,’ vị này (vị thầy) phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc ấy. Lý lẽ này nên được hiểu ở mọi nơi. සො ඉතරස්ස ආරොචෙතීති බුද්ධරක්ඛිතො ධම්මරක්ඛිතස්ස, ධම්මරක්ඛිතො ච සඞ්ඝරක්ඛිතස්ස ‘‘අම්හාකං ආචරියො එවං වදති – ‘ඉත්ථන්නාමං කිර භණ්ඩං අවහර, ත්වං කිර අම්හෙසු ච වීරපුරිසො’’’ති ආරොචෙති, එවං තෙසම්පි දුක්කටං. අවහාරකො පටිග්ගණ්හාතීති ‘‘සාධු හරිස්සාමී’’ති සඞ්ඝරක්ඛිතො සම්පටිච්ඡති. මූලට්ඨස්ස ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සාති සඞ්ඝරක්ඛිතෙන පටිග්ගහිතමත්තෙ ආචරියස්ස ථුල්ලච්චයං, මහාජනො හි තෙන පාපෙ නියොජිතොති. සො තං භණ්ඩන්ති සො චෙ සඞ්ඝරක්ඛිතො තං භණ්ඩං අවහරති, සබ්බෙසං චතුන්නම්පි ජනානං පාරාජිකං. න කෙවලඤ්ච චතුන්නං, එතෙන උපායෙන විසඞ්කෙතං අකත්වා පරම්පරාය ආණාපෙන්තං සමණසතං සමණසහස්සං වා හොතු, සබ්බෙසං පාරාජිකමෙව. ‘Vị ấy báo cho người khác’ là: Buddharakkhita báo cho Dhammarakkhita, và Dhammarakkhita báo cho Saṅgharakkhita rằng: ‘Thầy của chúng ta nói như vầy: “Hãy lấy vật tên là..., nghe nói trong chúng ta, ngươi là người dũng cảm.”’ Như vậy, các vị ấy cũng phạm tội dukkaṭa. ‘Người lấy nhận lời’ là: Saṅgharakkhita chấp nhận rằng: ‘Tốt lắm, tôi sẽ lấy.’ ‘Người gốc phạm tội thullaccaya’ là: Ngay khi Saṅgharakkhita nhận lời, vị thầy phạm tội thullaccaya, vì nhiều người đã được vị ấy xúi giục vào việc ác. ‘Vị ấy (lấy) vật đó’ là: Nếu Saṅgharakkhita ấy lấy vật đó thì tất cả cả bốn người đều phạm pārājika. Và không chỉ bốn người, dù là một trăm hay một ngàn vị sa-môn sai khiến nối tiếp nhau bằng phương pháp này mà không làm sai ám hiệu, tất cả đều phạm pārājika. දුතියවාරෙ – සො අඤ්ඤං ආණාපෙතීති සො ආචරියෙන ආණත්තො බුද්ධරක්ඛිතො ධම්මරක්ඛිතං අදිස්වා වා අවත්තුකාමො වා හුත්වා සඞ්ඝරක්ඛිතමෙව උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං ආචරියො එවමාහ – ‘ඉත්ථන්නාමං කිර භණ්ඩං අවහරා’’’ති ආණාපෙති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති ආණත්තියා තාව බුද්ධරක්ඛිතස්ස දුක්කටං. පටිග්ගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්සාති සඞ්ඝරක්ඛිතෙන සම්පටිච්ඡිතෙ මූලට්ඨස්සෙව දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං. සචෙ පන සො තං භණ්ඩං අවහරති, ආණාපකස්ස ච බුද්ධරක්ඛිතස්ස, අවහාරකස්ස ච සඞ්ඝරක්ඛිතස්සාති උභින්නම්පි පාරාජිකං. මූලට්ඨස්ස පන ආචරියස්ස විසඞ්කෙතත්තා පාරාජිකෙන අනාපත්ති. ධම්මරක්ඛිතස්ස අජානනතාය සබ්බෙන සබ්බං අනාපත්ති. බුද්ධරක්ඛිතො පන ද්වින්නං සොත්ථිභාවං කත්වා අත්තනා නට්ඨො. Trong trường hợp thứ hai – ‘vị ấy sai khiến người khác’ là: Buddharakkhita ấy, người được vị thầy sai khiến, do không thấy Dhammarakkhita hoặc do không muốn nói, đã đi đến chính Saṅgharakkhita và sai khiến rằng: ‘Thầy của chúng ta nói như vầy: “Hãy lấy vật tên là...”’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Do sự sai khiến, trước hết Buddharakkhita phạm tội dukkaṭa. ‘Nhận lời, phạm tội dukkaṭa’ là: Nên hiểu rằng khi Saṅgharakkhita nhận lời, chỉ người gốc (vị thầy) phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu vị ấy (Saṅgharakkhita) lấy vật đó thì cả hai, người sai khiến là Buddharakkhita và người lấy là Saṅgharakkhita, đều phạm pārājika. Còn người gốc là vị thầy, do ám hiệu bị sai lệch, không phạm tội pārājika. Dhammarakkhita, do không biết, hoàn toàn không phạm tội. Còn Buddharakkhita, sau khi làm cho hai người được an toàn, bản thân mình lại bị hư hoại. ඉතො පරෙසු චතූසු ආණත්තිවාරෙසු පඨමෙ තාව සො ගන්ත්වා පුන පච්චාගච්ඡතීති භණ්ඩට්ඨානං ගන්ත්වා අන්තො ච බහි ච ආරක්ඛං දිස්වා අවහරිතුං අසක්කොන්තො ආගච්ඡති. යදා සක්කොසි, තදාති කිං අජ්ජෙව අවහටං හොති? ගච්ඡ යදා සක්කොසි තදා නං අවහරාති. ආපත්ති දුක්කටස්සාති එවං පුන ආණත්තියාපි දුක්කටමෙව හොති. සචෙ පන තං භණ්ඩං අවස්සං හාරියං හොති, අත්ථසාධකචෙතනා නාම මග්ගානන්තරඵලසදිසා, තස්මා [Pg.325] අයං ආණත්තික්ඛණෙයෙව පාරාජිකො. සචෙපි අවහාරකො සට්ඨිවස්සාතික්කමෙන තං භණ්ඩං අවහරති, ආණාපකො ච අන්තරායෙව කාලං වා කරොති, හීනාය වා ආවත්තති; අස්සමණොව හුත්වා කාලං වා කරිස්සති, හීනාය වා ආවත්තිස්සති, අවහාරකස්ස පන අවහාරක්ඛණෙයෙව පාරාජිකං. Trong bốn trường hợp sai khiến sau đây, trước hết trong trường hợp đầu tiên, ‘vị ấy đi rồi lại trở về’ là: (Vị ấy) đi đến nơi có vật, thấy có người canh gác cả trong lẫn ngoài, không thể lấy được nên trở về. ‘Khi nào ngươi có thể, khi đó hãy lấy’ là: (Người sai khiến nói lại) ‘Hãy đi, khi nào có thể thì hãy lấy vật đó.’ ‘Phạm tội dukkaṭa’ là: Do sự sai khiến lại như vậy cũng phạm tội dukkaṭa. Nhưng nếu vật đó chắc chắn sẽ bị lấy, thì tác ý thành tựu mục đích được gọi là giống như quả liền sau đạo; do đó, vị này phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc sai khiến. Dù cho người lấy có lấy vật đó sau khi sáu mươi năm đã trôi qua, và người sai khiến trong khoảng thời gian đó có mệnh chung hoặc hoàn tục, thì vị ấy sẽ mệnh chung hoặc hoàn tục khi đã không còn là sa-môn nữa. Còn người lấy thì phạm pārājika ngay trong khoảnh khắc lấy. දුතියවාරෙ – යස්මා තං සණිකං වා භණන්තො තස්ස වා බධිරතාය ‘‘මා අවහරී’’ති Lần thứ hai – do vì nói lời ấy “đừng lấy đi” một cách nhỏ nhẹ, hoặc do sự điếc tai của vị kia. එතං වචනං න සාවෙති, තස්මා මූලට්ඨො න මුත්තො. තතියවාරෙ – පන සාවිතත්තා මුත්තො. චතුත්ථවාරෙ – තෙන ච සාවිතත්තා, ඉතරෙන ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ඔරතත්තා උභොපි මුත්තාති. (Vị ấy) không làm cho nghe được lời này, do đó người chủ mưu không thoát tội. Lần thứ ba – tuy nhiên, do đã làm cho nghe được nên thoát tội. Lần thứ tư – do vị ra lệnh đã làm cho nghe được, và do vị kia đã chấp nhận “lành thay” rồi tránh xa, nên cả hai đều thoát tội. ආණත්තිකථා නිට්ඨිතා. Dứt phần luận về sự sai bảo. ආපත්තිභෙදං Sự phân loại tội 122. ඉදානි තත්ථ තත්ථ ඨානා චාවනවසෙන වුත්තස්ස අදින්නාදානස්ස අඞ්ගං වත්ථුභෙදෙන ච ආපත්තිභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චහි ආකාරෙහී’’තිආදිමාහ. තත්ථ පඤ්චහි ආකාරෙහීති පඤ්චහි කාරණෙහි; පඤ්චහි අඞ්ගෙහීති වුත්තං හොති. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – අදින්නං ආදියන්තස්ස ‘‘පරපරිග්ගහිතඤ්ච හොතී’’තිආදිනා නයෙන වුත්තෙහි පඤ්චහාකාරෙහි පාරාජිකං හොති, න තතො ඌනෙහීති. තත්‍රිමෙ පඤ්ච ආකාරා – පරපරිග්ගහිතං, පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිතා, පරික්ඛාරස්ස ගරුකභාවො, ථෙය්‍යචිත්තං, ඨානාචාවනන්ති. ඉතො පරෙහි පන ද්වීහි වාරෙහි ලහුකෙ පරික්ඛාරෙ වත්ථුභෙදෙන ථුල්ලච්චයඤ්ච දුක්කටඤ්ච දස්සිතං. 122. Bây giờ, để chỉ ra chi phần của tội trộm cắp đã được nói đến theo cách di chuyển khỏi nơi chốn ở các trường hợp khác nhau, và để chỉ ra sự phân loại tội theo sự khác biệt của vật, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “bởi năm phương diện.” Ở đây, “bởi năm phương diện” có nghĩa là bởi năm nguyên nhân, hay bởi năm chi phần. Ở đây, ý nghĩa tóm tắt là như vầy: đối với người lấy vật không được cho, tội pārājika xảy ra bởi năm phương diện đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “là vật do người khác sở hữu,” chứ không phải bởi (các chi phần) ít hơn thế. Ở đây, năm phương diện này là: vật do người khác sở hữu, có tưởng là vật do người khác sở hữu, vật dụng có giá trị nặng, có tâm trộm cắp, và sự di chuyển khỏi nơi chốn. Tuy nhiên, trong hai trường hợp sau đây, đối với vật dụng có giá trị nhẹ, tội thullaccaya và dukkaṭa đã được chỉ ra theo sự khác biệt của vật. 125. ‘‘ඡහාකාරෙහී’’තිආදිනා නයෙන වුත්තවාරත්තයෙ පන න සකසඤ්ඤිතා, න විස්සාසග්ගාහිතා, න තාවකාලිකතා, පරික්ඛාරස්ස ගරුකභාවො, ථෙය්‍යචිත්තං, ඨානාචාවනන්ති එවං ඡ ආකාරා වෙදිතබ්බා. වත්ථුභෙදෙන පනෙත්ථාපි පඨමවාරෙ පාරාජිකං. දුතියතතියෙසු ථුල්ලච්චයදුක්කටානි වුත්තානි. තතො පරෙසු පන තීසු වාරෙසු විජ්ජමානෙපි වත්ථුභෙදෙ වත්ථුස්ස පරෙහි අපරිග්ගහිතත්තා දුක්කටමෙව වුත්තං. තත්‍ර යදෙතං ‘‘න [Pg.326] ච පරපරිග්ගහිත’’න්ති වුත්තං, තං අනජ්ඣාවුත්ථකං වා හොතු ඡඩ්ඩිතං ඡින්නමූලකං අස්සාමිකවත්ථු, අත්තනො සන්තකං වා, උභයම්පි ‘‘න ච පරපරිග්ගහිත’’න්ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යස්මා පනෙත්ථ පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤා ච අත්ථි, ථෙය්‍යචිත්තෙන ච ගහිතං, තස්මා අනාපත්ති න වුත්තාති. 125. Tuy nhiên, trong ba trường hợp được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng “bởi sáu phương diện,” nên hiểu sáu phương diện như sau: không có tưởng là của mình, không phải lấy do thân quen, không phải lấy tạm thời, vật dụng có giá trị nặng, có tâm trộm cắp, và sự di chuyển khỏi nơi chốn. Tuy nhiên, ở đây cũng vậy, theo sự khác biệt của vật, trong trường hợp đầu tiên là tội pārājika. Trong trường hợp thứ hai và thứ ba, các tội thullaccaya và dukkaṭa đã được nói đến. Tuy nhiên, trong ba trường hợp sau đó, mặc dù có sự khác biệt về vật, nhưng do vật không được người khác sở hữu, nên chỉ có tội dukkaṭa được nói đến. Ở đây, điều được nói là “và không phải vật do người khác sở hữu,” vật ấy có thể là vật không có người ở, hoặc vật bị vứt bỏ, vật bị mất gốc, vật vô chủ, hoặc là vật sở hữu của chính mình; cả hai trường hợp đều được kể là “và không phải vật do người khác sở hữu.” Bởi vì ở đây có tưởng là vật của người khác và đã lấy với tâm trộm cắp, do đó trường hợp vô tội đã không được nói đến. ආපත්තිභෙදං නිට්ඨිතං. Dứt phần phân loại tội. අනාපත්තිභෙදං Sự phân loại trường hợp vô tội 131. එවං වත්ථුවසෙන ච චිත්තවසෙන ච ආපත්තිභෙදං දස්සෙත්වා ඉදානි අනාපත්තිභෙදං දස්සෙන්තො ‘‘අනාපත්ති සසඤ්ඤිස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සසඤ්ඤිස්සාති සකසඤ්ඤිස්ස, ‘‘මය්හං සන්තකං ඉදං භණ්ඩ’’න්ති එවං සසඤ්ඤිස්ස පරභණ්ඩම්පි ගණ්හතො ගහණෙ අනාපත්ති, ගහිතං පන පුන දාතබ්බං. සචෙ සාමිකෙහි ‘‘දෙහී’’ති වුත්තො න දෙති, තෙසං ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. 131. Sau khi đã chỉ ra sự phân loại tội theo vật và theo tâm như vậy, bây giờ để chỉ ra sự phân loại trường hợp vô tội, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “vô tội đối với người có tưởng là của mình.” Ở đây, “sasaññissa” có nghĩa là “sakasaññissa” (đối với người có tưởng là của mình); đối với người có tưởng rằng “vật này là của ta,” việc lấy vật của người khác cũng là vô tội. Tuy nhiên, vật đã lấy phải được trả lại. Nếu bị chủ nhân nói “hãy trả lại” mà không trả, thì khi họ từ bỏ (nỗ lực đòi lại), vị ấy phạm tội pārājika. විස්සාසග්ගාහෙති විස්සාසග්ගහණෙපි අනාපත්ති. විස්සාසග්ගාහලක්ඛණං පන ඉමිනා සුත්තෙන ජානිතබ්බං – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස විස්සාසං ගහෙතුං – සන්දිට්ඨො ච හොති, සම්භත්තො ච, ආලපිතො ච, ජීවති ච, ගහිතෙ ච අත්තමනො’’ති (මහාව. 356). තත්ථ සන්දිට්ඨොති දිට්ඨමත්තකමිත්තො, සම්භත්තොති දළ්හමිත්තො, ආලපිතොති ‘‘මම සන්තකං යං ඉච්ඡසි, තං ගණ්හෙය්‍යාසි, ආපුච්ඡිත්වා ගහණෙ කාරණං නත්ථී’’ති වුත්තො. ජීවතීති අනුට්ඨානසෙය්‍යාය සයිතොපි යාව ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදං න පාපුණාති. ගහිතෙ ච අත්තමනොති ගහිතෙ තුට්ඨචිත්තො හොති, එවරූපස්ස සන්තකං ‘‘ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’ති ජානන්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. අනවසෙසපරියාදානවසෙන චෙතානි පඤ්චඞ්ගානි වුත්තානි. විස්සාසග්ගාහො පන තීහි අඞ්ගෙහි රුහති – සන්දිට්ඨො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො; සම්භත්තො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො; ආලපිතො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනොති. “Lấy do thân quen” có nghĩa là trong việc lấy do thân quen cũng vô tội. Tuy nhiên, đặc điểm của việc lấy do thân quen nên được biết qua kinh này: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép lấy do thân quen (tài sản) của người hội đủ năm chi phần: là người quen biết, là bạn thân, là người đã cho phép, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy.” (Mahāvagga, 356). Ở đây, “sandiṭṭho” là người bạn chỉ mới gặp mặt. “Sambhatto” là bạn thân. “Ālapito” là người đã được nói rằng: “Vật gì của tôi mà anh muốn, hãy lấy vật ấy, không cần phải hỏi trước khi lấy.” “Jīvati” (còn sống) là cho đến khi chưa mệnh chung, dù đang nằm liệt giường không thể ngồi dậy. “Gahite ca attamano” (hài lòng khi vật được lấy) là có tâm hoan hỷ khi vật được lấy; được phép lấy vật của người như vậy khi biết rằng “khi tôi lấy, người ấy sẽ hài lòng.” Năm chi phần này được nói đến theo cách bao gồm không sót. Tuy nhiên, việc lấy do thân quen được thành tựu bởi ba chi phần: (1) người quen biết, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy; (2) bạn thân, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy; (3) người đã cho phép, còn sống, và hài lòng khi vật được lấy. යො පන න ජීවති, න ච ගහිතෙ අත්තමනො හොති; තස්ස සන්තකං විස්සාසග්ගාහෙන ගහිතම්පි පුන දාතබ්බං. දදමානෙන ච මතකධනං තාව යෙ තස්ස ධනෙ ඉස්සරා ගහට්ඨා වා පබ්බජිතා වා, තෙසං දාතබ්බං. අනත්තමනස්ස සන්තකං තස්සෙව දාතබ්බං. යො පන පඨමංයෙව ‘‘සුට්ඨු කතං තයා මම සන්තකං ගණ්හන්තෙනා’’ති වචීභෙදෙන වා චිත්තුප්පාදමත්තෙන වා අනුමොදිත්වා පච්ඡා [Pg.327] කෙනචි කාරණෙන කුපිතො, පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යොපි අදාතුකාමො චිත්තෙන පන අධිවාසෙති, න කිඤ්චි වදති, සොපි පුන පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යො පන ‘‘මයා තුම්හාකං සන්තකං ගහිතං වා පරිභුත්තං වා’’ති වුත්තෙ ‘‘ගහිතං වා හොතු පරිභුත්තං වා, මයා පන තං කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඨපිතං, පාකතිකං කාතුං වට්ටතී’’ති වදති. අයං පච්චාහරාපෙතුං ලභති. Tuy nhiên, đối với người không còn sống, hoặc không hài lòng khi vật được lấy, tài sản của người ấy dù đã lấy do thân quen cũng phải được trả lại. Và khi trả lại, tài sản của người đã chết trước hết phải được trả cho những người có quyền thừa kế tài sản đó, dù là tại gia hay xuất gia. Vật của người không hài lòng phải được trả lại cho chính người đó. Tuy nhiên, người nào ngay từ đầu đã hoan hỷ bằng lời nói hoặc chỉ bằng tâm niệm rằng “anh làm tốt lắm khi lấy vật của tôi,” rồi sau đó nổi giận vì một lý do nào đó, thì không được quyền đòi lại. Người nào không muốn cho nhưng trong tâm lại chấp nhận, không nói gì, người đó cũng không được quyền đòi lại. Tuy nhiên, người nào khi được nói “tôi đã lấy hoặc đã dùng vật của ngài” liền nói rằng “dù đã lấy hay đã dùng, nhưng tôi đã cất vật đó vì một việc cần làm nào đó, nên phải hoàn lại như cũ,” người này được quyền đòi lại. තාවකාලිකෙති ‘‘පටිදස්සාමි පටිකරිස්සාමී’’ති එවං ගණ්හන්තස්ස තාවකාලිකෙපි ගහණෙ අනාපත්ති. ගහිතං පන සචෙ භණ්ඩසාමිකො පුග්ගලො වා ගණො වා ‘‘තුය්හෙවෙතං හොතූ’’ති අනුජානාති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ අනුජානාති, ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං. සඞ්ඝසන්තකං පන පටිදාතුමෙව වට්ටති. “Lấy tạm thời” có nghĩa là đối với người lấy với ý định “tôi sẽ trả lại, tôi sẽ đền lại,” việc lấy tạm thời cũng là vô tội. Tuy nhiên, đối với vật đã lấy, nếu chủ sở hữu, dù là cá nhân hay tập thể, cho phép rằng “vật này hãy thuộc về anh,” thì điều đó là tốt. Nếu không cho phép, khi họ đòi lại thì phải trả. Tuy nhiên, vật của Tăng đoàn thì phải trả lại. පෙතපරිග්ගහෙති එත්ථ පන පෙත්තිවිසයෙ උපපන්නාපි කාලං කත්වා තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ නිබ්බත්තාපි චාතුමහාරාජිකාදයො දෙවාපි සබ්බෙ ‘‘පෙතා’’ ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතා, තෙසං පරිග්ගහෙ අනාපත්ති. සචෙපි හි සක්කො දෙවරාජා ආපණං පසාරෙත්වා නිසින්නො හොති, දිබ්බචක්ඛුකො ච භික්ඛු තං ඤත්වා අත්තනො චීවරත්ථාය සතසහස්සග්ඝනකම්පි සාටකං තස්ස ‘‘මා ගණ්හ, මා ගණ්හා’’ති වදන්තස්සාපි ගහෙත්වා ගච්ඡති, වට්ටති. දෙවතා පන උද්දිස්ස බලිකම්මං කරොන්තෙහි රුක්ඛාදීසු ලග්ගිතසාටකෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. Về (lấy) vật sở hữu của ngạ quỷ: Vả lại, ở đây, cả những chúng sanh đã sanh trong cõi ngạ quỷ, cả những chúng sanh sau khi chết đã tái sanh trong chính thân thể ấy, cả chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương v.v..., tất cả đều được kể là "ngạ quỷ". Lấy vật sở hữu của họ thì không phạm tội. Quả vậy, nếu như vua trời Sakka bày gian hàng và ngồi đó, và vị tỳ khưu có thiên nhãn biết được điều đó, vì mục đích y của mình, lấy tấm vải trị giá cả trăm ngàn rồi đi, dù cho vị ấy đang nói "đừng lấy, đừng lấy", thì vẫn được phép. Còn đối với tấm vải được những người làm lễ cúng dường nhắm đến chư thiên treo trên cây cối v.v..., thì không cần phải nói đến (là được phép lấy). තිරච්ඡානගතපරිග්ගහෙති තිරච්ඡානගතානම්පි පරිග්ගහෙ අනාපත්ති. සචෙපි හි නාගරාජා වා සුපණ්ණමාණවකො වා මනුස්සරූපෙන ආපණං පසාරෙති, තතො චස්ස සන්තකං කොචි භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, වට්ටති. සීහො වා බ්‍යග්ඝො වා මිගමහිංසාදයො වධිත්වා ඛාදන්තො ජිඝච්ඡාපීළිතො ආදිතොව න වාරෙතබ්බො. අනත්ථම්පි හි කරෙය්‍ය. යදි පන ථොකෙ ඛායිතෙ වාරෙතුං සක්කොති, වාරෙත්වා ගහෙතුං වට්ටති. සෙනාදයොපි ආමිසං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ පාතාපෙත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. Về (lấy) vật sở hữu của loài bàng sanh: Lấy vật sở hữu của loài bàng sanh cũng không phạm tội. Quả vậy, nếu như long vương hay kim xí điểu vương trẻ hiện thành hình người và bày gian hàng, và từ đó một vị tỳ khưu nào đó lấy vật sở hữu của vị ấy rồi đi theo cách đã nói trước, thì được phép. (Khi) sư tử hay cọp đang giết và ăn thịt nai, trâu v.v..., vị tỳ khưu bị cơn đói hành hạ không nên ngăn cản ngay từ đầu. Quả vậy, nó có thể gây ra điều bất lợi. Nhưng nếu sau khi nó đã ăn một ít, có thể ngăn cản được, thì được phép ngăn cản rồi lấy. Cả loài chim ưng v.v... đang tha miếng thịt bay đi, được phép làm cho nó rơi xuống rồi lấy. පංසුකූලසඤ්ඤිස්සාති අස්සාමිකං ‘‘ඉදං පංසුකූල’’න්ති එවංසඤ්ඤිස්සාපි ගහණෙ අනාපත්ති. සචෙ පන තං සස්සාමිකං හොති, ආහරාපෙන්තෙ දාතබ්බං[Pg.328]. උම්මත්තකස්සාති පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරස්ස උම්මත්තකස්සාපි අනාපත්ති. ආදිකම්මිකස්සාති ඉධ ධනියො ආදිකම්මිකො, තස්ස අනාපත්ති. අවසෙසානං පන රජකභණ්ඩිකාදිචොරානං ඡබ්බග්ගියාදීනං ආපත්තියෙවාති. Về người có tưởng là đồ phấn tảo: Việc lấy của người có tưởng rằng "đây là đồ phấn tảo" không có chủ sở hữu, cũng không phạm tội. Nhưng nếu vật đó có chủ sở hữu, khi họ đòi lại thì phải trả. Về người điên: Người điên thuộc loại đã nói ở trước cũng không phạm tội. Về người phạm tội đầu tiên: Ở đây, Dhaniya là người phạm tội đầu tiên, vị ấy không phạm tội. Còn những vị còn lại, như nhóm Lục Sư là những người trộm gói đồ của thợ giặt v.v..., thì chắc chắn phạm tội. අනාපත්තිභෙදං නිට්ඨිතං. Phần phân loại các trường hợp không phạm tội đã chấm dứt. පදභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích Phân Tích Từ Ngữ (Padabhājanīya) đã chấm dứt. පකිණ්ණකකථා Luận về các vấn đề tạp loại (Pakiṇṇakakathā) සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං; ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චාති. Sự khởi sanh và hành vi, rồi tưởng, có tâm; tội thế gian và nghiệp, (tâm) thiện, và do thọ. ඉමස්මිං පන පකිණ්ණකෙ ඉදං සික්ඛාපදං තිසමුට්ඨානං – සාහත්ථිකං කායතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති, ආණත්තිකං වාචතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති, සාහත්ථිකාණත්තිකං කායතො ච වාචතො ච චිත්තතො ච සමුට්ඨාති. කිරියාසමුට්ඨානඤ්ච, කරොන්තොයෙව හි එතං ආපජ්ජති න අකරොන්තො. ‘‘අදින්නං ආදියාමී’’ති සඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තුට්ඨො වා භීතො වා මජ්ඣත්තො වා තං ආපජ්ජතීති තිවෙදනන්ති සබ්බං පඨමසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Vả lại, trong phần tạp loại này, học giới này có ba sự khởi sanh: (tội) tự tay làm khởi sanh từ thân và từ tâm, (tội) do ra lệnh khởi sanh từ lời và từ tâm, (tội) vừa tự tay làm vừa ra lệnh khởi sanh từ thân, lời và tâm. Và (học giới này) khởi sanh do hành vi; quả vậy, chỉ người làm mới phạm tội này, người không làm thì không phạm. Được thoát khỏi (tội) do không có tưởng "ta lấy vật không được cho", nên là (học giới) được giải thoát do tưởng; là (học giới) có tâm; là tội lỗi thế gian; là thân nghiệp, khẩu nghiệp; là tâm bất thiện; phạm tội ấy khi hoan hỷ, hoặc sợ hãi, hoặc thản nhiên, nên là (học giới) có ba thọ. Tất cả nên được hiểu theo cách đã nói trong học giới thứ nhất. පකිණ්ණකකථා නිට්ඨිතා. Luận về các vấn đề tạp loại đã chấm dứt. විනීතවත්ථුවණ්ණනා Giải thích các trường hợp đã được phân xử (Vinītavatthu) 132. විනීතවත්ථුකථාසු ඡබ්බග්ගියවත්ථු අනුපඤ්ඤත්තියං වුත්තමෙව. 132. Trong các câu chuyện về các trường hợp đã được phân xử, câu chuyện về nhóm Lục Sư đã được nói đến trong phần Tùy Chế Định (Anupaññatti). දුතියවත්ථුම්හි – චිත්තං නාම පුථුජ්ජනානං රාගාදිවසෙන පකතිං විජහිත්වා ධාවති සන්ධාවති විධාවති. සචෙ භගවා කායවචීද්වාරභෙදං විනාපි චිත්තුප්පාදමත්තෙන ආපත්තිං පඤ්ඤපෙය්‍ය, කො සක්කුණෙය්‍ය අනාපත්තිකං අත්තානං කාතුං! තෙනාහ – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු චිත්තුප්පාදෙ’’ති. චිත්තවසිකෙන පන න භවිතබ්බං, පටිසඞ්ඛානබලෙන චිත්තං නිවාරෙතබ්බමෙවාති. Trong câu chuyện thứ hai: Cái gọi là tâm của phàm phu, do tham ái v.v..., từ bỏ bản chất tự nhiên mà chạy, chạy loanh quanh, chạy tán loạn. Nếu Đức Thế Tôn chế định tội chỉ do tâm khởi lên, không cần đến sự phân biệt về thân môn và khẩu môn, thì ai có thể làm cho mình không phạm tội được! Vì thế, Ngài đã nói: "Này tỳ khưu, không phạm tội khi tâm khởi lên". Tuy nhiên, không nên là người bị tâm chi phối, mà phải nên ngăn chặn tâm bằng sức mạnh của sự thẩm xét. 133-4. ආමසන-ඵන්දාපන-ඨානාචාවනවත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. තතො පරානි ච ථෙය්‍යචිත්තො භූමිතො අග්ගහෙසීති වත්ථුපරියොසානානි. 133-4. Các câu chuyện về việc sờ chạm, làm rung động, và dời khỏi chỗ đều có ý nghĩa rõ ràng. Và các câu chuyện sau đó, cho đến hết câu chuyện "có tâm trộm cắp nhưng đã không lấy từ mặt đất", cũng (có ý nghĩa rõ ràng). 135. නිරුත්තිපථවත්ථුස්මිං 1.329 ආදියීති ගණ්හි, ‘‘චොරොසි ත්ව’’න්ති පරාමසි. ඉතරො පන ‘‘කෙන අවහට’’න්ති වුත්තෙ ‘‘මයා අවහට’’න්ති පුච්ඡාසභාගෙන පටිඤ්ඤං අදාසි. යදි හි ඉතරෙන ‘‘කෙන ගහිතං, කෙන අපනීතං, කෙන ඨපිත’’න්ති වුත්තං අභවිස්ස, අථ අයම්පි ‘‘මයා ගහිතං, අපනීතං, ඨපිත’’න්ති වා වදෙය්‍ය. මුඛං නාම භුඤ්ජනත්ථාය ච කථනත්ථාය ච කතං, ථෙය්‍යචිත්තං පන විනා අවහාරො නත්ථි. තෙනාහ භගවා – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු නිරුත්තිපථෙ’’ති. වොහාරවචනමත්තෙ අනාපත්තීති අත්ථො. තතො පරං වෙඨනවත්ථු පරියොසානං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව. 135. Trong câu chuyện về cách nói thông thường (Niruttipatha): (Từ) ādiyi có nghĩa là "đã lấy", (vị kia) đã suy xét rằng "ngươi là kẻ trộm". Còn vị kia, khi được hỏi "ai đã mang đi?", đã thừa nhận theo cách phù hợp với câu hỏi rằng "tôi đã mang đi". Quả vậy, nếu vị kia đã hỏi là "ai đã lấy, ai đã dời đi, ai đã đặt (ở đây)?", thì vị này cũng sẽ trả lời là "tôi đã lấy, tôi đã dời đi, hoặc tôi đã đặt (ở đây)". Cái gọi là miệng được tạo ra để ăn và để nói, nhưng không có sự lấy trộm nếu không có tâm trộm cắp. Vì thế, Đức Thế Tôn đã nói: "Này tỳ khưu, không phạm tội trong cách nói thông thường". Ý nghĩa là: không phạm tội chỉ vì lời nói theo thói quen. Sau đó, tất cả các câu chuyện cho đến hết câu chuyện về vật được gói lại đều có ý nghĩa rõ ràng. 137. අභින්නසරීරවත්ථුස්මිං අධිවත්ථොති සාටකතණ්හාය තස්මිංයෙව සරීරෙ නිබ්බත්තො. අනාදියන්තොති තස්ස වචනං අගණ්හන්තො, ආදරං වා අකරොන්තො. තං සරීරං උට්ඨහිත්වාති පෙතො අත්තනො ආනුභාවෙන තං සරීරං උට්ඨාපෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘තං සරීරං උට්ඨහිත්වා’’ති. ද්වාරං ථකෙසීති භික්ඛුස්ස සුසානසමීපෙයෙව විහාරො, තස්මා භීරුකජාතිකො භික්ඛු ඛිප්පමෙව තත්ථ පවිසිත්වා ද්වාරං ථකෙසි. තත්ථෙව පරිපතීති ද්වාරෙ ථකිතෙ පෙතො සාටකෙ නිරාලයො හුත්වා තං සරීරං පහාය යථාකම්මං ගතො, තස්මා තං සරීරං තත්ථෙව පරිපති, පතිතන්ති වුත්තං හොති. 137. Trong câu chuyện về thân thể không bị phân hủy: (Từ) adhivattho có nghĩa là (con quỷ) đã tái sanh ngay trong thân thể ấy do tham ái tấm vải. (Từ) anādiyanto có nghĩa là không nghe theo lời của nó, hoặc không tỏ ra tôn trọng. (Cụm từ) "thân thể ấy đứng dậy" có nghĩa là: con ngạ quỷ đã dùng thần lực của mình làm cho thân thể ấy đứng dậy. Vì thế, đã được nói rằng: "thân thể ấy đứng dậy". (Cụm từ) "đã đóng cửa lại" có nghĩa là: tịnh xá của vị tỳ khưu ở ngay gần nghĩa địa, do đó, vị tỳ khưu có bản tánh nhút nhát đã nhanh chóng đi vào đó và đóng cửa lại. (Cụm từ) "đã ngã xuống ngay tại đó" có nghĩa là: khi cửa đã được đóng, con ngạ quỷ không còn luyến tiếc tấm vải, đã từ bỏ thân thể ấy và đi theo nghiệp của mình; do đó, thân thể ấy đã ngã xuống ngay tại đó, được nói là "đã ngã xuống". අභින්නෙ සරීරෙති අබ්භුණ්හෙ අල්ලසරීරෙ පංසුකූලං න ගහෙතබ්බං, ගණ්හන්තස්ස එවරූපා උපද්දවා හොන්ති, දුක්කටඤ්ච ආපජ්ජති. භින්නෙ පන ගහෙතුං වට්ටති. කිත්තාවතා පන භින්නං හොති? කාක-කුලල-සොණ-සිඞ්ගාලාදීහි මුඛතුණ්ඩකෙන වා දාඨාය වා ඊසකං ඵාලිතමත්තෙනාපි. යස්ස පන පතතො ඝංසනෙන ඡවිමත්තං ඡින්නං හොති, චම්මං අච්ඡින්නං, එතං අභින්නමෙව; චම්මෙ පන ඡින්නෙ භින්නං. යස්සාපි සජීවකාලෙයෙව පභින්නා ගණ්ඩකුට්ඨපිළකා වා වණො වා හොති, ඉදම්පි භින්නං. තතියදිවසතො පභුති උද්ධුමාතකාදිභාවෙන කුණපභාවං උපගතම්පි භින්නමෙව. සබ්බෙන සබ්බං පන අභින්නෙපි සුසානගොපකෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා මනුස්සෙහි ගාහාපෙතුං වට්ටති. නො චෙ අඤ්ඤං ලභති, සත්ථකෙන වා කෙනචි වා වණං කත්වා ගහෙතබ්බං. විසභාගසරීරෙ පන සතිං උපට්ඨපෙත්වා සමණසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා සීසෙ වා හත්ථපාදපිට්ඨියං වා වණං කත්වා ගහෙතුං වට්ටති. Về tử thi chưa bị hư hoại (abhinne sarīre): Không được lượm y phấn tảo trên tử thi còn mới, còn ẩm ướt; đối với vị đang lượm, những tai họa như vậy sẽ xảy ra, và vị ấy phạm tội dukkaṭa (tác ác). Nhưng được phép lượm trên tử thi đã bị hư hoại. Thế nào là đã bị hư hoại? Ngay cả khi chỉ bị mổ rách một chút bằng mỏ hoặc nanh của quạ, diều hâu, chó nhà, chó rừng, v.v. Còn đối với tử thi nào do bị ngã cọ xát mà chỉ rách lớp da ngoài, lớp da trong chưa rách, tử thi ấy vẫn là chưa bị hư hoại; nhưng khi lớp da trong bị rách thì là đã hư hoại. Tử thi nào ngay khi còn sống đã có mụn nhọt, ghẻ lở, ung độc hoặc vết thương bị vỡ ra, tử thi này cũng là đã hư hoại. Kể từ ngày thứ ba trở đi, tử thi đã trở thành xác chết trong tình trạng sình trương, v.v. cũng là đã hư hoại. Tuy nhiên, trong trường hợp tử thi hoàn toàn chưa bị hư hoại, được phép nhờ người giữ nghĩa địa hoặc những người khác lấy giúp. Nếu không tìm được người khác, nên dùng dao nhỏ hoặc vật gì đó rạch một vết thương rồi hãy lượm. Còn đối với tử thi khác phái, nên an trú chánh niệm, khởi lên tưởng niệm về sa-môn, rồi rạch một vết thương ở đầu hoặc trên mu bàn tay, mu bàn chân rồi lượm thì được phép. කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථා Câu chuyện về việc di chuyển cỏ kusa 138. තදනන්තරෙ [Pg.330] වත්ථුස්මිං කුසං සඞ්කාමෙත්වා චීවරං අග්ගහෙසීති පුබ්බෙ ‘‘ආදියෙය්‍යා’’ති ඉමස්ස පදස්ස අත්ථවණ්ණනායං නාමමත්තෙන දස්සිතෙසු ථෙය්‍යාවහාර-පසය්හාවහාර-පරිකප්පාවහාරපඅච්ඡන්නාවහාර-කුසාවහාරෙසු කුසාවහාරෙන අවහරීති අත්ථො. 138. Trong câu chuyện kế tiếp, câu 'đã di chuyển cỏ kusa rồi lấy y' có nghĩa là: vị ấy đã trộm cắp theo cách 'trộm cắp bằng cỏ kusa' (kusāvahāra), một trong các cách trộm cắp — trộm cắp lén lút (theyyāvahāra), trộm cắp bằng vũ lực (pasayhāvahāra), trộm cắp có dự tính (parikappāvahāra), trộm cắp che giấu (pacchannāvahāra), và trộm cắp bằng cỏ kusa (kusāvahāra) — đã được chỉ ra bằng tên gọi trong phần giải nghĩa từ 'ādiyeyyā' trước đây. ඉමෙසං පන අවහාරානං එවං නානත්තං වෙදිතබ්බං – යො හි කොචි සස්සාමිකං භණ්ඩං රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා සන්ධිච්ඡෙදාදීනි කත්වා අදිස්සමානො අවහරති, කූටමානකූටකහාපණාදීහි වා වඤ්චෙත්වා ගණ්හාති, තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො ‘‘ථෙය්‍යාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො. Sự khác biệt của các cách trộm cắp này nên được hiểu như sau: Vị nào lấy trộm vật có chủ, vào ban đêm hoặc ban ngày, bằng cách phá vách khoét tường, v.v., một cách lén lút, hoặc lấy bằng cách lừa gạt với cân non, tiền giả, v.v., thì việc lấy của vị ấy như vậy được gọi là 'trộm cắp lén lút' (theyyāvahāra). යො පන පරෙ පසය්හ බලසා අභිභුය්‍ය, අථ වා පන සන්තජ්ජෙත්වා භයං දස්සෙත්වා තෙසං සන්තකං ගණ්හාති, පන්ථඝාත-ගාමඝාතාදීනි කරොන්තා දාමරිකචොරා විය කොධවසෙන පරඝරවිලොපං කරොන්තා අත්තනො පත්තබලිතො ච අධිකං බලක්කාරෙන ගණ්හන්තා රාජ-රාජමහාමත්තාදයො විය; තස්සෙවං ගණ්හතො අවහාරො ‘‘පසය්හාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො. Còn vị nào dùng vũ lực áp đảo, chế ngự người khác, hoặc hăm dọa, làm cho sợ hãi rồi lấy tài sản của họ, giống như bọn cướp nổi loạn chuyên cướp đường, cướp làng, v.v., hoặc giống như các vị vua, đại thần, v.v., do sân hận mà cướp phá nhà người khác và dùng vũ lực thu thuế nhiều hơn phần quy định cho mình; việc lấy của vị ấy như vậy được gọi là 'trộm cắp bằng vũ lực' (pasayhāvahāra). පරිකප්පෙත්වා ගණ්හතො පන අවහාරො ‘‘පරිකප්පාවහාරො’’ති වුච්චති, සො භණ්ඩපරිකප්ප-ඔකාසපරිකප්පවසෙන දුවිධො. තත්‍රායං භණ්ඩපරිකප්පො – ඉධෙකච්චො සාටකත්ථිකො අන්තොගබ්භං පවිසිත්වා ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සුත්තං, න ගණ්හිස්සාමී’’ති පරිකප්පෙත්වා අන්ධකාරෙ පසිබ්බකං ගණ්හාති, සාටකො චෙ තත්‍ර හොති, උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. සුත්තං චෙ හොති, රක්ඛති. බහි නීහරිත්වා මුඤ්චිත්වා ‘‘සුත්ත’’න්ති ඤත්වා පුන ආහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙති, රක්ඛතියෙව. ‘‘සුත්ත’’න්ති ඤත්වාපි ‘‘යං ලද්ධං, තං ගහෙතබ්බ’’න්ති ගච්ඡති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. භූමියං ඨපෙත්වා ගණ්හාති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. ‘‘චොරො, චොරො’’ති සාමිකෙහි පරියුට්ඨිතො ඡඩ්ඩෙත්වා පලායති, රක්ඛති. සාමිකා තං දිස්වා ගණ්හන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. අඤ්ඤො චෙ කොචි ගණ්හාති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථ නිවත්තෙසු සාමිකෙසු සයමෙව තං දිස්වා ‘‘පගෙවෙතං මයා නීහටං, මම දානි සන්තක’’න්ති ගණ්හාති, රක්ඛති; භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ‘‘සචෙ සුත්තං භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ සාටකො, න ගණ්හිස්සාමි. සචෙ [Pg.331] සප්පි භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමි; සචෙ තෙලං, න ගණ්හිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන පරිකප්පෙත්වා ගණ්හන්තස්සාපි එසෙව නයො. Việc lấy của người có dự tính được gọi là 'trộm cắp có dự tính' (parikappāvahāra), cách này có hai loại: dự tính về vật và dự tính về nơi chốn. Trong đó, đây là dự tính về vật: Ở đây, có người muốn lấy vải, đi vào phòng trong và dự tính rằng: 'Nếu là vải, ta sẽ lấy; nếu là chỉ, ta sẽ không lấy.' rồi lấy một cái túi trong bóng tối. Nếu trong đó là vải, vị ấy phạm tội pārājika ngay khi nhấc lên. Nếu là chỉ, vị ấy không phạm. Sau khi mang ra ngoài, mở ra và biết là chỉ, vị ấy mang trở lại đặt vào chỗ cũ, vị ấy vẫn không phạm. Dù biết là chỉ nhưng vẫn đi với ý nghĩ 'lấy được gì thì lấy,' vị ấy sẽ bị kết tội theo từng bước chân. Nếu đặt xuống đất rồi lấy lại, vị ấy phạm tội pārājika khi nhấc lên. Bị chủ nhà truy đuổi la 'trộm, trộm,' vị ấy vứt lại và bỏ chạy, vị ấy không phạm. Chủ nhà thấy và lấy lại, việc này là tốt. Nếu có người khác lấy, vị ấy phải đền vật. Hoặc khi chủ nhà đã quay về, chính vị ấy thấy vật đó và lấy với ý nghĩ 'vật này ta đã mang ra trước, giờ nó là của ta,' vị ấy không phạm (pārājika); nhưng phải đền vật. Đối với người lấy sau khi đã dự tính theo cách tương tự, như: 'Nếu là chỉ, ta sẽ lấy; nếu là vải, ta sẽ không lấy. Nếu là bơ lỏng, ta sẽ lấy; nếu là dầu, ta sẽ không lấy,' v.v., thì quy tắc cũng tương tự. මහාපච්චරියාදීසු පන ‘‘සාටකත්ථිකොපි සාටකපසිබ්බකමෙව ගහෙත්වා නික්ඛන්තො බහි ඨත්වා මුඤ්චිත්වා ‘සාටකො අය’න්ති දිස්වා ගච්ඡන්තො පදුද්ධාරෙනෙව කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තං. එත්ථ පන ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී’’ති පරිකප්පිතත්තා පරිකප්පො දිස්සති, දිස්වා හටත්තා පරිකප්පාවහාරො න දිස්සති. මහාඅට්ඨකථායං පන යං පරිකප්පිතං තං අදිට්ඨං පරිකප්පිතභාවෙ ඨිතංයෙව උද්ධරන්තස්ස අවහාරො වුත්තො, තස්මා තත්ථ පරිකප්පාවහාරො දිස්සති. ‘‘තං මඤ්ඤමානො තං අවහරී’’ති පාළියා ච සමෙතීති. තත්ථ ය්වායං ‘‘සචෙ සාටකො භවිස්සති, ගණ්හිස්සාමී’’තිආදිනා නයෙන පවත්තො පරිකප්පො, අයං ‘‘භණ්ඩපරිකප්පො’’ නාම. Tuy nhiên, trong các sách như Mahāpaccarī, có nói rằng: 'Ngay cả người muốn lấy vải, sau khi đã lấy túi vải đi ra ngoài, đứng bên ngoài mở ra, thấy 'đây là vải' rồi bỏ đi, cũng bị kết tội ngay khi nhấc chân lên.' Nhưng ở đây, vì có sự dự tính 'nếu là vải, ta sẽ lấy' nên thấy có sự dự tính (parikappa), nhưng vì lấy sau khi đã thấy nên không được xem là 'trộm cắp có dự tính' (parikappāvahāra). Còn trong Đại Chú giải (Mahā-aṭṭhakathā), việc trộm cắp được nói đến là khi người ấy nhấc vật đã được dự tính lên trong khi vật ấy vẫn chưa được nhìn thấy, vẫn còn trong trạng thái được dự tính; do đó, ở đó mới được xem là 'trộm cắp có dự tính.' Điều này cũng phù hợp với câu Pāḷi: 'Tưởng là vật ấy, vị ấy lấy trộm vật ấy.' Trong đó, sự dự tính diễn ra theo cách 'nếu là vải, ta sẽ lấy,' v.v., được gọi là 'dự tính về vật' (bhaṇḍaparikappa). ඔකාසපරිකප්පො පන එවං වෙදිතබ්බො – ඉධෙකච්චො ලොලභික්ඛු පරපරිවෙණං වා කුලඝරං වා අරඤ්ඤෙ කම්මන්තසාලං වා පවිසිත්වා තත්ථ කථාසල්ලාපෙන නිසින්නො කිඤ්චි ලොභනෙය්‍යං පරික්ඛාරං ඔලොකෙති, ඔලොකෙන්තො ච පන දිස්වා ද්වාරපමුඛහෙට්ඨාපාසාදපරිවෙණද්වාරකොට්ඨකරුක්ඛමූලාදිවසෙන පරිච්ඡෙදං කත්වා ‘‘සචෙ මං එත්ථන්තරෙ පස්සිස්සන්ති, දට්ඨුකාමතාය ගහෙත්වා විචරන්තො විය එතෙසංයෙව දස්සාමි; නො චෙ පස්සිස්සන්ති, හරිස්සාමී’’ති පරිකප්පෙති. තස්ස තං ආදාය පරිකප්පිතපරිච්ඡෙදං අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. සචෙ උපචාරසීමං පරිකප්පෙති, තදභිමුඛොව ගච්ඡන්තො කම්මට්ඨානාදීනි මනසි කරොන්තො වා අඤ්ඤවිහිතො වා අසතියා උපචාරසීමං අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යං. අථාපිස්ස තං ඨානං පත්තස්ස චොරො වා හත්ථී වා වාළමිගො වා මහාමෙඝො වා වුට්ඨහති, සො ච තම්හා උපද්දවා මුච්චිතුකම්‍යතාය සහසා තං ඨානං අතික්කමති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. කෙචි පනෙත්ථ ‘‘යස්මා මූලෙව ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහිතං, තස්මා න රක්ඛති, අවහාරොයෙවා’’ති වදන්ති. අයං තාව මහාඅට්ඨකථානයො. මහාපච්චරියං පන ‘‘සචෙපි සො අන්තොපරිච්ඡෙදෙ හත්ථිං වා අස්සං වා අභිරුහිත්වා තං නෙව පාජෙති, න පාජාපෙති; පරිච්ඡෙදෙ අතික්කන්තෙපි පාරාජිකං නත්ථි, භණ්ඩදෙය්‍යමෙවා’’ති වුත්තං. තත්‍ර ය්වායං ‘‘සචෙ මං එත්ථන්තරෙ පස්සිස්සන්ති, දට්ඨුකාමතාය ගහෙත්වා [Pg.332] විචරන්තො විය එතෙසංයෙව දස්සාමී’’ති පවත්තො පරිකප්පො, අයං ‘‘ඔකාසපරිකප්පො’’ නාම. Và sự dự tính về địa điểm (okāsaparikappo) nên được hiểu như vầy: Ở đây, có tỳ khưu lăng xăng đi vào khuôn viên của người khác, hoặc nhà của gia chủ, hoặc lán trại trong rừng, rồi ngồi xuống nói chuyện phiếm ở nơi ấy, nhìn ngắm vật dụng nào đó đáng tham muốn. Và trong khi nhìn ngắm, sau khi đã thấy, vị ấy hoạch định một ranh giới bằng cách dựa vào cửa ra vào, mái hiên, tầng dưới của ngôi lầu có nhiều tầng, khuôn viên, cổng chào, gốc cây, ... rồi dự tính rằng: “Nếu họ thấy ta ở trong khoảng này, ta sẽ giả vờ như đang cầm đi xem xét vì muốn nhìn ngắm rồi sẽ trả lại cho chính họ; còn nếu họ không thấy, ta sẽ lấy đi.” Đối với vị ấy, ngay khi vừa mang vật ấy đi qua khỏi ranh giới đã được dự tính thì phạm tội pārājika. Nếu vị ấy dự tính ranh giới là khu vực upacāra, trong khi đang đi hướng về phía ấy, do tác ý đến các đề mục thiền định ... hoặc có tâm hướng đến đối tượng khác, hoặc do thất niệm mà đi qua khỏi khu vực upacāra thì phải bồi thường vật ấy. Hoặc nữa, khi vị ấy đã đến nơi ấy, kẻ trộm hoặc con voi, hoặc con thú dữ, hoặc đám mây lớn khởi lên, và vị ấy vì muốn thoát khỏi tai họa ấy nên đã vội vã đi qua khỏi nơi ấy thì chỉ phải bồi thường vật ấy. Về điều này, một số vị nói rằng: “Bởi vì ngay từ đầu đã lấy với tâm trộm cắp, do đó không được an toàn, chính là sự mang đi.” Đây trước hết là đường lối của Mahāaṭṭhakathā. Và trong Mahāpaccari có nói rằng: “Nếu vị ấy ở bên trong ranh giới, sau khi đã cỡi lên con voi hoặc con ngựa mà không tự mình điều khiển nó, cũng không bảo người khác điều khiển; dầu cho có đi qua khỏi ranh giới cũng không phạm tội pārājika, chỉ phải bồi thường vật ấy.” Trong đó, sự dự tính đã khởi lên rằng: “Nếu họ thấy ta ở trong khoảng này, ta sẽ giả vờ như đang cầm đi xem xét vì muốn nhìn ngắm rồi sẽ trả lại cho chính họ” này được gọi là “sự dự tính về địa điểm (okāsaparikappo).” එවමිමෙසං ද්වින්නම්පි පරිකප්පානං වසෙන පරිකප්පෙත්වා ගණ්හතො අවහාරො ‘‘පරිකප්පාවහාරො’’ති වෙදිතබ්බො. Như vậy, sự mang đi của người lấy sau khi đã dự tính theo cách của cả hai sự dự tính này nên được hiểu là “sự mang đi do dự tính (parikappāvahāro).” පටිච්ඡාදෙත්වා පන අවහරණං පටිච්ඡන්නාවහාරො. සො එවං වෙදිතබ්බො – යො භික්ඛු මනුස්සානං උය්‍යානාදීසු කීළන්තානං වා පවිසන්තානං වා ඔමුඤ්චිත්වා ඨපිතං අලඞ්කාරභණ්ඩං දිස්වා ‘‘සචෙ ඔනමිත්වා ගහෙස්සාමි, ‘කිං සමණො ගණ්හාතී’ති මං ජානිත්වා විහෙඨෙය්‍යු’’න්ති පංසුනා වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙති – ‘‘පච්ඡා ගණ්හිස්සාමී’’ති, තස්ස එත්තාවතා උද්ධාරො නත්ථීති න තාව අවහාරො හොති. යදා පන තෙ මනුස්සා අන්තොගාමං පවිසිතුකාමා තං භණ්ඩකං විචිනන්තාපි අපස්සිත්වා ‘‘ඉදානි අන්ධකාරො, ස්වෙ ජානිස්සාමා’’ති සාලයා එව ගතා හොන්ති. අථස්ස තං උද්ධරතො උද්ධාරෙ පාරාජිකං. ‘‘පටිච්ඡන්නකාලෙයෙව තං මම සන්තක’’න්ති සකසඤ්ඤාය වා ‘‘ගතා දානි තෙ, ඡඩ්ඩිතභණ්ඩං ඉද’’න්ති පංසුකූලසඤ්ඤාය වා ගණ්හන්තස්ස පන භණ්ඩදෙය්‍යං. තෙසු දුතියදිවසෙ ආගන්ත්වා විචිනිත්වා අදිස්වා ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතෙසුපි ගහිතං භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. කස්මා? යස්මා තස්ස පයොගෙන තෙහි න දිට්ඨං, යො පන තථාරූපං භණ්ඩං දිස්වා යථාඨානෙ ඨිතංයෙව අප්පටිච්ඡාදෙත්වා ථෙය්‍යචිත්තො පාදෙන අක්කමිත්වා කද්දමෙ වා වාලිකාය වා පවෙසෙති, තස්ස පවෙසිතමත්තෙයෙව පාරාජිකං. Và sự mang đi bằng cách che giấu là sự mang đi có che giấu (paṭicchannāvahāro). Điều ấy nên được hiểu như vầy: Vị tỳ khưu nào, sau khi thấy món đồ trang sức được những người đang vui chơi hoặc đang đi vào trong các khu vườn ... cởi ra và để đó, rồi (nghĩ rằng): “Nếu ta cúi xuống lấy, họ sẽ biết ta rồi làm phiền nhiễu (với ý nghĩ): ‘Vị sa-môn lấy cái gì thế?’” nên đã dùng bụi hoặc lá cây che giấu lại với ý nghĩ: “Lát nữa ta sẽ lấy,” đối với vị ấy, chỉ với chừng ấy thì sự nhấc lên chưa có, do đó sự mang đi vẫn chưa có. Và khi những người ấy muốn đi vào trong làng, dầu cho có tìm kiếm món đồ nhỏ ấy cũng không thấy, rồi ra đi với sự luyến tiếc rằng: “Bây giờ trời tối rồi, ngày mai chúng ta sẽ biết,” sau đó, trong khi vị ấy đang lấy vật ấy lên, ngay khi nhấc lên thì phạm tội pārājika. Và đối với người lấy với tưởng là của mình rằng: “Ngay lúc che giấu, vật ấy là của ta,” hoặc với tưởng là vật vô chủ rằng: “Bây giờ họ đã đi rồi, đây là vật bị vứt bỏ” thì phải bồi thường vật ấy. Dầu cho vào ngày thứ hai, sau khi họ đã đến tìm kiếm, không thấy, rồi đã từ bỏ trách nhiệm và ra đi, vật được lấy cũng chỉ phải bồi thường. Vì sao? Bởi vì do phương tiện của vị ấy mà họ đã không thấy. Và vị nào sau khi thấy vật như thế, không che giấu vật đang nằm yên tại chỗ, có tâm trộm cắp, dùng chân dẫm lên rồi làm cho lún vào trong bùn hoặc trong cát, đối với vị ấy, ngay khi vừa làm cho lún vào thì phạm tội pārājika. කුසං සඞ්කාමෙත්වා පන අවහරණං ‘‘කුසාවහාරො’’ති වුච්චති. සොපි එවං වෙදිතබ්බො – යො භික්ඛු කුසං පාතෙත්වා චීවරෙ භාජියමානෙ අත්තනො කොට්ඨාසස්ස සමීපෙ ඨිතං අප්පග්ඝතරං වා මහග්ඝතරං වා සමසමං වා අග්ඝෙන පරස්ස කොට්ඨාසං හරිතුකාමො අත්තනො කොට්ඨාසෙ පතිතං කුසදණ්ඩකං පරස්ස කොට්ඨාසෙ පාතෙතුකාමො උද්ධරති, රක්ඛති තාව. පරස්ස කොට්ඨාසෙ පාතෙති, රක්ඛතෙව. යදා පන තස්මිං පතිතෙ පරස්ස කොට්ඨාසතො පරස්ස කුසදණ්ඩකං උද්ධරති, උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකො හොති. සචෙ පඨමතරං පරකොට්ඨාසතො කුසදණ්ඩකං උද්ධරති අත්තනො කොට්ඨාසෙ පාතෙතුකාමතාය උද්ධාරෙ රක්ඛති[Pg.333], පාතනෙ රක්ඛති. අත්තනො කොට්ඨාසතො පන අත්තනො කුසදණ්ඩකං උද්ධරති, උද්ධාරෙයෙව රක්ඛති. තං උද්ධරිත්වා පරකොට්ඨාසෙ පාතෙන්තස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. Và sự mang đi bằng cách di chuyển thẻ được gọi là “sự mang đi thẻ (kusāvahāro).” Điều ấy cũng nên được hiểu như vầy: Vị tỳ khưu nào, khi các y đang được phân chia bằng cách gieo thẻ, muốn lấy phần của người khác ở gần phần của mình, là vật có giá trị ít hơn, hoặc có giá trị nhiều hơn, hoặc có giá trị ngang bằng, rồi muốn làm cho thẻ đã rơi vào phần của mình rơi vào phần của người khác nên đã nhấc lên, thì vẫn còn được an toàn. Vị ấy làm cho nó rơi vào phần của người khác, vẫn được an toàn. Và khi thẻ ấy đã rơi xuống, vị ấy nhấc thẻ của người khác lên khỏi phần của người khác, ngay khi vừa nhấc lên thì phạm tội pārājika. Nếu trước tiên, vị ấy nhấc thẻ lên khỏi phần của người khác vì muốn làm cho nó rơi vào phần của mình, thì được an toàn trong lúc nhấc lên, được an toàn trong lúc làm cho rơi xuống. Và vị ấy nhấc thẻ của mình lên khỏi phần của mình, chỉ được an toàn trong lúc nhấc lên. Sau khi đã nhấc thẻ ấy lên, đối với người đang làm cho nó rơi vào phần của người khác, ngay khi vừa rời khỏi tay thì phạm tội pārājika. සචෙ පන ද්වීසුපි කොට්ඨාසෙසු පතිතදණ්ඩකෙ අදස්සනං ගමෙති, තතො අවසෙසභික්ඛූසු ගතෙසු ඉතරො ‘‘‘මය්හං, භන්තෙ, දණ්ඩකො න පඤ්ඤායතී’ති. ‘මය්හම්පි, ආවුසො, න පඤ්ඤායතී’ති. ‘කතමො පන, භන්තෙ, මය්හං භාගො’ති? ‘අයං තුය්හං භාගො’’’ති අත්තනො භාගං දස්සෙති, තස්මිං විවදිත්වා වා අවිවදිත්වා වා තං ගණ්හිත්වා ගතෙ ඉතරො තස්ස භාගං උද්ධරති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සචෙපි තෙන ‘‘අහං මම භාගං තුය්හං න දෙමි, ත්වං පන අත්තනො භාගං ඤත්වා ගණ්හා’’ති වුත්තෙ ‘‘නායං මමා’’ති ජානන්තොපි තස්සෙව භාගං ගණ්හාති, උද්ධාරෙ පාරාජිකං. සචෙ පන ඉතරො ‘‘අයං තුය්හං භාගො, අයං මය්හං භාගොති කිං ඉමිනා විවාදෙනා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මය්හං වා පත්තො හොතු, තුම්හාකං වා, යො වරභාගො තං තුම්හෙ ගණ්හථා’’ති වදති, දින්නකං නාම ගහිතං හොති, නත්ථෙත්ථ අවහාරො. සචෙපි සො විවාදභීරුකො භික්ඛු ‘‘යං තුය්හං රුච්චති, තං ගණ්හා’’ති වුත්තො අත්තනො පත්තං වරභාගං ඨපෙත්වා ලාමකංයෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, තතො ඉතරස්ස විචිනිතාවසෙසං ගණ්හන්තස්සාපි අවහාරො නත්ථෙවාති. Lại nữa, nếu vị ấy làm cho thẻ tre đã rơi vào trong cả hai phần không được nhìn thấy, sau đó khi các vị tỳ khưu còn lại đã đi, vị kia nói: ‘Thưa đại đức, thẻ tre của tôi không được thấy.’ (Vị này đáp:) ‘Thưa hiền giả, của tôi cũng không được thấy.’ (Vị kia hỏi:) ‘Vậy thưa đại đức, phần nào là của tôi?’ (Vị này đáp:) ‘Đây là phần của hiền giả,’ rồi chỉ phần của mình. Khi vị tỳ khưu ấy, dù có tranh cãi hay không tranh cãi, đã lấy phần đó và đi rồi, vị này di dời phần của vị kia đi, trong việc di dời ấy, (vị này) phạm tội pārājika. Ngay cả khi vị kia nói: ‘Tôi không đưa phần của tôi cho hiền giả, còn hiền giả hãy tự biết phần của mình mà lấy,’ (vị này) dù biết rằng ‘đây không phải là của mình’ vẫn lấy chính phần của vị tỳ khưu ấy, trong việc di dời ấy, (vị này) phạm tội pārājika. Lại nữa, nếu vị kia suy nghĩ rằng: ‘Đây là phần của hiền giả, đây là phần của tôi, tranh cãi như thế này có ích gì?’ rồi nói rằng: ‘Dù là phần đến lượt của tôi hay của các ngài, phần nào tốt hơn thì các ngài hãy lấy,’ thì vật được lấy ấy được xem là vật đã được cho, ở đây không có sự trộm cắp. Ngay cả khi vị tỳ khưu sợ tranh cãi ấy, sau khi được nói rằng: ‘Phần nào hiền giả thích thì hãy lấy,’ đã để lại phần tốt hơn đáng lẽ thuộc về mình mà chỉ lấy phần kém hơn rồi đi, sau đó, đối với vị còn lại, dù lấy phần còn sót lại sau khi đã được lựa chọn, cũng không có sự trộm cắp. අට්ඨකථාසුපන වුත්තං – ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ කුසසඞ්කාමනවසෙන චීවරභාජනීයමෙව එකං ආගතං, චතුන්නම්පි පන පච්චයානං උප්පත්තිඤ්ච භාජනීයඤ්ච නීහරිත්වා දස්සෙතබ්බ’’න්ති එවඤ්ච වත්වා චීවරක්ඛන්ධකෙ‘‘පටිග්ගණ්හාතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සීවෙය්‍යකං දුස්සයුගං; භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ගහපතිචීවරං අනුජානාතූ’’ති (මහාව. 337) ඉදං ජීවකවත්ථුං ආදිං කත්වා උප්පන්නචීවරකථා, සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහං දුබ්භික්ඛං හොති, මනුස්සා න සක්කොන්ති සඞ්ඝභත්තං කාතුං, ඉච්ඡන්ති උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකභත්තං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදිකං කාතු’’න්ති (චූළව. 325) ඉදං සුත්තමාදිං කත්වා පිණ්ඩපාතකථා, සෙනාසනක්ඛන්ධකෙයෙව ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන සත්තරසවග්ගියා භික්ඛූ අඤ්ඤතරං පච්චන්තිමං මහාවිහාරං පටිසඞ්ඛරොන්ති – ‘ඉධ මයං වස්සං වසිස්සාමා’ති. අද්දසංසු ඛො ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ සත්තරසවග්ගියෙ භික්ඛූ විහාරං පටිසඞ්ඛරොන්තෙ’’ති (චූළව. 316) ඉදං ඡබ්බග්ගියවත්ථුං ආදිං කත්වා ආගතසෙනාසනකථා, තදවසානෙ ච සප්පිආදිභෙසජ්ජකථා විත්ථාරෙන [Pg.334] කථිතා. මයං පන තං සබ්බං ආගතාගතට්ඨානෙයෙව කථයිස්සාම; එවං කථනෙ කාරණං පුබ්බෙ වුත්තමෙව. Lại nữa, trong các sách Chú giải có nói rằng: “Ở nơi này, chỉ có một trường hợp về việc phân chia y phục do việc di chuyển thẻ tre được đề cập đến; tuy nhiên, cần phải trình bày và chỉ rõ sự phát sinh và cách phân chia của cả bốn món vật dụng.” Và sau khi nói như vậy, (các vị ấy đã trình bày) câu chuyện về y phục đã phát sinh, bắt đầu từ câu chuyện về Jīvaka này trong chương về Y Phục (Cīvarakkhandhaka): “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy nhận lấy cặp vải xứ Sīveyyaka của con; và xin hãy cho phép y phục của gia chủ cho Tăng chúng;” câu chuyện về vật thực khất thực, bắt đầu từ bài kinh này trong chương về Chỗ ở (Senāsanakkhandhaka): “Vào lúc bấy giờ, thành Rājagaha bị nạn đói, dân chúng không thể cúng dường bữa ăn cho Tăng chúng, họ muốn cúng dường bữa ăn chỉ định, bữa ăn mời, bữa ăn theo thẻ, bữa ăn nửa tháng, bữa ăn ngày trai giới, bữa ăn ngày đầu tháng;” câu chuyện về chỗ ở đã được đề cập, bắt đầu từ câu chuyện về nhóm sáu vị tỳ khưu này cũng trong chương về Chỗ ở: “Vào lúc bấy giờ, nhóm mười bảy vị tỳ khưu đang sửa sang một ngôi đại tự ở vùng biên địa: ‘Chúng ta sẽ an cư mùa mưa ở đây.’ Nhóm sáu vị tỳ khưu đã thấy nhóm mười bảy vị tỳ khưu đang sửa sang ngôi tự viện;” và sau đó là câu chuyện về dược phẩm như bơ lỏng v.v... đã được kể lại một cách chi tiết. Còn chúng tôi, chúng tôi sẽ kể lại tất cả những điều đó ngay tại những nơi mà chúng xuất hiện; lý do cho việc kể lại như vậy đã được nói đến trước đây. කුසසඞ්කාමනවත්ථුකථා නිට්ඨිතා. Câu chuyện về trường hợp di chuyển thẻ tre đã chấm dứt. 139. ඉතො පරං ජන්තාඝරවත්ථු උත්තානත්ථමෙව. 139. Sau đây, câu chuyện về trường hợp nhà tắm hơi có ý nghĩa rõ ràng. 140. පඤ්චසු විඝාසවත්ථූසු තෙ භික්ඛූ අනුපසම්පන්නෙන කප්පියං කාරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිංසු. විඝාසං පන ගණ්හන්තෙන ඛාදිතාවසෙසං ඡඩ්ඩිතං ගහෙතබ්බං. යදි සක්කොති ඛාදන්තෙ ඡඩ්ඩාපෙත්වා ගණ්හිතුං, එතම්පි වට්ටති. අත්තගුත්තත්ථාය පන පරානුද්දයතාය ච න ගහෙතබ්බං. 140. Trong năm câu chuyện về trường hợp vật thực thừa, các vị tỳ khưu ấy đã nhờ người chưa thọ cụ túc giới làm cho hợp lệ rồi thọ dụng. Lại nữa, người lấy vật thực thừa nên lấy phần còn lại sau khi đã ăn và đã vứt bỏ. Nếu có thể làm cho chúng sanh đang ăn phải vứt bỏ rồi lấy, việc này cũng được phép. Tuy nhiên, vì mục đích tự bảo vệ và vì lòng thương xót đối với chúng sanh khác, không nên lấy. 141. ඔදනඛාදනීයපූවඋච්ඡුතිම්බරූසකභාජනීයවත්ථූසු අපරස්ස භාගං දෙහීති අසන්තං පුග්ගලං ආහ. අමූලකං අග්ගහෙසීති සාමිකෙසු දෙන්තෙසු එවං අග්ගහෙසි. අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සාති සාමිකෙහි දින්නං අග්ගහෙසි; තෙනස්ස අනාපත්ති වුත්තා. ආපත්ති සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තියස්සාති යො පනානෙන සම්පජානමුසාවාදො වුත්තො, තස්මිං පාචිත්තියං ආහ; පරතො තෙකටුලයාගුවත්ථුම්හි විය. ගහණෙ පන අයං විනිච්ඡයො – සඞ්ඝස්ස සන්තකං සම්මතෙන වා ආණත්තෙහි වා ආරාමිකාදීහි දිය්‍යමානං, ගිහීනඤ්ච සන්තකං සාමිකෙන වා ආණත්තෙන වා දිය්‍යමානං ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති වත්වා ගණ්හතො භණ්ඩදෙය්‍යං. අඤ්ඤෙන දිය්‍යමානං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසම්මතෙන වා අනාණත්තෙන වා දිය්‍යමානෙ ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හන්තො පත්තචතුක්කෙ විය තස්සුද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ඉතරෙහි දිය්‍යමානං එවං ගණ්හතො භණ්ඩදෙය්‍යං. සාමිකෙන පන ‘‘ඉමස්ස දෙහී’’ති දාපිතං වා සයං දින්නං වා සුදින්නන්ති අයමෙත්ථ සබ්බඅට්ඨකථාවිනිච්ඡයතො සාරො. 141. Trong các câu chuyện về việc phân chia cơm, vật thực cứng, bánh, mía, quả thị, (vị tỳ khưu) đã nói đến một người không có thật rằng: “Hãy cho một phần cho người khác.” (Câu) “Vị ấy đã lấy một cách vô căn cứ” có nghĩa là vị ấy đã lấy như vậy trong khi các chủ nhân đang phân phát. (Câu) “Vị tỳ khưu không phạm tội pārājika” có nghĩa là vị ấy đã lấy vật được các chủ nhân cho; do đó, việc không phạm tội của vị ấy đã được nói đến. (Câu) “Phạm tội pācittiya về việc cố ý nói dối” có nghĩa là đối với lời nói dối cố ý mà vị này đã nói, ngài (Đức Phật) đã tuyên bố tội pācittiya; giống như trong câu chuyện về cháo có ba vị cay ở phần sau. Lại nữa, trong việc nhận lấy, đây là quyết định: Khi nhận vật sở hữu của Tăng chúng đang được phân phát bởi người được chỉ định hoặc bởi những người phục vụ tự viện v.v... đã được ra lệnh, và vật sở hữu của hàng tại gia đang được phân phát bởi chủ nhân hoặc bởi người được ra lệnh, người nhận sau khi nói rằng “Hãy cho một phần cho người khác” thì phạm tội bhaṇḍadeyya (phải hoàn trả vật). Người nhận khi vật đang được phân phát bởi người khác (không được chỉ định) thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật. Khi vật đang được phân phát bởi người không được chỉ định hoặc không được ra lệnh, người nhận sau khi nói rằng “Hãy cho thêm một phần nữa” hoặc sau khi tính toán số hạ lạp gian dối, thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật ngay tại lúc di dời vật ấy, giống như trong trường hợp bốn cái bát. Người nhận theo cách như vậy đối với vật đang được phân phát bởi những người khác (tức những người được chỉ định) thì phạm tội bhaṇḍadeyya. Lại nữa, vật được cho do chủ nhân bảo rằng “Hãy cho vị này” hoặc do chính chủ nhân cho thì được xem là đã cho đúng cách. Đây là phần tinh túy từ sự quyết định của tất cả các sách Chú giải ở đây. 142-3. ඔදනියඝරාදිවත්ථූසු – ඔදනියඝරං නාම වික්කායිකභත්තපචනඝරං. සූනඝරං නාම වික්කායිකමංසපචනඝරං. පූවඝරං නාම වික්කායිකඛජ්ජකපචනඝරං. සෙසමෙත්ථ, පරික්ඛාරවත්ථූසු ච පාකටමෙව. 142-3. Trong các câu chuyện về trường hợp quán cơm v.v... – Quán cơm (odaniyaghara) có nghĩa là nhà nấu cơm để bán. Quán thịt (sūnaghara) có nghĩa là nhà nấu thịt để bán. Quán bánh (pūvaghara) có nghĩa là nhà nấu vật thực cứng để bán. Phần còn lại ở đây, và trong các câu chuyện về trường hợp vật dụng, đều rõ ràng. 144. පීඨවත්ථුස්මිං [Pg.335] – සො භික්ඛු පරිකප්පෙත්වා ‘‘එතං ඨානං සම්පත්තං ගණ්හිස්සාමී’’ති සඞ්කාමෙසි. තෙනස්ස සඞ්කාමනෙ අවහාරො නත්ථි. සඞ්කාමෙත්වා පන පරිකප්පිතොකාසතො ගහණෙ පාරාජිකං වුත්තං. එවං හරන්තො ච යදි පීඨකෙ ථෙය්‍යචිත්තං නත්ථි, ථවිකං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. අථ පීඨකෙපි අත්ථි, උභො අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බොති. භිසිආදීනි තීණි වත්ථූනි පාකටානෙව. 144. Trong câu chuyện về trường hợp cái ghế, vị tỳ khưu ấy đã dự tính rằng: “Khi vật đến nơi này, ta sẽ lấy,” rồi di chuyển nó. Do đó, đối với vị ấy, không có sự trộm cắp trong lúc di chuyển. Tuy nhiên, sau khi đã di chuyển, việc lấy vật từ nơi đã dự tính được nói là phạm tội pārājika. Và khi mang đi như vậy, nếu không có tâm trộm cắp đối với cái ghế, vị ấy phải bị bắt đền bù sau khi đã định giá cái túi. Còn nếu cũng có tâm (trộm cắp) đối với cái ghế, vị ấy phải bị bắt đền bù sau khi đã định giá cả hai. Ba câu chuyện về trường hợp tấm nệm v.v... đều rõ ràng. 146. විස්සාසග්ගාහාදීසු තීසු වත්ථූසු ගහණෙ අනාපත්ති, ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං. පිණ්ඩාය පවිට්ඨස්ස පටිවිසො අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතස්සෙව ගහෙතුං වට්ටති. යදි පන දායකා ‘‘බහිඋපචාරට්ඨානම්පි භන්තෙ, භාගං ගණ්හථ, ආගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’’ති වදන්ති, එවං අන්තොගාමට්ඨානම්පි ගහෙතුං වට්ටති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව. 146. Trong ba trường hợp bắt đầu bằng việc lấy với sự thân tình, do việc lấy nên không phạm tội; (nhưng) khi các chủ sở hữu bảo đem đến thì phải đền vật. Phần chia của vị tỳ khưu đã đi vào (làng) để khất thực thì chỉ được phép lấy cho vị đang ở bên trong cận trụ giới. Nhưng nếu các thí chủ nói rằng: "Bạch ngài, xin hãy nhận phần cho cả (vị tỳ khưu) ở nơi bên ngoài cận trụ giới, (vị ấy) sẽ đến và thọ dụng," thì như vậy cũng được phép lấy cho (vị tỳ khưu) ở nơi bên trong làng. Phần còn lại ở đây có nghĩa rõ ràng. 148-9. සත්තසු අම්බචොරකාදිවත්ථූසු පංසුකූලසඤ්ඤාය ගහණෙ අනාපත්ති, ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභොගෙ පාරාජිකං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සාමිකාපි සාලයා, චොරාපි සාලයා, පංසුකූලසඤ්ඤාය ඛාදන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො උද්ධාරෙයෙව අවහාරො, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. සාමිකා සාලයා, චොරා නිරාලයා, එසෙව නයො. සාමිකා නිරාලයා, චොරා සාලයා; ‘‘පුන ගණ්හිස්සාමා’’ති කිස්මිඤ්චිදෙව ගහනට්ඨානෙ ඛිපිත්වා ගතා, එසෙව නයො. උභොපි නිරාලයා, පංසුකූලසඤ්ඤාය ඛාදතො අනාපත්ති, ථෙය්‍යචිත්තෙන දුක්කටං. 148-9. Trong bảy trường hợp bắt đầu bằng trường hợp kẻ trộm xoài, do việc lấy với tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội; khi thọ dụng với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Ở đó, đây là sự phán quyết: Các chủ sở hữu cũng còn luyến tiếc, bọn trộm cũng còn luyến tiếc, vị tỳ khưu ăn với tưởng là vật vô chủ thì phải đền vật; vị lấy với tâm trộm cắp thì sự chiếm đoạt chỉ có ở phần trên (trị giá từ 5 māsaka trở lên), phải cho định giá vật rồi bắt đền. Các chủ sở hữu còn luyến tiếc, bọn trộm không còn luyến tiếc, cũng cùng phương pháp ấy. Các chủ sở hữu không còn luyến tiếc, bọn trộm còn luyến tiếc; (bọn trộm) nghĩ rằng "chúng ta sẽ lấy lại" nên đã vứt ở một nơi rậm rạp nào đó rồi bỏ đi, cũng cùng phương pháp ấy. Cả hai đều không còn luyến tiếc, vị ăn với tưởng là vật vô chủ thì không phạm tội, (ăn) với tâm trộm cắp thì phạm dukkaṭa. සඞ්ඝස්ස අම්බාදීසු පන සඞ්ඝාරාමෙ ජාතං වා හොතු, ආනෙත්වා දින්නං වා පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං අවහරන්තස්ස පාරාජිකං. පච්චන්තෙ චොරුපද්දවෙන ගාමෙසු වුට්ඨහන්තෙසු භික්ඛූපි විහාරෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ‘‘පුන ආවසන්තෙ ජනපදෙ ආගමිස්සාමා’’ති සඋස්සාහාව ගච්ඡන්ති. භික්ඛූ තාදිසං විහාරං පත්වා අම්බපක්කාදීනි ‘‘ඡඩ්ඩිතකානී’’ති පංසුකූලසඤ්ඤාය පරිභුඤ්ජන්ති, අනාපත්ති; ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතො අවහාරො හොති, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. Còn về (trái) xoài v.v... của Tăng chúng, dù mọc trong tu viện của Tăng chúng hay được đem đến dâng cúng, vị chiếm đoạt vật có giá trị 5 māsaka hoặc hơn 5 māsaka thì phạm pārājika. Ở vùng biên địa, do tai họa từ bọn trộm, khi dân chúng trong các làng mạc di tản, các tỳ khưu cũng rời bỏ các tu viện và ra đi với sự nhiệt tâm (sẽ quay lại), nghĩ rằng: "Khi dân chúng quay về ở lại trong xứ, chúng ta sẽ trở lại." Các tỳ khưu (khách) đến một tu viện như vậy, thọ dụng các thứ như xoài chín v.v... với tưởng là vật bị bỏ đi, là vật vô chủ, thì không phạm tội; đối với vị thọ dụng với tâm trộm cắp thì có sự chiếm đoạt, phải cho định giá vật rồi bắt đền. මහාපච්චරියං [Pg.336] පන සඞ්ඛෙපට්ඨකථායඤ්ච අවිසෙසෙන වුත්තං – ‘‘ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ පන ඵලාඵලං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතො පාරාජිකං. කස්මා? ආගතානාගතානං සන්තකත්තා’’ති. ගණසන්තකෙ පන පුග්ගලිකෙ ච සඋස්සාහමත්තමෙව පමාණං. සචෙ පන තතො අම්බපක්කාදිං කුලසඞ්ගහණත්ථාය දෙති, කුලදූසකදුක්කටං. ථෙය්‍යචිත්තෙන දෙන්තො අග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. සඞ්ඝිකෙපි එසෙව නයො. සෙනාසනත්ථාය නියමිතං කුලසඞ්ගහණත්ථාය දදතො දුක්කටං, ඉස්සරවතාය ථුල්ලච්චයං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. නො චෙ වත්ථු පහොති, අග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. බහි උපචාරසීමාය නිසීදිත්වා ඉස්සරවතාය පරිභුඤ්ජතො ගීවා. ඝණ්ටිං පහරිත්වා කාලං ඝොසෙත්වා ‘‘මය්හං පාපුණාතී’’ති ඛාදිතං සුඛාදිතං. ඝණ්ටිං අපහරිත්වා කාලමෙව ඝොසෙත්වා, ඝණ්ටිමෙව පහරිත්වා කාලං අඝොසෙත්වා, ඝණ්ටිම්පි අපහරිත්වා කාලම්පි අඝොසෙත්වා අඤ්ඤෙසං නත්ථිභාවං ඤත්වා ‘‘මය්හං පාපුණාතී’’ති ඛාදිතම්පි සුඛාදිතමෙව. පුප්ඵාරාමවත්ථුද්වයං පාකටමෙව. Còn trong Mahāpaccarī và trong Saṅkhepaṭṭhakathā, được nói một cách không phân biệt rằng: "Còn trong tu viện bị bỏ hoang, vị thọ dụng trái cây lớn nhỏ với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Vì sao? Vì (vật ấy) là sở hữu của những vị đã đến và chưa đến." Còn đối với tài sản của giáo phái và của cá nhân, chỉ riêng sự nhiệt tâm (sẽ quay lại) là tiêu chuẩn. Nhưng nếu từ đó mà cho xoài chín v.v... với mục đích thu phục gia đình, thì phạm tội làm hư hỏng gia đình, là dukkaṭa. Vị cho với tâm trộm cắp phải bị bắt đền theo giá trị. Đối với vật của Tăng chúng cũng cùng phương pháp ấy. Đối với vị cho vật được quy định cho mục đích sàng tọa với mục đích thu phục gia đình thì phạm dukkaṭa, (cho) với tư cách người có quyền thì phạm thullaccaya, (cho) với tâm trộm cắp thì phạm pārājika. Nếu vật không đủ (trị giá để phạm pārājika), phải bị bắt đền theo giá trị. Đối với vị ngồi bên ngoài cận trụ giới và thọ dụng với tư cách người có quyền, (phạm tội ở) cổ. Sau khi đánh chuông và thông báo thời gian, vật được ăn với ý nghĩ "đến phần của ta" là được ăn hợp lệ. Không đánh chuông mà chỉ thông báo thời gian, hoặc chỉ đánh chuông mà không thông báo thời gian, hoặc không đánh chuông cũng không thông báo thời gian, sau khi biết không có các vị khác, vật được ăn với ý nghĩ "đến phần của ta" cũng là được ăn hợp lệ. Hai trường hợp về tu viện Pupphārāma đã rõ ràng. 150. වුත්තවාදකවත්ථුත්තයෙ වුත්තො වජ්ජෙමීති තයා වුත්තො හුත්වා ‘‘තව වචනෙන වදාමී’’ති අත්ථො. අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සාති සාමිකෙහි දින්නත්තා අනාපත්ති. න ච, භික්ඛවෙ, ‘‘වුත්තො වජ්ජෙමී’’ති වත්තබ්බොති ‘‘අහං තයා වුත්තො හුත්වා තව වචනෙන වදාමී’’ති එවං අඤ්ඤො භික්ඛු අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා න වත්තබ්බොති අත්ථො. පරිච්ඡෙදං පන කත්වා ‘‘ඉත්ථන්නාමං තව වචනෙන ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්තුං වට්ටති. වුත්තො වජ්ජෙහීති මයා වුත්තො හුත්වා මම වචනෙන වදෙහීති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව. ඉමෙසුපි ච ද්වීසු වත්ථූසු පරිච්ඡෙදං කත්වා වත්තුං වට්ටති. එත්තාවතා හි උපාරම්භා මුත්තො හොතීති. 150. Trong ba trường hợp về người nói theo lời được bảo, (cụm từ) "được bảo, tôi sẽ nói" có nghĩa là "được ông bảo, tôi nói theo lời của ông." (Câu) "vị tỳ khưu không phạm tội, (chủ sở hữu phạm pārājika)" (có nghĩa là vị tỳ khưu) không phạm tội vì đã được các chủ sở hữu cho. Và (câu) "này các tỳ khưu, không được nói 'được bảo, tôi sẽ nói'" có nghĩa là một tỳ khưu này không được nói với một tỳ khưu khác như vầy: "tôi được ông bảo, tôi nói theo lời của ông." Nhưng sau khi đã xác định giới hạn, được phép nói rằng: "tôi sẽ lấy vật có tên như thế này theo lời của ông." (Cụm từ) "được bảo, hãy nói" có nghĩa là "được tôi bảo, hãy nói theo lời của tôi." Phần còn lại theo phương pháp đã nói. Và trong hai trường hợp này cũng vậy, được phép nói sau khi đã xác định giới hạn. Vì rằng với chừng ấy, vị ấy được thoát khỏi sự khiển trách. 151-2. මණිවත්ථුත්තයස්ස මජ්ඣිමෙ වත්ථුස්මිං – නාහං අකල්ලකොති නාහං ගිලානොති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙව. 151-2. Trong trường hợp ở giữa của ba trường hợp về ngọc maṇi – (câu) "tôi không phải là người không khỏe" có nghĩa là "tôi không phải là người bệnh." Phần còn lại đã rõ ràng. 153. සූකරවත්ථුද්වයෙ – කිඤ්චාපි පඨමස්ස භික්ඛුනො ඡාතජ්ඣත්තං දිස්වා කාරුඤ්ඤෙන මොචිතත්තා අනාපත්ති. සාමිකෙසු පන අසම්පටිච්ඡන්තෙසු භණ්ඩදෙය්‍යං, තාව මහන්තො වා මතසූකරො ආහරිත්වා දාතබ්බො, තදග්ඝනකං වා භණ්ඩං. සචෙ පාසසාමිකෙ කුහිඤ්චිපි න පස්සති, පාසසාමන්තා තදග්ඝනකං සාටකං වා කාසාවං වා ථාලකං වා යථා තෙ ආගතා [Pg.337] පස්සන්ති, ඊදිසෙ ඨානෙ ඨපෙත්වාව ගන්තබ්බං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පන මොචෙන්තස්ස පාරාජිකමෙව. එත්ථ ච කොචි සූකරො පාසං පාදෙන කඩ්ඪිත්වා ඡින්නමත්තෙ පාසෙ ඨානාචාවනධම්මෙන ඨානෙන ඨිතො හොති චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවා විය. කොචි අත්තනො ධම්මතාය ඨිතො, කොචි නිපන්නො, කොචි කූටපාසෙන බද්ධො හොති. කූටපාසො නාම යස්ස අන්තෙ ධනුකං වා අඞ්කුසකො වා අඤ්ඤො වා කොචි දණ්ඩකො බද්ධො හොති, යො තත්ථ තත්ථ රුක්ඛාදීසු ලග්ගිත්වා සූකරස්ස ගමනං නිවාරෙති. තත්‍ර පාසං කඩ්ඪිත්වා ඨිතස්ස එකමෙව ඨානං පාසබන්ධනං, සො හි පාසෙ මුත්තමත්තෙ වා ඡින්නමත්තෙ වා පලායති. අත්තනො ධම්මතාය ඨිතස්ස බන්ධනඤ්ච චත්තාරො ච පාදාති පඤ්ච ඨානානි. නිපන්නස්ස බන්ධනඤ්ච සයනඤ්චාති ද්වෙ ඨානානි. කූටපාසබද්ධස්ස යත්ථ යත්ථ ගච්ඡති, තං තදෙව ඨානං. තස්මා තං තතො තතො මොචෙන්තා දසපි වීසතිපි සතම්පි භික්ඛූ පාරාජිකං ආපජ්ජන්ති. තත්ථ තත්ථ ආගතං දිස්වා එකමෙව දාසං පලාපෙන්තො විය. 153. Trong hai câu chuyện về con heo – mặc dù đối với vị tỳ khưu thứ nhất, do thấy (con heo) bị đói hành hạ nên đã giải thoát vì lòng bi mẫn, vị ấy không phạm tội. Tuy nhiên, trong trường hợp những người chủ không chấp nhận, vị ấy phải đền bù tài vật, phải mang đến trả một con heo chết lớn chừng ấy, hoặc một món đồ có giá trị tương đương. Nếu không thấy người chủ bẫy ở đâu cả, thì phải để lại gần cái bẫy một tấm vải, hoặc một tấm y ca-sa, hoặc một cái bát có giá trị tương đương, ở một nơi mà khi họ đến có thể nhìn thấy, rồi mới được đi. Còn đối với người giải thoát với tâm trộm cắp thì chắc chắn phạm tội pārājika. Và ở đây, có con heo kéo cái bẫy bằng chân, ngay khi cái bẫy bị đứt, nó đứng ở một vị trí đã bị dời đi khỏi chỗ cũ, giống như chiếc thuyền bị buộc trong dòng nước xiết. Có con đứng theo tư thế tự nhiên của nó, có con nằm, có con bị mắc bởi bẫy gài. Bẫy gài là loại bẫy mà ở cuối có buộc một cái cung nhỏ, hoặc một cái móc, hoặc một cái gậy nhỏ nào khác, cái mà khi vướng vào cây cối v.v... ở chỗ này chỗ kia sẽ ngăn cản sự di chuyển của con heo. Trong các trường hợp đó, đối với con heo đứng kéo cái bẫy, chỉ có một vị trí (phạm tội) là chỗ buộc bẫy, vì nó sẽ chạy thoát ngay khi cái bẫy được nới lỏng hoặc bị đứt. Đối với con heo đứng theo tư thế tự nhiên của nó, có năm vị trí: chỗ buộc và bốn chân. Đối với con heo đang nằm, có hai vị trí: chỗ buộc và chỗ nằm. Đối với con heo bị mắc bẫy gài, bất cứ nơi nào nó đi đến, chính nơi đó là vị trí (phạm tội). Do đó, khi giải thoát nó khỏi những nơi này nơi khác, dù là mười, hai mươi, hay cả trăm vị tỳ khưu cũng đều phạm tội pārājika. Giống như việc thấy một người nô lệ đến đây đó rồi xui người ấy bỏ trốn. පුරිමානං පන තිණ්ණං චතුප්පදකථායං වුත්තනයෙන ඵන්දාපනඨානාචාවනානි වෙදිතබ්බානි. සුනඛදට්ඨං සූකරං විස්සජ්ජාපෙන්තස්සාපි කාරුඤ්ඤාධිප්පායෙන භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. පාසට්ඨානං පන සුනඛසමීපං වා අසම්පත්තං පටිපථං ගන්ත්වා පඨමමෙව පලාපෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. යොපි බද්ධසූකරස්ස ඝාසඤ්ච පානීයඤ්ච දත්වා බලං ගාහාපෙත්වා උක්කුට්ඨිං කරොති – ‘‘උත්‍රස්තො පලායිස්සතී’’ති; සො චෙ පලායති, පාරාජිකං. පාසං දුබ්බලං කත්වා උක්කුට්ඨිසද්දෙන පලාපෙන්තස්සාපි එසෙව නයො. Còn đối với ba trường hợp đầu, việc làm rung động và dời khỏi vị trí nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong câu chuyện về loài bốn chân. Đối với người xui con heo bị chó cắn được thả ra, nếu với ý định bi mẫn thì phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Tuy nhiên, đối với người đi đón đường con heo chưa đến nơi có bẫy hoặc gần con chó và xui nó chạy trốn ngay từ đầu thì không phải là hành vi trộm cắp. Vị nào cho con heo bị mắc bẫy ăn cỏ và uống nước để nó lấy lại sức, rồi la lớn với ý nghĩ: ‘Nó sẽ hoảng sợ và chạy trốn’; nếu nó chạy trốn, vị ấy phạm tội pārājika. Đối với người làm cho cái bẫy yếu đi rồi dùng tiếng la lớn để xui nó chạy trốn cũng theo phương pháp tương tự. යො පන ඝාසඤ්ච පානීයඤ්ච දත්වා ගච්ඡති, ‘‘බලං ගහෙත්වා පලායිස්සතී’’ති; සො චෙ පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යං. පාසං දුබ්බලං කත්වා ගච්ඡන්තස්සාපි එසෙව නයො. පාසසන්තිකෙ සත්ථං වා අග්ගිං වා ඨපෙති ‘‘ඡින්නෙ වා දඩ්ඪෙ වා පලායිස්සතී’’ති. සූකරො පාසං චාලෙන්තො ඡින්නෙ වා දඩ්ඪෙ වා පලායති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. පාසං යට්ඨියා සහ පාතෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සූකරො අදූහලපාසාණෙහි අක්කන්තො හොති, තං පලාපෙතුකාමස්ස අදූහලං කාරුඤ්ඤෙන උක්ඛිපතො භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. සචෙ උක්ඛිත්තමත්තෙ අගන්ත්වා පච්ඡා ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. උක්ඛිපිත්වා ඨපිතං අදූහලං [Pg.338] පාතෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. ඔපාතෙ පතිතසූකරම්පි කාරුඤ්ඤෙන උද්ධරතො භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. ඔපාතං පූරෙත්වා නාසෙති, පච්ඡා සූකරො තං මද්දන්තො ගච්ඡති, භණ්ඩදෙය්‍යං. සූලෙ විද්ධං කාරුඤ්ඤෙන උද්ධරති, භණ්ඩදෙය්‍යං, ථෙය්‍යචිත්තෙන පාරාජිකං. සූලං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩෙති, භණ්ඩදෙය්‍යං. Vị nào cho (heo) ăn cỏ và uống nước rồi bỏ đi, với ý nghĩ: ‘Nó sẽ lấy lại sức và chạy trốn’; nếu nó chạy trốn, vị ấy phải đền bù tài vật. Đối với người làm cho cái bẫy yếu đi rồi bỏ đi cũng theo phương pháp tương tự. Vị ấy đặt con dao hoặc ngọn lửa gần cái bẫy với ý nghĩ: ‘Khi bị cắt đứt hoặc bị cháy, nó sẽ chạy trốn’. Con heo trong lúc giãy giụa làm cái bẫy bị cắt đứt hoặc bị cháy rồi chạy trốn, vị ấy phải đền bù tài vật. Vị ấy dùng gậy làm cho cái bẫy rơi xuống, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Con heo bị đá đè không gây chết đè lên, đối với người muốn xui nó chạy trốn, nếu nâng tảng đá không gây chết lên vì lòng bi mẫn thì phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Nếu ngay khi được nâng lên nó không đi mà đi sau đó, vẫn phải đền bù tài vật. Vị ấy làm rơi tảng đá không gây chết đã được nâng lên và đặt sang một bên, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Đối với người vì lòng bi mẫn mà kéo con heo bị rơi xuống hố lên cũng phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Vị ấy lấp đầy và phá hủy cái hố, sau đó con heo giẫm lên đó mà đi, vị ấy phải đền bù tài vật. Vị ấy vì lòng bi mẫn mà gỡ con heo bị cọc đâm ra, phải đền bù tài vật, nếu với tâm trộm cắp thì phạm tội pārājika. Vị ấy nhổ cọc lên và vứt đi, phải đền bù tài vật. විහාරභූමියං පන පාසෙ වා අදූහලං වා ඔඩ්ඩෙන්තා වාරෙතබ්බා – ‘‘මිගරූපානං පටිසරණට්ඨානමෙතං, මා ඉධ එවං කරොථා’’ති. සචෙ ‘‘හරාපෙථ, භන්තෙ’’ති වදන්ති, හරාපෙතුං වට්ටති. අථ සයං හරන්ති, සුන්දරමෙව. අථ නෙව හරන්ති, න හරිතුං දෙන්ති, රක්ඛං යාචිත්වා හරාපෙතුං වට්ටති. මනුස්සා සස්සරක්ඛණකාලෙ ඛෙත්තෙසු පාසෙ ච අදූහලපාසාණාදීනි ච කරොන්ති – ‘‘මංසං ඛාදන්තා සස්සානි රක්ඛිස්සාමා’’ති. වීතිවත්තෙ සස්සකාලෙ තෙසු අනාලයෙසු පක්කන්තෙසු තත්ථ බද්ධං වා පතිතං වා මොචෙතුං වට්ටතීති. Còn trong khu vực đất của tu viện, những người đặt bẫy hoặc đá đè không gây chết cần phải được ngăn cản: ‘Nơi này là nơi nương tựa của các loài thú, xin đừng làm như vậy ở đây’. Nếu họ nói: ‘Bạch quý ngài, xin hãy cho dời đi,’ thì được phép cho dời đi. Hoặc nếu họ tự mình dời đi thì thật là tốt. Hoặc nếu họ không tự dời đi, cũng không cho phép dời đi, thì được phép yêu cầu người bảo vệ và cho dời đi. Vào mùa bảo vệ mùa màng, người ta thường đặt bẫy và đá đè không gây chết v.v... trong các cánh đồng, với ý nghĩ: ‘Vừa ăn thịt, chúng ta sẽ vừa bảo vệ mùa màng’. Khi mùa bảo vệ mùa màng đã qua, những người ấy không còn quyến luyến và đã rời đi, thì được phép giải thoát con vật bị mắc bẫy hoặc bị rơi xuống ở đó. මිගවත්ථුද්වයෙපි සූකරවත්ථූසු වුත්තසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. Trong hai câu chuyện về con nai cũng vậy, sự phân xử cũng tương tự như đã được nói trong các câu chuyện về con heo. මච්ඡවත්ථුද්වයෙපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – කුමීනමුඛං විවරිත්වා වා පච්ඡාපුටකං මුඤ්චිත්වා වා පස්සෙන ඡිද්දං කත්වා වා කුමීනතො මච්ඡෙ පොථෙත්වා පලාපෙන්තස්ස පාරාජිකං. භත්තසිත්ථානි දස්සෙත්වා එවං පලාපෙන්තස්සාපි පාරාජිකං. සහ කුමීනෙන උද්ධරතොපි පාරාජිකං. කෙවලං කුමීනමුඛං විවරති, පච්ඡාපුටකං මුඤ්චති, ඡිද්දං වා කරොති, මච්ඡා පන අත්තනො ධම්මතාය පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යං. එවං කත්වා භත්තසිත්ථානි දස්සෙති, මච්ඡා ගොචරත්ථාය නික්ඛමිත්වා පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. මුඛං අවිවරිත්වා පච්ඡාපුටකං අමුඤ්චිත්වා පස්සෙන ඡිද්දං අකත්වා කෙවලං භත්තසිත්ථානි දස්සෙති, මච්ඡා පන ඡාතජ්ඣත්තා සීසෙන පහරිත්වා ඔකාසං කත්වා ගොචරත්ථාය නික්ඛමිත්වා පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. තුච්ඡකුමීනස්ස මුඛං වා විවරති, පච්ඡාපුටකං වා මුඤ්චති, ඡිද්දං වා කරොති, ආගතාගතා මච්ඡා ද්වාරං පත්තා පුටකඡිද්දෙහි පලායන්ති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙව. තුච්ඡකුමීනං ගහෙත්වා ගුම්බෙ ඛිපති, භණ්ඩදෙය්‍යමෙවාති. යානෙ භණ්ඩං පීඨෙ ථවිකාය සදිසං. Trong hai câu chuyện về cá, phương pháp cũng y như vậy. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: vị tỳ khưu mở miệng đó, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ ở bên hông, rồi đập làm cho cá từ trong đó chạy thoát ra thì phạm pārajika. Vị tỳ khưu đưa hạt cơm ra dụ làm cho cá chạy thoát ra như vậy cũng phạm pārajika. Vị tỳ khưu vớt cá cùng với cái đó lên cũng phạm pārajika. Vị tỳ khưu chỉ mở miệng đó, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ, nhưng cá tự bản chất của chúng mà chạy thoát ra thì phải đền vật tương đương. Sau khi làm như vậy, vị ấy đưa hạt cơm ra dụ, cá đi ra để tìm mồi rồi chạy thoát, cũng phải đền vật tương đương. Không mở miệng, không tháo cái bịt đuôi, không khoét lỗ ở bên hông, chỉ đưa hạt cơm ra dụ, nhưng cá do bị đói, dùng đầu húc tạo ra lối thoát, đi ra để tìm mồi rồi chạy thoát, cũng phải đền vật tương đương. Vị tỳ khưu hoặc mở miệng, hoặc tháo cái bịt đuôi, hoặc khoét một lỗ của cái đó rỗng, những con cá đến, khi tới cửa, liền chạy thoát qua các lỗ ở đuôi, cũng phải đền vật tương đương. Lấy cái đó rỗng ném vào bụi cây, cũng phải đền vật tương đương. Vật ở trên xe giống như cái túi trên ghế. මංසපෙසිවත්ථුම්හි [Pg.339] – සචෙ ආකාසෙ ගණ්හාති, ගහිතට්ඨානමෙව ඨානං. තං ඡහාකාරෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා ඨානාචාවනං වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ දාරුගොපාලකරජකසාටකවත්ථූසු ච අම්බචොරකාදිවත්ථූසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡිනිතබ්බං. Trong câu chuyện về miếng thịt – nếu lấy ở trên không, nơi đã lấy chính là vị trí. Nên biết sự di dời khỏi vị trí bằng cách xác định nó theo sáu cách. Phần còn lại ở đây nên được phân xử theo phương pháp đã được nói trong các câu chuyện về người chăn bò giữ gỗ, về y của thợ nhuộm, và trong các câu chuyện về kẻ trộm xoài v.v... 155. කුම්භිවත්ථුස්මිං – යො සප්පිතෙලාදීනි අපාදග්ඝනකානි ගහෙත්වා ‘‘න පුන එවං කරිස්සාමී’’ති සංවරෙ ඨත්වා දුතියදිවසාදීසුපි පුන චිත්තෙ උප්පන්නෙ එවමෙව ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පරිභුඤ්ජන්තො සබ්බම්පි තං පරිභුඤ්ජති, නෙවත්ථි පාරාජිකං. දුක්කටං වා ථුල්ලච්චයං වා ආපජ්ජති, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. අයම්පි භික්ඛු එවමෙවමකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්සා’’ති. ධුරනික්ඛෙපං පන අකත්වා ‘‘දිවසෙ දිවසෙ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති ථොකං ථොකම්පි පරිභුඤ්ජතො යස්මිං දිවසෙ පාදග්ඝනකං පූරති, තස්මිං පාරාජිකං. 155. Trong câu chuyện về cái hũ – vị nào lấy bơ, dầu v.v... chưa đủ giá trị một pāda, rồi an trú trong sự thu thúc rằng "tôi sẽ không làm như vậy nữa", vào ngày thứ hai v.v... khi tâm (tham) lại khởi lên, lại từ bỏ gánh nặng (ý định trộm cắp) như vậy rồi dùng, và dùng hết tất cả vật ấy, thì không phạm tội pārajika. Vị ấy phạm tội dukkaṭa hoặc thullaccaya, nhưng phải đền vật tương đương. Vị tỳ khưu này cũng đã làm như vậy. Do đó, đã được nói rằng: "Vị tỳ khưu không phạm tội pārajika". Tuy nhiên, nếu không từ bỏ gánh nặng, mà dùng từng chút một với ý định "tôi sẽ dùng mỗi ngày", thì vào ngày nào mà tổng giá trị đủ một pāda, vào ngày đó vị ấy phạm pārajika. සංවිදාවහාරවත්ථූනි සංවිදාවහාරෙ, මුට්ඨිවත්ථූනි ඔදනියඝරාදිවත්ථූසු ද්වෙ විඝාසවත්ථූනි අම්බචොරකාදිවත්ථූසු වුත්තවිනිච්ඡයනයෙන වෙදිතබ්බානි. ද්වෙ තිණවත්ථූනි උත්තානත්ථානෙව. Các câu chuyện về sự đồng lõa nên được hiểu trong phần về sự đồng lõa, các câu chuyện về nắm (gạo) trong các câu chuyện về nhà bếp v.v..., hai câu chuyện về thức ăn thừa nên được hiểu theo phương pháp phân xử đã được nói trong các câu chuyện về kẻ trộm xoài v.v... Hai câu chuyện về cỏ có ý nghĩa rõ ràng. 156. අම්බභාජාපනාදිවත්ථූසු තෙ භික්ඛූ එකං ගාමකාවාසං පරිච්ඡින්නභික්ඛුකං අගමංසු. තත්ථ භික්ඛූ ඵලාඵලං පරිභුඤ්ජමානාපි තෙසු ආගතෙසු ‘‘ථෙරානං ඵලානි දෙථා’’ති කප්පියකාරකෙ න අවොචුං. අථ තෙ භික්ඛූ ‘‘කිං සඞ්ඝිකං අම්හාකං න පාපුණාතී’’ති ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජාපෙත්වා තෙසම්පි වස්සග්ගෙන භාගං දත්වා අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිංසු. තෙන නෙසං භගවා ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, පරිභොගත්ථායා’’ති ආහ. තස්මා ඉදානිපි යත්ථ ආවාසිකා ආගන්තුකානං න දෙන්ති, ඵලවාරෙ ච සම්පත්තෙ අඤ්ඤෙසං අත්ථිභාවං දිස්වා චොරිකාය අත්තනාව ඛාදන්ති, තත්ථ ආගන්තුකෙහි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. 156. Trong các câu chuyện về việc chia xoài v.v..., các vị tỳ khưu ấy đã đi đến một trú xứ ở làng có số lượng tỳ khưu hạn chế. Ở đó, các vị tỳ khưu dù đang dùng các loại trái cây, khi các vị kia đến, đã không bảo những người tịnh nhân rằng: "Hãy dâng trái cây cho các trưởng lão". Khi ấy, các vị tỳ khưu kia (nghĩ rằng) "Tại sao vật của tăng chúng lại không đến với chúng ta?", đã gióng chuông và cho chia, cũng đã đưa phần cho các vị kia theo hạ lạp, và tự mình cũng dùng. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói với họ rằng: "Này các tỳ khưu, không có tội đối với việc dùng (như vậy)". Vì vậy, ngày nay cũng vậy, ở nơi nào mà các vị tỳ khưu trú ngụ không cho các vị khách, và khi đến mùa trái cây, thấy có những vị khác mà vẫn lén lút tự mình ăn, thì ở đó, các vị khách được phép gióng chuông, cho chia rồi dùng. යත්ථ පන ආවාසිකා රුක්ඛෙ රක්ඛිත්වා ඵලවාරෙ සම්පත්තෙ භාජෙත්වා ඛාදන්ති, චතූසු පච්චයෙසු සම්මා උපනෙන්ති, අනිස්සරා තත්ථ ආගන්තුකා. යෙපි රුක්ඛා චීවරත්ථාය නියමෙත්වා දින්නා, තෙසුපි ආගන්තුකා අනිස්සරා. එසෙව නයො සෙසපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නෙසුපි. Tuy nhiên, ở nơi nào mà các vị tỳ khưu trú ngụ trông coi cây cối, khi đến mùa trái cây thì chia nhau ăn, và dâng cúng bốn món vật dụng một cách đúng đắn, thì ở đó, các vị khách không có quyền. Cả những cây đã được chỉ định và dâng cúng cho mục đích y phục, đối với những cây đó, các vị khách cũng không có quyền. Phương pháp này cũng tương tự đối với những cây đã được chỉ định và dâng cúng cho mục đích các vật dụng còn lại. යෙ [Pg.340] පන තථා අනියමිතා, ආවාසිකා ච තෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා චොරිකාය පරිභුඤ්ජන්ති, න තෙසු ආවාසිකානං කතිකාය ඨාතබ්බං. යෙ ඵලපරිභොගත්ථාය දින්නා, ආවාසිකාපි නෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා සම්මා උපනෙන්ති, තෙසුයෙව තෙසං කතිකාය ඨාතබ්බං. මහාපච්චරියං පන වුත්තං – ‘‘චතුන්නං පච්චයානං නියමෙත්වා දින්නං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. පරිභොගවසෙනෙව තං භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං. යං පනෙත්ථ සෙනාසනත්ථාය නියමිතං, තං පරිභොගවසෙනෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස ථුල්ලච්චයඤ්ච භණ්ඩදෙය්‍යඤ්චා’’ති. Tuy nhiên, những cây nào không được chỉ định như vậy, và các vị tỳ khưu trú ngụ trông nom, gìn giữ chúng rồi lén lút dùng, thì đối với những cây đó, không nên tuân theo quy ước của các vị tỳ khưu trú ngụ. Những cây nào đã được dâng cúng cho mục đích dùng trái cây, và các vị tỳ khưu trú ngụ cũng trông nom, gìn giữ chúng và dâng cúng một cách đúng đắn, thì chỉ đối với những cây đó, mới nên tuân theo quy ước của họ. Tuy nhiên, trong sách Mahāpaccarī đã nói rằng: "Người dùng với tâm trộm cắp vật đã được chỉ định và dâng cúng cho bốn món vật dụng thì phải bị bắt đền vật tương đương sau khi đã định giá. Người chia và dùng vật đó chỉ với mục đích tiêu dùng thì phải đền vật tương đương. Trong số này, vật nào được chỉ định cho mục đích sàng tọa, người chia và dùng vật đó chỉ với mục đích tiêu dùng thì phạm tội thullaccaya và phải đền vật tương đương". ඔදිස්ස චීවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන කිලමන්ති, චීවරං පන සුලභං, සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා පිණ්ඩපාතෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සෙනාසනෙන ගිලානපච්චයෙන වා කිලමන්තෙසු සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා තදත්ථායපි උපනෙතුං වට්ටති. ඔදිස්ස පිණ්ඩපාතත්ථාය ගිලානපච්චයත්ථාය ච දින්නෙපි එසෙව නයො. ඔදිස්ස සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන ගරුභණ්ඩං හොති, තං රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා තදත්ථමෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන න යාපෙන්ති. එත්ථ රාජරොගචොරභයාදීහි අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තානං විහාරා පලුජ්ජන්ති, තාලනාළිකෙරාදිකෙ විනාසෙන්ති, සෙනාසනපච්චයං පන නිස්සාය යාපෙතුං සක්කා හොති. එවරූපෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි සෙනාසනජග්ගනත්ථාය පරිභොගො භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තස්මා එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වා ඉතරානි ලාමකකොටියා පිණ්ඩපාතත්ථාය විස්සජ්ජෙතුං වට්ටති. මූලවත්ථුච්ඡෙදං පන කත්වා න උපනෙතබ්බං. Vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích y thì chỉ nên được sử dụng cho y. Nếu có nạn đói, các tỳ khưu gặp khó khăn về vật thực khất thực, nhưng y phục lại dễ kiếm, thì sau khi làm pháp yết-ma biểu quyết vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, cũng được phép sử dụng cho vật thực khất thực. Khi (Tăng chúng) gặp khó khăn về sàng tọa hoặc dược phẩm trị bệnh, sau khi làm pháp yết-ma biểu quyết vì sự tốt đẹp của Tăng chúng, cũng được phép sử dụng cho mục đích ấy. Phương pháp này cũng tương tự đối với vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích vật thực khất thực và dược phẩm trị bệnh. Nhưng vật được dâng cúng chỉ định cho mục đích sàng tọa là vật nặng, vật ấy nên được gìn giữ, bảo quản và chỉ được sử dụng cho mục đích ấy. Nhưng nếu có nạn đói, các tỳ khưu không thể sống bằng vật thực khất thực. Ở nơi đây, do các hiểm họa như vua chúa, bệnh tật, trộm cướp, v.v., (các tỳ khưu) đi đến nơi khác, các trú xứ bị hư hoại, (người ta) phá hoại cây thốt nốt, dừa, v.v., nhưng có thể sống được nhờ vào vật dụng thuộc về sàng tọa. Trong thời điểm như vậy, ngay cả khi đã từ bỏ sàng tọa (vật nặng), việc sử dụng (vật dụng đó) vì mục đích bảo quản sàng tọa đã được Đức Thế Tôn cho phép. Do đó, sau khi giữ lại một hoặc hai sàng tọa tốt, được phép từ bỏ những sàng tọa còn lại, bắt đầu từ loại kém chất lượng, cho mục đích vật thực khất thực. Tuy nhiên, không nên sử dụng đến mức làm mất đi vật gốc. යො පන ආරාමො චතුප්පච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නො, තත්ථ අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙන පන පච්චයෙන ඌනං, තදත්ථං උපනෙතුං වට්ටති. ආරාමො ජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතුං වට්ටති. යෙ පන වෙතනං ලභිත්වා ආරාමෙයෙව ගෙහං කත්වා වසන්තා රක්ඛන්ති, තෙ චෙ ආගතානං භික්ඛූනං නාළිකෙරං වා තාලපක්කං වා දෙන්ති, යං තෙසං සඞ්ඝෙන අනුඤ්ඤාතං හොති – ‘‘දිවසෙ දිවසෙ එත්තකං නාම ඛාදථා’’ති තදෙව තෙ දාතුං ලභන්ති; තතො උත්තරි තෙසං දදන්තානම්පි ගහෙතුං න වට්ටති. Vườn cây nào được dâng cúng sau khi đã quy định cho mục đích tứ vật dụng, ở đó không cần làm pháp yết-ma biểu quyết. Nhưng thiếu vật dụng nào, thì được phép sử dụng cho mục đích đó. Vườn cây nên được chăm sóc, cũng được phép trả công để cho người chăm sóc. Những người nhận tiền công, làm nhà và sống ngay trong vườn cây để trông coi, nếu họ dâng cho các tỳ khưu đến đó trái dừa hoặc trái thốt nốt chín, thì họ chỉ được phép cho những gì đã được Tăng chúng cho phép họ – (rằng) "mỗi ngày hãy ăn chừng này"; không được phép nhận nhiều hơn thế, ngay cả khi họ cho. යො [Pg.341] පන ආරාමං කෙණියා ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස චතුප්පච්චයත්ථාය කප්පියභණ්ඩමෙව දෙති, අයං බහුකම්පි දාතුං ලභති. චෙතියස්ස පදීපත්ථාය වා ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණත්ථාය වා දින්නො ආරාමොපි පටිජග්ගිතබ්බො; වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බො. වෙතනඤ්ච පනෙත්ථ චෙතියසන්තකම්පි සඞ්ඝසන්තකම්පි දාතුං වට්ටති. එතම්පි ආරාමං වෙතනෙන තත්ථෙව වසිත්වා රක්ඛන්තානඤ්ච කෙණියා ගහෙත්වා කප්පියභණ්ඩදායකානඤ්ච තත්ථ ජාතකඵලදානං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති. Người nào sau khi mua một vườn cây, chỉ dâng cúng vật thích hợp cho mục đích tứ vật dụng của Tăng chúng, người này được phép cho nhiều. Vườn cây được dâng cúng cho mục đích thắp đèn hoặc sửa chữa những chỗ hư hỏng của bảo tháp cũng nên được chăm sóc; cũng nên trả công để cho người chăm sóc. Và ở đây, được phép dùng cả tài sản của bảo tháp và tài sản của Tăng chúng để trả công. Đối với vườn cây này, việc dâng cúng hoa quả sinh ra ở đó của những người nhận tiền công sống và trông coi ngay tại đó, và của những người thí chủ mua (vườn cây) và dâng cúng vật thích hợp, nên được hiểu theo phương pháp đã nói. අම්බපාලකාදිවත්ථූසු – අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ගොපකස්ස දානෙති එත්ථ කතරං පන ගොපකදානං වට්ටති, කතරං න වට්ටතීති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ – ‘‘යං ගොපකස්ස පරිච්ඡින්දිත්වා දින්නං හොති – ‘එත්තකං දිවසෙ දිවසෙ ගණ්හා’ති තදෙව වට්ටති; තතො උත්තරි න වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ – ‘‘කිං ගොපකානං පණ්ණං ආරොපෙත්වා නිමිත්තසඤ්ඤං වා කත්වා දින්නං අත්ථි, එතෙසං හත්ථෙ විස්සට්ඨකස්ස එතෙ ඉස්සරා, තස්මා යං තෙ දෙන්ති තං බහුකම්පි වට්ටතී’’ති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන වුත්තං – ‘‘මනුස්සානං ආරාමං වා අඤ්ඤං වා ඵලාඵලං දාරකා රක්ඛන්ති, තෙහි දින්නං වට්ටති. ආහරාපෙත්වා පන න ගහෙතබ්බං. සඞ්ඝිකෙ පන චෙතියසන්තකෙ ච කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්සෙව දානං වට්ටති. වෙතනෙන රක්ඛන්තස්ස අත්තනො භාගමත්තං වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියං පන ‘‘යං ගිහීනං ආරාමරක්ඛකා භික්ඛූනං දෙන්ති, එතං වට්ටති. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පන ආරාමගොපකා යං අත්තනො භතියා ඛණ්ඩෙත්වා දෙන්ති, එතං වට්ටති. යොපි උපඩ්ඪාරාමං වා කෙචිදෙව රුක්ඛෙ වා භතිං ලභිත්වා රක්ඛති, තස්සාපි අත්තනො පත්තරුක්ඛතොයෙව දාතුං වට්ටති. කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්ස පන සබ්බම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එතං පන සබ්බං බ්‍යඤ්ජනතො නානං, අත්ථතො එකමෙව; තස්මා අධිප්පායං ඤත්වා ගහෙතබ්බං. Trong các câu chuyện về người giữ vườn xoài, v.v. – (Đức Phật dạy) "Này các tỳ khưu, không phạm tội khi (nhận) vật cúng dường của người trông coi". Ở đây, sự cúng dường nào của người trông coi là hợp lệ, sự cúng dường nào không hợp lệ? Trước hết, Trưởng lão Mahāsumatthera nói: "Vật nào được cho người trông coi sau khi đã phân định – 'mỗi ngày hãy lấy chừng này' – chỉ vật đó là hợp lệ; nhiều hơn thế thì không hợp lệ". Nhưng Trưởng lão Mahāpadumatthera nói: "Có phải vật được cho những người trông coi là sau khi đã ghi vào lá hoặc làm dấu hiệu không? Họ là chủ của vật đã được giao phó vào tay họ, do đó, vật gì họ cho, dù nhiều, cũng hợp lệ". Nhưng trong Chú giải Kurundī có nói: "Trẻ em trông coi vườn cây hoặc các loại hoa quả khác của người đời, vật do chúng cho thì hợp lệ. Nhưng không nên nhận sau khi đã sai người mang đến. Còn đối với tài sản của Tăng chúng và của bảo tháp, chỉ sự cúng dường của người đã mua và trông coi là hợp lệ. Đối với người trông coi bằng tiền công, chỉ phần của mình là hợp lệ (để cúng dường)". Còn trong (Chú giải) Mahāpaccarī có nói: "Vật gì những người trông coi vườn cây của cư sĩ dâng cho các tỳ khưu, vật đó hợp lệ. Còn những người trông coi vườn cây của Tăng chúng, vật gì họ cho sau khi đã trừ vào tiền công của mình, vật đó hợp lệ. Người nào nhận tiền công để trông coi nửa vườn cây hoặc chỉ một vài cây, người đó cũng chỉ được phép cho từ những cây thuộc phần của mình. Nhưng đối với người đã mua và trông coi, được phép cho tất cả". Tất cả những điều này tuy khác nhau về văn tự, nhưng về ý nghĩa chỉ là một; do đó, nên hiểu và nắm bắt ý chính. දාරුවත්ථුම්හි – තාවකාලිකො අහං භගවාති තාවකාලිකචිත්තො අහං භගවාති වත්තුකාමෙන වුත්තං, තාවකාලිකචිත්තොති ‘‘පුන ආහරිත්වා දස්සාමී’’ති එවංචිත්තො අහන්ති වුත්තං හොති. භගවා ‘‘තාවකාලිකෙ අනාපත්තී’’ති ආහ. Trong câu chuyện về gỗ – câu "Bạch Đức Thế Tôn, con là người mượn tạm" được nói với ý muốn nói rằng "Bạch Đức Thế Tôn, con có tâm mượn tạm". "Có tâm mượn tạm" có nghĩa là "con có tâm rằng 'con sẽ mang trả lại'". Đức Thế Tôn đã nói: "Không phạm tội trong trường hợp mượn tạm". අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො – සචෙ සඞ්ඝො සඞ්ඝිකං කම්මං කාරෙති උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා, තතො ආපුච්ඡිත්වා තාවකාලිකං හරිතබ්බං. යො පන සඞ්ඝිකො දබ්බසම්භාරො අගුත්තො දෙවෙ වස්සන්තෙ [Pg.342] තෙමෙති, ආතපෙන සුක්ඛති, තං සබ්බම්පි ආහරිත්වා අත්තනො ආවාසෙ කාතුං වට්ටති. සඞ්ඝො ආහරාපෙන්තො අඤ්ඤෙන වා දබ්බසම්භාරෙන මූලෙන වා සඤ්ඤාපෙතබ්බො. න සක්කා චෙ හොති සඤ්ඤාපෙතුං, ‘‘සඞ්ඝිකෙන, භන්තෙ, කතං සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වළඤ්ජථා’’ති වත්තබ්බං. සෙනාසනස්ස පන අයමෙව භික්ඛු ඉස්සරො. සචෙපි පාසාණත්ථම්භො වා රුක්ඛත්ථම්භො වා කවාටං වා වාතපානං වා නප්පහොති, සඞ්ඝිකං තාවකාලිකං ආහරිත්වා පාකතිකං කාතුං වට්ටති. එස නයො අඤ්ඤෙසුපි දබ්බසම්භාරෙසූති. Đây là sự quyết định ngoài Thánh điển ở đây: Nếu Tăng chúng cho làm một công việc của Tăng, như nhà Bố-tát hoặc nhà ăn, thì từ đó, sau khi xin phép, nên lấy (vật liệu) để dùng tạm. Vật liệu nào của Tăng chúng không được bảo quản, bị ướt khi trời mưa, bị khô khi trời nắng, thì được phép mang tất cả vật liệu đó về làm (sửa chữa) trú xứ của mình. Khi Tăng chúng cho mang trả lại, nên được đền bù bằng vật liệu khác hoặc bằng giá trị tương đương. Nếu không thể đền bù, nên nói rằng: "Bạch chư Tôn giả, (trú xứ này) được làm bằng vật của Tăng, xin hãy sử dụng theo cách sử dụng vật của Tăng". Nhưng chính vị tỳ khưu này là người chủ của sàng tọa. Nếu cột đá, cột gỗ, cánh cửa, hoặc cửa sổ không đủ, được phép mang vật của Tăng về dùng tạm để hoàn thiện. Phương pháp này cũng áp dụng cho các vật liệu khác. උදකවත්ථුස්මිං – යදා උදකං දුල්ලභං හොති, යොජනතොපි අඩ්ඪයොජනතොපි ආහරීයති, එවරූපෙ පරිග්ගහිතඋදකෙ අවහාරො. යතොපි ආහරිමතො වා පොක්ඛරණීආදීසු ඨිතතො වා කෙවලං යාගුභත්තං සම්පාදෙන්ති, පානීයපරිභොගඤ්ච කරොන්ති, න අඤ්ඤං මහාපරිභොගං, තම්පි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හතො අවහාරො. යතො පන එකං වා ද්වෙ වා ඝටෙ ගහෙත්වා ආසනං ධොවිතුං, බොධිරුක්ඛෙ සිඤ්චිතුං උදකපූජං කාතුං, රජනං පචිතුං ලබ්භති, තත්ථ සඞ්ඝස්ස කතිකවසෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. අතිරෙකං ගණ්හන්තො, මත්තිකාදීනි වා ථෙය්‍යචිත්තෙන පක්ඛිපන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. Về trường hợp nước – Khi nước trở nên khan hiếm, phải được mang về từ khoảng cách một do tuần hay nửa do tuần, trong trường hợp nước đã được cất giữ như vậy thì có sự trộm cắp. Từ nguồn nước nào, hoặc được mang về từ xa hoặc có sẵn ở trong hồ v.v..., mà vị ấy chỉ dùng để nấu cháo, nấu cơm và dùng làm nước uống, không có sự tiêu dùng lớn lao nào khác, việc lấy nước ấy với tâm trộm cắp cũng là sự trộm cắp. Tuy nhiên, từ nguồn nước nào mà được phép lấy một hoặc hai ghè để giặt chỗ ngồi, để tưới cây bồ-đề, để cúng dường nước, để nấu thuốc nhuộm thì ở đấy cần phải thực hành theo đúng như quy định của tăng chúng. Vị nào lấy quá mức hoặc vị nào bỏ đất sét v.v... vào với tâm trộm cắp thì phải bị bắt đền bù theo giá trị của vật ấy. සචෙ ආවාසිකා කතිකවත්තං දළ්හං කරොන්ති, අඤ්ඤෙසං භණ්ඩකං ධොවිතුං වා රජිතුං වා න දෙන්ති, අත්තනා පන අඤ්ඤෙසං අපස්සන්තානං ගහෙත්වා සබ්බං කරොන්ති, තෙසං කතිකාය න ඨාතබ්බං. යත්තකං තෙ ධොවන්ති, තත්තකං ධොවිතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝස්ස ද්වෙ තිස්සො පොක්ඛරණියො වා උදකසොණ්ඩියො වා හොන්ති, කතිකා ච කතා ‘‘එත්ථ න්හායිතබ්බං, ඉතො පානීයං ගහෙතබ්බං, ඉධ සබ්බපරිභොගො කාතබ්බො’’ති. කතිකවත්තෙනෙව සබ්බං කාතබ්බං. යත්ථ කතිකා නත්ථි, තත්ථ සබ්බපරිභොගො වට්ටතීති. Nếu các vị tỳ khưu trú ngụ đặt ra quy định nghiêm ngặt, không cho phép các vị khác giặt giũ hoặc nhuộm các vật dụng nhỏ, nhưng bản thân họ lại lén lút khi các vị khác không thấy để làm tất cả mọi việc thì không nên tuân thủ theo quy định của họ. Họ giặt giũ bao nhiêu thì mình cũng được giặt giũ bấy nhiêu. Nếu tăng chúng có hai hoặc ba cái hồ hoặc ao chứa nước và quy định đã được đặt ra rằng: “Nên tắm ở đây, nên lấy nước uống từ đây, nên thực hiện mọi sự tiêu dùng ở đây,” thì tất cả mọi việc nên được thực hiện theo đúng quy định. Nơi nào không có quy định thì mọi sự tiêu dùng đều được phép. මත්තිකාවත්ථුස්මිං – යත්ථ මත්තිකා දුල්ලභා හොති, නානප්පකාරා වා වණ්ණමත්තිකා ආහරිත්වා ඨපිතා, තත්ථ ථොකාපි පඤ්චමාසකං අග්ඝති, තස්මා පාරාජිකං. සඞ්ඝිකෙ පන කම්මෙ චෙතියකම්මෙ ච නිට්ඨිතෙ සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා වා තාවකාලිකං වා ගහෙතුං වට්ටති. සුධායපි චිත්තකම්මවණ්ණෙසුපි එසෙව නයො. Về trường hợp đất sét – Nơi nào đất sét khan hiếm, hoặc các loại đất sét có màu sắc khác nhau đã được mang về và cất giữ, ở đấy, dù chỉ một ít cũng có giá trị năm māsaka, do đó là tội pārājika. Tuy nhiên, khi công việc của tăng chúng hoặc công việc ở bảo tháp đã hoàn tất thì được phép lấy sau khi đã xin phép tăng chúng hoặc lấy dùng tạm thời. Phương pháp này cũng tương tự đối với vôi vữa và các loại màu vẽ trang trí. තිණවත්ථූසු [Pg.343] – ඣාපිතතිණෙ ඨානාචාවනස්ස අභාවා දුක්කටං, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. සඞ්ඝො තිණවත්ථුං ජග්ගිත්වා සඞ්ඝිකං ආවාසං ඡාදෙති, පුන කදාචි ජග්ගිතුං න සක්කොති, අථඤ්ඤො එකො භික්ඛු වත්තසීසෙන ජග්ගති, සඞ්ඝස්සෙවෙතං. නො චෙ ජග්ගති, සඞ්ඝෙනෙකො භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘ජග්ගිත්වා දෙහී’’ති. සො චෙ භාගං ඉච්ඡති, භාගං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බං. සචෙ භාගං වඩ්ඪෙති, දාතබ්බමෙව. වඩ්ඪෙතියෙව, ‘‘ගච්ඡ ජග්ගිත්වා සබ්බං ගහෙත්වා අත්තනො සන්තකං සෙනාසනං ඡාදෙහී’’ති වත්තබ්බො. කස්මා? නට්ඨෙ අත්ථො නත්ථි. දදන්තෙහි පන සවත්ථුකං න දාතබ්බං, ගරුභණ්ඩං හොති; තිණමත්තං පන දාතබ්බං. තස්මිං චෙ ජග්ගිත්වා අත්තනො සෙනාසනං ඡාදෙන්තෙ පුන සඞ්ඝො ජග්ගිතුං පහොති, ‘‘ත්වං මා ජග්ගි, සඞ්ඝො ජග්ගිස්සතී’’ති වත්තබ්බොති. Về các trường hợp cỏ – Đối với cỏ bị đốt cháy, do không có sự di chuyển khỏi nơi chốn nên là tội dukkaṭa, tuy nhiên phải có sự đền bù vật phẩm. Tăng chúng trông nom khu đất có cỏ rồi lợp trú xứ của tăng chúng. Lại nữa, có khi không thể trông nom được, khi ấy một vị tỳ khưu khác trông nom với phận sự đứng đầu, khu đất có cỏ ấy vẫn là của tăng chúng. Nếu vị ấy không trông nom, tăng chúng nên nói với một vị tỳ khưu rằng: “Hãy trông nom và giao lại.” Nếu vị ấy muốn có phần, cũng nên giao cho trông nom bằng cách cho một phần. Nếu vị ấy đòi tăng phần, cũng nên cho. Nếu vẫn cứ đòi tăng thêm, nên nói rằng: “Hãy đi, hãy trông nom, hãy lấy tất cả rồi lợp trú xứ của riêng mình.” Tại sao? Vì nếu bị hư hoại thì không có lợi ích. Tuy nhiên, những vị giao cho thì không nên giao luôn cả đất nền, vì là vật nặng; chỉ nên giao phần cỏ mà thôi. Trong khi vị ấy đang trông nom và lợp trú xứ của riêng mình, nếu tăng chúng lại có thể trông nom được thì nên nói rằng: “Thầy đừng trông nom nữa, tăng chúng sẽ trông nom.” මඤ්චාදීනි සත්ත වත්ථූනි පාකටානෙව. පාළියං පන අනාගතම්පි පාසාණත්ථම්භං වා රුක්ඛත්ථම්භං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි පාදග්ඝනකං හරන්තස්ස පාරාජිකමෙව. පධානඝරාදීසු ඡඩ්ඩිතපතිතානං පරිවෙණාදීනං කුට්ටම්පි පාකාරම්පි භින්දිත්වා ඉට්ඨකාදීනි අවහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. කස්මා? සඞ්ඝිකං නාම කදාචි අජ්ඣාවසන්ති, කදාචි න අජ්ඣාවසන්ති. පච්චන්තෙ චොරභයෙන ජනපදෙ වුට්ඨහන්තෙ ඡඩ්ඩිතවිහාරාදීසු කිඤ්චි පරික්ඛාරං හරන්තස්සාපි එසෙව නයො. යෙ පන තතො තාවකාලිකං හරන්ති, පුන ආවසිතෙසු ච විහාරෙසු භික්ඛූ ආහරාපෙන්ති, දාතබ්බං. සචෙපි තතො ආහරිත්වා සෙනාසනං කතං හොති, තං වා තදග්ඝනකං වා දාතබ්බමෙව. ‘‘පුන ආවසිස්සාමා’’ති ආලයං අච්ඡින්දිත්වා වුට්ඨිතෙසු ජනපදෙසු ගණසන්තකං වා පුග්ගලිකං වා ගහිතං හොති; තෙ චෙ අනුජානන්ති, පටිකම්මෙන කිච්චං නත්ථි. සඞ්ඝිකං පන ගරුභණ්ඩං, තස්මා පටිකම්මං කත්තබ්බමෙව. Bảy vật dụng bắt đầu bằng giường v.v... là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, cả trường hợp không được nói đến trong Pāḷi, vị nào lấy cột đá, cột gỗ, hoặc vật gì khác trị giá một pāda thì cũng là tội pārājika. Đối với vị nào phá vách tường hoặc hàng rào của các khuôn viên v.v... đã bị bỏ hoang và đổ nát ở các nhà hành thiền v.v... rồi mang đi gạch đá v.v... thì cũng có cùng phương pháp này. Tại sao? Vì tài sản của tăng chúng có khi được cư ngụ, có khi không được cư ngụ. Ở vùng biên địa, khi dân chúng di tản vì sợ giặc cướp, đối với vị nào lấy vật dụng gì từ các ngôi tịnh xá v.v... đã bị bỏ hoang thì cũng có cùng phương pháp này. Còn những vị nào lấy từ nơi ấy để dùng tạm thời, khi các tịnh xá được cư ngụ trở lại, các vị tỳ khưu sẽ cho mang về lại, vật ấy cần phải được giao trả. Ngay cả trường hợp đã lấy vật liệu từ nơi ấy về làm thành trú xứ, vật ấy hoặc giá trị của vật ấy cũng phải được giao trả. Khi dân chúng di tản mà không cắt đứt sự luyến ái với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ trở lại,” tài sản thuộc về giáo phái hoặc thuộc về cá nhân đã bị lấy đi; nếu họ cho phép thì không cần phải đền bù. Nhưng tài sản của tăng chúng là vật nặng, do đó việc đền bù chắc chắn phải được thực hiện. 157. විහාරපරිභොගවත්ථු උත්තානත්ථමෙව. 157. Trường hợp về sự tiêu dùng (vật dụng) của tịnh xá có ý nghĩa rõ ràng. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තාවකාලිකං හරිතුන්ති එත්ථ යො භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චං වා පීඨං වා තාවකාලිකං හරිත්වා අත්තනො ඵාසුකට්ඨානෙ එකම්පි ද්වෙපි මාසෙ සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජති, ආගතාගතානං වුඩ්ඪතරානං දෙති, නප්පටිබාහති, තස්ස තස්මිං නට්ඨෙපි ජිණ්ණෙපි චොරාවහටෙපි ගීවා න හොති. වසිත්වා පන ගච්ඡන්තෙන යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. යො පන පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජති, ආගතාගතානං වුඩ්ඪතරානං න [Pg.344] දෙති, තස්මිං නට්ඨෙ තස්ස ගීවා හොති. අඤ්ඤං පන ආවාසං හරිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන සචෙ තත්ථ වුඩ්ඪතරො ආගන්ත්වා වුට්ඨාපෙති, ‘‘මයා ඉදං අසුකාවාසතො නාම ආහටං, ගච්ඡාමි, නං පාකතිකං කරොමී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො භික්ඛු ‘‘අහං පාකතිකං කරිස්සාමී’’ති වදති, තස්ස භාරං කත්වාපි ගන්තුං වට්ටතීති සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං වුත්තං. Ở đoạn “Này các tỳ khưu, Ta cho phép lấy dùng tạm thời,” vị tỳ khưu nào sau khi lấy giường hoặc ghế của tăng chúng để dùng tạm thời, rồi sử dụng trong một hoặc hai tháng ở nơi thoải mái của mình theo cách thức tiêu dùng của tăng chúng, nhường cho các vị trưởng lão đến sau, không từ chối, vị ấy không phải chịu trách nhiệm nếu vật ấy bị mất, bị hư hỏng, hoặc bị trộm cắp. Tuy nhiên, sau khi đã ở, lúc ra đi vị ấy phải đặt lại chỗ cũ. Còn vị nào sử dụng theo cách thức tiêu dùng của cá nhân, không nhường cho các vị trưởng lão đến sau, nếu vật ấy bị mất thì vị ấy phải chịu trách nhiệm. Hơn nữa, vị nào mang đến trú xứ khác để sử dụng, nếu ở đấy có vị trưởng lão đến và bảo đứng dậy thì nên nói rằng: “Vật này con đã mang đến từ trú xứ kia. Con sẽ đi, con sẽ làm cho nó trở lại như cũ.” Nếu vị tỳ khưu ấy nói rằng: “Ta sẽ làm cho nó trở lại như cũ,” thì cũng được phép ra đi sau khi đã giao trách nhiệm cho vị ấy. Điều này được nói đến trong Sớ Giải Vắn Tắt. චම්පාවත්ථුම්හි – තෙකටුලයාගූති තිලතණ්ඩුලමුග්ගෙහි වා තිලතණ්ඩුලමාසෙහි වා තිලතණ්ඩුලකුලත්ථෙහි වා තිලතණ්ඩුලෙහි සද්ධිං යංකිඤ්චි එකං අපරණ්ණං පක්ඛිපිත්වා තීහි කතා, එතං කිර ඉමෙහි තීහි චතුභාගඋදකසම්භින්නෙ ඛීරෙ සප්පිමධුසක්කරාදීහි යොජෙත්වා කරොන්ති. Trong trường hợp ở Campā – Cháo tekaṭula là cháo được nấu với ba thứ: hoặc với mè, gạo, và đậu xanh; hoặc với mè, gạo, và đậu đen; hoặc với mè, gạo, và đậu ngựa; hoặc bằng cách cho thêm một loại đậu nào đó cùng với mè và gạo. Tương truyền, người ta nấu món này bằng cách phối hợp ba thứ này với bơ, mật ong, đường v.v... trong sữa đã được pha với một phần tư nước. රාජගහවත්ථුම්හි – මධුගොළකොති අතිරසකපූවො වුච්චති; ‘‘මධුසීසක’’න්තිපි වදන්ති. සෙසමෙත්ථ වත්ථුද්වයෙපි ඔදනභාජනීයවත්ථුස්මිං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Trong câu chuyện ở thành Rājagaha – bánh có vị ngọt đậm được gọi là ‘bánh viên mật ong;’ họ cũng gọi là ‘tàng ong.’ Phần còn lại ở đây trong cả hai câu chuyện nên được hiểu đúng theo phương pháp đã được nói trong câu chuyện về vật thực phụ thuộc vào cơm. 158. අජ්ජුකවත්ථුස්මිං – එතදවොචාති ගිලානො හුත්වා අවොච. ආයස්මා උපාලි ආයස්මතො අජ්ජුකස්ස පක්ඛොති න අගතිගමනවසෙන පක්ඛො, අපි ච ඛො අනාපත්තිසඤ්ඤිතාය ලජ්ජීඅනුග්ගහෙන විනයානුග්ගහෙන ච ථෙරො පක්ඛොති වෙදිතබ්බො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. 158. Trong câu chuyện về ngài Ajjuka – (cụm từ) ‘vị ấy đã nói điều này’ có nghĩa là sau khi bị bệnh đã nói. (Cụm từ) ‘Đại đức Upāli là phe của Đại đức Ajjuka’ (có nghĩa là) không phải là phe do đi theo thiên vị, nhưng thật ra vị trưởng lão là phe do có tưởng là không phạm tội, do muốn nâng đỡ người có tàm, và do muốn nâng đỡ Luật, nên được hiểu như vậy. Phần còn lại ở đây là rõ ràng. 159. බාරාණසීවත්ථුස්මිං – චොරෙහි උපද්දුතන්ති චොරෙහි විලුත්තං. ඉද්ධියා ආනෙත්වා පාසාදෙ ඨපෙසීති ථෙරො කිර තං කුලං සොකසල්ලසමප්පිතං ආවට්ටන්තං විවට්ටන්තං දිස්වා තස්ස කුලස්ස අනුකම්පාය පසාදානුරක්ඛණත්ථාය ධම්මානුග්ගහෙන අත්තනො ඉද්ධියා ‘‘තෙසංයෙව පාසාදං දාරකානං සමීපෙ හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. දාරකා ‘‘අම්හාකං පාසාදො’’ති සඤ්ජානිත්වා අභිරුහිංසු. තතො ථෙරො ඉද්ධිං පටිසංහරි, පාසාදොපි සකට්ඨානෙයෙව අට්ඨාසි. වොහාරවසෙන පන වුත්තං ‘‘තෙ දාරකෙ ඉද්ධියා ආනෙත්වා පාසාදෙ ඨපෙසී’’ති. ඉද්ධිවිසයෙති ඊදිසාය අධිට්ඨානිද්ධියා අනාපත්ති. විකුබ්බනිද්ධි පන න වට්ටති. 159. Trong câu chuyện ở thành Bārāṇasī – (cụm từ) ‘bị cướp quấy nhiễu’ có nghĩa là bị cướp cướp đoạt. (Về cụm từ) ‘đã dùng thần thông đem đến và đặt ở lâu đài,’ nghe nói, vị trưởng lão sau khi thấy gia đình ấy bị mũi tên sầu muộn đâm phải, đang lăn lộn qua lại, do lòng bi mẫn đối với gia đình ấy, vì mục đích bảo vệ niềm tịnh tín, và bằng sự nâng đỡ Chánh pháp, đã dùng thần thông của mình chú nguyện rằng: “Mong rằng lâu đài của họ ở gần bên những đứa trẻ.” Những đứa trẻ, nhận ra rằng: “Lâu đài của chúng ta,” đã trèo lên. Sau đó, vị trưởng lão đã thu hồi thần thông, và lâu đài cũng đã đứng yên ở vị trí của nó. Tuy nhiên, theo cách nói thông thường, điều đã được nói là: “đã dùng thần thông đem những đứa trẻ ấy đến và đặt ở lâu đài.” (Về cụm từ) ‘trong phạm vi thần thông,’ đối với loại thần thông chú nguyện như vậy là không phạm tội. Tuy nhiên, thần thông biến hóa thì không được phép. 160-1. අවසානෙ වත්ථුද්වයං උත්තානත්ථමෙවාති. 160-1. Hai câu chuyện ở cuối có ý nghĩa rõ ràng. සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය Trong bộ sớ giải Luật tên là Samantapāsādikā දුතියපාරාජිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về điều Pārājika thứ hai đã kết thúc. තත්‍රායං [Pg.345] අනුසාසනී – Trong đó, đây là lời giáo huấn – දුතියං අදුතියෙන, යං ජිනෙන පකාසිතං; පරාජිතකිලෙසෙන, පාරාජිකමිදං ඉධ. Điều Pārājika thứ hai này, đã được bậc Chiến Thắng, người không có ai sánh bằng, người đã chiến thắng các phiền não, tuyên thuyết ở đây (trong giáo pháp này). සික්ඛාපදං සමං තෙන, අඤ්ඤං කිඤ්චි න විජ්ජති; අනෙකනයවොකිණ්ණං, ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං. Không có bất kỳ học giới nào khác tương đương với nó, một học giới chứa đựng nhiều phương pháp và có sự quyết đoán về ý nghĩa sâu xa. තස්මා වත්ථුම්හි ඔතිණ්ණෙ, භික්ඛුනා විනයඤ්ඤුනා; විනයානුග්ගහෙනෙත්ථ, කරොන්තෙන විනිච්ඡයං. Do đó, khi một trường hợp phát sinh, vị tỳ khưu am hiểu Luật, trong khi đưa ra sự quyết đoán ở đây với sự nâng đỡ Luật, පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, සාධිප්පායමසෙසතො; ඔගය්හ අප්පමත්තෙන, කරණීයො විනිච්ඡයො. sự quyết đoán nên được thực hiện một cách không dể duôi, sau khi đã thâm nhập cả Pāli và sớ giải cùng với ý nghĩa của chúng một cách không bỏ sót. ආපත්තිදස්සනුස්සාහො, න කත්තබ්බො කුදාචනං; පස්සිස්සාමි අනාපත්ති-මිති කයිරාථ මානසං. Sự nỗ lực để thấy một tội không bao giờ nên được thực hiện; nên giữ tâm rằng: “Tôi sẽ thấy sự không phạm tội.” පස්සිත්වාපි ච ආපත්තිං, අවත්වාව පුනප්පුනං; වීමංසිත්වාථ විඤ්ඤූහි, සංසන්දිත්වා ච තං වදෙ. Và ngay cả khi đã thấy một tội, không nên nói ra ngay, mà sau khi đã xem xét lại nhiều lần và sau khi đã đối chiếu với những người thông thái, vị ấy nên nói điều đó. කප්පියෙපි ච වත්ථුස්මිං, චිත්තස්ස ලහුවත්තිනො; වසෙන සාමඤ්ඤගුණා, චවන්තීධ පුථුජ්ජනා. Ở đây (trong giáo pháp này), các phàm nhân rơi khỏi phẩm hạnh của sa-môn do năng lực của tâm vốn thay đổi nhanh chóng, ngay cả trong trường hợp một vật thích hợp. තස්මා පරපරික්ඛාරං, ආසීවිසමිවොරගං; අග්ගිං විය ච සම්පස්සං, නාමසෙය්‍ය විචක්ඛණොති. Do đó, người có trí tuệ, trong khi nhìn thấy vật dụng của người khác như một con rắn độc và như lửa, không nên chạm vào. පාරාජිකකණ්ඩ-අට්ඨකථාය Chú giải Phẩm Pārājika පඨමො භාගො නිට්ඨිතො. Phần đầu tiên đã kết thúc.